Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 B

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2021

Nr. 25

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2021
Samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) werk ik
sinds 2019 aan een nieuw verdeelmodel voor de algemene uitkering van
het gemeentefonds.1
Op 2 februari jl.2 stuurde ik u, mede namens mijn medefondsbeheerder de
Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, de
adviesaanvraag over het verdeelvoorstel voor de verdeling van het
gemeentefonds aan de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Dit
verdeelvoorstel leidde tot diverse reacties van gemeenten, het tussenbericht van de ROB en ook uw Kamer heeft over het voorstel vragen gesteld.
Op 9 april jl. informeerde ik u dat de fondsbeheerders het verdeelvoorstel,
naar aanleiding van de ontvangen reacties, opnieuw tegen het licht wilden
houden.3 De verschillende reacties zijn de afgelopen periode in nauwe
samenwerking met VNG betrokken bij een nadere analyse. Deze nadere
analyse en de actualisatie van de verdeling van 2017 naar 2019 leidt tot
een aangepast verdeelvoorstel. Het aangepaste voorstel en de
antwoorden op het tussenbericht leg ik nu opnieuw aan de ROB voor4.
Tegelijk vraag ik de VNG om haar reactie. U treft de brieven aan de ROB
en de VNG als bijlage bij deze brief aan5.
Hieronder informeer ik u over het belang van een nieuw verdeelmodel, de
randvoorwaarden bij het nieuwe verdeelmodel en wat er nodig is ten bate
van de balans tussen bestuurlijke en financiële verhoudingen.

1

Kamerstuk 35 300 B, nr. 5
Kamerstuk 35 570 B, nr. 16
3
Kamerstuk 35 570 B, nr. 18
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-35570-B-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 B, nr. 25

1

Waarom een nieuw verdeelmodel?
De verdeling van de middelen in het sociaal domein is de belangrijkste
aanleiding voor het herijken van de bestaande verdeling. De bestaande
verdeling in het sociaal domein is nog gebaseerd op de situatie van voor
de decentralisaties, waardoor sommige achterliggende aannames zijn
achterhaald. Ook zijn onderdelen al langere tijd niet herijkt, zoals de mate
waarin gemeenten eigen inkomsten kunnen gebruiken om hun kosten te
dekken. Daarnaast is het verdeelmodel door de stapeling van afzonderlijke
verdeelkeuzes in de afgelopen twintig jaar erg ingewikkeld en ondoorzichtig geworden.
Invoering van het verdeelvoorstel
De fondsbeheerders zijn de ROB en gemeenten erkentelijk voor hun
inbreng; de verbeteringen dragen bij aan de uitlegbaarheid van het
model, waaronder de herverdeeleffecten (voornamelijk in het sociaal
domein) en in de wijze waarop eigen inkomsten van gemeenten in de
verdeling zijn meegenomen.
Het verdeelvoorstel wordt op 1 januari 2023 ingevoerd met de volgende
randvoorwaarden:
• De nieuwe verdeling wordt stap voor stap ingevoerd, zodat gemeenten
voldoende tijd hebben om zich aan de nieuwe financiële situatie aan te
passen. Gezien al de ontwikkelingen in de gemeentelijke financiën,
kiezen de fondsbeheerders ervoor de herverdeeleffecten te maximeren
op € 60 per inwoner over een periode van vier jaar, oftewel € 15 per
inwoner per jaar. Dit geldt zowel voor gemeenten met een negatief
herverdeeleffect als voor gemeenten met een positief herverdeeleffect.
• De ontwikkeling van de kosten van gemeenten en de invloed daarvan
op de verdeling wordt nauwgezet in de gaten gehouden. Als opvallende effecten optreden, voeren de fondsbeheerders onderzoek uit
naar verdere verbetering van het model. Vier jaar na invoering (per
1 januari 2027) zal bekeken worden of bijstelling van de verdeling
nodig is.
Samenhang met de bestuurlijke en financiële verhoudingen
De fondsbeheerders begrijpen dat de effecten van de nieuwe verdeling
landen in een context waarin veel gemeenten krapte ervaren in hun
begrotingen en er discussie loopt over de omvang van het beschikbare
budget. En over de vraag of je van gemeenten kunt verwachten dat ze
herverdeeleffecten op kunnen vangen. Deze discussies lopen door het
vraagstuk van een goede verdeling heen. Dat maakt niet alleen het
gesprek over een nieuwe verdeling maar ook een goed bestuurlijk oordeel
daarover een lastige opgave. Ook omdat voor sommige gemeenten nog
steeds sprake is van stevige herverdeeleffecten. Dat neemt niet weg dat
de fondsbeheerders vinden dat het herziene voorstel een sterke verbetering is ten opzichte van het huidige model, omdat het een groot deel
van de knelpunten en de geconstateerde ongelijkheid oplost. Uiteraard
blijf ik, zoals ik hierboven ook al aangaf, de ontwikkeling van de financiële
positie van gemeenten en de gevolgen van invoering van de nieuwe
verdeling zeer nauw volgen.6
Het is aan een volgend kabinet om te besluiten over de invoering van het
nieuwe verdeelmodel voor het gemeentefonds. Het gemeentefonds is één
van de onderdelen van de financieel-bestuurlijke verhoudingen. Andere
6

Zie mijn brief van 15 april (Kamerstuk 35 570 B, nr. 19) in combinatie met het periodiek
onderhoud dat regulier wordt uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 B, nr. 25

2

elementen zijn onder meer de indexering (de normeringssystematiek)7,
het eigen belastinggebied8, 9 en de vo rm waarin middelen worden
uitgekeerd (het uitkeringsstelsel). De fondsbeheerders vinden het
wenselijk dat een volgend kabinet niet alleen afspraken maakt over de
herziene verdeling van het gemeentefonds, maar ook afspraken met
medeoverheden maakt over de breedte van de financieel-bestuurlijke
verhoudingen.
Aanpassing van het verdeelmodel is, naast goede afspraken over de
financiële en bestuurlijke verhoudingen, noodzakelijk, opdat ook in de
toekomst taken en middelen op gemeentelijk niveau met elkaar in balans
zijn. Alleen dan kunnen gemeenten hun verantwoordelijkheden en taken
ook daadwerkelijk oppakken en uitvoeren. De fondsbeheerders hopen dat
het model dat nu voorligt hier een bijdrage aan kan leveren.
Tot slot
Na ontvangst van de adviezen van de ROB en de VNG informeer ik u over
de vervolgstappen op weg naar de invoering van de nieuwe verdeling. Ik
verwacht het eindadvies van de ROB medio september. Na ontvangst van
het advies beantwoord ik ook de nog openstaande vragen van uw
Kamer.10
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

7

Kamerstuk 35 570 B, nr. 10
Kamerstuk 32 140, nr. 71
9
Kamerstuk 35 570 C, nr. 5
10
Vragen van de leden Kuiken en Nijboer (2021Z02185 – ingezonden 3 februari 2021) en de
vragen van de leden Van Dijk en Kuiken (2021Z02654 – ingezonden 9 februari 2021) en de
inbreng verslag schriftelijk overleg van 18 februari 2021 (2021D07555)
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 B, nr. 25

3