RIVM

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven

OMT 8-10-2021

Postbus 1
3720 BA Bilthoven

Vraagstelling VWS 24-09-2021
1.

Verlengen herstelbewijs

Op dit moment is de geldigheid van een zogenaamd herstelbewijs als
onderligger voor het Corona Toegangs Bewijs (CTB) 180 dagen. Is het
OMT van mening dat er voldoende aanleiding is uit (inter)nationaal
onderzoek om deze geldigheid voor het CTB te verlengen?
2.

www.rivm.nl

T 030 274 70 00
lci@rivm.nl

Gebruik van serologie

In het OMT-advies van 13 september, naar aanleiding van het 126e OMT,
heeft u aangegeven dat het OMT zal verkennen of het bepalen van
antistoffen voor het aantonen van een doorgemaakte infectie nog een
aanvullende bijdrage aan het CTB zou kunnen leveren. Tijdens het debat
van 15 september is een motie aangenomen die het kabinet vraagt zich in
te zetten voor de snelle toelaatbaarheid van serologische testen, zodat
deze als grond voor een herstelbewijs kunnen gelden.
Subvragen A
Onder welke voorwaarden kan serologisch onderzoek van mensen die
geen CTB hebben op basis van vaccinatie of een herstelbewijs (circa 1,8
miljoen mensen) leiden tot een uitslag die een basis kan zijn voor een
CTB/ Aan welke voorwaarden dient een dergelijke test te voldoen? Zijn er
point of care-testen die aan deze voorwaarden voldoen? Welke uitslag is
daarvoor nodig? Aan welke geldigheidstermijn(en) moet(en) dan worden
gedacht?
Subvraag B
Een andere toepassing zou kunnen zijn dat met een serologische test de
groep mensen geïdentificeerd wordt, die al met één vaccinatie volledig
gevaccineerd kan zijn. Dit kan voor mensen die aarzelen over vaccinatie
de afweging vergemakkelijken. Kan het OMT mij ook over die toepassing
adviseren?

Advies
1.
Ondersteund door onderstaande verhandeling adviseren wij om de
geldigheid van het herstelbewijs op basis van een positieve coronatest bij
de GGD voor het CTB te verlengen tot 12 maanden. Het OMT is van
mening dat deze termijn wellicht verder opgerekt zou kunnen worden,
echter voordat dat advies veilig gegeven kan worden zouden wij meer
inzicht moeten hebben in het aantal herinfecties dat leidt tot
ziekenhuisopname of mortaliteit.
Pagina 1 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

Dit advies is met name gebaseerd op immunologische en afgeleide data.
Er zijn vooralsnog weinig directe gegevens beschikbaar over de mate van
bescherming van eerdere infectie tegen verspreiding, een belangrijk doel
van het toepassen van CTB. Wij onderstrepen graag dat immuniteit na
doorgemaakte infectie en na vaccinatie beide slechts gedeeltelijk
beschermen tegen herinfectie. De veiligste optie is om iedereen te testen
voor toegang. Het blijft van belang om helder te communiceren dat CTB
geen volledige bescherming biedt, dat personen met kwetsbare
gezondheid geadviseerd wordt drukte te vermijden en dat het essentieel
is om bij klachten te blijven testen.
Verlenging van de termijn zou consequent zijn met het feit dat op dit
moment geen termijn gesteld wordt aan de immuniteit na vaccinatie en
dat er geen termijn zit aan de periode tussen SARS-CoV-2 besmetting en
vaccinatie voor een vaccinatiebewijs.
Het advies is niet in lijn met huidig Europees beleid betreffende het Digital
Covid Certificate (DCC) en zou alleen binnen Nederland leiden tot een
geldig CTB. Wel is recent een standpunt geformuleerd door de Duitse
virologiegemeenschap waarin wordt voorgesteld om de geldigheidsduur
van een herstelbewijs te verlengen tot een jaar.
Los van de verlenging wil het OMT blijven pleiten voor vaccinatie na
doorgemaakte infectie omdat er duidelijk bewijs is dat dit de mate van
bescherming zal verhogen.
2.
Serologisch onderzoek kan worden gebruikt om vast te stellen of
iemand een SARS-CoV-2-infectie heeft doorgemaakt, maar er is nog geen
internationaal geaccepteerde afkapwaarde voor bescherming. Er is een
grote diversiteit aan antistoftesten, waarbij sommigen daarvan een
kwantitatieve waarde geven. Daarmee kan beoordeeld worden in hoeverre
antistofniveaus vergelijkbaar zijn met waarden die gevonden worden bij
recent geïnfecteerde of gevaccineerde personen. Deze testen zijn echter
beperkt beschikbaar. De meeste serologische sneltesten zijn ongeschikt of
niet gevalideerd voor dit doel.
Het OMT wil hier benoemen dat het afnemen van bloed, nodig voor een
niet-POCT serologische test, een voorbehouden handeling is. GGD’en
beschikken op dit moment over beperkte capaciteit hiervoor.
A Op basis van het antwoord op vraag 1 is een serologische test
niet bruikbaar voor het CTB, omdat het tijdstip van infectie niet vast te
stellen is en derhalve geen termijn aan het CTB kan worden gekoppeld.
Bovendien is er geen internationaal geaccepteerde afkapwaarde (correlate
of protection) bekend tussen het aantonen van de antistoffen en de mate
van bescherming. Een mogelijk alternatief, namelijk het meten van de
hoeveelheid antistoffen in vergelijking met waarden die gevonden zijn bij
personen met recente infectie of vaccinatie, is slechts zeer beperkt
voorhanden. Deze toepassing van serologie wordt momenteel soms
gebruikt voor het vaststellen of personen met verminderde afweer
voldoende reactie op vaccinatie hebben gehad.
B Een serologische test kan wel worden gebruikt om vast te stellen
of iemand een infectie heeft doorgemaakt. Daarmee zou kunnen worden
besloten om slechts een enkele mRNA-vaccinatie te geven. Hierbij moet
worden aangetekend dat niet bekend is of de snelle stijging van
antistofniveaus die gemeten is bij eerder geïnfecteerde personen na
vaccinatie ook gezien wordt als de infectie langer geleden is. Het OMT
signaleert verder dat een CTB op basis van de combinatie van
doorgemaakte infectie en een enkelvoudige vaccinatiedosis internationaal
Pagina 2 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

zeer beperkt toegang levert. Op grond van deze afweging biedt het
aanbieden van serologisch onderzoek slechts beperkte meerwaarde.

Discussie/onderbouwing
3 manieren voor coronatoegangsbewijs
Op 1 van deze 3 manieren is een CTB te krijgen:
•

•

•

Vaccinatiebewijs:
Volledige coronavaccinatie met een Europees goedgekeurd vaccin. In
Nederland is een vaccinatie meestal geldig vanaf 14 dagen nadat men
volledig is gevaccineerd (1 of 2 prikken afhankelijk van type vaccin of
1 prik na GGD-geregistreerde doorgemaakte infectie). Is men op of na
14 augustus 2021 met Janssen geprikt? Dan is vaccinatie in Nederland
na 28 dagen geldig.
Herstelbewijs
Bewijs positieve coronatest (gebaseerd op detectie viraal genoom
(PCR) of antigeen) van minimaal 11 dagen en maximaal 180 dagen
geleden.
Testbewijs
Een negatieve testuitslag met afname van minder dan 24 uur voor de
start van de activiteit.

Vraag: Is het OMT van mening dat er voldoende aanleiding is uit
(internationaal) onderzoek om deze geldigheid voor het CTB te
verlengen?
Gezien het doel van CTB is van belang wat bekend is over reductie van de
kans op zowel ziekte als infectie (en daarmee de kans op verspreiding) en
hoe lang de bescherming tegen beide aanhoudt.
Het is belangrijk om aan te geven dat zowel doorgemaakte infectie als
vaccinatie niet leidt tot volledige bescherming tegen infectie met SARSCoV-2. Van beide vormen van immuniteit is beschreven dat er met de tijd
een toename van her- of doorbraakinfecties plaatsvindt, mogelijk met een
leeftijdsafhankelijke component 1,2. De mate van bescherming is mede
afhankelijk van de prevalente SARS-CoV-2-variant. Daarnaast zullen er
individuele verschillen zijn. Deze gegevens hebben er in verschillende
landen toe geleid dat een derde prik werd toegevoegd aan de primaire
vaccinatieserie in kwetsbare groepen (Duitsland, Frankrijk, Israël,
Verenigde Staten).
Over de duur van bescherming tegen (ernstige) infectie door een eerder
doorgemaakte infectie:
Het is bekend dat SARS-CoV-2-herinfecties plaatsvinden, ter plaatsing van
de orde van grootte noemen we de volgende getallen. Uit ongepubliceerde
data van het RIVM blijkt dat in de periode juni t/m 29 september 2,73,4% van het totaal aantal positieve testen verdenkingen op herinfecties
betreft (voor definities verdenking herinfectie: zie
https://lci.rivm.nl/richtlijnen/covid-19#index_Maatregelen). In absolute
aantallen varieert dit tussen ruim 1000 en ruim 6000 per maand,
afhankelijk van het totale aantal positieve testen. De mediaan van het
aantal weken tussen de primo- en herinfectie was tussen de 25 en 33
weken. Het percentage herinfecties loopt sinds juni iets op, dit kan deels
toegeschreven worden aan de opkomst van de deltavirusvariant, maar ligt
waarschijnlijk ook aan toename in tijd sinds een eerste infectie in de
Pagina 3 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

populatie. Er was geen verschil in leeftijd, de gemiddelde leeftijd van de
mensen met SARS-CoV-2-infectie lag in die periode rond de 30 voor zowel
primo- als herinfectie. Mensen met een herinfectie rapporteerden vaker
dat zij asymptomatisch waren op moment van het BCO-gesprek
(ongeveer 20% versus 10%); over de ernst van de klachten zijn geen
gegevens.
Bij gebrek aan data over doorbraakinfecties is de mate van immuniteit
tegen SARS-CoV-2 na infectie te schatten aan de hand van antistoffen in
het bloed en de mate waarin deze antistoffen in staat zijn tot neutralisatie
van het virus. Hierbij is van belang op te merken dat er nog geen
gestandaardiseerde afkapwaarden zijn om de mate van bescherming aan
te tonen. Wel kunnen de mate en het beloop van antistoffen na infectie en
vaccinatie gebruikt worden om een inschatting te geven van de mogelijke
bescherming. De mate waarin een SARS-CoV-2 geïnfecteerd persoon
antistoffen aanmaakt, lijkt van een aantal zaken afhankelijk te zijn,
waaronder leeftijd en of de infectie symptomatisch verliep of niet 3,4. Uit
nog ongepubliceerde data van het RIVM (PIENTER-Corona-studie) blijkt
dat slechts 72% van de PCR of antigeentest-bewezen maar
asymptomatische SARS-CoV-2-infecties leidt tot meetbare Spike S1
antistofrespons in de 2 weken tot 6 maanden na infectie. De
studiepopulatie betrof mensen tussen de 22 en 65 jaar. Seroconversie is
hoger wanneer de infectie symptomatisch verloopt: 91-99% 4,5. Een
substantieel deel hiervan had echter bij de eerste meting al lage titers 4-6.
Bij personen die een meetbare antistofrespons opbouwen, blijft deze
langdurig aantoonbaar. Uit de PIENTER-Corona-metingen blijkt dat bij
90% van de mensen bij wie antistoffen tegen SARS-CoV-2 in het bloed is
gevonden, bijna een jaar later nog steeds antistoffen in het bloed
aanwezig zijn 7. Dit is in lijn met een publicatie van Wang uit Nature, die
laat zien dat neutraliserende antistoffen tegen SARS-CoV-2 stabiel blijven
tussen 6 en 12 maanden na infectie, hetgeen langdurige bescherming
suggereert 8.
De dynamiek in serum antistofrespons verschilt dus per individu, zowel in
hoogte van de titers als het patroon van afname 2. Een deel van de
beschermende immuniteit komt voort uit het zogenaamde
immuungeheugen dat niet gemeten wordt met routine antistoftesten. Er
wordt steeds meer bekend over de rol van de Tcel-respons en memory Bcellen 4,9-12. Deze zijn in staat om bij herinfectie zeer snel tot nieuwe
antistofproductie over te gaan, en een T-cel-respons te ontwikkelen die
helpt bij het beperken van ernstige ziekte 4. Ook bij mild verlopen infectie
met SARS-CoV-2, waarbij antistofrespons achterblijft, werden antistofpositieve plasmacellen in het beenmerg aangetroffen 13, hetgeen ook in
deze categorie bescherming tegen ernstige ziekte (maar niet per se
infectie) suggereert.
Epidemiologisch bewijs:
In augustus verscheen een studie betreffende immuniteit na vaccinatie of
infectie in pre-print (nog niet peer-reviewed) van Gazit et al, uitgevoerd in
Israël 14. Israël is een van de eerste landen die het BioNTech/Pfizer-vaccin
massaal uitrolde. Er is nu retrospectief gekeken wat de kans is op
doorbraakinfectie na vaccinatie versus re-infectie na COVID-19. Uit de
gegevens van deze studie leek een doorgemaakte infectie op z’n minst net
zo goed te beschermen als vaccinatie tegen infectie met de deltavariant.
Er zijn echter een aantal grote bezwaren aan de methodologie zoals in
een reactie uiteengezet door van Werkhoven 15, waardoor we deze studie
Pagina 4 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

in afwachting van peer review op dit moment niet kunnen meewegen in
het advies.
In een grote Deense cohortstudie gepubliceerd in de Lancet 16 bleek dat
PCR-bewezen SARS-CoV-2-infectie de kans op een re-infectie in de
volgende COVID-19-golf met 80-83% reduceerde in mensen jonger dan
65 jaar. Bij mensen ouder dan 65 was dit 47%. Het beschermende effect
was ten minste 7 maanden (studie liep niet langer dan dat), maar het
onderzoek werd uitgevoerd in een periode voor de opkomst van
varianten. Met name de lagere beschermingsgraad van ouderen
benadrukt het belang van vaccinatie na infectie.
Over de duur van bescherming tegen (ernstige) infectie na vaccinatie:
Wij plaatsen bovenstaande data in de context van wat er bekend is over
immuunrespons na vaccinatie. Na vaccinatie worden gemiddeld hogere
niveaus antistoffen gemeten en vergelijkbare niveaus cellulaire
immuniteit. Wel kan worden aangenomen dat de variëteit in
antistofrespons breder is na doorgemaakte infectie, omdat bij vaccinatie
alleen respons op het ingespoten antigeen (S-eiwit) ontstaat en bij
doorgemaakte infectie meerdere antigenen aan het immuunsysteem zijn
aangeboden.
Uit vaccinatiestudies is bekend dat antistoffen tegen SARS-CoV-2
afnemen in de tijd 17. Dit extrapolerend naar antistoffen die ontstaan na
doorgemaakte infectie, die in aanvang lager zijn, zullen er afhankelijk van
het startniveau na verloop van tijd personen zijn zonder aantoonbare
antistoffen. Dat de dalende antistoffen na vaccinatie leiden tot afname
van bescherming tegen infectie door virusvariant delta is inmiddels ook
duidelijk uit epidemiologische gegevens 18. In een recent verschenen (nog
niet peer-reviewed) studie uit Engeland werd daarnaast aan de hand van
contactonderzoek gemodelleerd dat Pfizer de transmissie van delta nog
maar met een OR van 0,35 reduceerde (bij de alfavariant 0,18) en bij
Astra-vaccinatie was de reductie 0,64 (0,37 voor alfa) 19.
Voor antistoffen geldt dat er aanmerkelijke verschillen zijn tussen de
verschillende vaccins. Met name na Janssen-vaccinatie zijn gemeten
antistof niveaus lager.
Uit analyses van het RIVM blijkt dat vaccinatie zowel beschermt tegen
herinfectie als tegen transmissie van infectie na blootstelling, beide
factoren die van belang zijn voor het gebruik van een vaccinatiebewijs
voor toegang. De exacte mate van bescherming tegen transmissie wordt
nog onderzocht, maar is volgens schattingen van het RIVM in de orde van
50%.
Over het additieve effect van vaccinatie na infectie:
Het toedienen van 1 vaccin na een doorgemaakte infectie zal de mate van
bescherming verhogen tot een niveau dat minimaal de bescherming biedt
die een volledige vaccinatie ook verleent. Antistoftiters waren in deze
groep zelfs hoger dan na twee vaccinaties in personen zonder eerdere
infectie 20-24. De opgewekte antistoffen na eenmalige vaccinatie bij
voormalig COVID-19-patiënten bleken breed neutraliserend 8,25,26, ook
tegen de verschillende variants of concern (van Gils et al, in revision Cell
Rep). Hierbij moet opgemerkt worden dat het boostereffect groter is
wanneer de initiële antistofrespons na infectie goed was, wanneer
gevaccineerd wordt met een mRNA-vaccin en dat het boostereffect
aantoonbaar is tot 15 maanden na initiële SARS-CoV-2-infectie
Pagina 5 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

(ongepubliceerde data RIVM, van Gils et al en de Vries et al). Ook
epidemiologische data uit Kentucky wijzen op het belang van vaccinatie
na infectie. In deze studie hadden voormalig COVID-19-patiënten die
volledig gevaccineerd waren 2,34 keer minder kans op re-infectie dan
ongevaccineerde voormalig COVID-19-patiënten (OR = 2,34; 95% CI =
1,58–3,47). Ook personen die na hun infectie eenmaal gevaccineerd
waren (die wij als volledig gevaccineerd beschouwen) hadden een minder
verhoogd risico op een re-infectie, hoewel niet statistisch significant, wat
zeer waarschijnlijk te verklaren valt door kleine aantallen (OR = 1,56;
95% CI = 0,81 – 3,01) 27.
In conclusie zijn er aanwijzingen dat immuniteit na doorgemaakte infectie
met SARS-CoV-2 resulteert in bescherming langer dan 180 dagen. Dit zal
met name het geval zijn voor jongere gezonde mensen die een
symptomatische infectie hebben gehad.
Er is overtuigend bewijs dat immuniteit versterkt wordt door het geven
van een boostervaccinatie na SARS-CoV-2-infectie.
Gebruik van serologie
Subvragen A:
Onder welke voorwaarden kan serologisch onderzoek van mensen die
geen CTB hebben op basis van vaccinatie of een herstelbewijs (circa 1,8
miljoen mensen) leiden tot een uitslag die een basis kan zijn voor een
CTB.
Serologisch onderzoek kan worden gebruikt om vast te stellen of iemand
een SARS-CoV-2-infectie heeft doorgemaakt, maar er is nog geen
internationaal geaccepteerde afkapwaarde voor bescherming.
Op basis van het antwoord op vraag 1 is een serologische test niet
bruikbaar voor het CTB, omdat het tijdstip van infectie niet vast te stellen
is en derhalve geen termijn aan het CTB kan worden gekoppeld.
Bovendien is er geen internationaal geaccepteerde afkapwaarde (correlate
of protection) bekend tussen het aantonen van de antistoffen en de mate
van bescherming. Er is een grote diversiteit aan antistoftesten, waarbij
sommigen daarvan een kwantitatieve waarde geven. Daarmee kan
beoordeeld worden in hoeverre antistofniveaus vergelijkbaar zijn met
waarden die gevonden worden bij recent geïnfecteerde of gevaccineerde
personen. Deze testen zijn echter beperkt beschikbaar. De meeste
serologische sneltesten zijn ongeschikt of niet gevalideerd voor dit doel.
Het OMT wil hier benoemen dat het afnemen van bloed, nodig voor een
niet-POCT serologische test, een voorbehouden handeling is. GGD’en
beschikken op dit moment over beperkte capaciteit hiervoor.
Algemene inleiding serologisch onderzoek:
Er zijn inmiddels veel geautomatiseerde serologische testen beschikbaar,
naast plaat-ELISA’s. Voor de vraagstelling of er een doorgemaakte infectie
is zou zowel een IgG- als een Igtotaal-test gebruikt kunnen worden.
Antistoftiter tegen spike-antigeen correleren met titers neutraliserende
antistoffen in de virusneutralisatietest en antistoftiters tegen N-eiwit
kunnen worden gemeten om het onderscheid tussen vaccinatie en infectie
aan te tonen. Neutraliserende antistoftiters zijn voorspellend voor
immuniteit, maar kunnen zeer verschillen van persoon tot persoon. Een
WHO internationale standaard, bestaand uit gepoold humaan plasma van
Pagina 6 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

convalescente patiënten kan harmonisatie tussen de verschillende testen
bevorderen, maar er zijn zeker verschillen tussen de verschillende testen
28
. Daarmee is voor individuele testen (nog) geen correlate of protection
vast te stellen.
Interpretatie van een positief testresultaat (op voorwaarde dat een
hoog-specifieke test wordt gebruikt)
Bij aantoonbare IgG-(of IgT-)antistoffen tegen SARS-CoV-2 nucleocapside
(NC) of spike (S) antigeen bij een niet-gevaccineerd persoon is het
aannemelijk dat de persoon een infectie heeft doorgemaakt. Het moment
van infectie is niet aan te geven, aangezien er grote interindividuele
verschillen zijn in de antistoftiters direct na infectie, maar ook in het
beloop van antistoftiters in de tijd en in de NC- en S-respons.
Bij aantoonbare IgG- of IgT-antistoffen tegen SARS-CoV-2 NC bij een
gevaccineerd persoon is het aannemelijk dat de persoon een infectie heeft
doorgemaakt. Ook hiervan is niet aan te geven wanneer deze infectie
heeft plaatsgevonden.
Omdat aan doorgemaakte infectie als basis voor herstelbewijs een
termijncriterium wordt gekoppeld en op basis van een serologische test
het moment van infectie niet is vast te stellen, is de serologische test op
dit moment niet bruikbaar voor een CTB. Een mogelijk alternatief,
namelijk het meten van de hoeveelheid antistoffen in vergelijking met
waarden die gevonden zijn bij personen met recente infectie of vaccinatie,
is slechts zeer beperkt voorhanden. Deze toepassing van serologie wordt
momenteel soms gebruikt voor het vaststellen of personen met
verminderde afweer voldoende reactie op vaccinatie hebben gehad. Voor
een CTB zou een dergelijke meting steeds opnieuw moeten gebeuren.
Aan welke voorwaarden dient een dergelijke test te voldoen?
In het algemeen zal een test waarbij een positief testresultaat gebruikt zal
worden als bewijs van doorgemaakte infectie vooral een hoge specificiteit
moeten hebben. In dat geval zal de kans op het onterecht vaststellen van
een doorgemaakte infectie zo laag mogelijk zijn.
Daarbij moet de uitslag kwantitatief vergeleken kunnen worden met
referentiegroepen (zie hiervoor). Een voor dat doel gevalideerde sneltest
is in de toekomst mogelijk een alternatief.
Zijn er point of care testen die aan deze voorwaarden voldoen?
De POCT-testen die in juli 2020 op de markt waren, voldeden niet aan de
eisen die gesteld werden door de Taskforce serologie van de LCT.
https://www.nvmm.nl/media/3666/status-validation-poc-abtests_20200715_final.pdf
https://www.who.int/news-room/commentaries/detail/advice-on-the-useof-point-ofcare-immunodiagnostic-tests-for-covid-19).).
Ook recentere publicatie, waarin de verschillende POCT-testen werden
gekarakteriseerd, vond zeer variabele resultaten, waarbij in het algemeen
kan worden gesteld dat de POCT-testen niet geschikt zijn als test waarbij
specificiteit van groot belang is 29.
Op dit moment zijn de POC kwalitatieve metingen, dat wil zeggen dat er
geen waarde aan het antistofniveau zit. Er kan derhalve geen vergelijking
plaatsvinden met referentiegroepen (zie hiervoor).

Pagina 7 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

Welke uitslag is daar voor nodig?
De zogenaamde correlates of protection zijn nu nog niet bekend; dat wil
zeggen dat niet bekend is welke antistoftiter (bij een kwantitatieve test)
of welke positieve uitslag van een specifieke test (type maar ook
producent) duidt op welke/enige mate van bescherming.
Aan welke geldigheidstermijn(en) moet(en) dan worden gedacht?
Deze vraag vervalt na bovenstaande antwoorden.
Subvraag B:
Een andere toepassing zou kunnen zijn dat met een serologische test de
groep mensen geïdentificeerd wordt, die al met één vaccinatie volledig
gevaccineerd kan zijn. Dit kan voor mensen die aarzelen over vaccinatie
de afweging vergemakkelijken. Kan het OMT mij ook over die toepassing
adviseren?
Indien serologie gebruikt wordt voor het aantonen van een ooit
doorgemaakte infectie om vervolgens met 1 vaccin tot een volledige
vaccinatiestatus te komen dan zou dit mogelijk zijn. Er zou een test
moeten worden gekozen met voldoende specificiteit.
Er zijn voor de publieke gezondheidszorg twee groepen te identificeren
voor wie dit van belang zou zijn. Er zijn geen absolute getallen hoe groot
deze groepen zijn, maar we vermoeden dat dit aantal zeer beperkt is. Ook
is niet bekend of voor deze mensen inderdaad de afweging
vergemakkelijkt wordt en/of anders uit zou vallen. Het OMT signaleert
verder dat een CTB op basis van de combinatie van doorgemaakte infectie
en een enkelvoudige vaccinatiedosis internationaal zeer beperkt toegang
levert. Op grond van deze afweging biedt het aanbieden van serologisch
onderzoek slechts beperkte meerwaarde.
1. Mensen die zelf gekozen hebben voor één vaccinatie, omdat ze
COVID-19 gehad hebben, maar dat niet aan kunnen tonen. Deze
mensen zijn bijvoorbeeld getest in het ziekenhuis als medewerker of
patiënt, of in het buitenland. Helaas bestaat nog geen koppeling met
deze uitslagen en de GGD, zodat zij nog geen CTB krijgen. Aan deze
koppeling wordt gewerkt.
Een andere groep heeft zich in de vroege pandemie nog niet kúnnen
laten testen. Ook deze groep krijgt nu geen CTB als zij hebben
gekozen zich éénmaal te laten vaccineren.
Om doorgemaakte infectie in een éénmaal gevaccineerd individu aan
te tonen, moet serologie uitgevoerd naar SARS-CoV-2 NC-specifieke
antistoffen. Dit is niet-gestandaardiseerde diagnostiek.
2. Mensen die twijfelen of ze zich willen laten vaccineren, omdat ze
denken dat ze COVID-19 gehad hebben, maar één prik zouden
overwegen om een CTB te verkrijgen. Voor deze subgroep is de meer
standaard serologische test naar anti-S afdoende. Een POCT (met
vingerprik) volstaat hierbij niet, er zou dus een bloedafname nodig zijn
om vast te stellen dat de persoon COVID-19 heeft gehad.
Bij het Janssenvaccin volstaat eenmalige toediening. Mogelijk is het
Janssenvaccin een alternatief voor mensen die zich wel één maar niet
twee keer willen laten vaccineren. Het Janssenvaccin is door de
gezondheidsraad geduid als effectief en voldoende veilig, en kan
ingezet worden bij groepen die moeilijk te bereiken zijn voor 2
vaccinaties 30. Omdat in ditzelfde advies wel de voorkeur wordt
Pagina 8 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

uitgesproken voor mRNA-vaccins 30, heeft het voor een kleine groep
mensen mogelijk toch toegevoegde waarde serologische test in te
zetten voor dit doeleinde.

Internationaal
Binnen Europa geldt een geldigheidstermijn van 180 dagen na PCR (dus
niet Antigeen) bewezen SARS-CoV-2 infectie voor een DCC. De ECDC
hanteert geen serologische testen als basis voor een DCC.
Coordinated travel measures ahead of the summer (europa.eu)
The use of antibody tests for SARS-COV-2 in the context of Digital
Green Certificates (europa.eu)
Standpunt van de Duitse virologie gemeenschap waarin wordt voorgesteld
om de geldigheidsduur van een herstelbewijs te verlengen tot een jaar
https://g-f-v.org/2021/09/30/4411/

Pagina 9 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

Referenties
1.
Chemaitelly. Waning of BNT162b2 vaccine protection against
SARS-CoV-2 infection in Qatar. MedRXin (non peer-reviewed) 2021.
2.
Chia WN, Zhu F, Ong SWX, et al. Dynamics of SARS-CoV-2
neutralising antibody responses and duration of immunity: a longitudinal
study. Lancet Microbe 2021; 2(6): e240-e9.
3.
al Le. SARS-CoV-2 antibodies remain detectable 12 months after
infection and antibody magnitude is associated with age and COVID-19
severity. MedRXin (non peer-reviewed) 2021.
4.
Sette A, Crotty S. Adaptive immunity to SARS-CoV-2 and COVID19. Cell 2021; 184(4): 861-80.
5.
Wajnberg A, Amanat F, Firpo A, et al. Robust neutralizing
antibodies to SARS-CoV-2 infection persist for months. Science 2020;
370(6521): 1227-30.
6.
Dan JM, Mateus J, Kato Y, et al. Immunological memory to SARSCoV-2 assessed for up to 8 months after infection. Science 2021;
371(6529).
7.
RIVM. PIENTER studie: https://www.rivm.nl/pienter-coronastudie/resultaten.
8.
Wang Z, Muecksch F, Schaefer-Babajew D, et al. Naturally
enhanced neutralizing breadth against SARS-CoV-2 one year after
infection. Nature 2021; 595(7867): 426-31.
9.
Altawalah H. Antibody Responses to Natural SARS-CoV-2 Infection
or after COVID-19 Vaccination. Vaccines (Basel) 2021; 9(8).
10.
Sekine T, Perez-Potti A, Rivera-Ballesteros O, et al. Robust T Cell
Immunity in Convalescent Individuals with Asymptomatic or Mild COVID19. Cell 2020; 183(1): 158-68 e14.
11.
Ogega CO, Skinner NE, Blair PW, et al. Durable SARS-CoV-2 B cell
immunity after mild or severe disease. J Clin Invest 2021; 131(7).
12.
Breton G, Mendoza P, Hagglof T, et al. Persistent cellular immunity
to SARS-CoV-2 infection. J Exp Med 2021; 218(4).
13.
Turner JS, Kim W, Kalaidina E, et al. SARS-CoV-2 infection induces
long-lived bone marrow plasma cells in humans. Nature 2021;
595(7867): 421-5.
14.
Gazit. Comparing SARS-CoV-2 natural immunity to vaccineinduced immunity: reinfections versus breakthrough infections. Preprint https://wwwmedrxivorg/content/101101/2021082421262415v1fullpdf
2021.
15.
Werkhoven v. in de reacties onder het artikel https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2021.08.24.21262415v1.
16.
Hansen CH, Michlmayr D, Gubbels SM, Molbak K, Ethelberg S.
Assessment of protection against reinfection with SARS-CoV-2 among 4
million PCR-tested individuals in Denmark in 2020: a population-level
observational study. Lancet 2021; 397(10280): 1204-12.
17.
Naaber P, Tserel L, Kangro K, et al. Dynamics of antibody response
to BNT162b2 vaccine after six months: a longitudinal prospective study.
Lancet Reg Health Eur 2021: 100208.
18.
Chemaitelly H, Tang P, Hasan MR, et al. Waning of BNT162b2
Vaccine Protection against SARS-CoV-2 Infection in Qatar. N Engl J Med
2021.
19.
al Ee. The impact of SARS-CoV-2 vaccination on Alpha & Delta
variant transmission. MedRXiv (non-peer reviewed).
20.
Prendecki M, Clarke C, Brown J, et al. Effect of previous SARS-CoV2 infection on humoral and T-cell responses to single-dose BNT162b2
vaccine. Lancet 2021; 397(10280): 1178-81.

Pagina 10 van 11

Geldigheidsduur herstelbewijs en rol serologie bij CTB

21.
Manisty C, Otter AD, Treibel TA, et al. Antibody response to first
BNT162b2 dose in previously SARS-CoV-2-infected individuals. Lancet
2021; 397(10279): 1057-8.
22.
Krammer F, Srivastava K, Alshammary H, et al. Antibody
Responses in Seropositive Persons after a Single Dose of SARS-CoV-2
mRNA Vaccine. N Engl J Med 2021; 384(14): 1372-4.
23.
Favresse J, Bayart JL, Mullier F, Dogne JM, Closset M, Douxfils J.
Early antibody response in health-care professionals after two doses of
SARS-CoV-2 mRNA vaccine (BNT162b2). Clin Microbiol Infect 2021;
27(9): 1351 e5- e7.
24.
Reynolds CJ, Pade C, Gibbons JM, et al. Prior SARS-CoV-2 infection
rescues B and T cell responses to variants after first vaccine dose. Science
2021.
25.
Stamatatos L, Czartoski J, Wan YH, et al. mRNA vaccination boosts
cross-variant neutralizing antibodies elicited by SARS-CoV-2 infection.
Science 2021.
26.
Ebinger JE, Fert-Bober J, Printsev I, et al. Antibody responses to
the BNT162b2 mRNA vaccine in individuals previously infected with SARSCoV-2. Nat Med 2021; 27(6): 981-4.
27.
Cavanaugh. Reduced Risk of Reinfection with SARS-CoV-2 After
COVID-19 Vaccination — Kentucky, May–June 2021. CDC weekly report
2021.
28.
Nguyen D, Simmonds P, Steenhuis M, et al. SARS-CoV-2
neutralising antibody testing in Europe: towards harmonisation of
neutralising antibody titres for better use of convalescent plasma and
comparability of trial data. Euro Surveill 2021; 26(27).
29.
Conklin SE, Martin K, Manabe YC, et al. Evaluation of Serological
SARS-CoV-2 Lateral Flow Assays for Rapid Point-of-Care Testing. J Clin
Microbiol 2021; 59(2).
30.
al Ke. Inzet vaccins in huidige fase COVID-19vaccinatieprogramma. 2021; 28.

Pagina 11 van 11