6
Splitsing van de gemeente Groningen
en instelling van de gemeente Haren
Aan de orde is de behandeling van:
- het Voorstel van wet van het lid Van Houwelingen houdende splitsing van de gemeente Groningen en instelling
van de gemeente Haren ( 36052 ).
De voorzitter:
We gaan door met een bijzonder moment. Aan de orde is
het Voorstel van wet van het lid Van Houwelingen houdende
splitsing van de gemeente Groningen en instelling van de
gemeente Haren (36052). Ik heet de initiatiefnemer van harte
welkom. Daarbij vermeld ik ook even dat dat ook een bijzonder moment is, want dit is het eerste initiatiefwetsvoorstel
van de fractie van Forum voor Democratie. Hij heeft daarmee de primeur, waarvoor mijn complimenten, want ik
denk dat we allemaal weten dat zoiets veel tijd en aandacht
vergt. Het is dus altijd goed als iemand dat ter hand neemt.
Wie weet smaakt het naar meer. Dat zullen we zien.
Het is ook goed om te noemen dat de heer Van Houwelingen in vak-K wordt ondersteund door Lidewij de Vos en
Rick de Vries. Welkom aan u beiden. Dank voor al het werk
dat u ongetwijfeld aan de voorkant heeft verzet en wellicht
nog gaat doen. Zij zijn beiden medewerkers van de fractie
van Forum voor Democratie.
Verder heet ik uiteraard de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties van harte welkom in vak-K. Zij zal bij
de behandeling van dit wetsvoorstel optreden als adviseur
van de Kamer. Uiteraard ook welkom aan de mensen op
de publieke tribune en aan iedereen die dit op afstand volgt
en, niet te vergeten, de Kamerleden.
Zoals gezegd is vandaag de eerste termijn van de zijde van
de Kamer aan de orde. De voortzetting van deze wetsbehandeling wordt vervolgens, zoals gebruikelijk, in overleg met
de initiatiefnemer gepland.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Er zijn zes sprekers van de zijde van de Kamer. Een aantal
van u heeft ook een mooi aantal minuten qua spreektijd
aangevraagd, dus daar verheugen we ons nu alweer op.
De eerste spreker van de zijde van de Kamer is mevrouw
Leijten namens de SP.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. U zei al mooie woorden over het voor dit voorstel
genomen initiatief. De SP heeft het serieus bestudeerd. Wij
willen ook serieus bijdragen aan deze wetsbehandeling.
Op 1 januari van dit jaar waren er nog maar 342 gemeenten.
Weesp, Brielle en Hellevoetsluis bestonden al voor 1830,
maar werden in 2022 opgeheven en zijn opgegaan in een
grotere gemeente. Sinds de jaren tachtig is het aantal
gemeenten meer dan gehalveerd, van 809 naar die 342.
Wat hebben deze herindelingen ons nou precies opgeleverd,

Tweede Kamer

vraag ik vooral ook de minister. Is de dienstverlening verbeterd? Is de financiële situatie van gemeenten verbeterd?
Voelen mensen zich beter vertegenwoordigd? Is de democratische controle verbeterd? Eigenlijk weten we dat wel,
want er zijn sinds de herindelingen als een soort van hype
honderden samenwerkingsverbanden opgekomen als een
soort van middenbestuur. Maar dat heeft het er niet transparanter op gemaakt of democratischer. En het heeft er al
helemaal niet toe geleid dat mensen zich beter kunnen
herkennen in hun lokale democratie. Hoe staat het eigenlijk
met de uitvoering van de motie-Leijten, die vroeg om een
onderzoek daarnaar?
Voorzitter. Wat de SP betreft moet een herindeling altijd
van onderop komen. Het moet een wens vanuit de bevolking zijn. Men moet zeggen: wij voelen ons eigenlijk meer
behoren tot die andere bestuursvorm. Er zijn nu een aantal
bestuurlijke criteria waaraan een herindeling altijd moet
voldoen. Zo moet er voldoende bestuurskracht zijn en
onderlinge samenhang. Maar dat zijn toch ook wel vage
termen, waar vaak ruis over ontstaat, want was is nou
bestuurskracht? De een duidt dat toch anders dan de ander.
Daarom hebben wij altijd bepleit dat er een referendum
onder de bevolking moet worden gehouden als er een
voornemen tot herindeling is. Dat kan een besluit van de
lokale politiek zijn, maar vaak is het een besluit van de
provinciale politiek. Dat zijn getrapte vertegenwoordigingen.
Daar horen mensen zich over uit te spreken: ben je voor of
ben je tegen? De gemeente is uiteindelijk van mensen zelf.
Er is een referendum gehouden in Haren, in 2014. Daar
stemde 75% toen tegen de herindeling. Desalniettemin
kwam die herindeling er. Met het voorliggende voorstel wil
de heer Van Houwelingen deze bestaande herindeling
ongedaan maken. Daar heeft mijn fractie wel begrip voor,
maar tegelijkertijd is er natuurlijk wel een hoop veranderd.
Je moet kijken naar de omstandigheden. 2014 is wel negen
jaar geleden. Hoe is het gevoel van de bevolking nu? Heeft
de heer Van Houwelingen daar breed onderzoek naar
gedaan of is daar breed onderzoek naar gedaan? Wat zou
het ontvlechten van gemeenten betekenen? Dat zou ik ook
graag aan de minister willen vragen. Zijn daar voorbeelden
van? Hoe is dat gegaan? Welke stappen zou je moeten
doorlopen om dat op een ordentelijke manier te doen?
Het antwoord van de indiener op de vraag hiernaar was
dat de annexatie van Haren zo snel mogelijk ongedaan moet
worden gemaakt. Met dat soort termen heeft de SP toch
wel moeite. Er zijn geen tanks Haren in gereden vanuit
Groningen. Met woorden als "annexatie" moet je voorzichtig
zijn. De SP was tegen de herindeling en heeft zowel in deze
Kamer als in de Eerste Kamer tegengestemd, maar zoals ik
al zei, is dat wel negen jaar geleden. Ze horen nu tot de
gemeente Groningen. De gemeente Groningen heeft in
2020 een referendumverordening aangenomen, op initiatief
van de SP. Zou het geen goed idee zijn, vraag ik aan de
indiener, om nu een referendum te houden in de gemeente
Groningen over de toekomst van Haren en Groningen? Zou
dat niet de meest geëigende manier zijn? Dan heb je geen
herindeling van bovenaf, maar ook geen splitsing van
bovenaf. Ik zou heel graag willen weten hoe de initiatiefnemer ertegen aankijkt om dit voorstel uit te voeren en dan
verder te gaan met de behandeling van dit wetsvoorstel.
Want herindelen of splitsten van bovenaf zou je eigenlijk
niet moeten doen.

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-1

De voorzitter:
Voor u uw betoog vervolgt, heeft u een interruptie van de
heer Baudet van Forum voor Democratie.
De heer Baudet (FVD):
Een referendum om te splitsen zou betekenen dat alle
inwoners van de huidige fusiegemeente zouden mogen
stemmen over de vraag of Haren wel of niet los mag. Dat
zou vergelijkbaar zijn met een situatie waarin alle inwoners
van de Europese Unie zouden mogen stemmen over de
vraag of Nederland wel of geen nexit mag. Dat slaat toch
nergens op? Sorry voor de onparlementaire uitdrukking,
maar dat slaat toch nergens op?
Mevrouw Leijten (SP):
Van mij mag u dat zeggen, hoor. We hebben daarover
nagedacht. Dit is de route die er nu is. Ik denk dat het aanvragen van zo'n referendum een goede weg zou zijn. In de
uitslag zou je natuurlijk kunnen kijken naar de weging. Als
de uitslag in Haren echt wezenlijk anders is dan in Groningen, vind ik dat je dat mee zou moeten kunnen wegen. Maar
uiteindelijk is het dan wel de gemeente, die nu Groningen
heet, die dat referendum houdt. Dat is dus de route. Maar
ik ben het wel met de heer Baudet eens dat de stem van
iemand die aan de andere kant van Groningen woont en
wellicht nooit in Haren komt, op een andere manier gewogen kan worden. Maar wie sluit uit dat de rest van Groningen zegt: als Haren wil gaan, leggen we ze geen strobreed
in de weg? Dat zou ook een uitkomst kunnen zijn. Ik denk
dat we het middel dat er nu is, zouden moeten beproeven.
De voorzitter:
De heer Baudet voor een vervolgvraag.
De heer Baudet (FVD):
"Als Haren wil gaan, mogen ze weg" is wel heel wat anders
dan de vraag: wilt u dat Haren weer onafhankelijk wordt?
We weten allebei hoe dat zal worden uitgelegd: nee, we
zijn inclusief en Haren hoort erbij, blablabla. Dat is natuurlijk
niet hoe dat gaat. Ik denk dat wat onrechtmatig is toegeëigend terug moet worden gegeven, überhaupt. Als je dit al
zou willen doen via een referendum, zou je de bewoners
van wat vroeger Haren was, wat natuurlijk nog steeds wel
administratief aan te duiden is, zelfstandig dat referendum
moeten laten houden. Je moet dat dan niet over de hele
gemeente doen. Dat is toch onzin? Je gaat toch ook niet
alle Spanjaarden laten stemmen over de vraag of Catalonië
onafhankelijk moet worden?
De voorzitter:
Uw vraag aan mevrouw Leijten is?
De heer Baudet (FVD):
U wilde toch ook niet dat alle Russen plus alle bewoners
van de Krim mochten stemmen over de vraag of de Krim
onafhankelijk zou worden van Oekraïne? Kom op! Haren is
ingelijfd. Als je de Harenaren wilt laten stemmen, moeten
ze zelf kunnen stemmen over de vraag of ze weer zelfstandig
willen worden.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Uw vraag daarbij aan mevrouw Leijten is?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik snap niet zozeer ...
De heer Baudet (FVD):
Bent u het daar mee eens?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik snap niet zozeer waarom de heer Baudet hier zo ingewikkeld over doet. Volgens mij heb ik precies antwoord aan
hem gegeven, namelijk dat je in zo'n referendum de stem
van de Harenaar of de Harense bevolking zeker moet wegen.
De feitelijke situatie is nu zo dat Haren onder de gemeente
Groningen valt. De gemeente Groningen heeft de mogelijkheid voor een referendum. Kijk eens of die weg te bewandelen is en weeg dan de uitslag goed. Dat is wat ik heb
gezegd. Ik zie het namelijk als een mogelijkheid. De stelling
is dat je niet van bovenaf moet gaan herindelen. Daarover
zijn de heer Baudet en de SP het volgens mij eens. Mijn
stelling is ook dat je niet van bovenaf, zonder zo'n volksraadpleging, zou moeten splitsten. Wat al die woorden als
"overgenomen" en "geannexeerd" betreft: dat volg ik niet
op dit moment. Op dat moment zei 75% van de bevolking
"we willen het niet". Als er nu weer zo'n uitkomst is, vind
ik dat we die serieus moeten wegen. We doen serieus mee
aan de behandeling van het wetsvoorstel, en die zouden
we dan ook moeten vervolgen. Dan moeten we wel in kaart
hebben wat dat betekent en welke stappen er genomen
moeten worden. Ik vind dat die volksraadpleging eerst
gehouden moet worden. Dat is dus mogelijk onder de
gemeente Groningen. Dat is wat ik bepleitte. Dat je dan op
een andere manier moet kijken naar de uitslag ... Wellicht,
zei ik net, zeggen de Groningers wel: als de Harense
bevolking het wil, dan vinden wij dat prima. Dat zou best
een uitkomst kunnen zijn.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Leijten. Ik zie dat u aan het einde van
uw betoog bent gekomen. Dan is het woord nu aan de
volgende spreker van de zijde van de Kamer. Dat is de heer
Bosma namens de PVV. Aan u het woord.

De heer Martin Bosma (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Hebben de inwoners van Haren het
buskruit uitgevonden? Dat is een klemmende vraag. Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat dit inderdaad het geval
is. "Haren" brengt veel herinneringen terug. Haren was
jarenlang een vaste gast in onze inbox. Er waren acties,
zoals een zelfgeorganiseerd referendum, en handtekeningen. We kregen heel veel mailtjes. Er was een zeer actief
comité. Ook gingen we met de vaste Kamercommissie daar
poolshoogte nemen. Er was een grote openbare bijeenkomst waar iedereen boos was. De heer Bisschop kan zich
dat herinneren: hij is met mij een van de weinige overlevenden. Men was daar niet blij om door Groningen te worden
geannexeerd.

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-2

Al tientallen jaren gaan gemeenten voor de bijl. Het argument is steeds hetzelfde, namelijk het magische begrip
"bestuurskracht". Een serieuze definitie daarvan ben ik nog
nooit tegengekomen, maar het schijnt iets geweldigs te
zijn. Eerst woon je in je dorp en daar gebeurt niks. Maar
dan, bij de gratie Gods, gaat je gemeente fuseren en heeft
deze bestuurskracht. Dan kan deze eindelijk worden voortgestuwd in de vaart der volkeren. Een nieuwe dageraad is
aangebroken.
In de praktijk is het altijd apekool. Die schaalvergroting
verbetert niets. Wel verpietert de democratie. Lokale partijen
en dorpen verdwijnen. De opkomst bij verkiezingen wordt
lager. Het worden grote bestuurslagen, letterlijk en figuurlijk
ver weg van de burger. Net na de oorlog hadden we met 8
miljoen inwoners 1.000 gemeenten. Ik hoor net van
mevrouw Leijten dat er nog 342 over zijn. We hebben nu
17 miljoen mensen. De teller gaat maar door.
Haren was traditioneel de gemeente van Nederland met
het hoogste percentage D66-stemmers: een op de drie.
Nergens in ons mooie vaderland is men meer gecharmeerd
van deze totalitaire eurofiele massa-immigratiepartij dan
in Haren. Dat is vrij makkelijk te verklaren. Haren is een
roomblank villadorp, ver weg van de multiculturele realiteit.
Tja, dan stem je D66 of GroenLinks, en dat doen ze daar
dus ook massaal. Wat men niet snapt, is dit. Men kiest
daarmee in Haren ook voor de D66-agenda die op
bestuurlijk gebied veelal betekent: de burger op afstand
zetten van de democratie door middel van fusies van
gemeenten. Dat worden mega-gemeenten en bestuurlijke
kolchozen. Je stemt D66, en ... Je krijgt D66. Dat is voor al
die hoogopgeleide mensen in Haren moeilijk te bevatten,
maar toch is het zo: oorzaak en gevolg. Op een dag komt
er een jonkvrouw met een toverstaf, en die tovert dan
zomaar je hele gemeente weg. Die jonkvrouw blijkt van D66
te zijn, een minister, en die vernietigt in een klap nog een
stuk of 30 gemeenten, dus bijna 10% van de gemeenten.
Ja, dat is wat D66 al decennia doet. En voor wie kan het
onverwacht komen? Vandaag is D66 natuurlijk afwezig. Dan
is er eens de kans om hun bestuurlijke megalomanie te
doorbreken, en dan komt de fractie niet opdagen. Het is
eens te meer het bewijs dat D66 totaal is losgezongen van
haar oprichters. Die wilden "kanalen graven naar de macht",
zoals Hans van Mierlo het uitdrukte, "democratisering, het
bestuur dichter bij de burger". Maar als er dan over wordt
gesproken, zoals vandaag, over het kanaal van de inwoners
van Haren, om dat direct op de democratie aan te sluiten,
dan neemt de fractie toch liever een extra slokje van haar
non-binaire havermelkcappuccino met amandelsmaak, in
plaats van hier aanwezig te zijn bij een plenair debat over
een onderwerp waarvoor D66 blijkbaar ooit is opgericht,
maar nu niet meer, of zo.
Qua herindelingen lijkt de machine inmiddels tot stilstand
gekomen. Er waren twee kleine dijkdoorbraakjes. In het
kader van herindelingen wordt nu gesproken van evidente
bestuurskracht als voorwaarde om te fuseren. Dat is
semantisch, taalkundig, maar laten we er maar hoop uit
putten. En dan is er de zaak-Scherpenzeel, waar de fusie
op het laatste moment niet doorging, vanwege de penibele
financiële situatie van deelnemer Barneveld. Het waren
twee opmerkelijke ontwikkelingen in het herindelingsgebeuren.
De heer Van Houwelingen komt vandaag met een trouvaille.
Hij wil de loop van de rivier nu zelfs omdraaien en Haren

Tweede Kamer

in zijn oude luister herstellen. Dat is uiteraard zeer juist.
Haren werd tot twee keer toe door Elsevier uitgeroepen tot
meest leefbare gemeente van Nederland. Toen Haren werd
geannexeerd, kreeg het een heuse bestuursovereenkomst
mee. Er werd daarin van alles beloofd; er waren allemaal
garanties. Bij het Kamerdebat daarover voorspelde ik al dat
dat akkoord helemaal niets voorstelt. Het heeft geen enkele
juridische waarde; het is niet meer dan een zoethoudertje,
alleen maar bedoeld op de Harenezen het bos in te sturen.
En helaas kreeg ik gelijk. In Haren gingen de lasten, zoals
de onroerendezaakbelasting, fors omhoog. Tennisvereniging TSH — wie kent die niet — mag nu tien keer meer
betalen. Ze haalden in Haren gescheiden afval op; dat is
afgeschaft, maar het afval kost wel €200 per gezin meer.
Tel uit je winst. De voorzieningen gaan naar beneden, je
krijgt minder waar voor je geld en van die magische
bestuurskracht ontbreekt vooralsnog elk spoor. Kan de heer
Van Houwelingen, die ervoor heeft doorgeleerd, mij eens
vertellen of hij bekend is met het begrip bestuurskracht en
wat het nou eigenlijk is? Ik ben benieuwd.
Een vraag aan de heer Van Houwelingen. Wij delen met
hem zijn afkeer van de annexatie van dit roomblanke D66GroenLinks-villadorp. Daar zijn we het zeker niet over
oneens. Maar zijn voorstel behelst iets totaal nieuws,
namelijk een ontvlechting. Dat is nogal wat. Ik kan me
voorstellen dat dat behoorlijk wat voeten in de aarde heeft.
Je moet weer een hele ambtelijke organisatie uit de grond
stampen, en die zijn net allemaal verhuisd naar de
bestuurskolchozen van de stad Groningen. Hoe denkt hij
dit te doen? Hoeveel gaat het kosten? Heeft hij voorbeelden
van succesvolle ontvlechtingsoperaties? Had hij de uitwerking daarvan niet moeten verwerken in zijn wet?
Tevens heb ik de vraag: wie moet dit doen? De heer Van
Houwelingen stipt dat nauwelijks aan. De provincie lijkt mij
de meest aangewezen partij, maar juist de provincie Groningen was de grote aanjager van deze annexatie. Die wilde
Haren vernietigen, en zou dus nu weer de partij moeten
zijn om Haren op te bouwen. Ik kan me niet voorstellen dat
ze dat met heel veel enthousiasme gaan doen.
Derde vraag. 30% van de gemeenten in Nederland heeft
een CDA-burgemeester, terwijl dat partijtje op sterven na
dood is. Als Haren zelfstandig wordt, hoe voorkomen we
dan dat deze schaamteloze oververtegenwoordiging niet
nog verder oploopt?
Vraag vier. Is het niet aanbevelenswaardig Haren gewoon
in haar sop gaar te laten koken? Men kiest daar vol
enthousiasme voor D66 en GroenLinks, en hunkert blijkbaar
naar de diversiteit en het klimaatsocialisme. Zou het niet
mooi zijn als deze mensen gewoon krijgen waar ze om
vragen? Veel azc's in het dorp, met de daarbij behorende
overlast, het straatbeeld gedomineerd door asielzoekers,
een fijne moskee die vijf keer per dag luidkeels oproept tot
gebed, en lekker veel windmolens, vanwege de ijsbeertjes,
zodat al die inwoners van Haren horendol worden van hun
eigen idealen. Fijn, overal zonnecollectoren, in plaats van
die mooie weilanden, zoals de links-liberale medemens dat
nu eenmaal graag wil. Waarom Haren niet gewoon laten
genieten van de linkse lente, iets wat misschien het beste
kan worden gedomineerd door het rode bolwerk van de
stad Groningen? Waarom niet gewoon eigen schuld, dikke
bult?
Dank u wel, voorzitter.

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-3

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bosma, voor uw inbreng namens de
PVV. Dan is het woord nu aan de heer Bisschop voor de
SGP. Ik zie hem al aankomen.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. De SGP spreekt allereerst graag
waardering uit richting de initiatiefnemer, die de situatie
van Haren weer specifiek op de kaart zet. Met zijn wetsvoorstel dwingt hij de wetgever om rekenschap af te leggen van
het eigen handelen en in de spiegel te kijken.
Herindelingsvoorstellen zijn ingrijpende besluiten die de
directe omgeving van burgers raken. Als ik het goed zie,
wil de initiatiefnemer eerst en vooral de geschonden
democratische orde herstellen. De SGP herkent het beeld
dat deze herindeling problematisch verlopen is. We hebben
een aantal bedenkingen bij de voorgestelde oplossing.
Vandaar dat ik toch iets meer tijd gevraagd heb dan ik
aanvankelijk van plan was.
In het geval van Haren gaat het om een gemeente die al
sinds 1811 zelfstandig is. Van de wetgever mogen we
uiterste zorgvuldigheid verwachten voordat we besluiten
dat het bestuur van zulke gemeenschappen op de schop
gaat. Laat ik maar meteen duidelijk zijn: de SGP vond in
2018 de noodzaak om Haren in de herindeling mee te
nemen onvoldoende duidelijk. Wij hebben dus tegen dat
onderdeel van de herindelingsvoorstellen gestemd.
Ook achteraf blijft deze herindeling een ongemakkelijk
gevoel geven. Het is belangrijk dat de wetgever lering trekt
uit zulke situaties. De SGP heeft hierover een aantal specifieke vragen aan het kabinet.
Ten eerste. Het valt de SGP op dat wetsvoorstellen tot herindeling in beginsel geen evaluatiebepaling bevatten en
dat de wet inzake herindelingen die ook niet kent. Dat is
wellicht te begrijpen in situaties waarin alle gemeenten het
met een fusie eens zijn. Bij een situatie van gedwongen
herindeling ligt dat toch anders. Mijn concrete vraag is of
het niet logisch zou zijn om in zulke situaties standaard een
evaluatie te verrichten. De wetgever draagt bij een herindeling een belangrijke verantwoordelijkheid, die verstrekkende
gevolgen heeft. In gevoelige situaties is het dan belangrijk
om te weten wat het resultaat is geweest. Evalueren hoort
bij een dergelijk zorgvuldig proces.

haar taken in plaats van op voortdurende discussies over
de bestuurlijke toekomst. De doelstelling lijkt ruim vijf jaar
later in ieder geval nog niet bereikt. Zoveel is duidelijk. De
SGP benoemt daarbij ook dat de vrees van Haren lijkt
bewaarheid dat het mede de lasten draagt van een steeds
verder verslechterende financiële positie van de gemeente
Groningen. Collega Bosma heeft daar een aantal sprekende
voorbeelden van gegeven. Bovendien bleek de toezegging
over het naleven van de bestuursovereenkomst van de
gemeente Groningen, waar de regering in de behandeling
van dit wetsvoorstel zeer veel waarde aan hechtte, niet zo
stevig als waar men in Haren op mocht rekenen. Mijn concrete vraag is dan: als de minister dit op zich laat inwerken,
hoe gaat zij dan om met al deze constateringen bij elkaar?
Is dat dan eigenlijk niet een falend besluit geweest?
Het vierde punt. De minister heeft eerder aangegeven dat
een rechterlijk oordeel over het proces in de aanloop naar
een herindeling niet wenselijk is. In beginsel steunt de SGP
deze lijn. Zoals vastgelegd in de Grondwet, is een inhoudelijk oordeel over herindelingen aan de wetgever. Toch zijn
er uitzonderlijke situaties denkbaar waarin een extern oordeel over de procedure nuttig kan zijn, bijvoorbeeld wanneer elementaire zaken zijn achtergehouden. Overigens liet
ook de procureur-generaal van de Hoge Raad ruimte voor
uitzonderingen in het arrest over de gemeente Tegelen.
Mijn vraag aan de minister: wil zij eens onderzoeken welke
meerwaarde een marginale toets op de procedure als
zodanig heeft? Het gaat hier om de laatste kans die een
gemeente heeft om haar zelfstandigheid te behouden.
De vijfde vraag. De SGP vraagt hier specifiek aandacht voor
de gang van zaken tussen Gedeputeerde Staten en de
gemeente Haren in 2015 en 2016. Dat ligt ons wel een beetje
als een steen op de maag. Gedeputeerde Staten kwamen
in maart 2016 ineens met de mededeling van een
gedwongen herindeling. Maar nog in december 2015 hadden Gedeputeerde Staten aan de gemeente Haren per brief
toegezegd dat ze daar niet eigenstandig toe zouden overgaan. Dat besluit uit december 2015 is niet te vinden in de
beschrijving van het herindelingsadvies. Ook in de latere
wetsbehandeling is daar nauwelijks rekenschap van gegeven. Hoe kijkt de minister hierop terug? Zou zulke belangrijke informatie niet duidelijk aanwezig moeten zijn en een
plaats in de afwegingen moeten krijgen?

De tweede vraag. Bij de wetsbehandeling over de gemeente
Haren ontstond discussie over de vraag of een lichte
samenvoeging of een reguliere herindeling nodig was.
Bestuurlijk gezien is de behoefte aan een lichte samenvoeging natuurlijk groot, want die levert minder lasten en gedoe
op. De Raad van State benoemde de noodzaak van een
reguliere samenvoeging, maar constateerde ook dat die nu
niet in de wet staat. Zouden er niet alsnog duidelijkere
waarborgen in de wet moeten staan voor situaties waarin
de gemeente niet instemt met herindeling? De SGP vindt
het niet logisch om dit over te laten aan een beleidskader.
Moet dit niet zorgvuldiger wettelijk verankerd worden?

Mevrouw de voorzitter. In de afgelopen decennia was de
trend bij herindelingen vaak: groter, groter, grootst. De
Raad van State constateert samen met de initiatiefnemer
dat de wet inzake herindelingen geen regeling kent voor
het ontstaan van een nieuwe gemeente. Vandaar dus: groter, groter, grootst. De wet gaat uit van een verdeling over
bestaande gemeenten, ook bij splitsing. Dat het systeem
niet berekend is op het ontstaan van nieuwe, ook kleinere
gemeenten, is op zich veelzeggend. De Raad van State
moest bij dit wetsvoorstel tot splitsing naar analogie van
de reguliere procedure bedenken hoe een zorgvuldig proces
eruit zou zien bij het ontstaan van een nieuwe gemeente.
Wat vindt de minister hiervan? Graag een reflectie hierop.
Welke conclusies trekken de initiatiefnemer en de minister
hieruit? De SGP zou het voor de hand liggend vinden om
in de wet ook specifiek rekening te houden met dit soort
situaties.

Het derde punt. De regering erkende in 2017 dat het
draagvlak in Haren beperkt was, maar ze schreef dat deze
gemeente zich door de herindeling weer kon richten op

Tot slot nog iets over de procedure. Wij maken ons wel
enige zorgen over de procedure die de initiatiefnemer voor
ogen heeft. De initiatiefnemer stelt voor om eerst te

Tweede Kamer

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-4

besluiten tot het herstel van de oude gemeente Haren en
daarna pas te gaan nadenken over de praktijk - als we dat
niet goed interpreteren, dan laten we ons graag corrigeren.
Op ons komt dit zo over dat de initiatiefnemer bijna zover
lijkt te gaan dat het nu al nadenken over de praktijk een
gebrek aan respect voor de volkswil van de Harenaren zou
betekenen.
Bij ons rijst de vraag: doen we echt recht aan de belangen
van de inwoners van Haren als we alleen maar uitgaan van
het referendum van 2016? Inmiddels is er natuurlijk het
nodige veranderd en heeft zich van alles afgespeeld. De
SGP zou eerst willen verkennen wat op dit moment de beste
optie voor Haren is voordat we stemmen over het wetsvoorstel. Wat vindt de initiatiefnemer van een dergelijke tussenstap? De SP wil daar graag een referendum van maken.
Over de inrichting daarvan laat ik me nog maar niet uit. Dat
kan op verschillende manieren vormgegeven worden. Het
gaat mij nu om de reflectie van de initiatiefnemer op de
tussenstap. Dan de splitsing van Ermelo. Jawel, het is
gebeurd, in 1972, 50 jaar geleden. Die splitsing biedt een
interessante vergelijking. Toen werd niet alleen de
gemeente Ermelo opgesplitst in de gemeente Ermelo en
Nunspeet, maar werd ook de grens tussen Ermelo en Harderwijk gewijzigd. In die lijn vindt de SGP dat voorafgaand
aan de splitsing van Groningen eerst alle scenario's
opnieuw moeten worden verkend. Ik hoor daarop graag de
reactie van de initiatiefnemer.
Voorzitter, ik dank u zeer.
De voorzitter:
Ik dank ook u, meneer Bisschop, voor uw inbreng namens
de SGP op dit onderwerp. Dan is de volgende spreker aan
de zijde van de Kamer mevrouw Van der Plas namens BBB.
Mevrouw Van der Plas, het woord is aan u.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst ook mijn waardering en
felicitaties aan Forum voor Democratie voor dit eerste
wetsvoorstel, dat hier nu behandeld wordt. Dit is ook een
belangrijk wetsvoorstel, want het gaat hier zeker wel over
onrecht.
Voorzitter, beste burgers van Nederland en in het bijzonder
de inwoners van Haren en die van alle andere kleine
gemeenten in Nederland. Plattelandsgemeenten worden
wat BBB betreft niet gedwongen om uit financiële overwegingen te fuseren met de stad tot een supergemeente. Het
risico na zo'n fusie is groot dat de voormalige kleine
gemeenten, die nu autonoom zijn en dicht bij de bevolking
staan, worden overschreeuwd of overruled door de grote
stadsbroer. De kloof tussen burger en overheid moet juist
worden verkleind en een supergemeente staat te ver af van
de bevolking.
Daarom was de fusie tussen Haren en Groningen wat BBB
betreft een onverstandig besluit, een besluit dat ook nog
eens is genomen zonder goede inspraak van de bewoners.
Tijdens de kabinetten-Rutte II en III heeft de rolneming door
enkele provincies bij de gemeentelijke herindeling voor
veel onrust en onvrede gezorgd. De herindelingsprocessen
voor de gemeenten Haren, Landgraaf en Scherpenzeel zijn
er hierbij in negatieve zin uit gesprongen.

Tweede Kamer

De voormalige gemeente Haren was financieel gezond en
de inwoners waren tevreden. Bovendien ontbrak het
democratisch mandaat voor de herindeling van Haren met
Groningen en Ten Boer aangezien de meerderheid van de
inwoners van de gemeente Haren in een referendum in
2014 massaal en overtuigend tegen de herindeling heeft
gestemd. Volgens de inwoners van Haren en het Centrum
voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden
van de Universiteit Groningen is de voormalige gemeente
Haren dus wel degelijk in staat om de taken uit te voeren
en wordt wat in het belang is van de voormalige gemeente,
uiteindelijk vastgesteld door de inwoners van die gemeente
en de gemeenteraad, die de inwoners vertegenwoordigt
en die aan het hoofd staat van de gemeente. Er was aantoonbaar geen enkele reden en ook geen enkel draagvlak
voor het opheffen van de gemeente Haren. Dit is en was
algemeen bekend en is door de initiatiefnemer bovendien
al toegelicht in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel.
De provincie Groningen nam op 30 maart 2016 het initiatief
tot samenvoeging van de gemeente Haren met de
gemeenten Groningen en Ten Boer door toepassing te
geven aan artikel 8 van de Wet ARHI, de Wet algemene
regels herindeling. De gemeente Haren en haar burgers
werden hierdoor volledig overvallen. Er was vooraf door
de provincie geen enkele aankondiging gedaan dat zij
overwoog om de gemeente Haren te dwingen tot open
overleg met de gemeenten Groningen en Ten Boer. Deze
waren reeds enkele maanden met elkaar in gesprek over
een samenvoeging van hun beider gemeenten. Het was bij
de provincie bekend dat bijna driekwart van de burgers van
de gemeente Haren in 2014 bij een opkomstpercentage van
74,5% een voorlopig raadsbesluit tot samenvoeging van
hun gemeente met de gemeenten Groningen en Ten Boer
had afgewezen. De in 2014 gekozen gemeenteraad had zich
ook meermalen in ruime meerderheid tegen deze samenvoeging uitgesproken. Een samengaan met de Drentse
gemeente Tynaarlo was voor de raad en een deel van de
burgers wél bespreekbaar, maar daar wilde de provincie
Groningen niet aan.
Wat ons betreft is een betrouwbare overheid ook een
overheid die haar fouten durft toe te geven en die slechte
beslissingen durft terug te draaien. Dat is niet slap. Dat is
moedig. Moed kunnen we wel gebruiken om de kloof tussen
overheid en burgers te verkleinen en het vertrouwen te
vergroten. Dit voorstel om de gemeente Haren weer af te
splitsen van Groningen is dus wat BBB betreft een moedig
voorstel, dat steun verdient.
Volgens de Raad van State is het wetsvoorstel in strijd met
de uitgangspunten van zorgvuldige en duurzame wetgeving,
omdat de periode tussen de herindeling en de nu voorgestelde ontvlechting kort is en de gevolgen groot zijn. We
snappen dit advies, maar we willen daar ook tegen inbrengen dat de samenvoeging zelf ook al in strijd was met de
uitgangspunten van zorgvuldige en duurzame wetgeving.
Dit mag en kan dus geen reden zijn voor het herstel van
een in het verleden gemaakte fout. Dat het pas kortgeleden
is, is juist een reden om het te doen. Het is namelijk net als
met een vlek in je kleding: hoe langer je die laat zitten, hoe
moeilijker je die eruit krijgt. Wel zou BBB antwoord willen
op de voorstellen om opnieuw een referendum te houden
onder de inwoners van de gemeente Haren. Daarmee sluit
ik me aan bij de voorgaande sprekers. Kan dat? Alles kan.
Waar een wil is, is een weg. De heer Remkes heeft in een

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-5

rapport ooit geschreven: we moeten kijken naar wat wel
kan.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Voordat u vertrekt, mevrouw Van der Plas, heeft u nog een
interruptie van de heer Baudet, Forum voor Democratie.
De heer Baudet (FVD):
Ik vroeg mij even iets af. Mevrouw Van der Plas heeft het
over een referendum onder de bevolking. Bedoelt zij daarmee een referendum onder de Harenaren of onder alle
inwoners van de nieuwe fusiegemeente Groningen?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nee, ik bedoel een referendum onder de inwoners van de
voormalige gemeente Haren. Dat zei ik ook in de tekst.
De heer Baudet (FVD):
Helder. Dat had ik even gemist.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb het dus over mensen die het betreft.
De heer Baudet (FVD):
Precies. Oké. Dank u wel.
De voorzitter:
Goed dat dat verduidelijkt is. Ik dank mevrouw Van der Plas
voor haar inbreng. Dan nodig ik de heer Baudet uit voor
zijn eigen inbreng namens Forum voor Democratie. We zijn
nieuwsgierig welke vragen hij aan zijn collega heeft. Het
woord is aan u.

De heer Baudet (FVD):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Wij bespreken vandaag
het initiatiefwetsvoorstel van FVD-Kamerlid Pepijn Van
Houwelingen: de Harenherstelwet. Wat volgens deze wet
moet worden hersteld, is de zelfstandigheid van de
gemeente Haren. Deze gemeente is nu als gevolg van een
herindeling — zo wordt dat eufemistisch genoemd —
ingelijfd bij de gemeente Groningen. In zekere zin bevat
deze initiatiefwet dus ook een voorstel tot herindeling.
Inderdaad, het originele en verfrissende aan het voorliggende wetsvoorstel is dat het, voor zover ik weet, voor het
eerst is dat een herindeling de andere kant op wordt
bedacht. Dat noopt tot reflectie.
We kunnen ingaan op de specifieke omstandigheden van
de gemeente Haren. Dat zal ik ook doen. Ik wil echter eerst
een aantal algemene dingen zeggen over de context waarbinnen wij dit initiatiefwetsvoorstel begrijpen en lezen. Het
is inderdaad heel opmerkelijk dat een herindeling — dat is
in principe een neutrale term voor het opnieuw indelen van
bepaalde bestuurlijke gremia — eigenlijk altijd wordt ingezet
om schaalvergroting tot stand te brengen. Ik heb de laatste
tijd al een aantal keren op deze plek gezegd dat ik vind dat

Tweede Kamer

we in dit huis vaak de kans laten liggen om over de grote
lijn te spreken. We staren ons vaak helemaal blind op een
specifieke omstandigheid van een geval. In die val wil ik
zelf niet trappen. Ik zie echter bij alle voorgaande sprekers
terug dat het heel specifiek gaat over Haren. Natuurlijk, het
gaat over Haren. Daar gaan we het ook zeker over hebben.
Daar heb ik ook een aantal belangrijke punten over te
maken.
Ik denk echter dat het heel belangrijk is dat we ook uitzoomen en ons de fundamentelere vraag stellen: is groter
eigenlijk ook beter? Sinds enkele decennia is dat namelijk
de niet te stuiten trend in de politiek. Dat is ook het thema
van het boek dat de indiener van dit wetsvoorstel heeft
geschreven. Dat boek heet Microfobie. Met andere woorden:
een angst voor het kleine, een liefde voor het grote of een
cult van het kolossale. Dat zien we over de hele linie terug.
We zien het natuurlijk op het niveau van landen, waar je
een soort schaalvergroting krijgt richting Europese eenmaking, richting supranationale regelgeving, die boven landen
uittorent. We zien het binnen landen, waar je al die fusies
ziet van gemeenten. Maar je ziet het ook op het gebied van
scholen. Mijn vraag aan de indiener van het wetsvoorstel
is of hij dat ook in de context van deze bredere ontwikkelingen ziet, maar ik denk het haast wel. Je ziet het dus ook op
het gebied van scholen. In 1990 waren er nog 8.500 basisscholen. Nu zijn dat er nog 6.000. Het aantal middelbare
scholen was in 1990 nog ruim 1.700. Nu zijn dat er nog maar
600. Het aantal mbo's was 325. Nu zijn dat er nog 60. Het
aantal woningcorporaties neemt af. Het aantal ziekenhuizen
neemt af. In 1985 waren er nog 159 in Nederland, maar nu
zijn dat er nog maar ruim 70. Ook daar zie je enorme
schaalvergroting. De politie is samengevoegd. Er zijn minder rechtbanken, maar die zijn wel groter. We zien op
maatschappelijk niveau dat er enorm wordt aangestuurd
op fusies, op steeds maar grotere bedrijven die een veel
groter deel van de markt overnemen, terwijl midden- en
kleinbedrijven, zoals winkeliers, het zwaar hebben.
Eigenlijk over de hele linie zie je een algemene trend tot
schaalvergroting. Wat zou het goed zijn als in de context
van dit wetsvoorstel ook daar eens op wordt gereflecteerd.
Zijn wij in meerderheid in de Tweede Kamer in algemene
zin van mening dat schaalvergroting goed is voor een
samenleving? Leiden grotere ziekenhuizen, grotere
gemeenten, grotere scholen en grotere conglomeraten van
landen die wetgeving maken, tot een leefbaardere samenleving, tot meer efficiëntie, tot economisch nut enzovoorts?
Ikzelf durf de stelling aan dat dit niet zo is en dat dit een
vorm is van mission creep, zoals dat in de bestuurlijke
wereld wel wordt genoemd. Het is een soort woekerfunctie
van een commissie, een groep managers, een groep
bestuurders. Ze zijn altijd bezig om hun eigen taakgebied
uit te breiden en om altijd maar meer onder zich te nemen
en te fuseren. Dan kom je ook weer in hogere salarisschalen
terecht. Je krijgt een auto met een chauffeur en als je een
beetje geluk hebt krijg je twee van die vlaggetjes aan de
voorkant van die auto, bij de motorkap. Het is volgens mij
een ontwikkeling die voortkomt uit bestuurderslogica, maar
die eigenlijk over de hele linie contraproductief werkt en
geen positief effect heeft voor de mensen in de samenleving.
Dat is ook wat je heel erg hoort en terugziet. Mensen zijn
het contact met het bestuur kwijt. Ze missen de menselijke
maat in de samenleving. Er ligt een enorme bureaucratische
pasta over de hele samenleving, waardoor je niemand meer

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-6

concreet kunt aanspreken. Dat maakt het ook weer mogelijk
— dat is de connectie met het grotere ideologische thema
van onze partij — voor hele grote corporaties en wereldomspannende politiek leiders om met plannen te komen die
over onze hoofden heen denderen. In de vorm van corona
hadden wij daar heel direct mee te maken. Nu hebben we
te maken met de oorlog tegen Rusland, in Oekraïne.
Eigenlijk alle grote thema's komen ook weer voort uit die
fusie van grote bedrijven en ambitieuze, supranationale
politiek leiders, die een soort public-private partnership
aangaan en die helemaal niet meer verbonden zijn met de
realiteit van de mensen op de grond.
Dit is een gemiste kans. Het is typerend dat de hele zaal
leeg is op het moment dat er hier weer een keer iets van
fundamenteel belang wordt geagendeerd. Als ze iets in de
krant hebben gelezen, bijvoorbeeld op de voorpagina van
De Telegraaf, zit de hele zaal vol. Dan roept men "dit is
belangrijk!", terwijl het helemaal nergens over gaat. Nu
gaat het echt ergens over, maar zit er niemand. Dat is
typisch voor het niveau waarop hier wordt gewerkt in de
Tweede Kamer. Maar ik wilde toch dit punt maken. Dit is
zo belangrijk. Voor de mensen die hier wel zijn: laten we
hier toch over nadenken. Willen we nou in algemene zin
steeds meer schaalvergroting en steeds meer fusies? Willen
we steeds meer toe naar conglomeraten, naar zaken op
mondiale schaal managen en naar alles centraliseren over
de hele linie? Of willen we decentraliseren?
Dan specifiek over Haren. Haren was een heel leefbare,
prettige gemeente. In 2011 en 2012 is zij uitgeroepen tot de
meest prettige plek om te wonen. Ik ben er zelf heel vaak
geweest, want mijn grootouders woonden daar. Mijn
moeder is daar opgegroeid, en mijn vader trouwens ook.
Ik kan me nog heel goed herinneren hoe het daar rook, in
de prachtige, fijne groene omgeving. Je kon daar heerlijk
fietsen en zo. Dat kan vast nog steeds. Maar het had een
eigen cultuurtje. Het had een eigen sfeertje. En 75% van de
inwoners wilde dat ook gewoon behouden. Alle argumenten
die werden aangedragen waarom dat nodig zou zijn — dat
zou met financiële dingen te maken hebben — bleken niet
te kloppen. Ook een partij die op landelijk niveau sceptisch
was, de SP, stemde op provinciaal niveau gewoon voor die
samenvoeging. Misschien was men fout geïnformeerd.
Maar eigenlijk doen al die detailpunten van beleid — zijn
we goed geïnformeerd of fout geïnformeerd? — helemaal
niet ter zake als je het fundamentele punt wil maken: wat
voor soort gemeente-indeling willen wij eigenlijk hebben,
waar dient een gemeente eigenlijk voor en waarom hebben
we eigenlijk een gemeente? Na de Tweede Wereldoorlog,
in de jaren vijftig, waren er ruim 900 gemeentes. Dat zijn
er nu nog een handjevol, bij wijze van spreken. Er zijn er
nog een paar honderd over. Als dat zo doorgaat, hebben
we over een jaar of tien nog maar één gemeente. Dat is
heel efficiënt, hè? Daar kan je allerlei Excelsheets op loslaten. Maar daar is helemaal geen gedachte over. Er is helemaal geen gedachte over hoeveel gemeenten we willen
hebben. En waarom is er een bepaald optimum, waarom
zou je een bepaalde hoeveelheid mensen in één gemeente
willen hebben? Nou, al dat soort vragen, al dat soort
belangrijke thema's zijn geagendeerd in dit wetsvoorstel
en de begeleidende stukken.
Wat ik ontzettend leuk zou vinden om van de initiatiefnemer
te horen, zijn dus niet alleen de detailpunten. Allemaal eens,
heel overtuigend, op allerlei valse gronden, bestuurskrach-

Tweede Kamer

ten. Het is allemaal onzin. Dat er financiële uitdagingen
waren, blijkt helemaal niet waar te zijn. De bevolking wil
het niet. Fine. Maar fundamenteel: wat voor een soort
bestuurlijke organisatie zouden wij willen in Nederland?
Hoeveel gemeenten willen we? Hoeveel inwoners willen
we per bestuurlijke eenheid? Waarom gaat die herindeling
altijd één kant op? Is het zo dat hierover wordt nagedacht,
en dan niet alleen door de initiatiefnemer, maar ook aan
de kant van de regering? Wordt daar weleens over
gesproken in de ministerraad? Is dit een gedachte die weleens opkomt bij de ministers, zo van: hé, het gaat altijd
maar één kant op; waarom zou dat eigenlijk zijn en zou je
ook de andere kant op kunnen? Is er een visie op de lange
termijn? Als dit allemaal zo doorgaat, waar gaan we dan
naartoe?
Ik vind het een zeer charmant voorstel. Alleen al vanwege
het feit dat het een bestuurlijk novum is en er zelden zo'n
goede case te maken was voor het terugdraaien van zo'n
herindeling, van zo'n fusie, zouden we dit allemaal moeten
steunen. Laat het maar een keer gebeuren. Probeer het
maar een keer. Alleen al om die reden: fantastisch! Wat een
kans om nou eens een wat fundamentelere discussie te
voeren. En wat zou het mooi zijn als we van de kant van de
indiener én van de regering, en misschien in de tweede
termijn ook van de Kamer, daar eens wat reflectie op zouden
mogen horen.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Baudet. U heeft een interruptie van de
heer Bosma, PVV.
De heer Martin Bosma (PVV):
"Daar ook eens wat reflectie op mogen horen"? Ik hoor de
heer Baudet zeggen: er wordt hier nooit gesproken over de
grote lijnen; het gaat alleen maar over het microniveau en
Haren. Ik zou de heer Baudet willen uitnodigen om eens
kennis te nemen van de debatten over gemeentelijke herindelingen van de afgelopen tien jaar, om de teksten van de
heer Ronald van Raak goed te lezen, om mijn teksten goed
te lezen. Zelfs het argument dat de heer Baudet hier
inbrengt dat we net zo goed van heel Nederland één
gemeente kunnen maken, heb ik al tegenover meneer
Plasterk verkondigd. De heer Baudet staat hier met een air
alsof hij zojuist de kwadratuur van de cirkel heeft gevonden,
maar hij staat gewoon de oude teksten van de heer Ronald
van Raak en mijzelf te herkauwen. Maar goed, dat is niet
mijn vraag.
Mensen zeggen heel vaak: Forum voor Democratie is controlled opposition; dat is niet echt, want als ze serieus zouden zijn over oppositie, dan zouden ze hun plannen wel
goed uitwerken. Ik heb groot respect voor het prachtige
werkstuk van de heer Van Houwelingen, maar hoe die fusie
moet gaan, lezen we nergens; dat is niet uitgewerkt. Dat
kan heel veel geld kosten: miljoenen, tientallen of honderden miljoenen. Als Forum voor Democratie geen controlled
opposition is, waarom heeft de fractie het dan zo slecht
uitgewerkt?
De heer Baudet (FVD):
Voordat ik weerspreek wat de heer Bosma hier zegt over
dingen slecht uitwerken, wil ik toch eerst iets zeggen over
mijn opmerking over het niveau, waardoor hij zich aange-

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-7

sproken voelde. Voor alle duidelijkheid: de heer Bosma is
wat mij betreft hier een eenzame bloem die inderdaad af
en toe in staat is om de grote lijnen te zien, hoewel zijn
fractie nog altijd de connectie tussen de globalisten en de
gifvaccins niet ziet; dat vind ik tragisch.
Maar dit plan, dit voorstel, zou inderdaad moeten worden
opgevolgd. Als we het erover eens zijn dat dit op foute
gronden gebaseerd is en we terug moeten naar een ontvlechting, dan krijg je natuurlijk een uitwerkingsgesprek.
Dat hele verhaal van controlled opposition vind ik flauwekul,
maar ik vind het wel prijzenswaardig als we in dit voorstel
twee dingen uit elkaar halen, namelijk de wenselijkheid —
dat is één — en anderzijds de wijze waarop we dat gaan
realiseren. Is dat niet juist ontzettend goed? Dat is juist wat
ik zo vaak mis in dit soort debatten hier. Laten we het eerst
nou eens hebben over het principe: willen we die ontvlechting, ja of nee? En daarna gaan allerlei mensen een beetje
uitwerken hoe we dat gaan doen, maar dat is niet de kern
van de zaak. De kern van de zaak is niet het hoe maar het
wat.

hele goede redenen, die allemaal genoemd worden in dit
wetsvoorstel, om een ontvlechting te realiseren. Daarover
moet nu eerst een besluit worden genomen. Als dat besluit
wordt aangenomen, gaan we met elkaar om de tafel om te
kijken hoe we dat precies gaan regelen; dit en dat, zus en
zo. Maar je moet niet het paard achter de wagen spannen.
Je moet niet eerst al die details gaan regelen en wegen en
daarna pas de vraag stellen: wat willen we eigenlijk? Je
gaat ook niet eerst je koffer pakken en daarna beslissen of
je naar een warm of een koud land op vakantie gaat. Nee,
je beslist eerst waar je naartoe gaat op vakantie. Dat is de
grote lijn, en daarna ga je de details uitzoeken. Misschien
moet ik daar toch …
De voorzitter:
Dank u wel. U heeft een interruptie van mevrouw Leijten,
SP.
De heer Baudet (FVD):
Het is misschien een typerend misverstand hier, in de
Kamer.

De voorzitter:
Dank u wel. U heeft een vervolgvraag van de heer Bosma.
De heer Martin Bosma (PVV):
Maar we worden hier toch niet betaald om luchtballonnetjes
op te laten? 99 Luftballons.
De heer Baudet (FVD):
Dit is geen luchtballon.
De heer Martin Bosma (PVV):
We moeten serieus werk doen. Ik ben in ieder geval blij dat
de heer Baudet niet ontkent dat alles wat hij zegt in het
verleden al heel veel is gezegd door de heer Van Raak en
door mij. Het is dus helemaal niet nieuw wat de heer Baudet
hier beweert, dus dat scheelt weer. Maar kom met een
serieus plan, zou ik zeggen. Hoe moet dat? Hoeveel vuilniswagens moet de gemeente Groningen inleveren en moeten
er naar Haren? In Assendelft, dat een jaar of twintig geleden
onafhankelijk wilde worden van Zaanstad, was dat helemaal
uitgewerkt. De gemeente had gewoon gezegd: Zaanstad
heeft zes vuilniswagens en daar willen wij er een van hebben. Gerolf Annemans van Vlaams Belang heeft een heel
mooi boek geschreven: De Ordelijke Opdeling van België.
Daarin is dat gewoon uitgewerkt, zo van: wij willen zoveel
van de staatssteun van België als dat rare landje eindelijk
eens wordt opgeblazen. Dat was gewoon uitgewerkt. Die
mensen doen gewoon hun huiswerk. Waarom doet de
fractie van Forum dat niet?
De heer Baudet (FVD):
Ik ben het hier echt niet mee eens. Je kunt je enorm verliezen in de details. Het gaat hier om een principieel punt.
Hoeveel vuilniswagens er bij die ontvlechting precies van
Groningen naar Haren moeten, vind ik van een heel andere
orde. Ik geloof ook dat we daar wel uitkomen, meneer
Bosma. Daar komen we echt wel uit. Het gaat nu eerst om
het fundamentele punt dat er op onheuse gronden een
annexatie is geweest. De bevolking wilde het niet. Er zijn

Tweede Kamer

Mevrouw Leijten (SP):
Wat volgens mij typerend is, is dat de fractievoorzitter van
Forum een gebrek heeft aan de wetenschap dat wij ook
hoofdlijnendebatten hebben georganiseerd. Juist over dit
soort zaken hebben we het gehad met de minister van
Binnenlandse Zaken: hoe gaat zij daarmee om na tijden van
schaalvergroting? De fractie van de SP is daar altijd op
tegen als het niet de wens van de bevolking is. Plasterk
wilde supergemeenten en superprovincies. Ollongren had
geen visie en vond alles prima. Hoe gaat de minister hiermee om? Ik heb helaas Forum daarbij gemist, of in ieder
geval deze hoofdlijn gemist. Als je dan een debat voert over
een wetsvoorstel, gaat het juist ook over heel concrete
zaken. Dus het is helemaal niet gek dat er vragen worden
gesteld over de concrete uitvoering. Ik vind het te prijzen
dat er een initiatief toe is genomen. Daarom doen wij ook
mee aan de behandeling van dit wetsvoorstel. Dan is het
niet gek dat er vragen over worden gesteld. Ik hoop dat de
heer Baudet dat ook ziet en niet zegt: er zijn heel veel partijen niet. Daar vind ik ook wat van. Dat is inderdaad
opmerkelijk. Maar vervolgens parkeert hij de bijdragen van
degenen die er wel zijn als geneuzel in de marge. Wat er
voorligt, is namelijk dat detailniveau. De heer Baudet begon
met te zeggen dat hij dat eigenlijk niet wil. Het wetsvoorstel
gaat over het defuseren van Haren en Groningen. Dat is
het detail dat nu eenmaal in het wetsvoorstel staat dat we
vandaag behandelen. Dat erkent de heer Baudet toch
hopelijk wel?
De heer Baudet (FVD):
Ja, natuurlijk erken ik dat. Ik heb daar ook het een en ander
over gezegd. Wij zijn voor dit wetsvoorstel. Het komt voort
uit een analyse over wat er mis is gegaan bij de samenvoeging. Er zijn goede redenen waarom die samenvoeging in
het geval van Haren niet had moeten plaatsvinden. Dit is
een voorstel om dat ongedaan te maken. Dat heb ik ook
allemaal genoemd. Alleen, dit alles speelt zich natuurlijk
wel af in een veel bredere context, een context waarin over
de hele linie continu fusies zijn, continu gemeentes, politiebureaus, rechtbanken, scholen, ziekenhuizen, bedrijven en

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-8

landen worden samengevoegd. Ik denk dat het heel
belangrijk is dat we dat ook zien en dat we daar in algemene
zin een standpunt over innemen. Wij zijn voor kleinschaligheid.
De voorzitter:
Dank u wel. U heeft volgens mij net al ruim de gelegenheid
gehad om dat toe te lichten.
De heer Baudet (FVD):
Ik wil er nog wel een ding over zeggen. Als de SP zo tegen
fusies is als bewoners dat niet willen, waarom heeft de
fractie van de SP in de Provinciale Staten van Groningen
dan voor die samenvoeging gestemd? Toch nog even een
tegenvraag.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten voor haar interruptie.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij hebben hier in de Tweede Kamer tegengestemd en we
hebben in de Eerste Kamer ook tegengestemd.
De heer Baudet (FVD):
En op provinciaal niveau voor!
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, maar ik zit niet in die fractie, dus dat kan ik niet verklaren.
De heer Baudet (FVD):
Ah …
Mevrouw Leijten (SP):
Maar wij hebben die wet die het uiteindelijk wel onmogelijk
maakt … Wij wilden het niet en dat is het standpunt van
mijn partij. Er zijn allerlei rapporten geschreven rond de
bestuurskracht van Haren. Het kan zijn dat het daar een rol
heeft meegespeeld, maar ik zat niet in die fractie en dus
kan ik het niet uitleggen. Mij gaat het om het volgende. De
heer Baudet wijst er terecht op dat er een groter verband
is en vervolgens zegt hij dat iedereen in de Kamer alleen
maar over de details neuzelt. Maar ja, we gaan wel over de
details van het wetvoorstel dat zijn fractie heeft gemaakt.
En als het gaat over die grote lijnen: die behandelen we
ook. Op heel veel vlakken ben ik het ook eens over de
kleinschaligheid en de menselijke maat. Maar hier zeggen
dat het daar nooit over gaat terwijl het wetsvoorstel dat
hier voorligt gewoon dat detail is — ik vind dat overigens
niet zo'n klein detail — daarvan zou ik het netjes vinden van
de heer Baudet als hij dat erkent.
De voorzitter:
Dank u wel. U heeft uw punt gemaakt. Ik kijk nog even naar
de heer Baudet.

Tweede Kamer

De heer Baudet (FVD):
Ik ben het daar gewoon echt niet mee eens. Ik vind dat het
er in de Tweede Kamer ten enenmale aan ontbreekt dat er
op hoofdlijnen wordt gesproken. Dat is mijn observatie. Ik
ben nu bijna zes jaar Tweede Kamerlid. Het gaat hier
eigenlijk altijd over de waan van de dag, over beleidsdetails.
Natuurlijk, ik vind Haren een belangrijk punt, maar in de
context van die algehele schaalvergroting is het een detail.
Het is een onderdeel van een veel grotere trend. Ik mis
inderdaad een serieus debat over dat soort dingen. En als
het er een keer wel komt, wordt het gedepolitiseerd. Dat
zie je met dat punt over de demografie. Na 50 jaar massaimmigratie is het hier bij mensen opgekomen om daar eens
een keer over te gaan nadenken.
De voorzitter:
Uw punt is gemaakt.
De heer Baudet (FVD):
Wat doen ze? Ze depolitiseren het met een of andere commissie die moet gaan zeggen wat de demografie moet gaan
worden over 30 jaar in plaats van dat ze er zelf over praten.
De Europese Unie? Het gaat nooit over de vraag welke kant
we hiermee uitgaan. Dat vind ik ook met die schaalvergroting het geval. Misschien dat mevrouw Leijten het grote
onderwerpen vindt omdat het in haar perspectief kennelijk
groot is, maar ons is dat nog altijd wat …
De voorzitter:
Ik geef mevrouw Leijten tot slot nog het woord omdat u
aan haar refereerde en daarna wil ik dit debatje toch
afsluiten.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter, ik vind het echt gênant. We spreken hier over
een wetsvoorstel van de fractie van Forum voor Democratie
over wat Forum voor Democratie zelf wegzet als een detail.
Dan gaan we serieus in op dat wetsvoorstel en dan wordt
tegen ons gezegd dat we alleen maar op details zitten.
Organiseren we een hoofdlijnendebat omdat we graag over
hoofdlijnen willen praten, dan missen we Forum voor
Democratie. Het kan ook nooit goed zijn. De heer Baudet
mag hier weer iets zeggen, maar hij neemt op deze manier
eigenlijk het werk van zijn fractiegenoot niet serieus, kijkend
ook naar de partijen die hier aanwezig zijn en die het wel
serieus nemen.
De heer Baudet (FVD):
Ik kan me bijna niet voorstellen dat dit serieus wordt
bedoeld. Ik heb geen enkele manier het werk niet serieus
… Ik denk dat het heel belangrijk is maar dit wetsvoorstel
is een voorbeeld van het soort wetsvoorstellen die je veel
meer zou kunnen hebben als je een andere hoofdrichting
van het beleid zou hebben.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Baudet.

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-9

De heer Baudet (FVD):
Ik wil op geen enkele manier afdoen aan het belang ervan,
maar het is dus wel een onderdeel van iets veel breders.
Dat mevrouw Leijten dat niet ziet, is precies quod erat
demonstrandum. Dat is precies mijn punt. Voor haar is dit
het enige wat ze ziet. Ze ziet een boom en denkt dan "dat
is het bos", maar ze kan niet uitzoomen. Dat is het probleem
van heel veel mensen in de Tweede Kamer. I'm sorry!
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Baudet. Ik ga dit nu afronden en dan
gaan we door naar de volgende spreker.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zie vooral één ding, namelijk iemand die zijn argumentatie
verliest als hij een serieuze vraag krijgt van iemand die
serieus meedoet aan een wetsbehandeling van zijn partij.
Als de heer Baudet en zijn partij vaker mee zouden doen
aan debatten, dan zou hij zien dat we ons juist niet verliezen
in details.
De voorzitter:
Dank u wel. We vervallen nu in herhaling. Ik ga de heer
Baudet bedanken voor zijn inbreng en ik ga naar de volgende spreker, namelijk de heer Simons namens de VVD.

De heer Chris Simons (VVD):
Voorzitter. Voor ons ligt het initiatiefvoorstel van collega
Van Houwelingen voor het splitsen van de gemeente Groningen en het instellen van de gemeente Haren. Aan de
voorkant wil ik de indiener, maar ook alle medewerkers,
bedanken voor de inzet.
In april 2018 hebben wij gedebatteerd over de samenvoeging van de gemeenten Groningen, Haren en Ten Boer. Dat
was een lastige afweging om te maken voor de VVD. We
hadden begrip voor de standpunten van de tegenstanders
en we snapten hun wens voor zelfstandigheid, maar
gelijktijdig was de VVD-fractie niet overtuigd van de continuïteit en de zelfstandigheid van Haren.

deze splitsing tot stand gebracht? Waarom heeft de indiener
niet geluisterd naar de Raad van State, die adviseerde om
het voorstel vanwege het zorgvuldigheids- en duurzaamheidsprincipe niet in te dienen? En als derde zou ik de initiatiefnemer willen vragen hoe zijn voorstel zich verhoudt
tot de Wet arhi. Daar is eerder aan gememoreerd. Ik hoor
daar graag een toelichting op.
Aan de minister heb ik nog twee vragen. Zijn er volgens
haar, met de richtlijn voor herindelingen van gemeenten
in de hand, nadere instrumenten nodig om deze processen
nog beter te borgen? En in deze casus — ik zou er nog op
terugkomen — speelden twee provincies een rol. Kan de
minister toelichten hoe een herindeling over provinciegrenzen in z'n werk gaat? Geldt die bottom-uplijn, die nu geldt,
hiervoor ook nog steeds principieel?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Simons namens de VVD. Daarmee zijn
we aan het einde gekomen van deze termijn van de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik dank de sprekers voor hun inbreng. Ik dank ook nogmaals
de initiatiefnemer en de minister voor hun aanwezigheid
hierbij.
We zullen dit debat op een later moment hervatten. Daar
wordt nog afstemming over gezocht met de initiatiefnemer.
Ik schors voor een enkel moment, waarna wij doorkunnen
met het volgende debat. Dat gaat over het Voorstel van wet
van het lid Leijten houdende verklaring dat er grond bestaat
een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de
Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
het correctief referendum (36160).
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Voorzitter. De fusie van de gemeenten Groningen, Haren
en Ten Boer heeft om gegronde redenen plaatsgevonden,
maar de aanloop daartoe verdient geen schoonheidsprijs.
Vanuit inwoners was er echt wel de wil om te fuseren, maar
niet met de gemeente Groningen — ik kom daar dadelijk
nog even op terug — voornamelijk vanwege de angst om
geheel te verdwijnen in het grote Groningen. Het is duidelijk
dat de lokale democratie hierbij een deuk heeft opgelopen.
De argumentatie die toentertijd door de provincie Groningen en het ministerie is gebruikt, namelijk de bestuurlijke
en financiële stabiliteit van Haren, die ook onderkend werd
door de gemeenteraad van Haren, is in onze ogen niet
weerlegd. Er is na de fusie ook veel goeds gerealiseerd in
voorzieningen: een school en andere voorzieningen.
In het voorliggende voorstel is geen enkele onderbouwing
gegeven van hoe een dergelijke splitsing in de praktijk
verder uitgewerkt zal worden. Voorgangers hebben hier
ook over gesproken. Daarom wil ik aan de initiatiefnemer
drie vragen stellen. Waarom is er geen uitvoeringsplan voor

Tweede Kamer

Splitsing van de gemeente Groningen en 8 februari 2023
instelling van de gemeente Haren
TK 50

50-6-10