Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

327
Vragen van Jasper van Dijk en Lacin (SP) aan de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister van Infrastructuur en Milieu
over het afsluiten van drinkwater (ingezonden 22 augustus 2017).
Antwoord van Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
(Infrastructuur en Milieu) mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid (ontvangen 27 oktober 2017). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2653.
Vraag 1
Vindt u het ook een slechte zaak dat PWN, het drinkwaterbedrijf in NoordHolland, een alleenstaande moeder met drie kinderen uit Hoorn af heeft
gesloten van drinkwater?1
Antwoord 1
Afsluiting van drinkwater is voor iedereen ingrijpend en moet zoveel mogelijk
worden voorkomen. Drinkwaterbedrijven volgen daarom een zorgvuldige
procedure voordat tot afsluiting kan worden overgegaan. Helaas komt het
toch voor dat ook huishoudens met kinderen worden afgesloten.
Vraag 2
Bent u bereid met het drinkwaterbedrijf PWN in gesprek te gaan om te
bewerkstelligen dat dit soort situaties niet meer voorkomen?
Antwoord 2
Ik zie dit niet als een oplossing, omdat dergelijke afsluitingen – ondanks de
zorgvuldigheid die in acht wordt genomen – niet kunnen worden uitgesloten.

1

ah-tk-20172018-327
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://www.noordhollandsdagblad.nl/hoorn-enkhuizen/snelle-actie-hoorn-bij-dreigendeafsluiting-water
https://www.ibabsonline.eu/LijstDetails.aspx?site=Hoorn&ListId=621716c7-8304-42a1-aba662fdbcffee0d&ReportId=2ff8efdc-7d31-47af-a8fc-f46c2d9966e1&EntryId=29da393f-b6ce-42a2ac57-3721259e0af9&searchtext=
http://hop-hoorn.nl/vragen-afsluiten-hoorns-gezin-drinkwater/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 3
Onderschrijft u dat het recht op toegang tot water een belangrijk mensenrecht en kinderrecht is dat onder andere is vastgelegd in het Internationaal
Verdrag inzake de Rechten van het Kind (artikelen 3, eerste lid, 24 en 27, en
general comment 15) en in VN resolutie 64/292 over de rechten van de
mens?2
Antwoord 3
Ja. Het recht op de toegang tot drinkwater is een belangrijk mensenrecht. De
Drinkwaterwet geeft het recht op toegang tot drinkwater en de verplichting
voor drinkwaterbedrijven om het afsluiten van een kleinverbruiker zoveel
mogelijk te voorkomen. Dat drinkwater een mensenrecht is, betekent echter
niet dat het gratis zou moeten zijn. De inzet van het drinkwaterbeleid en
regelgeving in Nederland is om drinkwater voor alle huishoudens betaalbaar
te houden en afsluiting zoveel mogelijk te voorkomen.
Sinds de inwerkingtreding van de Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers
van drinkwater (Afsluitregeling) op 1 juni 2012 is er op internationaal gebied
meer aandacht voor het recht op toegang tot voldoende schoon drinkwater3.
Mede naar aanleiding daarvan heb ik onlangs het voornemen gepubliceerd
om deze regeling aan te passen. Kern van de aanpassing is dat afsluiting als
uiterste middel mogelijk moet blijven. Indien toch wordt afgesloten dient het
drinkwaterbedrijf te zorgen voor een tijdelijke beschikbaarheid van drinkwater
(bijvoorbeeld via het beschikbaar stellen van flessen met drinkwater). Het
gaat om een minimum hoeveelheid van 12 liter per persoon per dag
gedurende 4 dagen. Deze periode wordt redelijk geacht om herstel van de
aansluiting te bewerkstelligen of te zoeken naar een alternatief.
Het voorstel is onlangs ter internetconsultatie aangeboden. De consultatieperiode is inmiddels afgerond. Op basis van de reacties wordt nagegaan of het
voorstel verdere aanpassing behoeft.
Vraag 4
Hoe vaak kwamen drinkwaterafsluitingen van particulieren voor in 2017, 2016
en 2015 en 2005? Kunt u voor het afgelopen jaar aangeven welke bedrijven
de afsluitingen hebben gepleegd en welk percentage zij ongevraagd
afsluiten?
Antwoord 4
In onderstaande tabel zijn de door u gevraagde gegevens opgenomen.
Daarbij moeten enkele kanttekeningen geplaatst worden:
• het totaal aantal aansluitingen op het drinkwaternet bedraagt ca. 8
miljoen;
• het is niet bij alle drinkwaterbedrijven bekend of het afsluitingen betreft
wegens wanbetaling (percentage «ongevraagd») of afsluiting wegens
leegstand. De onderstaande cijfers kunnen dus afsluitingen wegens
wanbetaling én leegstand betreffen;
• de cijfers kunnen afsluitingen van particuliere én zakelijke afnemers
betreffen;
• de cijfers 2017 betreffen afsluitingen in de eerste 7 maanden. Sommige
bedrijven hebben de cijfers t/m augustus aangeleverd, waardoor het beeld
mogelijk iets is vertekend (hoger), omdat sommige bedrijven een extra
maand hebben aangeleverd;
• de meeste bedrijven hebben geen beschikking (meer) over de cijfers van
2005. Deze cijfers zijn daarom niet in de tabel zijn opgenomen.

2
3

https://s3.amazonaws.com/berkley-center/100308UNARES64292.pdf
Dat zijn onder meer het Verdrag inzake de rechten van het kind, het VN-Gehandicaptenverdrag,
het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten alsmede de
Mededeling van de Commissie van 19 maart 2014 over het Europees burgerinitiatief «Water en
sanitaire voorzieningen zijn een mensenrecht! Water is een publiek goed, geen handelswaar!»,
COM(2014) 177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Jaar
Aantal afsluitingen
Drinkwater

2005

2015

2016

2017

niet bekend

10.158

7.526

3.602

Vraag 5
Bent u bereid onderzoek te doen naar de uitvoeringspraktijk en de implementatie van het NVVK-convenant met de vijf drinkwaterbedrijven die het
afgelopen jaar het vaakst tot afsluiting over gingen?
Antwoord 5
De NVVK en de Vewin hebben laten weten tevreden te zijn over de samenwerking. Schuldhulpverleners en drinkwaterbedrijven komen periodiek bijeen
om de uitvoeringspraktijk van het convenant met elkaar te bespreken. Van
beide kanten wordt de samenwerking als positief ervaren. Ik zie daarom geen
aanleiding om het door u gevraagde onderzoek uit te voeren.
Vraag 6
Hoe vaak kwamen afsluitingen van gas en elektra voor in 2017, 2016 en 2015
en 2005? Kunt u voor het afgelopen jaar aangeven welke bedrijven tot
afsluitingen zijn overgegaan en welk percentage zij ongevraagd afsluiten?
Antwoord 6
In de jaren 2015, 2016 en 2017 (onvolledig jaar) zijn er respectievelijk 14.288,
17.829 en 9.633 gas- en elektriciteitsaansluitingen bij kleinverbruikers
afgesloten. Dit is circa 0,25 procent van het totale aantal aansluitingen van
gas en elektriciteit in Nederland. Gas- en elektriciteitsaansluitingen worden
als aparte aansluiting aangemerkt. Een huishouden of bedrijf met beide
aansluitingen telt zodoende als 2 aansluitingen. Bij alle regionale netbeheerders4 hebben in deze jaren afsluitingen plaatsgevonden. De netbeheerders,
vertegenwoordigd door Netbeheer Nederland, hebben mij laten weten dat er
voor het jaar 2005 geen betrouwbare data beschikbaar zijn wegens systeemwisselingen.
In de energiesector zijn het de netbeheerders die daadwerkelijk de afsluiting
realiseren. Voor een afsluiting kunnen verschillende redenen zijn. Er kan
afgesloten worden vanwege wanbetaling, een verzoek hiervoor komt dan
bijvoorbeeld van de energieleverancier. Ook afsluiting vanwege onveilige
situaties of fraude komt voor. Voorts is er afsluiting op verzoek van de
consument. Net zoals bij het drinkwaterbeleid is het beleid bij gas en
elektriciteit erop gericht om afsluiting zoveel mogelijk te voorkomen.
Energieleveranciers en netbeheerders volgen daarom een zorgvuldige
procedure, voordat tot afsluiting over kan worden gegaan. Deze procedure is
vastgelegd in de Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers van elektriciteit
en gas en is vergelijkbaar met de Afsluitregeling voor het drinkwaterbeleid.
Het is niet in alle gevallen te achterhalen wanneer er sprake is van het
ongevraagd afsluiten. Het merendeel van de afsluitingen vindt plaats in de
situatie waarin het contract op de aansluiting door de leverancier wordt
beëindigd (de «einde levering»). Dit wordt door de klant vermoedelijk als
ongevraagd aangemerkt. Een afsluiting in verband met de veiligheid kan door
de klant eveneens worden ervaren als ongevraagd. Over de data van 2015,
2016 en 2017 (onvolledig jaar) schatten de netbeheerders het totaal aantal
«ongevraagde» afsluitingen bij kleinverbruikers, inclusief afsluitingen in
verband met «einde levering», in 2015 op 86%, in 2016 op 75% en in 2017 op
69% van het totale aantal afsluitingen.
Jaar
Aantal afsluitingen
gas- en elektriciteit
Percentage «Ongevraagde afsluitingen»,
inclusief «einde levering»

4

2005

2015

2016

2017

niet bekend

14.288

17.829

9.633

niet bekend

86%

75%

69%

Regionale netbeheerders zijn: Coteq, Enduris, Enexis, Liander, Rendo, Stedin en Westland infra.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Jaar
Aantal afsluitingen gasen elektriciteit koude
seizoen

2005

2015

2016

2017

niet bekend

7.338

8.363

3.956

Vraag 7
Hoe vaak betrof dit afsluitingen van gezinnen in het koude seizoen?5
Antwoord 7
Netbeheerders en energieleveranciers hebben in principe geen gegevens over
de gezinssamenstelling van hun consumenten, waardoor er ook geen
registratie is van het aantal afsluitingen van gezinnen in het koude seizoen.
Gegevens over het totale aantal afsluitingen in het koude seizoen (de periode
van 1 oktober – 1 april) zijn er wel.
In de jaren 2015, 2016 en 2017 (onvolledig jaar) zijn er tijdens het koude
seizoen respectievelijk 7.338, 8.363 en 3.956 gas- en elektriciteitsaansluitingen
bij kleinverbruikers afgesloten. Ook hierbij geldt dat gas en elektriciteit als
afzonderlijke aansluitingen worden aangemerkt (zie ook tabel bij antwoord 6).
Vraag 8 en 9
Wat gaat u doen om te voorkomen dat mensen afgesloten worden van
basisvoorzieningen, zoals gas, water en elektra?
Bent u bereid minderjarige kinderen als kwetsbare consumenten aan te
merken in de Regeling afsluitbeleid drinkwater kleinverbruikers?
Antwoord 8 en 9
Huishoudens kunnen niet zomaar worden afgesloten. De huidige regels
voorzien in een zorgvuldige incassoprocedure – juist om afsluiting zoveel
mogelijk te voorkomen. In aanvulling hierop hebben de drinkwaterbedrijven
en de energiesector vrijwillige afspraken met schuldhulpverleningsorganisaties gemaakt.
De koepel van drinkwaterbedrijven Vewin en de brancheorganisatie voor
schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) hebben een convenant
afgesloten waarin is afgesproken om, ook in de gevallen waarin de regeling
dat wel toestaat, huishoudens niet af te sluiten wegens wanbetaling, in geval
van (een aanvraag om) schuldhulp.
Energie Nederland en de NVVK hebben afspraken gemaakt die inhouden dat
huishoudens die op grond van de Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers
van elektriciteit en gas in de winterperiode mogen worden afgesloten, niet
worden afgesloten zolang er sprake is van strenge vorst. Dit is aan de orde
als het KNMI in De Bilt twee dagen achter elkaar een gemiddelde etmaaltemperatuur onder de nul graden Celsius heeft gemeten.
Op basis van bovenstaand omschreven huidige beleid ben ik van mening dat
het afsluitbeleid – in het bijzonder het afsluitbeleid bij kwetsbare huishoudens
– zorgvuldig is en geen aanpassing behoeft. In de voorgenomen aanpassing
van de Regeling afsluitbeleid drinkwater kleinverbruikers worden minderjarige kinderen dan ook niet als kwetsbare consumenten aangemerkt.
Vraag 10
Bent u bereid, gezien het feit dat tijdens een breed moratorium huisontruimingen nog steeds kunnen doorgaan en mensen nog steeds afgesloten
kunnen worden van basisvoorzieningen zoals water, het besluit aan te
passen, bijvoorbeeld door het mogelijk te maken om het smal en breed
moratorium tegelijkertijd aan te vragen zoals bepleit wordt op https://
www.schulinck.nl dan wel de wettekst van artikel 5 gemeentelijke schuldhulpverlening aan te passen?6

5

http://nos.nl/artikel/2149495-koolmonoxidevergiftiging-kinderen-door-barbecue-in-ijskoudhuis.html
6
https://www.schulinck.nl/opinie-schuldhulpverlening-wijziging-breed-moratorium-heeft-grotegevolgen Wijziging breed moratorium heeft grote gevolgen; Ontruimen huurwoning en
opschorten diensten niet meer geblokkeerd!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

Antwoord 10
Het smal moratorium en het breed moratorium zijn onderscheidenlijke
instrumenten voor de schuldhulpverlener die in beginsel ieder hun eigen
moment binnen het schuldhulpverleningstraject kennen.
Het smal moratorium is met name bedoeld voor de schuldenaar die in een
bedreigende situatie verkeert en zich op dat moment meldt bij de schuldhulpverlening. Bij een bedreigende situatie gaat het dan om een situatie waarbij
een dreigende ontruiming, afsluiting van gas, water of licht dan wel
beëindiging van de zorgverzekering speelt. Het smal moratorium houdt in dat
de desbetreffende verhuurder, leverancier van gas, water of licht dan wel de
zorgverzekeraar zijn ontruiming, afsluiting of beëindiging voor maximaal 6
maanden opschort. Het biedt de schuldhulpverlening de mogelijkheid om
erger (een ontruiming of afsluiting) te voorkomen en orde op zaken te stellen.
Het breed moratorium zit verderop in het traject, wanneer de schuldhulpverlening reeds in volle gang is, maar niet verder komt vanwege schuldeisers
die verhaal halen op de goederen van de schuldenaar. Het ziet erop dat de
schuldeisers voor maximaal 6 maanden hun verhaals- en executie-activiteiten
staken. Omdat de schuldenaar dan reeds door de schuldhulpverlening wordt
begeleid, mag worden verwacht dat betaling van vaste lasten geborgd is en
een bedreigende situatie zoals bijvoorbeeld afsluiting van water zich in
beginsel niet meer voordoet.
De situatie dat het wenselijk is om een breed en een smal moratorium in
combinatie aan te kunnen vragen is daarom feitelijk een theoretische. Ik zie
dan ook geen noodzaak om aanpassingen te treffen.
Vraag 11
Bent u bereid waterleverancier Evides uit Rotterdam aan te spreken op het
scherpe incassobeleid, waarbij klanten snel afgesloten worden?7
Antwoord 11
De situatie zoals beschreven in het krantenartikel vormt voor mij geen
aanleiding om dit met Evides te bespreken. Het beleid is er op gericht om
afsluiting zoveel mogelijk te voorkomen, maar kan niet garanderen dat
huishoudens niet worden afgesloten.

7

https://rotterdam.sp.nl/nieuws/2017/06/rotterdammers-niet-afsluiten-van-water

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5