TER INFORMATIE
Aan de Minister van Economische Zaken en Klimaat

Directoraat-generaal
Bedrijfsleven & Innovatie
Directie Topsectoren en
Industriebeleid

Datum
28 november 2023

Rapportage Industrieel Participatiebeleid 2021-2022

Kenmerk
DGBI-TOP / 41394850
Kopie aan
Bijlage(n)

Parafenroute

Mede namens/met akkoord van het Ministerie van Defensie

Aanleiding
Volgens afspraak wordt de Tweede Kamer iedere 2 jaar geïnformeerd over de
resultaten van het Industrieel Participatie (IP)-beleid. In december 2021 is de
Kamer over de jaren 2019 en 2020 geïnformeerd. In de tussenliggende jaren
wordt alleen een interne rapportage opgesteld. In de bijlagen treft u de
rapportage aan over 2021 en 2022. In de rapportage wordt, naast de resultaten,
ook ingegaan op de beleidsmatige ontwikkelingen op zowel nationaal als
internationaal niveau die van invloed zijn op het IP-beleid.
Advies
U kunt kennisnemen van de rapportage Industrieel Participatiebeleid 2021-2022.
Uiteraard zijn wij bereid om, indien gewenst, de resultaten nader toe te lichten.
Kernpunten
•
Het IP-beleid van het ministerie van EZK is één van de belangrijkste
instrumenten uit en essentieel voor het realiseren van de in de Defensie
Industrie Strategie geformuleerde doelstellingen.
•
De jaarrapportage bestaat uit een openbaar en uit een (commercieel)
vertrouwelijk deel met gegevens over individuele bedrijven. Daarnaast worden
in vertrouwelijke bijlage 2 een aantal aansprekende IP-voorbeelden
gepresenteerd.
•
Het openbare gedeelte van de rapportage is op ambtelijk niveau afgestemd
met het ministerie van Defensie.
Ontvangen BBR

Pagina 1 van 3

Directoraat-generaal
Bedrijfsleven & Innovatie
Directie Topsectoren en
Industriebeleid

•

•

•
•
•

In het openbare gedeelte van de rapportage worden de kwantitatieve
resultaten van het beleid gepresenteerd. De gerealiseerde 'omzet' van de
Industriële Participatie (IP) bedroeg voor 2021 en 2022 respectievelijk € 321
en € 348 miljoen.
Vanaf 2018 is een voorzichtige stijgende lijn bij gerealiseerde IP te zien,
waarbij de gerealiseerde IP in de jaren 2019, 2020, 2021 en 2022 is
gestabiliseerd, maar wel uitkomt boven het vijfjaarlijkse gemiddelde van
€ 330 miljoen. Het is de verwachting dat de gerealiseerde IP de komende
jaren een stijgende lijn laat zien door onder meer de flinke verhoging van het
defensiebudget.
Van de gerealiseerde IP kwam in 2021 36,7% en in 2022 53,2% bij het MKB
terecht.
Het aandeel defensie-gerelateerde activiteiten bedroeg in 2021 85% en in
2022 88%.
De uitgevoerde toets door de Auditdienst Rijk (kenmerk 2023-0000275919)
betreft uitsluitend de resultaten van het beleid (de tabellen in de openbare
rapportage Industrieel Participatiebeleid 2021-2022, plus vertrouwelijke
bijlage 1).

Kenmerk
DGBI-TOP / 41394850

Toelichting
Rapportage - Openbaar deel
Achtergrond Industrieel Participatie (IP) - beleid
•
Het IP-beleid dient als reparatiemechanisme voor het ontbreken van een level
playing field voor de Nederlandse industrie op de (internationale) defensie- en
veiligheidsmarkt, die vanwege politieke, economische en veiligheidsbelangen
geen open markt is.
•
Bij aanschaffingen > €5 mln. door Defensie bepaalt EZK per geval of
industriële participatie geëist wordt tegen de achtergrond van een wezenlijk
veiligheidsbelang. Dit is mogelijk door toepassing van Artikel 346 VWEU. In de
Defensie Industrie Strategie (DIS) zijn prioritaire gebieden en industriële
capaciteiten genoemd die hierbij als referentie dienen.
Beleidsmatige uitgangspunten en relevante Europese ontwikkelingen
•
De oorlog in Oekraïne heeft de veiligheidssituatie in Europa verslechterd en de
instabiliteit vergroot.
•
Het Europees Defensie Fonds (EDF) vormt een belangrijk onderdeel van de
initiatieven om de zelfredzaamheid van de EU te vergroten en een meer open
Europese Defensiemarkt te creëren. Daarnaast heeft de Commissie initiatieven
gelanceerd voor gezamenlijke verwerving van defensie materieel.
•
Hoewel deze initiatieven van belang zijn voor slagkracht, strategische
autonomie en interoperabiliteit, blijft het van belang voor de Nederlandse
defensie-industrie hierbij de toegang tot de hoofdaannemers en
toeleveranciers te ondersteunen met waarborgen in het Europees
instrumentarium.
•
Nederland behoudt zich daarnaast het recht voor om de eigen wezenlijke
veiligheidsbelangen te beschermen, bijvoorbeeld met het oogmerk om een
bepaalde defensiecapaciteit in stand te houden of te ontwikkelen. In deze
gevallen kunnen onder bepaalde randvoorwaarden systemen nationaal worden
Pagina 2 van 3

Directoraat-generaal
Bedrijfsleven & Innovatie
Directie Topsectoren en
Industriebeleid

aangeschaft (bijvoorbeeld marineschepen) of kan bij aankoop in het
buitenland IP worden geëist in de vorm van investeringen of opdrachten in de
Nederlandse defensiesector. Dit is vastgelegd in de DIS.

Kenmerk
DGBI-TOP / 41394850

Resultaten 2021-2022
•
De gerealiseerde 'omzet' van de Industriële Participatie (IP) bedroeg voor
2021 en 2022 respectievelijk € 321 en € 348 miljoen. In vorige
jaarrapportages werd er gerapporteerd op basis van een streefwaarde voor de
prestatie-indicator voor de invulling van IP- verplichtingen in de begroting van
EZK. Dit cijfer betrof het voortschrijdend 5-jaars gemiddelde dat aan zgn. ‘IPclaims’ wordt goedgekeurd. Vanaf 2017 is er echter geen prestatie-indicator
voor het IP-beleid meer in de begroting opgenomen. Deze indicator past niet
meer in de huidige opzet van de begroting. Ten opzichte van de afgelopen
jaren is een voorzichtige toename van gerealiseerde industriële participatie
waarneembaar. Het is de verwachting dat deze toename zal doorzetten. De
belangrijkste oorzaken zijn:
-

-

•

•

•

door de aanzienlijke verhoging van het defensiebudget de komende jaren
meer materieel door het ministerie van Defensie worden aangeschaft
waardoor er nieuwe IP-verplichtingen zullen ontstaan.
de huidige DIS biedt meer aanknopingspunten voor IP dan de DIS uit
2013.

Bij de invulling van de verplichtingen waren in 2021 en 2022 ruim 144
Nederlandse bedrijven betrokken, waarvan een groot gedeelte behoort tot het
MKB. Gemeten naar financieel volume bedroeg het percentage MKB 36,7% in
2021 en 53,2% in 2022. Omdat de bedrijven uit de categorieën met meer dan
250 werkzame personen ook vaak delen van opdrachten uitbesteden bij
kleinere bedrijven, zal het reële percentage van de IP dat is terechtgekomen
bij het MKB nog iets hoger liggen.
In 2021 is 85% en in 2022 is 88% ingevuld met defensie-gerelateerde
activiteiten. Dit percentage zal naar verwachting de komende jaren verder
oplopen tot 100% vanwege het uitfaseren van de oude compensatieovereenkomsten waarin civiele activiteiten nog zijn toegestaan.
In 2021 zijn 9 nieuwe overeenkomsten afgesloten met een waarde van
€ 794 miljoen en aanvullingen op bestaande overeenkomsten met een waarde
van € 94 miljoen. In 2022 zijn 6 nieuwe overeenkomsten afgesloten met een
waarde van € 87 miljoen en aanvullingen op bestaande overeenkomsten met
een waarde van € 17 miljoen.

Rapportage - Vertrouwelijk deel
Naast de openbare rapportage zijn er 3 vertrouwelijke bijlagen:
•
De eerste bijlage betreft een overzicht waarin de (kwantitatieve) gegevens
worden verstrekt over alle individuele compensatie- en IP-overeenkomsten.
•
De tweede bijlage geeft (kwalitatief) inzicht in enkele aansprekende
activiteiten die in 2021 en 2022 zijn gerealiseerd.
•
De derde bijlage bevat een overzicht van alle Nederlandse bedrijven en
instellingen die in 2021 en 2022 van het beleid hebben geprofiteerd.
Pagina 3 van 3