> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA DEN HAAG

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Turfmarkt 147
Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
Kenmerk
2023-0000662244
Uw kenmerk
173682U
Bijlage(n)
0

Datum

14 december 2023

Betreft

Reactie op brief van de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken inzake vragen over uitvoering moties en toezeggingen
Wet open overheid (Woo)

Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen van de leden van de
fracties van de BBB, GroenLinks-PvdA en de VVD. Bijgaand treft u mijn reactie op
de gestelde vragen. In het vervolg op deze brief zijn de vragen en opmerkingen
van voornoemde leden integraal opgenomen in cursieve tekst en de
beantwoording daarvan in gewone typografie.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Digitalisering en Koninkrijksrelaties

Alexandra C. van Huffelen

Pagina 1 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
In voorgenoemde brief wordt aangegeven dat er zorgen zijn over overschrijding
van termijnen. In dat kader hebben de leden van de fractie van de BBB een
aantal vragen over de uitvoerbaarheid van de Woo voor gemeenten en andere
overheidsorganisaties.

Kenmerk
2023-0000662244

Waarom is de Woo in Nederland zoveel breder gedefinieerd dan in de door ons
omringende landen?
Het feit dat het recht op publieke informatie in Nederland breed gedefinieerd is,
volgt uit de geschiedenis van het openbaarmakingsstelsel in Nederland en het
wettelijke kader van de Woo. Het brede recht op informatie gold ook al onder de
Wet openbaarheid van bestuur (Wob) en is bij de overgang van de Wob naar de
Woo in de kern ongewijzigd gebleven. Uit de Memorie van toelichting van de Wob
valt op te maken dat er bij de totstandkoming van de Wob ook gekeken is naar
hoe de openbaarheid in andere landen is geregeld (Scandinavische
openbaarheidswetten). Daarbij werd opgemerkt dat de verschillende keuzes in de
openbaarheidswetten van landen ten dele samenhangen met de principiële en
praktische verschillen in het staatsbestel van landen.1

Waarom is het niet nodig om belanghebbende te zijn om ongelimiteerd informatie
te kunnen opvragen?
Een verzoeker hoeft in Nederland geen belang te stellen bij een verzoek om
informatie2, omdat toegang tot overheidsinformatie een recht is dat in beginsel
aan eenieder in gelijke mate toekomt. Dit recht, dat door de wetgever is
geëxpliciteerd in de Woo, vormt een afspiegeling van het belang van
openbaarheid voor de individuele burger. Overigens hoeft een bestuursorgaan een
verzoek niet in behandeling te nemen als deze niet-gespecificeerd is (artikel 4.1,
zesde lid van de Woo) of als er sprake is van misbruik (artikel 4.6 van de Woo).

Kan een bestuurder weigeren mails, apps of agenda's te verstrekken, omdat er
'meningen' of privégegevens in staan?
Privé-gegevens vallen – net als partijpolitieke informatie - buiten de reikwijdte
van de Woo. Zakelijke mails, apps en agenda’s zijn wel documenten in de zin van
de Woo. Op het moment dat verzocht wordt om informatie uit dergelijke
documenten, dan is het bestuursorgaan verplicht deze informatie openbaar te
maken, tenzij een ander belang3 zwaarder weegt. Daarbij kan het bijvoorbeeld
gaan om bijzondere persoonsgegevens, de eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer of persoonlijke beleidsopvattingen.

Kamerstukken II 1974/75, 13418, nr. 3, p. 9.
Dit volgt uit artikel 1.1 en artikel 4.1, derde lid van de Woo.
3
Deze belangen komen tot uitdrukking in de uitzonderingsgronden vastgelegd in artikel 5.1
en 5.2 van de Woo.
1
2

Pagina 2 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Er zijn de leden signalen ter ore gekomen dat over bepaalde dossiers alleen nog
mondeling wordt gecommuniceerd in het kader van lopende Woo-procedures.
Bevordert dit niet juist achterkamertjespolitiek? Wat kan dit in de toekomst
betekenen voor de transparantie en herleidbaarheid van besluiten?

Kenmerk
2023-0000662244

Indien er over bepaalde dossiers alleen nog maar mondeling gecommuniceerd
wordt in het kader van lopende Woo-procedures, dan zou ik dat een onwenselijke
situatie vinden. Openheid bij de uitvoering van publieke taken is een essentieel
onderdeel van de democratische rechtsstaat. Het is daarom van belang dat
besluiten die binnen het openbaar bestuur genomen worden herleidbaar zijn. Over
deze besluiten moet immers verantwoording worden afgelegd en controle op
kunnen worden uitgevoerd. Wanneer zaken niet meer schriftelijk worden
vastgelegd, gaat dit ten koste van hetgeen beoogd wordt met de Woo, namelijk
meer openbaarheid en transparantie.
Daarnaast is het ook van belang dat er voor ambtenaren en bestuurders ruimte
bestaat om vrij met elkaar van gedachten te wisselen over een bepaald dossier of
onderwerp. Met de uitzonderingsgrond rondom persoonlijke beleidsopvattingen4
wordt dit belang ook gewaarborgd in de wet.

Kunt u enig inzicht verschaffen in de kosten die de Woo met zich brengt voor
gemeenten en andere overheidsorganisaties om informatie makkelijker vindbaar
en uitwisselbaar te maken?
Ik heb geen cijfers over hoeveel kosten de Woo met zich meebrengt voor
gemeenten en andere overheidsorganisaties om informatie makkelijker vindbaar
en uitwisselbaar te maken. Dit zal ook per (soort) organisatie sterk verschillen.
Wel zie ik dat verschillende bestuursorganen momenteel stevige maatregelen
treffen om de uitvoering van de Woo te verbeteren, waaronder het (fors)
uitbreiden van de capaciteit, het verbeteren van de informatiehuishouding door
middel van de meerjarenplannen digitale informatiehuishouding5 en de inzet op
meer actieve openbaarmaking.
Tijdens de wetsbehandeling van de Wet open overheid zijn er verschillende
toetsen en analyses uitgevoerd om de kosten en uitvoerbaarheid van de Woo in
kaart te brengen. Deze toetsen hadden echter (veelal) alleen betrekking op de
nieuwe verplichtingen en bijbehorende kosten van de Woo ten opzichte van de
Wob.6

De Woo is ongelimiteerd. Er is de leden een signaal ter ore gekomen dat een
willekeurige burger bij een willekeurige gemeente alle Ruimtelijk Ordening
Artikel 5.2 van de Woo.
(Bijlagen bij) Kamerstukken II 2023/24, 29 362, nr. 344.
6
Zie hiervoor: Kamerstukken I 2016/17, 33328, nr. F (Quick scan, deel 1); Kamerstukken I
2016/17, 33328, nr. G (Quick scan, deel 2); Kamerstukken I 2018/19, 33328, nr. L
(MKBA); Kamerstukken II 2019/20, 35112, nr. 10 (Uitvoeringstoetsen Woo)
4
5

Pagina 3 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

procedures van de afgelopen 15 jaar heeft opgevraagd. Voor de gemeenten is de
Woo een enorme kostenpost aan het worden, die bovendien veel tijd opslokt van
schaarse ambtenaren. Wat gaat u doen om gemeenten en andere overheden
hierin tegemoet te komen? Wat is in uw ogen de meerwaarde van de Woo?
Wegen de voordelen van de Woo ten opzichte van de Wet openbaarheid van
bestuur op tegen de nadelen? Denkt u dat er aanpassingen aan de Woo nodig
zijn, zo ja, welke zijn dat en op welke termijn kunnen we die verwachten?

Kenmerk
2023-0000662244

Openbaarheid en het recht op toegang tot overheidsinformatie zijn fundamentele
onderdelen van onze democratische rechtsstaat. De toegang tot
overheidsinformatie zorgt voor bescherming van de democratische rechten van
burgers en stelt burgers en journalisten beter in staat om de overheid te
controleren. Een gezonde democratie kan dan ook niet zonder een goed werkend
openbaarheidsstelsel. De invoering van de Woo draagt bij aan een opener
overheid en vergroot de toegang tot overheidsinformatie, onder andere door de
verplichte actieve openbaarmaking van verschillende categorieën informatie en de
oprichting van het Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding (ACOI).
Zoals de leden van de BBB-fractie terecht stellen, moeten we tegelijkertijd
constateren dat de uitvoering en uitvoerbaarheid van de Woo op onderdelen
knelt. Bestuursorganen zijn veel tijd, capaciteit en financiële middelen kwijt aan
de afhandeling van Woo-verzoeken en verzoekers moeten vaak te lang wachten
op de informatie waar zij recht op hebben. Dit is een onwenselijke situatie, zowel
voor de gebruikers als uitvoerders van de Woo. Als stelselverantwoordelijk
bewindspersoon voor het openbaarheidsbeleid vind ik het daarom van belang dat
de uitvoering en uitvoerbaarheid van de Woo verbeterd wordt. Mede op basis van
de uitkomsten van de Woo-invoeringstoets en de adviezen van het ACOI en de
Regeringscommissaris Informatiehuishouding zullen daarvoor maatregelen
worden genomen. Een reactie op de Woo-invoeringstoets en bijbehorende
adviezen zal naar verwachting in de eerste helft van 2024 gegeven kunnen
worden.

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
De leden van de fractie GroenLinks-PvdA willen allereerst benadrukken dat zij de
doelstelling van de Woo, namelijk een transparante overheid, volledig
ondersteunen. Onze grote waardering gaat uit naar iedereen die zich inspant om
van deze wet een succes te maken. Helaas is de constatering dat een aantal
zaken niet goed gaat in de uitvoering. Met deze vragen willen de leden inzicht
verkrijgen in de knelpunten en de onderliggende oorzaken (algemeen en specifiek
voor deze wet) en lering trekken uit het (lange) besluitvormingsproces vanuit de
oprechte wens om in de toekomst de (toets op) uitvoerbaarheid van wetgeving te
verbeteren.
Momenteel wordt een Woo-invoeringstoets uitgevoerd. In de opdracht van deze
invoeringstoets staat als hoofdvraag van het onderzoek geformuleerd: “Wat zijn
volgens uitvoerders en gebruikers van de Wet open overheid (Woo) een jaar na
inwerkingtreding van de wet de knelpunten en best practices in het huidige
Pagina 4 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

wettelijke kader en wat zijn concrete aanbevelingen voor de geconstateerde
knelpunten?”

Kenmerk
2023-0000662244

Hierover hebben de leden van de fractie GroenLinks-PvdA de volgende vragen. De
focus bij de Woo-invoeringstoets ligt op het signaleren van de knelpunten en het
doen van aanbevelingen om deze knelpunten op te lossen. Het vinden van
duurzame oplossingen voor gesignaleerde knelpunten vraagt echter ook een
goede analyse van onderliggende oorzaken van deze knelpunten. Maakt dit
onderdeel uit van het onderzoek bij deze invoeringstoets? Zo nee, waarom niet?
Geldt dit voor alle invoeringstoetsen? Zo ja, acht u het verstandig om dit voortaan
wel mee te nemen bij het onderzoek in het kader van een invoeringstoets?
Inzake de vragen over het evaluatie-instrument invoeringstoets vind ik het
belangrijk om vooraf op te merken dat het instrument valt onder de
stelselverantwoordelijkheid van de minister voor Rechtsbescherming en nog in
ontwikkeling is. In de brief van 21 april 2022 ‘Inkleuring en stand van zaken
invoeringstoets’ is nader toegelicht dat het gaat om een lichtvoetige bestudering
van de werking van nieuwe regelgeving in de praktijk op het vroegst mogelijke
moment waarop iets nuttigs gezegd kan worden over de werking in de praktijk,
met bijzondere aandacht voor de gevolgen voor de doelgroep en de uitvoering.7
Het betreft een evaluatie op een moment dat bijsturing nog mogelijk is en
verschilt daarmee van diepgaandere beleidsevaluaties, omdat voor een volledig
beeld van de beleidseffecten wet- en regelgeving namelijk tijd nodig heeft om in
te klinken en om een zichtbaar beleidseffect teweeg te brengen.
De Woo-invoeringstoets heeft enerzijds de invulling en focus gevolgd van het
instrument invoeringstoets zoals beschreven in eerdergenoemde brief van de
minister voor Rechtsbescherming. Anderzijds moet ik constateren dat de
invoeringstoets op de Woo een ‘zwaardere’ invulling heeft gekregen dan dat
eigenlijk met het instrument is bedoeld. Hier is voor gekozen gelet op de signalen
die er zijn vanuit informatieverzoekers en bestuursorganen over uitvoering en
uitvoerbaarheid van de Woo. Het is van belang dat de Woo-invoeringstoets niet
alleen de knelpunten inventariseert, maar daarbij ook wordt ingegaan op
oorzaken en aanbevelingen doet ter verbetering. Daarnaast heb ik ook het ACOI
en de Regeringscommissaris Informatiehuishouding gevraagd te reageren op de
uitkomsten van deze invoeringstoets en te komen met een advies.

Uiteraard is het van belang om expliciet te maken in hoeverre het oplossen van
de knelpunten de doelstelling/effectiviteit van de wet raakt. In hoeverre is dit
onderdeel van (het vervolg op) deze invoeringstoets? Als dit geen onderdeel van
de invoeringstoets is, waarom niet? Geldt dit voor alle invoeringstoetsen? Zo ja,
acht u het verstandig om dit voortaan wel mee te nemen bij het onderzoek in het
kader van een invoeringstoets?

Brief van de Minister voor Rechtsbescherming van 21 juli 2022, Kamerstukken II 2021/22,
35510, nr. 96.
7

Pagina 5 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Na oplevering van het onderzoeksrapport van de Woo-invoeringstoets zal zowel
het ACOI als de Regeringscommissaris Informatiehuishouding reflecteren op de
uitkomsten van het onderzoek en komen met een advies over de mogelijkheden
om de werking van de Woo voor openbaarmaking op verzoek te verbeteren. De
resultaten van de Woo-invoeringstoets en voorgenoemde adviezen zullen als input
dienen voor verdere strategische beleidskeuzes rondom de Woo. Dit zal ter
bevordering van de effectiviteit van de wet zijn en met inachtneming van de
initiële doelstellingen van de wet, namelijk het vergroten van de toegang tot
overheidsinformatie voor eenieder en de bestuurlijke transparantie tot norm te
verheffen. De Woo-invoeringstoets zal dan ook niet leiden tot een wijziging van de
doelstellingen van de wet.

Kenmerk
2023-0000662244

Problemen bij de uitvoering van nieuwe wetgeving kunnen velerlei oorzaken
hebben. Uiteraard kunnen de knelpunten voortkomen uit de wetgeving zelf.
Daarover de volgende vragen.
In het wetgevingstraject is door de Raad van State (hierna: RvS) in april 2019
geadviseerd over de novelle. De RvS constateert dat door de aanpassingen de wet
juist complexer is geworden vanuit het perspectief van de burger en de
bestuursorganen. De RvS voorzag na de aanpassing nog steeds stevige
uitvoeringsproblemen. Graag ontvangen de leden van u een reflectie, met de
kennis van de problemen in uitvoering van nu, op dit onderdeel van het advies
van de RvS.
Het advies van de Raad van State in april 2019 zag toe op de novelle tot wijziging
van het initiatiefwetsvoorstel Woo. De constatering van de RvS had met name
betrekking op de actieve openbaarmaking en dus niet op de problematiek rondom
openbaarmaking op verzoek waar in de Kamerbrief van 17 juli jl. aan gerefereerd
wordt. Een invoeringstoets als evaluatie-instrument onderzoekt hoe invoering van
een wet is verlopen na inwerkingtreding. De verplichte actieve openbaarmaking
van de zeventien informatiecategorieën (artikel 3.3) is nog niet in werking
getreden en valt daardoor buiten beschouwing van de Woo-invoeringstoets.

In hoeverre komen de resultaten van de uitvoeringstoetsen van destijds overeen
met de problemen die zich nu na invoering daadwerkelijk voor doen? Op welke
onderdelen wijken de resultaten van de uitvoeringstoetsen af van problemen die
zich nu voordoen?
In 2019 hebben de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het
Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en ministeries
en hun uitvoeringsorganisaties de Woo getoetst op consequenties voor de
uitvoering. De focus van deze uitvoeringstoetsen lag hoofdzakelijk op de impact
en kosten van de nieuwe verplichtingen van de Woo ten opzichte van de Wob,
zoals de actieve openbaarmaking van de zeventien informatiecategorieën. De
uitvoering en uitvoerbaarheid van openbaarmaking op verzoek is niet tot
nauwelijks aan bod gekomen in de uitvoeringstoetsen. Als gevolg hiervan zijn de

Pagina 6 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

knelpunten rondom de afhandeling van Woo-verzoeken ook niet geconstateerd in
deze uitvoeringstoetsen.

Kenmerk
2023-0000662244

Problemen bij de uitvoering van nieuwe wetgeving kunnen ook oorzaken hebben
die niet gelegen zijn in de wet zelf, maar samenhangen met een gebrekkige
implementatie bij de betrokken organisaties. Maakt dit onderdeel uit van het
onderzoek bij deze invoeringstoets? Zo nee, waarom niet? Geldt dit voor alle
invoeringstoetsen? Zo ja, is het verstandig om dit voortaan wel mee te nemen bij
het onderzoek in het kader van een invoeringstoets?
De invoeringstoets is een evaluatie-instrument om, onder andere, vroegtijdig een
eerste zicht te krijgen op de vraag hoe implementatie van de wet feitelijk is
verlopen na inwerkingtreding van een nieuwe wet. Dit is ook naar voren gebracht
in de opdracht van de Woo-invoeringstoets waarin het inventariseren van
knelpunten en best practices vanuit gebruikers en uitvoerders van de Woo
centraal staat.8 Knelpunten in de uitvoering kunnen zowel voortkomen uit de
wijze van implementatie als door het wettelijke kader zelf en worden
meegenomen indien ze door gebruikers en/of uitvoerders als zodanig naar voren
worden gebracht. Daarbij zal – gelet op het instrument en het oogmerk daarvan –
ook oog zijn voor wat de oorzaak is / oorzaken zijn van de knelpunten, mits die
uit de inventarisatie naar voren komen.
Overigens geldt voor alle invoeringstoetsen dat wordt bezien of er knelpunten of
onbedoelde effecten zijn in de uitvoeringspraktijk, ongeacht de oorzaak ervan.

Aan de psycholoog Maier hebben we de zogenaamde wet van Maier te danken. Hij
stelt dat het succes van een implementatie te vatten is de formule E = K * A. De
effectiviteit (of het succesvol resultaat) is het product van de kwaliteit en de
acceptatie. Hieruit blijkt dat acceptatie van de betrokkenen bepalend is voor het
succes. Maakt dit onderdeel uit van het onderzoek bij deze invoeringstoets? Zo
nee, waarom niet? Geldt dit voor alle invoeringstoetsen? Zo ja, is het verstandig
om dit voortaan wel mee te nemen bij het onderzoek in het kader van een
invoeringstoets?
Het doel van de invoeringstoets is inzicht te krijgen in de werking van regelgeving
in de praktijk en knelpunten uit de uitvoeringspraktijk in kaart te brengen. Het
doel van de invoeringstoets is dus niet om te kunnen vaststellen of nieuwe
regelgeving een succes is. De minister voor Rechtsbescherming heeft echter
aangegeven dat een vermoeden van het tegenovergestelde met een
invoeringstoets wel aan het licht zou kunnen komen.9 Indien acceptatie van
nieuwe wet- en regelgeving effect heeft op, dan wel bepalend is voor de mate
van, een succesvolle implementatie of effectiviteit van de wet, dan zou dit moeten
blijken uit het ophalen van knelpunten bij gebruikers en uitvoerders van de wet.
8

Kamerstukken II 2022/23, 32 802, nr. 73.
Brief van de Minister voor Rechtsbescherming van 21 juli 2022, Kamerstukken II 2021/22,
35 510, nr. 96.
9

Pagina 7 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Kenmerk
2023-0000662244

Voor een soepele overgang van wetgeving naar uitvoering is een succesvolle
implementatiefase behulpzaam. Bij veel wetgeving zijn meerdere overheden
betrokken. In hoeverre acht u het zinvol om te gaan werken met overheidsbrede
implementatieplannen? Graag ontvangen de leden uw visie hierop.
Ik onderschrijf het belang van (overheids)brede samenwerking en een succesvolle
implementatiefase bij de overgang van wetgeving naar uitvoering. In hoeverre
het daarbij zinvol is om met overheidsbrede implementatieplannen te werken zal
per situatie verschillen. Voor wat betreft de Woo zijn er overkoepelende
uitdagingen en vraagstukken, maar organisaties kennen ook hun eigen opgaven.
Op 11 december jl. heb ik het Meerjarenplan openbaarheid en
informatiehuishouding Rijksoverheid aan uw Kamer aangeboden.10 In dit plan
wordt beschreven hoe de rijksbrede veranderopgave voor het verbeteren van de
informatiehuishouding wordt aangepakt en toegewerkt wordt naar een open
overheid. Daarnaast hebben de koepels van de medeoverheden elk een eigen
meerjarenplan voor de eigen bestuurslaag opgesteld. Op die manier wordt
voortgebouwd op de al ingezette initiatieven en doen we recht aan de verschillen.
Tegelijkertijd zijn er ook veel overeenkomsten. Met de koepels van de
medeoverheden heb ik daarom afgesproken om de komende jaren
overheidsbreed nauwer samen te werken, waar mogelijk gezamenlijk op te
trekken en van elkaar te leren.

In het oorspronkelijke wetsvoorstel van de Woo werden bestuursorganen verplicht
een documenten-register bij te houden. Daarmee was het inzichtelijk geweest
welke documenten opgevraagd kunnen worden. Deze verplichting is geschrapt.
Gevolg hiervan is dat verzoekers geen idee hebben wat er aan documenten
ligt/bestaat en daarom vaker naar alle documenten rondom een bepaald
onderwerp vragen. Is deze consequentie van het schrappen van het
documentenregister destijds voorzien? Zo ja, is de omvang ook voorzien? Op
basis van welke argumenten is deze verplichting destijds geschrapt? Hoe
beoordeelt u, met de kennis van nu, over deze afweging van voor- en nadelen?
Het oorspronkelijke wetsvoorstel voor de Wet open overheid (Woo) bevatte een
verplichting voor bestuursorganen om een documentenregister bij te houden.
Deze verplichting had tot doel de transparantie te vergroten en toegang te bieden
tot een overzicht van beschikbare documenten. In overleg met de initiatiefnemers
van de Woo is de verplichting om een documentenregister bij te houden
geschrapt. De voornaamste reden om het vereiste register te laten vervallen
waren de hoge uitvoeringskosten en -lasten die hieraan verbonden zouden zijn
voor bestuursorganen.11
In het wijzigingsvoorstel werd van het register afgezien, maar met behoud van de
doelen die met het register werden nagestreefd, zoals het duurzaam toegankelijk
10
11

(Bijlage bij) Kamerstukken II 2023/24, 29 362, nr. 344.
(Bijlage bij) Kamerstukken I 2018/19, 33 328, nr. L.
Pagina 8 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

en vindbaar maken van digitale overheidsinformatie. De activiteiten die nodig zijn
om de doelen te realiseren, worden volgens het wijzigingsvoorstel periodiek
vastgelegd in een meerjarenplan. Ook de inzet van contactpersonen is destijds
aangedragen als alternatief voor een register, om toegankelijkheid van informatie
te waarborgen.

Kenmerk
2023-0000662244

Ik zie op dit moment geen reden om tot andere keuzes te komen dan destijds in
overleg met de initiatiefnemers zijn gemaakt. Bestuursorganen zetten in op het
aanwijzen van contactpersonen ter beantwoording van vragen over de
beschikbaarheid van overheidsinformatie. Daarnaast is er 787 miljoen euro
uitgetrokken voor de periode 2021-2026 voor het verbeteren van de
informatiehuishouding. Op deze manier werken we toe naar de doelen die met het
register werden nagestreefd.

U geeft aan dat in het kader van de uitvoeringsproblemen een rechtsvergelijkend
onderzoek is/wordt uitgevoerd met andere Europese landen. Deze landen hebben
op belangrijke punten andere keuzes gemaakt ten aanzien van de ‘open
overheid’, waaronder het (beperktere) documentbegrip en het begrenzen van de
omvang van informatieverzoeken. Is er bij de totstandkoming van de Woo ook
rechtsvergelijkend onderzoek gedaan? Zo ja, welke informatie heeft dit
opgeleverd? Op basis van welke vergelijkende informatie is gekozen voor de
uitgangspunten in de huidige Woo?
De Woo betreft een initiatiefwetsvoorstel uit de Tweede Kamer. Voor zover ik
weet is er bij de totstandkoming van de Woo geen rechtsvergelijkend onderzoek
uitgevoerd door de initiatiefnemers van de wet. Het rechtsvergelijkend onderzoek
van de Universiteit Leiden is door de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties toegezegd tijdens de behandeling van de Woo in uw Kamer
en dan ook na invoering van de wet opgeleverd. Ik weet dan ook niet of, en zo ja,
op basis van welke vergelijkende informatie is gekozen voor de uitgangspunten in
de huidige Woo. Overigens zijn de genoemde uitgangspunten in de vraag
(documentbegrip en begrenzingen) in de kern ongewijzigd gebleven bij de
overgang van de Wob naar de Woo.

U bent voornemens om het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding
(ACOI) en de regeringscommissaris, na oplevering van de Woo-invoeringstoets, te
vragen om te reflecteren op de uitkomsten van de invoeringstoets en te komen
met een advies. Bent u bereid deze beide adviezen, samen met de resultaten van
de Woo-invoeringstoets, ook naar de Eerste Kamer te sturen?
Ja, op 7 december jl. heb ik de uitkomsten van de Woo-invoeringstoets al met uw
Kamer gedeeld.12 Zodra ik beide adviezen heb ontvangen, zal ik ook die met
beide Kamers der Staten-Generaal delen.

12

Kamerstukken I 2023/24, 33 328, nr. AH.
Pagina 9 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

De zeventien informatiecategorieën van de Woo worden gefaseerd openbaar
gemaakt. Er is tot op heden geen planning hiervan bekend. Hoe realistisch acht u
het dat alle categorieën binnen nu en twee jaar verplicht openbaar worden
gemaakt? Wat is voor u een uiterste termijn?

Kenmerk
2023-0000662244

De afgelopen periode zijn belangrijke stappen gezet in de ontwikkeling van de
centrale ICT-infrastructuur en het implementatietraject. Naar verwachting zal een
deel van de categorieën dan ook binnen twee jaar verplicht actief openbaar
kunnen worden gemaakt. Ik acht het echter niet haalbaar en realistisch dat alle
bestuursorganen binnen twee jaar alle categorieën (verplicht) actief openbaar
kunnen maken. Ik streef ernaar om in de eerste helft van 2024 een planning te
maken met daarin het kwartaal waarin de Koninklijke Besluiten zullen worden
opgesteld. Deze planning zal gebaseerd zijn op de eerste praktijkervaringen met
het openbaar maken van de categorieën.
In mijn brief van 8 juli 2022 heb ik u bericht over de implementatiestrategie,
waarin staat toegelicht hoe het moment van inwerkingtreding wordt bepaald.13
Onderdeel van deze strategie is de keuze om de verplichting tot actieve
openbaarmaking van een informatiecategorie niet op te leggen voordat aan twee
voorwaarden is voldaan:

de centrale ICT-infrastructuur moet bestuursorganen in staat stellen om
hun gepubliceerde documenten via de Woo-index vindbaar en
doorzoekbaar te maken;

het actief openbaar maken van een informatiecategorie op een zelf
gekozen publicatieplatform moet voor bestuursorganen praktisch
realiseerbaar zijn.
Om met de eerste voorwaarde te beginnen: de Woo-index is sinds 19 juni online.
Bestuursorganen kunnen hun documenten vindbaar maken via de Woo-index. Ze
doen dit ook in toenemende mate. De volgende stap is het centraal doorzoekbaar
maken van alle actief openbaar gemaakte documenten. Hiertoe dienen
bestuursorganen hun eigen publicatieplatform aan een aantal technische eisen te
laten voldoen. De impact van deze technische eisen voor bestuursorganen wordt
in de komende maanden onderzocht in een referentietraject en in een
uitvoeringstoets. Het streven is om op basis van de uitkomsten van deze
onderzoeken in de eerste helft van 2024 een (eventueel aangepaste) set
technische eisen te hebben die relatief eenvoudig door bestuursorganen en
softwareleveranciers te implementeren is. Daarmee zou aan de eerste voorwaarde
voldaan zijn.
Daarnaast moet ook aan de tweede voorwaarde zijn voldaan, en met dat doel is
begin dit jaar een implementatietraject opgestart. Samen met experts vanuit
bestuursorganen wordt hierin per informatiecategorie concreet uitgewerkt wat er
minimaal openbaar gemaakt moet worden en op welke wijze. Vervolgens wordt
gedurende een aantal maanden in de praktijk ervaring opgedaan met de actieve
openbaarmaking volgens deze uitwerking, waarbij duidelijk wordt wat de
haalbaarheid en de impact voor de organisatie is. Denk aan het inregelen van een
13

Kamerstukken I 2021/22, 33 328, nr. AD.
Pagina 10 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

publicatieplatform om documenten openbaar te maken, het aanpassen van
werkprocessen en informatiesystemen en het trainen van medewerkers, op
diverse plekken binnen de organisatie. Deze impact verschilt enorm van categorie
tot categorie.

Kenmerk
2023-0000662244

Aan het eind van de praktijkfase wordt dan op basis van de praktijkervaringen het
Koninklijk Besluit opgesteld waarin de datum van verplichtstelling wordt
vastgesteld. Daarbij wil ik ambitieus zijn, maar bestuursorganen tegelijkertijd
voldoende ruimte geven voor het gedegen oplossen van uitvoeringsvraagstukken.
Op dit moment is het implementatietraject in volle gang. De stand daarbij is als
volgt:

Drie informatiecategorieën worden reeds actief openbaar gemaakt:
o wetten en algemeen verbindende voorschriften (artikel 3.3, lid 1,
onderdeel a, van de Woo);
o overige besluiten van algemene strekking (1b);
o vergaderstukken Staten-Generaal (2b).

Zes categorieën hebben een vastgestelde uitwerking en zijn in de fase
‘ervaring opdoen’:
o organisatie en werkwijze (1d);
o bereikbaarheidsgegevens (1e);
o vergaderstukken decentrale overheden (2c);
o agenda’s en besluitenlijsten bestuurscolleges (2d);
o convenanten (2f);
o Woo-verzoeken en -besluiten (2i).

Van vijf categorieën is de uitwerking in concept gereed en voorgelegd aan
bestuursorganen in een informele consultatieronde:
o ontwerpen van wet- en regelgeving met adviesaanvraag (1c);
o bij vertegenwoordigende organen ingekomen stukken (2a);
o adviezen (2e);
o onderzoeksrapporten (2j);
o klachtoordelen (2l).

Van de laatste drie categorieën is de uitwerking gestart:
o jaarplannen en jaarverslagen (2g);
o subsidieverplichtingen anders dan met beschikking (2h);
o beschikkingen (2k).
Het streven is om de fase ‘ervaring opdoen’ van alle categorieën in de loop van
2024 af te ronden en om in 2024 van alle categorieën per Koninklijk Besluit te
bepalen wanneer de verplichting in kan gaan. Dat zal in sterke mate afhangen
van de praktijkervaringen die we in 2024 nog met de verschillende categorieën
gaan opdoen en met de praktische complicaties die we mogelijk nog tegenkomen.
Ook bestaat de mogelijkheid dat de verplichting niet direct voor alle
bestuursorganen zal gelden. Artikel 10.2 van de wet biedt daar ruimte voor. De
focus in het implementatietraject ligt in eerste instantie op de a-bestuursorganen,
die ik per brief heb opgeroepen om aan te sluiten op de Woo-index.
Mijn ambitie is zichtbaar resultaat, maar wel binnen het redelijke. De verplichting
beschouw ik daarbij als middel, niet als doel.
Pagina 11 van 12

Ministerie van
Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Kenmerk
2023-0000662244

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie danken de voormalige minister van BZK voor de
brief, die op verschillende punten verheldering geeft en inzicht biedt in de
voortgang van uitvoering. Deze leden zien dat er in het eerste jaar na de
inwerkingtreding van de Woo verschillende concrete stappen zijn gezet richting
een openere overheid.
Tegelijkertijd wordt ook een zorgelijk beeld over de doeltreffendheid van de
uitvoering van deze wet geschetst. Ondanks inspanningen, aanzienlijke kosten en
forse personele inzet, lukt het op dit moment in een groot deel van de gevallen
niet om informatieverzoeken bij de Rijksoverheid binnen de wettelijke termijn af
te handelen. Ook de decentrale overheden ondervinden uitdagingen in het kader
van de Woo.
Het lijdt geen twijfel dat openheid en transparantie essentiële waarden van goed
bestuur zijn. Tegelijkertijd willen de leden dat in een tijd van personele schaarste
en de noodzaak tot publieke uitgavenreductie, overheidsmiddelen zoveel mogelijk
worden ingezet voor de inhoudelijke beleidsdoelstellingen waar Nederlanders mee
vooruit komen.
De leden zien een ernstig knelpunt, nu blijkt dat openheid en transparantie
onvoldoende geleverd worden, ondanks de fors toegenomen inspanningen, kosten
en personele inzet. Daarom wil de leden van de VVD-fractie van u weten welke
oplossingen u ziet om in de toekomst aan deze wettelijke verplichtingen te gaan
voldoen, met inachtneming van de noodzakelijke publieke uitgavenreductie,
zonder dat de uitvoering van inhoudelijke doelstellingen van de overheid daar
(verder) onder zullen lijden.
Ik onderschrijf de zorgen van de leden van de VVD-fractie, zowel met betrekking
tot de uitvoering van het huidige wettelijke kader ten behoeve van openheid en
transparantie als de zorgen over de kosten en inspanningen voor
bestuursorganen. Om deze reden heeft de toenmalige minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties ook toegezegd een invoeringstoets op de Woo te
laten uitvoeren. Mede op basis van de uitkomsten van deze Woo-invoeringstoets
en bijbehorende adviezen kan worden bepaald welke maatregelen er getroffen
moeten worden om de uitvoering en uitvoerbaarheid van de Woo te verbeteren.
Graag merk ik tot slot in reactie op de gestelde vragen in algemene zin het
volgende op. Buiten twijfel staat het belang van een open overheid. Een goede
werking van de Woo is hierbij essentieel. De problematiek in de huidige
uitvoeringspraktijk laat zien dat we hierin nog diverse (grote) stappen hebben te
maken, waaronder het op orde brengen van de informatiehuishouding.
Tegelijkertijd zien we dat de huidige uitvoering van de Woo veel ambtelijke
capaciteit vergt. Met de uitkomsten van de invoeringstoets en de adviezen daarop
in de hand, vind ik het van belang dat we over deze vraagstukken het
maatschappelijke debat aan gaan om te komen tot een systeem waarbij recht
wordt gedaan aan een open overheid en er verantwoord wordt omgegaan met
overheidsmiddelen.
Pagina 12 van 12