© WODC, ministerie van Veiligheid en Justitie, Den Haag
Auteursrechten voorbehouden

Postadres I ntraval
Postbus 1781
9701 BT Groningen
E-mail info@intraval.nl
www.intraval.nl
Kantoor Groningen:		
St. Jansstraat 2C 		
Telefoon 050 - 313 40 52
Fax 050 - 312 75 26 		

Kantoor Rotterdam:
Goudsesingel 68
Telefoon 010 - 425 92 12
Fax 010 - 476 83 76

November 2017
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd
en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de uitgever.

LOK A AL BEKEKEN VERDI EPI NGSSTUDI E MONITOR ONT WI KKELI NGEN COFFEESHOPBELE I D METI NG 2016/17

CO LO F O N

VERDIEPINGSSTUDIE
MONITOR ONTWIKKELINGEN
COFFEESHOPBELEID
METING 2016/17

Lokaal bekeken
R. Mennes

T E K S T 	
R . Mennes, J. Snippe, M. Sijtstra,

B. Bieleman

J. Snippe

O P D R A C H T G E V E R 	
WODC, ministerie van Veiligheid en

DRUK

Justitie
M. Haaijer
E. Cusiel
RCG

ISBN

978 90 8874 248 4

OPM A AK
OMSL AG

M. Sijtstra
B. Bieleman

I n t r ava l

LOKAAL BEKEKEN
Verdiepingsstudie monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid
meting 2016/17

November 2017

INTRAVAL
Groningen-Rotterdam

VOORWOORD

In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
van het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft onderzoeks- en adviesbureau
INTRAVAL de verdiepingsstudie uitgevoerd voor de derde meting van de monitor over
de ontwikkelingen in het coffeeshopbeleid. Met deze monitor worden de
ontwikkelingen gevolgd in coffeeshop- en softdrugstoerisme, softdrugsgerelateerde
overlast, dealen en drugsrunnen en de verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de
coffeeshop.
Het onderzoek is uitgevoerd door de (senior)onderzoekers Ralph Mennes, Jacco
Snippe en Maurits Sijtstra, onder leiding van Bert Bieleman. Daarnaast hebben Elif
Cankor en Irene Schoonbeek geassisteerd bij de dataverzameling.
Graag willen wij de leden van de begeleidingscommissie onder voorzitterschap van
prof. dr. E.R. Kleemans (Vrije Universiteit Amsterdam) bedanken voor de betrokken
en deskundige wijze waarop zij het onderzoek hebben begeleid. De commissie
bestond verder uit: drs. L.F. Heuts (WODC), ir. S. Hoorens (RAND Europe), J.A.F.
Jespers (Nationale Politie), dr. M.W. van Laar (Trimbos-instituut), drs. E. Lanting
(Openbaar Ministerie), drs. R. Meijer (WODC) en mr. I. Siereveld (Ministerie van
Justitie en Veiligheid).
Daarnaast willen we onze dank uitspreken aan de gemeenteambtenaren en
politiefunctionarissen die aan het onderzoek hebben meegewerkt en aan alle personen
die ons tijdens het etnografisch veldonderzoek te woord hebben gestaan. Zonder hen
was het onderzoek niet mogelijk geweest.
Namens INTRAVAL,
B. Bieleman
R. Mennes

Groningen-Rotterdam
November 2017

INHOUDSOPGAVE
Pagina

Samenvatting

I

Summary

III

Hoofdstuk 1

Inleiding
1.1 Probleemstelling en onderzoeksvragen
1.2 Onderzoeksopzet verdiepende studie
1.3 Leeswijzer

1
4
6
11

Hoofdstuk 2

Gemeente I
2.1 Registratiegegevens
2.2 Beschrijving hotspot
2.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
2.4 Illegale verkoop en drugstoerisme
2.5 Overlast
2.6 Vergelijking voorgaande metingen
2.7 Resumé

13
13
15
16
17
21
24
25

Hoofdstuk 3

Gemeente II
3.1 Registratiegegevens
3.2 Beschrijving hotspot
3.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
3.4 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
3.5 Overlast
3.6 Resumé

27
27
29
29
32
33
35

Hoofdstuk 4

Gemeente III
4.1 Registratiegegevens
4.2 Beschrijving hotspots
4.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
4.4 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
4.5 Overlast
4.6 Resumé

37
37
38
39
41
43
44

Pagina

Hoofdstuk 5

Gemeente IV
5.1 Registratiegegevens
5.2 Beschrijving hotspots
5.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
5.4 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
5.5 Overlast
5.6 Resumé

47
47
49
50
53
55
57

Hoofdstuk 6

Gemeente V
6.1 Registratiegegevens
6.2 Beschrijving hotspot
6.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
6.4 Illegale verkoop en drugstoerisme
6.5 Overlast
6.6 Vergelijking voorgaande metingen
6.7 Resumé

61
61
62
63
65
69
71
72

Hoofdstuk 7

Conclusies
7.1 Coffeeshoptoerisme
7.2 Illegale verkoop en (soft)drugstoerisme
7.3 (Soft)drugsgerelateerde overlast
7.4 Softdrugstoerisme, straathandel en overlastmeldingen

73
73
74
76
77

Bijlage 1

Resultaten buurtenquête

79

Bijlage 2

Resultaten enquête (soft)drugsgebruikers

95

Bijlage 3

Resultaten systematische observaties

97

SAMENVATTING

Onderzoeks- en adviesbureau INTRAVAL heeft – in opdracht van het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en
Veiligheid – de verdiepingsstudie uitgevoerd van de derde meting van de monitor
waarmee de ontwikkelingen worden gevolgd na de aanscherping van het coffeeshopbeleid.
Met de monitor wil het ministerie in de jaren 2014, 2015 en 2016 de ontwikkelingen in
enkele aan het coffeeshopbeleid gerelateerde fenomenen duiden.
In deze verdiepingsstudie hebben we medio 2017 in vijf gemeenten etnografisch
veldonderzoek uitgevoerd waarbij per gemeente steeds één of twee hotspot(s) zijn
geselecteerd waar drugsgerelateerde overlast zou voorkomen. De keuze van de gemeenten
en de hotspots is gebaseerd op de resultaten van de eerste fase van de derde meting en de
relevante onderwerpen die daaruit naar voren zijn gekomen: 1. softdrugstoerisme;
2. straathandel; en 3. ontwikkelingen in overlastmeldingen. Deze onderwerpen hebben we
nader onderzocht aan de hand van de lokale ontwikkelingen in het coffeeshoptoerisme (het
bezoek van niet-ingezetenen van Nederland aan coffeeshops), het softdrugstoerisme (de
verkoop van cannabis aan niet-ingezetenen buiten de coffeeshop), de softdrugsgerelateerde
overlast en de illegale verkoop van soft- en/of harddrugs buiten de coffeeshop (door
straatdealers en drugsrunners).
In overleg met lokale experts (gemeenteambtenaren en politiefunctionarissen) zijn in totaal
zeven hotspots vastgesteld in vijf grensgemeenten, waar we vervolgens etnografisch
veldonderzoek hebben verricht. In totaal hebben we 35 experts geïnterviewd, bijna 100
informele
gesprekken
gevoerd
met
straatdealers,
lokale
ondernemers,
coffeeshopbezoekers, bewoners, rondhangende personen en passanten, 174 enquêtes
gehouden met omwonenden en ondernemers, 182 enquêtes afgenomen bij
(soft)drugsgebruikers en 211 observaties in de omgeving van de coffeeshop uitgevoerd.

Coffeeshoptoerisme
Bijna alle coffeeshops op de hotspots trekken buitenlandse bezoekers aan die softdrugs
willen kopen en gebruiken in een coffeeshop. De grensligging van de vijf geselecteerde
gemeenten speelt daarbij een belangrijke rol. Naar welke gemeente zij afreizen laten zij
vooral afhangen van de afstand die zij moeten afleggen en hoe toegankelijk de shops in
een gemeente zijn. Niet alle buitenlandse softdrugsgebruikers zijn ervan op de hoogte
welke coffeeshop zij wel of niet in mogen. De gebrekkige kennis van coffeeshoptoeristen
biedt drugsrunners en straatdealers op enkele hotspots de mogelijkheid om buitenlandse
toeristen te misleiden en hen op straat softdrugs te verkopen.

Illegale verkoop en (soft)drugstoerisme
Op alle zeven hotspots is sprake van illegale handel in soft- en/of harddrugs, waarbij op
twee daarvan (in twee gemeenten) sprake is van zichtbare straathandel. Hier wordt
openlijk gehandeld in zowel soft- als harddrugs en drugsrunners en straatdealers zijn
bepalend voor het straatbeeld waarmee bewoners dagelijks worden geconfronteerd. Het
lijkt er op de hotspots in deze twee gemeenten wel op dat de mate van illegale verkoop iets
is afgenomen ten opzichte van vorig jaar. Een mogelijke verklaring hiervoor is de actieve
bestrijding door de politie in beide gemeenten. De illegale verkopers zijn op beide hotspots
nog steeds prominent zichtbaar, maar de transacties zijn minder zichtbaar geworden.
Samenvatting

I

In de overige drie verdiepingsgemeenten drukt de illegale verkoop van drugs niet zichtbaar
een stempel op de beleving van de openbare ruimte op de hotspots. Op enkele hotspots
zijn wel straatdealers en drugsrunners actief, maar de zichtbaarheid van hun activiteiten is
beperkt, deels omdat zij voorzichtiger lijken te werken dan voorheen. Zij laten zich niet
altijd meer in de omgeving van de coffeeshop zien, spreken gerichter potentiële klanten
aan en werken meer op bestelling.

(Softdrugs)gerelateerde overlast
In het algemeen ervaren omwonenden en omwerkenden in de directe omgeving van een
coffeeshop het vaakst overlast van de drukke verkeerssituatie. De infrastructuur in de
buurt is vaak niet berekend op de bezoekersstromen van de coffeeshops en andere
gelegenheden die ook voor druk op de infrastructuur zorgen. Verder is er overlast van de
illegale verkoop van drugs door straatdealers en drugsrunners. De (vermeende)
aanwezigheid van deze jonge, mannelijke verkopers leidt tot een onveilig en/of onprettig
gevoel bij omwonenden. Wel lijkt de werkwijze van de straathandelaren te zijn veranderd
sinds de vorige meting. Zij zijn voorzichtiger geworden, mogelijk door gerichte acties van
politie en gemeenten. De dealers lijken zich meer bewust te zijn van hun directe
omgeving, spreken gerichter potentiële klanten aan en laten de transacties buiten de
hotspot plaatsvinden.
De verdiepingsstudie laat verder zien dat de houding van de coffeeshopeigenaar en de
medewerkers richting andere betrokkenen en de buurt belangrijk is bij het beheersbaar
maken en houden van de situatie rondom de coffeeshop. Voorbeelden daarvan zijn
praktische zaken als het aanvegen van de straat en het in goede banen leiden van het
parkeerbeleid. Het samen optrekken om de mogelijke overlast in de omgeving van de
coffeeshop tot een minimum te beperken, komt de leefbaarheid in de directe omgeving van
de coffeeshops doorgaans ten goede.

Softdrugstoerisme, straathandel en overlastmeldingen
Aan de keuze voor de hotspots in de vijf gemeenten lagen drie onderwerpen –
softdrugstoerisme, straathandel en ontwikkelingen in overlastmeldingen – ten grondslag
die we nader hebben onderzocht. ‘Puur’ softdrugstoerisme - niet-ingezetenen die naar
Nederland afreizen met de ‘intentie’ om op de illegale markt softdrugs te kopen – komt
niet of nauwelijks voor op de hotspots. Er zijn weliswaar buitenlandse bezoekers die
softdrugs kopen bij de plaatselijk straatdealers, maar dit is meestal niet hun primaire doel
wanneer zij naar een Nederlandse gemeente afreizen.
Het tweede onderwerp betreft de straathandel. Onze studie laat zien dat drugsrunners en
straatdealers een zekere rationaliteit hanteren bij het bepalen van hun werkwijze. Zij
passen zich voortdurend aan op basis van de mogelijkheden die hen geboden worden. We
zien op diverse hotspots dat - nu de straathandelaren nauwlettend in de gaten worden
gehouden - zij voorzichtiger (zijn) gaan opereren. In de eerste plaats om niet opgepakt te
worden, maar ook om hun eigen handel niet te schaden.
Het derde onderwerp heeft betrekking op de overlastmeldingen die onder de noemer
‘overlast door alcohol en/of drugs’ worden geregistreerd bij de politie. Een verdiepende
analyse laat zien dat de vijf geselecteerde gemeenten vaak hoger scoren op zoektermen die
duiden op aan drugs gerelateerde overlast. De zoekterm ‘coffeeshop’ en de namen van
shops en omliggende straten in de hotspot komen echter beperkt voor.
II

INTRAVAL – Lokaal bekeken

SUMMARY

Research and advice bureau INTRAVAL has performed the in-depth study of the third
measurement of the monitor following the developments after sharpening the coffee shop
policy. The monitor is commissioned by the Research and Documentation Centre
(WODC) of the Dutch Ministry of Justice and Security. The ministry wants to use the
monitor to map the developments in a number of coffee shop policy related phenomena
over the years 2014, 2015 and 2016.
For this in-depth study, we conducted an ethnographic field study in five municipalities
during 2017. In each municipality we selected one or two hotspot(s) with drug-related
nuisance. The selection of the municipalities and the hotspots is based on the results of the
first phase of the third measurement. The relevant topics that emerged from this first phase
are the following: 1. soft drug tourism; 2. illegal drug trade; and 3. developments in
nuisance reports. We further investigated these topics based on the local developments in
coffee shop tourism (foreign tourists visiting coffee shops), soft drug tourism (cannabis
sales to foreign tourists outside coffee shops), soft drug related nuisance and illegal sales
of soft and/or hard drugs outside the coffee shop (by street dealers and drug runners).
In consultation with local experts (local officials and police officials) we selected seven
hotspots in five border municipalities, where we subsequently conducted the ethnographic
field studies. In total we interviewed 35 experts, conducted approximately 100 informal
interviews with street dealers, local business owners, coffee shop visitors, residents,
people hanging around and passers-by, we conducted 174 surveys among local residents
and entrepreneurs, 182 surveys among (soft) drug users and we conducted 211
observations in the areas around the coffee shops.

Coffee shop tourism
Almost all coffee shops in the hotspots attract foreign visitors who want to buy and use
soft drugs in a coffee shop. The location of these five selected municipalities, near the
border, plays an essential role. The tourist's choice of which municipality to visit mainly
depends on the distance they have to travel and the accessibility of the shops in
municipalities. Not all foreign soft drug users are aware of which coffee shop they are
allowed to enter. Drug runners and street dealers exploit coffee shop tourist's inadequate
knowledge in a number of hotspots to mislead them and illegally sell them soft drugs on
the streets.

Illegal sales and (soft) drug tourism
All seven hotspots face illegal drug trade in soft and/or hard drugs. In two municipalities
the illegal drug trade is very visible. In these cases, both soft and hard drugs are dealt out
in the open, thus drug runners and street dealers determine the streetscape and residents
are confronted with illegal drug trade on a daily basis. However, it does appear that the
level of illegal sales in the hotspots in these two municipalities has decreased slightly
compared to last year. A possible explanation for this is the active enforcement by the
police in both municipalities. The drug dealers themselves are still prominently visible at
both hotspots, but their transactions have become less visible.
Summary

III

In the other three municipalities of the in-depth study, the illegal drug sales do not visibly
impact the public space at the hotspots. Although street dealers and drug runners are active
in some hotspots, the visibility of their activities is limited, partly because they seem to be
more cautious than before. They do not always show themselves in the area around the
coffee shop, they specifically target potential customers, and they work more on order.

(Soft drugs) related nuisance
In general, the residents and people working in the direct vicinity of a coffee shop
experience inconvenience from the heavy traffic. The infrastructure in the neighbourhood
is often not designed to manage the flow of visitors to the coffee shops and other
establishments, causing pressure on the infrastructure. In addition, nuisance is caused by
illegal drug trade by street dealers and drug runners. The (presumed) presence of these
young male vendors causes local residents to feel unsafe and/or unpleasant. The working
method of street dealers seems to have changed since the previous measurement. They
have become more cautious, possibly due to targeted actions by the police and
municipalities. Dealers seem to be more aware of their immediate surroundings,
specifically target certain potential customers and perform transactions outside the hotspot.
The in-depth study also shows that the attitude of the coffee shop owner and the
employees towards other stakeholders as well as the neighbourhood is important in
making and keeping the situation around the coffee shop manageable. Practical examples
of this are sweeping the street and managing the parking policy. Teaming up to minimize
possible nuisance in the surroundings of the coffee shop, generally improves the quality of
life in the direct vicinity of the coffee shops.

Soft drug tourism, street trade and nuisance reports
The choice of the hotspots in the five municipalities is based on three topics: soft drug
tourism, illegal drug trade and developments in nuisance reports, which we have examined
in more detail. 'Pure' soft drug tourism - non-residents who travel to the Netherlands with
the 'intention' to buy soft drugs in the illegal market - hardly ever happens at the hotspots.
While there are foreign tourists who buy soft drugs from local street dealers, this is usually
not their primary goal when traveling to a Dutch municipality.
The second topic concerns illegal drug trade. Our study shows that drug runners and street
dealers use a certain rationality in determining their working methods. They constantly
adapt, based on the opportunities they encounter. In various hotspots we see that - now
that the street traders are being watched closely - they start to operate more cautiously.
Primarily not to get arrested, but also not to harm their own trade.
The third topic deals with the nuisance reports that are registered by the police under the
heading 'nuisance caused by alcohol and/or drugs'. An in-depth analysis shows that the
five selected municipalities often score higher for search terms indicating drug-related
nuisance. The search term 'coffee shop' and the names of the shops and surrounding streets
in the hotspot, however, provide limited results.

IV

INTRAVAL – Lokaal bekeken

1. INLEIDING

Sinds de introductie van het aangescherpte coffeeshopbeleid in 2012 is de Tweede
Kamer regelmatig door het ministerie van Justitie en Veiligheid van informatie
voorzien over de effecten van dit beleid en de ontwikkelingen die zich na de invoering
voordeden. Daarbij is door het ministerie gebruik gemaakt van evaluatieonderzoek en
structureel geregistreerde cijfers door de politie en het Openbaar Ministerie (OM).
De hieruit voortkomende voortgangsrapportages waren vooral gericht op de zuidelijke
provincies waar het aangescherpte beleid het eerst werd ingevoerd. Deze aanscherping
betreft de invoering van een aanvullend gedoogcriterium voor coffeeshops, het
zogenoemde Ingezetenencriterium (I-criterium), naast de bestaande AHOJG-criteria.1
In de praktijk bleken de cijfers van politie en OM over ontwikkelingen in de lokale
situatie lastig te duiden zonder aanvullende informatie over de specifieke situatie in de
gemeenten en de ontwikkelingen daarin. Bij het ministerie van Justitie en Veiligheid is
destijds de behoefte ontstaan om de ontwikkelingen die samenhangen met het
coffeeshopbeleid in 2014, 2015 en 2016 te volgen, daar een landelijk beeld van te
verkrijgen en de ontwikkelingen te duiden. Vanuit deze behoefte is een monitor tot
stand gekomen waarmee de ontwikkelingen in enkele aan het coffeeshopbeleid
gerelateerde fenomenen worden gevolgd. Het gaat om: coffeeshop- en
softdrugstoerisme; softdrugsgerelateerde overlast; de verkoop van cannabis aan
gebruikers buiten de coffeeshop; en straatdealen en drugsrunnen.
Toelichting op de in dit rapport gebruikte terminologie
•
•
•

•
•

Coffeeshoptoerisme: het bezoek van niet-ingezetenen van Nederland aan coffeeshops
Softdrugstoerisme: de verkoop van cannabis aan niet-ingezetenen buiten de
coffeeshop
Softdrugsgerelateerde overlast: zowel de overlast die wordt ervaren van coffeeshops
als de overlast die wordt ervaren van de illegale verkoop van cannabis buiten de
coffeeshop
(Straat)dealer: een illegale verkoper
Drugsrunner: een persoon die klanten werft en naar een illegale verkoper leidt

Uitvoering monitor
De monitor bestaat in totaal uit drie metingen over respectievelijk 2014, 2015 en 2016.
Per meting worden twee fasen onderscheiden. In de eerste fase wordt landelijke,
cijfermatige systeemkennis verzameld en geanalyseerd en vervolgens in een
steekproef van 31 gemeenten aangevuld met informatie uit interviews met lokale
1

AHOJG-criteria staan voor: geen Affichering, geen Harddrugs, geen Overlast, geen verkoop
en geen toegang verlenen aan Jeugdigen onder de 18 jaar en geen verkoop van Grote
hoeveelheden per transactie. Het Ingezetenencriterium stelt dat coffeeshops alleen toegang
mogen verlenen en verkopen aan ingezetenen (personen die staan ingeschreven bij een
Nederlandse gemeente).
Inleiding

1

experts. In de tweede fase van het onderzoek worden de gesignaleerde ontwikkelingen
in de verschillende onderwerpen nader geduid door een verdiepende studie in vijf
gemeenten.
Dit rapport gaat over de verdiepende tweede fase van de derde meting van de monitor
over 2016. Hieronder beschrijven we eerst kort de resultaten van de beide fasen van de
eerste en tweede meting van de monitor die respectievelijk de jaren 2014/2015 en
2015/2016 betrof.2,3,4,5 Vervolgens beschrijven we de resultaten van de eerste fase van
de huidige derde meting over 2016.

Resultaten eerste meting (2014/2015)
Uit de eerste meting, die het jaar 2014/2015 betrof, blijkt dat in de meeste van de 31
onderzochte gemeenten niet of nauwelijks sprake was van directe coffeeshopoverlast.
Als er overlast was, bestond deze voornamelijk uit parkeer- en verkeersproblemen. In
enkele zuidelijke gemeenten veroorzaakten drugsrunners en dealers overlast, doordat
zij niet-ingezetenen die uit coffeeshops werden geweerd in de buurt daarvan afvingen.
Uit het etnografisch veldonderzoek dat in het verdiepende deel heeft plaatsgevonden,
kwam naar voren dat softdrugsgerelateerde overlast zich vaak leek te concentreren
rond pleinen en doorgangsstraten die tegen het centrum aan liggen.
De aan softdrugs gerelateerde overlast bleek enerzijds te bestaan uit coffeeshopklanten
die verkeers- en parkeeroverlast veroorzaakten en anderzijds uit drugsrunners die zich
ophielden rond de coffeeshops. Op de hotspots was ook overlast die slechts zijdelings
of helemaal niet softdrugsgerelateerd was, maar onderdeel leek te zijn van een breder
gedragspatroon waarvan overlast werd ervaren. De eerste meting liet zien dat er achter
de verzamelde systeemkennis een palet aan overlast van softdrugs, harddrugs, maar
ook van andere gedragingen schuilging.

Resultaten tweede meting (2015/2016)
Uit de eerste fase van de door ons uitgevoerde tweede meting over 2015 komt naar
voren dat ten opzichte van 2014 de omvang van het coffeeshoptoerisme over het
geheel genomen enigszins is toegenomen. Deze toename doet zich met name voor
daar waar het I-criterium nooit actief is gehandhaafd. In de omvang van het
softdrugstoerisme is in 2015 in vergelijking met 2014 in de meeste gemeenten weinig
veranderd. De softdrugsgerelateerde overlast lijkt in vergelijking met 2014 iets te zijn
verminderd. De experts wijten deze afname vooral aan gerichte acties door gemeente
2

Benschop, A., M. Wouters, D.J. Korf (2015). Coffeeshops, toerisme, overlast en illegale
verkoop van softdrugs, 2014. Rozenberg Publishers, Amsterdam.
3
Nabben T., M. Wouters, A. Benschop, D.J. Korf (2015). Coffeeshops, toerisme, overlast en
illegale verkoop van softdrugs, 2014. Verdiepende studie in vijf gemeenten. Rozenberg
Publishers, Amsterdam.
4
Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016). Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting 2015. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.
5
Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2016). Lokaal gezien. Verdiepingsstudie
Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid. Meting 2015. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam.

2

INTRAVAL – Lokaal bekeken

en politie. Daarnaast constateren we dat in vrijwel alle gemeenten illegale verkoop van
softdrugs (en harddrugs) voorkomt. In grote gemeenten in de Randstad en in het
grensgebied van Oost-Nederland komt verhoudingsgewijs (zeer) veel illegale verkoop
voor. In de gemeenten in de zuidelijke regio’s zeggen experts dat zij in 2015 met
minder illegale verkoop te maken hebben gekregen. In 2014 scoorden deze regio’s
nog bovengemiddeld. De meest voorkomende en meest zichtbare vormen van de
illegale verkoop van softdrugs buiten de coffeeshop is die door straatdealers en
drugsrunners.
In de tweede verdiepende fase zijn drie onderwerpen onderzocht die in de eerste fase
naar voren zijn gekomen: handhaving van het I-criterium; verplaatsing van de illegale
verkoop door straatdealers en drugsrunners; en scheiding der markten. Uit de
verdiepingsstudie blijkt dat voor het vormgeven van een succesvol gemeentelijk
coffeeshopbeleid lokaal maatwerk van groot belang is. Dit blijkt onder andere uit het
feit dat twee verschillende beleidsstrategieën (handhaven of loslaten) bij het
Ingezetenencriterium (I-criterium) beide kunnen leiden tot de gewenste lokale
resultaten.
Ten aanzien van de andere twee onderwerpen constateren we dat er mogelijk sprake is
van een verplaatsing van drugsrunners en drugsdealers van de zuidelijke naar de
oostelijke gemeenten in het land en dat er een zekere scheiding van de markten van
soft- en harddrugs is, ondanks dat de twee soorten drugs vaak beide worden
aangeboden op dezelfde hotspot. Consumenten van softdrugs zijn doorgaans niet
geïnteresseerd in harddrugs. Hun voorkeur gaat uit naar het kopen van softdrugs in
coffeeshops. Harddrugsgebruikers kopen hun harddrugs bij dealers die primair
harddrugs aanbieden.

Resultaten eerste fase derde meting (2016)
De resultaten van de eerste fase van de derde meting over 2016 laten zien dat de
overlast rond coffeeshops in vergelijking met 2015 is verminderd. De gerichte
maatregelen die door politie, gemeenten, maar ook door coffeeshopeigenaren worden
genomen om de overlast tegen te gaan, lijken hun vruchten af te werpen. Als er in de
gemeenten overlast is rond coffeeshops, dan houdt deze voornamelijk verband met
personen die rond de coffeeshops hangen en die zich bezighouden met de illegale
verkoop van drugs. In de politieregistraties is echter sprake van een stijgende trend in
het aantal meldingen van overlast van alcohol en drugs. Het is vooralsnog onduidelijk
waar deze stijging door kan worden verklaard.
Verder blijkt dat de straathandel door drugsrunners en straatdealers in 2016, net als in
beide voorgaande jaren, de meest voorkomende en de meest zichtbare vorm van de
illegale verkoop van drugs is. De straathandel lijkt vooral gericht te zijn op de verkoop
van harddrugs. Verder blijkt de omvang van het coffeeshoptoerisme (het bezoek van
niet-ingezetenen van Nederland aan coffeeshops) en het softdrugstoerisme te zijn
afgenomen ten opzichte van 2015. Uit de eerste fase van de derde meting komen drie
onderwerpen naar voren die nadere duiding vragen: softdrugstoerisme, straathandel en
de ontwikkeling in overlastmeldingen.
Inleiding

3

1.1 Probleemstelling en onderzoeksvragen
Beide fasen van de derde meting van de monitor over 2016 dienen bij te dragen aan de
beantwoording van dezelfde centrale probleemstelling, die als volgt luidt:
Welke (cijfermatige) ontwikkelingen zijn er in de softdrugsgerelateerde
overlast, de verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de coffeeshops, het
drugsrunnen en het coffeeshop- en softdrugstoerisme in 2016? Welke
ontwikkelingen zijn waarneembaar in de geografische spreiding van deze
fenomenen? Hoe kunnen deze fenomenen lokaal nader geduid worden?

Onderzoeksvragen eerste fase
In de eerste fase is een antwoord gegeven op de volgende vijf onderzoeksvragen die
voortvloeien uit de centrale probleemstelling:
1. Welke ontwikkelingen waren in 2016 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van het coffeeshoptoerisme? Hoe verhouden deze
ontwikkelingen zich tot 2015?
2. Welke ontwikkelingen waren in 2016 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van het softdrugstoerisme? Hoe verhouden deze
ontwikkelingen zich tot 2015?
3. Welke ontwikkelingen waren in 2016 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van de softdrugsgerelateerde overlast? Hoe verhouden deze
ontwikkelingen zich tot 2015?
4. Welke ontwikkelingen waren in 2016 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van de verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de
coffeeshops? Hoe verhouden deze ontwikkelingen zich tot 2015?
5. Welke ontwikkelingen waren in 2016 waarneembaar in de aard, omvang en
geografische spreiding van specifiek straatdealers en drugsrunners? Hoe
verhouden deze ontwikkelingen zich tot 2015?
In de eerste fase van de derde meting over 2016 hebben we deze vragen beantwoord
en inzicht gegeven in de (cijfermatige) ontwikkelingen in de onderzochte fenomenen,
de geografische spreiding hiervan en de ontwikkelingen die zich hierin hebben
voorgedaan ten opzichte van de eerste en tweede meting over respectievelijk 2014 en
2015.

Onderzoeksvragen tweede fase
De in dit rapport beschreven verdiepende tweede fase van de monitor over 2016 is het
vervolg op de eerste fase en dient ter beantwoording van de nog onbeantwoorde
onderzoeksvraag die eveneens voortkomt uit de centrale probleemstelling, namelijk:
Hoe kunnen de ontwikkelingen in de onderzochte fenomenen nader worden
geduid en gekarakteriseerd?

4

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Voor de beantwoording van deze onderzoeksvraag hebben we aanvullend etnografisch
veldonderzoek uitgevoerd in vijf grensgemeenten, waarbij per gemeente steeds één of
twee hotspot(s) van softdrugsgerelateerde overlast is/zijn geselecteerd. De keuze van
vier van de vijf verdiepingsgemeenten is gebaseerd op de resultaten van de eerste fase
en drie relevante onderwerpen die daaruit naar voren zijn gekomen. Eén van de vijf
verdiepingsgemeenten – die niet is opgenomen in de steekproef van 31 gemeenten – is
in overleg met de begeleidingscommissie geselecteerd, omdat de drie relevante
onderwerpen zich hier zouden voordoen.
De onderwerpen zijn nader onderzocht aan de hand van de lokale ontwikkelingen in
het coffeeshoptoerisme, het softdrugstoerisme, de softdrugsgerelateerde overlast en de
illegale verkoop buiten de coffeeshop (door straatdealers en drugsrunners). Het gaat
om de volgende drie onderwerpen: 1. softdrugstoerisme; 2. straathandel; en 3.
ontwikkelingen in overlastmeldingen. Hieronder lichten we de drie onderwerpen en de
bijbehorende onderzoeksvragen toe. In matrix 1 is weergegeven welke van de drie
onderwerpen een rol hebben gespeeld bij het selecteren van de gemeenten en de
hotspots.6
Matrix 1 Onderwerpen op basis waarvan verdiepingsgemeenten en hotspots zijn geselecteerd
Onderwerp 
3. Ontwikkelingen in
1. Softdrugstoerisme
2. Straathandel
Gemeente ↓
overlastmeldingen
Gemeente I
X
X
X
Gemeente II
X
Gemeente III
X
X
Gemeente IV
X
X
X
Gemeente V
X

Softdrugstoerisme
De eerste en meest belangrijke reden voor de keuze van de vijf verdiepingsgemeenten
is softdrugstoerisme. Alle gemeenten liggen langs de grens en hebben te maken met
(zeer) veel overlastmeldingen en softdrugsincidenten. Toch zijn er verschillen in de
mate waarin softdrugstoerisme in deze gemeenten voorkomt. In drie gemeenten (I, III
en IV) is sprake van (zeer) veel softdrugstoerisme, terwijl in de andere twee
gemeenten hier niet of nauwelijks (gemeente V) of in beperkte mate (gemeente II)
sprake van is.

Straathandel
Het tweede onderwerp is de straathandel door drugsrunners en straatdealers. In alle
drie metingen kwam deze vorm naar voren als de meest voorkomende en zichtbare
vorm van de illegale verkoop van (soft)drugs. Op basis van de antwoorden van de
experts zijn er duidelijke verschillen in de omvang (veel of weinig) en aard (meer
openlijk of meer verdekt) van de straathandel. In twee gemeenten (I en IV) komt dit
(zeer) veel voor, in twee gemeenten in beperkte mate (gemeenten III en V) en in een
gemeente niet of nauwelijks (gemeente II).
6

In de hotspots in gemeenten II, III en V - die in eerste instantie zijn geselecteerd op basis van
één of twee van de drie onderwerpen - blijkt tijdens het etnografisch veldonderzoek dat alle
drie onderwerpen een rol spelen. In de resultatenhoofdstukken over de hotspots in deze
gemeenten komen daarom alle drie onderwerpen aan bod.

Inleiding

5

Ontwikkelingen in overlastmeldingen
Het derde onderwerp betreft de ontwikkelingen in het aantal overlastmeldingen. Uit de
eerdere metingen van deze monitor blijkt dat de overlast rond coffeeshops jaar op jaar
afneemt. Burgers maken tegelijkertijd steeds vaker melding van overlast van
incidenten gerelateerd aan drugs en/of alcohol. In de verdiepingsstudie gaan we voor
alle vijf verdiepingsgemeenten na, waaruit deze overlastmeldingen bestaan. Daarbij is
de vraag of zij verband houden met de situatie rond coffeeshops of dat de meldingen
door burgers van een andere aard zijn.

Onderzoeksvragen
Uit bovenstaande vloeien de volgende onderzoeksvragen voort:
1. Wat is de aard van de onderzochte fenomenen op de hotspots in de vijf gemeenten?
Deze fenomenen zijn:
a. het coffeeshoptoerisme;
b. het softdrugstoerisme;
c. de softdrugsgerelateerde overlast;
d. de illegale verkoop van cannabis buiten de coffeeshop;
e. straatdealers en drugsrunners.
2. In hoeverre is er in de vijf gemeenten sprake van softdrugstoerisme, straathandel en
overlastmeldingen? Welke lokale ontwikkelingen doen zich daarin voor? Waaruit
bestaan de overlastmeldingen?

1.2 Onderzoeksopzet verdiepende studie
Zoals gezegd zijn in deze tweede fase van de tweede meting de gesignaleerde
ontwikkelingen uit de eerste fase nader geduid en gekarakteriseerd door een
verdiepende studie uit te voeren in vijf verdiepingsgemeenten. Hieronder gaan we in
op de keuze voor de vijf gemeenten, het vaststellen van de hotspots en de verrichte
onderzoeksactiviteiten.

Keuze vijf gemeenten
De keuze voor de gemeenten is in de eerste plaats ingegeven door het feit dat de
ontwikkelingen uit de eerste fase en de daaruit voorkomende onderwerpen
(softdrugstoerisme, straathandel, ontwikkelingen in overlastmeldingen) zich hier het
meest pregnant voordoen. De antwoorden van de in de eerste fase geïnterviewde
lokale experts over het voorkomen van de aan de verschillende coffeeshop
gerelateerde fenomenen en ontwikkelingen hebben daarin een belangrijke rol
gespeeld.
Daarnaast is de keuze gebaseerd op de bij de politie geregistreerde overlast-,
softdrugs- en harddrugsincidenten die zijn opgevraagd en geanalyseerd in het kader
van de eerste fase van de derde meting. Bij de selectie is verder rekening gehouden

6

INTRAVAL – Lokaal bekeken

met de geografische spreiding en de omvang van de gemeente. Bij de keuze voor twee
gemeenten speelde tevens mee dat deze tijdens de vorige twee metingen ook voor de
verdiepingsfase zijn geselecteerd.
Gemeente III is gekozen in overleg met de begeleidingscommissie. In vier van de 31
gemeenten uit de eerste fase was – op basis van de antwoorden van lokale experts –
sprake van de relevante ontwikkelingen op het gebied van coffeeshops en softdrugs.
Naast deze vier gemeenten (I, II, IV en V) voldeed geen van de overgebleven 27
gemeenten aan de gestelde criteria. In overleg met de begeleidingscommissie is toen
besloten een gemeente van buiten de steekproef te selecteren. Op basis van ander
onderzoek en de signalen die enkele leden van de begeleidingscommissie hadden
opgevangen, kon worden afgeleid dat de relevante ontwikkelingen die uit de eerste
fase van de derde meting voortkwamen, zich ook in deze gemeente voordeden.

Vaststellen hotspots
In de vijf gemeenten zijn in overleg met lokale experts zeven hotspots vastgesteld.
Vervolgens is het etnografisch veldonderzoek concreet ingevuld. Een hotspot is een
plein, straat of buurt waar één of meer van de gesignaleerde ontwikkelingen in de
gemeente het sterkst geconcentreerd is. We hebben de hotspots vastgesteld in
gesprekken met de lokale experts, zijnde vertegenwoordigers van de politie en de
gemeente. In twee van de zeven hotspots is ook in de verdiepingsstudie van de eerste
en tweede meting etnografisch veldonderzoek verricht.

Onderzoeksactiviteiten
Hieronder beschrijven we de onderzoeksactiviteiten die zijn verricht voor de
verdiepende fase. In alle vijf verdiepingsgemeenten hebben we lokale experts
geïnterviewd en rapporten en documenten opgevraagd en bestudeerd als deze
beschikbaar waren. Op de zeven geselecteerde hotspots hebben we intensief
etnografisch veldonderzoek verricht. Het veldonderzoek bestond uit vier
onderzoeksmethoden die in combinatie zijn uitgevoerd. Omwille van de
vergelijkbaarheid is voor een vergelijkbare opzet als in de verdiepende fase van de
twee eerdere metingen gekozen. Aanvullend hebben we een verdiepende analyse
uitgevoerd op dagrapporten uit de politieregistraties. Hiermee zijn we nagegaan waar
de overlastmeldingen in de verdiepingsgemeenten uit bestaan.

Interviews met lokale experts
Per hotspot hebben we gezocht naar personen die goed op de hoogte zijn van de lokale
situatie; onder meer politiefunctionarissen (wijkagenten, coffeeshopcontroleurs,
opsporingsambtenaren), gemeenteambtenaren (boa’s, stadswachten), coffeeshopexploitanten of -beheerders, leden van wijkcomités, lokale ondernemers, jeugd- en
jongerenwerkers en portiers. Met deze lokale experts hebben we semigestructureerde
interviews gehouden waarin we onder meer hebben gevraagd naar de vormen van
overlast die er op de hotspot voorkomen en de maatregelen die zijn genomen om
softdrugsgerelateerde overlast, verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de
coffeeshops, drugsrunners, het softdrugs- en coffeeshoptoerisme tegen te gaan. De

Inleiding

7

interviews hebben doorgaans telefonisch plaatsgevonden, terwijl enkele lokale experts
face-to-face zijn gesproken. In totaal hebben we in de vijf verdiepingsgemeenten 35
experts geïnterviewd; gemiddeld zo’n zeven per gemeente.
- Onderwerpenlijst
Om de dataverzameling zo uniform en systematisch mogelijk te laten plaatsvinden
hebben we bij alle interviews met lokale experts in de vijf verdiepingsgemeenten
gebruik gemaakt van dezelfde topiclist. Daarin zijn onder meer de volgende
onderwerpen opgenomen:
 WIE: profiel van betrokkenen bij voorvallen (bezoekers, gebruikers, dealers,
drugsrunners, rondhangers, toeristen, enzovoorts).
 WAT: aard en ernst van de voorvallen, werkwijze en gedrag van betrokkenen.
 WAAR: typering van de locatie, straat of buurt.
 WANNEER: frequentie, tijden, dagen of delen van het jaar waarop de voorvallen
zich afspelen.
 WAAROM: mogelijke verklaringen voor de aanwezigheid van overlastgevers
(dealers, drugsrunners, kopers, rondhangers, toeristen, et cetera) op de hotspot.
 VERPLAATSING: mogelijke verplaatsing van overlastgevende personen c.q.
illegale verkoop door straatdealers en drugsrunners.
Aan lokale experts op het gebied van handhaving hebben we ook enkele extra vragen
gesteld over (ontwikkelingen in) geregistreerde overlastmeldingen, over
meldingsbereidheid, de soort melders (veelmelders versus meerdere individuele
melders), de aard van de meldingen en de frequentie en periodes van
softdrugsrelateerde overlastmeldingen. Het toevoegen van deze vragen had als doel de
cijfermatige systeemkennis beter te duiden.

Bestuderen rapporten en documenten
Aan de geraadpleegde lokale experts, waaronder in ieder geval de personen waarmee
we in overleg de hotspot(s) hebben vastgesteld, is altijd gevraagd of er aanvullende
rapporten, documenten en gegevens beschikbaar zijn over de situatie op de hotspot(s).
In slechts één gemeente is dit het geval gebleken.
Daarnaast hebben we gevraagd naar documenten over eventuele andere maatregelen
die worden toegepast om overlast, straathandel, drugsrunners en coffeeshop- en
drugstoerisme tegen te gaan. In één gemeente zijn dergelijke documenten beschikbaar.
Het betreft documentatie omtrent opgelegde gebiedsverboden en -ontzeggingen.

Etnografisch veldonderzoek
In het aanvullende etnografische veldonderzoek hebben we op de hotspots vier
onderzoeksmethoden in combinatie uitgevoerd: het voeren van informele gesprekken
op en rond de hotspot(s); het houden van een buurtenquête onder omwonenden; het

8

INTRAVAL – Lokaal bekeken

enquêteren van (soft)drugsgebruikers; en het verrichten van observaties.7 Bij de
gesprekken en enquêtes gaat het om percepties en ervaringen van de respondenten. De
onderzoekers zijn ten minste vier dagen (zowel doordeweeks als in het weekend en
van ‘s ochtends tot ‘s avonds) aanwezig geweest op en rond de hotspot. Ook hebben
zij over elke dag een veldwerkverslag geschreven. De verschillende onderzoeksmethoden worden hieronder nader toegelicht.
- Informele gesprekken op en rond hotspots
Op en rond de hotspots zijn informele gesprekken gehouden met personen die zich er
ophouden of die er werkzaam zijn. De gesprekken hebben plaatsgevonden aan de hand
van een onderwerpenlijst die grotendeels overeenkomt met de topiclijst voor de lokale
experts. Vooraf is deze lijst door de onderzoekers uit het hoofd geleerd, zodat de
gesprekken semigestructureerd konden verlopen zonder hun informele karakter te
verliezen. De gesprekken zijn direct na afloop in de buurt van de hotspot uitgewerkt,
waarbij ook relevante contextuele informatie is verwerkt (omgeving, taalgebruik).
Bij het aanspreken van personen op de hotspot zijn geen specifieke selectiecriteria
gehanteerd. De onderzoekers zijn voor een periode van ten minste vier dagen
aanwezig geweest op de hotspot en hebben op verschillende tijdstippen en dagen een
grote diversiteit aan personen aangesproken om zo een beeld van (de bezoekers van)
de hotspot te vormen. Er is onder andere gesproken met straatdealers,
softdrugsgebruikers,
lokale
ondernemers,
coffeeshopbezoekers,
bewoners,
rondhangende personen en passanten. In totaal hebben we bijna 100 informele
gesprekken gevoerd. In sommige gevallen, met name bij jongeren en drugsrunners, is
met meerdere personen tegelijk gesproken.
- Enquête onder omwonenden en ondernemers
Onder de personen die in de directe omgeving van de hotspots wonen of werken
hebben we een korte enquête face-to-face afgenomen. We hebben deze personen in de
directe omgeving onder meer gevraagd naar de aanwezigheid van coffeeshoptoeristen,
softdrugstoeristen, straatdealers en drugsrunners op de hotspot en de mate waarin zij
overlast ervaren. De antwoorden zijn tijdens de afname van de enquête digitaal
ingevoerd via een tablet of smartphone. Daarbij zijn eventuele belangrijke
opmerkingen die omwonenden over de situatie op de hotspot maken genoteerd. In
totaal hebben we 174 omwonenden en ondernemers geënquêteerd (zie ook bijlage 1).
Bij voorkeur zijn de enquêtes afgenomen bij personen die in (de buurt van) het
centrum van de vastgestelde hotspot wonen of werken. De onderzochte fenomenen
zijn vaak zeer locatie gebonden en beperken zich in belangrijke mate tot de directe
omgeving.8 Met het groter worden van de afstand tot de bron wordt ook steeds
7

Uitspraken over de etnische achtergrond van personen zijn alleen in het rapport vermeld als
deze worden ondersteund door drie of vier informatiebronnen, waaronder de onderzoekers die
van de personen zelf gehoord hebben dat zij een bepaalde achtergrond hebben.
8
Broekhuizen, J., J. Boers, S. Ruiter, J. Slot (2011). Angst voor coffeeshop in de buurt
gegrond? Gemeente Amsterdam, dienst Onderzoek en Statistiek, Amsterdam.
Inleiding

9

onduidelijker wat de toedracht van een specifiek fenomeen is. Dit geldt met name voor
overlast die te maken heeft met de aanwezigheid van personen op een specifieke
locatie. De door omwonenden en omwerkenden ervaren vormen van overlast nemen
snel af naarmate de afstand tot de bron groter wordt. Dit is ook gebleken uit onze
onderzoeken in onder andere Groningen, Maastricht, Terneuzen en Venlo naar
coffeeshops, waar de ervaren overlast sterk afnam naarmate de afstand tot de
coffeeshop groter was. 9
Verder hebben we voornamelijk direct omwonenden en ondernemers geënquêteerd die
vanuit hun woning of werkplek zicht hebben op de hotspot, om interferentie met
andere vormen van overlast die zich in de nabije omgeving van de hotspots voordoet
zoveel mogelijk te voorkomen. De hotspots liggen in oudere stadswijken en
winkelgebieden waar vaak meer speelt dan de overlast die zich vooral op de hotspot
voordoet. Deze andere vormen van overlast - waarbij het naast overlast van
horecagelegenheden kan gaan om handel in (hard)drugs op straat en vanuit
dealpanden en/of overlast door bijvoorbeeld daklozen en/of hangjongeren - hebben we
door uitsluitend direct omwonenden en ondernemers te enquêteren buiten deze
verdieping proberen te houden.
Waar we in dit rapport de kwalificatie ‘vrijwel alle’ of ‘de meeste’ gebruiken doelen we op
minstens vier vijfde van de respondenten, terwijl ‘merendeel’ of ‘meerderheid’ duidt op
drie vijfde tot vier vijfde van de respondenten. ‘Ongeveer de helft’ duidt op meer dan
twee vijfde en minder dan drie vijfde van de respondenten. ‘Een minderheid’ betreft
tussen één vijfde en twee vijfde van de respondenten. ‘Een beperkt deel’, ‘enkele’ of ‘een
aantal’ betreft een kwalificatie van minder dan één vijfde van de respondenten. ‘Een
enkeling’ duidt op één of twee respondenten.

- Enquête onder (soft)drugsgebruikers
Tevens is door ons face-to-face een korte enquête afgenomen onder
(soft)drugsgebruikers. Het gaat over het algemeen om bezoekers van een op of nabij
de hotspot gelegen coffeeshop, maar ook hebben we gebruikers van (soft)drugs in de
openbare ruimte aangesproken. Als voor de onderzoeker duidelijk is dat een persoon
(soft)drugs koopt of in de openbare ruimte (soft)drugs gebruikt is deze benaderd voor
deelname aan de enquête.
We hebben (soft)drugsgebruikers onder meer gevraagd naar het gebruik van zowel
soft- als harddrugs, het koopgedrag zowel binnen als buiten de coffeeshop, of zij wel
eens softdrugs buiten de coffeeshop krijgen aangeboden en de verkrijgbaarheid van
harddrugs. De enquête is vertaald in het Engels, Duits en Frans. Ook voor deze
vragenlijst hebben we gebruik gemaakt van het digitaal invoeren via een tablet of
smartphone. Eveneens zijn eventuele belangrijke opmerkingen die omwonenden over

9

Bieleman, B., R. Nijkamp, E. de Bie, M. Oude Wansink (2008). Nulmeting overlast en
bezoek coffeeshops Maastricht. St. INTRAVAL, Groningen-Rotterdam / OWP Research,
Maastricht; Bieleman, B., H. Naayer (2007). Onderzoek coffeeshops Terneuzen. St. INTRAVAL,
Groningen-Rotterdam.
10

INTRAVAL – Lokaal bekeken

de situatie op de hotspot maken genoteerd. In totaal hebben we 182
(soft)drugsgebruikers geënquêteerd (zie ook bijlage 2).
- Observaties
Op de hotspots hebben we daarnaast op verschillende dagen en tijdstippen op
systematische wijze meer of minder openlijk observaties uitgevoerd. We hebben in elk
geval op de locaties, dagen en tijdstippen geobserveerd waar(op) de voorvallen
volgens de lokale experts voorkomen. Voor de observaties hebben we gebruik
gemaakt van een observatielijst waarin globaal dezelfde thema’s zijn opgenomen (wie,
wat, waar, wanneer) als in de topiclist voor de interviews met lokale experts. Een
observatie duurt vijf minuten, waarin we het aantal rondhangende personen hebben
genoteerd en hun activiteiten hebben beschreven en gecategoriseerd. Daarnaast is
voorafgaand aan alle observaties informatie genoteerd over eigenschappen van de
omgeving, geografische plekken, taalgebruik en tijdsgebruik. De observatielijst is voor
alle hotspots hetzelfde. In totaal hebben we 211 observaties uitgevoerd (zie ook
bijlage 3).

Analyse dagrapporten politie
Verder zijn bij de politie alle dagrapporten opgevraagd die in 2016 zijn opgemaakt
naar aanleiding van een melding van overlast door alcohol en/of drugs
(Maatschappelijke Klasse E38). Deze dagrapporten zijn geautomatiseerd gescand op
enkele zoektermen om na te gaan waar de meldingen uit bestaan. Vanzelfsprekend
zijn de zoektermen ‘alcohol’, ‘softdrugs’ en ‘harddrugs’ gebruikt, maar ook is
specifiek gezocht op soorten drugs en alcohol (‘cocaïne’; ‘heroïne’; ‘bier’), termen die
zouden kunnen duiden op illegale straathandel (‘deal(er)’; ‘handel’) en
middelengebruik (‘dronken’; ‘onder invloed’; ‘verward’). Vanzelfsprekend is ook
gezocht op de term ‘coffeeshop’ en de namen van de coffeeshops en straten in de
hotspot. Door dit voor alle vijf verdiepingsgemeenten afzonderlijk te doen, is inzicht
verkregen in waar de overlastmeldingen uit bestaan.

1.3 Leeswijzer
In de hoofdstukken 2 tot en met 6 presenteren we de resultaten van de vijf
verdiepingsgemeenten. Elk hoofdstuk begint met een korte beschrijving van de
(cijfermatige) ontwikkelingen uit de eerste fase van de derde meting en waarom de
gemeente voor de verdieping is geselecteerd. Vervolgens gaan we in op het etnografisch
veldonderzoek, waarbij we eerst een beeld geven van de hotspot(s) en de coffeeshop(s),
alvorens de lokale ontwikkelingen in coffeeshop- en softdrugstoerisme, overlast en
illegale verkoop te behandelen. Elk hoofdstuk sluit af met een resumé. In hoofdstuk 7
vatten we de resultaten van de verdiepende tweede fase van de derde meting van de
monitor samen en geven we een antwoord op de voor de verdieping geformuleerde
onderzoeksvragen.

Inleiding

11

12

INTRAVAL – Lokaal bekeken

2. GEMEENTE I

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
grensgemeente in de politieregio Oost-Nederland. Deze gemeente is voor de derde
keer geselecteerd, omdat de onderwerpen die voortkomen uit de eerste fase
(softdrugstoerisme, straathandel en ontwikkelingen in overlastmeldingen) hier een rol
spelen.
De gemeente bestaat uit een stad en een buitengebied met meerdere dorpen. De stad
heeft door haar centrum met een markt en ligging bij de grens een grote
aantrekkingskracht op toeristen uit het buitenland. In de periode 2014 - 2016 wordt
aangegeven dat er (zeer) veel coffeeshoptoeristen naar de gemeente komen, maar ook
dat er (zeer) veel softdrugstoeristen zijn. Het Ingezetenencriterium (I-criterium) wordt
in deze gemeente niet gehandhaafd.
De gemeente is geselecteerd, omdat er sprake zou zijn van overlast die voornamelijk
wordt veroorzaakt door drugstoeristen uit Duitsland. De overlast rond coffeeshops zou
volgens experts in 2016 zijn afgenomen. Daarnaast zou de omvang van de markt voor
de illegale verkoop van drugs zijn geslonken. Toch zijn er volgens de experts nog
steeds veel straatdealers actief. Een deel van deze straatdealers zou afkomstig zijn uit
de Randstad. Duitse drugstoeristen zouden naast softdrugs ook harddrugs bij hen
kopen.
We hebben in deze gemeente één hotspot vastgesteld die één coffeeshop omvat. We
kunnen - aangezien we de hotspot al eerder hebben onderzocht - met deze derde
verdieping een goed beeld geven van de lokale ontwikkelingen. In de vorige twee
metingen ging het overigens nog om twee hotspots. De eerste hotspot, het plein in het
centrum van de gemeente, is wederom geselecteerd. De tweede hotspot betrof een
locatie aan de grens. De overlast op deze tweede hotspot is volgens experts echter
nagenoeg verdwenen; om die reden is de hotspot niet opnieuw geselecteerd.
In totaal zijn voor de geselecteerde hotspot acht lokale experts geraadpleegd, 20
informele gesprekken gevoerd op de hotspot, 35 omwonenden geënquêteerd, 37
softdrugsgebruikers bevraagd en 40 observaties uitgevoerd.

2.1 Registratiegegevens
Uit de politieregistratie blijkt dat het aantal overlastincidenten in deze gemeenten is
gestegen en een sterke piek kent in het voorjaar van 2016 (figuur 2.1). In het aantal
harddrugsincidenten zien we in het voorjaar van 2016 eveneens een lichte piek, hetzij
in minder mate. Het aantal softdrugsincidenten vertoont, in tegenstelling tot de twee
andere soort incidenten, een stabiel patroon over de onderzoeksperiode.
Gemeente I

13

Figuur 2.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in
gemeente I
200

Softdrugs

Harddrugs

Overlast

150
100
50
0
Jan Apr
Jul
Okt Jan Apr
Jul
Okt Jan Apr
Jul
Okt
2014 2014 2014 2014 2015 2015 2015 2015 2016 2016 2016 2016

Verdiepende analyse overlastincidenten
Voor de overlastincidenten is een verdiepende analyse uitgevoerd om na te gaan wat
de aard daarvan is. De inhoud van alle dagrapporten die in 2016 zijn opgemaakt naar
aanleiding van een melding van overlast door alcohol en/of drugs (E38 in de
politieregistraties) zijn geautomatiseerd gescand op trefwoorden die betrekking
hebben op drugshandel en -gebruik (hard- en softdrugs) of alcoholgebruik.
De resultaten van de verdiepende analyse zijn weergegeven in tabel 2.1. Van de bijna
30.000 dagrapporten die in de registratiesystemen van de Nationale Politie
voorkomen, hebben er 552 betrekking op deze verdiepingsgemeente. In 478 (87%)
van deze 552 rapporten blijken in totaal 1.899 zoektermen voor te komen die duiden
op overlast van alcohol en/of drugs.
Van de zoektermen hebben 946 (50%) betrekking op drugs, terwijl 403 (21%)
zoektermen op alcoholgerelateerde overlast duiden. Bij de overige 550 (29%)
aangetroffen zoektermen is niet duidelijk of het om alcohol of drugs gaat, omdat dit
niet expliciet door de politiefunctionarissen is geregistreerd.1 In vergelijking met het
landelijke patroon (44% drugs, 31% alcohol en 25% overig) vinden we
verhoudingsgewijs meer druggerelateerde en minder alcoholgerelateerde zoektermen.
Tabel 2.1 Resultaten verdiepende analyse overlastmeldingen gemeente I
Gemeente I

Nederland

N

%

N

%

Aantal dagrapporten (E38)

552

100

29.581

100

Dagrapporten met zoektermen
gerelateerd aan alcohol en/of drugs

487

88

26.520

90

Totaal gevonden zoektermen
Drugs
Alcohol
Overig

1.899
946
403
550

100
50
21
29

101.791
44.788
31.555
25.448

100
44
31
25

1

Het gaat bijvoorbeeld om termen als ‘onder invloed’ en verslaafd’ zonder dat uit de context
duidelijk wordt of het om drugs of alcohol gaat. Dit geldt ook voor de volgende hoofdstukken.

14

INTRAVAL – Lokaal bekeken

De vijf meest voorkomende zoektermen in deze gemeente zijn ‘drugs’ (364 keer),
‘dealer’ (310 keer), ‘dronken’ (197 keer), ‘alcohol’ (126 keer) en ‘cannabis’ (88 keer).
Er is ook gezocht op de zoekterm ‘coffeeshop’ en de naam van de coffeeshop op de
hotspot; deze komt slechts zeven keer voor in de registraties.

2.2 Beschrijving hotspot
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de hotspot en zetten we kort uiteen
waarom voor deze hotspot is gekozen.

Locatie
De hotspot bevindt zich in het centrum van de gemeente. De kern van het gebied ligt
tussen het station en het oude centrum van de stad en bestaat uit een plein met enkele
nabijgelegen straten. Aan één zijde van de hotspot liggen een hotel en theater met
daarachter het spoor dat deze stad met Duitsland verbindt. De andere zijde wordt
gevormd door een straat die als een ringweg om de binnenstad ligt. Aan de derde zijde
ligt het station, het stationsplein en een winkelstraat. Hier tegenover is een woon-,
winkel- en uitgaansgebied, dat tegen de binnenstad aanligt.
Het plein is enkele jaren geleden geheel gerenoveerd en op het plein staan drie
meterslange banken. Achter de banken staat een muur die het plein afschermt van de
tuinen van de er achter gelegen woonhuizen. Verder zijn er op het plein meerdere
stenen blokken geplaatst die door bezoekers als zitgelegenheid worden gebruikt. Uit
enkele informele gesprekken blijkt dat het plein één van de weinige plekken is waar
bezoekers en omwonenden in de directe omgeving van het centrum van de stad
comfortabel kunnen zitten.
Aan het plein zijn naast het theater en het hotel, enkele restaurants met terrassen,
appartementencomplexen en een bewaakte fietsenstalling gevestigd. De meeste
gebouwen bestaan uit meerdere verdiepingen. Het plein is niet toegankelijk voor
auto’s. Het zijn vooral wandelaars en fietsers die zich over het plein bewegen. Af en
toe rijdt er een brommer of scooter.
Het nabijgelegen stationsplein bestaat uit een grote open ruimte waar het een komen
en gaan van wandelaars en fietsers is. De straat die vanaf het plein op de hotspot
richting het centrum loopt is relatief rustig, er lopen en fietsen weinig mensen. In de
straat treffen we een verscheidenheid aan oude en nieuw panden aan, waarin enkele
horecagelegenheden en meerdere winkels zijn gevestigd. In deze straat ligt ook de
enige coffeeshop van de hotspot. Deze straat loopt uit op een drukke winkelstraat waar
eveneens diverse winkels en horecagelegenheden zijn gevestigd. Deze drukke
winkelstraat loopt richting het station. Er is een winkel gevestigd waar ook
benodigdheden voor drugsgebruik worden verkocht.
In het gebied zien we vooral jongeren en mensen van middelbare leeftijd lopen. Het
gaat vooral om scholieren, studenten, winkelend publiek en bezoekers van de
Gemeente I

15

horecagelegenheden rond het plein. Overdag komen er ook gezinnen. Alleen ouderen
zien we hier minder. In het gebied is cameratoezicht. Op borden is dat duidelijk
zichtbaar aangegeven.

Reden voor keuze hotspot
De hotspot is gekozen omdat de experts in alle jaren (2014-2016) aangeven dat er
(zeer) veel coffeeshoptoeristen zijn, maar ook dat er (zeer) veel softdrugstoeristen naar
toe komen. De overlast rond coffeeshops is volgens experts in 2016 afgenomen.
Verder zou de omvang van de markt voor de illegale verkoop van drugs zijn
geslonken. Toch zijn er volgens de experts nog steeds veel straatdealers actief. Uit de
politieregistratie blijkt dat de overlastmeldingen en softdrugsincidenten in deze
gemeente in 2016 zijn gestegen. Het aantal harddrugsincidenten is eveneens gestegen.
Uit de meting in 2015 bleek dat dealers Duitse bezoekers benaderen die met de trein
zijn gekomen en onderweg zijn naar de binnenstad. Naast het dealen gebruiken zij
tevens alcohol en softdrugs in de openbare ruimte. Binnen de hotspot zijn de
activiteiten van de dealers verschoven naar de kern van de hotspot, het plein. Volgens
experts is dit een gevolg van het plaatsen van cameratoezicht in de straten in de
omgeving van het plein.

2.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we hoe de situatie in en rondom de coffeeshops eruit ziet
en of er sprake is van coffeeshoptoerisme. Zoals gezegd, wordt het I-criterium in deze
gemeente niet actief gehandhaafd; niet-ingezetenen worden toegelaten in de
coffeeshops.

Coffeeshop in een dwarsstraat
De coffeeshop is gelegen in een rustige dwarsstraat vlak bij het plein. We zien in de
straat gedurende de hele dag relatief weinig mensen lopen en fietsen. Heel af en toe
rijdt er een auto. Bezoekers van de coffeeshop komen veelal alleen of in kleine
groepen. Wanneer ze met de fiets of scooter zijn parkeren ze die direct voor de
coffeeshop of aan de overkant van de straat. In de avonduren – wanneer de coffeeshop
iets drukker is – staat er vaak een tiental fietsen geparkeerd voor en tegenover de
coffeeshop. In de enquête onder omwonenden geeft een meerderheid van de bewoners
aan geen verkeer- en parkeeroverlast te ervaren.
Direct naast de coffeeshop zit een café dat in 2016 een aantal maanden vanwege
verstoringen van de openbare orde is gesloten door de burgemeester. Naast het café
zijn er diverse andere panden die leeg staan. Dat was ook in 2016 al het geval. Enkele
restaurants en winkels in de straat trekken wat klanten. De meeste panden zijn twee of
drie verdiepingen hoog en boven de ondernemingen zitten meestal woningen. We
krijgen de indruk dat de meeste voorbijgangers de straat vooral gebruiken om naar een
ander deel van de stad te gaan en niet vanwege het aanbod van winkels en horeca.

16

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Om de coffeeshop binnen te komen moet een bezoeker eerst aanbellen. De voordeur
van de coffeeshop zit op slot. Direct achter de deur zit een portier die de deur en de
klanten nauwlettend in de gaten houdt. Wanneer hij in gesprek is met klanten merken
we dat het even kan duren voordat nieuwe klanten binnen worden gelaten. Volgens
medewerkers van de coffeeshop vragen ze alle klanten bij elk bezoek om een
identificatie.
De coffeeshop is modern ingericht en bestaat uit twee delen. In het eerste deel – dat
aan de straatkant ligt – zien we een pooltafel, afhaalloket en een bar. Er staan een paar
tafels waar bezoekers kunnen zitten. Op drukke momenten staat er in dit gedeelte een
kleine rij van de voordeur tot aan het afhaalloket, af en toe zien we ook mensen buiten
op straat staan. Het tweede gedeelte dat met een deur van het eerste kan worden
afgesloten, is als zitruimte ingericht. Gedurende meerdere momenten op de dag zijn de
tafels achter in de coffeeshop redelijk bezet. Onze indruk is dat ongeveer de helft van
de klanten na de aankoop van – meestal - wiet in dit gedeelte van de coffeeshop gaat
zitten.

Coffeeshoptoerisme
Volgens lokale experts is er zeer veel coffeeshoptoerisme in de hotspot. In de enquête
onder omwonenden rond de hotspot wordt dit beeld bevestigd. Zo ziet ongeveer de
helft van de omwonenden (heel) vaak mensen die niet in Nederland wonen van wie ze
denken dat ze naar de hotspot komen om in een coffeeshop softdrugs te kopen.
Vrijwel alle omwonenden rond de hotspot zien (heel) vaak auto’s met buitenlandse
kentekenplaten in hun directe werk- of woonomgeving. Ongeveer de helft van de
omwonenden ziet (heel) veel personen waarvan ze denken dat ze naar de hotspot
komen om daar softdrugs in de coffeeshop te kopen. Dat is in vergelijking met de
vorige meting niet veranderd.
In de coffeeshop bij het plein zijn coffeeshoptoeristen aanwezig, maar niet veel. Af en
toe horen we softdrugsgebruikers Duits spreken. Uit de enquête onder
softdrugsgebruikers blijkt dat het merendeel van hen afkomstig is uit Nederland en een
minderheid uit Duitsland. Dat is in vergelijking met de vorige meting niet veranderd.
Ook een medewerker van de coffeeshop op de hotspot geeft aan dat er wel Duitse
bezoekers bij de coffeeshop komen, maar dat de grootste groep bezoekers uit
Nederland afkomstig is.

2.4 Illegale verkoop en drugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we voor de onderzochte hotspot de illegale verkoop van
drugs, wie er bij betrokken zijn, de aard van de illegale verkoop en of er sprake is van
(soft)drugstoerisme.

Illegale verkoop
Op de hotspot vindt volgens vrijwel alle geïnterviewden op verschillende plekken
illegale verkoop van drugs plaats. Volgens de lokale experts zijn er twee groepen die
Gemeente I

17

zich hiermee bezighouden. De eerste groep hangt voornamelijk op en rond het plein
rond en is sinds 2013 in het gebied actief. De tweede groep was eerder vooral bij het
station actief, maar heeft het werkterrein in de loop van 2015 uitgebreid naar het plein
en omgeving. Tijdens de vorige meting troffen we op de hotspot de personen aan uit
beide groepen en was er een duidelijk onderscheid te maken in een groep personen
met een overwegend Antilliaanse achtergrond en een tweede groep waarvan de leden
over het algemeen een Marokkaanse achtergrond hadden.
Bij de huidige meting kunnen we het onderscheid tussen de twee verschillende
groepen minder goed maken. Volgens de meeste lokale experts opereren de beide
groepen apart, maar tijdens het veldwerk zien wij dat ze veel contact met elkaar
hebben. Het onderscheid in twee afzonderlijke groepen is op basis van onze
observaties niet langer te maken. Rond de personen die zich met drugshandel
bezighouden zien we ook enkele jonge mannen rondhangen, die we niet hebben
gesproken en waarvan we de herkomst niet kennen. Daarnaast zwermen er rond de
groepsleden enkele jonge meiden rond.
De totale groep bestaat uit enkele tientallen personen. Tijdens onze observaties hebben
we de groep nooit in zijn geheel bij elkaar zien staan. Vaak zien we op twee plekken
op het plein een groepje van zo’n vijf personen rondhangen. We zien dat de groep van
het begin van de middag tot laat op de avond op de hotspot is. Ze hangen met name
rond op en nabij het plein.
Volgens lokale experts en uit informele gesprekken blijkt dat er nu andere personen in
de groep zitten dan een paar jaar geleden. De meeste gezichten herkennen zij niet
meer van een paar jaar geleden, maar sommigen nog wel. Volgens lokale experts en
enkele informeel gesproken ondernemers en omwonenden zijn het jonge mannen die
vaak niet meer op school zitten, een crimineel verleden hebben en uit een sociaal
zwakke omgeving komen. Enkele lokale experts geven aan dat sommige leden van de
groep vuurwapengevaarlijk zijn. Bij aanhoudingen zijn er wel eens vuurwapens
aangetroffen.
De groepsleden komen niet allemaal uit de gemeente waar ze als dealer actief zijn.
Een deel komt uit een gemeente in de Randstad en staan daar vaak ook nog
ingeschreven. In de gemeente waar zij werkzaam zijn huren ze een kamer of slapen ze
bij een ander lid van de groep of op straat. In de gesprekken wordt verder opgemerkt
dat sommige leden van deze eerste groep ook verdacht worden van andere illegale
activiteiten.
Tegelijkertijd zien we een aantal personen rondfietsen of op een scooter voorbijrijden.
Zij hangen minder rond op de hotspot, zijn er gedurende kortere tijdsperiodes, in
kleinere aantallen en zijn meer in beweging. Soms zitten de leden van deze groep op
een terras of houden ze zich in de directe omgeving van het plein op. De gemiddelde
leeftijd van de groep schatten we op ongeveer dertig jaar. Volgens lokale experts
houden de drugsrunners (die meer in beweging zijn) zich minder opzichtig op het
plein op dan de personen die contactleggen. Die laatste groep hangt opzichtig rond.
18

INTRAVAL – Lokaal bekeken

We zien op het plein vaak kleine groepjes van twee tot vier personen die rondlopen,
rondfietsen en heel af en toe even samen hangen. Soms stoppen ze even om onderling
een praatje te maken, maar zijn vrijwel altijd binnen korte tijd weer vertrokken.
De verschillende personen die op de hotspot staan of er rondfietsen, hebben veel
contact met elkaar. We zien ze elkaar begroeten, een praatje maken en van afstand
naar elkaar fluiten of handgebaren maken. Vervolgens zien we soms enkele
groepsleden komen en gaan. We zien verder dat zij contact hebben met
harddrugsverslaafden die de hotspot bezoeken.

Persoonsgerichte aanpak gemeente
In het afgelopen jaar heeft de gemeente een projectleider en een procesmanager
aangesteld voor de uitvoering van een persoonsgerichte aanpak van de dealers op het
plein. Deze multidisciplinaire aanpak is specifiek gericht op de personen die op het
plein rondhangen. Na bijna een half jaar zitten er volgens de projectleider 18 personen
in deze aanpak, die daarvoor bijna dagelijks op het plein aanwezig waren. Door de
inzet van civiele, bestuurlijke en justitiële maatregelen in combinatie met zorg- en
hulpverlening, zet de gemeente in op het doorbreken van hun criminele en/of
overlastgevende gedrag.
Het gaat vrijwel uitsluitend om personen met een Antilliaanse achtergrond, één
persoon heeft een Marokkaanse achtergrond. De meesten zijn tussen de 18 en 30 jaar
oud. Sommigen zijn ouder. Ze komen meestal uit de Randstad, met name uit
Rotterdam. Ze verkochten vooral pillen en coke op het plein. Volgens lokale experts is
de totale groep dealers op de hotspots niet kleiner geworden. De dealers die in de
persoonsgerichte aanpak zitten en niet meer op het plein komen, zijn vervangen door
nieuwe aanwas. Vaak zijn dit personen die uit de Randstad komen.

Aard verkoop
Volgens lokale experts is door de aandacht van de gemeente en de politie de illegale
drugsverkoop op de hotspot minder zichtbaar geworden. Het dealen op straat is
overgegaan naar drugsrunnen. Uit de informele gesprekken blijkt dat de meeste
omwonenden en omwerkenden weten dat er op en rond de hotspot drugshandel
plaatsvindt. Zij weten vaak niet om wat voor soort drugs het gaat en hoe de verkoop
precies in zijn werk gaat.
In de enquête onder omwonenden en omwerkenden geeft een meerderheid aan geen
drugsrunners in hun woon- of werkomgeving te signaleren. Een minderheid geeft aan
wel drugsrunners waar te nemen en enkele bewoners en ondernemers ervaren er wel
eens overlast van. Dit is in vergelijking met de vorige meting niet veranderd.
Drugsdealers zien zij in 2017 minder. In 2016 geeft een meerderheid van de bewoners
en ondernemers aan dat ze drugsdealers in hun woon- en werkomgeving zien, terwijl
dit in 2017 ongeveer de helft is.

Gemeente I

19

- Aanbod op het plein
Uit verschillende gesprekken met lokale experts en informele gesprekken op de
hotspot blijkt dat gebruikers aan rondhangende personen op het plein vragen of ze
drugs kunnen kopen. De groepsleden zijn zich bewust van de aandacht die de politie
voor ze heeft en zullen dan ook niet zo maar aan een willekeurige voorbijganger die
naar drugs vraagt dat te koop aanbieden. We hebben de indruk dat de rondfietsende en
rondhangende groepsleden de omgeving scherp in de gaten houden. De manier van
aanspreken is volgens enkele lokale experts en enkele aanwezigen op de hotspot van
groot belang. Zo legt een lokale expert uit dat je het beste “heb je wat?” of “heb je?”
tegen de dealers kan zeggen. Volgens een lokale expert kun je wanneer je de dealers
eenmaal kent ook (telefonisch) een bestelling doen. Tijdens het veldwerk op de
hotspot spreken de dealers ons aan en bieden ons harddrugs te koop aan. Een van de
veldwerkers kreeg crack aangeboden, een andere veldwerker kreeg daarnaast pillen
aangeboden. Het bleek om ecstasy te gaan.
Meerdere lokale experts geven aan dat het contact tussen koper en verkoper vooral op
het plein en enkele omliggende straten plaatsvindt. De groepen hebben zelf vaak niet
of nauwelijks drugs op zak en maken vooral gebruik van drugsrunners of vervullen
zelf een soortgelijke rol. Vaak vindt de daadwerkelijke transactie op een nabijgelegen
plek plaats, buiten het cameratoezicht. De handel waaiert uit over een groter gebied.
Volgens enkele lokale experts zijn straten en een park in de nabije omgeving van het
plein belangrijke transactie locaties. Er is op deze locaties vaak geen sprake van
sociale controle.
- Harddrugs of softdrugs
Volgens de meeste lokale experts gaat het voornamelijk om harddrugshandel bij het
plein. Enkele geïnterviewden denken dat er ook sprake is van verkoop van grotere
partijen softdrugs of verkoop van softdrugs aan minderjarigen. Enkele lokale experts
zeggen dat bij aanhoudingen van de straatdealers vooral harddrugs worden
aangetroffen. Uit meerdere informele gesprekken komt het beeld naar voren dat het
voornamelijk om harddrugs gaat, maar dat ook softdrugs via de groepen verkrijgbaar
is.
Uit de enquête onder omwonenden blijkt dat een minderheid van hen wel eens
personen op en rond het plein ziet van wie zij denken dat ze naar de hotspot komen
om daar harddrugs te kopen. Een minderheid van de geënquêteerde
softdrugsgebruikers - die in de shop kopen - is in de afgelopen 30 dagen wel eens soften/of harddrugs aangeboden op de hotspot. Het gaat hierbij vaker om het aanbieden
van harddrugs dan om softdrugs.
- Relatie met de coffeeshop
Volgens de meeste lokale experts is er geen directe relatie te leggen tussen de
aanwezigheid van de groepen en de nabijgelegen coffeeshop. De coffeeshop op de
hotspot weigert personen de toegang als zij lid zijn of iets te maken hebben met de
straatdealers en drugsrunners.

20

INTRAVAL – Lokaal bekeken

2.5 Overlast
De meeste prominente vorm van overlast die wordt ervaren op de hotspot, is die
veroorzaakt door straatdealers en drugsrunners. Alle andere vormen van overlast die
door omwonenden worden genoemd (geluidsoverlast en het in het openbaar drinken
van alcohol en gebruiken van softdrugs) houden verband met hun aanwezigheid op het
plein. De omwonenden ervaren daarentegen op de hotspot niet of nauwelijks overlast
van de coffeeshop. Andere mogelijke overlastgevende voorvallen op de hotspot –
verkeer- en parkeeroverlast, wietlucht in de buurt van de coffeeshop – zien de meeste
omwonenden niet. Wanneer ze het wel zien is de frequentie laag en ondervinden ze er
ook vrijwel geen hinder van.

Straatdealers en drugsrunners op het plein
De overlast die omwonenden ervaren van drugsrunners en straatdealers is afgenomen,
maar nog steeds ervaart een deel van de omwonenden hier wel eens overlast van.
Enkele omwonenden zeggen er (heel) vaak overlast van te ervaren. In de vorige
meting gaf de helft van de omwonenden aan wel eens overlast van drugsrunners en
dealers te ervaren en ook toen waren er enkele omwonenden die er heel veel overlast
van ondervonden.

Indirecte overlast
Uit de informele gesprekken blijkt dat omwonenden de overlast beschrijven als
indirect. Zij hebben er niet altijd zelf last van, maar hun bezoekers, klanten of
medebewoners wel. Zo zeggen enkele ondernemers dat dealers zich regelmatig voor
hun onderneming ophouden en zo klanten met hun aanwezigheid afschrikken. De
klanten willen deze personen mijden en lopen op zo’n moment de winkel of
horecazaak niet binnen. Bovendien zitten groepsleden ook wel eens zonder iets te
bestellen op bijvoorbeeld een terras. Ondernemers kunnen of durven ze daar niet altijd
weg te sturen.
We zien tijdens de observaties dat met name personen uit de eerste groep nadrukkelijk
op het plein aanwezig zijn. Ze roken softdrugs, drinken alcohol en spreken af en toe
voorbijgangers aan. Volgens een beperkt deel van de ondernemers en lokale experts
lijkt het alsof zij hun gedrag hebben aangepast. Ze spreken in vergelijking met een
paar jaar geleden minder mensen aan, vallen minder mensen lastig en zijn minder
nadrukkelijk aanwezig. Deze geïnterviewden hebben de indruk dat de groepen zich
bewuster zijn geworden van hun omgeving en beter weten dat ze die niet te veel tot
last moeten zijn. Tijdens observaties zien we dat sommigen leden van de groep lege
blikken bier van de straat oppakken en in de afvalbakken gooien.

Openbaar gebruik van alcohol en softdrugs
Verder ziet ongeveer de helft van de omwonenden (heel) vaak mensen op straat
blowen. Een minderheid heeft daar overlast van. Wel is het gebruik van softdrugs op
straat volgens de omwonenden afgenomen. In de vorige meting zagen de meeste
omwonenden (heel) vaak mensen op straat blowen en had ongeveer de helft van de

Gemeente I

21

omwonenden er overlast van. Verder valt een meerderheid van de omwonenden het
gebruik van alcohol op straat of de aanwezigheid van dronken personen in hun
woonomgeving op. Een minderheid heeft er wel eens overlast van, een enkeling heeft
er (heel) veel overlast van. Dit is in vergelijking met de vorige meting niet veranderd.

Geluidsoverlast
Verder blijkt uit enkele informele gesprekken en uit observaties dat er sprake is van
geluidsoverlast door geschreeuw en het luid afspelen van muziek op straat,
vernielingen, gebruik van alcohol op straat, wildplassen en drugsgebruik op straat,
vooral wiet. Daarnaast ervaren de personen die we op de hotspot informeel hebben
gesproken het gedrag van groepsleden vaak als intimiderend, zeker wanneer ze door
hen worden aangesproken. Tijdens observaties zien we regelmatig dat zij
voorbijgangers aanspreken. Ook vinden deze personen dat enkele groepsleden zich
minder goed laten aanspreken op het moment dat zij overlast veroorzaken.

Wanneer
Door de gemeente is in 2015 een onderzoek onder omwonenden uitgevoerd om in
kaart te brengen wanneer er met name sprake is van overlast op het plein. Daaruit
bleek dat de overlast zich met name op de donderdagavond, vrijdagavond en
zaterdagavond voordeed. Naar aanleiding van deze resultaten is een pleinbeheerder
aangesteld die gedurende deze piekmomenten op het plein aanwezig is om potentieel
overlastgevend gedrag te voorkomen. Personen die blijven volharden in
overlastgevend gedrag kunnen een gebiedsverbod opgelegd krijgen door de gemeente.
Ze mogen dan drie maanden niet meer op het plein komen. Vaak komen ze volgens
lokale experts ook na die drie maanden niet meer terug. In de maanden januari tot
augustus 2017 zijn zeven gebiedsverboden opgelegd, waaronder één aan een
recidivist. In heel 2016 ging het om 15 gebiedsverboden, ook aan één recidivist. Uit de
Basisregistratie Personen van Burgerzaken van de gemeente zou blijken dat geen van
deze personen in deze gemeente woonachtig is. Ze komen vaak uit de Randstad,
vooral uit Rotterdam.

Afname
Meerdere lokale experts geven aan dat de overlast in 2012 is begonnen en vanaf dat
moment is toegenomen met een piek in 2014. Sindsdien is de overlast op de hotspot
afgenomen. Uit gesprekken met lokale experts en uit informele gesprekken op de
hotspot blijkt dat veel van de in 2017 geïnterviewde respondenten van mening zijn dat
de overlast het afgelopen jaar verder is afgenomen. De overlast is nog het grootst in de
weekenden en op mooie, warme dagen. Volgens vrijwel alle geïnterviewden bestaat
de overlast er met name uit dat de straatdealers en drugsrunner zeer zichtbaar zijn,
hetgeen onveiligheidsgevoelens veroorzaakt bij bezoekers van de hotspot. Dit doet
zich vooral voor wanneer de dealers zich in groepjes ophouden. De aanwezigheid van
groepen geeft bezoekers een onbehagelijk gevoel, ze mijden de locatie dan het liefst.
Verder zijn er af en toe irritaties binnen de groep dealers en drugsrunners, die soms
met fysiek geweld gepaard gaan.

22

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Uit vrijwel alle gesprekken met lokale experts en meerdere informele gesprekken
blijkt dat in de aanpak van (overlast van) illegale drugsverkoop in de afgelopen jaren
flink is geïntensiveerd. Zo zijn er op de hotspot op en rond het plein sociale en fysieke
veiligheidsmaatregelen genomen. Er zijn werkgroepen gevormd van bewoners,
ondernemers, gemeente, politie en instellingen, extra camera’s geplaatst, de
verlichting is aangepast en er zijn aanpassingen gedaan aan zitbanken. Daarnaast is er
een pleinbeheerder aangesteld, geldt er een samenscholingsverbod, worden
gebiedsontzeggingen gegeven, is de politie-inzet verhoogd, zijn er meerdere
preventieve fouilleeracties gehouden, is het toezicht van een door de gemeente
ingehuurd beveiligingsbedrijf geïntensiveerd en gaat de coffeeshopeigenaar op
aandringen van de burgemeester meewerken aan het verbeterde toezicht.
Verder is er een integrale samenwerking ontstaan tussen Belastingdienst,
verslavingszorg, gemeente, politie en overige instellingen om van de drugsverkopers
in kaart te brengen waar ze wonen en hoe hun sociale situatie is. Doel hiervan is deze
personen weer maatschappelijk te laten integreren door ze bijvoorbeeld aan het werk
te krijgen. Dit heeft de vorm van een persoonsgerichte aanpak.

Meldingen
Enkele geënquêteerde omwonenden zeggen melding te hebben gemaakt van de
overlast die zij ervaren. De frequentie loopt uiteen van een enkele melding tot 60
meldingen in het afgelopen jaar. In de vorige meting lag de frequentie van de
meldingen hoger, van enkele tot enkele honderden meldingen op jaarbasis. De aard
van de meldingen is eveneens enigszins gewijzigd. De meldingen hebben volgens
geënquêteerde omwonenden en werkenden vooral betrekking op rondhangen,
samenscholende personen, drugshandel, drugsgebruik en alcoholgebruik. In de vorige
meting waren er daarnaast meldingen over geluidsoverlast en zwerfvuil.
Bewoners worden gestimuleerd overlast te blijven melden. Bewoners zijn
vertegenwoordigd in een lokale werkgroep leefbaarheid en veiligheid samen met
gemeente, politie, brandweer, ondernemers en een organisatie voor maatschappelijke
ondersteuning. Om het beeld van de overlastsituaties op de hotspot actueel te houden
zijn meldingen van waarnemingen van bewoners voor de handhavers van groot
belang. In de werkgroep worden hun meldingen besproken.

Coffeeshop
Volgens vrijwel alle geïnterviewden is er geen overlast van de coffeeshop en de
coffeeshopbezoekers op de hotspot. Ongeveer de helft van de omwonenden ziet (heel)
vaak mensen die volgens hen niet in Nederland wonen, maar waarvan ze denken dat
ze naar de hotspot toekomen om in een coffeeshop softdrugs te kopen
(coffeeshoptoeristen). In de vorige meting was dit het merendeel van de omwonenden.
De overlast die dit veroorzaakt is beperkt; een enkele geënquêteerde zegt hier (heel)
veel overlast van te ervaren. Dat is niet veranderd ten opzichte van de vorige meting.
Volgens enkele lokale experts heeft het café dat direct naast de coffeeshop is gelegen
wel veel overlast veroorzaakt. Het café is in 2016 gesloten geweest vanwege meerdere
Gemeente I

23

verstoringen van de openbare orde. We hebben zelf tijdens observaties ook vrijwel
geen overlast gezien in de buurt van de coffeeshop. Rond het café was het eveneens
rustig. Ook het relatief grote aantal Duitse bezoekers lijkt geen overlast te geven. Het
is rustig rond de coffeeshop, er staan soms wat fietsen voor geparkeerd. De coffeeshop
kan niet met de auto worden bereikt, parkeeroverlast doet zich derhalve niet voor.

2.6 Vergelijking voorgaande metingen
De hotspot op en rond het plein in het centrum van de gemeente is ook in de
verdiepingsstudie van de voorgaande twee metingen als hotspot meegenomen. We
kunnen daarom de situatie in de drie metingen vergelijken.
Volgens het merendeel van de lokale experts en de omwonenden en omwerkenden is
de problematiek en overlast op deze hotspot in de afgelopen drie jaren afgenomen. Zij
schrijven dit ten eerste toe aan de intensieve aanpak die in 2015 en begin 2016 gestalte
heeft gekregen en daarna is geïntensiveerd. Vooral in 2016 en 2017 zijn de resultaten
volgens hen goed zichtbaar geworden.
Op de hotspot zijn de dealactiviteiten van straatdealers en drugsrunners minder
zichtbaar aanwezig. Volgens het merendeel van de lokale experts zorgt de aanpak er
voor dat groepen zich vooral op en rond het plein bevinden, maar dat de handel zich
heeft verplaatst naar andere plekken - buiten de hotspot - in de gemeente. De
intensieve handhaving van de politie, het cameratoezicht en het toezicht door
beveiligers dragen hieraan bij. Ook de harddrugsgebruikers, klanten van de vooral
cocaïne verkopende dealers verplaatsen mee naar die nieuwe locaties.
De groepen zijn zich volgens meerdere ondernemers en lokale experts bewuster van
hun omgeving geworden en passen hun gedrag en werkwijze aan de gewijzigde
omstandigheden aan. Zij vertonen in verhouding tot een paar jaar terug minder
overlastgevend gedrag waardoor zij door handhavers lastiger zouden zijn aan te
pakken. Een voorbeeld is dat sommige dealers vooral rondfietsen in plaats van
rondhangen. Hierdoor kunnen ze volgens enkele lokale experts het
samenscholingsverbod makkelijker ontlopen.
De overlast van drugsrunners en met name drugsdealers is volgens de omwonenden en
omwerkenden afgenomen. Zij melden ook minder frequent overlast. Een wijkagent
had twee jaar geleden nog dagelijks contact met enkele ondernemers en bewoners
vanwege de drugsgerelateerde overlast, maar dit is nu minder frequent geworden.
Het is aannemelijk dat er door de gebiedsverboden en de persoonsgerichte aanpak
dealers van de hotspot zijn verdwenen in het afgelopen jaar. Geïnterviewden zien ook
dat bepaalde groepsleden niet meer aanwezig zijn en dat er anderen voor zijn
teruggekomen. Volgens lokale experts zijn de aantallen dealers en runners op en rond
het plein vergelijkbaar met voorgaande jaren. We zien zelf dat ondanks alle acties de
groepen nog steeds in min of meer dezelfde aantallen op de hotspot aanwezig zijn. De
24

INTRAVAL – Lokaal bekeken

samenstelling van de groepen is wel gewijzigd. Het zijn niet allemaal dezelfde
personen die we tijdens de vorige meting zijn tegengekomen.

2.7 Resumé
Samenvattend, hebben we - in een grensgemeente in de politieregio Oost-Nederland
waar (zeer) veel coffeeshoptoeristen komen - op een plein in een stadskern met enkele
omliggende straten een verdiepend onderzoek verricht. Op deze hotspot is één
coffeeshop gevestigd. Op de hotspot is sprake van zeer veel coffeeshoptoerisme en de
enquête onder omwonenden bevestigt dit beeld. De bezoekers van de coffeeshop op de
hotspot bestaat voor ongeveer de helft uit personen die niet in Nederland zijn
ingeschreven. De meeste van deze coffeeshoptoeristen komen uit Duitsland.
Uit vrijwel alle gesprekken blijkt dat de hotspot fungeert als ontmoetingsplek voor
dealers en hun klanten. De klanten komen vooral vanwege de verkoop van harddrugs.
De dealers en runners verkopen wanneer een klant er om vraagt ook softdrugs. Er zijn
geen aanwijzingen dat de dealers een relatie hebben met de coffeeshop op de hotspot.
De coffeeshopbezoekers zeggen buiten de coffeeshops wel eens drugs aangeboden te
krijgen, zowel harddrugs als softdrugs. De onderzoekers hebben tijdens het veldwerk
op de hotspot uitsluitend harddrugs aangeboden gekregen. Ook volgens de meeste
lokale experts gaat het voornamelijk om harddrugshandel.
De politie en de gemeente hebben de afgelopen jaren de aanpak van (overlast van)
illegale drugsverkoop op en rond het plein in de binnenstad geïntensiveerd. Vrijwel
alle geïnterviewden geven aan dat de overlast op deze hotspot met name wordt
veroorzaakt door de aanwezigheid van straatdealers en/of drugsrunners, die zich
zichtbaar in de openbare ruimte ophouden. Dit ervaart een deel van passanten en
omwonenden als onprettig en enkelen voelen zich hierdoor onveilig. Volgens het
merendeel van de lokale experts is de problematiek en overlast op de hotspot in
vergelijking met voorgaande jaren afgenomen. Zij schrijven dit ten eerste toe aan de
aanpak die in 2015 is gestart en nadien is geïntensiveerd. Vooral in het afgelopen twee
jaar zijn de resultaten volgens hen goed zichtbaar geworden.

Onderwerpen
Alle drie onderwerpen die voortvloeien uit de eerste fase van de derde meting zijn van
toepassing op de situatie in deze hotspot. Er zou sprake zijn van softdrugstoerisme
mede in relatie tot de zeer zichtbare straathandel. Ook zijn we – net als voor de andere
vier gemeenten – we nagegaan wat de aard van de overlastmeldingen in deze
gemeente is.

Softdrugstoerisme
Er is sprake van softdrugstoerisme: op de hotspot lopen runners en dealers rond die
naast Nederlandse gebruikers vooral Duitse klanten bedienen. Toch lijkt deze handel
vooral uit harddrugs te bestaan. De verkoop van softdrugs aan toeristen lijkt een

Gemeente I

25

bijverdienste voor de dealers. Wanneer de dealers of runners worden aangehouden
treft de politie dan ook vooral harddrugs aan. Door de actieve inzet van de
handhavingsinstellingen is de handel (en daarmee het (soft)drugstoerisme) verschoven
naar andere (nabijgelegen) locaties in de stad.

Straathandel
Op en rond het plein vindt volgens vrijwel alle geïnterviewden illegale verkoop van
voornamelijk harddrugs plaats. Volgens lokale experts zijn er twee groepen dealers die
zich hiermee bezighouden. Tijdens het veldwerk zien we geen onderscheid meer
tussen deze beide groepen waarvan we leden veelvuldig aantreffen. Volgens de meeste
experts staan de groepsleden sterk onder de aandacht van de politie en de gemeente.
Door deze voortdurende en intensieve aandacht is de illegale drugsverkoop minder
zichtbaar geworden en is het straatdealen overgegaan in drugsrunnen. Volgens het
merendeel van de lokale experts zorgt de aanpak in de binnenstad er voor dat de
straatdealers en drugsrunners zich nog wel veelvuldig ophouden op de hotspot, maar
dat de feitelijke drugstransacties op andere plekken in de gemeente – buiten de hotspot
– plaatsvinden.

Ontwikkelingen overlastmeldingen
Het feit dat 50% van de gevonden zoektermen in de verdiepende analyse te relateren is
aan drugs, bevestigt de drugsproblematiek die in de gemeente speelt. De drugsrunners
en straatdealers komen, getuige de meest gevonden zoektermen ‘drugs’ (364 keer) en
‘dealer’ (310 keer), ook terug in de overlastmeldingen. Wel lijkt de situatie ietwat
verbeterd. Omwonenden en omwerkenden rond het plein zien de dealers en runners
nog wel, maar ervaren er minder overlast van. De frequentie van de meldingen is
eveneens afgenomen. Volgens lokale experts komen er nog slechts af en toe
meldingen binnen van bewoners over drugsoverlast.

26

INTRAVAL – Lokaal bekeken

3. GEMEENTE II

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
grensgemeente in de politieregio Oost-Nederland. Deze gemeente is geselecteerd,
omdat één van de onderwerpen die voortkomen uit de eerste fase (ontwikkelingen in
overlastmeldingen) hier een rol speelt.
De gemeente zou volgens de geraadpleegde experts te maken hebben met coffeeshopen softdrugstoerisme. De toeristen bezoeken met name de in het centrum gelegen
coffeeshops, maar in de nabijgelegen woonwijken houden de bezoekersstromen ook
de gemoederen bezig. Wijkbewoners zouden overlast ervaren vanwege
verkeersopstoppingen, bezette parkeerplaatsen en agressief rijgedrag. De gemeente
ontvangt ook signalen van straathandel uit woonwijken, maar hoe en waar dit zich
precies afspeelt is niet volledig duidelijk. Het Ingezetenencriterium (I-criterium) wordt
in deze gemeente niet gehandhaafd.
Verder geven de experts in de eerste fase van de derde meting aan te denken dat de
bezoekersstromen van de coffeeshops en de overlast zijn verplaatst. Een van de
redenen die zij daar voor noemen is dat enkele coffeeshops zijn verdwenen in de
afgelopen jaren. De shops hebben hun deuren gesloten en kunnen niet op dezelfde
locatie worden heropend vanwege het uitsterfbeleid dat in de gemeente geldt.
We hebben in deze gemeente één hotspot vastgesteld die één coffeeshop omvat. In
totaal zijn zeven lokale experts geraadpleegd, 20 informele gesprekken gevoerd op de
hotspot, 35 omwonenden geënquêteerd, 35 softdrugsgebruikers ondervraagd en 40
systematische observaties uitgevoerd.

3.1 Registratiegegevens
Er spelen in deze gemeente op het gebied van coffeeshops en drugsoverlast enkele
zaken, maar dat wordt niet gelijk duidelijk uit de opgevraagde registratiegegevens
over de jaren 2014, 2015 en 2016. Het totaal aantal geregistreerde incidenten in deze
gemeente is over de drie jaren relatief gezien aan de lage kant. Voor de overlast- en
harddrugsincidenten is er sprake van een schommelende trend, maar we zien ongeveer
hetzelfde patroon in de drie onderzoeksjaren (figuur 3.1). Het aantal
overlastincidenten lijkt iets hoger te liggen in 2016 dan in de voorgaande twee jaren.
Het aantal softdrugsincidenten dat bij de politie staat geregistreerd, vertoont een
gelijkblijvend patroon.

Gemeente II

27

Figuur 3.1

Geregistreerde
gemeente II

overlast-,

softdrugs-

en

harddrugsincidenten

200

in

Softdrugs
Harddrugs
Overlast

150
100
50
0
Jan
2014

Apr
2014

Jul
2014

Okt
2014

Jan
2015

Apr
2015

Jul
2015

Okt
2015

Jan
2016

Apr
2016

Jul
2016

Okt
2016

Verdiepende analyse overlastincidenten
Voor de overlastincidenten is een verdiepende analyse uitgevoerd om na te gaan wat
de aard van deze incidenten is. De inhoud van alle dagrapporten die in 2016 zijn
opgemaakt naar aanleiding van een melding van overlast door alcohol en/of drugs
(E38) zijn geautomatiseerd gescand op enkele trefwoorden.
In tabel 3.1 zijn de resultaten van de verdiepende analyse weergegeven. Van de bijna
30.000 rapporten die in de registratiesystemen van de politie voorkomen, hebben 530
betrekking op deze verdiepingsgemeente. In 443 (84%) van deze 530 rapporten
blijken in totaal 1.603 zoektermen voor te komen die duiden op overlast van alcohol
en/of drugs. Van de zoektermen hebben 656 (41%) betrekking op drugs, terwijl 578
(36%) zoektermen op alcoholgerelateerde overlast duiden. Bij de overige 369 (23%)
gevonden zoektermen is niet duidelijk of het om alcohol of drugs gaat, omdat dit niet
expliciet door de politiefunctionarissen is geregistreerd. Het patroon is nagenoeg
gelijk aan het landelijke: 44% drugs, 31% alcohol en 25% overig.
Tabel 3.1 Resultaten verdiepende analyse overlastmeldingen gemeente II
Gemeente II

Nederland

N

%

N

%

Aantal dagrapporten (E38)

530

100

29.581

100

Dagrapporten met zoektermen
gerelateerd aan alcohol en/of drugs

443

84

26.520

90

Totaal gevonden zoektermen
Drugs
Alcohol
Overig

1.603
656
578
369

100
41
36
23

101.791
44.788
31.555
25.448

100
44
31
25

De vijf meest voorkomende zoektermen in deze gemeente zijn ‘dronken’ (290 keer),
‘drugs’ (250 keer), ‘alcohol’ (177 keer), ‘dealer’ (172 keer) en ‘cannabis’ (102 keer).
Er is ook gezocht op de zoekterm ‘coffeeshop’ en de naam van de coffeeshop op de
hotspot; deze komt acht keer voor in de registraties.

28

INTRAVAL – Lokaal bekeken

3.2 Beschrijving hotspot
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de hotspot en zetten we kort uiteen
waarom voor deze hotspot gekozen is.

Beschrijving
De hotspot bestaat uit een rechthoekig park en de omliggende straten in een woonwijk
op een steenworp afstand van het stadscentrum. Het is rustig op straat en de wijk
wordt door enkele bewoners omschreven als ´een dorp in een stad´. De personen die
we op straat tegenkomen zijn doorgaans wijkbewoners of mensen die in het park gaan
zitten, maar we treffen ook mensen die op weg zijn van of naar één van de buurtcafés
of de coffeeshop die alle in de omliggende straten zijn gevestigd. De coffeeshop is
gevestigd tegenover één van deze cafés, op één minuut loopafstand van het park.
De kern van de hotspot is het park. Het is omringd door een betonnen muur en kan
worden betreden door twee poorten die aan weerszijden van het park staan of één van
de vier ingangen in de hoeken. Bij het betreden van het park valt het oog meteen op
het grote grasveld in het midden van het park, waar een pad om heen loopt. Midden op
het grasveld staat een fontein die wordt omringd door een stenen muur. Op deze muur
zitten bij zonnig weer regelmatig mensen te eten, te ontspannen en/of bij te praten.
Daarnaast zitten mensen op één van de vele bankjes die in het park aan het pad staan.

Reden voor keuze hotspot
De hotspot is geselecteerd omdat hier volgens de geraadpleegde experts sprake is van
hardnekkige verkeersoverlast. Van wijkbewoners ontvangen zij signalen dat er sprake
is van verkeersopstoppingen, foutgeparkeerde auto’s en agressief rijgedrag. Ook
zeggen bewoners hun auto niet kwijt te kunnen, omdat de parkeerplekken altijd bezet
zijn. De gemeente, die langs de grens ligt, kent coffeeshop- en softdrugstoerisme. Het
is de vraag of de buitenlandse toeristen ook de woonwijken in trekken om daar
coffeeshops te bezoeken. Ook zou er sprake zijn van softdrugsgebruik en (lichte
vormen van) straathandel in het park.
De keuze is daarnaast ingegeven door het feit dat de coffeeshop in een woonwijk is
gevestigd. Er is in de gekozen hotspot de nodige reuring over dit fenomeen. Zo geldt
een uitsterfbeleid voor coffeeshops in woonwijken en bewonersorganisatie hebben
zich enkele keren uitgesproken tegen de aanwezigheid van coffeeshops de wijk. In
deze verdieping willen we dieper ingaan op de functie die de coffeeshop in de
woonwijk vervult. Ook is recentelijk in de hotspot een coffeeshop verdwenen die niet
kan terugkeren vanwege het uitsterfbeleid.

3.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we de situatie rondom de coffeeshop, hoe de situatie er
op de hotspot uitziet en of er sprake is van coffeeshoptoerisme. Zoals gezegd, wordt

Gemeente II

29

het I-criterium in deze gemeente niet actief gehandhaafd; niet-ingezetenen worden
toegelaten in de coffeeshops.

Zijstraat
In één van de zijstraten van het park, op minder dan één minuut lopen, is de
coffeeshop gevestigd. Het gaat om een shop met een moderne uitstraling, zowel aan
de binnen- als aan de buitenkant. In de directe omgeving van de coffeeshop gaat het er
gemoedelijk aan toe, maar het is duidelijk dat de coffeeshop klanten naar de woonwijk
trekt. Zo stoppen er regelmatig auto’s voor de shop waar klanten uitstappen of nemen
we waar dat bezoekers hun fiets of scooter in de daarvoor bestemde rekken parkeren.
Gedurende de onderzoeksperiode ruiken de onderzoekers, als zij door de zijstraat
lopen en de coffeeshop passeren, geen wietlucht en horen zij geen harde muziek of
andere geluiden gehoord. Van de ondervraagde omwonenden geeft de meerderheid in
de buurtenquête aan dat zij geen wietlucht ruiken of er geen last van hebben. Over
harde geluiden uit de coffeeshop geven vrijwel alle omwonenden dit aan.

Gespannen verhoudingen
De reactie van de medewerkers van de coffeeshop op het onderzoek is terughoudend.
Dit komt waarschijnlijk voort uit de negatieve houding van een deel van de wijk ten
opzichte van de coffeeshop. Een groep bewoners die zich heeft verenigd in een
bewonersorganisatie is van mening dat coffeeshops niet in woonwijken thuis horen.
Zij vinden dat de coffeeshop naar het centrum zou moeten verhuizen.
Van enkele bewoners horen we dat er in de lokale krant artikelen hebben gestaan
waarin door buurtbewoners wordt verzocht om sluiting van de coffeeshop. Ook is er
een flyer uitgedeeld om medebewoners te attenderen op de overlast die de coffeeshop
zou veroorzaken. De verhoudingen tussen de coffeeshop en de bewonersorganisatie
zijn sindsdien gespannen, hetgeen duidelijk merkbaar is in het contact met de
medewerkers van de coffeeshop en omwonenden die deel uit maken van de
bewonersorganisatie. Bij andere bewoners, die hiervan geen deel uit maken, is van de
gespannen sfeer weinig te merken in de gesprekken.
De coffeeshopeigenaar legt uit dat zijn terughoudendheid voortkomt uit het feit dat het
fenomeen coffeeshops onder een vergrootglas ligt. Tijdens het enquêteren van de
bezoekers is de sfeer in de coffeeshop enigszins gespannen. Al redelijk snel worden
we door de medewerkers van de coffeeshop vriendelijk doch dringend verzocht om de
dataverzameling af te ronden.

Klanten
Op de hotspot lijkt van coffeeshoptoerisme geen sprake. In de coffeeshops zijn
uitsluitend personen met de Nederlandse nationaliteit aangetroffen. Dit is in
overeenstemming met hetgeen enkele coffeeshopbezoekers aangeven, namelijk dat de
coffeeshoptoeristen die naar de gemeente komen gebruik maken van de shops in het
centrum. Enkele bezoekers voegen hier aan toe dat toeristen volgens hen helemaal niet
weten dat er ook een coffeeshop in deze woonwijk zit.
30

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Uit de buurtenquête blijkt dat ongeveer de helft van de ondervraagde omwonenden
nooit of zelden een auto met een buitenlandse kentekenplaat voorbij ziet rijden. Er is
een minderheid van buurtbewoners die aangeeft (heel) vaak buitenlandse kentekens te
zien. Ook horen we in de informele gesprekken dat enkele bewoners wel de indruk
hebben dat buitenlandse bezoekers vanuit het drukke centrum de rust van een
coffeeshop in de woonwijk opzoeken. Deze bewering kunnen we met onze eigen
waarnemingen echter niet bevestigen.

Parkeren
De coffeeshop trekt een constante stroom van klanten. Een groot deel komt met de
auto. We zien regelmatig auto’s voor de shop een ‘pit-stop’ maken, waarbij een
passagier snel uitstapt en de automobilist weer doorrijdt. Uit informele gesprekken die
we hebben gevoerd met buurtbewoners die vlakbij de coffeeshop wonen horen we dat
de stroom van auto’s zo rond 11 ’s ochtends uur begint en tot 11 uur ’s avonds duurt.
De goede bereikbaarheid vanaf de grote weg speelt hier volgens omwonenden een
belangrijke rol bij. Foutgeparkeerde auto’s worden zo nu en dan waargenomen, maar
nooit pal voor de coffeeshop. Het gaat dan met name om auto’s die verderop in een
bocht geparkeerd staan.
Naast het maken van een pit-stop kunnen bezoekers die met de auto komen er ook
voor kiezen om te parkeren in één van de parkeervakken direct tegenover de shop. We
constateren zelf dat deze parkeervakken, mede daardoor, vrijwel altijd bezet zijn. Een
buurtbewoner merkt hier tijdens de afname van de buurtenquête over op, dat ze haar
auto niet van de parkeerplek durft af te halen, omdat ze die bij terugkomst nergens
kwijt kan.
Zoals gezegd komt ook een gedeelte van de bezoekers met de fiets of scooter naar de
coffeeshop. Zij kunnen hun vervoersmiddel parkeren in de daarvoor bestemde rekken.
Voor de coffeeshop zijn rekken geplaatst, zodat de fietsen en scooter niet in de weg
staan voor voetgangers die voor de shop langs lopen. De stalmogelijkheid is ruim te
noemen en de bezoekers houden zich hier doorgaans keurig aan. Een enkele keer staat
een fiets in het pad. Deze wordt dan verplaatst door één van de medewerkers van de
coffeeshop.

Sluiting andere coffeeshop
In dezelfde woonwijk was niet lang geleden nog een andere coffeeshop gevestigd in
één van de andere zijstraten van het park. De shop was gevestigd op nog geen minuut
lopen van de andere (nu nog geopende) coffeeshop. Vanwege een fusie met een
coffeeshop in het centrum heeft deze shop de deuren definitief gesloten. Omdat er in
de gemeente een uitsterfbeleid voor coffeeshops in woonwijken geldt, is er geen
nieuwe coffeeshop op deze locatie teruggekeerd.
Tijdens het veldwerk komt de gesloten coffeeshop regelmatig ter sprake in de
gesprekken met bewoners en passanten. In die gesprekken komt naar voren dat het in
de ene zijstraat, sinds de sluiting van de coffeeshop, een stuk rustiger is geworden qua

Gemeente II

31

verkeer, terwijl de bewoners in de andere zijstraat met de nu nog geopende coffeeshop
zeggen het gevoel te hebben dat het er drukker is geworden met auto’s.
We horen van buurtbewoners dat de aanrijroute van auto’s is veranderd. In het
verleden kozen coffeeshopbezoekers een route waarbij ze eerst langs de ene
coffeeshop kwamen en - als ze daar niet konden kopen of het er druk was - eventueel
langs de andere shop reden. Nu bekend is dat één van beide shops gesloten is, rijden
klanten direct naar de nog geopende shop.

3.4 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of en hoe er sprake is van illegale verkoop van softdan wel harddrugs en of er sprake is van softdrugstoerisme.

Illegale verkoop softdrugs
De illegale verkoop van softdrugs lijkt op de hotspot wel aan de orde, te zijn maar
slechts in beperkte mate qua schaal en zichtbaarheid. Uit de buurtenquête blijkt dat de
meerderheid van de omwonenden nooit of zelden drugsdealers ziet en er geen overlast
van ervaart. In één van de informele gesprekken zegt een wijkbewoner dat ´die dealers
zelf maar moeten weten wat ze doen, zolang ik er maar geen last van heb´. Deze
houding lijkt illustratief voor de meeste wijkbewoners.
Een minderheid van bewoners geeft aan dat er dealers actief zijn in het park. We horen
dat het gaat om een groep van ongeveer zes jongens die hun waren in het park
proberen te slijten. Deze groep verkoopt volgens experts en omwonenden wel
softdrugs, maar niet uitsluitend. We horen in de informele gesprekken dat de verkoop
van softdrugs een bijverdienste is. De dealers hebben volgens hen wel softdrugs bij
zich om die zelf te gebruiken of eventueel te verkopen aan minderjarigen die niet naar
binnen mogen in de coffeeshop, maar zij richten zich primair op de verkoop van
harddrugs aan harddrugsgebruikers.
Wij zien tijdens de onderzoeksperiode één jonge jongen die in drugs lijkt te handelen
en aan de omschrijving van enkele omwonenden voldoet. Hij lijkt te werken op
bestelling, want we zien tijdens de onderzoeksperiode geen enkele keer dat hij
passanten aanspreekt om iets te kopen. We horen dat deze jongen dagelijks in het park
is te vinden. Wij zien hem gedurende de onderzoeksperiode slechts op één dag;
waarschijnlijk vanwege het slechte weer op de andere dagen. De andere vijf jongens
die bij de groep zouden horen worden niet door ons waargenomen. Wijkbewoners
merken hierover op dat de anderen slechts sporadisch in het park ´werken´.

Softdrugstoeristen
Vrijwel alle omwonenden die we vragen of er ook sprake is van softdrugstoerisme op
de hotspot geven aan dat dit niet het geval is. Zij zijn bekend met het gebruik van
softdrugs op straat door bezoekers die de coffeeshop uit komen lopen of personen die

32

INTRAVAL – Lokaal bekeken

in het park gaan zitten. Ook geven ze aan dat minderjarigen zo nu en dan softdrugs bij
de eerder genoemde dealers kopen. Dat buitenlandse bezoekers specifiek naar deze
hotspot zouden afreizen om buiten de coffeeshop softdrugs te kopen, kunnen de
meeste omwonenden zich niet voorstellen. Tijdens de onderzoeksperiode hebben de
onderzoekers geen enkele indicatie gekregen dat er mogelijk softdrugstoeristen op
deze hotspot af zouden komen.

Illegale verkoop harddrugs
Zoals gezegd zou een groep van ongeveer zes jonge jongens zich bezighouden met de
verkoop van drugs in de woonwijk. Er zijn enkele bewoners die aangeven de jongens
te kunnen herkennen. Zij zeggen dat ze voornamelijk in harddrugs dealen in het park
of onder een nabijgelegen tunneltje. Ze doen dit echter niet in het zicht en ook niet
elke dag. Eén van de bewoners die we op straat tegenkomen zegt over de
herkenbaarheid van de jongens dat ´het op een bepaalde manier wel fijn is dat het
altijd dezelfde jongens zijn’. Hij voelt zich nooit onprettig of onveilig als hij langs de
jongens loopt.
Dat de dealers zich niet op de bezoekers van de coffeeshop richten blijkt uit het feit
dat van alle ondervraagde coffeeshopbezoekers slechts één aangeeft dat er harddrugs
aan hem zijn aangeboden. Zelf nemen we één keer waar dat er een transactie in het
park plaatsvindt, waarbij harddrugs worden overgedragen. Het lijkt hierbij te gaan om
een bestelling. De drugs worden snel overgegeven. De jongen die het verkoopt is
eerder die dag al door passanten aangewezen als één van de drugsdealers.

3.5 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillende
overlastvormen op de hotspot. Het gaat om verkeersproblematiek, het gebruik van
softdrugs- en alcohol en zwerfafval in het park.

Verkeersproblematiek
Op basis van de gesprekken met omwonenden, passanten en experts kan worden
vastgesteld dat de meest prominente vorm van overlast in de hotspot te relateren is aan
de verkeerssituatie. Daarbij gaat het met name om de hoeveelheid verkeer dat door de
wijk rijdt, agressief rijgedrag en het gebrek aan parkeergelegenheid.
Van zowel omwonenden als passanten horen we dat de infrastructuur van de wijk niet
berekend is op de hoeveelheid verkeer die er doorheen rijdt. De onderzoekers doen
dezelfde constatering. Er is sprake van een constante stroom aan verkeer. Bewoners
geven aan dat er volgens hen een rechtstreeks verband is tussen het aantal auto’s en de
aanwezigheid van een coffeeshop. Klanten die geïnteresseerd zijn in softdrugs en met
de auto het centrum willen vermijden, rijden volgens hen langs de goed bereikbare
coffeeshop om daar hun softdrugs te kopen. Daardoor is het in de straten rondom de
coffeeshop altijd druk en zijn alle parkeerplaatsen bezet, tot frustratie van een

Gemeente II

33

meerderheid van de buurtbewoners. Ook maken enkele omwonenden en passanten
opmerkingen over agressief rijgedrag. Voorbeelden die worden genoemd zijn het
wegrijden met piepende banden, abrupt remmen en het overschrijden van de
maximum snelheid.
Er lijkt overigens niet zozeer sprake van verkeersopstoppingen of overlast van
foutparkeren. In de buurtenquête geeft een meerderheid van de omwonenden aan geen
of slechts een beetje overlast te ervaren van deze twee vormen van verkeersoverlast.
We horen dat dit te maken heeft met de actieve houding van medewerkers van de
coffeeshop. Zij spreken klanten er actief op aan als er overlast dreigt te ontstaan voor
de buurtbewoners. Het midden op de weg stilstaan is daarvan een voorbeeld. Als een
auto een dergelijke ‘pit-stop’ maakt en niet snel genoeg doorrijdt wordt deze
aangesproken door de medewerkers. De medewerkers treden ook op als klanten harde
muziek vanuit hun auto afspelen of foutparkeren. Verschillende omwonenden maken
positieve opmerkingen over de acties die worden ondernomen door de medewerkers
van de coffeeshop, ook wanneer zij in het algemeen negatief tegenover de coffeeshop
in hun directe woonomgeving staan.

Softdrugs- en alcoholgebruik
De wijkbewoners ervaren naast het drukke verkeer ook overlast van het softdrugs- en
alcoholgebruik in het park. Met name wanneer het mooi weer is gebeurt dit volgens
omwonenden en passanten veelvuldig. Het gaat dan voornamelijk om groepen jonge
mensen die elkaar een jointje doorgeven onder het genot van alcohol in de vorm van
bier en wijn. Enkele bewoners geven aan dat er soms ook 'ongure' mannen in het park
zitten die alcohol drinken en mogelijk harddrugs gebruiken. Het gebruik van
harddrugs nemen we zelf niet waar. Bij regenachtig weer is bovenstaande niet aan de
orde; dan oogt het park sober en verlaten en zijn de onderzoekers vaak de enige
aanwezigen in het park.
Een meerderheid van de omwonenden zegt te zien dat er softdrugs en/of alcohol in het
park wordt gebruikt, maar slechts een minderheid ervaart er daadwerkelijk overlast
van. Deze omwonenden geven aan het een slechte zaak te vinden dat in een park waar
ook kinderen spelen en waar een basisschool in de buurt zit, zo openlijk drugs en
alcohol kunnen worden gebruikt. De politie treedt daar in hun ogen te weinig tegen op.
Andere omwonenden vinden het alcohol- en drugsgebruik niet zo’n probleem. Zij
geven aan ‘zelf ook jong te zijn geweest’ en niet zozeer te snappen waar andere
bewoners zich druk om maken.

Afval
Een potentiële vorm van overlast die door een enkele omwonenden wordt genoemd,
en ook tijdens de observaties door de onderzoekers zelf wordt waargenomen, is de
grote hoeveelheid afval in het park. Onder en achter de bankjes liggen papiertjes,
sigarettenpeuken en plastic flessen. Uit het soort afval dat er ligt, blijkt dat er in het
park ook af en toe softdrugs en alcohol wordt gebruikt, want we treffen ook lege
blikken bier en resten van gerookte joints aan. Zelf zien we niet dat er afval op straat

34

INTRAVAL – Lokaal bekeken

wordt gegooid, maar de volle prullenbakken naast de bankjes verraden wat de reden is
dat er zoveel afval in het park ligt. De prullenbakken zitten vrijwel altijd vol.

3.6 Resumé
Samenvattend, gaat het om een hotspot in een woonwijk op een steenworp afstand van
het centrum. De kern van de hotspot is een park. In de omliggende straten zijn enkele
buurtcafés en een coffeeshop gevestigd. De verstandhouding tussen ‘de wijk’ en de
coffeeshop is gespannen te noemen. Een groep bewoners die zich heeft verenigd in
een bewonersorganisatie heeft het standpunt ingenomen dat coffeeshops niet in
woonwijken thuishoren. Zij vinden dat de coffeeshop naar het centrum zou moeten
verhuizen. De gespannen verhoudingen zijn merkbaar in de coffeeshop, waar de
reactie van de medewerkers op het onderzoek terughoudend zijn. Een deel van de
omwonenden lijkt de negatieve houding van de bewonersorganisatie ten opzichte van
de coffeeshop echter niet te delen.
Er lijkt geen sprake van coffeeshoptoerisme. Als het er is, komt het in zeer beperkte
mate voor. Alle ondervraagde coffeeshopbezoekers hebben de Nederlandse
nationaliteit en een minderheid van de omwonenden heeft het idee dat er buitenlandse
toeristen naar de coffeeshop komen. Van softdrugstoerisme lijkt eveneens geen sprake
te zijn. De illegale verkopers voorzien enerzijds minderjarigen die de coffeeshop niet
in mogen van softdrugs en anderzijds gebruikers van harddrugs. De illegale verkoop is
beperkt qua frequentie en zichtbaarheid.
De meest prominente vorm van overlast is die van het drukke verkeer in de woonwijk.
Er is sprake van een constante stroom van auto’s die op basis van de gesprekken met
omwonenden, maar ook onze eigen observaties, te relateren is aan de aanwezigheid
van de coffeeshop. Verder vinden omwonenden het ongepast dat softdrugs en alcohol
worden gebruikt in een park waar kinderen spelen.

Onderwerpen
Van de drie onderwerpen die voortvloeien uit de eerste fase, is één (de ontwikkelingen
in overlastmeldingen) van toepassing op deze gemeenten. We zijn daarom nagegaan
wat de aard van de overlastmeldingen in deze gemeente is.

Ontwikkelingen in overlastmelding
Er is in deze gemeente sprake van een gelijkblijvende trend in het aantal
overlastincidenten. Verder blijkt uit de verdiepende analyse dat deze gemeente
nauwelijks afwijkt van het landelijke beeld. De meeste overlastincidenten houden
verband met drugs (41%), maar het aantal is niet veel hoger dan het aantal aan alcohol
gerelateerde incidenten (36%). De geregistreerde overlast van drugs lijkt met name te
maken hebben met straathandel, aangezien ‘deal(er)’ één van de meest gevonden
zoektermen is in de registraties. De constatering dat de zoekterm ‘coffeeshop’ dan wel
de naam van de coffeeshop op de hotspot slechts acht keer voorkomt in de rapporten
doet vermoeden dat de overlast in deze gemeente nauwelijks aan coffeeshops is te
relateren.
Gemeente II

35

36

INTRAVAL – Lokaal bekeken

4. GEMEENTE III

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
grensgemeente in de politieregio Limburg. Deze gemeente, die niet is opgenomen in
de steekproef van 31 gemeenten, is in overleg met de begeleidingscommissie voor de
verdieping geselecteerd. Reden hiervoor is dat deze gemeente, net als de andere vier,
langs de grens ligt en met soortgelijke problematiek te maken zou krijgen. Ook spelen
hier twee van de drie onderwerpen die uit de eerste fase van de derde meting
voortvloeien (softdrugstoerisme en ontwikkelingen in overlastmeldingen) een rol. Het
Ingezetenencriterium (I-criterium) wordt in deze gemeente niet actief gehandhaafd.
We hebben in deze gemeente twee hotspots vastgesteld, waarvan beide één coffeeshop
omvatten. Verdeeld over beide hotspots zijn in totaal zeven lokale experts
geraadpleegd, 19 informele gesprekken gevoerd op de hotspot, 34 omwonenden
geënquêteerd, 40 softdrugsgebruikers ondervraagd en 49 systematische observaties
uitgevoerd.

4.1 Registratiegegevens
Omdat de gemeente niet tot de steekproef van 31 gemeenten behoort, zijn in de eerste
fase van deze derde meting geen experts geraadpleegd. Wel hebben we de beschikking
over de registratiegegevens die voor deze gemeente beschikbaar zijn. Over de jaren
2014, 2015 en 2016 ligt het aantal geregistreerde incidenten betrekkelijk laag en is een
over de drie onderzoeksjaren een soortgelijk patroon waarneembaar (figuur 4.1).
Figuur 4.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in gemeente III

200

Softdrugs
Harddrugs
Overlast

150
100
50
0
Jan
2014

Apr
2014

Jul
2014

Okt
2014

Jan
2015

Apr
2015

Jul
2015

Okt
2015

Jan
2016

Apr
2016

Jul
2016

Okt
2016

Verdiepende analyse overlastincidenten
In deze gemeente is van 2014 tot 2016 sprake van een gelijkblijvende trend in de
overlastincidenten. Net als voor de andere vier verdiepingsgemeenten is een
verdiepende analyse uitgevoerd om na te gaan wat de aard van de overlastincidenten
is, waarbij we de inhoud van alle dagrapporten – die in 2016 zijn opgemaakt naar
Gemeente III

37

aanleiding van een melding van overlast door alcohol en/of drugs (E38) –
geautomatiseerd hebben doorzocht op enkele trefwoorden.
De resultaten van de verdiepende analyse zijn weergegeven in tabel 4.1. De analyse
laat zien dat van de bijna 30.000 dagrapporten uit de registratiesystemen van de politie
er 183 betrekking hebben op deze verdiepingsgemeente. Dat zijn er beduidend minder
vergeleken met de andere vier verdiepingsgemeenten. In 176 (96%) van deze 183
rapporten blijken in totaal 872 zoektermen voor te komen die duiden op overlast van
alcohol en/of drugs. Van de zoektermen hebben 436 (50%) betrekking op drugs. Dat
is hoger dan het landelijke percentage van 44%. Verder vinden we 201 (23%) termen
die op alcoholgerelateerde overlast duiden (landelijk 31%), terwijl van 357 (27%)
gevonden zoektermen onduidelijk is of het om alcohol of drugs gaat (landelijk 25%).
Tabel 4.1 Resultaten verdiepende analyse overlastmeldingen gemeente III
Gemeente III

Nederland

N

%

N

%

Aantal dagrapporten (E38)

183

100

29.581

100

Dagrapporten met zoektermen
gerelateerd aan alcohol en/of drugs

176

96

26.520

90

Totaal gevonden zoektermen
Drugs
Alcohol
Overig

872
436
201
357

100
50
23
47

101.791
44.788
31.555
25.448

100
44
31
25

De vijf meest voorkomende zoektermen in deze gemeente zijn ‘drugs’ (140 keer),
‘cannabis’ (99 keer), ‘alcohol’ (77 keer) ‘dronken’ (72 keer) en ‘handel’ (65 keer). De
zoekterm ‘coffeeshop’ levert 13 treffers op. Daarnaast is expliciet gezocht op de
namen van de coffeeshops in de hotspots en de straten die binnen de hotspots vallen.
De namen van de coffeeshops komen 9 keer terug. De straatnamen in de hotspots zijn
3 keer gevonden.

4.2 Beschrijving hotspots
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de hotspots en zetten we kort uiteen
waarom voor deze hotspots gekozen is.

Beschrijving eerste hotspot
De eerste hotspot ligt enigszins uit het centrum in de gemeente. De kern ervan is een
zeer drukke doorgaande weg, waaraan een zeer goed bezochte coffeeshop is
gevestigd. Langs de doorgaande weg zijn parkeerplaatsen gerealiseerd. Zij worden
voornamelijk gebruikt door vergunninghouders (omwonenden), klanten van de
coffeeshop of bezoekers van het grote koopcentrum dat even verderop gelegen is. In
één van de zijstraten van de doorgaande weg zijn wegversperringen geplaatst, omdat
deze straat - die pal voor de coffeeshop langsloopt - veelvuldig werd gebruikt als
sluiproute. De coffeeshop is niet de gehele dag, maar van het begin van de ochtend tot
het einde van de middag geopend. De openingstijden zijn afgestemd op die van de
38

INTRAVAL – Lokaal bekeken

coffeeshop in de nog te beschrijven tweede hotspot. Die is vanaf het einde van de
middag tot het einde van de avond geopend. Deze afwisselende openingstijden zijn
door de gemeente vastgesteld en vastgelegd in het gemeentelijke coffeeshopbeleid.

Reden voor keuze eerste hotspot
Uit de gesprekken met lokale experts blijkt dat de verkeersituatie rondom de
coffeeshop problemen oplevert. Dat heeft deels te maken met de (buitenlandse)
bezoekers die naar de coffeeshop komen, maar ook met de locatie van het al eerder
genoemde grote koopcentrum. De parkeergelegenheid aan de doorgaande weg zou te
beperkt zijn om het aantal auto’s aan te kunnen. Er zou daardoor veelvuldig
foutgeparkeerd worden en het rijgedrag van klanten van de shop zou agressief zijn.
Daarnaast zijn er signalen dat er dealers actief zijn en klagen omwonenden over het
zwerfafval op straat. Ook zou er onder de bewoners een gevoel van onveiligheid
heersen en zouden zij geen melding meer maken van overlastgevende situaties
vanwege meldingsmoeheid.

Beschrijving tweede hotspot
De tweede hotspot ligt in het centrum in de gemeente. Het betreft een straat waar
enkele horecagelegenheden gevestigd zijn, waaronder een coffeeshop. Het gebied
wordt voornamelijk bezocht door buitenlandse toeristen die naar de coffeeshop gaan
en personen die van één van de andere gelegenheden gebruik willen maken. Ook
lopen er – hetzij in mindere mate - bewoners, ondernemers, personeel en winkelend
publiek door het gebied. Zoals gezegd, is deze coffeeshop niet de gehele dag geopend,
maar van het einde van de middag tot het einde van de avond. Op de tijden dat de
coffeeshop gesloten is, is het qua aantal mensen rustiger in de straat.

Reden voor keuze tweede hotspot
In deze hotspot zou sprake zijn van geluidsoverlast en baldadigheid door bezoekers
van de verschillende gelegenheden die in de straat gevestigd zijn. Ook ligt er volgens
de experts door deze bezoekers een grote hoeveelheid zwerfvuil in de straat. Wel
hebben experts het gevoel dat de onveiligheidsgevoelens onder buurtbewoners zijn
afgenomen. Dat zou te maken hebben met de afname van het aantal drugsdealers (uit
het Westen van het land) en het feit dat vechtpartijen en andere incidenten minder
vaak voorkomen. Net als de bewoners in de eerste hotspot, staan de bewoners van de
tweede hotspot sceptisch tegenover de coffeeshop. Zij zouden liever zien dat deze
ergens anders zou zijn gevestigd, aldus de experts.

4.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf beschrijven we de situatie rondom de coffeeshops en bespreken we
of er sprake is van coffeeshoptoerisme. Zoals gezegd, wordt het I-criterium in deze
gemeente niet actief gehandhaafd; niet-ingezetenen worden toegelaten in de
coffeeshops.

Gemeente III

39

Eerste hotspot: coffeeshop aan een drukke weg
In de eerste hotspot is één coffeeshop gevestigd. Het gaat om een kleine, modern
ingerichte shop die zeer goed bezocht wordt. De experts schatten het aantal klanten zo
tussen een kwart en een half miljoen per jaar. In combinatie met de zes miljoen
bezoekers per jaar die het nabijgelegen grote koopcentrum trekt en de gebrekkige
parkeerruimte aan de doorgaande weg maakt dat de belasting op de infrastructuur en
de bewoners aanzienlijk is.
Het is druk in de coffeeshop die bijna altijd vol staat met bezoekers. Een behoorlijk
deel daarvan is buitenlands. Het merendeel komt hasj of wiet kopen om vervolgens
ergens anders (vermoedelijk thuis) te gebruiken. Er is in grote mate sprake van
coffeeshoptoerisme bij deze shop. De grensligging van de gemeente (enkele
kilometers van de Duitse grens) heeft daar mee te maken. De buitenlandse bezoekers
geven de voorkeur aan het gebruiken van softdrugs van een coffeeshop, omdat de
kwaliteit gewaarborgd is en omdat in Nederland een gedoogbeleid van kracht is in
tegenstelling tot het land waarin zij wonen. Van coffeeshopbezoekers horen we ook
dat zij het bezoek aan het grote koopcentrum of het centrum van de stad combineren
met een bezoek aan de coffeeshop. Soms gebruiken zij binnen en andere keren nemen
ze de maximale hoeveelheid mee om het in hun eigen woonomgeving te consumeren.
Voor de shop staan altijd twee portiers, die door betrokkenen ‘sfeerbeheerders’
worden genoemd. Het is de taak van de sfeerbeheerders om, wanneer de coffeeshop
geopend is, de situatie in en rond de coffeeshop nauwlettend in de gaten te houden. Zij
dienen te letten op bijvoorbeeld foutparkeren, agressief rijgedrag, de illegale verkoop
van drugs en het gedrag van mensen die voor de coffeeshop staan te wachten. Voor de
shop mag geen wiet worden gerookt en geen alcohol worden gedronken. Zo nu en dan
staat er één sfeerbeheerder voor de deur bij deze shop, omdat de andere in de
coffeeshop is of een rondje door de wijk aan het maken is.
Er lijken grote verschillen te zijn tussen de sfeerbeheerders onderling, die van directe
invloed kunnen zijn op de ervaren leefbaarheid op de hotspot. De ene dag zien we
twee sfeerbeheerders die continu het verkeer staan te regelen en mensen direct
aanspreken om overlast te voorkomen. Ook maken zij regelmatig een praatje met
enkele buurtbewoners die ze goed lijken te kennen. De volgende dag zien we twee
jongere sfeerbeheerders die op een kruk voor de shop zitten en hier de hele dag niet
meer vanaf komen. Een aantal coffeeshopbezoekers hangt samen met hen rond bij de
ingang van de shop. Enkele voorbijgangers worden aangesproken, terwijl aan het
parkeerbeleid minder aandacht wordt besteed.

Tweede hotspot: coffeeshop in het centrum
In de tweede hotspot is ook één coffeeshop gevestigd. Ook deze shop is modern
ingericht en druk bezocht. Het gemeentelijk coffeeshopbeleid is dusdanig ingericht dat
deze coffeeshop de deuren pas aan het eind van de middag mag openen, als de andere
coffeeshop in de eerste hotspot gesloten is. Op het moment dat de coffeeshop open
gaat is duidelijk merkbaar dat de bezoekersstromen richting de coffeeshop op gang
komen.
40

INTRAVAL – Lokaal bekeken

De verkeers- en parkeerdruk die ontstaan kunnen op de drukkere momenten
ternauwernood door de straat worden verwerkt. Het feit dat er flitsparkeerplaatsen zijn
ingesteld, waar men maximaal een kwartier mag parkeren, en dat de sfeerbeheerders –
die hier ook zijn aangesteld – zeer actief assisteren bij het parkeren door klanten, helpt
de druk op de infrastructuur te verlichten. De sfeerbeheerders zijn zeer alert op
foutgeparkeerde auto’s. Wij zien ze regelmatig potentiële klanten wegsturen, omdat zij
hun auto op een invalideplek of op de stoep parkeren. Ook hier geldt echter, dat de ene
sfeerbeheerder zijn taken beter uitvoert dan de andere.

Afwisselende openingstijden
Door de afwisselende openingstijden van de coffeeshops in de eerste en tweede
hotspot, staan er soms minder goed voorbereide coffeeshoptoeristen voor een gesloten
deur bij één van de shops. We horen dat dergelijke toeristen, met name bij de
coffeeshop in de tweede hotspot, worden aangesproken door dealers die ze misleiden
met een verhaal dat zij de de shop niet in mogen en bij hen illegaal moeten kopen.
Deze bewering wordt door enkele omwonenden gedaan en bevestigd door één van de
experts. Eén keer is door de onderzoekers zelf een situatie waargenomen waarin hier
mogelijk sprake van zou kunnen zijn, maar er zijn geen transacties waargenomen.

4.4 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of en hoe er sprake is van illegale verkoop van softdan wel harddrugs en of er sprake is van softdrugstoerisme.

Eerste hotspot
De illegale verkoop van drugs komt voor op de eerste hotspot, hetzij in beperkte mate.
Er zijn enkele dealers die vanuit auto’s voornamelijk softdrugs aanbieden aan Duitse
toeristen, maar de impact hiervan op de openbare ruimte is minimaal in vergelijking
met die wordt veroorzaakt door de verkeersdrukte. Een deel van de omwonenden voelt
zich hierdoor onveilig, maar anderen zeggen zich hier niets van aan te trekken. De
sfeerbeheerders vertellen ons dat ze hun handen over het algemeen vol hebben aan de
verkeerssituatie, maar altijd bedacht zijn op de aanwezigheid van dealers. Zij zeggen
hier altijd direct melding van te maken bij de politie als zij ‘ongure types’ of
vermoedelijke dealers zien. Zij zeggen op basis van ervaring te weten wanneer hier
sprake van is en wanneer ze moeten optreden.
Een groot deel van de omwonenden en de passanten geeft aan dat er al jaren sprake is
van de handel in drugs in de hotspot. Ze weten zeker dat het om dealen gaat, omdat ze
de transacties van geld en drugs (vaak van auto naar auto) naar eigen zeggen zelf
waarnemen. Het is niet duidelijk of het om softdrugs, harddrugs of beide gaat. De
klanten van de dealers zijn divers en variëren van potentiële coffeeshopbezoekers tot
minderjarigen en verslaafden. Zij worden, zo horen we in de gesprekken, niet alleen
vanuit auto’s maar ook jongens op scooters benaderd. Ze wachten op gepaste afstand
in de woonwijk, om op enkele gerichte momenten potentiële klanten aan te spreken of

Gemeente III

41

te bedienen. We hebben de indruk, op basis van de verhalen van omwonenden en
passanten, dat de dealers op bestelling werken. Het bedienen van klanten zou
voornamelijk plaatsvinden buiten de openingstijden van de coffeeshop om. De
onderzoekers nemen de dealers gedurende de onderzoeksperiode echter niet waar.
Enkele omwonenden vertellen dat er onlangs een ruzie is uitgebroken tussen de
dealers, waardoor ze nu even non-actief zouden zijn.

Tweede hotspot
Het dealen op de tweede hotspot is qua omvang gelijk aan de eerste hotspot, maar
wijkt af qua aard. Hier lijkt het meer te gaan om het benaderen van potentiële klanten
als de shop gesloten is. Dit gebeurt volgens buurtbewoners zowel voor opening als na
sluiting van de coffeeshop. Het gaat om een vaste kern van jonge jongens in de leeftijd
van 20 tot 30 jaar. Zij zijn doorgaans op de fiets of lopend, zijn uit de gemeente zelf
afkomstig en een aantal van hen hebben geen vaste woon- of verblijfplaats. We horen
van zowel omwonenden als politie: ‘het zijn vaak dezelfde gezichten’.
Uit de verhalen van omwonenden blijkt dat het zou gaan om drugsrunners. De jongens
hebben zelf niets bij zich, maar hangen rond op een kruising om voorbijgangers aan te
spreken. De wijze van aanspreken wordt door enkele omwonenden omschreven als
‘agressief’. Daarnaast verdienen ze zelf wat geld bij door softdrugs te kopen voor
minderjarigen die de shop nog niet in mogen.
Enkele experts hebben het idee dat de aanwezigheid van deze jongeren ook
gerelateerd kan worden aan enkele ondernemingen die in de directe omgeving van de
coffeeshop zijn gevestigd. Enkele omwonenden zeggen dat er bij deze zaken drugs
‘onder de toonbank vandaan’ worden verkocht. Hiervoor hebben we gedurende de
onderzoeksperiode echter geen aanwijzingen kunnen vinden. Verder horen we dat er
in het gebied tussen de twee coffeeshops (zij liggen ongeveer een kilometer uit elkaar)
enkele drugspanden zouden zijn. Volgens omwonenden is het bij enkele panden - die
een woonfunctie zouden moeten hebben - een komen en gaan van mensen.

Verandering
Voor beide hotspots geldt dat er officieel weinig meldingen over drugsoverlast zijn.
Dat wordt ook bevestigd door onze analyse op het aantal overlastmeldingen en de
bijbehorende verdiepende analyse. Van experts horen we dat dit enerzijds te
verklaringen is doordat veel mensen in de buurt enigszins meldingsmoe zijn
geworden, maar ook zij ontvangen signalen dat het aantal dealers is afgenomen. Een
jaar of vier geleden kwamen er namelijk tientallen meldingen binnen over
drugsrunners in de buurt en kreeg de politie ook dergelijke signalen. Dat is momenteel
een stuk minder, zo geven ook omwonenden aan. Een deel van de omwonenden zegt
nog nooit een drugsrunner of straatdealer te hebben gezien.

42

INTRAVAL – Lokaal bekeken

4.5 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van de verschillende
overlastvormen op de hotspot.

Eerste hotspot
In de eerste hotspot is sprake van hardnekkige verkeersoverlast, onveiligheidsgevoelens als gevolg van de aanwezigheid van dealers en zwerfafval op straat.

Verkeerssituatie
Een meerderheid van de omwonenden geeft in de buurtenquête aan overlast te ervaren
van niet-doorstromend verkeer in de hotspot. Zelf nemen de onderzoekers ook waar
dat het zeer druk is in de directe omgeving van de coffeeshop. Enerzijds heeft dit te
maken met de vele bezoekers die de coffeeshop trekt, maar een belangrijkere factor
lijkt het verderop gelegen koopcentrum te zijn. Deze trekt jaarlijks zo’n zes miljoen
bezoekers, die over de doorgaande weg rijden en soms in de buurt van de coffeeshop
parkeren. Een enkeling combineert het bezoek aan het grote koopcentrum ook met een
bezoek aan de coffeeshop. We nemen zelf waar dat er opstoppingen ontstaan, doordat
coffeeshopbezoekers hun auto keren op de weg.
Er wordt regelmatig foutgeparkeerd in de buurt van de coffeeshop. Ongeveer de helft
van de omwonenden geeft aan hier overlast van te ervaren. De inzet van de
sfeerbeheerders door de coffeeshop, die foutparkeerders doorgaans snel aanspreken op
hun gedrag en hen verzoeken door te rijden, wordt door diverse omwonenden die hier
overlast van ervaren, wel als positieve kanttekening genoemd.

Dealers
De aanwezigheid van dealers in de omgeving van de coffeeshop geeft enkele
omwonenden die we spreken een onveilig gevoel. Ze zeggen aan niet graag langs
bepaalde locaties in de wijk te fietsen of te lopen. Het betreft een klein deel van de
omwonenden. Zij wonen doorgaans al langere tijd in de wijk en hebben meegemaakt
dat er grote groepen dealers actief waren in hun buurt. We krijgen de indruk dat deze
bewoners het verschil tussen coffeeshopbezoekers en dealers niet altijd goed weten te
maken. Het kan zijn dat zij klanten van de coffeeshop voor dealers aanzien.

Zwerfafval
De bezoekers van zowel het grote koopcentrum als de coffeeshop gooien volgens
omwonenden rommel uit het raam van hun auto. Ook wordt het groen in de wijk niet
altijd goed onderhouden waardoor zwerfafval dat in de groenperken wordt gegooid
lang blijft liggen voordat het wordt verwijderd. Verder is er overlast veroorzaakt door
enkele bewoners zelf, doordat zij hun afval bij de ondergrondse containers neerzetten
in plaats van het erin te doen.

Gemeente III

43

Tweede hotspot
In de tweede hotspot is sprake van ongeveer dezelfde vormen van overlast als in de
eerste hotspot. Het gaat om parkeeroverlast en overlast van dealers en zwerfafval. In
deze hotspot is echter ook sprake van overlast van de andere openbare gelegenheden
die in de straat gevestigd zijn.

Verkeerssituatie
Ook op deze hotspot geeft een meerderheid van de omwonenden in de buurtenquête
aan overlast te ervaren van niet-doorstromend verkeer in de hotspot. Tevens geeft een
meerderheid aan overlast te hebben van de foutgeparkeerde auto’s. Op het moment dat
de coffeeshop en de andere gelegenheden aan het einde van de middag hun deuren
beginnen te openen, neemt de drukte in het gebied dusdanig toe dat de infrastructuur
dit nauwelijks kan verwerken. De onderzoekers constateren dit ook.

Dealers
Er is overlast van dealers die bezoekers die voor een gesloten deur komen te staan
aanspreken om softdrugs van hen te kopen. In de buurtenquête geeft een meerderheid
van de omwonenden aan wel eens drugsrunners en straatdealers te hebben gezien. Het
geeft hen een onprettig gevoel dat dergelijke jongeren zich in hun directe
woonomgeving bevinden.

Zwerfafval
Naast de coffeeshop zijn ook enkele andere openbare gelegenheden gevestigd in de
straat. De bezoekers van deze gelegenheden laten zwerfafval achter dat volgens
omwonenden te lang blijft liggen. Enkele vinden dat de gemeente en de ondernemers
daar meer aan zouden kunnen doen. We zien overigens gedurende de
onderzoeksperiode enkele ondernemers regelmatig het gedeelte direct voor hun eigen
onderneming schoonmaken.

Geluidsoverlast
De horeca in de straat trekt klanten aan, hetgeen geluidsoverlast met zich meebrengt.
Een deel van de omwonenden schrijft deze overlast toe aan de coffeeshop, terwijl uit
onze eigen waarneming blijkt dat het met name bezoekers van de horecagelegenheden
zijn die de overlast veroorzaken die door omwonenden wordt beschreven. Van experts
horen we eveneens dat de klanten van de andere horecaondernemingen over het
algemeen meer overlast veroorzaken dan de coffeeshop. Het gaat naast de
geluidsoverlast ook om baldadigheid.

4.6 Resumé
Samenvattend gaat het om twee hotspots, de één aan een drukke doorgaande weg net
buiten het centrum en de ander in het centrum in een straat met andere openbare
gelegenheden. In elk van de hotspots is één coffeeshop gevestigd. De hotspots
vertonen een aantal gelijkenissen.
44

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Zo is in beide hotspots in grote mate sprake van coffeeshoptoerisme. De shops trekken
samen naar schatting zo’n half miljoen bezoekers per jaar. Dit leidt op beide hotspots
tot problemen met de verkeerssituatie, omdat de coffeeshops in hun hotspot niet de
enige voorzieningen zijn die klanten trekken. Mede gezien de verkeerssituaties in
beide hotspots, zijn bij beide coffeeshops zogenoemde sfeerbeheerders aangesteld die
de situatie rondom de shops in goede banen moeten leiden. Doorgaans voeren de
aangestelde sfeerbeheerders hun taken goed uit, hetgeen de leefbaarheid in de hotspots
ten goede komt. De positieve inbreng van deze sfeerbeheerders wordt met name
duidelijk, wanneer er sfeerbeheerders dienst hebben die hun taak minder serieus lijken
te nemen. Dan staan regelmatig auto’s foutgeparkeerd, wordt er rondgehangen en hard
gepraat voor de coffeeshop.
In beide hotspots lijken bewoners enigszins gewend te zijn geraakt aan de vormen van
overlast waar zij mee te maken krijgen. Die zijn overigens nagenoeg gelijk voor beide
hotspots. In beide is sprake van overlast door verkeer en parkeren, drugsdealers en
zwerfafval. In de tweede hotspot kan geluidsoverlast door de andere
horecagelegenheden in de straat hier aan worden toegevoegd.
De illegale verkoop van drugs zou volgens omwonenden, passanten en experts ook in
beide hotspots plaatsvinden. Onze indruk is dat dit in beperkte mate voorkomt en
beperkt zichtbaar is. De onderzoekers hebben één keer een situatie waargenomen waar
sprake leek van een drugshandel, maar de overdracht is niet waargenomen. We horen
dat de werkwijze van de drugsdealers op beide hotspots ietwat verschillend is. In de
eerste hotspot werken zij vaker op bestelling (auto’s en scooters), terwijl bij de andere
shop voornamelijk toeristen worden aangesproken die voor een gesloten
coffeeshopdeur komen te staan.

Onderwerpen
Alle drie onderwerpen die voortvloeien uit de eerste fase van de derde meting zijn van
toepassing op de situatie in deze gemeente. Er zou (mede vanwege de grensligging)
sprake zijn van softdrugstoerisme in combinatie met straathandel. Net als voor de
andere vier gemeenten zijn we tevens nagegaan wat de aard van de overlastmeldingen
in deze gemeente is.

Softdrugstoerisme
Onze indruk is dat er zeer veel coffeeshoptoeristen naar de hotspots in de gemeente
komen die ongewild softdrugstoeristen blijken te zijn als zij worden aangesproken c.q.
misleid door de aanwezige straatdealers. De softdrugsgebruikers die naar de hotspots
komen om in de coffeeshops te kopen, zijn in principe niet uit op het illegaal aankopen
van softdrugs bij de dealers. Wanneer zij voor een gesloten coffeeshopdeur worden
aangesproken, is niet uit te sluiten dat zij hun softdrugs toch bij een dealer kopen.

Ontwikkelingen in overlastmeldingen
In deze gemeente is een gelijkblijvende trend waarneembaar in de overlastincidenten.
Uit de verdiepende analyse blijkt dat van de bijna 30.000 dagrapporten uit de
registratiesystemen van de politie, er 183 betrekking hebben op deze verdiepingsGemeente III

45

gemeente. De meeste meldingen hebben betrekking op drugs (50%). De twee meest
gevonden zoektermen in deze gemeente zijn ‘drugs’ (140 keer) en ‘cannabis’ (99
keer). De relatie met de coffeeshop is beperkt op basis van deze analyse. We vinden
de namen van de coffeeshops 9 keer, terwijl we de straatnamen in de hotspot 3 keer
tegenkomen.

46

INTRAVAL – Lokaal bekeken

5. GEMEENTE IV

In dit hoofdstuk behandelen we de resultaten van het verdiepende veldwerk in een
gemeente in de politieregio Limburg. Deze gemeente is geselecteerd, omdat de drie
onderwerpen die voortkomen uit de eerste fase (softdrugstoerisme, straathandel en
ontwikkelingen in overlastmeldingen) hier een rol spelen.
Deze aan de grens gelegen gemeente zou volgens de geraadpleegde experts (zeer) veel
coffeeshop- en softdrugstoerisme kennen. We horen van experts dat een analyse van
de bezoekersstromen laat zien dat bijna twee derde van de bezoekers van de
coffeeshops in deze gemeente niet-ingezetene van Nederland is.1 De drugstoeristen
komen veelal per trein en per auto naar de gemeente. Als gevolg van het
drugstoerisme zou er sprake zijn van matige verkeers-, geluid-, en stankoverlast en
rondhangen. Ook is er sprake van de illegale verkoop van zowel soft- als harddrugs.
Het Ingezetenencriterium (I-criterium) wordt in deze gemeente actief gehandhaafd,
maar er geldt een uitzondering voor Duitse toeristen uit een beperkte regio.
De situatie in deze gemeente is ten opzichte van de voorgaande jaren min of meer
hetzelfde gebleven, aldus de experts. Wel hebben zij ‘het gevoel’ dat het vertrouwen
van bewoners in de gemeente en politie de afgelopen jaren is verbeterd. Er komen
volgens hen ook minder meldingen binnen bij de politie betreffende overlastgevende
situaties. Als verklaring voor deze positieve ontwikkelingen noemen de experts de
gerichte projecten die zijn ingezet in de gebieden waar sprake is van dergelijke
vormen van overlast.
We hebben in deze gemeente twee hotspots vastgesteld, waarbij in de eerste twee
coffeeshops zijn gevestigd en de tweede één coffeeshop omvat. In totaal zijn verdeeld
over beide hotspots zeven lokale experts geraadpleegd, 19 informele gesprekken
gevoerd op de hotspot, 34 omwonenden geënquêteerd, 40 softdrugsgebruikers
ondervraagd en 49 systematische observaties uitgevoerd.

5.1 Registratiegegevens
De waarneembare ontwikkelingen in het aantal bij de politie geregistreerde incidenten
ondersteunen het verhaal van de experts die we in de eerste fase hebben gesproken.
Bij het aantal soft- en harddrugsincidenten is inderdaad sprake van een gelijkblijvend
patroon, terwijl in het aantal overlastmeldingen een lichte daling waarneembaar is: in
2014 ligt het aantal overlastincidenten systematisch hoger dan in 2015 en 2016.

1

Uit de enquête die wij hebben afgenomen onder softdrugsgebruikers op beide hotspots blijkt
dat ongeveer de helft van de ondervraagden niet-ingezetene van Nederland is.

Gemeente IV

47

Figuur 5.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in gemeente IV
Softdrugs
Harddrugs
Overlast

200
150
100
50
0
Jan
2014

Apr
2014

Jul
2014

Okt
2014

Jan
2015

Apr
2015

Jul
2015

Okt
2015

Jan
2016

Apr
2016

Jul
2016

Okt
2016

Verdiepende analyse overlastincidenten
In deze gemeente is een licht dalende trend waarneembaar in de overlastincidenten.
We hebben een verdiepende analyse uitgevoerd om na te gaan wat de aard van deze
incidenten is. Net als voor de andere vier verdiepingsgemeenten hebben we de inhoud
van alle dagrapporten die in 2016 zijn opgemaakt naar aanleiding van een melding van
overlast door alcohol en/of drugs (E38) geautomatiseerd op enkele trefwoorden
doorzocht.
De resultaten van de verdiepende analyse zijn weergegeven in tabel 5.1. Van de bijna
30.000 rapporten die in de registratiesystemen van de politie voorkomen, hebben er
477 betrekking op deze verdiepingsgemeente. In 437 (92%) van deze 477 rapporten
blijken in totaal 1.934 zoektermen voor te komen die duiden op overlast van alcohol
en/of drugs. Van de zoektermen hebben 1.044 (54%) betrekking op drugs, hetgeen een
hoger percentage is dan landelijk (44%) het geval is. Verder vinden we 406 (21%)
termen die op alcoholgerelateerde overlast duiden. Dit ligt lager dan het landelijke
percentage dat 31% bedraagt. Bij de overige 484 (25%) gevonden zoektermen is niet
duidelijk of het om alcohol of drugs gaat, omdat dit niet expliciet is vastgelegd. Het
percentage is gelijk aan het landelijke percentage.
Tabel 5.1 Resultaten verdiepende analyse overlastmeldingen gemeente IV
Gemeente IV

Nederland

N

%

N

%

Aantal dagrapporten (E38)

477

100

29.581

100

Dagrapporten met zoektermen
gerelateerd aan alcohol en/of drugs

437

92

26.520

90

Totaal gevonden zoektermen
Drugs
Alcohol
Overig

1.934
1.044
406
484

100
54
21
25

101.791
44.788
31.555
25.448

100
44
31
25

De vijf meest voorkomende zoektermen in deze gemeente zijn ‘drugs’ (331 keer),
‘deal(er)’ (198 keer), ‘dronken’ (174 keer), ‘hennep’ (132 keer) en ‘alcohol’ (126
keer). Ook hebben we gezocht op de zoekterm ‘coffeeshop’. Deze blijkt 29 keer voor
te komen. Daarnaast is expliciet gezocht op de namen van de coffeeshops in de
hotspots en de straten die binnen de hotspots vallen. De namen van de coffeeshops
komen 15 keer terug. De straatnamen in de hotspots zijn 58 keer gevonden.
48

INTRAVAL – Lokaal bekeken

5.2 Beschrijving hotspots
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de twee hotspots en zetten we kort
uiteen waarom we voor deze hotspots hebben gekozen.

Beschrijving eerste hotspot
De eerste hotspot is gelegen aan de achterzijde van een treinstation. De kern van de
hotspot is een lange doorgaande weg, die parallel loopt aan het station en het spoor.
Aan de ene kant wordt de hotspot begrensd door een grote rotonde, waar vanuit de
doorgaande weg ontspringt. De eerste coffeeshop is aan het begin van deze
doorgaande weg gevestigd. Als we de doorgaande weg vervolgen vinden we,
ongeveer in het midden van de hotspot, een maatschappelijke opvangvoorziening. Aan
de andere kant wordt de hotspot begrensd door een kleinere rotonde, waaraan de
tweede coffeeshop is gevestigd. Achter de doorgaande weg ligt een woonwijk met een
klein park, dat voor het grootste gedeelte bestaat uit een grasveld. Het grasveld wordt
voornamelijk gebruikt door bewoners om de hond uit te laten.

Reden voor keuze eerste hotspot
De eerste hotspot is geselecteerd, omdat uit de lokale veiligheidsmonitor naar voren
komt dat hier de score van drugsoverlast het hoogst is. Die overlast komt onder andere
voort uit de verkeerssituatie (drukke doorgaande weg), maar het is vooralsnog lastig te
duiden in hoeverre er een relatie is met de coffeeshops in het gebied. Daarnaast is er
in deze hotspot al geruime tijd overlast van de illegale handel in zowel soft- als
harddrugs. De afgelopen jaren merken experts dat de aard en omvang van de illegale
handel in dit gebied is veranderd. Nadat er camera’s zijn geplaatst om drugsrunners en
straatdealers in beeld te krijgen, zou hun werkwijze zijn veranderd en de overlast zijn
verplaatst.

Beschrijving tweede hotspot
De tweede hotspot is gelegen in het centrum van de grote stad in de gemeente. De
kern is een plein dat dienst doet als parkeerterrein. Langs het plein loopt een
doorgaande weg. Aan het plein zijn naast een coffeeshop ook enkele andere
gelegenheden gevestigd. In de omliggende straten, die in de hotspot vallen, staan
voornamelijk woonhuizen. Net even buiten de hotspot vinden we het centrale plein
van de grote stad.

Reden voor keuze tweede hotspot
De keuze voor de tweede hotspot is ingegeven door de stijging van het aantal
coffeeshopbezoekers in dit gebied ten opzichte van voorgaande jaren, volgens lokale
experts. In de ervaren overlast van omwonenden is, op basis van overlastmeldingen bij
de politie, geen sprake van een stijging. Het is vooralsnog onduidelijk of er
daadwerkelijk geen potentieel overlastgevend gedrag plaatsvindt in de hotspot of dat
bewoners hier geen melding van maken. Verder geven experts aan dat er in deze
hotspot dagelijks een groep jongeren rondhangt die voorbijgangers aanspreken en
intimideren. Het is de vraag in hoeverre de aanwezigheid van deze groep raakvlakken
heeft met de verkoop van drugs.
Gemeente IV

49

5.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf bespreken we per hotspot hoe de situatie rondom de coffeeshop er
uit ziet en behandelen we of er sprake is van coffeeshoptoerisme. Zoals gezegd, wordt
het I-criterium in deze gemeente actief gehandhaafd, maar geldt er een uitzondering
voor Duitse toeristen uit een beperkte regio. Zij mogen wel worden toegelaten in de
coffeeshops.

Eerste hotspot
Zoals gezegd, zijn in de eerste hotspot twee coffeeshops gevestigd: één aan de ene
kant van de hotspot bij de grote rotonde en één aan de andere kant van de hotspot bij
de kleine rotonde.

Coffeeshop 1: bij de grote rotonde
De eerste coffeeshop in de eerste hotspot is gevestigd bij de grote rotonde. Het betreft
een hoekpand dat ook door zou kunnen gaan voor een café. Pas wanneer men dichter
in de buurt van het pand komt, wordt duidelijk dat het om een coffeeshop gaat. De
coffeeshop is al geruime tijd op deze locatie gevestigd. Getuige de vele klanten die er
naar binnen gaan, is de locatie goed bekend onder softdrugsgebruikers. Toch valt het
in de openbare ruimte niet zozeer op dat de coffeeshop veel klanten trekt, omdat deze
langs een doorgaande weg in een drukbezocht gebied gelegen is.
- Huisregels
Uit het gesprek met de bedrijfsleider van de coffeeshop wordt duidelijk dat in de
coffeeshop ‘enkele’ huisregels gelden, hetgeen er om en nabij de 40 blijken te zijn. Zo
dienen klanten een ledenpas te hebben, is het gebruik van de mobiele telefoons, in
welke hoedanigheid dan ook, in de coffeeshop niet toegestaan en gelden er regels voor
het wachten, ophalen en parkeren voor de coffeeshop. De medewerkers van de shop
die deurwacht hebben, zien strikt toe op naleving van de regels in en om de shop. De
onderzoekers zien de portiers geregeld mensen op hun gedrag aanspreken. Ook de
onderzoekers worden meerdere keren aangesproken, omdat zij in de coffeeshop een
mobiel apparaat gebruiken om de antwoorden van respondenten te noteren.
- Bedacht op straathandel
Van de bedrijfsleider horen we dat het gebied rondom de coffeeshop bekend staat om
de straathandel in drugs die er plaatsvindt. Hij legt uit dat de handel niet in de
afgelopen periode is komen opzetten, maar al uit de periode dateert dat de ‘wietpas’
werd ingevoerd (B-criterium in combinatie me I-criterium). Sindsdien is de
coffeeshop bedacht op vormen van straathandel die de coffeeshop in een kwaad
daglicht kunnen stellen.
De coffeeshop heeft daarom ook intensief contact met de buurt en met de politie als
dat nodig is. Vanuit de buurt vangt de bedrijfsleider signalen op dat het beter lijkt te
gaan met de straathandel, maar hijzelf vindt niet dat dit het geval is. Volgens hem zijn
dezelfde jongens nog actief, maar werken zij nu voorzichtiger vanuit dieper in de wijk.

50

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Bij zowel de medewerkers van de shop als de wijkagenten is bekend om welke dealers
het gaat. Als zij worden waargenomen, spreken de portiers de dealers aan dat zij weg
moeten gaan, ook als zij nog geen voorbijgangers hebben aangesproken. Dit nemen de
onderzoekers ook een aantal keren waar. Vaak volgen de vermeende dealers de
instructies snel op, omdat een conflict met de coffeeshop hun handel niet ten goede
komt.
- Boks
Vanwege de hardnekkige straathandel in het gebied, begroeten de medewerkers van de
coffeeshop hun collega’s en de vaste klanten met een boks. Zij vermijden daarmee het
gebruik van een handdruk, omdat dit een techniek is die veelvuldig door de
plaatselijke dealers wordt gebruikt om drugs over te dragen. We horen van de
bedrijfsleider en enkele medewerkers dat de coffeeshop zich volledig wil distantiëren
van de illegale handel in drugs en alle schijn wil vermijden dat zij hier iets mee te
maken heeft.
- Trein
Er is in de hotspot sprake van zeer veel coffeeshoptoerisme. Alle omwonenden en
omwerkenden geven dit ook aan in de buurenquête. Zelf zien we gedurende de gehele
onderzoeksperiode klanten in en uit de coffeeshop lopen. Een deel daarvan is
ingezetene van Nederland. Deze klanten komen doorgaans met de fiets en scooter (en
soms met de auto) naar de shop. Het andere deel van de klanten is niet-ingezetene. Het
gaat voornamelijk om Duitsers die we lopend naar de shop zien gaan. Uit navraag
blijkt dat de buitenlandse bezoekers met de trein vanuit Duitsland naar de gemeente
zijn gekomen om softdrugs te kopen. De trein is een aantrekkelijk vervoersmiddel
voor coffeeshoptoeristen, omdat de shop op ongeveer vijf minuten lopen van het
station ligt. Dat veel Duitse bezoekers met de trein komen, blijkt ook uit het feit dat op
basis van de aankomsttijden van de trein uit Duitsland kan worden voorspeld wanneer
de toeloop van Duitse coffeeshopbezoekers het grootst is.

Coffeeshop 2: Aan de kleine rotonde
De tweede coffeeshop is aan de andere kant van de hotspot gevestigd, aan de kleine
rotonde. Bij deze coffeeshop wijst niets aan de buitenkant erop dat er hier een
gedoogd verkooppunt van cannabis gevestigd is. Boven de deur hangt één bordje met
daarop in felle neonletters de naam van de shop, maar het woord coffeeshop komt
hierop niet voor. Ook deze shop wordt goed bezocht en is goed bekend bij potentiële
klanten. Voor de shop staan gedurende de onderzoeksperiode in totaal zo’n vijf à tien
scooters en/of fietsen, maar personen worden hier nooit waargenomen. Dit blijkt te
maken te hebben met één van de huisregels van de coffeeshop: ‘niet voor de shop
blijven hangen in verband met het veroorzaken van overlast voor de buurt’.
- Klinisch
De sfeer in de coffeeshop is te beschrijven als ‘klinisch’. Het interieur is schoon en wit
en transacties worden snel en efficiënt verwerkt. Alles is er op gericht om de onrust
voor de buurt tot een minimum te beperken. Zo mogen bezoekers niet langer dan 45
minuten in de shop verblijven in verband met drukte, mogen zij een brandende joint
Gemeente IV

51

niet mee naar buiten nemen en moeten alle bezoekers ten allen tijde een
identiteitsbewijs kunnen tonen. De medewerkers geven aan liever niet mee te werken
aan het onderzoek. Zij geven aan dat na het ‘gedoe’ uit de tijd van de wietpas, er nu
behoefte aan rust is. Er zijn in deze coffeeshop geen softdruggebruikers geënquêteerd.
Wel zijn in de nabijheid van de coffeeshop niet-ingezetenen gesproken die een
bezoek aan de shop hadden gebracht, die aangeven dat er ook bij deze coffeeshop in
grote mate sprake is van coffeeshoptoerisme.

Tweede hotspot
In de tweede hotspot is één coffeeshop gevestigd. De coffeeshop is gevestigd
tegenover een plein dat dienst doet als parkeerterrein.

Coffeeshop aan het parkeerplein
De coffeeshop in de tweede hotspot wijkt qua inrichting af van de twee die in de eerste
hotspot gevestigd zijn. In tegenstelling tot de shops in de eerste hotspot is hier aan de
buitenkant gelijk duidelijk dat het om een coffeeshop gaat. De coffeeshop is
‘traditioneel’ ingericht in de ‘reggae-kleuren’ (groen, rood en geel) die ook
terugkomen in het logo van de shop dat aan de buitenkant zichtbaar is. De ‘relaxte’
sfeer die deze inrichting ademt, komt tot uiting in de coffeeshop. De
coffeeshopeigenaar geeft in een informeel gesprek aan niet te willen meewerken aan
ons onderzoek.
- Geen verkoop aan niet-ingezetenen
Zo’n kwartier voor opening van de shop staan reguliere klanten al buiten te wachten
tot de deuren open gaan. Ook wachten ze in of bij hun auto op het parkeerterrein. De
shop trekt wel buitenlandse klanten aan, maar de eigenaar hanteert op eigen initiatief
het I-criterium, waardoor niet-ingezetenen geen softdrugs bij zijn shop kunnen kopen.
Dat wil niet zeggen dat er geen buitenlandse bezoekers in de shop komen, want er is
geen controle direct bij de deur. Een enkele keer zien we Duitse toeristen teleurgesteld
weer naar buiten lopen.
- Verkeerde informatie
We worden enkele keren aangesproken door een dergelijke groep toeristen, die aan
ons vragen of we softdrugs voor hen kunnen halen. Door de weigering bij deze
coffeeshop denken zij dat ze in geen enkele coffeeshop in de gemeente softdrugs
kunnen kopen. Dit is overigens niet waar: in de gemeente geldt weliswaar een
I-criterium, maar Duitse toeristen uit een beperkte regio mogen wel worden
toegelaten. Niet alle toeristen zijn daar klaarblijkelijk van op de hoogte.
Een enkele groep waarmee we in gesprek raken, geeft aan nog niet te hebben
geprobeerd om een coffeeshop binnen te komen. Als we vragen waarom ze nog geen
poging gedaan hebben, geven ze aan dat ze op het marktplein – even buiten de hotspot
– door enkele jongeren zijn aangesproken. Deze jongeren hebben hen verteld dat ze
niet welkom zijn in de coffeeshops in de gemeente en hebben de toeristen softdrugs
aangeboden. Dit is een aanwijzing dat er in de omgeving van de shop dealers actief
zijn, hetgeen we ook horen van enkele omwonenden en passanten.
52

INTRAVAL – Lokaal bekeken

- Kentekenplaten
Door het beleid van deze coffeeshop is er in deze hotspot beduidend minder
coffeeshoptoerisme dan in de eerste hotspot. Wel geven vrijwel alle ondervraagden in
de buurtenquête aan het idee te hebben dat er buitenlanders naar de gemeente komen
om softdrugs in de coffeeshop te kopen. Ze geven bijna allemaal aan dat zij
buitenlandse kentekenplaten zien in hun directe woon- of werkomgeving. Wij zien
deze zelf ook, met name op het parkeerterrein, maar ook in de omliggende straten.
Hier staan doorgaans een groot aantal auto's met Duitse kentekenplaten. We horen van
passanten en omwonenden dat deze voor een deel van personen zijn die de coffeeshop
proberen te bezoeken, maar voornamelijk toebehoren aan inwoners van Duitsland die
(van oudsher) inkopen komen doen in de gemeenten. Verder zien we regelmatig
auto’s met aanduidingen uit Oost-Europese landen, die – zo horen we in de informele
gesprekken – van arbeidsmigranten zijn die hier wonen, werken en zo nu en dan
softdrugs in de coffeeshop kopen.

5.4 Illegale verkoop en softdrugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of en hoe er sprake is van illegale verkoop van softdan wel harddrugs en of er sprake is van softdrugstoerisme.

Eerste hotspot
We horen in de informele gesprekken, maar ook van lokale experts, dat op de eerste
hotspot jarenlang sprake is geweest van straathandel. In een deel van deze gesprekken
wordt de invoering van de ‘wietpas’ als oorzaak genoemd van het ontstaan van deze
illegale markt. Nog steeds zijn er op de hotspot drugsdealers actief, maar we horen dat
dit er minder zijn en dat zij voorzichtiger te werk gaan. Het gaat om een groep jonge
mannen. Zij zijn bekend bij buurtbewoners, coffeeshophouders en politie.
Met de handel in drugs zou deze groep wat bij proberen te verdienen aan de Duitse
toeristen die op de coffeeshops afkomen. Gedurende de onderzoeksperiode zijn twee
personen waargenomen die volledig voldeden aan de door de medewerkers van de
coffeeshop gegeven omschrijving van de dealers. Deze personen spraken
voorbijgangers aan en hingen rond in de buurt van de opvangvoorziening.

Illegale verkoop soft- en harddrugs
In de informele gesprekken met buurtbewoners en passanten wordt aangegeven dat de
dealers zowel in soft- als harddrugs handelen. In de buurtenquête geeft van de
omwonenden en omwerkenden de grootste groep (ongeveer de helft) ook aan dat zij
vermoeden dat de dealers beide soorten drugs verkopen. Van de ondervraagde
softdruggebruikers geeft een minderheid aan dat hen daadwerkelijk drugs is
aangeboden. Enkele van hen zeggen dat het uitsluitend om softdrugs gaat, terwijl
anderen aangeven dat hen zowel soft- als harddrugs zijn aangeboden. De medewerkers
van één van de coffeeshops legt uit, dat voor elke soort drugs een andere groep
potentiële klanten wordt aangesproken door de dealers.

Gemeente IV

53

De coffeeshopmedewerkers wisselen regelmatig hun deurwacht af, waardoor zij allen
bekend zijn geraakt met de werkwijze van de dealers. Ze vertellen dat niet iedere
voorbijganger zomaar door de dealers wordt aangesproken, omdat ze niet willen
opvallen uit angst om te worden opgepakt. In plaats daarvan maken zij voor elke
potentiële klant een inschatting of iemand mogelijk geïnteresseerd is in drugs.
Vervolgens bepalen ze met het aanbieden van welke soort drugs ze de meeste kans
maken om iets te verkopen.
Bij de Duitse toeristen gaat het vaak om softdrugs. We zien daar zelf een mooi
voorbeeld als we één van de vermoedelijke dealers ‘grass?’ tegen een groep jongeren
horen zeggen die Duits met elkaar spreken. Om vervolgens toeristen over te halen om
softdrugs te kopen bieden dealers deze aan voor een lagere prijs dan in de coffeeshop
of vertellen ze dat buitenlanders de coffeeshops in de gemeente niet in mogen. De
werkwijze van de dealers met betrekking tot harddrugs is vergelijkbaar met die van
softdrugs, maar zij richten zich op een andere doelgroep. Harddrugs worden
aangeboden aan voorbijgangers met een onverzorgd uiterlijk en de bewoners van de
maatschappelijke opvangvoorziening.

Verandering in werkwijze
We horen in informele gesprekken en van lokale experts dat de werkwijze van dealers
voorzichtiger is dan twee à drie jaar geleden. Waar de overdracht van softdrugs eerst
pal voor de coffeeshop plaatsvond, zouden de kopers nu dieper in de woonwijk
worden voorzien. Geen van de respondenten die we hebben gesproken kan ons echter
precies vertellen waar de overdracht nu plaatsvindt. We zijn zelf regelmatig buiten de
grenzen van de hotspot getreden in de hoop dealers aan het werk te zien, maar hebben
hen niet aangetroffen gedurende de onderzoeksperiode.
Een ander verschil dat naar voren komt in de informele gesprekken, maar ook in
gesprekken met de politiefunctionarissen, is dat de straatverkopers voorheen
onafgebroken rondjes liepen waarbij zij voorbijgangers willekeurig aanspraken. Nu
kiezen ze drie à vier momenten per dag uit om een ronde te maken, waarbij ze een
specifieke doelgroep benaderen. Ook maken zij meer gebruik van mobiele telefoons
om met klanten af te spreken op andere locaties, niet in de buurt van de coffeeshops.
Volgens lokale experts bij gemeente en politie heeft deze verplaatsing voor een
belangrijk deel te maken met het ophangen van meer camera’s in de directe omgeving
van de shops en kordaat optreden van de politie.

Verbetering
Verschillende bewoners en passanten merken op dat in hun optiek de situatie in het
gebied is verbeterd. Het aantal dealers dat op de hotspot actief is in een stuk lager dan
in de tijd van de ‘wietpas’ en ook de frequentie waarmee zij zichtbaar zijn in de
openbare ruimte is afgenomen. Als verklaring voor deze ontwikkeling worden enkele
gerichte politieacties, de oplettende houding van de medewerkers van de coffeeshops
en de strikte naleving van de huisregels van de shops genoemd. Van de bedrijfsleider
van één de coffeeshops, maar ook in andere informele gesprekken, horen we dat er
intensief contact is tussen de coffeeshops, de buurt en (indien nodig) de politie om de
54

INTRAVAL – Lokaal bekeken

situatie onder de controle te houden, hetgeen, getuige de verhalen van buurtbewoners,
lijkt te lukken.

Tweede hotspot
De tweede hotspot kent in mindere mate een geschiedenis met illegale verkoop in
drugs, maar ook hier zijn sinds de invoering van de ‘wietpas’ volgens omwonenden en
passant straatdealers actief. De personen die we op de hotspot spreken weten ons
echter minder te vertellen over de aanwezigheid van straatdealers dan op de eerste
hotspot het geval is. Zij geven in het algemeen aan dat er ‘vast wel dealers zullen zijn’,
maar dat zij hier weinig aandacht aan besteden. De meeste mensen die we spreken
wekken bij ons de indruk te hebben geaccepteerd dat dergelijke vormen van overlast
nou eenmaal horen bij het wonen in het centrum van een grotere stad. Zelf nemen we
één transactie waar, maar welke soort drugs er wordt verhandeld is voor ons niet
duidelijk.

Hangjongeren
Een beperkt deel van de omwonenden geeft in de buurtenquête aan dat zij overlast
ervaren van een groep hangjongeren, waarvan zij vermoeden dat zij in drugs handelen.
Zij lichten toe dat het gaat om een groep die rondhangt op het centrale marktplein (net
buiten de hotspot) en zo nu en dan in de buurt van de coffeeshop potentiële klanten
aanspreekt om drugs te kopen. De aanwezigheid van deze groep wordt als
intimiderend ervaren door deze omwonenden. Daarnaast worden leden van deze
groep, die ongeveer uit tussen de vijf en de tien jonge mannen bestaat, ook regelmatig
gezien bij een winkel die nabij de coffeeshop is gevestigd. Gedurende de
onderzoeksperiode worden de onderzoekers meerdere keren aangesproken door de
mannen die voor deze winkel rondhangen met de vraag wat we aan het doen zijn en of
we iets willen drinken.

Handelen voor openingstijd
Zoals gezegd staan er een kwartier voor de opening van de coffeeshop in deze hotspot
al mensen voor de shop te wachten tot deze opengaat. We horen van omwonenden dat
dat het moment is dat de straatdealers hun slag slaan. Met name op dagen dat er
grotere groepen staan, mengen zij zich in de groep wachtenden en bieden zij hun
waren aan. Daarbij zouden zij grofweg dezelfde tactieken gebruiken als de dealers op
de eerste hotspot. Zelf hebben we wel waargenomen dat er grote groepen staan net
voordat de coffeeshop open gaat, maar de illegale verkoop van drugs is op dat moment
niet door ons waargenomen. De antwoorden van coffeeshopbezoekers verschaffen
overigens geen duidelijkheid over dit fenomeen. Enkele klanten die we er naar vragen
bevestigen de waarneming van omwonenden, terwijl anderen zeggen nog nooit een
straathandelaar te hebben gezien in de buurt van de shop.

5.5 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillen overlastvormen
op de hotspots.
Gemeente IV

55

Eerste hotspot
Op de eerste hotspot ervaren omwonenden en omwerkenden voornamelijk overlast
van de drukke verkeerssituatie en de aanwezigheid van dealers en de doelgroep van de
maatschappelijke opvangvoorziening. Van de omwonenden die we spreken maken
enkele hierbij de opmerking dat zij de inspanningen van de medewerkers van de
coffeeshop om de overlast in de directe omgeving van de coffeeshop te beperken zeer
waarderen.

Verkeersoverlast
Het gebied waar de twee coffeeshops gevestigd zijn is druk, met alle gevolgen en
overlast van dien. Gedurende de hele dag rijden er auto’s af en aan over de
doorgaande weg. Als auto’s langs de doorgaande weg willen parkeren ontstaan er zo
nu en dan verkeersopstoppingen. Ongeveer de helft van de respondenten geeft in de
buurtenquête aan nogal of (heel) veel overlast te ervaren van dergelijk nietdoorstromend verkeer. De laatste twee à drie jaar valt het qua verkeersdrukte ‘relatief
mee’ volgens enkele bewoners. Zij geven aan dat meer Duitse coffeeshopbezoekers de
trein nemen om naar de coffeeshop komen, hetgeen ook de bedrijfsleider van één van
de coffeeshops en een lokale expert ons vertelt.
Een meerderheid zegt ten minste een beetje overlast van foutgeparkeerde auto’s te
ervaren. Deze foutgeparkeerde auto’s staan niet alleen langs de doorgaande weg, maar
ook daarachter in de woonwijk. Er is volgens omwonenden een relatie met de
bezoekersstromen van de coffeeshops. Enkelen zeggen te kunnen merken wanneer de
coffeeshop sluit, omdat het aantal (fout)geparkeerde auto’s dan afneemt. Ook horen ze
minder verkeersgeluiden na sluitingstijd. Niet alleen de bezoekers van de coffeeshops,
maar ook mensen die even naar het centrum gaan om te winkelen parkeren fout op de
hotspot. Dit relateren omwonenden en passanten aan de lagere parkeertarieven die in
de woonwijk gelden.

Overlast opvangvoorziening
Met name tijdens de informele gesprekken geven buurtbewoners en passanten aan
overlast te ervaren van de bewoners van de opvangvoorziening aan de doorgaande
weg. Zij drinken in het openbaar alcohol en enkele bewoners geven aan dat zij
harddrugs gebruiken. De al eerder genoemde dealers zouden hen van de harddrugs
voorzien. Het gebruik van alcohol door deze doelgroep is ook door de onderzoekers
waargenomen, in tegenstelling tot het gebruik van harddrugs dat we niet hebben
gezien. Ook horen we in de informele gesprekken en nemen we zelf waar dat deze
personen willekeurig voorbijgangers aanspreken. Het is onduidelijk waarom zij dit
doen. Enkele passanten die we spreken denken dat ‘ze het gewoon leuk vinden om zich
met iedereen te bemoeien’. We zien zelf dat deze personen gedurende de
onderzoeksperiode meerdere malen contact hebben met de twee personen waarvan we
vermoeden dat zij in drugs handelen. Een transactie hebben we echter niet kunnen
waarnemen.

56

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Dealers
Daarnaast is er overlast van jonge jongens die op de hotspot aanwezig zijn om drugs te
verkopen aan Duitse toeristen en harddrugsgebruikers. Enkele bewoners die we
spreken zeggen zich niet geïntimideerd te voelen door de dealers, maar hun gedrag
‘irritant’ te vinden. Anderen voelen zich enigszins onveilig. De bedrijfsleider van één
van de coffeeshops zegt in grote mate last te hebben van de dealers. Zij spreken zijn
klanten aan, hangen rond in de woonwijk en bezorgen bewoners een onveilig gevoel.
Al met al levert het een ‘hoop gedoe’ voor de coffeeshop op, waar hij en zijn
medewerkers geen baat bij hebben. We horen van de bedrijfsleider, maar ook van
omwonenden, passanten en experts dat de overlast van dealers verbeterd is de
afgelopen jaren. Het aantal dealers is afgenomen evenals de frequentie waarmee zij
zichtbaar zijn in de directe omgeving van de coffeeshop en de woonwijk.

Tweede hotspot
Op de tweede hotspot is met name sprake van ervaren overlast door hangjongeren en –
in lichte mate – verkeersoverlast. Over het algemeen wordt er op de tweede hotspot
door omwonenden minder overlast ervaren dan op de eerste hotspot. Ook hier geldt
dat omwonenden geregeld positieve opmerkingen maken over de inzet van de
coffeeshophouder om de overlast in de directe omgeving van de coffeeshop te
beperken.

Hangjongeren
De al eerder genoemde hangjongeren worden door een beperkt deel van de bewoners
als overlastgevend (lawaai en afval) en intimiderend (aanspreken en naroepen)
ervaren. Voor deze omwonenden drukken de hangjongeren en de groep mannen die
elke avond voor een winkel hangen, een stempel op de beleving van de openbare
ruimte. Zij geven aan dat op avonden als de horecagelegenheid aan het plein ook
geopend is, er minder dreiging van de groep uitgaat, omdat er dan meer sociale
controle op straat is. Op doordeweekse avonden hebben zij er moeite mee om langs de
winkel of de jongens van de hanggroep te lopen. Er zijn omwonenden die deze route
om deze reden vermijden of anderen adviseren dit te doen.

Verkeersoverlast
Ongeveer de helft van de omwonenden geeft in de buurtenquête aan overlast te
ervaren van niet-doorstromend verkeer. Uit de informele gesprekken komt naar voren
dat het hier niet gaat om coffeeshopbezoekers, maar om drukte veroorzaakt door
dagjesmensen die vanuit Duitsland naar de gemeente komen om in het centrum
inkopen te doen. Een minderheid van de bewoners geeft een beetje overlast te ervaren
van de parkeersituatie. Die overlast wordt wel deels aan de coffeeshop gerelateerd.
Het plein voor de shop staat vaak vol, waardoor vergunninghouders hun auto niet
kwijt kunnen.

5.6 Resumé
Samenvattend gaat het om twee hotspots, waarvan de eerste is gelegen aan de
achterzijde van een treinstation. De kern van deze hotspot is een drukke doorgaande
Gemeente IV

57

weg, die parallel loopt aan het station en het spoor. Er zijn twee coffeeshops
gevestigd. De tweede hotspot is gelegen in het centrum van de grote stad in de
gemeente. Daar is één coffeeshop gevestigd.
Voor beide hotspots geldt dat er buitenlanders (voornamelijk Duitsers) op de
coffeeshops afkomen en er dus in grote mate sprake is van coffeeshoptoerisme. In
beide hotspot zijn enkele dealers actief end houden de coffeeshopeigenaren situatie
namelijk nauwlettend in de gaten. De twee hotspots vertonen qua coffeeshoptoerisme
en drugs gerelateerde problematiek een vergelijkbaar patroon, maar er zijn enkele
essentiële verschillen.
In de eerste hotspot, waar de buitenlandse bezoekers worden toegelaten tot de shop, is
het weliswaar druk in de omgeving van de coffeeshops, maar tot zichtbare overlast
leidt deze situatie niet meer, terwijl dat in het verleden nog wel het geval was. De
omwonenden geven aan dat de situatie sterk verbeterd is. Dat heeft ook te maken met
de perceptie van hen en andere betrokkenen, die de afgelopen jaren geconfronteerd
zijn met zeer zichtbare vormen van straathandel. Zij rapporteren nog steeds diverse
vormen van overlast, maar zijn tevreden gezien de leefbaarheid in hun optiek vooruit
is gegaan.
In de tweede hotspot lijken omwonenden zich minder druk te maken om vormen van
overlast in de directe woon- en werkomgeving. Ze vinden het vervelend, maar wekken
de indruk dat overlast er bij het wonen in een centrum van een stad nu eenmaal bij
hoort. Deze houding van omwonenden en betrokkenen in combinatie met het beleid
dat de coffeeshop in deze hotspot voert (geen verkoop aan buitenlanders) lijkt een
groep hangjongeren in de kaart te hebben gespeeld. Zij verkopen, relatief ongestoord,
zo nu en dan softdrugs aan klanten die staan te wachten tot de shop open gaat of
Duitse toeristen die worden geweigerd.

Onderwerpen
Alle drie onderwerpen die voortvloeien uit de eerste fase zijn van toepassing op de
situatie in deze gemeente. Er zou sprake zijn van softdrugstoerisme mede als gevolg
van de aanwezige straathandel. Ook zijn we – net als voor de andere vier gemeenten –
nagegaan wat de aard van de overlastmeldingen in deze gemeente is.

Softdrugstoerisme
De Duitse toeristen die naar de gemeente afreizen, stappen niet op de trein of in de
auto met de intentie om op straat iets te kopen. Zij willen softdrugs kopen en
gebruiken, bij voorkeur in een coffeeshop. In die zin is er van puur softdrugstoerisme
geen sprake. Toch is niet uit te sluiten dat Duitse toeristen hun softdrugs via de
bovengenoemde dealers verkrijgen, vanwege de lagere prijs of het feit dat ze door de
dealers misleid worden.

Straathandel
De straathandel in deze verdiepingsgemeente is in beide hotspots aanwezig, maar de
schaal ervan is beperkt evenals de zichtbaarheid. Vrijwel alle betrokkenen geven aan
58

INTRAVAL – Lokaal bekeken

dat er wordt gehandeld in softdrugs al dan niet in combinatie met harddrugs, maar zelf
hebben wij dit slechts mondjesmaat waargenomen. Voor met name de eerste hotspot waar jarenlang sprake is geweest van zeer zichtbare vormen van straathandel - is dit
een positieve ontwikkeling te noemen. De situatie in de tweede hotspot is anders. Daar
lijkt een groep hangjongeren lichtelijk te profiteren van de aandacht die er is voor de
situatie in de eerste hotspot. Zij kunnen daardoor relatief ongestoord hun waren
aanbieden.

Ontwikkelingen in overlastmeldingen
In deze gemeente is over de drie onderzoeksjaren een licht dalende trend
waarneembaar in de overlastincidenten. Verder blijkt uit de verdiepende analyse dat
de meeste meldingen betrekking op hebben op drugs (54%). Het percentage ligt hoger
dan het landelijke (44%), terwijl het aantal zoektermen dat op alcoholgerelateerde
overlast duidt (21%) juist lager ligt dan landelijk gezien (31%). Dat de overlast
voornamelijk drugsgerelateerd is, wordt bevestigd doordat de twee meest
voorkomende zoektermen in deze gemeente ‘drugs’ en ‘deal(er)’ zijn. Van de 477
meldingen die betrekking hebben op deze verdiepingsgemeenten, komt 15 keer één
van de namen van de coffeeshops in de hotspots voor. De straatnamen in de hotspot
zijn 58 keer gevonden. De overlast lijkt in deze gemeente in beperkte mate aan de
coffeeshops te zijn gerelateerd.

Gemeente IV

59

60

INTRAVAL – Lokaal bekeken

6. GEMEENTE V

In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten van de verdieping in een grensgemeente
in de politieregio Limburg. Deze gemeente is geselecteerd, omdat één van de drie
onderwerpen die uit de eerste fase van de derde meting voortkomen (ontwikkelingen
in overlastmeldingen) hier een rol speelt. Een andere reden om deze gemeente te
selecteren, is dat ze ook in de vorige twee metingen als verdiepingsgemeente is
opgenomen, hetgeen vergelijkingen met deze metingen mogelijk maakt.
De keuze voor de gemeente is verder ingegeven door het feit dat het
Ingezetenencriterium (I-criterium) in deze gemeente met hoge prioriteit wordt
gehandhaafd, met als gevolg dat niet-ingezetenen sindsdien geen toegang meer hebben
tot de coffeeshops. De overlast rond enkele in het centrum gelegen coffeeshops zoals
het rondhangen van drugsrunners, het lastig vallen van voorbijgangers en het (pogen
te) verkopen van drugs, zou hierdoor zijn verminderd.
We hebben in deze gemeente één hotspot vastgesteld. De hotspot – die ook in de
vorige twee metingen van de monitor is vastgesteld – omvat drie coffeeshops. In totaal
zijn voor deze hotspot zes lokale experts geraadpleegd, 20 informele gesprekken
gevoerd op de hotspot, 35 omwonenden geënquêteerd, 35 softdrugsgebruikers
bevraagd en 40 observaties uitgevoerd.

6.1 Registratiegegevens
Uit de opgevraagde registratiegegevens over de jaren 2014, 2015 en 2016 blijkt dat de
geregistreerde overlast sinds 2014 in de gemeente is afgenomen (figuur 6.1). Bij de
soft- en harddrugsincidenten is sprake van een gelijkblijvende trend.
Figuur 6.1 Geregistreerde overlast-, softdrugs- en harddrugsincidenten in gemeente V
Softdrugs
Harddrugs
Overlast

200
150
100
50
0
Jan
2014

Apr
2014

Jul
2014

Okt
2014

Jan
2015

Apr
2015

Jul
2015

Okt
2015

Jan
2016

Apr
2016

Jul
2016

Okt
2016

Verdiepende analyse overlastincidenten
Voor de overlastincidenten is een verdiepende analyse uitgevoerd om na te gaan wat
de aard van deze incidenten is. De inhoud van alle dagrapporten die in 2016 zijn
Gemeente V

61

opgemaakt naar aanleiding van een melding van overlast door alcohol en/of drugs
(E38) zijn geautomatiseerd gescand op enkele trefwoorden.
De resultaten van de verdiepende analyse zijn weergegeven in tabel 6.1. Van de bijna
30.000 rapporten die in de registratiesystemen van de landelijke politie voorkomen,
hebben er 554 betrekking op deze verdiepingsgemeente. In 526 (95%) van deze 554
rapporten blijken in totaal 2.355 zoektermen voor te komen die duiden op overlast van
alcohol en/of drugs. Van de zoektermen hebben 1.490 (63%) betrekking op drugs,
terwijl 247 (10%) zoektermen op alcoholgerelateerde overlast duiden. Bij de overige
618 (27%) gevonden zoektermen is niet duidelijk of het om alcohol of drugs gaan,
omdat dit niet expliciet door de politiefunctionarissen is geregistreerd. Het
gemeentelijke beeld is anders dan het landelijke: 44% drugs, 31% alcohol en 25%
overig. We vinden verhoudingsgewijs meer druggerelateerde termen in de
dagrapporten van deze gemeente, terwijl aan alcohol gerelateerde termen juist minder
vaak voorkomen.
Tabel 6.1 Resultaten verdiepende analyse overlastmeldingen gemeente V
Gemeente V

Nederland

N

%

N

%

Aantal dagrapporten (E38)

554

100

29.581

100

Dagrapporten met zoektermen
gerelateerd aan alcohol en/of drugs

526

95

26.520

90

Totaal gevonden zoektermen
Drugs
Alcohol
Overig

2.355
1.490
247
618

100
63
10
27

101.791
44.788
31.555
25.448

100
44
31
25

De vijf meest voorkomende zoektermen in deze gemeente zijn ‘drugs’ (510 keer),
‘deal(er)’ (302 keer), ‘handel’ (279 keer), ‘cannabis’ (229 keer) en ‘dronken’ (110
keer). Er is ook gezocht op de zoekterm ‘coffeeshop’ en de naam van de coffeeshops
op de hotspot; deze komen slechts acht keer voor in de registraties.

6.2 Beschrijving hotspot
In deze paragraaf geven we een beschrijving van de hotspot en zetten we kort uiteen
waarom voor deze hotspot is gekozen.

Beschrijving
De hotspot bevindt zich aan de oever van de rivier die de stad in twee delen splitst. De
hotspot ligt op een steenworp afstand van de binnenstad. De kern bestaat uit een brede
kade en een straat die naar het centrum loopt. Een brug die beide oevers van de stad
verbindt vormt de ene grens van de hotspot. Aan de andere kant liggen enkele
kantoorpanden.
Aan de andere zijde van de hotspot ligt een wijk met verschillende typen woningen,
onderdoorgangen en parkeergarages. In de straat die richting centrum loopt, bevindt
zich één coffeeshop en een verscheidenheid aan andere ondernemingen. In de straat is
het relatief rustig, alleen op marktdagen is er meer verkeer.
62

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Aan de kade staan panden van enkele verdiepingen die vooral bestaan uit woningen.
Hiertussen zijn twee hotels gevestigd en enkele kantoorpanden. De kade bestaat verder
uit een aantal (ondergrondse) wegen die het gebied doorkruisen en een lager gelegen
deel aan het water. Aan de rand van de hotspot ligt een busstation dat gedurende de
dag, vooral tijdens spitsuren, veel door reizigers wordt gebruikt. In de avonduren is het
er rustig.
Het lager gelegen deel van de kade bestaat uit een relatief breed plein met bomen die
veel schaduw geven en het uitzicht van de woningen op de kade deels belemmeren.
De kade is met een stenen muur fysiek afgeschermd van het verkeer en het hoger
gelegen bewoonde deel van de kade. Aan de kade liggen enkele boten aangemeerd,
waarvan twee momenteel in gebruik zijn als coffeeshop. Dit deel van de kade doet de
hele dag rustig aan, er komen weinig mensen.
Op de hotspot is er sprake van cameratoezicht. De camera’s hangen duidelijk in het
zicht. Verder hangt er op de kade een bord waarop in het Nederlands, Frans en Engels
staat geschreven dat het verboden is om op straat drugs te kopen.

Reden voor keuze hotspot
De voornaamste reden voor de keuze van de hotspot is dat er in dit gebied
drugsrunners zouden rondlopen en -hangen die passanten aanspreken. De runners
zouden zich daarbij hoofdzakelijk richten op niet-ingezetenen die geen toegang meer
hebben tot de drie coffeeshops in het gebied. Ook zouden personen die in auto’s met
buitenlandse kentekens in het gebied rijden door deze personen worden aangesproken.
De runners zouden zich voornamelijk ophouden op de kade en dan vooral in de
nabijheid van het busstation en de trap naar het lager gelegen deel van de kade. Een
andere reden om deze hotspot vast te stellen is dat het gebied ook in de vorige twee
metingen van deze monitor is onderzocht, hetgeen een vergelijking met deze metingen
mogelijk maakt.

6.3 Coffeeshops en coffeeshoptoerisme
In deze paragraaf behandelen we hoe de situatie rondom de coffeeshops eruit ziet en
of er sprake is van coffeeshoptoerisme. Zoals gezegd, wordt het I-criterium in deze
gemeente met hoge prioriteit gehandhaafd; niet-ingezetenen worden niet toegelaten tot
de coffeeshops.

Situatie coffeeshops
De hotspot omvat in totaal drie coffeeshops waarvan twee in aangemeerde boten zijn
gevestigd en één in de straat naar het centrum. De twee coffeeshops aan de kade
genoten (inter)nationale bekendheid en hadden voor de invoering van het I-criterium
volgens lokale experts, omwonenden en softdrugsgebruikers een sterke
aantrekkingskracht op (buitenlandse) toeristen.
Overdag zien we bij alle drie coffeeshops weinig bezoekers. Pas in de avonduren en
dan met name op de vrijdag en in het weekend neemt het aantal bezoekers toe. De

Gemeente V

63

bezoekers komen veelal lopend, per fiets of scooter naar de coffeeshops aan de kade.
Fietsers maken gebruik van fietsenrekken in de nabijheid van de coffeeshops, terwijl
de scooters er naast worden geparkeerd. Een kleiner aantal bezoekers komt met de
auto en maakt gebruik van een parkeerplaats die in het verlengde van de kade ligt. Bij
de coffeeshop in de straat naar het centrum parkeren de bezoekers de auto meestal
(kort) op een vrije parkeerplaats of, wanneer er geen plek vrij is, simpelweg op het
trottoir.

Coffeeshoptoerisme
Uit alle gesprekken die we hebben gevoerd blijkt dat de coffeeshops op de hotspot (en
in de rest van de gemeente) voor de handhaving van het I-criterium een trekpleister
voor coffeeshoptoeristen zijn geweest. Dit beeld wordt bevestigd door meerdere
onderzoeken.
In alle gesprekken komt naar voren dat na de invoering en handhaving van het
ingezetenencriterium het coffeeshoptoerisme op de hotspot vrijwel geheel is
verdwenen. Volgens lokale experts komen er – net als in de vorige meting – niet of
nauwelijks nog coffeeshoptoeristen naar de hotspot. Omwonenden en ondernemers
bevestigen dat het coffeeshoptoerisme is afgenomen. Wel bestaat bij hen het beeld dat
niet-ingezetenen nog steeds naar de gemeente komen om coffeeshops te bezoeken. Zo
geeft meer dan de helft van de geënquêteerde omwonenden en ondernemers aan (heel)
vaak mensen te zien die niet in Nederland wonen en waarvan ze vermoeden dat ze
naar deze gemeente komen om in de coffeeshops softdrugs te kopen. Dit gebeurt
volgens hen het hele jaar door.
Op basis van ons veldwerk krijgen we de indruk dat er niet of nauwelijks meer sprake
is van coffeeshoptoerisme bij de coffeeshops op de hotspot. We zien - ongeveer één
keer per uur – dat (groepjes) niet-ingezetenen de toegang tot de coffeeshops wordt
geweigerd. Feitelijk betreft het dan ook geen coffeeshoptoerisme. Dit komt overeen
met de indruk van de genoemde lokale experts.

(On)bekend met regelgeving
Uit informele gesprekken met toeristen die de coffeeshops proberen te bezoeken blijkt
dat zij niet altijd op de hoogte zijn van het lokale beleid, waaronder het
ingezetenencriterium. Een groep toeristen geeft bijvoorbeeld aan verbaasd te zijn dat
zij de coffeeshops in deze gemeente niet mogen betreden, ze hebben ten slotte de dag
daarvoor nog een coffeeshop in Amsterdam bezocht. Bij de coffeeshop op de hotspot
is hun echter de toegang geweigerd.
Uit gesprekken met medewerkers van de coffeeshops blijkt dat er nog steeds dagelijks
niet-ingezetenen proberen de coffeeshops te bezoeken. Volgens de medewerkers zijn
sommigen van hen niet op de hoogte van het ingezetenencriterium terwijl anderen dat
wel zijn en proberen onopgemerkt binnen te komen. In het weigeringsgesprek leggen
de medewerkers de regels aan de niet-ingezetenen uit (zo goed of slecht als dat soms
gaat in verband met een taalbarrière) en verwijzen ze de toeristen naar een coffeeshop
in een nabijgelegen gemeente waar het I-criterium niet wordt gehandhaafd.
64

INTRAVAL – Lokaal bekeken

6.4 Illegale verkoop en drugstoerisme
In deze paragraaf beschrijven we of er sprake is van illegale verkoop van drugs, de
aard van de illegale verkoop, wie bij de verkoop betrokken zijn en of er sprake is van
softdrugstoerisme.

Illegale verkoop
Uit gesprekken met lokale experts, personen die we informeel op straat spreken,
softdrugsgebruikers, omwonenden en omwerkenden en onze eigen observaties blijkt
dat er op de hotspot softdrugs buiten de coffeeshops worden verkocht en dat er tevens
harddrugs worden aangeboden. Ook spreken we met personen die zelf zeggen zich
(voorheen) met de illegale verkoop van soft- en harddrugs op de hotspot bezig te
houden. Tijdens ons veldwerk zien we sommigen van hen voor onze neus illegaal
drugs verkopen.
Vrijwel alle omwonenden en ondernemers geven aan illegale verkopers (dealers en of
runners) te zien en sommigen van hen te (her)kennen. Ongeveer de helft zegt ze (heel)
vaak te zien. Bij personen die we op de hotspot spreken loopt de mate waarin zij
runners of dealers zien uiteen. Het lijken vooral personen te zijn die langer bekend zijn
met het gebied die zien dat er illegale verkopers actief zijn, terwijl mensen die het
gebied minder goed kennen, (bijvoorbeeld er alleen voor werk of privé doorreizen) dit
niet altijd zien. Het valt deze laatste groep wel op dat er in dit gebied veel politie
aanwezig is.

Gescheiden markt
Volgens enkele lokale experts gaat het bij de verkoop voornamelijk om softdrugs,
maar is er een lichte toename te zien in het aanbod van harddrugs. Er is volgens hen
geen strikte scheiding tussen de verkoop van soft- en harddrugs op de hotspot. De
meeste geënquêteerde omwonenden en ondernemers zien wel dat er op de hotspot
verkoop van drugs plaatsvindt, maar drie op de vijf van hen heeft geen idee om wat
voor soort drugs het gaat. Meer dan de helft van de geënquêteerde softdrugsgebruikers
geeft aan dat ze wel eens drugs is aangeboden op de kade, waarvan een derde zegt dat
het dan om zowel soft- als harddrugs ging. Tijdens onze aanwezigheid op de hotspot
worden ons meerdere keren soft- en harddrugs aangeboden.

Aard illegale verkoop
Op grond van onze observaties krijgen we de indruk dat de illegale verkopers
georganiseerd te werk gaan. In totaal zien we op de drukste momenten (in de middag
en avonduren) ongeveer tien tot vijftien personen – onderverdeeld in groepjes van
twee tot vier personen - op strategische locaties hangen of lopen. In de buurt van de
twee coffeeshops aan de kade lopen of fietsen vaak één tot drie verkopers. Verder
hangt er meestal een groepje bij een trap die van de bushalte naar de kade leidt. Veel
coffeeshopbezoekers maken gebruik van deze trap. Verder houdt een ander groepje
zich vaak op in de buurt van een hotel aan de andere kant van de straat. Daar rijden
veel auto’s langs (met buitenlandse kentekens) om naar de nabije coffeeshop in de

Gemeente V

65

straat te rijden of te parkeren. Ook bij de parkeerplaats die bij de coffeeshops aan de
kade ligt, zitten soms meerdere illegale verkopers op potentiële klanten te wachten. Ze
hangen en zitten meestal op een muurtje in de buurt. Verder lopen één of twee
groepjes af en aan over de hotspot. De illegale verkopers zijn - door zich in kleine
groepjes op te splitsen - overal op de hotspot te vinden en lijken hierdoor alle
mogelijke aan- en afvoerwegen naar de drie coffeeshops te bestrijken.
De illegale verkopers houden voortdurend contact met elkaar. Ze maken daarbij
gebruik van verbale (praten, schreeuwen, fluiten) en non-verbale (arm- en
handgebaren) signalen en mobiele telefoons. Sommigen zijn regelmatig aan het smsen en bellen. De telefoons die ze hiervoor gebruiken zien er verouderd uit en uit
enkele gesprekken (in de vorige meting) blijkt dat ze gebruik maken van prepaid
abonnementen met beltegoed.

Runnen versus dealen
Uit de enquête onder omwonenden en informele gesprekken op de hotspot blijkt dat
respondenten moeilijk onderscheid kunnen maken tussen straatdealers en
drugsrunners. Ze weten vaak niet of de verkoper daadwerkelijk drugs bij zich heeft.
Enkele omwonenden geven aan dat de drugs soms in de omgeving van de hotspot
worden verstopt. Ze hebben bijvoorbeeld zelf in hun tuin of in de openbare
groenvoorzieningen van hun buurt softdrugs aangetroffen. Zo geeft een bewoner aan
een plastic boodschappentas gevonden te hebben met daarin allemaal met wiet
gevulde wietzakjes. Volgens lokale experts hebben illegale verkopers zelden meer dan
een gebruikershoeveelheid drugs bij zich.
Tijdens het veldwerk zien we meerdere keren (openlijk) de overdracht van zowel
contant geld als drugs tussen illegale verkopers en toeristen (in het zicht van de
camera’s) op de kade plaatsvinden. Volgens een lokale expert vindt de handel de
laatste tijd weer meer openlijk plaats aangezien de omvang (frequentie en
hoeveelheid) ervan is afgenomen. Over het algemeen krijgen we de indruk dat de
runners – net zoals bij de vorige metingen - na eerst op de kade contact met potentiële
kopers te hebben gemaakt, meestal verborgen (later op een andere plek buiten het
zicht van de camera’s) overgaan tot de overdracht van drugs. Volgens enkele
omwonenden en lokale experts wordt de nabijgelegen woonwijk met haar minder
overzichtelijke straten, pleinen en parkeergarages hier met name voor gebruikt.
Uit gesprekken met illegale verkopers en enkele lokale experts krijgen we de indruk
dat illegale verkopers de verkoop van softdrugs redelijk zelfstandig (in de omgeving
van de hotspot) kunnen afhandelen (straathandel). Voor de verkoop van harddrugs
lijken ze afhankelijk te zijn van derden waar zij de toeristen naar toe kunnen leiden
(runnen).

Contactlegging
De contactlegging is in vergelijking met vorige twee metingen niet of nauwelijks
veranderd. Tijdens het veldwerk zien en horen we van dichtbij dat voorbijgangers – in
de auto of lopend – rond en op de kade worden aangesproken of toegefloten. Dit zijn
66

INTRAVAL – Lokaal bekeken

niet alleen geweigerde coffeeshopbezoekers, maar ook personen die onderweg zijn
naar de coffeeshop of om wat voor reden dan ook op de hotspot aanwezig zijn. Zelf
zijn wij ook meerdere keren door de runners aangesproken.
De runners begroeten de mensen meestal eerst in het Frans, Engels of Duits,
bijvoorbeeld “ça va?” of “hello”. Ze lijken hiermee vast te willen stellen of de
persoon die zij aanspreken uit het buitenland komt en daardoor hoogstwaarschijnlijk
een niet-ingezetene is. Andere runners slaan deze stap over en beginnen het gesprek
met “marihuana?”, “wil je wiet?” of “kein Eintritt”. De meeste personen die worden
aangesproken reageren een beetje angstig of weifelend. Ze lopen vaak een paar passen
uit de richting van de runner of reageren niet. Vaak verheffen de runners dan hun
stem, fluiten deze personen na of lopen een aantal passen achter ze aan.
Soms volgt hierna nog een kort gesprek. Een beperkt deel van de personen blijft
langer met de runner in gesprek. Het lijkt erop dat in die gevallen wordt gesproken
over de vraag naar drugs en het aanbod van de runner, dat er wordt onderhandeld over
de prijs en dat er informatie wordt uitgewisseld over de locatie van de daadwerkelijke
koop. We zien dat soms telefoonnummers worden uitgewisseld of met woorden en
handgebaren duidelijk wordt gemaakt waar en wanneer de daadwerkelijke transactie
zal plaatsvinden. Enkele van deze gesprekken vinden plaats binnen gehoorafstand.
Verder zien we tijdens onze observaties soms toeristen in de buurt van de coffeeshops
wachten, terwijl een runner softdrugs voor hen uit de coffeeshops of een verborgen
locatie in de omgeving haalt.

Relatie met de coffeeshops
Een directe relatie tussen de aanwezigheid van illegale verkopers op de hotspot en de
coffeeshops is niet vast te stellen. Van oudsher was er sprake van een internationale
aantrekkingskracht van de coffeeshops op de kade, maar na de invoering van het
ingezetenencriterium blijkt deze sterk te zijn afgenomen. Er komen nu steeds kleinere
aantallen niet-ingezetenen naar de kade. De vraag naar softdrugs op de hotspot waarop de illegale verkopers kunnen inspringen - lijkt zo steeds kleiner te worden.

Illegale verkopers
De meeste illegale verkopers die we op de kade zijn tegenkomen, hebben we in de
zomer van 2016 ook aangetroffen. Het zijn (jonge) mannen die vrijwel allemaal ook
bij de politie, gemeente, coffeeshopmedewerkers en buurtbewoners bekend zijn. Er
zijn in het laatste jaar niet of nauwelijks meer runners of dealers bijgekomen.
Volgens een lokale expert kwamen twee tot drie jaar geleden wekelijks groepjes uit de
Randstad naar de hotspot, maar dat is nu niet of nauwelijks meer aan de orde. In het
afgelopen jaar zijn er een paar nieuwe groepjes drugsrunners geweest die hebben
geprobeerd om voet aan de grond te krijgen in het gebied. Volgens een lokale expert is
dit door optreden van de politie en zelfcorrectie van de illegale verkopers niet gelukt.
Uit gesprekken met enkele illegale verkopers blijkt dat ze soms wel eens dealers uit de
Randstad op de hotspot zien, maar ook volgens hen is dit aantal in vergelijking met de
afgelopen jaren afgenomen.
Gemeente V

67

Uit gesprekken met lokale experts en de illegale verkopers komt naar voren dat de
meeste runners en dealers in de gemeente zelf verblijven of woonachtig zijn.
Sommigen van hen komen oorspronkelijk uit de Randstad, maar zijn inmiddels in de
gemeente neergestreken.
De meeste runners en dealers lijken lange en vele “werkdagen” te maken. Ze zijn van
het begin van de middag tot het eind van de avond op de hotspot aanwezig. Ook zien
we dezelfde gezichten op meerdere dagen op of in de omgeving van de hotspot terug.
De illegale verkopers dragen vaak sportieve en comfortabele kleding. Bijvoorbeeld
sportschoenen, een spijker- of trainingsbroek in combinatie met een voetbalshirtje,
petje en of hoody. Verder dragen ze vaak een heup of buideltasje.
Volgens lokale experts blijkt uit de verhoren met runners dat voor hen het wat
bijverdienen van geld het belangrijkste motief is. Ze verdienen naast de illegale
verkoop niet of nauwelijks geld, zijn vaak afhankelijk van een uitkering of hebben
soms geen geldige werk- of verblijfsvergunning. Enkele mannen zijn in beeld omdat
ze graag uit de drugswereld willen stappen en met hen wordt gezocht naar
alternatieven.

Klanten
De klanten van de runners en dealers zijn vooral buitenlandse bezoekers die als
(coffeeshop)toerist naar Nederland komen. Zij worden echter niet toegelaten tot de
coffeeshop. Wanneer zij toch in deze gemeente drugs willen kopen gaat het hierbij
vervolgens om softdrugstoeristen en niet om coffeeshoptoeristen.
Uit het veldwerk blijkt dat het niet alleen toeristen uit buurlanden zijn die proberen de
coffeeshops op de hotspot te bezoeken, maar er komen ook toeristen uit vele andere
landen. We spreken bijvoorbeeld internationale studenten uit de Verenigde Staten en
vakantiegangers uit Oekraïne die bij de illegale verkopers wiet hebben gekocht. Het
centrum en de onderwijsinstelling in deze stad lijken een aantrekkingskracht te hebben
op toeristen en internationale studenten, en sommigen van hen besluiten tijdens hun
verblijf (na weigering bij de coffeeshop) gebruik te maken van de diensten van de
illegale verkopers.
De illegale verkopers richten zich echter niet alleen op deze buitenlandse bezoekers.
Ze spreken iedereen aan die op toeristen lijken. Verder hebben ze ook minderjarige
gebruikers als klant, al lijken deze jeugdige klanten vooral gebruik te maken van
meerderjarige coffeeshopbezoekers die ze vragen om ook wat voor hen te kopen.

Drugstoerisme
Uit alle gesprekken blijkt dat het aantal toeristen dat voor de coffeeshops in deze
gemeente komt steeds verder afneemt. Toch zijn er op de hotspot ongeveer elk uur
groepjes toeristen die (wetens en onwetens) proberen de coffeeshops te bezoeken.
Volgens een lokale expert weet een deel van de toeristen dat toegang tot de
coffeeshops voor hen verboden is en komen zij specifiek voor de runners en dealers op
de kade. Enkele runners en dealers bevestigen enkele vaste (buitenlandse) klanten te
68

INTRAVAL – Lokaal bekeken

hebben met wie ze wel eens (buiten de hotspot) afspreken. Volgens lokale experts
komen ook niet-ingezetenen naar de hotspot (of elders in de gemeente) om drugs van
de illegale verkopers te kopen, omdat de straf wanneer ze voor drugsbezit worden
aangehouden hier lager is. In Nederland krijgen ze bijvoorbeeld ten hoogste een boete
voor een gebruikershoeveelheid aan drugs, terwijl dit in België of Duitsland tot een
hogere straf zou leiden. Tijdens het veldwerk hebben we geen (groepen) toeristen of
ingezetenen waargenomen die direct op de runners of dealers afstappen.

6.5 Overlast
In deze paragraaf beschrijven we de aard en omvang van verschillende
overlastvormen op de hotspots.

Runners en dealers
Vrijwel alle geënquêteerde omwonenden en ondernemers zien op de hotspot rond de
kade en boulevard runners en dealers. Ongeveer een kwart zegt er (heel) veel overlast
van te ondervinden. Volgens lokale experts en omwonenden en ondernemers zijn de
illegale verkopers verder vooral tijdens festivals, evenementen en koopzondagen op de
kade en omgeving aanwezig. Het feit dat zij zichtbaar in de openbare ruimte aanwezig
zijn, zorgt voor een gevoel van onveiligheid bij omwonenden en passanten. Zij zien de
dealers en runners hangen en nemen waar dat zij voorbijgangers aanspreken
vermoedelijk om hun drugs aan te bieden.
Lokale experts geven aan dat de situatie qua runners en dealers weinig is veranderd
ten opzichte van afgelopen jaren, maar dat de inhoud van de meldingen over de
illegale verkopers van omwonenden en ondernemers wel wat is gewijzigd. De
bewoners melden vooral bijzonderheden ten opzichte van de normale situatie op de
hotspot. Ze krijgen bijvoorbeeld meldingen van wanneer het drukker is (meer illegale
verkopers), runners op meer of andere tijdstippen aanwezig zijn of zich in grotere
groepen ophouden.
Verder merken de lokale experts op dat de overlast op de kade met betrekking tot de
runners en dealers niet meer zo ernstig is als enkele jaren geleden. Het lijkt er op dat
de illegale verkopers – in tegenstelling tot vroeger – elkaar meer de klanten gunnen.
Vechtpartijen en conflicten tussen dealers en runners zijn vrijwel verleden tijd. Enkele
runners en omwonenden bevestigen dat het rustiger is geworden.

Overige vormen van (drugs)overlast
Van de geënquêteerde omwonenden en ondernemers geeft bijna een derde aan wel
eens last te hebben van foutgeparkeerde auto’s. Overige vormen van (drugs)overlast
komen volgens hen weinig (meer) voor op de hotspot. De meeste omwonenden en
ondernemers ervaren (zeer) weinig last van niet doorstromend verkeer, van mensen
die op straat blowen, van coffeeshopbezoekers, van geluidsoverlast uit de coffeeshops
en/of van mensen die in hun directe woon- of werkomgeving alcohol drinken. Dit

Gemeente V

69

betekent niet dat deze potentiële overlastvormen niet meer voorkomen. Zo geeft bijna
de helft van de omwonenden en ondernemers aan nog (heel) vaak mensen te zien die
blowen op straat, maar het merendeel ervaart hier geen overlast van.
Uit meerdere gesprekken op de hotspot en met lokale experts lijkt het dat andere
mogelijke vormen van overlast – niet gerelateerd aan de coffeeshops - meer de
aandacht zijn gaan vragen. Zo wordt er steeds meer door bewoners in de wijk
gesproken over de noodzaak tot een aanpak van geluidsoverlast door studenten en van
parkeer- en verkeeroverlast in het algemeen. De (soft)drugsgerelateerde overlast is
volgens hen in verhouding minder belangrijk geworden en lijkt soms te komen om
vervolgens weer te gaan.

Meldingen
De meldingen van bewoners bij het Drugsmeldpunt van de gemeente doen zich met
name voor in het voorjaar en najaar. Volgens lokale experts is er een directe relatie te
zien tussen de capaciteit van de inzet op de aanpak van de drugsgerelateerde overlast
en het aantal meldingen erover. Bij minder inzet zien ze direct een toename in de
problematiek (toename runners en daarmee gaande overlast(meldingen)) en vica versa.

Aanpak
Sinds de invoering van het Ingezetenencriterium heeft de bestrijding van (overlast
van) drugs een hoge prioriteit in de gemeente. Er zijn meerdere projecten opgestart
waaronder het Drugsmeldpunt bij de gemeente, een speciaal drugsteam, een nauwe
samenwerking tussen gemeente en politie, het inzetten van gebiedsontzeggingen en
de aanpak van kopers van drugs. Door de actieve drugsaanpak van de afgelopen jaren
zeggen de lokale experts steeds meer zicht te krijgen op de werkwijze van de illegale
verkopers en de criminele netwerken die hierachter schuilgaan.
Volgens lokale experts geven politie en gemeente op papier nog steeds veel prioriteit
aan het bestrijden van (de overlast) van drugs, maar de focus op de prioriteiten staat
steeds meer onder druk door de geringe politiecapaciteit. Wanneer de politie andere
prioriteiten moet stellen – bijvoorbeeld bij een groot evenement in de gemeente - trekt
de capaciteit die voor de aanpak van drugsoverlast gepland is weg en zien zij (en de
omwonenden en ondernemers) direct daarvan de effecten.

Meldingsbereidheid
Volgens experts maken de meeste omwonenden pas melding van voorvallen als ze
daar zelf overlast van ervaren. Daarnaast zouden er omwonenden zijn - de
zogenoemde veelmelders - die ook melding van voorvallen maken waar ze niet per sé
zelf last van hebben, maar andere buurtbewoners mogelijk wel. Zo willen zij bijdragen
aan de aanpak van de overlast op de hotspot. Over de meldingsbereidheid van de
omwonenden en ondernemers lopen de meningen uiteen. Sommige experts geven aan
dat burgers nauwelijks meer over drugsoverlast melden, omdat de politie toch niet
(snel) komt. Anderen schatten de meldingsbereidheid hoog in, mede door een
applicatie waarmee de bewoner eenvoudig over overlast kan melden en snel
terugkoppeling krijgt wat met zijn of haar melding is gedaan.
70

INTRAVAL – Lokaal bekeken

6.6 Vergelijking voorgaande metingen
De drugsoverlast heeft sinds 2012 een hoge prioriteit gekregen in deze gemeente.
Politie, gemeente en de buurt pakken samen de overlast actief aan. Het is na jaren
inzet volgens lokale experts en omwonenden duidelijk geworden dat de drugsoverlast
vrijwel direct in relatie staat met de capaciteit van politie en gemeente.
Uit vrijwel alle gesprekken die we hebben gevoerd blijkt dat de drugsoverlast op de
hotspot in vergelijking met de vorige meting van de monitor verder is afgenomen,
zoals ook al bleek uit de twee voorgaande metingen De runners en dealers zijn echter
nog steeds duidelijk aanwezig op de hotspot. Ze hangen in kleine groepjes, lopen er
vrijwel de hele dag rond, en spreken voorbijgangers aan. Uit onze observaties lijkt het
aantal drugstoeristen – en de overlast die daar samen mee kan gaan – ten opzichte van
vorige meting iets te zijn afgenomen.

Illegale verkopers
Hat aantal geënquêteerde omwonenden en ondernemers dat in 2017 aangeeft (heel)
vaak runners of dealers te zien is nagenoeg gelijk gebleven met de voorgaande
metingen (iets meer dan de helft), ook de overlast die van deze illegale verkopers
wordt ondervonden is nauwelijks veranderd (ongeveer een vijfde tot een kwart). Uit
de gesprekken met lokale experts en informele gesprekken op de hotspot blijkt dat de
ernst van de overlast is verminderd met als gevolg dat de inhoud van meldingen is
veranderd. Vooral bijzonderheden worden nog gemeld.

Cijfers drugsmeldpunt
Van het Drugsmeldpunt hebben we de meldingen van drugsoverlast van bewoners en
ondernemers op straatniveau ontvangen (zie figuur 6.2). Door lokale experts wordt
opgemerkt dat deze meldingen vrijwel allemaal over drugs gaan (vrijwel niet over
alcohol) en afhankelijk zijn van de inzet van de politie. Door de inzet van de politie is
volgens diverse experts, mede door het opleggen van gebiedsontzeggingen en –
verboden, de overlast vanwege het aantal runners en dealers afgenomen.
Figuur 6.2

Geregistreerde E38 overlastmeldingen op hotspot in gemeente V

2014
2015
2016

30
25
20
15
10
5
0
jan

Gemeente V

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

71

6.7 Resumé
In deze grensgemeente in Zuid-Nederland hebben we één hotspot geselecteerd waar
met name drugsrunners actief zijn. De hotspot is een kade en boulevard waar twee van
de drie coffeeshops op deze hotspot zijn gevestigd. De derde coffeeshop ligt in een
zijstraat van de boulevard. Deze hotspot is gekozen vanwege de aanwezigheid van
drugsrunners die softdrugs aanbieden aan passanten en overlast zouden geven. Dit
gebied is ook in de eerste twee metingen van de monitor onderzocht.
Alle respondenten benadrukken in de gesprekken dat het coffeeshoptoerisme in deze
gemeente sinds de invoering van het Ingezetenencriterium en de strikte handhaving
ervan fors is afgenomen. Vanwege de strikte handhaving gaat het niet langer om
coffeeshoptoeristen, want de coffeeshops komen niet-ingezetenen niet meer in, maar
om softdrugstoeristen. Het aantal niet-ingezetenen dat naar deze gemeente komt om
softdrugs te kopen in de coffeeshops neemt geleidelijk verder af.
Evenals bij de voorgaande metingen zijn runners en dealers nog volop aanwezig op de
hotspot. Ze lopen er rond, staan in kleine groepjes en spreken voorbijgangers aan. Op
de hotspot rond de kade en boulevard - waar vrijwel nog uitsluitend bezoekers van de
coffeeshops komen - is hun gedrag duidelijk zichtbaar.

Onderwerpen
Van de drie onderwerpen die voortvloeien uit de eerste fase van de derde meting heeft
er één een rol gespeeld bij het selecteren van de hotspot in deze gemeente
(ontwikkelingen in overlastmeldingen). We zijn – net als voor de andere vier
gemeenten – nagegaan wat de aard van de overlastmeldingen in deze gemeente is.

Ontwikkelingen in overlastmeldingen
In deze gemeente is sprake van een afnemende trend in het aantal overlastincidenten.
Uit de verdiepende analyse blijkt dat deze gemeente afwijkt van het landelijke beeld
en dat drugsgerelateerde rapporten verhoudingsgewijs vaker voorkomen, terwijl er
minder vaak rapporten voorkomen die aan alcohol zijn gerelateerd. De meeste
overlastincidenten houden verband met drugs (63%). De drie meest gevonden
zoektermen in de registraties, ‘drugs’, ‘deal(er)’ en ‘handel’, zijn een indicatie dat de
overlast met name door straatdealers en drugsrunners wordt veroorzaakt. Uit de
overlastmeldingen op hotspotniveau blijkt wel dat het aantal meldingen over drugs
jaar op jaar verder afneemt. De afname lijkt wel af te vlakken waardoor steeds lastiger
waar te nemen is of er nog sprake is van een verdere afname.

72

INTRAVAL – Lokaal bekeken

7. CONCLUSIES

Deze verdiepingsstudie vormt de tweede fase van de derde meting van de monitor
waarmee de ontwikkelingen in het coffeeshopbeleid worden gevolgd. In dit laatste
hoofdstuk bespreken we de conclusies die op basis van de resultaten kunnen worden
getrokken.
We hebben onderzoek gedaan in twee grensgemeenten in de politieregio OostNederland en in drie grensgemeenten in de politieregio Limburg. In totaal hebben we
in deze vijf gemeenten zeven hotspots vastgesteld waar etnografisch veldonderzoek is
verricht. Hierbij hebben we de fenomenen coffeeshoptoerisme, softdrugstoerisme,
softdrugsgerelateerde overlast, illegale verkoop van cannabis aan gebruikers buiten de
coffeeshop en straatdealers en drugsrunners onderzocht.
De keuze voor de vijf gemeenten is in de eerste plaats ingegeven door de
ontwikkelingen uit de eerste fase en de daaruit voorkomende onderwerpen. De
resultaten van de eerste fase riepen vragen op over softdrugstoerisme, straathandel
door drugsrunners en dealers en ontwikkelingen in de bij politie geregistreerde
overlastmeldingen.1 Vervolgens zijn binnen de vijf gemeenten zeven hotspots
vastgesteld met behulp van lokale experts.
We behandelen in de eerste drie paragrafen de aan het coffeeshopbeleid gerelateerde
fenomenen; namelijk het coffeeshoptoerisme; de illegale verkoop van cannabis aan
gebruikers buiten de coffeeshop; het softdrugstoerisme; en de (soft)druggerelateerde
overlast. In paragraaf 7.4 sluiten we af met enkele overkoepelende conclusies over de
drie onderwerpen die uit de eerste fase van de derde meting voortvloeien:
softdrugstoerisme; straathandel; en ontwikkelingen in overlastmeldingen.

7.1 Coffeeshoptoerisme
Wat is de aard van het coffeeshoptoerisme op de hotspots in de vijf gemeenten?
Op bijna alle hotspots is sprake van niet-ingezetenen die coffeeshops willen bezoeken.
Daarbij speelt de grensligging van gemeenten een belangrijke rol. De coffeeshops
trekken buitenlandse bezoekers aan die softdrugs willen kopen en gebruiken in een
coffeeshop. In harddrugs zijn zij doorgaans niet of nauwelijks geïnteresseerd. Naar
welke hotspot zij afreizen laten zij vooral afhangen van de afstand die zij moeten
afleggen en hoe toegankelijk de shops daar zijn (door bijvoorbeeld rekening te houden
met mogelijke handhaving van het I-criterium). De coffeeshops op de hotspot worden
overigens ook bezocht door buitenlanders die – mits zij in Nederland ingeschreven
1

Mennes, R., J. Snippe, M. Sijtstra, B. Bieleman (2017).

Conclusies

73

staan als inwoner – niet tot coffeeshoptoeristen worden gerekend, zoals internationale
studenten en arbeidsmigranten.
Meer ervaren buitenlandse softdrugsgebruikers zijn meestal op de hoogte van de
gemeentelijke regels omtrent coffeeshops, maar dit geldt lang niet voor alle
coffeeshoptoeristen. Het is hen veelal onbekend in welke gemeenten zij de
coffeeshops al dan niet naar binnen mogen om softdrugs te kopen. De gebrekkige
kennis van coffeeshoptoeristen stelt drugsrunners en straatdealers op enkele hotspots
in staat om buitenlandse toeristen te misleiden. Zij zeggen hen dat ze de coffeeshops
in de gemeente niet in mogen en dat ze softdrugs uitsluitend op straat kunnen kopen.
In het algemeen kan worden vastgesteld dat het fenomeen coffeeshoptoerisme zich het
meest voordoet op hotspots die in het centrum van een grotere stad liggen. Het gros
van de coffeeshoptoeristen reist af naar het centrum van een stad en duikt daar de
eerste de beste coffeeshop in. Zij doen geen extra moeite om de locatie van een shop
in een woonwijk te achterhalen, zo blijkt uit het veldonderzoek op één van de
hotspots. Daar krijgt de in een woonwijk gevestigde coffeeshop met weinig
buitenlandse bezoekers te maken, terwijl in de shops in het centrum van de stad wel
regelmatig buitenlandse bezoekers komen.
Op de hotspots in twee van de vijf verdiepingsgemeenten, waar al jarenlang in grote
mate sprake is van coffeeshoptoerisme, zien we echter dat ook shops die niet in het
centrum liggen goed bezocht worden door niet-ingezetenen. Het gaat op deze hotspots
om coffeeshops die al jarenlang buitenlandse bezoekers trekken en goed bij hen
bekend staan. Hier is op de hotspots goed merkbaar dat het coffeeshoptoerisme (en de
gevolgen daarvan) onderdeel zijn geworden van de buurt.

7.2 Illegale verkoop en (soft)drugstoerisme
Wat is de aard van de illegale verkoop en het (soft)drugstoerisme op de hotspots in
de vijf gemeenten?
Op alle hotspots in de vijf gemeenten is sprake van illegale handel in soft- en/of
harddrugs. Op vijf hotspots (in drie van de vijf gemeenten) is de omvang van de
illegale markt beperkt en/of vinden de transacties plaats in het verborgene.

Zichtbare straathandel
Op de hotspots in twee gemeenten - één in het zuiden en één in het oosten van het land
– is net als in de vorige twee metingen sprake van zichtbare straathandel. Er wordt in
de openbare ruimte duidelijk zichtbaar gehandeld in zowel soft- als harddrugs. Op de
hotspots zijn drugsrunners en straatdealers bepalend voor het straatbeeld waarmee
bewoners dagelijks worden geconfronteerd. De mate van illegale verkoop op de
hotspot is iets afgenomen, waarschijnlijk mede door de actieve bestrijding door de

74

INTRAVAL – Lokaal bekeken

politie in beide gemeenten. De illegale verkopers zijn op beide hotspots echter nog
steeds prominent zichtbaar, maar de transacties zijn wel minder zichtbaar geworden.

Oostelijke gemeente
In de gemeente in het oosten van het land is de overlast op de hotspot waarschijnlijk
mede afgenomen door een stringentere handhaving en een in 2015 gestarte - en nadien
geïntensiveerde - persoonsgerichte aanpak. Straatdealers en drugsrunners verblijven
nog wel vaak op de hotspot, maar de feitelijke drugstransacties vinden op andere
plekken buiten de hotspot plaats. Mogelijk is dit de verklaring voor de afname van de
frequentie van overlastmeldingen bij de politie. Tot de laatste meting waren er twee
afzonderlijke groepen dealers. Bij deze meting is dat onderscheid niet langer te maken.
De dealers en runners op de hotspot vormen nu één grote groep. Door nieuwe aanwas
die vaak afkomstig is van buiten de gemeente, is de totale omvang van de groep
dealers niet afgenomen, ondanks de intensievere persoonsgerichte aanpak.

Zuidelijke gemeente
In de zuidelijke gemeente lijken er in het laatste jaar niet of nauwelijks meer
drugsrunners en/of straatdealers te zijn bijgekomen op de hotspot. Van de groepen
illegale verkopers die uit de Randstad naar de hotspot kwamen, is nu niet of
nauwelijks sprake meer. In de werkwijze van de illegale verkopers die er nog wel
actief zijn is nauwelijks iets veranderd. Zij maken op de hotspot contact met potentiële
kopers en de overdracht van drugs vindt meestal op een andere - meer uit het zicht
gelegen - locatie plaats. Het is de vaste kern van illegale verkopers die nog actief is op
de hotspot in deze gemeente: de drugsrunners en dealers die we op de hotspot
tegenkomen, hebben we ook bij de vorige verdiepingsstudie gezien.

Beperkte omvang en zichtbaarheid
Op de hotspots in de overige drie verdiepingsgemeenten drukt de illegale verkoop van
drugs niet zichtbaar een stempel op de beleving van de openbare ruimte op de
hotspots. Op de hotspot in de woonwijk vinden wel wat dealactiviteiten in het lokale
park plaats, maar van systematische straathandel lijkt geen sprake. Ook de
ondervraagde omwonenden geven aan hier niet zozeer overlast van te ervaren.
Op de hotspots in de twee andere gemeenten is de omvang van de handel groter en
zijn wel straathandelaren actief die systematisch te werk gaan. De zichtbaarheid van
hun activiteiten is echter beperkt, deels omdat zij voorzichtiger lijken te werken dan
voorheen. Zij laten zich niet altijd meer in de omgeving van de coffeeshop zien,
spreken gerichter potentiële klanten aan en werken meer op bestelling. Het gaat om
jonge mannen die zowel soft- als harddrugs verkopen en hun aanbod afstemmen op de
lokale vraag.
Op de hotspots in de twee bovengenoemde gemeenten lijkt de perceptie van de
bewoners een belangrijke rol te spelen in hoe zij de situatie rond de illegale verkoop
van drugs beoordelen. Op de hotspots is jarenlang sprake geweest van zichtbare
straathandel. Onze indruk is dat hierdoor een vorm van gewenning is opgetreden bij de
bewoners die al langere tijd woonachtig zijn op de hotspot. Die gewenning heeft er
Conclusies

75

enerzijds toe geleid dat omwonenden de invloed van de nog aanwezige straathandel op
de leefbaarheid minder negatief beoordelen, omdat de omvang ervan de afgelopen
jaren is geslonken. Anderzijds is een sceptische houding ontstaan over coffeeshops en
haar bezoekers, waardoor ervaren overlast – al dan niet terecht – sneller aan
coffeeshops en softdrugsgebruikers wordt gerelateerd.

7.3 (Soft)drugsgerelateerde overlast
Wat is de aard van de softdrugsgerelateerde overlast en straatdealers en
drugsrunners op de hotspots in de vijf gemeenten?
De overlast van coffeeshops en softdrugs lijkt onderdeel van een breder palet van
overlast. In het algemeen ervaren omwonenden en omwerkenden in de directe
omgeving van de coffeeshop het vaakst overlast van druk verkeer, foutgeparkeerde
auto’s en een gebrek aan parkeerruimte. Verder is op enkele hotspots sprake van
geluidsoverlast en afval op straat. Daarnaast komt de overlast van de (vermeende)
aanwezigheid van drugsrunners en straatdealers terug in de verdiepingsstudies. Net als
in de verdiepingsstudie in de tweede meting, blijkt dat coffeeshops zelf een
belangrijke rol kunnen spelen in het verminderen en voorkomen van bovenstaande en
andere vormen van overlast.

Verkeersoverlast
Voor alle hotspots geldt dat de coffeeshop(s) goed worden bezocht. Het is een komen
en gaan van softdrugsgebruikers die van de diensten van de shops gebruik willen
maken. Voor de meeste coffeeshops in de verdiepingsstudie is de infrastructuur niet
berekend op de bezoekersstromen die de coffeeshop trekt. Op enkele hotspots zijn er
ook andere gelegenheden die veel bezoekers trekken en voor druk op de infrastructuur
zorgen.
Dit leidt op meerdere hotspots tot verkeersopstoppingen, bijvoorbeeld wanneer auto’s
inparkeren of als er een ‘pit-stop’ (midden op de weg stoppen om iemand uit te laten
stappen) wordt gemaakt. Ook klagen de omwonenden op meerdere hotspots over het
gebrek aan parkeergelegenheid. We zien bij meerdere coffeeshops dat deurwachters
c.q. portiers potentiële coffeeshopklanten aanspreken op hun gedrag, maar dit kan
vaak niet voorkomen dat er opstoppingen ontstaan en dat er zo nu en dan een auto
foutgeparkeerd staat.
Een deel van de omwonenden schrijft de verkeersoverlast op de hotspot expliciet toe
aan de coffeeshop. Op basis van het veldonderzoek kan echter worden vastgesteld dat
deze vorm van overlast het resultaat is van een combinatie van factoren, waarvan de
bezoekersstromen van de coffeeshop er één is. Met name bij de coffeeshop in de
woonwijk - waar de relatie tussen buurt en coffeeshop onder spanning staat - is dit het
geval. Hieruit blijkt wederom het belang van de perceptie van omwonenden in de
beoordeling van het fenomeen coffeeshop en de invloed ervan op de leefbaarheid.

76

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Straatdealers en drugsrunners
De meest zichtbare vorm van de illegale verkoop van drugs is de verkoop door
straatdealers en drugsrunners. Met name op de hotspots in één oostelijke en één
zuidelijke gemeente drukken deze, vaak jonge, mannen hun stempel op de beleving
van de openbare ruimte. De aanwezigheid van deze verkopers leidt tot een onveilig
dan wel onprettig gevoel bij omwonenden. Dat heeft mogelijk te maken met de wijze
waarop zij zich presenteren in de openbare ruimte - capuchon, roken, alcohol drinken,
voorbijgangers aanspreken en naroepen - en het feit dat de meeste omwonenden weten
waarmee deze personen zich bezighouden.
Niet alleen op de hotspots in deze twee gemeenten, maar ook in de andere drie
gemeenten, lijkt de werkwijze van de straathandelaren te zijn veranderd. De gerichte
acties van politie, het organiseren van werkgroepen en overleggen en het aansporen
om melding te maken van overlast van dealers, hebben er mogelijk voor gezorgd dat
de dealers voorzichtiger zijn geworden. Zij lijken zich meer bewust te zijn van hun
directe omgeving, spreken gerichter potentiële klanten aan en laten de transactie even
buiten de hotspot plaatsvinden.

Rol coffeeshops
Ook in deze verdiepingsstudie wordt duidelijk dat er grote verschillen zijn tussen
coffeeshops, maar dat de aard van de mogelijke problemen die in de directe omgeving
ervan ontstaan grotendeels vergelijkbaar zijn. De verdiepingsstudie laat opnieuw zien
dat de houding van de coffeeshop richting andere betrokkenen en de buurt belangrijk
is bij het beheersbaar maken en houden van de situatie rondom de coffeeshop.
Voor alle hotspots zijn voorbeelden te geven waaruit het belang van goed contact
tussen de coffeeshop en de sociale omgeving blijkt. Daarbij kan gedacht worden aan
praktische zaken als het aanvegen van de straat, het in goede banen leiden van het
parkeerbeleid en het aanspreken van rondhangers, maar ook aan het in het leven
roepen van klankbordgroepen of het organiseren van een buurtoverleg. Als samen
wordt opgetrokken om de mogelijke overlast in de omgeving van de coffeeshop tot
een minimum te beperken, komt dit de leefbaarheid in de directe omgeving van de
shop ten goede.

7.4 Softdrugstoerisme, straathandel en overlastmeldingen
In hoeverre is er in de vijf gemeenten sprake van softdrugstoerisme, straathandel en
overlastmeldingen? Welke lokale ontwikkelingen doen zich daarin voor? Waaruit
bestaan de overlastmeldingen?
Aan de keuze voor de hotspots in de vijf gemeenten lagen drie onderwerpen ten
grondslag, die we nader hebben onderzocht aan de hand van de lokale ontwikkelingen
in het coffeeshoptoerisme, het softdrugstoerisme, de softdrugsgerelateerde overlast, de

Conclusies

77

illegale verkoop buiten de coffeeshop en straatdealers en drugsrunners. Het gaat om
softdrugstoerisme, straathandel en ontwikkelingen in overlastmeldingen.

Softdrugstoerisme
Het eerste onderwerp, voortvloeiend uit de eerste fase, is het fenomeen
softdrugstoerisme. ‘Puur’ softdrugstoerisme – niet-ingezetenen die naar Nederland
afreizen met de ‘intentie’ om op de illegale markt softdrugs te kopen – komt niet of
nauwelijks voor op de hotspots. Er zijn weliswaar buitenlandse bezoekers die
softdrugs kopen bij de plaatselijk straatdealers, maar dit is vaak niet hun primaire doel
wanneer zij naar een Nederlandse gemeente afreizen. Ook andere studies laten zien,
dat buitenlandse softdrugsgebruikers de voorkeur geven aan het kopen en gebruiken
van softdrugs in een coffeeshop. Zij wenden zich doorgaans alleen tot illegale
verkopers als zij zich daar toe genoodzaakt zien. Dit is het geval wanneer zij
bijvoorbeeld – door de verschillen in het lokale beleid – niet goed weten of zij de
coffeeshops in een gemeente wel of niet mogen betreden of worden misleid door
illegale verkopers.

Straathandel
Het tweede onderwerp betreft de straathandel. Onze studie laat zien dat drugsrunners
en straatdealers een zekere rationaliteit hanteren bij het bepalen van hun werkwijze.
Zij passen zich voortdurend aan op basis van de mogelijkheden die hen geboden
worden. We zien op diverse hotspots dat - nu de straathandelaren meer in de gaten
worden gehouden - zij voorzichtiger (zijn) gaan opereren. Zij doen dit onder andere
om niet opgepakt te worden, maar de voornaamste reden is om hun eigen handel niet
te schaden. Ook wordt er meer gebruik gemaakt van het werken op bestelling en
spreken zij op andere – minder zichtbare – locaties af met hun klanten. Wel blijven de
jonge mannen, vaak zonder vaste woon- en verblijfplaats, op de hotspots in twee
gemeenten bepalend voor het straatbeeld. De straathandel is er hardnekkig en er lijkt
een zekere mate van gewenning te zijn opgetreden bij omwonenden en omwerkenden
met betrekking tot het fenomeen.

Overlastmeldingen
Het derde onderwerp uit de eerste fase van de derde meting heeft betrekking op de
overlastmeldingen die onder de noemer ‘overlast door alcohol en/of drugs’
(Maatschappelijke Klasse E38) worden geregistreerd bij de politie. De verdiepende
analyse die we hierop hebben uitgevoerd, laat zien dat de geselecteerde gemeenten
vaak hoger dan het landelijk gemiddelde scoren op zoektermen die duiden op aan
drugs gerelateerde overlast. We vinden echter een beperkt aantal meldingen als we
zoeken op de namen van coffeeshops en omliggende straten binnen de hotspot. We
kunnen op basis daarvan voorzichtig constateren dat de overlast als gevolg van
coffeeshops een beperkt onderdeel is van een veel breder palet van overlast waar
omwonenden en omwerkenden op de hotspots mee te maken krijgen.

78

INTRAVAL – Lokaal bekeken

BIJLAGE 1 RESULTATEN BUURTENQUÊTE

Tabel 1

Geslacht respondenten, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Man

60

60

35

35

47

67

49

Vrouw

40

40

65

65

53

33

51

I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Leeftijd min - max

17-76

22-67

22-70

22-85

26-63

17-69

24-91

Gemiddelde leeftijd

38

39

45

50

40

40

52

Tabel 2

Tabel 3

Leeftijd respondenten

Aantal respondenten dat in de buurt woont en/of werkt, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Omwonenden

51

100

100

59

100

83

94

Omwerkenden

80

14

12

53

6

17

34

Tabel 4

Aantal respondenten dat aangeeft wel eens overlast te hebben ervaren van nietdoorstromend verkeer, in %
I
(n=31)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Helemaal niet

87

49

29

18

18

44

57

Een beetje

7

29

6

29

35

22

17

Nogal

7

14

35

24

12

22

11

Veel

-

6

18

24

29

11

11

Heel veel

-

6

12

6

6

-

3

Weet niet

11

-

-

-

-

-

-

Tabel 5

Aantal respondenten dat aangeeft wel eens overlast te hebben ervaren van
foutgeparkeerde auto’s, in %
I
(n=33)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Helemaal niet

82

43

53

47

24

78

51

Een beetje

9

31

-

-

41

22

17

Nogal

3

11

6

18

12

-

3

Veel

3

9

12

29

24

-

26

Heel veel

3

6

29

6

-

-

3

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

79

Tabel 6

De mate waarin respondenten aangeven auto’s met buitenlandse kentekenplaten in
hun directe woon- of werkomgeving te zien, in %
I
(n=34)

II
(n=33)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Nooit

12

21

-

-

-

6

3

Zelden

18

36

-

-

-

-

6

Soms

27

21

6

12

-

11

3

Vaak

21

18

29

65

47

22

53

Heel vaak

24

3

65

24

53

61

35

Tabel 7

De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon– of werk omgeving
mensen te zien die op straat alcohol drinken of dronken zijn, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Nooit

9

17

65

35

29

6

18

Zelden

14

26

24

-

29

28

47

Soms

40

31

12

35

29

33

24

Vaak

29

23

-

29

12

33

12

Heel vaak

9

3

-

-

-

-

-

Tabel 8

De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat alcohol drinken of dronken zijn, in %
I
(n=32)

II
(n=29)

III-A
(n=6)

III-B
(n=11)

IV-A
(n=12)

IV-B
(n=17)

V
(n=28)

Helemaal niet

50

66

67

27

50

47

79

Een beetje

34

21

17

9

33

35

11

Nogal

6

14

17

36

-

12

7

Veel

9

-

-

18

17

6

4

Heel veel

-

-

-

9

-

-

-

Tabel 9

De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat alcohol drinken of dronken zijn
(hercodering), in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Niet gesignaleerd/geen
idee

9

17

65

35

29

6

18

Helemaal geen overlast

46

54

24

18

35

44

65

Beetje/nogal overlast

37

29

12

29

24

44

15

(Heel) veel overlast

9

-

-

18

12

6

3

80

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 10 De mate waarin respondenten aangeven in welke periode(s) in hun directe woonof werkomgeving mensen te zien die op straat alcohol drinken of dronken zijn, in %
I
(n=32)

II
(n=26)

III-A
(n=6)

III-B
(n=11)

IV-A
(n=12)

IV-B
(n=11)

V
(n=29)

Hele jaar door hetzelfde

31

12

67

18

83

64

52

Vaker in het voorjaar

9

23

17

-

-

18

7

Vaker in de zomer

53

81

17

36

17

27

17

Vaker in het najaar

3

-

-

-

-

-

3

Vaker in de winter

3

-

-

-

-

-

3

Vaker doordeweeks

-

-

-

9

-

-

-

Vaker in het weekend

28

15

-

55

8

18

21

Vaker ’s ochtends

-

-

-

9

-

-

3

Vaker ’s middags

22

-

17

9

-

-

3

Vaker ’s avonds

31

27

17

36

8

-

14

Vaker ’s nachts

28

4

-

36

8

-

3

Weet niet

3

4

-

-

-

-

17

Tabel 11 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien blowen op straat, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Nooit

11

3

18

29

-

6

14

Zelden

9

11

6

-

-

22

14

Soms

20

29

18

18

18

22

23

Vaak

31

37

41

35

41

44

37

Heel vaak

29

20

18

18

41

6

11

Tabel 12 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving blowen op straat, in %
I
(n=31)

II
(n=34)

III-A
(n=14)

III-B
(n=12)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=16)

V
(n=30)

Helemaal niet

68

74

43

42

41

69

63

Een beetje

7

15

21

17

59

25

17

Nogal

10

6

7

17

-

-

3

Veel

13

6

21

17

-

6

13

Heel veel

3

-

7

8

-

-

3

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

81

Tabel 13 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving blowen op straat (hercodering), in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Niet gesignaleerd/geen
idee

11

3

18

29

-

11

14

Helemaal geen overlast

60

71

35

29

41

61

54

Beetje/nogal overlast

14

20

24

24

59

22

17

(Heel) veel overlast

14

6

24

18

-

6

14

Tabel 14 De mate waarin respondenten aangeven in welke periode(s) in hun directe woon- of
werkomgeving mensen op straat te zien blowen, in %
I
(n=31)

II
(n=34)

III-A
(n=14)

III-B
(n=12)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=12)

V
(n=29)

Hele jaar door hetzelfde

48

65

57

75

65

50

62

Vaker in het voorjaar

3

9

-

-

6

8

3

Vaker in de zomer

39

38

14

8

29

42

28

Vaker in het najaar

-

3

-

-

-

-

3

Vaker in de winter

-

3

-

-

-

-

-

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

7

3

7

-

-

-

7

Vaker ’s ochtends

-

-

21

-

-

-

-

Vaker ’s middags

10

-

21

8

-

-

17

Vaker ’s avonds

26

9

-

17

-

8

14

Vaker ’s nachts

10

-

-

-

-

-

-

Weet niet

-

6

-

-

-

-

7

Tabel 15 De mate waarin respondenten aangeven wel eens wietlucht in de buurt van de
coffeeshop(s) te ruiken, in %
I
(n=32)

II
(n=35)

III-A
(n=16)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Nooit

59

31

38

71

59

-

38

Zelden

3

20

13

6

18

28

12

Soms

16

20

19

18

24

44

15

Vaak

16

26

25

6

-

28

27

Heel vaak

6

3

6

-

-

-

9

82

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 16 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van wietlucht in de
buurt van de coffeeshop(s), in %
I
(n=13)

II
(n=24)

III-A
(n=10)

III-B
(n=5)

IV-A
(n=7)

IV-B
(n=17)

V
(n=21)

Helemaal niet

92

58

50

80

71

65

57

Een beetje

-

33

20

-

14

12

33

Nogal

8

8

-

20

14

18

-

Veel

-

-

10

-

-

6

10

Heel veel

-

-

10

-

-

-

-

Tabel 17 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van wietlucht in de
buurt van de coffeeshop(s) (hercodering), in %
I
(n=32)

II
(n=35)

III-A
(n=16)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Niet gesignaleerd/geen
idee

59

31

38

71

59

6

38

Helemaal geen overlast

38

40

31

24

29

61

35

Beetje/nogal overlast

3

29

13

6

12

28

20

(Heel) veel overlast

-

-

19

-

-

6

6

Tabel 18 De mate waarin respondenten aangeven in welke periode(s) wietlucht in de buurt
van de coffeeshop(s) te ruiken, in %
I
(n=15)

II
(n=21)

III-A
(n=11)

III-B
(n=5)

IV-A
(n=7)

IV-B
(n=9)

V
(n=21)

Hele jaar door hetzelfde

53

76

55

40

86

67

67

Vaker in het voorjaar

-

-

9

-

-

11

5

Vaker in de zomer

7

10

9

-

14

33

19

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

-

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

-

5

-

-

-

-

-

Vaker ’s ochtends

-

-

36

-

-

-

-

Vaker ’s middags

7

-

36

40

-

-

-

Vaker ’s avonds

13

5

-

40

-

-

10

Vaker ’s nachts

-

-

-

-

-

-

-

Weet niet

33

14

-

20

-

11

14

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

83

Tabel 19 De mate waarin respondenten aangeven wel eens geluid van een hoog volume uit
de coffeeshop te horen, in %
I
(n=34)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Nooit

100

83

94

100

82

94

100

Zelden

-

6

6

-

6

-

-

Soms

-

9

-

-

6

6

-

Vaak

-

3

-

-

6

-

-

Heel vaak

-

-

-

-

-

-

-

Tabel 20 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van geluid van een
hoog volume dat uit de coffeeshop komt, in %
I
(n=0)

II
(n=6)

III-A
(n=1)

III-B
(n=0)

IV-A
(n=3)

IV-B
(n=1)

V
(n=0)

Helemaal niet

-

33

-

-

33

-

-

Een beetje

-

50

100

-

33

-

-

Nogal

-

-

-

-

-

100

-

Veel

-

17

-

-

33

-

-

Heel veel

-

-

-

-

-

-

-

Tabel 21 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van geluid van een
hoog volume dat uit de coffeeshop komt (hercodering), in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Niet gesignaleerd/geen
idee

100

83

94

100

82

94

100

Helemaal geen overlast

-

6

-

-

6

-

-

Beetje/nogal overlast

-

9

6

-

6

6

-

(Heel) veel overlast

-

3

-

-

6

-

-

Tabel 22 De mate waarin respondenten aangeven drugsrunners te zien in hun directe woonof werkomgeving, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Nooit

51

66

59

24

53

33

6

Zelden

6

3

12

-

12

17

9

Soms

6

9

6

41

12

17

20

Vaak

20

9

6

24

12

17

37

Heel vaak

6

3

6

6

-

-

26

Geen idee

11

11

12

6

12

17

3

84

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 23 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsrunners in
hun directe woon- of werkomgeving, in %
I
(n=13)

II
(n=8)

III-A
(n=5)

III-B
(n=12)

IV-A
(n=6)

IV-B
(n=9)

V
(n=32)

Helemaal niet

54

25

60

58

33

67

53

Een beetje

15

63

20

8

-

22

13

Nogal

15

13

20

25

33

11

6

Veel

15

-

-

8

17

-

19

Heel veel

-

-

-

-

17

-

9

Tabel 24 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsrunners in
hun directe woon- of werkomgeving (hercodering), in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Niet gesignaleerd/geen
idee

63

77

71

29

65

50

9

Helemaal geen overlast

20

6

18

41

12

33

49

Beetje/nogal overlast

11

17

12

24

12

17

17

(Heel) veel overlast

6

-

-

6

12

-

26

Tabel 25 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode in hun directe
woon- of werkomgeving drugsrunners te zien, in %
I
(n=16)

II
(n=9)

III-A
(n=7)

III-B
(n=13)

IV-A
(n=8)

IV-B
(n=6)

V
(n=33)

Hele jaar door hetzelfde

50

67

-

77

63

33

52

Vaker in het voorjaar

-

-

-

-

-

17

3

Vaker in de zomer

6

-

-

-

-

33

18

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

3

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

-

-

-

-

-

-

6

Vaker ’s ochtends

13

-

43

8

-

-

-

Vaker ’s middags

19

-

57

8

-

-

9

Vaker ’s avonds

25

11

29

-

13

-

30

Vaker ’s nachts

-

-

-

-

-

-

-

Weet niet

19

33

29

15

25

33

18

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

85

Tabel 26 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
drugsdealers te zien, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Nooit

43

49

65

59

18

22

9

Zelden

9

17

12

-

6

11

21

Soms

20

14

12

18

47

39

15

Vaak

20

17

6

18

29

11

32

Heel vaak

6

-

6

6

-

-

15

Geen idee

3

3

-

-

-

17

9

Tabel 27 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsdealers in hun
directe woon- of werkomgeving, in %
I
(n=19)

II
(n=17)

III-A
(n=6)

III-B
(n=7)

IV-A
(n=14)

IV-B
(n=7)

V
(n=26)

Helemaal niet

74

29

50

71

7

86

46

Een beetje

11

47

17

29

50

14

12

Nogal

5

18

33

-

14

-

15

Veel

11

6

-

-

29

-

23

Heel veel

-

-

-

-

-

-

4

Tabel 28 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van drugsdealers in hun
directe woon- of werkomgeving (hercodering), in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Niet gesignaleerd/geen
idee

46

51

65

59

18

61

24

Helemaal geen overlast

40

14

18

29

6

33

35

Beetje/nogal overlast

9

31

18

12

53

6

21

(Heel) veel overlast

6

36

-

-

24

-

21

Tabel 29 De mate waarin respondenten aangeven het vermoeden te hebben dat er softdrugs,
harddrugs of beide worden verkocht door de drugsdealers in hun directe woon- of
werkomgeving, in %
I
(n=19)

II
(n=18)

III-A
(n=6)

III-B
(n=7)

IV-A
(n=14)

IV-B
(n=14)

V
(n=32)

Alleen hasj en wiet

16

6

17

29

14

-

13

Alleen harddrugs

16

17

-

29

-

-

-

Allebei

32

56

17

-

57

64

28

Geen idee

37

22

67

43

29

36

59

86

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 30 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode drugsdealers te
zien in hun directe woon- of werkomgeving, in %
I
(n=19)

II
(n=14)

III-A
(n=6)

III-B
(n=7)

IV-A
(n=14)

IV-B
(n=8)

V
(n=32)

Hele jaar door hetzelfde

58

71

-

100

86

25

56

Vaker in het voorjaar

-

-

-

-

-

13

3

Vaker in de zomer

5

7

-

-

-

25

16

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

-

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

-

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s ochtends

11

-

67

-

-

13

-

Vaker ’s middags

16

7

67

-

-

-

9

Vaker ’s avonds

26

21

33

-

7

13

22

Vaker ’s nachts

-

7

17

-

-

13

-

Weet niet

11

7

-

-

7

38

16

Tabel 31 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien die op straat harddrugs gebruiken, in %
I
(n=34)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Nooit

82

97

100

88

65

78

69

Zelden

9

3

-

6

29

11

20

Soms

3

-

-

6

6

6

9

Vaak

6

-

-

-

-

6

3

Heel vaak

-

-

-

-

-

-

-

Tabel 32 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat harddrugs gebruiken, in %
I
(n=6)

II
(n=1)

III-A*
(n=0)

III-B
(n=2)

IV-A
(n=6)

IV-B
(n=4)

V
(n=11)

Helemaal niet

67

-

-

-

33

75

55

Een beetje

17

-

-

50

67

-

9

Nogal

-

100

-

50

-

-

-

Veel

17

-

-

-

-

25

27

Heel veel

-

-

-

-

-

-

9

* De vraag of er overlast wordt ervaren van mensen die in de directe woon- of werkomgeving op straat
harddrugs gebruiken is in deze hotspot(s) niet gesteld, omdat geen enkele respondent het gebruik van
harddrugs op straat heeft gesignaleerd (zie tabel 31).

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

87

Tabel 33 De mate waarin respondenten aangeven overlast te ervaren van mensen die in hun
directe woon- of werkomgeving op straat harddrugs gebruiken (hercodering), in %
I

II

(n=24)

(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

(n=35)

Niet gesignaleerd/geen
idee

82

97

100

88

65

78

69

Helemaal geen overlast

12

-

-

-

12

17

17

Beetje/nogal overlast

3

3

-

12

24

-

3

(Heel) veel overlast

3

-

-

-

-

6

11

V

Tabel 34 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode mensen te zien in
hun directe woon- of werkomgeving die op straat harddrugs gebruiken, in %
I
(n=7)

II*
(n=0)

III-A*
(n=0)

III-B*
(n=0)

IV-A
(n=6)

IV-B
(n=3)

V
(n=11)

Hele jaar door hetzelfde

43

-

-

-

100

-

82

Vaker in het voorjaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de zomer

29

-

-

-

-

-

-

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

-

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

29

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s ochtends

-

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s middags

-

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s avonds

29

-

-

-

-

33

-

Vaker ’s nachts

14

-

-

-

-

33

-

Weet niet

14

-

-

-

-

67

18

*De vraag of in een bepaalde periode in de directe woon- of werkomgeving mensen te zien zijn die op
straat harddrugs gebruiken is in deze hotspot(s) niet gesteld wegens het niet signaleren van mensen die
op straat harddrugs gebruiken.

Tabel 35 De mate waarin respondenten aangeven mensen te zien in hun directe woon- of
werkomgeving die niet in Nederland wonen en van wie zij het vermoeden hebben
dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te kopen, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Nooit

23

40

-

-

-

6

11

Zelden

9

17

-

-

-

-

-

Soms

9

17

6

-

-

22

9

Vaak

43

14

18

65

35

39

43

Heel vaak

9

6

71

35

65

33

14

Geen idee

9

6

6

-

-

-

23

88

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 36 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te
kopen, in %
I
(n=24)

II
(n=19)

III-A
(n=16)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=17)

V
(n=24)

Helemaal niet

88

74

44

65

29

82

54

Een beetje

8

11

25

18

12

12

21

Nogal

-

16

19

6

18

-

8

Veel

4

-

13

6

35

6

17

Heel veel

-

-

-

6

6

-

-

Tabel 37 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te
kopen (hercodering), in %
I

II

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

(n=35)

46

-

-

6

34

60

40

65

29

78

37

Beetje/nogal overlast

6

14

24

29

11

20

(Heel) veel overlast

3

-

12

41

6

11

(n=35)

Niet gesignaleerd/geen
idee

31

Helemaal geen overlast

III-A
(n=17)

V

III-B
(n=17)

(n=35)

Tabel 38 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode mensen te zien in
hun directe woon- of werkomgeving die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om in de coffeeshop softdrugs te
kopen, in %
I
(n=27)

II
(n=13)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=13)

V
(n=25)

Hele jaar door hetzelfde

56

62

18

71

77

62

60

Vaker in het voorjaar

-

-

-

-

-

8

-

Vaker in de zomer

11

8

6

-

12

15

4

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

4

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

4

Vaker in het weekend

15

-

12

6

18

15

4

Vaker ’s ochtends

-

-

53

-

-

-

-

Vaker ’s middags

7

-

59

12

-

-

-

Vaker ’s avonds

4

-

-

12

-

-

8

Vaker ’s nachts

-

-

-

-

-

-

-

Weet niet

22

31

6

12

-

8

28

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

89

Tabel 39 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien die niet in Nederland wonen en van wie zij het vermoeden hebben
dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop softdrugs te kopen, in %
I
(n=34)

II
(n=33)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Nooit

41

46

77

53

18

6

18

Zelden

3

18

12

-

18

-

-

Soms

12

12

-

6

24

11

12

Vaak

21

12

-

6

6

-

35

Heel vaak

6

-

-

-

-

-

21

Geen idee

18

12

12

35

35

83

15

Tabel 40 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop softdrugs
te kopen, in %
I
(n=14)

II
(n=14)

III-A
(n=2)

III-B
(n=2)

IV-A
(n=8)

IV-B
(n=2)

V
(n=21)

Helemaal niet

64

79

100

50

25

100

48

Een beetje

14

14

-

-

25

-

19

Nogal

7

7

-

-

-

-

5

Veel

7

-

-

50

50

-

29

Heel veel

7

-

-

-

-

-

-

Tabel 41 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
overlast te ervaren van mensen die niet in Nederland wonen en van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop softdrugs
te kopen (hercodering), in %
I
(n=34)

II
(n=33)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=34)

Niet gesignaleerd/geen
idee

59

58

88

88

52

89

38

Helemaal geen overlast

26

33

12

6

12

11

30

Beetje/nogal overlast

9

9

-

-

12

-

15

(Heel) veel overlast

6

-

-

6

24

-

18

90

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 42 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode in hun directe
woon- of werkomgeving mensen te zien die niet in Nederland wonen en van wie zij
het vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om buiten de coffeeshop
softdrugs te kopen, in %
I
(n=21)

II
(n=12)

III-A
(n=3)

III-B
(n=6)

IV-A
(n=14)

IV-B
(n=7)

V
(n=25)

Hele jaar door hetzelfde

43

25

-

33

50

14

64

Vaker in het voorjaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de zomer

5

8

33

-

-

-

-

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

-

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

14

-

-

-

7

-

-

Vaker ’s ochtends

-

-

33

-

-

-

-

Vaker ’s middags

5

-

33

-

-

-

-

Vaker ’s avonds

5

-

-

-

-

-

4

Vaker ’s nachts

-

-

-

-

-

-

-

Weet niet

43

67

33

67

43

86

36

Tabel 43 De mate waarin respondenten aangeven in hun directe woon- of werkomgeving
mensen te zien van wie zij het vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om
harddrugs te kopen, in %
I
(n=33)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=15)

V
(n=35)

Nooit

49

66

82

71

41

20

29

Zelden

-

-

6

-

-

-

6

Soms

12

11

-

-

12

7

-

Vaak

3

3

-

6

6

-

3

Heel vaak

-

-

-

-

-

-

3

Geen idee

36

20

12

24

41

73

60

Tabel 44 De mate waarin respondenten aangeven overlast te van mensen van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om harddrugs te kopen in hun
directe woon- of werkomgeving, in %
I
(n=5)

II
(n=4)

III-A
(n=1)

III-B
(n=1)

IV-A
(n=3)

IV-B
(n=1)

V
(n=5)

Helemaal niet

80

75

100

-

33

100

40

Een beetje

20

-

-

-

-

-

20

Nogal

-

-

-

-

33

-

-

Veel

-

25

-

100

33

-

40

Heel veel

-

-

-

-

-

-

-

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

91

Tabel 45 De mate waarin respondenten aangeven overlast te van mensen van wie zij het
vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om harddrugs te kopen in hun
directe woon- of werkomgeving (hercodering), in %
I
(n=33)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=15)

V
(n=35)

Niet gesignaleerd/geen
idee

85

86

94

94

82

93

86

Helemaal geen overlast

12

9

6

-

6

7

6

Beetje/nogal overlast

3

-

-

-

6

-

3

(Heel) veel overlast

-

3

-

6

6

-

6

Tabel 46 De mate waarin respondenten aangeven in een bepaalde periode mensen te zien
van wie zij het vermoeden hebben dat zij hier naartoe komen om harddrugs te
kopen in hun directe woon- of werkomgeving, in %
I
(n=19)

II
(n=4)

III-A
(n=3)

III-B
(n=5)

IV-A
(n=10)

IV-B
(n=5)

V
(n=22)

Hele jaar door hetzelfde

21

-

33

20

30

-

9

Vaker in het voorjaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de zomer

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het najaar

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in de winter

-

-

-

-

-

-

-

Vaker doordeweeks

-

-

-

-

-

-

-

Vaker in het weekend

5

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s ochtends

-

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s middags

5

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s avonds

5

-

-

-

-

-

-

Vaker ’s nachts

-

-

-

-

-

-

-

Weet niet

74

100

67

80

70

100

91

Tabel 47 Aantal respondenten dat in het afgelopen jaar melding heeft gemaakt of/ en
aangifte heeft gedaan van overlast in verband met drugs, alcohol of harddrugs, in %
I
(n=35)

II
(n=35)

III-A
(n=17)

III-B
(n=17)

IV-A
(n=17)

IV-B
(n=18)

V
(n=35)

Geen melding gemaakt of
aangifte gedaan

91

89

88

77

71

83

69

Ja, melding gemaakt

9

11

12

18

29

17

34

Ja, aangifte gedaan

-

3

-

6

-

-

-

Tabel 48 Aantal meldingen dat respondenten in het afgelopen jaar hebben gemaakt van
overlast in verband met drugs, alcohol of harddrugs

Min-max per melder
Mediaan

92

I
(n=3)

II
(n=4)

III-A
(n=2)

III-B
(n=3)

IV-A
(n=5)

IV-B
(n=3)

V
(n=11)

1-60

1-3

1-2

1-7

1-2

1-4

1-120

3

3

5,5

2

1

1

3

INTRAVAL – Lokaal bekeken

Tabel 49 Aantal meldingen van overlast in verband met drugs, alcohol of harddrugs per
meldpunt
I
(n=3)

II
(n=4)

III-A
(n=2)

III-B
(n=3)

IV-A
(n=5)

IV-B
(n=3)

V
(n=11)

(Ook) politie

3

4

0

3

3

2

6

Elders (maar niet politie)

0

0

2

0

2

1

5

Tabel 50 Aantal respondenten dat melding heeft gemaakt van verschillende vormen van
overlast, in %
I
(n=3)

II
(n=4)

III-A
(n=2)

III-B
(n=4)

IV-A
(n=5)

IV-B
(n=3)

V
(n=11)

Verkeersoverlast

-

50

100

25

20

-

18

Alcoholgebruik

33

-

-

25

-

-

-

Drugsgebruik

33

50

-

-

-

33

27

Geuroverlast

-

-

-

25

-

-

27

Geluidsoverlast

-

50

-

-

-

33

36

Drugshandel

33

25

-

-

40

-

45

67

-

-

25

60

-

27

-

-

50

-

-

33

9

67

25

-

50

-

33

45

Rondhangende personen,
samenscholende jongeren
Rommel
op
straat,
zwerfafval
Anders

Bijlage 1 Resultaten buurtenquête

93

94

INTRAVAL – Lokaal bekeken

BIJLAGE 2 RESULTATEN ENQUÊTE
(SOFT)DRUGSGEBRUIKERS

Tabel 1

Aantal respondenten dat in de afgelopen 30 dagen in de directe omgeving hasj of
wiet heeft gebruikt met uitzondering van in een coffeeshop, in %

Aantal respondenten

I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A*
(n=35)

IV-B*
(n=35)

V
(n=35)

8

34

5

26

17

17

40

* In deze gemeente is er geen onderscheid gemaakt tussen de gebruikers op beide hotspots.
Tabel 2

Gemiddeld aantal dagen dat een respondent van de afgelopen 30 dagen hasj of
wiet heeft gebruikt met uitzondering van in een coffeeshop

Gemiddeld aantal dagen
Tabel 3

III-B
(n=5)

IV-A
(n=6)

IV-B
(n=6)

V
(n=14)

7

8

30

22

2

2

14

I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

0

6

0

0

9

9

14

I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

97

94

100

100

100

100

97

Gemiddeld aantal dagen dat een respondent van de afgelopen 30 dagen een
coffeeshop heeft bezocht om softdrugs te kopen

Gemiddeld aantal dagen
Tabel 6

III-A
(n=1)

Aantal respondenten dat in de afgelopen 30 dagen een coffeeshop heeft bezocht
om softdrugs te kopen, in %

Aantal respondenten
Tabel 5

II
(n=12)

Aantal respondenten dat hasj of wiet heeft gekocht met uitzondering van in een
coffeeshop, in %

Aantal respondenten
Tabel 4

I
(n=3)

I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

5

7

5

5

8

8

15

Aantal respondenten dat aangeeft in de afgelopen 30 dagen drugs aangeboden te
hebben gekregen met uitzondering van in een coffeeshop, in %

Geen drugs aangeboden
gekregen
Ja, uitsluitend softdrugs
Ja, uitsluitend harddrugs
Ja, zowel soft- als
harddrugs

1
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

81

97

91

95

66

66

43

8

-

-

5

20

20

37

11

3

5

-

-

-

-

-

-

5

-

14

14

20

Bijlage 2 Resultaten enquête (soft)drugsgebruikers

95

Tabel 7

Geslacht respondenten, in %
I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

Man

89

89

95

95

89

89

83

Vrouw

11

11

5

5

11

11

17

I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=20)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

18-50

18-62

19-62

18-52

18-52

18-52

18-50

28

31

32

31

25

25

23

Tabel 8

Leeftijd respondenten

Min-max leeftijd
Gemiddelde leeftijd
Tabel 9

Nationaliteit respondenten, in %
I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

Nederlands

49

100

43

53

34

34

89

Belgisch

-

-

10

5

-

-

-

Duits

32

-

43

32

51

51

-

Frans

3

-

-

-

-

-

-

Anders

16

-

5

11

14

14

11

Tabel 10 Het land waarin de respondent staat ingeschreven als inwoner, in %
I
(n=37)

II
(n=35)

III-A
(n=21)

III-B
(n=19)

IV-A
(n=35)

IV-B
(n=35)

V
(n=35)

Nederland

54

100

48

58

49

49

97

België

-

-

10

11

-

-

-

Duitsland

38

-

43

32

49

49

-

Frankrijk

3

-

-

-

-

-

-

Anders

5

-

-

-

3

3

3

96

INTRAVAL – Lokaal bekeken

BIJLAGE 3 RESULTATEN SYSTEMATISCHE
OBSERVATIES

Tabel 1 Aantal observaties waarin potentieel overlastgevend gedrag is waargenomen, in %
I
II
III-A
III-B
IV-A
IV-B
V
(n=40) (n=40) (n=27) (n=22) (n=28) (n=14) (n=40)
Rondhangen
93
65
30
73
46
79
78
Hasj of wiet op straat
38
20
11
18
7
29
10
gebruiken
Harddrugs op straat
3
0
0
0
0
0
0
gebruiken
Alcohol drinken op straat
25
10
0
0
0
0
0
Harde muziek afspelen op
13
0
0
0
0
7
0
straat
Wildplassen
8
0
0
0
0
0
0
Handelen in drugs op straat
13
3
0
5
0
7
5
Ruzie maken op straat
0
0
0
0
0
0
0
Schreeuwen op straat
23
10
0
5
11
0
5
Voorbijgangers aanspreken
33
0
7
14
14
7
25
Non-verbaal contact leggen
18
0
0
0
0
0
10
met voorbijgangers
Anders
18
0
4
0
0
0
23

Bijlage 3 Resultaten systematische observaties

97

98

INTRAVAL – Lokaal bekeken

© WODC, ministerie van Justitie en Veiligheid, Den Haag
Auteursrechten voorbehouden

Postadres I ntraval
Postbus 1781
9701 BT Groningen
E-mail info@intraval.nl
www.intraval.nl
Kantoor Groningen:		
St. Jansstraat 2C 		
Telefoon 050 - 313 40 52
Fax 050 - 312 75 26 		

Kantoor Rotterdam:
Goudsesingel 68
Telefoon 010 - 425 92 12
Fax 010 - 476 83 76

November 2017
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd
en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm of anderszins, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de uitgever.

LOK A AL BEKEKEN VERDI EPI NGSSTUDI E MONITOR ONT WI KKELI NGEN COFFEESHOPBELE I D METI NG 2016/17

CO LO F O N

VERDIEPINGSSTUDIE
MONITOR ONTWIKKELINGEN
COFFEESHOPBELEID
METING 2016/17

Lokaal bekeken
R. Mennes

T E K S T 	
R . Mennes, J. Snippe, M. Sijtstra,

B. Bieleman

J. Snippe

O P D R A C H T G E V E R 	
WODC, ministerie van Justitie en

DRUK

Veiligheid
M. Haaijer
E. Cusiel
RCG

ISBN

978 90 8874 248 4

OPM A AK
OMSL AG

M. Sijtstra
B. Bieleman

I n t r ava l