Voortgangsrapportage operatie
Inzicht in Kwaliteit
Bijlage 1 – departementale initiatieven
Introductie
Dit document vormt een bijlage bij de derde voortgangsrapportage van de operatie Inzicht in
Kwaliteit. Deze bijlage bevat informatie over de negentien concrete initiatieven waaraan door de
departementen wordt gewerkt. Het doel van de initiatieven is tweeledig: enerzijds het vergroten
van de maatschappelijke toegevoegde waarde op specifieke beleidsterreinen en anderzijds
ervaringen opdoen die helpen om het evaluatiestelsel te verbeteren. De negentien initiatieven
kennen een grote diversiteit qua type evaluatie (ex ante, ex durante of ex post), type impact
(focus op doelmatigheid en/of doeltreffendheid) en verwachte doorlooptijd (enkele maanden tot
meerdere jaren).
Deze bijlage bouwt voort op de voorgaande voortgangsrapportage en bevat lessen over evalueren
die uit de initiatieven voortkomen. Ook bevat dit document wederom de stand van zaken per
initiatief, met een nadruk op de voorlopig opgedane beleidsinhoudelijke inzichten.
Dilemma’s en lessen over evalueren
Bij het beter inzicht krijgen in de resultaten van beleid en deze inzichten meer benutten, krijgen
beleidsmakers in de dagelijkse praktijk te maken met diverse dilemma’s. Hieronder schetsen wij zonder volledig te zijn - vier dilemma’s die zich bij de initiatieven in meer of mindere mate
voordoen. Uit elk van deze dilemma’s volgen ook lessen, die op basis van de opgedane ervaringen
uit de initiatieven zijn te trekken. Dit zijn aanvullende lessen ten opzichte van de vorige
voortgangsrapportage. De dilemma’s en lessen zijn veelal niet nieuw; de initiatieven bevestigen ze
alleen en geven handvatten om in de praktijk met de dilemma’s om te gaan.
Dilemma 1: spanning tussen verantwoorden en leren
Bij evaluatieonderzoek bestaat vaak een spanning tussen verantwoorden en leren. We willen
inzicht benutten voor zowel ‘verantwoorden’ als ‘leren’, maar de vrees voor het eerste maakt dat
inzichten die nodig zijn voor het tweede minder aandacht krijgen. Bovendien brengen
‘voortschrijdend inzicht’ en de conclusie dat er ruimte is voor verbetering in het publieke debat
soms eerder risico’s dan kansen met zich mee. De ruimte voor leren en tussentijds bijstellen van
beleid lijkt daarom beperkt. Op bepaalde vlakken staan de doelen ‘leren’ en ‘verantwoorden’ op
gespannen voet met elkaar.
Lessen voor dilemma 1:
Veel verplichte evaluaties zijn primair gericht op verantwoording, waardoor de inzichten om te
leren soms minder worden benut. Om het leereffect van een onderzoek dat primair is gericht op
verantwoording te vergroten, is de timing cruciaal. Het ministerie van Financiën koos er
bijvoorbeeld voor om de beleidsdoorlichting van de financiering van de staatsschuld rechtstreeks
te koppelen aan het vaststellen van het nieuwe beleidskader. Ook OCW heeft de
beleidsdoorlichting van het Hoger Onderwijs direct gekoppeld aan de nieuwe Strategische agenda
hoger onderwijs en onderzoek. Een andere praktische mogelijkheid om met dit dilemma om te
gaan is door het ‘verantwoordingsproces’ in zekere mate te scheiden van het ‘leerproces’. Een
voorbeeld daarvan zijn de rapportages aan de Kamer over de voortgang van de Nederlandse
Cybersecurity Agenda (NCSA). Bij de totstandkoming zijn veel departementen betrokken die
informatie aanleveren en gesprekken voeren met de NCTV als coördinerende partij. In de jaarlijkse
vragenlijst en gesprekscyclus liepen de onderwerpen ‘verantwoorden’ en ‘leren’ door elkaar heen,
waardoor in de praktijk het leeraspect onderbelicht bleef. Daarom is ervoor gekozen om de nadruk
van de vragenlijst en de gesprekken meer op leren en vooruitkijken te leggen. Hierdoor wordt een
open gesprek mogelijk tussen de betrokken partners over wat wel en wat niet goed gaat in het
beleidsveld, en ontstaat een sfeer waarin leren en verbetering van beleid en voorop staan.

1

Dilemma 2: spanning tussen onafhankelijk onderzoek en aansluiting op de beleidspraktijk
Regelmatig wordt de uitvoering van een evaluatieonderzoek belegd bij externe partijen, mede om
de onafhankelijkheid van het onderzoek te borgen. Om de inzichten echter zo goed mogelijk te
laten aansluiten op de beleidspraktijk is het juist wenselijk om beleidsmakers gedurende het
onderzoeksproces te betrekken. Er is dus een spanning tussen enerzijds het op afstand zetten van
onderzoek ten behoeve van onafhankelijkheid en anderzijds het onderzoek dichtbij het beleid te
plaatsen om de toepasbaarheid van inzichten te bevorderen.
Lessen voor dilemma 2:
Een open conversatie tussen de onafhankelijke onderzoekers en beleidsmakers helpt om de
aansluiting van onderzoek bij de beleidspraktijk te realiseren. Onderzoekers en beleidsmakers
gaan hierbij gedurende het onderzoek al met elkaar in gesprek over relevante resultaten zonder
dat de onafhankelijkheid van de onderzoekers op het spel staat. In een open gesprek krijgen
onderzoekers inzicht in de relevantie van bevindingen voor de beleidspraktijk. Door beleidsmakers
op tijd te betrekken wordt de bereidheid vergroot om uit onderzoek opgedane inzichten toe te
passen in de beleidspraktijk. Een praktijkvoorbeeld hoe dat kan werken is de ‘lerende evaluatie’
van het natuurpact door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). 1 Dit is een nieuw
onderzoeksproces waarbij de onafhankelijke evaluatie tijdens het beleidsproces plaatsvindt. De
methode draait om de samenwerking tussen onderzoekers en partijen die betrokken zijn bij het
beleid, zodat er veel ruimte is om de opgedane kennis en inzichten direct gebruiken om het beleid
bij te sturen.
Dilemma 3: spanning tussen toezeggingen op de korte termijn en inzichten die nodig zijn voor de
langere termijn
Om goed inzicht te krijgen in de effecten van beleid zijn vaak kostbare en omvangrijke
evaluatieonderzoeken nodig met een relatief lange doorlooptijd. Dit verhoudt zich niet altijd goed
tot evaluatietoezeggingen en verplichtingen en de behoefte aan inzicht op de korte termijn.
Tegelijkertijd is het belangrijk dat evaluaties inspelen op de actualiteit en inzicht geven in actuele
beleidsthema’s, om onderbouwde beleidskeuzes te maken. Door een grote hoeveelheid
toezeggingen voor de korte termijn kan het belang van inzichten voor de langere termijn uit het
gezichtsveld verloren raken.
Lessen voor dilemma 3:
Door evaluaties vanuit een strategische bril te benaderen kan zo goed mogelijk worden voldaan
aan de kennisbehoefte op korte termijn zonder hierbij het zicht te verliezen op thema’s die pas op
de langere termijn aan urgentie winnen. Bij de pilot ‘Lerend Evalueren’ van VWS is bijvoorbeeld
een evaluatieplanning van vijf jaar gehanteerd op basis van thema’s die door de beleidsdirecties
en de Bestuursraad van het departement relevant worden gevonden. Daarbij wordt ook flexibiliteit
ingebouwd om tussentijds andere of alternatieve beleidsthema’s (vanwege politiek of door
maatschappelijke ontwikkelingen) op te nemen. Een tweede voorbeeld waarin strategisch wordt
nagedacht over de benodigde korte termijn en lange termijn kennis, is het initiatief
‘evaluatiestructuur Klimaatbeleid’ van EZK. De Klimaatwet richt zich op een reductie van de
emissie van broeikasgassen met 49% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Deze doelen
liggen nu nog ver in de toekomst. Jaarlijks wordt met de klimaatnota aan de Kamer gerapporteerd
over de voortgang van het beleid. Voor een meer diepgaand inzicht in de werkzaamheid van het
klimaatbeleid is het voornemen om daarnaast een meerjarige interdepartementale
evaluatieagenda op te zetten, waarin over een langere periode wordt uiteengezet welke evaluaties
worden uitgevoerd om de kennis over de werking van het klimaatbeleid steeds verder uit te
breiden. Een derde voorbeeld hoe om te gaan met de spanning tussen korte termijn
verantwoordingsverplichtingen en lange termijn doelstellingen, is het ‘Programma Aardgasvrije
Wijken’ van BZK. Jaarlijks wordt op basis van een vaste Monitoringscyclus niet alleen
gerapporteerd over aantallen aardgasvrij gemaakte woningen. Juist ook de geleerde lessen,
dilemma’s en knelpunten die zich tijdens het aardgasvrij maken voordoen worden in beeld
gebracht. Hiernaast voert het PBL, als onderdeel van de monitor, een wetenschappelijke analyse
uit naar de bijdrage van het PAW aan het lerend vermogen én zal er na drie jaar een metaevaluatie plaatsvinden. De meta-evaluatie richt zich op de vraag of het PAW nog op koers ligt in
het realiseren van haar lange termijn doelen of dat bijstelling van de strategie nodig is.

1
Lerend Evalueren van PBL is niet één van de negentien initiatieven van de operatie Inzicht in Kwaliteit.
Gezien de grote raakvlakken met de ambities van de operatie en de lessen die volgen uit deze nieuwe vorm
van evalueren, wordt dit initiatief echter met interesse gevolgd.

2

Dilemma 4: spanning tussen de beste onderzoeksmethode en de beschikbare data, tijd en
middelen
Bij het evalueren van beleid is een groot scala aan onderzoeksmethoden beschikbaar. Het ligt niet
altijd voor de hand om de meest intensieve en geavanceerde methode toe te passen, aangezien de
uitvoerbaarheid afhankelijk is van de beschikbare data, tijd en middelen. Bovendien is de
beleidspraktijk vaak complex en geen zuivere laboratoriumsetting, waarbij een experiment met
een nulmeting en een controlegroep mogelijk is. Ook is kennis, capaciteit en relevante data om
goed onderzoek uit te voeren vaak schaars aanwezig.
Lessen voor dilemma 4:
Het is belangrijk om bij aanvang van een onderzoek al een goede discussie te voeren over de
beschikbare onderzoeksmethoden, de beschikbaarheid van data en de mate waarin deze kunnen
bijdragen aan het opdoen van nieuwe inzichten. Bij het initiatief ‘Garantstelling Landouw’ van LNV,
waar de doelmatigheid van een garantstellingsregeling werd geëvalueerd, bleek bijvoorbeeld dat
een zwaardere econometrische methode nauwelijks nieuwe inzichten opleverde bovenop een
eerder uitgevoerde data-analyse. In het initiatief Koers en Kansen (J&V), met 40 experimenten
met als doel herhaalde criminaliteit te verminderen, is de intentie om voor een aantal projecten
een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uit te voeren. Dit is een betrekkelijk intensieve
onderzoeksmethode waar voldoende bruikbare data een vereiste is. Om te voorkomen dat MKBA’s
worden ingezet waarbij achteraf blijkt dat te weinig beschikbare projectinformatie voorhanden is,
heeft het initiatief een ‘MKBA-check’ ontwikkeld en worden analyses uitgevoerd om te achterhalen
welke extra data nodig is om een tóch een MKBA uit te voeren. Tot slot is het belangrijk te
realiseren dat niet alles meetbaar is en resultaten niet altijd goed in cijfers uit te drukken zijn.
Daarom is het ook belangrijk de waarde in te zien van kwalitatieve inzichten. Binnen het initiatief
‘Aardgasvrije Wijken’ (BZK) is daarom gekozen voor zowel een kwalitatieve monitor als een
kwantitatieve monitor. In een interviewronde is gesproken met de verantwoordelijke wethouders
en projectleiders van de 27 proeftuinen, om inzicht te krijgen in de voortgang, de leerervaringen
en de knelpunten bij het aardgasvrij maken van wijken.

3

Overzicht initiatieven
In totaal zijn er 19 initiatieven, waarvan er vier zijn afgerond. Ten opzichte van de vorige
voortgangsrapportage is er één initiatief bijgekomen: de Cybermonitor van de NCTV (Justitie &
Veiligheid).
Bij de tweede voortgangsrapportage (september 2019) afgerond initiatief (1)
Departement

Naam initiatief

IenW

-Waterveiligheid

Bij deze voortgangsrapportage afgeronde initiatieven (3)
Departement

Naam initiatief

Pagina

FIN

-Beleidsdoorlichting Financiering staatsschuld

5

LNV

-Garantstelling Landbouw / Borgstelling MKB
landbouwkredieten

8

OCW

-Beleidsdoorlichting hoger onderwijs 'nieuwe stijl'

11

Doorlopende initiatieven (15)
Departement

Naam initiatief

Pagina

-Indicatorontwikkeling uitvoering Handelsagenda

14

-Bijsturing veranderingsgerichte Nederlandse
conflictpreventie inzet ('Early Warning Early Action')

16

BZK

-Aardgasvrije wijken

17

DEF

-Intensivering cyber, Defensie deel

19

-Monitor Nederlandse digitaliseringsstrategie

21

-Evaluatiestructuur (nationaal) klimaatbeleid

23

-Doorlichting fiscale evaluaties

25

-Klantcontact Belastingdienst

26

-Circulaire economie

28

-Recidivebestrijding ('Koers en Kansen')

30

-Cyber monitor

32

-Effectiviteit politieoptreden

34

-Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt ('VIA')

36

-Persoonlijke dienstverlening door UWV

38

-Pilot 'Lerend Evalueren'

40

BZ

EZK

FIN
IenW

J&V

SZW
VWS

Hierna volgt voor de lopende initiatieven en voor de bij deze voortgangsrapportage afgeronde
initiatieven een korte weergave van de voortgang. Eerst volgen de drie afgeronde initiatieven,
vervolgens de vijftien doorlopende initiatieven. Elk afgerond initiatief is tevens voorzien van een
infographic die de belangrijkste inzichten en uitkomsten van het initiatief weergeeft.

4

Ministerie van Financiën

Beleidsdoorlichting
Financiering staatsschuld
VOORTGANGSRAPPORTAGE OPERATIE INZICHT IN KWALITEIT

Doelstelling
van het initiatief
Onderzoeken in hoeverre het
beleid heeft bijgedragen aan
schuldfinanciering tegen zo
laag mogelijke
kosten onder een
acceptabel risico

Beleidsinhoudelijke
inzichten
> Schuldfinanciering had
nauwelijks goedkoper
gekund bij een
gelijkblijvend risico
> Aanbeveling: creëer
flexibiliteit om zo goed
mogelijk te voldoen
aan de vraag van de
markt en te reageren
op veranderende
omstandigheden

Aanpak

Doelgroep

Het onderzoek is deels
uitbe­steed aan een extern
onderzoeksbureau.
Er zijn zowel statistische
kwantitatieve methoden
als kwalitatieve
methoden toegepast

Efficiënte
afruil tussen
rentekosten
en renterisico
Nederlandse
belastingbetaler

Lessen over evalueren

Beleidsdoorlichting
uitbesteden leverde
onafhankelijk en hoog­
waardige kwantitatieve
modellen op

Doorwerking
van het initiatief

De standaard vragen uit
de Regeling Periodieke
Evaluatie aan het eind
van het onderzoek
beantwoorden, in plaats
van als kapstok voor het
onderzoek

Probeer zo veel mogelijk een beleids­
doorlichting of evaluatie in te vlechten
in de lopende beleidscyclus, zodat
de resultaten uit de doorlichting
kunnen bijdragen aan verbetering of
ontwikkeling van toekomstig beleid

Aanbiedingsbrief beleidsdoorlichting

Maatschappelijke
toegevoegde waarde

Ontwikkeling van een
stochastisch rentemodel
om beleidskeuzes
en de bijbehorende
risicobereidheid beter
inzichtelijk te maken en
sneller bij te sturen

Beleidskader voor
zes jaar in plaats van
vier jaar, met een
tweejaarlijkse interne
evaluatie

FIN – Beleidsdoorlichting Financiering staatsschuld
Samenvatting initiatief
Het Agentschap is namens de minister van Financiën verantwoordelijk voor de financiering van de
staatsschuld. De doelstelling is schuldfinanciering tegen zo laag mogelijke kosten, met zo min
mogelijk risico voor de begroting (artikel 11 Begrotingshoofdstuk IX). Deze beleidsdoorlichting
beoordeelt de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleidskader voor de schuldfinanciering
in de periode 2016-2019. De staatsschuld wordt gefinancierd voor het Rijk en daarmee is de
doelgroep van het beleid uiteindelijk de Nederlandse belastingbetaler. De maatschappelijke
toegevoegde waarde volgt uit een zo efficiënt mogelijke afruil tussen rentekosten en renterisico.

Beleidsinhoudelijke inzichten

De centrale onderzoeksvraag was “In hoeverre heeft het gevoerde beleid bijgedragen aan
schuldfinanciering tegen zo laag mogelijke kosten onder acceptabel risico voor de begroting?”.
SEO Economisch Onderzoek heeft onderzoek gedaan naar het financieringsbeleid en het
renterisicoraamwerk ten behoeve van deze beleidsdoorlichting. Het onderzoek van SEO is
aangevuld met een eigen analyse over onder andere renteswaps. De beleidsdoorlichting
concludeert dat het Agentschap de staatsschuld heeft gefinancierd binnen de daarvoor gestelde
risicokaders en met inachtneming van de kernwaarden van het beleid, te weten ‘transparantie’,
‘consistentie’ en ‘liquiditeit’. Bij een gelijkblijvend risico had de schuldfinanciering nauwelijks
goedkoper gekund. Het beleid van het Agentschap in 2016-2019 is dan ook doeltreffend en
doelmatig geweest.
De beleidsdoorlichting bevat een aantal aanbevelingen. Deels zien deze op het behoud van het
gebruik van de kernwaarden. Een aanbeveling is om waar mogelijk ruimte te houden voor
flexibiliteit om zo goed mogelijk te kunnen voldoen aan de vraag van de markt en te reageren op
veranderende omstandigheden. Ten aanzien van de kwantitatieve risico-indicatoren wordt
aanbevolen de risicobereidheid expliciet(er) te maken, onder meer op basis van een nieuw
stochastische renterisicomodel. Hiermee kunnen verschillende economische en
begrotingsscenario’s kunnen worden doorgerekend om zo de gevolgen van beleidskeuzes
inzichtelijk te maken. Daarnaast wordt aanbevolen om liquiditeit continu te (blijven) monitoren op
basis van meer verschillende indicatoren en om ook in de toekomst de afhankelijkheid van swaps
beperkt te houden.
Aan verschillende aanbevelingen is al uitvoering gegeven bij de ontwikkeling van het nieuwe
beleidskader voor de periode vanaf 2020. Een aantal andere aanbevelingen vergt meer tijd voor
nadere analyse en wordt in de komende periode uitgewerkt.

Lessen over evalueren binnen het beleidsterrein Financiering Staatsschuld
Een aantal lessen valt te trekken:
•

•

•

Het Agentschap hanteert al geruime tijd een vierjaarlijkse beleidscyclus waarin eerst het
huidige beleid wordt geëvalueerd middels een beleidsdoorlichting en pas daarna het
nieuwe beleidskader wordt opgesteld. Hiermee worden de lessen uit de beleidsdoorlichting
(periode 2016-2019) direct gebruikt voor het nieuwe beleid (vanaf 2020).
Voor het eerst heeft het Agentschap een groot deel van het onderzoek ten behoeve van de
beleidsdoorlichting uitbesteed aan een externe partij (SEO Economisch Onderzoek).
Hierdoor konden onafhankelijke analyses worden gedaan aan de hand van hoogwaardige
kwantitatieve modellen. Dit is ten goede gekomen aan de kwaliteit van de
beleidsdoorlichting.
Staatsschuldfinanciering is een beleidsterrein met een uitvoerend karakter waarin de
ruimte voor beleidskeuzes relatief beperkt is. Daar komt bij dat de tekst van artikel 11 van
de begroting al een streven naar doelmatigheid (financiering ‘tegen zo laag mogelijke
rentekosten’) bevat. Dit maakt dat de uitvoering van een beleidsdoorlichting aan de hand
van de standaard Regeling Periodieke Evaluatie (RPE) vragen minder paste. Daarom is
6

ervoor gekozen de RPE-vragen aan het eind van de beleidsdoorlichting te beantwoorden in
plaats van de vragen te gebruiken als kapstok voor het onderzoek.

Algemene lessen over evalueren

Probeer zo veel mogelijk een beleidsdoorlichting of evaluatie in te vlechten in de lopende
beleidscyclus, zodat de resultaten uit de doorlichting kunnen bijdragen aan verbetering of
ontwikkeling van toekomstig beleid.

Doorwerking van het initiatief

In lijn met één van de aanbevelingen uit de beleidsdoorlichting, heeft het Agentschap bij de
voorbereiding van het beleidskader voor de periode vanaf 2020 een stochastisch rentemodel
ontwikkeld om verschillende scenario’s voor schulduitgifte onder diverse (markt-)omstandigheden
te kunnen doorrekenen. Hiermee kunnen beleidskeuzes en de bijbehorende risicobereidheid beter
inzichtelijk worden gemaakt en kan er sneller worden bijgestuurd indien nodig.
Ten aanzien van het evalueren van het beleid, is voor de toekomst de keuze gemaakt om het
nieuwe beleidskader in te stellen voor de komende zes jaar (in plaats van vier jaar) en in 2026
weer integraal te evalueren door middel van een beleidsdoorlichting. Daarbij bestaat het
voornemen om ook dan weer gebruik te maken van een externe partij. In de tussentijd zal het
Agentschap minimaal tweejaarlijks een interne evaluatie uitvoeren om sneller te kunnen inspelen
op actuele ontwikkelingen, indien nodig.

Vindplaats nadere toelichting

De beleidsdoorlichting is op 22 november 2019 aan de Tweede Kamer verzonden, samen met het
onderzoeksrapport van SEO en de kabinetsreactie (die het nieuwe beleidskader vanaf 2020
beschrijft), zie Kamerstukken II, 2019-20, 31 935, nr 61.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/11/22/aanbiedingsbriefbeleidsdoorlichting-agentschap

7

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Garantstelling landbouw
VOORTGANGSRAPPORTAGE OPERATIE INZICHT IN KWALITEIT

Initiatief

Aanpak

Doel

Maatschappelijke
toegevoegde waarde

Evaluatie van de Garantstelling
Landbouw met innovatieve
koppeling data CBS,
Belastingdienst en RVO

Analyseren van bedrijfs­matige
gegevens van landbouw­
ondernemingen gekoppeld
aan financiële gegevens van
het beleidsinstrument zelf

Meer onderbouwde uit­spraken
doen over doel­treffend­heid
en doel­matigheid van de
garantstelling

Toekomstige
garantieregelingen
doelmatig en
doeltreffend inrichten

Beleidsinhoudelijke
inzichten
De borgstelling:
> wordt gebruikt door
bedrijven met minder
zekerheden
> helpt bedrijven die
qua duurzaamheid
beter presteren
> bevordert
verduurzamings­
investeringen zoals
groenlabelkassen
> helpt relatief vaker
jonge boeren

Lessen over evalueren

Koppeling van voorheen
losstaande databronnen
maakt waardevolle nieuwe
analyses mogelijk

Doorwerking
van het initiatief

Betrek alle
overheids­diensten
die een rol hebben

Procesmatig:
> Organiseer vroeg een begeleidingsgroep
> Houd rekening met een langere doorlooptijd
i.v.m. de AVG bij koppeling data
> Geavanceerde econometrische analyse
levert niet altijd meer op dan eenvoudige
vergelijkingsanalyse

Het gebruik van data van de Belastingdienst
betekent evalueren tot minimaal 2 jaar terug

De aanbieding door de Minister van LNV van het
evaluatierapport aan de Tweede Kamer

De doelmatigheid van
de opvolger van de
Garantstelling Landbouw
regeling is verbeterd

De opvolger van de regeling
is mede op basis van de
conclusies van het initiatief
verlengd tot eind 2024

Ervaringen op het gebied
van datakoppeling bij garant­
stelling evaluaties kunnen
worden hergebruikt

LVV – Garantstelling Landbouw / Borgstelling MKB
landbouwkredieten
Samenvatting initiatief
Dit initiatief heeft de Garantstelling Landbouw (GL) geëvalueerd. De evaluatieperiode was 20102016. Bij deze beleidsevaluatie gebruikte LNV voor het eerst een koppeling van kwantitatieve
datasets door het CBS. Bedrijfsmatige gegevens van landbouwondernemingen werden gekoppeld
aan financiële gegevens van de Belastingdienst en de RVO-gegevens van het beleidsinstrument
zelf. Hierdoor konden meer dan voorheen kwantitatieve analyses voor effectmeting worden
uitgevoerd en meer onderbouwde uitspraken over de doeltreffendheid van de regeling worden
gedaan. Leerervaringen van deze evaluatie kunnen waarschijnlijk ook voor andere evaluaties (bij
LNV, maar wellicht ook bij andere departementen) door beleidsmakers gebruikt worden. Daarnaast
kunnen met de lessen uit de evaluaties toekomstige vergelijkbare garantieregelingen zo doelmatig
en doeltreffend mogelijk worden ingericht en achteraf geëvalueerd. Daarin ligt ook de
maatschappelijke toegevoegde waarde van dit initiatief.

Beleidsinhoudelijke inzichten

De beleidsevaluatie van de GL gaf, juist door het gebruik van deze gekoppelde kwantitatieve
gegevens, goed inzicht in het gebruik en de doelmatigheid van de borgstellingsregeling. De
borgstelling wordt gebruikt door bedrijven met minder zekerheden, helpt bedrijven die qua
duurzaamheid beter presteren, bevordert verduurzamingsinvesteringen zoals groenlabelkassen en
helpt relatief vaker jonge boeren. Onderzoeksbureau Ecorus formuleert: “Door de garantstelling
worden maatschappelijke doelen gediend waaronder investeringen in vernieuwing en
verduurzaming van de agrarische sector. De regeling wordt als doeltreffend beoordeeld omdat er
door de garantstellingsregeling meer geïnvesteerd is dan zonder deze regeling. De garantstelling is
van belang geweest voor de inkomenscapaciteit van de landbouwondernemers en had positieve
effecten op jong agrarisch ondernemerschap. De regeling heeft enigszins bijgedragen aan
verduurzaming van de sector.”
Door de hefboomwerking is de borgstelling ook een efficiënt instrument: de borgstelling maakt
veel private leningen mogelijk. Bij slechts een klein deel van de leningen vindt een ‘default’ plaats
en hoeft de overheid uit te keren. De borgstelling ondersteunt daardoor meer investeringen dan
een subsidieregeling met hetzelfde overheidsbudget kan doen.

Lessen over evalueren binnen het beleidsterrein Garantstelling Landbouw

Deze evaluatie is onderdeel geworden van Inzicht in kwaliteit juist vanwege de verwachte
leerervaringen met betrekking tot evalueren met de gekoppelde data van CBS-BelastingdienstRVO:
•
Van bedrijven in de landbouwsector zijn erg veel gegevens beschikbaar door verschillende
wettelijke regelingen. Dat de data-koppeling met Belastingdienst-gegevens gemaakt kon
worden was al geregeld. Bij de voorbereiding van deze evaluatie kon dit voor het eerst
over een reeks van vier jaren (2010-2014). In deze beleidsevaluatie is die mogelijkheid
benut. In 2018 konden ook de gegevens van de jaren 2015 en 2016 gekoppeld en in 2019
geanalyseerd worden.
Inherent aan het gebruik van deze dataset (door de beschikbaarheid van
Belastingdienstgegevens en de verwerkingstijd voor het maken van de koppeling) is dus
dat een analyse hiervan maar tot twee jaar voor het jaar dat het evaluatieonderzoek
gedaan wordt kan lopen.
•
Inhoudelijk is de koppeling van verschillende databronnen waardevol gebleken: de
koppeling maakte een statistische vergelijkingsanalyse en econometrische analyses
mogelijk – beter onderbouwde evaluatie-conclusies met name ten aanzien van
doeltreffendheid van de regeling (die beleidsconclusies op zich zijn hierboven al genoemd).
•

Daarnaast is er een aantal procesmatige leerpunten over evalueren:

9

o

o
o
o

investeer in het formuleren van de beleidstheorie. Maak daarbij vroeg duidelijk
welke evaluatiegegevens verzameld moeten worden om die beleidstheorie
(achteraf) te kunnen toetsen.
organiseer vroeg een goede begeleidingsgroep voor evaluatie, dat wil zeggen al bij
het opstellen van de onderzoeksvragen en de offerte-uitvraag
organisatie van gegevensgebruik vraagt doorlooptijd in verband met de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG).
investeer denkkracht in het goed samenstellen van de controle- of
vergelijkingsgroep; daarnaast welke typen kwantitatief onderzoek meest
waardevol is. In deze evaluatie is eerst een statistische vergelijkingsanalyse
uitgevoerd en daarna een econometrische analyse. De statistische
vergelijkingsanalyse gaf al de meeste bevindingen en conclusies. De
econometrische analyse heeft die conclusies bevestigd maar geen wezenlijke
nieuwe inzichten opgeleverd. De les is om niet ‘automatisch’ voor de zwaarste
statistische methode te kiezen, als een lichtere mogelijk ook voldoet.

Algemene lessen over evalueren
•

•

Breng deze opgebouwde kennis en deskundigheid onder in de organisatie van het
departement, zodanig dat bij alle medewerkers die (incidenteel / periodiek) een
beleidsevaluatie gaan doen hiermee in aanraking komen. LNV doet dat nu via een
evaluatie-unit bij de Directie Strategie, Kennis en Innovatie (SKI). Deze unit draagt zorg
voor de versterking van de evaluatiefunctie bij LNV onder andere door beleidsmedewerkers
die een evaluatie moeten uitvoeren methodologisch te ondersteunen.
Betrek in de begeleidingsgroep alle overheidsdiensten die een rol hebben t.a.v. de te
evalueren regeling – bij elk liggen aandachtspunten en expertise die van belang is voor de
waarde van de evaluatie.

Introduceer het evaluatieonderzoek zorgvuldig en goed bij eindgebruikers van de regeling en de
burgers die als controlegroep geënquêteerd worden. Wees ook heel expliciet dat burgers niet mee
hoeven te werken als ze dat willen. Dat voorkomt onbegrip bij de doelgroepen.

Doorwerking van het initiatief
•

•

De doelmatigheid van de opvolger van de regeling, de Borgstellingskrediet voor de
Landbouw (BL), is door de harmonisatie met de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)
verbeterd: door de werkwijze van de BMKB, met een veel beperktere RVO-toetsing vooraf
(die goed voldoet), ook voor de BL toe te passen zijn de uitvoeringskosten aanmerkelijk
minder geworden.
Op basis van de evaluatieconclusies wordt de opvolger van de GL, de Borgstelling MKBLandbouwkredieten, verlengd tot 31-12-2024.

De notitie met leerpunten van het gebruik van de gekoppelde CBS-Belastingdienst-RVO data wordt
intra- en interdepartementaal gedeeld en besproken, zodat deze ervaringen met het gebruik van
de data-koppeling door het CBS van landbouwbedrijfsgegevens en Belastingdienstgegevens voor
toekomstige beleidsevaluaties bij LNV en ook elders gebruikt kunnen worden.

Vindplaats nadere toelichting
De aanbieding door de Minister van LNV van het evaluatierapport aan de Tweede Kamer
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2019Z22850&did=2019D
47381

10

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Operatie
Inzicht in Kwaliteit
VOORTGANGSRAPPORTAGE OPERATIE INZICHT IN KWALITEIT

Aanpak
De beleidsdoorlichting van
artikel 6 (hbo) en artikel 7
(wo) is langs drie sporen
vormgegeven

Beleidsinhoudelijke
inzichten
> Minder te sturen met
regelgeving en meer
het accent te leggen op
communicatie en op
instrumenten die de
transparantie verhogen.
> OCW start een strategische
dialoog met de
individuele hogescholen
en universiteiten over
strategie en profilering.
> Onderzoeksprogramma in
het hoger onderwijs om te
kijken hoe studentsucces
kan worden verbeterd,
door uitval en switch in het
eerste jaar te verminderen.

Spoor 1
Onderzoek naar ‘inzicht
in de impact van beleid’
door SEO Economisch
Onderzoek

Spoor 2
Onderzoek ‘sturing en
beleids­instrumentanalyse’
Center for Higher Education
Policy Studies

Lessen over evalueren

Eénduidige en meetbare
doelstellingen vaststellen.
Effecten zijn achteraf beter te
evalueren. Ook waar het gaat
om lumpsum gelden.

Afschrift aanbiedingsbrief beleidsdoorlichting
artikel 6 hbo en artikel 7 wo

Behoefte aan consistentie van
data- en informatieverzameling,
systematisch onderzoek en
beleidsontwikkeling voor de
langere termijn.

Spoor 3
Advies – op basis van spoor
1 en 2 voor de Strategische
Agenda Hoger Onderwijs

OCW – Beleidsdoorlichting hoger onderwijs 'nieuwe stijl'
Samenvatting initiatief
De beleidsdoorlichting van artikel 6 (hbo) en artikel 7 (wo) is langs drie sporen vormgegeven.
Spoor 1 betreft onderzoek naar ‘inzicht in de impact van beleid’ uitgevoerd door de SEO
Economisch Onderzoek. Spoor 2 betreft onderzoek naar ‘sturing en beleidsinstrumentanalyse’,
uitgevoerd door het Center for Higher Education Policy Studies (CHEPS). Spoor 3 is een advies –
op basis van spoor 1 en 2 voor de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek door het
Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). Het NRO heeft ook spoor 1 en 2 begeleid.

Stand van zaken uitvoering initiatief

De volledige beleidsdoorlichting is op 5 november jl. door het NRO aangeboden aan OCW. Dit
heeft geleid tot enkele aanbevelingen die zijn overgenomen in de Strategische agenda, zoals:
a. een strategische dialoog met instellingen; minder te sturen door middel van regelgeving en
meer accent te leggen op communicatieve en transparantie-beleidsinstrumenten;
b. bij het formuleren van beleid eenduidige en meetbare doelstellingen vaststellen, waarmee de
effecten van beleid en specifieke maatregelen achteraf beter kunnen worden geëvalueerd
(ook waar het gaat om lumpsum gelden).
De minister voert tot de zomer van 2020 in totaal 9 ‘strategische dialogen’ met hogescholen en
universiteiten over strategie en profilering. Deze strategische dialoog is een vast onderdeel van de
werkbezoeken die plaatsvinden in het kader van de strategische agenda. Medio 2020 wordt deze
aanpak geëvalueerd. Daarnaast zal OCW in overleg met het hoger onderwijsveld voor de zomer
van 2020 een voorstel doen over de wijze waarop de strategische agenda in kaart wordt gebracht
(conform aanbevelingen beleidsdoorlichting).

Beleidsinhoudelijke inzichten
•

•

•

•

Minder sturen door middel van regelgeving en meer accent te leggen op communicatieve en
transparantie-beleidsinstrumenten. Mede omdat in de huidige dynamische bestuurlijke en
politieke context ‘traditionele’ beleidsvorming (plannen, reguleren, monitoren evalueren)
steeds moeilijker wordt.
Aan de andere kant is er meer behoefte aan consistentie van data- en
informatieverzameling, systematisch onderzoek en beleidsontwikkeling voor de langere
termijn (op basis waarvan je een goede dialoog kunt voeren).
Voorbeeld in de Strategische agenda is dat rondom toegankelijkheid van het hoger
onderwijs er een onderzoeksprogramma wordt opgezet, om te kijken hoe studentsucces kan
worden verbeterd, door uitval en switch in het eerste jaar te verminderen.
De (toekomstige) beleidsdoorlichting meer strategisch in te steken, op het juiste moment en
met de juiste vragen om zodoende nog meer met de resultaten te kunnen doen. In dit
kader structureel meer beleidsonderzoek in het hoger onderwijs uitzetten naar thema’s in
de Strategische agenda, en ter voorbereiding op een nieuwe Strategische agenda.

Mijlpalen aankomende periode
Q2 2020
•
7 april 2020: beleidsatelier over in kaart brengen voortgang strategische agenda;
•
Juni 2020: Werkconferentie ‘monitoring voorgang strategische agenda’;
Q4 2020
•
Eerste voortgangsrapportage Implementatie strategische agenda naar Tweede Kamer.

12

Vindplaats nadere toelichting
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/02/bijlage-beleidsdoorlichtinghoger-onderwijs-bijlage-bij-sa

13

BZ – Indicatorontwikkeling uitvoering Handelsagenda
Samenvatting initiatief
Het onderwerp van het OIIK-project van Directie Internationaal Ondernemen (DIO) is het nader
onderzoeken op welke wijze de aanpak van nabij liggende landen omtrent het evalueren van
maatregelen gericht op internationalisering van het mkb verschilt van de Nederlandse aanpak. Dit
specifieke project is onderdeel van een groter traject waarbij monitoring en evaluatie verder
worden verankerd binnen de werkzaamheden van de directie. Door middel van twee casestudies
van het CSES, een workshop en eigen inzichten tracht DIO erachter te komen of er lessen
getrokken kunnen worden uit de evaluatiestructuren in andere landen. Deze lessen zouden DIO
niet alleen kunnen helpen bij het verbeteren van haar eigen evaluaties op het gebied van
internationalisering van het mkb, maar ook met haar algemene voortgang wat betreft evaluatie en
monitoring.

Stand van zaken uitvoering initiatief

De afgelopen maanden is er gesproken over de juiste invulling van het initiatief van DIO. Hieruit
kwam naar voren dat de initiële insteek van het DIO-project niet concreet genoeg en te breed was
om op korte termijn concrete resultaten te kunnen opleveren. Om deze reden is besloten om het
project toe te spitsen op één afgebakend deelonderwerp, daarbij voortbouwend op een onderzoek
uitgevoerd door bureau CSES in het kader van OIIK naar evaluatie van beleid gericht op
internationalisering MKB in o.a. Finland, Denemarken, VK en bij ITC. Het doel hiervan is om nader
te onderzoeken op welke wijze de aanpak van nabij liggende landen omtrent het evalueren van
maatregelen gericht op internationalisering van het mkb verschilt van de Nederlandse aanpak. Dit
sluit aan bij vergelijkbare beleidsvragen van EZK. Er is gekozen om aanvullend onderzoek uit te
voeren in (een deelstaat van) Duitsland en Vlaanderen. Dit vanwege de vergelijkbare economische
ordening en instituties ter ondersteuning van internationalisering van het mkb. De bevindingen
van deze twee onderzoeken zullen dienen voor een interne en interdepartementale uitwisseling
over de wijze waarom beleid gericht op internationalisering van MKB geëvalueerd wordt. Het
project wordt afgesloten met een workshop of een seminar voor alle betrokken beleidsmakers en
uitvoerende organisaties om de nieuw opgedane inzichten te delen. De resultaten zullen bij de
evaluaties vanaf eind 2020 worden toegepast.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Het eerste uitgevoerde onderzoek van CSES heeft geleid tot interessante beleidsinhoudelijke
inzichten, waarbij met name de casus over Finland laat zien dat er in bepaalde landen andere,
innovatieve aanpakken worden gehanteerd m.b.t. evaluatie van resultaten van beleid gericht op
het stimuleren internationalisering mkb. De interessante combinatie van kwantitatief en kwalitatief
onderzoek en het analyseren van data door middel van Coarsened Exact Matching (CEM)
methodes zijn evaluatietechnieken die momenteel nog amper worden toegepast in Nederland.
Finland is daarbij echter op vele vlakken een ander soort land dan Nederland, met minder handel,
andere sociaaleconomische aspecten en een kleinere economie. Om meer inzichten te genereren is
daarom besloten ook eenzelfde soort onderzoek te laten verrichten op Vlaanderen en (een
deelstaat van) Duitsland. De inschatting is dat bedrijfscultuur en inrichting van
overheidsondersteuning aan bedrijven in Vlaanderen en Duitsland het dichtst bij de Nederlandse
praktijk staan. Na dit onderzoek zal er verder worden gekeken naar mogelijke lessons learned en
op welke wijze deze lessen kunnen bijdragen aan de wijze van evalueren en daarmee aan
doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid. Deze lessen zullen uiteindelijk worden gedeeld
tijdens een workshop/seminar met beleidsmakers van departementen EZK, LNV, IenW en
uitvoerende instanties waaronder RVO en Europese zusterorganisaties.
OIIK heeft echter ook indirect bijgedragen aan het verkrijgen van nieuwe beleidsinhoudelijke
inzichten. De versterkte inzet op evaluatie en meetbaarheid, die deels is voortgevloeid uit het
OIIK-initiatief, heeft geleid tot (een nog) grotere focus op deze thema’s én de verankering van een
Kwaliteit & Monitoring themacluster binnen DIO. Deze veranderingen dragen op een positieve
manier bij aan het verder creëren van inzicht op de resultaten van het BHOS-beleid.
14

Mijlpalen aankomende periode

In de komende periode zal verder worden gesproken met CSES over de juiste aanpak voor een
vervolgonderzoek. Het doel is hierbij om rond de zomer van 2020 een vervolgonderzoek te hebben
afgerond, waarna het project omstreeks september 2020 kan worden afgerond met een afsluitend
seminar/workshop, waarbij de bevindingen van dit onderzoek zullen worden gepresenteerd,
geanalyseerd en bediscussieerd. De inzichten die voortkomen uit deze vervolgstappen zullen
uiteindelijk schriftelijk worden verzameld en in de voortgangsrapportage van Q1 2021 worden
gedeeld gezamenlijk met (mogelijke) toekomstplannen die voortvloeien uit dit project.

Vindplaats nadere toelichting
Niet van toepassing

15

BZ – Bijsturing veranderingsgerichte Nederlandse
conflictpreventie inzet ('Early Warning Early Action')
Samenvatting initiatief
Het Early Warning Early Action initiatief heeft als doel om big data instrumenten in te zetten voor
het verbeteren van de informatiepositie van medewerkers van Buitenlandse Zaken (BZ) op het
gebied van conflictsituaties. Er worden drie producten ontwikkeld (een Grondoorzakendashboard,
een Veiligheidsmonitor en Veiligheidsalerts) teneinde beter in staat te zijn om early warnings over
dreigende conflicten eenvoudiger en tijdiger te identificeren en daarbij uiteindelijk beter
prioriteiten te stellen. Het concentreren van zowel actuele als structurele informatie over
conflictsituaties op één plek leidt, zo is de verwachting, tot een sneller, vollediger en beter beeld
van de conflictdynamiek. Dat moet vervolgens weer leiden tot snellere en betere beslissingen met
betrekking tot Nederlandse inzet in (potentiële) conflictgebieden, bijvoorbeeld in de vorm van
diplomatieke of stabiliserende maatregelen. Belangrijke succesfactor van het project is ook dat BZmedewerkers minder tijd kwijt zijn aan het zoeken en vergaren van informatie uit verschillende
bronnen en daardoor meer tijd over houden voor hun kerntaken: analyseren en adviseren.

Stand van zaken uitvoering initiatief

Sinds de laatste voortgangsrapportage van september 2019, toen de dataproducten nog weinig
stabiel waren en slechts in kleine kring werden gebruikt, is in samenwerking met het Datalab van
BZ gewerkt om de bètaversies van de datatools te verbeteren. Dit heeft geleid tot zogeheten 1.0
versies van de dashboards welke vervolgens tijdens verschillende workshops zijn gepresenteerd
aan nieuwe gebruikers binnen BZ, zowel van de Directie Veiligheidsbeleid (DVB) als collega’s van
andere directies en afdelingen. Nieuwe gebruikers hebben vragenlijsten ingevuld die dienen als
nulmeting. In het vierde kwartaal van 2020 volgt een uitgebreide evaluatie om inzicht te
verkrijgen in de impact van de tools op de werkzaamheden van deze gebruikers en de
toegevoegde waarde ervan op het (veiligheids)beleid.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Op dit moment bevindt het initiatief zich in een fase tussen ontwikkeling en bredere inzet binnen
BZ. De dashboards worden sinds kort voor het eerst door een grotere groep collega’s gebruikt
(enkele tientallen). De eerste signalen zijn dat de dataproducten naast de waarde voor het werk
van DVB vanwege de kwantitatieve inzichten in veiligheids- en conflictsituaties ook nuttig zijn als
bron voor bijvoorbeeld ambtsberichten en reisadviezen en ook voor landenmedewerkers en
regiodirecties voorzien in een behoefte om meer data-gedreven te werken.

Mijlpalen aankomende periode

Q2 2020: Feedback van de gebruikers is verzameld en waar mogelijk zijn de producten op basis
hiervan verbeterd/aangepast;
Q4 2020: Inzicht en rapportage over impact en daadwerkelijke toegevoegde waarde van de
dataproducten met betrekking tot effectiviteit en efficiëntere inzet van middelen.
Q2 2021: Mogelijk verdere doorontwikkeling bestaande en mogelijk nieuwe/aanvullende
dashboards en/of tools

Vindplaats nadere toelichting
Niet van toepassing

16

BZK – Aardgasvrije wijken
Samenvatting initiatief
Het doel van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) is om te leren op welke wijze de
wijkgerichte aanpak kan worden ingericht en opgeschaald. Het aardgasvrij maken van wijken is
geen eenvoudige opgave: nog veel is onduidelijk, alle wijken zijn verschillend en iedere bewoner
en gebouweigenaar zal met de opgave te maken krijgen. Het leren gebeurt lokaal, collectief en
institutioneel. Het lokale leren vindt plaats in de proeftuinen waar gemeenten samen met (lokale)
partijen en bewoners aan de slag zijn met het aardgasvrij maken van een wijk, ondersteund door
een rijksbijdrage. De leerervaringen van de proeftuinen, maar ook van andere wijken, worden via
het Kennis- en Leerprogramma (KLP) breder ontsloten zodat de kennis voor alle gemeenten
beschikbaar komt. Dit noemen we het collectief leren. Het institutioneel leren is de vertaling van
de leerervaringen op lokaal en collectief niveau naar beleid op gemeentelijk, provinciaal en
landelijk niveau om de condities te realiseren om opschaling van de wijkgerichte aanpak mogelijk
te maken.

Stand van zaken uitvoering initiatief

Het PAW is nog in ontwikkeling. Tegelijkertijd is er in het afgelopen jaar al veel kennis en ervaring
opgedaan. De eerste 27 proeftuinen aardgasvrije wijken zijn aan de slag, het Kennis- en
Leerprogramma loopt, het digitale platform www.aardgasvrijewijken.nl en de helpdesk zijn
ingericht en een nieuwe uitvraag is gestart voor een tweede tranche van circa 25 proeftuinen.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Een jaarlijkse reflectieve monitor volgt wat in de proeftuinen speelt en wat hier wordt geleerd. In
het najaar van 2019 is met de verantwoordelijke wethouders en projectleiders van de 27
proeftuinen gesproken. Op 22 januari is de Tweede Kamer via een Voortgangsrapportage
geïnformeerd over de inzichten die deze interviewronde heeft opgeleverd. Hieronder een korte niet uitputtende - samenvatting van de uitkomsten.
De gemeenten geven aan dat de selectie als proeftuin aardgasvrije wijken een positieve impuls
geeft: er worden wijkteams opgericht en nieuwe verbindingen in de wijk gelegd, het vergroot het
draagvlak voor de transitie in de gemeente (inclusief de gemeenteraad), het bevordert de cohesie
in de wijk en het werkt als een vliegwiel richting andere wijken en bewonersinitiatieven. Anderzijds
vraagt het meer van de gemeenten dan voorzien. De samenwerking met stakeholders en met
name de participatie en communicatie met bewoners en gebouweigenaren blijkt veel intensiever
dan gedacht. Een belangrijk inzicht dat de proeftuingemeenten hebben opgedaan is dat
laagdrempelig persoonlijk contact met bewoners en een buurtgerichte aanpak een voorwaarde is
voor een succesvolle aanpak. Veel gemeenten die zijn begonnen met een meer grootschalige
aanpak, bijvoorbeeld met informatiebijeenkomsten, zijn overgestapt op een meer kleinschalige
interactieve manier van werken. De daarop volgende leervraag is op welke wijze deze persoonlijke
benadering op grotere schaal kan worden toegepast tegen aanvaardbare kosten.
Een belangrijk inzicht is ook dat bewoners het prettig vinden als er iets te kiezen valt en als de
mogelijkheid wordt geboden actief mee te denken met technische oplossingen. Vaak worden de
verschillende woningtypen in de wijk in beeld gebracht om standaard maatregelpakketten op te
stellen. Zowel voor collectieve als individuele warmteoplossingen helpt dit de gemeenten grip te
krijgen op de opgave.
Ook blijkt dat de gemeenten met de proeftuinen voortvarend aan de slag zijn, hoewel een deel
van de noodzakelijke instrumenten en regelgeving zoals aangekondigd in het Klimaatakkoord nog
niet gereed is. Bijvoorbeeld op het gebied van de financiering van warmtenetten. In het
wetstraject van Warmtewet 2 worden fundamentele wijzigingen voorgesteld voor de
marktordening, tariefregulering en de verduurzaming.
Tot slot geven gemeenten aan dat betaalbaarheid het belangrijkste element is voor bewoners en
dat dit voor hen voorop staat bij het aardgasvrij maken van de wijk. Voor de proeftuinen is de
17

Rijksbijdrage beschikbaar die bijdraagt aan een woonlastenneutrale aanpak. Samen met de VNG
werkt BZK aan het beschikbaar stellen van informatie over woonlastenneutraliteit en andere
relevante aspecten voor de businesscases bij verschillende woningtypen en warmteoplossingen
voor gemeenten. Ook is het streven om vanaf juli 2020, met het Warmtefonds, te voorzien in de
behoefte aan een financieringsproduct voor eigenaar-bewoners die op basis van hun inkomen niet
in aanmerking komen voor reguliere financiering.

Mijlpalen aankomende periode

Tegen de zomer wordt de nieuwe selectie proeftuinen bekend gemaakt. Na deze tweede selectie
kunnen gemeenten opnieuw een aanvraag indienen voor een derde uitvraag die in 2021 wordt
gedaan. Wanneer het PAW drie jaar loopt volgt, in 2022, een brede evaluatie om te bezien in
hoeverre het programma erin slaagt om te leren op welke wijze de wijkgerichte aanpak kan
worden ingericht en opgeschaald en of het nodig is aanpassingen te doen.

Vindplaats nadere toelichting
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/01/22/kamerbrief-voortgangprogramma-aardgasvrije-wijken

18

DEF – Intensivering cyber, Defensie deel
Samenvatting initiatief
Dit initiatief heeft betrekking op de Defensie intensivering van 20 mln. structureel uit het
Regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’. De intensivering van cybersecurity Defensie is
onderdeel van een breder, interdepartementaal programma.
De directe doelgroepen zijn de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD), het Defensie
Cyber Commando (DCC) en Defensie computer emergency response team (DefCERT). In het
initiatief worden aan de hand van een monitor na een nulmeting de tussentijdse output en
outcome gemeten. De verwachte maatschappelijke toegevoegde waarde is de reductie van kans
op en schade door cyberaanvallen.

Stand van zaken uitvoering initiatief

De eerste helft van 2019 was vooral gericht op het koppelen van de doelstellingen aan gerichte
indicatoren van output en outcome. Dit heeft geleid tot een monitor bij alle drie de onderdelen van
Defensie. In de tweede helft van 2019 zijn de nulmeting en de eerste resultaten van de monitor
tot stand gebracht.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Met het opzetten van de monitor cybersecurity wordt de aanname getoetst dat de intensiveringen
leiden tot extra capaciteit en materieel waarmee effectiever kan worden ingezet op het acteren op
en bestrijden van cyberaanvallen, alsmede de ontwikkeling van de eigen militaire digitale
slagkracht. Bijvoorbeeld door te monitoren hoeveel extra personeel wordt aangesteld en welke ITaanpassingen worden gedaan en te bezien welke effecten dit heeft. Beleidsinhoudelijke inzichten
uit dit initiatief zijn derhalve zeer bruikbaar om de extra inzet op cybersecurity zo effectief
mogelijk te krijgen.
Vooraf dient evenwel gesteld te worden dat alle inhoudelijke informatie over cybersecurity
vertrouwelijk is, en hierover niet in deze openbare rapportage kan worden gerapporteerd.
Specifieke, op cybersecurity gerichte inzichten kunnen hier dus niet worden opgenomen.
Daarnaast is de monitor met name gericht op het meten van de effectiviteit van de inzet van
middelen. 2019 was het eerste jaar waarin deze middelen zijn besteed. In lijn met de opgegeven
mijlpalen uit de tweede voortgangsrapportage zijn in de tweede helft van 2019 de nulmeting en
eerste resultaten monitoring grotendeels binnengekomen. Deze resultaten, over de periode tot en
met augustus 2019, betroffen met name de aanschaf van middelen en het aanstellen van
personeel. Dit is een onderdeel van de te meten output, en geconstateerd kan worden dat hier de
eerste resultaten zijn bereikt. De effectiviteit hiervan kan pas worden gemeten wanneer middelen
en personeel inzet-gereed zijn en daadwerkelijk worden ingezet. Het zal enige tijd kosten voordat
de resultaten hiervan beschikbaar zijn. De eerste inzichten worden in de loop van 2020 verwacht.
Naast inhoudelijke resultaten heeft dit initiatief ook bijgedragen aan de wijze waarop Defensie in
brede zin meer kan sturen op output en outcome. Dit helpt ons om in vervolgtrajecten dergelijke
indicatoren nog scherper te stellen.

Mijlpalen aankomende periode

In de komende periode zal deze monitor verder worden gevuld met de resterende nulmetingen en
de realisatiecijfers.
Concreet zijn daarmee de volgende mijlpalen te benoemen:
Q2 2020: Voortgangsrapportage obv resultaten monitoring t/m december 2019
Q4 2020: Voortgangsrapportage obv resultaten monitoring t/m september 2020
Q2 2021: Voortgangsrapportage obv resultaten monitoring t/m december 2020

19

Hierbij wel de kanttekening dat het doorontwikkelen van een beperkt aantal vragen een langere
doorlooptijd heeft en dat op sommige vragen pas op de middellange termijn antwoord kan worden
gegeven.
Zoals eerder aangegeven zijn de inhoudelijke resultaten van de monitoring niet geschikt voor
openbare rapportage.

Vindplaats nadere toelichting
Kamerstuk 31 865 nr. 156 Tweede voortgangsrapportage Operatie inzicht in kwaliteit

20

EZK – Monitor Nederlandse digitaliseringsstrategie
Samenvatting initiatief
De Monitor Nederlandse digitaliseringsstrategie is ontwikkeld ten behoeve van de Nederlandse
Digitaliseringsstrategie (NDS) en maakt deel uit van de jaarlijkse NDS voortgangsrapportage aan
de Kamer. Dit initiatief is gericht op het (door)ontwikkelen van de monitor. Concreet betekent dit
dat er een analytisch kader is vastgesteld, dat voor zo ver mogelijk is gevuld met indicatoren die
een algemeen beeld geven van de Nederlandse digitale economie, ook in internationaal
perspectief, en een set van indicatoren die de voortgang van de beleidsinterventies (‘de
beleidsacties’) weergeven.

Stand van zaken uitvoering initiatief

In november 2019 is een interne discussienota over ‘verdieping’ van de monitor Nederland Digitaal
opgesteld, om te verkennen hoe een directer verband kan worden gelegd tussen beleid en
beleidseffecten. Dit heeft geleid tot een herbezinning op het oorspronkelijke plan om een pilot te
starten om de link tussen beleid en beleidseffecten te meten met betrekking tot de
beleidsinitiatieven voor digitale kwetsbaarheden. Dat leek niet haalbaar – en bleef steken op het
niveau van opiniepeiling of interviews.
Inmiddels is een onderzoeksvoorstel in aanbesteding om een onderzoeksbureau met een track
record en expertise bij het concreet uitvoeren van beleidsevaluaties, om – tegen de achtergrond
van OIIK en ‘Durf te meten’- voor de DNS beleidsacties:

•
•
•
•

te bepalen welke acties wel en niet evalueerbaar zijn
te inventariseren welke data hiervoor al beschikbaar, en welke nog nodig zijn
te beoordelen wat de kwaliteit is van het evaluatieproces (in welke mate data iets zeggen
over de effectiviteit van beleid)
aan te bevelen hoe het evaluatieproces verder ingericht zou kunnen worden.

Beoogd resultaat is een gedetailleerd evaluatiedesign voor acties rond cybersecurity.

De aanbesteding van een beperkte update van de Monitor is in gang gezet. Daarnaast lopen
verschillende deelonderzoeken bij het CBS (aanbesteding bijna afgerond) die ontbrekende
beleidsrelevante aspecten van de digitalisering in kaart brengen, waaronder de cyberweerbaarheid
van ZZP-ers en het gebruik van veilige internetstandaarden door het MKB. Daarnaast heeft het
CBS voorgesteld om op basis van het raamwerk van de OESO een satellietrekening digitalisering
te ontwikkelen. Die biedt een coherent beeld van de economische impact van digitalisering, onder
meer over het aandeel bruto nationaal product (BNP), investeringen en internationale transacties.
De gegevens zijn daarmee ook internationaal vergelijkbaar. Besluitvorming is gaande over de
opdrachtverstrekking (voorzien Q1 2020).

Update beleidsinhoudelijke inzichten

De conceptuele stappen die leidden tot de opdrachtverstrekking aan het onderzoeksbureau
verduidelijkten hoe moeilijk het is te komen tot indicatoren die relevante informatie opleveren over
de effectiviteit van beleidsinterventies.
Evaluatie van de effectiviteit van de digitaliseringsstrategie als geheel is lastig omdat aan een
aantal basisvoorwaarden voor een ‘klassieke’ evaluatiebenadering moeilijk kan worden voldaan:
•
afbakenen controlegroepen;
•
snelle technologische en economische verandering van het speelveld;
•
jaarlijks nieuwe beleidsprioriteiten en daaruit voortvloeiende beleidsinterventies;
•
lacunes in het cijfermateriaal: digitalisering is complex, verandert snel en wordt vaak nog
niet systematisch meegenomen in statistieken. Het inzicht in die lacunes is echter groeiend
en een aantal lacunes worden gericht aangepakt.

21

De monitor geeft wél inzicht in de kloof tussen output, (outcome) en impact van beleid. Verdere
beleidsinhoudelijke inzichten worden verwacht bij de volgende voortgangsrapportage.

Mijlpalen aankomende periode
Q2 2020:
•
•
•
Q4 2020
•
•
•

Rapport over indicatoren
Resultaten toegevoegde deelonderzoeken CBS
Update Monitor (inclusief relevante resultaten deelonderzoeken CBS)
Opbrengsten rapport over indicatoren meegenomen in aanbesteding update monitor
voor 2021
Mogelijk aanbestedingen op basis van nieuwe indicatoren
Mogelijk eerste opbrengsten satellietrekening digitalisering CBS (binnen OECD
raamwerk)

Q2 2021
Tweede update van de monitor gepubliceerd, met mogelijk (op onderdelen) indicatoren die een
verband leggen tussen beleid en beleidseffecten én de relevante resultaten van de
satellietrekening.

Vindplaats nadere toelichting
•
•
•

Monitor www.monitor-nederlanddigitaal.nl
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/07/05/nederlandsedigitaliseringsstrategie-2.0
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/07/05/kamerbrief-overvoortgangsrapportage-en-actualisatie-nederlandse-digitaliseringsstrategie

22

EZK – Evaluatiestructuur (nationaal) klimaatbeleid
Samenvatting initiatief
Op 28 mei 2019 is door de Eerste Kamer de Klimaatwet aangenomen waarin de
klimaatdoelstellingen voor de regering staan. Deze wet richt zich op een reductie van de emissie
van broeikasgassen met 49% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Deze ambitieuze
doelen liggen nu nog (ver) in de toekomst. Daarom is het van belang om in de periode
daarnaartoe goed de vinger aan de pols te houden. Met de inwerkingtreding hiervan zal daarom
jaarlijks op de vierde donderdag in oktober een klimaatnota aan de Tweede Kamer worden
gestuurd waarin wordt gerapporteerd over de voortgang van het klimaatbeleid en daarmee het
behalen van de doelstellingen in de Klimaatwet. Deze jaarlijkse rapportage biedt een mooi
aanknopingspunt om een monitor klimaatbeleid te ontwikkelen niet alleen om achteraf te
evalueren maar ook om gedurende de rit informatie te genereren waarmee beleid tussentijds kan
worden aangepast indien nodig.
Naast deze monitor zal ook een integrale evaluatieagenda op het thema klimaat worden
ontwikkeld. Deze zal gericht zijn op het verschaffen van inzicht in de werkzaamheid van het
klimaatbeleid over sectorgrenzen heen. Deze evaluatie-agenda zal verder vorm krijgen binnen de
plannen voor een meer strategische evaluatie-agenda zoals deze door het ministerie van Financiën
worden ontwikkeld.

Stand van zaken uitvoering initiatief
Monitor Klimaatbeleid
In een interdepartementale werkgroep is inmiddels het kader voor de monitor klimaatbeleid
uitgewerkt. Dit kader is gebaseerd op de beleidstheorie die start bij de uitvoering van afspraken
uit het Klimaatakkoord (niveau 1), het scheppen van voorwaarden voor de beoogde veranderingen
bij de doelgroep, zoals de aanschafprijs van elektrische auto’s of de beschikbaarheid van
energieloketten bij gemeenten (niveau 2), de gedragsverandering bij die doelgroep zelf, zoals
subsidieaanvragen of investeringen door burgers en bedrijven (niveau 3) en tenslotte de beoogde
beleidsresultaten, zoals het aantal aangeschafte elektrische auto’s of hectare bos (niveau 4). Deze
opzet van de monitor is 25 november 2019 ook aan de Tweede Kamer toegestuurd als onderdeel
van het klimaatplan.
De indicatoren kunnen dienen als basis voor:
1. Gesprekken over de voortgang in het uitvoerings- en voortgangsoverleg.
2. Het signaleren van mogelijke knelpunten in de uitvoering waarop kan worden bijgestuurd.
3. Verantwoording richting de Tweede Kamer.
De vakdepartementen hebben, gefaciliteerd door RVO, op basis van dit kader per sector een set
van indicatoren ontwikkeld die kan worden gebruikt om de algehele voortgang in de betreffende
sector te volgen. RVO heeft inmiddels een haalbaarheidsanalyse uitgevoerd op de indicatorenset.
Op basis hiervan wordt nu bezien wat aan data al beschikbaar is voor de monitoring van deze
indicatoren bij RVO of andere partijen, en hoe dit op een inzichtelijke manier beschikbaar kan
worden gemaakt. Begin mei worden de data aangeleverd door de departementen, waarna door
RVO het eerste concept van de nulmeting van de Monitor Klimaatbeleid zal worden ingevuld.
Voor de verantwoording aan de Tweede Kamer zal op grond van de beschikbare data een vaste set
van kernindicatoren worden samengesteld, die gezamenlijk op hoofdlijnen een goed beeld geven
van de voortgang van het Klimaatbeleid. Deze vaste set van kernindicatoren zal samen met een
feitelijke toelichting de Monitor Klimaatbeleid vormen die als bijlage bij de klimaatnota wordt
gevoegd. Deze set kernindicatoren kan in de loop der tijd worden aangepast/aangevuld naarmate
meer data beschikbaar komen op de verschillende – eerdergenoemde – vier niveaus of wanneer
beleidsmaatregelen worden toegevoegd.

23

Evaluatie Agenda klimaat
De monitor zal vooral een signalerende functie hebben als het gaat om de voortgang en de
resultaten van het beleid. Voor een meer diepgaand inzicht in de werkzaamheid van het
klimaatbeleid zullen ook aanvullende evaluaties nodig zijn. De monitor zal een belangrijke rol
spelen voor het aanboren en aanleveren van data voor deze evaluaties. In het kader van het
streven van dit kabinet om als onderdeel van de operatie Inzicht in Kwaliteit departementen te
laten werken met een meerjarige strategische evaluatieagenda, past het goed om rond het thema
klimaat een interdepartementale evaluatieagenda op te zetten. Wij zullen daarom de komende
maanden samen met het ministerie van Financiën bezien hoe een evaluatieagenda klimaat kan
worden vormgegeven.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

De monitor is nu nog in de opbouwfase. Beleidsrelevante inzichten over de voortgang en de
effectiviteit van het beleid zijn pas te verwachten bij de eerste publicatie van de nulmeting van de
Monitor Klimaatbeleid op de vierde donderdag van oktober 2020. Wel blijkt al in deze opbouwfase
dat het gemeenschappelijk begrippenkader de departementen helpt bij het inzichtelijk maken van
de beleidstheorie achter het beleid. Ook verschaft dit inzicht in de onderlinge afhankelijkheden
tussen sectoren, zoals vraag en aanbod van warmte.

Mijlpalen aankomende periode

We voorziende komende maanden/jaren de volgende mijlpalen voor het initiatief:
•
•
•

Q2 2020: De monitor is in opzet gereed en de data zijn verzameld.
Q4 2020: Vierde donderdag oktober 2020: eerste publicatie van de Monitor Klimaatbeleid
bij de klimaatnota (nulmeting).
Q2 2021: de Monitor Klimaatbeleid verschijnt ieder jaar op de vierde donderdag in
oktober.

Vindplaats nadere toelichting
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/11/25/voorstel-voor-het-klimaatplan

24

FIN – Doorlichting fiscale evaluaties
Samenvatting initiatief
De doorlichting fiscale evaluaties heeft als doel om het instrument van evaluaties van fiscale
regelingen nog effectiever in te zetten om het fiscale beleid te verbeteren. Hiertoe analyseert een
werkgroep binnen het Ministerie van Financiën de evaluaties van fiscale regelingen tussen 2010 en
2018 (31 stuks). De werkgroep inventariseert onder meer in hoeverre uitspraken worden gedaan
over doeltreffendheid en doelmatigheid en of dit heeft geleid tot beleidsaanbevelingen en
implementatie daarvan. Het doel is om daaruit af te leiden of er bepaalde factoren zijn die
bijdragen aan het nut van een evaluatie. Deze doorlichting is een bijdrage aan de afweging welke
regelingen wanneer geëvalueerd zouden moeten worden, in het licht van de recente uitbreiding
van de lijst fiscale regelingen die in de Miljoenennota wordt vermeld. De uitkomsten dienen om de
betrokken departementen te helpen om de evaluatiecapaciteit zo nuttig mogelijk in te zetten.

Stand van zaken uitvoering initiatief

Ten tijde van de vorige voortgangsrapportage was door de werkgroep vanuit Financiën in
samenwerking met collega’s bij de vakdepartementen een inventarisatie opgesteld van de
aspecten die in de evaluaties tussen 2010 en 2018 aan bod zijn gekomen, in relatie tot de eisen
van de RPE en de Rijksbegrotingsvoorschriften. In de periode sindsdien heeft de werkgroep op
basis van de inventarisatie een overkoepelende analyse opgesteld. Het conceptrapport is eind
2019 voorgelegd aan de vakdepartementen en de betrokken onafhankelijke experts. In januari
2020 is het rapport besproken in een bijeenkomst met vertegenwoordigers van verschillende
departementen.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

De betrokken departementen bespreken de uitgevoerde analyse om tot een gemeenschappelijke
conclusie te komen voor het eindrapport.
Het eindrapport zal ingaan op de evaluatieprogrammering en op de onderzoeksvragen die in
evaluaties centraal staan. De werkgroep constateert grote verschillen tussen evaluaties, wat
betreft scope en methode van onderzoek. Dit onderscheid lijkt onder meer samen te hangen met
de verscheidenheid in fiscale regelingen wat betreft doelstelling en beschikbaarheid van data. Dit
kan een reden zijn om geen uniform regime vast te leggen voor de periodiciteit van evaluaties,
maar juist per regeling te bepalen wanneer een volgende evaluatie gewenst is en wat daarin
precies onderzocht moet worden. Hierbij speelt een afweging tussen een gerichte, doelmatige
inzet van de evaluatiecapaciteit enerzijds en een complete evaluatieprogrammering zonder blinde
vlekken anderzijds. Wat betreft de inhoud van evaluaties, spitsen de conclusies van het
eindrapport zich toe op de vraag in hoeverre evaluaties de instrumentkeus moeten onderzoeken.
Is het aantonen van doeltreffendheid en doelmatigheid een voldoende voorwaarde om een
regeling ongewijzigd in stand te laten?

Mijlpalen aankomende periode

De planning is dat het eindrapport medio tweede kwartaal gereed is. Vervolgens zal het rapport
aan de Tweede Kamer worden aangeboden. De evaluatieplanning van fiscale regelingen wordt
vermeld in de Miljoenennota, dus in aanloop naar september zullen de eerste stappen gemaakt
worden voor de strategische evaluatieprogrammering.

Vindplaats nadere toelichting
Niet van toepassing

25

FIN – Klantcontact Belastingdienst
Samenvatting initiatief
Met het initiatief “Klantcontact” wil de Belastingdienst een verbetering realiseren in de kwaliteit
van vraagbeantwoording voor complexe vragen over wet- en regelgeving. Verbeterde
vraagbeantwoording resulteert naar verwachting in meer duidelijkheid en zekerheid voor de
vraagsteller (“In één keer goed”) en daardoor in minder vaak contact.
Het initiatief richt zich op een specifiek aandachtsgebied, namelijk complexe vragen over
omzetbelasting (BTW) in relatie tot zonnepanelen. Van de 10 tot 13 miljoen vragen die de
BelastingTelefoon jaarlijks ontvangt, komen er circa 92.000 terecht bij het team dat complexe
vragen over de omzetbelasting beantwoord (team OB2), een kwart van deze vragen gaat over
zonnepanelen. De doelgroep die vragen heeft op dit terrein, bestaat uit particuliere
belastingplichtigen die door aanschaf van zonnepanelen te maken krijgen met de OB,
ondernemers die (al dan niet particulier) zonnepanelen hebben aangeschaft en fiscaal
dienstverleners.
Het initiatief bestaat eruit dat binnen OB2 een dedicated team ‘Zonnepanelen’ wordt ingericht, dat
alleen vragen over zonnepanelen beantwoord. Dit heeft voor belastingplichtigen het voordeel dat
de medewerkers van de BelastingTelefoon meer gespecialiseerd zijn en vragen beter kunnen
beantwoorden. De BelastingTelefoon kan daarnaast medewerkers gerichter opleiden in een korte
periode, zodat nieuwe medewerkers sneller inzetbaar zijn.
Om het effect van het initiatief op de kwaliteit van vraagbeantwoording vast te stellen is, voordat
het team ‘zonnepanelen’ actief was, een nulmeting gehouden. In de eerste helft van 2020 wordt
de één-meting uitgevoerd.

Stand van zaken uitvoering initiatief
Het team Zonnepanelen
Sinds medio december is het ‘team zonnepanelen’ operationeel. Er zijn nieuwe medewerkers
geselecteerd en opgeleid. Speciaal voor het team zonnepanelen is een opleiding ontwikkeld. De
geselecteerde medewerkers zijn opgeleid en in de loop van december aan de slag gegaan. De
technische voorzieningen om binnenkomende telefoontjes direct door te schakelen naar het team
zonnepanelen zijn gerealiseerd.
De metingen
Voordat het team zonnepanelen operationeel werd, is in oktober en november 2019 de nulmeting
uitgevoerd. Deze bestaat uit twee delen:
1. Een beoordeling van 150 aselect geselecteerde telefoongesprekken, hiervan waren er 75
over zonnepanelen en 75 over overige OB-vragen. De beantwoording van deze vragen werd
door deskundige medewerkers van de Belastingdienst beoordeeld.
2. ‘Mystery-call’-gesprekken. Hierbij werden aan de hand van 50 gesprekken, verdeeld over zes
fictieve casussen de kwaliteit van vraagbeantwoording door medewerkers getest. Drie
casussen gingen over zonnepanelen, drie casussen over overige OB-onderwerpen. De
casussen zijn door een deskundige medewerker van de Belastingdienst opgesteld en achteraf
beoordeeld.
Om uit te sluiten dat betere kwaliteit van vraagbeantwoording ten koste gaat van, bijvoorbeeld de
duur van het telefoongesprek, wordt nog gewerkt aan een overzicht van indicatoren die van
belang zijn, maar niet direct met kwaliteit van vraagbeantwoording te maken hebben. Gedacht
moet worden aan informatie over zaken als wachttijd, aantal doorverbindingen en dergelijke.

26

Update beleidsinhoudelijke inzichten

De nulmeting heeft duidelijk gemaakt dat de meeste binnenkomende vragen juist en volledig
worden beantwoord, maar dat er ook nog verbeterpotentieel is in de kwaliteit van
vraagbeantwoording.
Het is gelukt om medewerkers te selecteren, op te leiden, de technische randvoorwaarden
ingericht te hebben, zodat in korte tijd een dedicated team zonnepanelen operationeel is.

Mijlpalen aankomende periode
•

•

Het team is operationeel. In het tweede kwartaal 2020 zal de kwaliteit van
vraagbeantwoording gemeten worden, waarna vervolgens in het vierde kwartaal de
uitkomsten bekend zijn.Q2 2020: uitvoering van een één-meting nadat er enkele maanden
ervaring is opgedaan met het initiatief. Analyse van de resultaten uit het onderzoek,
feedback-ronde bij medewerkers van de BelastingTelefoon.
Q4 2020: Het initiatief “Klantcontact” is afgerond. Er is zicht op de effectiviteit van het
initiatief, bij welslagen daarvan wordt geïnventariseerd op welke andere processen de
opzet kan worden toegepast.

Vindplaats nadere toelichting
Niet van toepassing

27

IenW – Circulaire Economie
Samenvatting initiatief
De huidige manier van winnen en verwerken van grondstoffen en gebruiken en afdanken van
producten leidt tot risico’s in leveringszekerheid van grondstoffen en milieudruk (o.a. uitstoot van
broeikasgassen, land- en watergebruik, biodiversteitsverlies). Om deze maatschappelijke opgaven
het hoofd te bieden moet anders met onze grondstoffen worden omgegaan.
Het rijksbrede programma Circulaire Economie heeft tot doel om ervoor te zorgen dat we van een
grondstofintensieve economie naar een grondstofefficiënte economie zonder afval gaan. Met als
doelstelling om in 2050 in Nederland volledig circulair te zijn. Als tussendoelstelling is opgenomen
om in 2030 50% minder abiotische primaire grondstoffen te gebruiken. Om te weten of we op
koers liggen, werkt een consortium van kennisinstellingen (CBS, Centrum voor
Milieuwetenschappen, CPB, RIVM, RVO, RWS, SCP, TNO en Universiteit Utrecht), onder regie van
PBL aan een monitoringsysteem. Het opzetten van het monitoringsysteem is tevens de pilot voor
de operatie Inzicht in Kwaliteit. De monitoringsuikomtsen kunnen helpen om tijdig in het proces bij
te sturen en te bepalen welke aanvullende acties/ beheersingsmaatregelen mogelijk zijn om
maximaal rendement te halen uit de beschikbare middelen

Stand van zaken uitvoering initiatief

Het PBL heeft in december de policy brief ‘Doelstelling Circulaire Economie
2030.Operationalisering, concretisering en reflectie’ uitgebracht. Aan het PBL heeft IenW gevraagd
om de doelen voor 2030, halvering van het gebruik van de primaire abiotische grondstoffen, te
operationaliseren. Dit product levert belangrijke inzichten en uitgangspunten voor de monitor. Het
meten van de voortgang naar een circulaire economie is complexe materie. De mate van
voortgang is niet te vatten in één indicator of in één doelstelling; een set van doelen en
indicatoren is nodig.
Het merendeel van de, aan het monitoringsprogramma verbonden, kennisinstellingen heeft aan
hun opdrachten gewerkt. De meeste rapporten worden in het eerste kwartaal van 2020
gepubliceerd. Deze rapporten vormen de inhoudelijke basis voor de eerste rapportage ‘Op weg
naar een robuuste monitoring van de circulaire economie’ van PBL. Deze brengt kennis bij elkaar
die deze kennisinstellingen onder de vlag van het monitoringsprogramma in 2019 hebben
opgeleverd en levert de basis voor methodieken die vanaf 2020 verder ontwikkeld worden. PBL
heeft deze rapportage eind januari 2020 gepubliceerd. Deze rapportage is een goede eerste stap
en bevat relevante informatie die in het eerste en tweede kwartaal van 2020 worden meegenomen
in de actualisatie van het uitvoeringsprogramma.
Daarnaast heeft PBL in januari 2020 het werkprogramma voor 2020 definitief gemaakt. Dit
werkprogramma geeft een overzicht van de producten in 2020 en een eerste doorkijk naar 2021.
Ten slotte is er een internationale workshop gehouden die PBL samen met de Universiteit Utrecht
in januari 2020 heeft georganiseerd. Samen met internationale monitoringspartijen is
gediscussieerd over welke aspecten van Circulaire Economie (CE) en welke kernindicatoren van
belang zijn om te volgen en op te sturen. Het opstellen van een internationaal CE-monitoringkader
in samenwerking met verschillende sectoren (publiek, privaat, maatschappelijk middenveld) en
landen is noodzakelijk om ervoor te zorgen dat deze aansluiting vindt bij het monitoren van
gemeenschappelijke wereldwijde doelen zoals de SDG's. Daarnaast is samenhang tussen landen
cruciaal om vergelijkingen mogelijk te maken en voor multinationale bedrijven is het van belang
vanwege hun wereldwijde waardeketens.

28

Update beleidsinhoudelijke inzichten
De policybrief van PBL over de kabinetsdoelstelling voor 2030 heeft nuttige inzichten opgeleverd
over de operationalisering van het tussendoel en mogelijke aangrijpingspunten opgeleverd voor
het formuleren van aanvullende (sub)doelen aangaande de gewenste effecten (verlagen
milieudruk en borgen leveringszekerheid grondstoffen) van een circulaire economie. Opgeleverde
inzichten zijn:
•

•

•

De policy brief heeft blootgelegd welke keuzes gemaakt moeten worden om de
tussendoelstelling concreet en meetbaar te maken. Zo moet worden vastgesteld om welke
grondstoffen het gaat en wat de reikwijdte van de doelstelling precies is. Gaat het
bijvoorbeeld om het grondstoffengebruik in Nederland of in de (wereldwijde) keten en gaat
het om wat producenten gebruiken, of consumenten, of allebei?
De tussendoelstelling geeft ambitie en richting aan en heeft daarmee een mobiliserende
werking, maar PBL adviseert aanvullende doelen op te stellen om voldoende richting de
circulaire economie te kunnen sturen. Daarbij is aandacht nodig voor de milieu-effecten
van grondstofgebruik, leveringszekerheid en op welke wijze grondstoffen worden
aangewend (reuse, repair, etc.). Ook is aandacht nodig voor kwantiteit en waardebehoud.
Aangezien grote verschillen bestaan tussen productgroepen benadrukt PBL dat er bij het
stellen van (sub)doelen idealiter onderscheid gemaakt wordt in doelen voor
transitieagenda’s en productgroepen.

PBL beveelt aan om de verdere uitwerking met betrokken partijen te doen. IenW neemt deze
aanbeveling over en gaat daar het komende jaar mee aan de slag. Bij dit proces past een lerende
en evaluerende aanpak, en zal (net als het monitoringsprogramma) als groeimodel worden bezien.
Bij zowel de operationalisering als het proces tot het komen tot een doelenset, wordt er gebruik
gemaakt van de laatste inzichten uit het monitoringsprogramma.

Mijlpalen aankomende periode
•

•
•

Q2 2020:
o Publicatie van alle onderliggende onderzoeken van de kennisinstellingen.
o Het proces om te komen tot een set doelen voor 2030 is van start gegaan.
o Actualisatie uitvoeringsprogramma circulaire economie, met behulp van de rapportage
‘Op weg naar een robuuste monitoring van de circulaire economie’.
Q4 2020: De eerste integrale CE-rapportage (ICER) zal afgerond worden en levert een
overzicht van de stand van zaken en aanknopingspunten voor bijsturen.
Q2 2021: De ICER levert inzichten voor de actualisatie van het uitvoeringsprogramma
Circulaire Economie.

Vindplaats nadere toelichting
•
•
•
•

Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie (8 februari 2019)
PBL Policy brief (17 december 2019)
Rapportage ‘Op weg naar een robuuste monitoring van de circulaire economie (30 januari
2020)
Website monitoringsprogramma PBL: https://www.pbl.nl/monitoring-circulaire-economie

29

J&V – Recidivebestrijding ('Koers en Kansen')
Samenvatting initiatief
Het programma Koers en kansen voor de sanctie-uitvoering heeft als doel herhaalde criminaliteit
te verminderen en de sanctie-uitvoering toekomstbestendig te maken. Het programma heeft een
Projectenlab met daarin 40 experimenten voortkomend vanuit en uitgevoerd door de
uitvoeringspraktijk. Vertrekpunt van het programma is dat de sleutel tot verandering ligt in de
handen van de partner(organisaties) gezamenlijk. Om die reden is, naast verandering van
onderaf, ook een beweging op bestuurlijk niveau ingezet. De leden van de Bestuurlijke Regiegroep
Koers en kansen zoeken samen naar inzichten die op grotere schaal toegepast kunnen worden om
de sanctie-uitvoering te verbeteren en vernieuwen. Voor de inrichting van de onderzoeks- en
leeromgeving gebruikt het programma de adviezen van de Koersbewakers, een groep
wetenschappers die adviseert over de inhoud, kwaliteit en leerbereik van de projecten.

Stand van zaken uitvoering initiatief
Inmiddels zijn de eerste Koers en kansen-projecten afgerond en worden de eerste (inhoudelijke en
procesmatige) tussenresultaten zichtbaar. Daarnaast is in het najaar van 2019, samen met een
aantal Koers en kansen-projecten, een verduurzamingsscan ontwikkeld. Deze scan geeft inzicht in
de potentie tot verduurzaming van een project en geeft een indicatie op welke schaal
verduurzaming kan plaatsvinden en wat noodzakelijke randvoorwaarden hierbij zijn. De scan is nu
beschikbaar voor alle projecten in het Projectenlab en kan de komende maanden gebruikt gaan
worden.
Ook is een MKBA-checklist gemaakt. Op basis van deze checklist is een lijst gemaakt van
projecten in het Projectenlab die, gelet op de beschikbare projectinformatie en de
programmadoelstellingen/leervragen, geschikt zouden zijn voor een MKBA. In aanloop naar het
starten met de ontwikkeling van een MKBA-systematiek komende zomer, wordt door financial
Rijkstrainees een onderzoek gedaan naar wat er nodig is om projecten MKBA-ready te maken. De
voorgaande instrumenten dragen op zichzelf niet direct bij aan het terugdringen van de recidive
maar vergroten de kans dat de opbrengsten en bevindingen van de verschillende projecten die
bijdragen aan het verlagen van het recidiverisico, na afronding beter kunnen worden
verduurzaamd en verspreid.
Tot slot is, samen met TNO, wetenschap en uitvoeringspraktijk, gestart met het bouwen van een
model (system dynamics; Marvel) over factoren die recidive verklaren. Dit model zal idealiter in de
praktijk de basis gaan vormen voor een domeinoverstijgende, interactieve kennisbank waarin de
verbanden tussen de verschillende factoren die wel/niet bijdragen aan recividevermindering per
individu constant worden gevoed en verder uitgebouwd door nieuwe informatie uit wetenschap en
praktijk. Een kennisbank dus van, voor en door de experts op het gebied van recidive
vermindering om zo voortdurend in te kunnen blijven spelen op de veranderingen in de
maatschappij en doelgroep en de kans op recidive te verkleinen.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

“10 september 2019 kwam ik aan in de P.I. Hoogvliet. Niemand wist waar ik was, ook mijn werk
niet en die was ik door dit gebeuren bijna kwijt en dan zou ik ook mijn onderdak kwijt zijn en in de
schulden belanden. Mijn advocaat kwam met info over Kleinschalige Voorziening (KV)
Rotterdam...Dit is een plek waar je kunt nadenken over jezelf en je normen en waarden…Ik heb
deze kans met 4 handen aangepakt… Ik hoop dat de Kleinschalige Voorziening meer mensen het
goede laat zien en dat dit een groot succes gaat worden. Ik weet zeker dat er meer mensen beter
naar buiten gaan dan ze zijn binnengekomen.” (vrijelijk geciteerd uit een dankbrief van een
verdachte die verbleef in de kleinschalige detentievoorziening Rotterdam; Koers en kansenproject).

30

Inmiddels beginnen verschillende experimenten beleidsinhoudelijke tussenresultaten op te
leveren. Voor veel projecten geldt echter dat de aantallen waarop deze eerste tussenresultaten
zijn gebaseerd nog te beperkt zijn om brede conclusies te trekken. Tussentijdse leeropbrengsten
zijn:
•
Uit het project wijk Ruwaard in Oss blijkt dat het ontschotten van budgetten ruimte schept
om tot maatwerk te komen voor een betrokkene. De omstandigheden van de betrokkene
en zijn sociale omgeving kunnen zo meer meegenomen worden in het streven naar een
straf/interventie die werkt. Dit betekent in de praktijk dat professionals uit de
strafrechtketen, sociaal/lokaal domein en zorg niet alleen samen moeten leren handelen
om de betrokkene centraal te stellen maar ook dat de ondersteunende structuren en
systemen en dan met name de financiering levensloopbestendig moeten worden ingevuld.
• Ex-gedetineerde vrouwen die hebben meegedaan aan het leer-werkproject in de horeca,
‘Rebelz’, zijn tot nu toe niet teruggevallen in de criminaliteit. Met het oog op bredere
inzetbaarheid van betrokken vrouwen op de arbeidsmarkt, wordt nu samen met het
onderwijs bekeken of de horeca-opleiding (die leidt tot een branchediploma) kan worden
verbreed naar andere branches. Voor de horecabranche kan de verbreding echter een
risico vormen doordat de vrouwen uiteindelijk niet belanden in de horeca en de branche
dus blijft kampen met een tekort aan personeel.
Overkoepelende lessen uit het Projectenlab Koers en kansen zijn:
• Experimenteren blijkt in de praktijk lastig. Om te experimenteren worden kaders
losgelaten en moeten andere acties worden ondernomen dan normaal. In de praktijk leidt
dat tot het opwerpen van zoveel drempels of het zo erg specificeren van een groep waar
het experiment zich op richt, dat er nauwelijks meer instroom is of het experiment zo
beperkt wordt dat er niets kan worden uitgeprobeerd. Bij projecten waar dit speelt en
nieuwe projecten wordt nu telkens bekeken of de projectvoorwaarden niet te beperkend
zijn.
• Het uitgangspunt van de sanctieuitvoering is (steeds meer) levensloop
centraal/persoonsgericht/maatwerk. Uit de experimenten blijkt dat niet alleen ons
handelen maar ook de ondersteunende structuren en dan met name de financiering ook
levensloopbestendig moet worden ingevuld. Dat speelt bijvoorbeeld bij de overgang van
forensische zorg naar reguliere ggz-zorg maar ook zeker bij de 18-/18+ overgang in het
geval van adolescenten.

Mijlpalen aankomende periode
•
•
•
•
•
•

Q1/Q2 2020: Uitvraag derde subsidieronde Koers en kansen start;
Q2 2020: Eerste versie Kennisbank recidive (Marvel) beschikbaar;
Q2/Q3 2020: Voortgangsrapportage Koers en kansen naar de Tweede Kamer;
Q2-Q4 2020: Ontwikkelen werkwijzen en instrumenten gericht op professionalisering van
de (lokale) samenwerking en resultaatfocus (kennisbank, doorontwikkeling
recidivemonitor, MKBA systematiek, professionalisering projectmanagement);
Q3 2020: Plan van aanpak gereed met betrekking tot proces MKBA (o.a. het realiseren van
een ‘kengetallen catalogus J&V’) en relevante projecten klaarmaken voor MKBA’s;
Vanaf Q3 2020: Starten met het uitvoeren van MKBA’s.

Vindplaats nadere toelichting
Op de website van het programma Koers en kansen, www.sanctieuitvoering.nl wordt alle
informatie gedeeld over het programma, het Projectenlab en de recente ontwikkelingen binnen
Koers en kansen.

31

J&V – Cyber monitor
Samenvatting initiatief
Cybersecurity is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een belangrijk thema in de Nederlandse
maatschappij. De belangen zijn dan ook groot: Nederland is voor een groot deel afhankelijk
geworden van digitale processen, waardoor er veel op het spel staat als deze onverhoopt uitvallen.
In 2018 is onder coördinatie van de NCTV de Nederlandse Cyber Security Agenda (NCSA)
opgesteld, met daarin zeven ambities om de digitale veiligheid van Nederland verder te brengen.
De uitvoering van de NCSA wordt ondersteund door een investering van het kabinet die oploopt
tot 95 miljoen euro structureel per jaar, verdeeld over meerdere ministeries. Bij een relatief nieuw
domein van overheidsbeleid als cybersecurity is het belangrijk om te onderzoeken wat wel en niet
werkt, zodat de overheid zo effectief mogelijke beleidsinterventies kan doen en investeringen
zoveel mogelijk resultaat opleveren. In deze proeftuin onderzoekt de NCTV met alle aangesloten
partners binnen de Rijksoverheid hoe we zo goed mogelijk zicht kunnen krijgen op de effecten van
cybersecuritybeleid

Stand van zaken uitvoering initiatief

De proeftuin is van start gegaan in september 2019 en is dus nog relatief jong. De eerste activiteit
in het kader van deze proeftuin was om de reeds bestaande systematiek om de voortgang van
beleidsinitiatieven op cybersecurity te monitoren kritisch onder de loep te nemen. Als coördinator
van de NCSA maakt de NCTV gebruik van een vragenlijst en gesprekscyclus om deze voortgang in
kaart te krijgen. Op basis van interviews en documentanalyse is er een advies opgeleverd om deze
vragenlijst scherper te maken, zodat de NCTV de juiste informatie boven water krijgt om invulling
te kunnen geven aan de rol van coördinator en de onderlinge samenhang te stimuleren. Tijdens de
interviews kwam bijvoorbeeld naar voren dat de verschillende departementen de behoefte hebben
om meer van elkaars beleidsinitiatieven te leren en informatie uit te wisselen over hoe de
effectiviteit hiervan in beeld kan worden gebracht. De adviezen die dit onderzoek heeft opgeleverd
worden op dit moment verwerkt in de vragenlijst voor de komende voortgangsronde, waarbij meer
aandacht voor leren van elkaar zal zijn.

Update beleidsinhoudelijke inzichten
Als coördinator op cybersecuritybeleid streeft de NCTV naar een stelsel waarbij er samenhang is
tussen de beleidsinitiatieven binnen de Rijksoverheid op dit terrein, en waar geleerd wordt van
elkaars ervaringen. De zeven ambities uit de NCSA bestrijken allerlei verschillende initiatieven, die
variëren van het versterken van detectie en respons tot het stimuleren van publiek-private
samenwerking op het gebied van cybersecurity. De expertise voor specifieke beleidsterreinen ligt
uiteindelijk bij de vakdepartementen, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het beleid
op hun eigen terrein. Er is dan ook geen ‘one size fits all’-benadering om de effectiviteit van alle
maatregelen binnen de NCSA in kaart te brengen. Wel kunnen departementen van elkaar leren als
er in verschillende domeinen vergelijkbare beleidsinstrumenten worden ingezet. Er zijn
bijvoorbeeld meerdere departementen bezig met het verhogen van bewustwording of het
versterken van detectie en respons. Tijdens de volgende voortgangsronde zal dan ook geprobeerd
worden via de gesprekken en de vragenlijst om de mogelijkheden voor kennisuitwisseling in kaart
te brengen. Het uiteindelijke doel hiervan is dat de initiatieven uit de NCSA en investeringen door
de overheid in cybersecurity zo veel mogelijk bijdragen aan een digitaal veilig Nederland.
Het belangrijkste inzicht dat tot nu toe naar voren is gekomen uit de proeftuin, is dat het
noodzakelijk is om het proces van leren van beleid los te trekken van het proces van
verantwoording afleggen over beleid. In de jaarlijkse vragenlijst en gesprekscyclus voor de NCSA
liepen deze twee onderwerpen nog veel door elkaar. Vanaf dit jaar is de nadruk van de vragenlijst
en de gesprekken meer op leren en vooruitkijken gelegd. Hierdoor wordt een open gesprek
mogelijk tussen alle betrokken partners over wat er wel en niet goed gaat en ontstaat er een sfeer
waarin leren over beleid voorop staat.
32

Mijlpalen aankomende periode
Dit voorjaar wordt de jaarlijkse voortgangsronde voor de NCSA voor het eerst gedaan met de
herziene versie van de vragenlijst. Het gewenste resultaat hiervan is dat de NCTV een beter beeld
heeft van de voortgang van de NCSA en kansen kan identificeren om onderling leren te
stimuleren.
Daarnaast zal er later dit jaar worden gestart met de brede evaluatie van de NCSA. Als
vervolgstap binnen de Operatie onderzoekt de NCTV hoe invulling kan worden gegeven aan een
gezamenlijke evaluatie van de NCSA. Deze evaluatie zou inzicht moeten bieden in de effecten van
de NCSA als geheel, en aanbevelingen geven om de Rijksbrede aanpak op cybersecurity te
versterken op basis van de inzichten die zijn opgedaan tijdens de Operatie en de evaluatie.
Q2 2020: Voortgangsronde NCSA met vernieuwde vragenlijst
Q4 2020/Q1 2021: Evaluatie NCSA

Vindplaats nadere toelichting
Niet van toepassing

33

J&V – Effectiviteit politieoptreden
Samenvatting initiatief
Voor het departement als eigenaar van de politie is het van belang om te kunnen monitoren of de
politie nu en in de toekomst berekend is op haar taak. De proeftuin is bedoeld om te onderzoeken
of en hoe indicatoren en kengetallen en de kwalitatieve duiding ervan kunnen helpen om het
woord ‘berekend’ te operationaliseren. Het streven is om meer inzicht te krijgen of de
politieorganisatie dusdanig bekostigd, ingericht, getraind en klaar is om ingezet te worden, dat zij
haar maatschappelijke taak kan vervullen. Dat inzicht biedt het ministerie een beleidsrelevant
handelingsperspectief voor het inrichten van de eigenaarstaak ten aanzien van de politie, de
verantwoording daarover aan de Tweede Kamer en haar rolvervulling richting opdrachtgevers en
opdrachtnemer. Uiteindelijk is de maatschappelijke toegevoegde waarde erin gelegen dat door een
betere invulling van de eigenaarsrol de politie haar maatschappelijke taak ook beter kan
uitoefenen.

Stand van zaken uitvoering initiatief
De volgende activiteiten zijn uitgevoerd in 2019:
•
een inventarisatie van relevante indicatoren en kengetallen die nu in de planning en
control cyclus gebruikt worden;
•
een literatuurstudie naar het gebruik van indicatoren en kengetallen;
•
een voorstel met een beschrijving van een aantal relevante indicatoren en hoe die gebruikt
kunnen worden;
•
een analyse van deze indicatoren om vast te stellen dat de indicatoren beschikbaar en
bruikbaar zijn.
Op basis daarvan is een voorlopige keuze binnen het initiatief voor indicatoren gemaakt. Op dit
moment wordt gewerkt aan de nadere uitwerking en analyse van de indicatoren. Ook zullen er
interviews plaatsvinden met (internationale) deskundigen over het gebruik van indicatoren. De
bevindingen en opgedane kennis worden ingebed in andere trajecten binnen het departement,
waaronder de ontwikkeling en invoering van het sturingsmodel. Parallel is ook meegewerkt aan
een Case Study ‘Police Effectiveness’ als onderdeel van een internationaal onderzoek dat in het
verlengde van de operatie inzicht in kwaliteit in opdracht van het ministerie van Financiën wordt
uitgevoerd. Deze internationale inzichten zullen gebruikt worden en een vervolg krijgen binnen de
proeftuin.

Update beleidsinhoudelijke inzichten
Met de inventarisatie is inzicht en overzicht ontstaan over de beschikbare gegevens en het huidige
gebruik ervan. Daaruit blijkt onder meer dat de gegevens momenteel nog weinig met elkaar in
verband worden gebracht. Uit de literatuurstudie blijkt dat het niet eenvoudig is om het
functioneren en de effectiviteit van de politie goed in beeld te brengen en te bepalen of de politie
berekend is op haar taak. Politiewerk is divers en regelmatig niet eenvoudig meetbaar. De
constateringen zetten aan tot voorzichtigheid in het gebruik van indicatoren. Anderzijds benadrukt
de literatuur dat het wel van belang en wenselijk is om het functioneren en de effectiviteit van de
politie zichtbaar te maken. Indicatoren zijn wel degelijk zinvol te gebruiken om te signaleren en
aan te zetten tot discussie en overleg over het functioneren van de politie. Ze zijn echter niet
zelfstandig bruikbaar om een onderbouwd oordeel te vellen over het functioneren van de politie.
De opgedane inzichten kunnen los van de politie relevant zijn voor anderen die zich bezighouden
met het sturingsmodel en sturingsinformatie en mogelijk indicatoren op een zinvolle manier willen
inzetten.
Vanuit de inventarisatie van beschikbare gegevens en indicatoren heeft het initiatief onderbouwd
een voorlopige keuze gemaakt voor een aantal indicatoren die vanuit verschillende invalshoeken
een goede blik geven op de politie. Voorbeelden hiervan zijn de vraag naar politie aan de hand van
onder meer aangiften en het financieel resultaat. Deze indicatoren zijn uitvoerig beschreven en het

34

gebruik ervan is toegelicht. Daarbij is zorgvuldig gekeken naar wat de indicator zegt, waarom dat
relevant is voor het ministerie van Justitie en Veiligheid als eigenaar van de politie en hoe de
indicatoren gebruikt en aan elkaar gerelateerd kunnen worden. Ook is gekeken naar
mogelijkheden voor normering van indicatoren. Deze stap draagt er aan bij dat een onderbouwde
koppeling ontstaat tussen indicatoren en de doelen van en het beleid dat de eigenaar van de
politie voert. Op dit moment wordt een analyse uitgevoerd met de gekozen indicatoren om te
toetsen wat voor beeld ze geven van de politie. Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt aan
de invoering van het OOE sturingsmodel voor de politie. De inzichten die worden opgedaan bij de
uitvoering van het initiatief worden hierin meegenomen.

Mijlpalen aankomende periode
•

•
•

•

Er wordt een analyse uitgevoerd met de voorlopig gekozen indicatoren. Uit deze analyse
moet blijken of de indicatoren beschikbaar zijn, welk beeld ze van de politie oproepen en
hoe de indicatoren gebruikt kunnen worden. (Q2 2020)
Opzet en uitvoering van enkele interviews met (internationale) deskundigen die bruikbare
inzichten kunnen geven over toepassing en gebruik van indicatoren. (Q4 2020)
De inzichten die het initiatief oplevert worden meegenomen bij de inrichtingen van het
nieuwe sturingsmodel voor de politie dat het ministerie van Justitie gaat hanteren. (Q2
2021)
Besluitvorming over welke indicatoren en het daadwerkelijke gebruik ervan, vindt plaats in
het kader van de verdere invulling van het sturingsmodel politie. Hierover vindt ook
afstemming en overleg met politie en het ministerie van Financiën plaats. Er zullen ook
afspraken worden gemaakt over het beschikbaar komen van de benodigde gegevens voor
de indicatoren en het gebruik ervan zal vastgelegd worden. Dit kan bijvoorbeeld in de
vorm van een informatieprotocol of in regelgeving (Q2 2021).

Vindplaats nadere toelichting
•

•

•

Eerste halfjaarbericht politie 2019 (Kamerstukken II 2018/19, 29628, nr. 896), onlangs
verzonden aan de Tweede Kamer. Het bericht bevat een passage waarin is aangegeven
dat gezocht wordt naar de beantwoording van de vraag of de politie is berekend op haar
taak.
Reactie op verzoek commissie over een toelichting op de inzet van de initiatieven
‘Recidivebestrijding’ (Koers en kansen) en ‘Effectiviteit politieoptreden’ in het kader van de
Operatie Inzicht in Kwaliteit (Kamerstukken II 2018/19, 31865, nr. 139).
Brief over het toezicht op de politie van 5 december 2018: “Toezicht op en waarborgen
van de politieorganisatie”. (Kamerstuk 29628, nr. 835)

35

SZW – Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt ('VIA')
Samenvatting initiatief
Personen met een niet-westerse migratieachtergrond ervaren structurele en persistente
achterstanden op de arbeidsmarkt. Het programma VIA is opgezet om deze achterstanden te
doorbreken en de arbeidsmarktpositie van deze groep te verbeteren. Omdat op dit moment
onvoldoende kennis is over wat echt effectief is om dit te bereiken, werkt VIA in acht pilots aan
ontwikkeling van deze kennis. Het doel is om erachter te komen wat werkt om de achterstanden
op de arbeidsmarkt van deze groep te verkleinen. De ambitie is om gedurende en na de looptijd
van VIA (2018-2021) inzichten uit de pilots beschikbaar te maken voor werkgevers, gemeenten,
UWV en onderwijsinstellingen en zo succesvolle beleidsinterventies op te schalen. In 2021 wil het
programma VIA een palet aan effectieve en efficiënte maatregelen bieden waarmee gelijke kansen
op de arbeidsmarkt voor mensen met een niet-westerse migratieachtergrond worden gecreëerd en
hun arbeidsmarktpositie blijvend kan worden versterkt. Op lange termijn draagt dit bij aan een
gelijkwaardige arbeidsmarktpositie.

Stand van zaken uitvoering initiatief

Alle acht VIA-pilots zijn het afgelopen jaar uitgewerkt en zijn in uitvoering. De pilots worden
uitgevoerd in samenwerking met de partners in de praktijk, zoals gemeenten, werkgevers en
onderwijsinstellingen, vergezeld van evaluatieonderzoek en met de blik gericht op toekomstige
uitrol van lessen uit de pilots.
Naast de pilot-evaluaties is ook een overkoepelende programma-evaluatie gestart. Verder voert
VIA aanvullende onderzoeken uit. Een voorbeeld is een reeks van zes vervolgonderzoeken die
voortborduren op al bestaande effectiviteitsstudies naar re-integratiemaatregelen. In deze
vervolgonderzoeken wordt de factor ‘migratieachtergrond’ toegevoegd waar dit eerder niet was
gedaan.
Verder is een basis gelegd voor het (toekomstige) uitrollen van oplossingen, inzichten en lessen uit
de pilots. Het verspreiden van lessen doet VIA niet alleen, samen met partners is het bereik veel
groter. Met organisaties als VNO-NCW, AWVN, G40, VNG, Divosa, MBO Raad, Diversiteit in Bedrijf
en Vluchtelingenwerk Nederland wordt samengewerkt om (t.z.t) inzichten te verspreiden onder
gemeenten, werkgevers en onderwijsinstellingen.
Op 11 november 2019 organiseerde VIA de conferentie ‘Weten Wat Werkt’. Meer dan 330
stakeholders waren aanwezig om kennis met elkaar uit te wisselen en draagvlak voor de
toekomstige uitrol van de lessen te vergroten

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Het gros van eerste tusseninzichten uit de VIA pilots komt in het derde kwartaal van dit jaar, de
meeste volledige beleidsinhoudelijke inzichten uit VIA volgen in de eerste kwartaal van 2021.
Enkele (beleidsinhoudelijke) inzichten zijn echter nu al bekend.
Zo leert de pilot Barometer Culturele Diversiteit dat werkgevers behoefte hebben aan inzicht in de
culturele diversiteit binnen de organisaties, en dat dit inzicht (technisch) verkregen kan worden
door het koppelen van databases. Werkgevers die aan de pilot deelnamen geven aan dat het
inzicht in culturele diversiteit hen helpt bij het formuleren van gedegen diversiteitsbeleid.
Momenteel worden de wettelijke grondslag en kaders voor het beschikbaar maken van de
Barometer voor werkgevers onderzocht
Verder laat het eerste onderzoek uit de reeks vervolgonderzoeken op bestaande effectstudies zien
dat in dat onderzoek bestudeerde instrumenten in meeste gevallen vergelijkbare effectiviteit laten
zien voor personen met en zonder (niet-westerse) migratieachtergrond. Verschillen zijn gevonden
bij “arbeidsbemiddeling voor bijstandsgerechtigden” (extra effectief voor personen met een
36

Marokkaanse migratieachtergrond) en “trajecten op basis van Individuele Re-integratie
Overeenkomsten voor WW-gerechtigden” (extra effectief voor personen met een Marokkaanse en
Turkse migratieachtergrond). Voor WW-gerechtigden met een niet-westerse migratieachtergrond
is daarnaast het lock-in effect (de afname van de baankans tijdens het deelnemen aan een traject)
kleiner.
Tenslotte leert de eerste tussenrapportage van de programma-evaluatie VIA een aantal lessen ten
aanzien van het evidence based werken in het algemeen, en het opzetten en evalueren van
(experimentele) pilots. Zo concluderen de onderzoekers dat het van belang is om onder meer het
formuleren van vraagstellingen in samenspraak te doen met partijen die uiteindelijk de kennis
moeten gaan gebruiken, partijen als werkgevers, gemeenten en onderwijsinstellingen

Mijlpalen aankomende periode
•
•
•
•

•
•

Q2 2020: mogelijke start Barometer Culturele Diversiteit
Q3 2020: eerste tussentijdse inzichten in effectiviteit komen beschikbaar
Q3 2020: tweede tussenrapportage programma-evaluatie
Q4 2020: pilots Leren en Werken, Intensieve Begeleiding, Nudging Werving en Selectie,
Behoud en Doorstroom en Uitstroom uit de WW zijn in afrondende fase. Definitieve route
voor vervolg en opschaling is bekend.
Q1 2021: VIA-eindrapportage wordt met Tweede Kamer gedeeld, met daarin opties voor
vervolg VIA en toekomst nog doorlopende pilots.
Q2 2021: VIA-conferentie ‘Doen Wat Werkt’.

Vindplaats nadere toelichting
•
•
•
•

Kamerbrief “Programma VIA Voortgangsbrief 2019”
Informatiefolder Programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt
Onderzoeksrapport langetermijneffecten Re-integratie, SEO 2019
Evaluatie programma Verdere Integratie op de Arbeidsmarkt, eerste tussenrapportage

37

SZW – Persoonlijke dienstverlening door UWV
Samenvatting initiatief
Het Programma Doorontwikkeling WGA-dienstverlening 2 bestaat uit diverse initiatieven met als
doel het verbeteren van de dienstverlening aan mensen met een WGA-uitkering teneinde de kans
op werkhervatting te vergroten.
Momenteel ontvangen circa 200.000 mensen een WGA-uitkering. Het gaat hierbij om mensen die
twee jaar of langer ziek zijn, hierdoor 65% of minder van het oude loon kunnen verdienen en wel
in staat zijn om nu of in de toekomst te werken.
Mensen met een WGA-uitkering moeten erop kunnen vertrouwen dat de dienstverlening van UWV
en re-integratiebedrijven maximaal is gericht op werkhervatting. De initiatieven van het
Programma Doorontwikkeling WGA-dienstverlening moeten meer zicht bieden op de effectiviteit
van WGA-dienstverlening (‘welke interventies hebben welk effect’) met als doel om de komende
jaren vooral gebruik te maken van effectief bewezen interventies.

Stand van zaken uitvoering initiatief

Verschillende initiatieven zijn gestart rond de doorontwikkeling van de WGA-dienstverlening.
Grofweg kan hierbij onderscheid worden gemaakt in (a) het op orde krijgen van de basis (o.a. het
ophogen van de uitvoeringscapaciteit bij UWV en het verhogen van de productiviteit) en (b) het
verbeteren van dienstverlening (o.a. meer aandacht voor vakmanschap door UWV en het
effectenonderzoek).
Op 1 oktober 2019 is UWV gestart met een effectenonderzoek, waarbij drie groepen WGAuitkeringsgerechtigden verschillende niveaus van activerende dienstverlening ontvangen. Meten
van de netto-effectiviteit van deze dienstverlening vergt echter een lange adem. Zo duurt het circa
14 maanden alvorens de onderzoekspopulatie is ingestroomd en dient deze drie jaar te worden
gevolgd om een indicatie van de effectiviteit te krijgen. Onafhankelijk onderzoeksbureau SEOR is
in augustus 2019 gestart met de voorbereiding van aanvullende enquêtes en de analyse van dit
effectenonderzoek. Tussentijds vinden twee metingen plaats naar het effect van de
dienstverlening. Het onderzoek loopt tot en met juni 2024.
Naast het effectenonderzoek zijn onderzoeken gestart naar de effectiviteit van ingekochte
trajecten en andere activerende instrumenten. Tevens loopt er een wetenschappelijk traject naar
de ontwikkeling van een profiling systeem voor de WGA-doelgroep. In november 2019 heeft het
onderzoeksbureau SEOR een onderzoek afgerond naar de arbeidsmarktpatronen van mensen die
werk(t)en met een jobcoach.

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Inzicht in de beschikbare capaciteit voor WGA-dienstverlening en ingezette instrumenten stond bij
aanvang van de intensivering in 2018 nog in de kinderschoenen. UWV is in overleg met SZW een
proces ingegaan waarbij het uitbreiden van en inzicht verschaffen in de beschikbare capaciteit en
productiviteit centraal stond. Om persoonlijke dienstverlening aan WGA-gerechtigden te kunnen
leveren, heeft UWV de personele capaciteit uitgebreid en worden extra arbeidsdeskundigen en
adviseurs intensieve dienstverlening opgeleid. De (extra) beschikbare capaciteit wordt door het
inrichten van bedrijfsmatige ondersteuning in de regio’s en het versterken van de centrale
planning en aansturing gerichter ingezet, met als resultaat een hogere productie. UWV werkt
tegelijkertijd aan optimalisering van de kwaliteit van registraties en interventies, waarbij ook
aandacht is voor het versterken van het vakmanschap van de UWV-medewerkers. Het proces tot
nu toe heeft handelingsperspectieven voor UWV opgeleverd om de productiviteit en daarmee

2 WGA = werkhervatting gedeeltelijk

arbeidsgeschikten

38

beschikbare capaciteit voor de WGA-dienstverlening te vergroten. Dit komt ten goede aan de
doelmatigheid van de uitvoering.
In de afgelopen periode is het onderzoek naar de arbeidsmarktpatronen van mensen die werk(t)en
met een jobcoach afgerond. Dit onderzoek heeft een uitgebreide beschrijving opgeleverd van de
bewegingen op de arbeidsmarkt van werkenden met een jobcoach. Dit gedetailleerde beeld geeft
veel inzichten in de inzet van jobcoaches. Het is echter niet mogelijk om uitspraken te doen over
de (netto) effectiviteit, omdat er geen gelijke controlegroep te construeren is die geen coaching
ontvangt. Jobcoaching blijkt in het algemeen te doen waarvoor het is bedoeld, namelijk
ondersteunen in behoud van werk. Ruim 60% van de Wajongers werkt drie jaar na de start van
werken met jobcoaching nog steeds, waarvan de helft zonder een jobcoach. Tegelijkertijd laat het
onderzoek zien dat mensen ondanks de ondersteuning van een jobcoach vaak niet duurzaam aan
het werk kunnen blijven; de helft maakt baanwisselingen mee die voor een deel tot uitval leiden.
Dit onderzoek is een belangrijke eerste stap om de dienstverlening verder te kunnen verbeteren
met kennis over bewezen effectieve aanpassingen, waarmee de mogelijkheden voor
vervolgonderzoek in beeld zijn gebracht.

Mijlpalen aankomende periode
•
•

Q2 2020: eerste resultaten onderzoeken naar de effectiviteit van ingekochte trajecten,
profiling-instrumenten en andere separate activerende instrumenten.
Q4 2020: voorbereiding midterm review van 2021 met inzichten ontwikkelingen WGApopulatie, inzichten effectiviteit re-integratie WGA-ers (‘welke interventies hebben welk
effect en wat zijn de kosten’), een eerste proeve van een profiling instrument, en inzichten
in de resultaten van de effectevaluatie.

Vindplaats nadere toelichting

Stand van de uitvoering sociale zekerheid december 2019 (TK 2019-2020, 26 488, nr. 630)

39

VWS – Pilot 'Lerend Evalueren'
Samenvatting initiatief
Het doel van de pilot ‘Lerend evalueren’ is om het inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid
voor het brede beleidsterrein van VWS te vergroten en daarmee het beleid te verbeteren. De pilot
werkt met een meerjarenprogramma van ex ante, ex durante en ex post evaluaties voor de
periode 2018-2022. In de uitvoering wordt nadrukkelijk de praktijk betrokken en wordt
geëxperimenteerd met voor VWS vernieuwende evaluatiemethoden.
De pilot is in 2017 gestart en vloeit voort uit de ambitie van VWS om de kwaliteit van de eigen
beleidsevaluaties te verhogen en er meer van te leren. Om te kunnen bepalen of de pilot het
gewenste resultaat heeft, is voorzien in een startevaluatie in 2018-2019, een evaluatie in 20202021 en een eindevaluatie in 2022. Hierbij is het belangrijkste evaluatiecriterium of het inzicht in
de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid is toegenomen en of dit inzicht
daadwerkelijk wordt gebruikt om het beleid te verbeteren. Voor de individuele evaluaties uit het
meerjarenprogramma ligt de toegevoegde waarde in het verbeteren van de doeltreffendheid en
doelmatigheid van het beleid en leren door en met de praktijk voor het betreffende zorgthema.

Stand van zaken uitvoering initiatief

In de afgelopen twee jaar zijn 20 evaluatieonderzoeken opgestart en twaalf evaluatierapporten
gepubliceerd als onderdeel van de pilot. Sinds de vorige voortgangsrapportage zijn drie nieuwe
rapporten gepubliceerd, met betrekking tot de wanbetalersregeling in de Zorgverzekeringswet
(Zvw), het programma ‘Eén tegen eenzaamheid’ en de Transitie Autoriteit Jeugd (TAJ).

Update beleidsinhoudelijke inzichten

Wanbetalersregeling Zvw
Met de Wet verbetering wanbetalersmaatregelen zijn per 1 juli 2016 maatregelen doorgevoerd om
het beleid rond Zvw-verzekerden met een betalingsachterstand te verbeteren. In het
evaluatieonderzoek is gekeken naar de doeltreffendheid van de wet in de praktijk. Daarnaast is
met experts en burgers nagedacht over alternatieve manieren om te voorkomen dat er
betalingsachterstanden ontstaan en mensen onverzekerd raken.
De onderzoekers concluderen in het algemeen dat de wanbetalersregeling doeltreffend is en voor
wat betreft wet- en regelgeving nagenoeg uitontwikkeld. Eén van de inzichten uit het onderzoek is
dat de dreigende werking van een opslag bij een deel van de populatie werkt, maar problemen bij
een ander deel verergert. Dit zijn veelal langdurige wanbetalers met een structureel kwetsbare
financiële situatie, een complexe schuldenproblematiek en multiproblematiek. Verdere verlaging
van het aantal wanbetalers moet volgens de onderzoekers met name worden gezocht in de brede
schuldenaanpak.
Programma ‘Eén tegen eenzaamheid’
De komende jaren groeit het aantal mensen dat ouder is dan 75 jaar sterk. Van deze groep geeft
ruim de helft aan zich eenzaam te voelen en ruim 10% voelt zich sterk eenzaam. Het kabinet wil
een trendbreuk realiseren door een maatschappelijke beweging op gang te brengen met het
programma Eén tegen Eenzaamheid. In het evaluatieonderzoek wordt tijdens de looptijd (ex
durante) gekeken of de strategie, inrichting en ondersteuning van het programma bijdraagt aan
een nieuwe en duurzame aanpak van eenzaamheid.
In 2019 is een nulmeting uitgevoerd, waarmee de voortgang van het programma en een aantal
aandachtspunten in beeld zijn gekomen. Het programma geeft duidelijk een versnelling aan het
werken aan het verminderen van eenzaamheid. Het thema is op de kaart gezet, er is veel
publicitaire aandacht gegenereerd, er is gewerkt aan taboedoorbreking, er zijn landelijke acties in
gang gezet met veelal ook een lokale koppeling en veel partijen, nationaal en lokaal, hebben zich
gecommitteerd aan het tegengaan van eenzaamheid onder ouderen. Aandachtspunten zijn hoe om

40

te gaan met de gekozen focus op ouderen (in de dagelijkse praktijk ligt de focus op alle
leeftijdscategorieën) en hoe de aandacht voor eenzaamheid duurzaam te verankeren.
Transitie Autoriteit Jeugd
De Transitie Autoriteit Jeugd (TAJ) heeft van 2014 tot 2019 bestaan als onafhankelijke autoriteit
met als taak de continuïteit van zorg voor jeugdigen en gezinnen te helpen borgen ten tijde van de
transitie die het gevolg was van de stelselherziening jeugd. Bovendien had de TAJ de taak te
voorkomen dat functies van hulp die niet gemist kunnen worden, zouden verdwijnen uit het
zorglandschap. In de evaluatie is onderzocht hoe doelmatig en doeltreffend de TAJ haar taken
heeft uitgevoerd.
De onderzoekers concluderen onder andere dat de TAJ heeft voldaan aan haar taakopdracht en
doeltreffend en doelmatig de beleidsdoelen heeft gerealiseerd. Zowel de subsidie-adviezen als de
bemiddeling tussen gemeenten en zorgaanbieders hebben bijgedragen aan realiseren van
zorgcontinuïteit. Tegelijk hebben de interventies in beperkte mate geleid tot duurzame effecten en
een goede organisatie van het landschap van jeugdhulp. De ‘dempende werking’ om
schokbewegingen in het zorglandschap te voorkomen, had ook een remmende werking op de
ontwikkeling van dat landschap. De onderzoekers concluderen dat een hulpstructuur nodig blijft
die bijdraagt aan een ordelijk verloop van de stelselverandering.

Mijlpalen aankomende periode
•
•

Q3 2020: voortgangsbrief pilot Lerend evalueren.
Q4 2020: start ex durante evaluatie pilot Lerend evalueren.

Vindplaats nadere toelichting

Kamerbrieven:
•
Kamerbrief over voortgang Pilot beleidsevaluaties VWS 2018-2019 (TK 2018-2019, 31865,
nr. 153)
•
Rapport evaluatie wanbetalersregeling Zvw (TK 2019-2020, 33 077, nr. 23)
•
Tweede voortgangsrapportage ‘Eén tegen eenzaamheid’(TK 2019-2020, 29 538, nr. 311)
•
Rapport evaluatie Transitieautoriteit Jeugd (TK 2019-2020, 31839, nr. 703)

41