Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 477

Geneesmiddelenbeleid

Nr. 847

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 juli 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 17 mei 2023 inzake Afstel
GVS-modernisering (Kamerstuk 27 477, nr. 832).
De vragen en opmerkingen zijn op 8 juni 2023 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 5 juli 2023 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

kst-29477-847
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

1

Inhoudsopgave
I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
3
4
4
6
6

Reactie van de Minister

8

7
7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
afstel van modernisering van het geneesmiddelenvergoedingssysteem
(GVS). Voor deze leden is betaalbare en toegankelijke zorg een belangrijk
speerpunt en zij zijn dan ook voorstander van het moderniseren van het
GVS. Zij hebben dan ook enkele vragen. Allereerst zijn genoemde leden
benieuwd of de Minister het afzien van een modernisering van het GVS
een toekomstbestendige keuze acht. Hoe ziet de Minister de toekomst van
het GVS in algemene zin voor zich?
Genoemde leden lezen dat de Minister op basis van de uitkomsten van de
verkenning naar verzachtende maatregelen tot de conclusie is gekomen
dat het onwenselijk is om de modernisering van het GVS via een
herberekening van de vergoedingslimieten door te zetten. Een van de
uitkomsten was dat het ontbreekt aan voldoende inzicht in het gedrag van
fabrikanten, zorgverleners en patiënten. Kan de Minister aangeven hoe
het momenteel is met het inzicht in dit gedrag? Wordt genoeg gedaan om
dit inzicht te verkrijgen en wat kan gedaan worden om dit verder te
verbeteren?
In de recente Kamerbrief schrijft de Minister dat hij nog gaat uitzoeken of
de maximale eigen bijdrage voor patiënten wordt doorgezet. Herkent de
Minister de signalen dat fabrikanten anticiperen op deze maatregel door
het in te zetten als marketingtool door patiënten aan zich te binden via een
terugbetaalregeling? Patiënten krijgen dan de gemaximeerde eigen
betaling terug van de fabrikant en hebben dus de facto geen eigen
betaling meer. Het gevolg is dat generieke leveranciers niet kunnen
concurreren met deze merkfabrikanten omdat zij een dergelijk product
niet leveren onder de GVS-limiet, maar ook niet in staat zijn om een dure
terugbetaalregeling te financieren. Het gevolg is dat zorgverzekeraars
geen goedkoper product kunnen contracteren. Het betekent ook dat de
premiebetaler steeds meer meebetaalt aan geneesmiddelen terwijl de
patiënt feitelijk een financieel voordeel ontvangt. Hoe kijkt de Minister aan
tegen het marktgedrag dat de maximering van eigen betalingen veroorzaakt en wat dit betekent voor de toekomst van de maatregel?
De leden van de VVD-fractie zien ook de uitdagingen op het gebied van
beschikbaarheid en toegankelijkheid van geneesmiddelen en zijn dan ook
blij te zien dat de Minister gaat kijken hoe hij het GVS zo kan inzetten dat
het effectief bijdraagt aan toekomstbestendige vergoeding van extramurale geneesmiddelen. Deze leden zijn dan ook benieuwd naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

2

toekomstvisie van de Minister op extramurale farmacie. Daarnaast vragen
zij wat de Minister gaat doen aan de clusters waarbij de verouderde
vergoedingslimiet in het GVS inmiddels fors lager is dan het huidige
prijsniveau van (nieuwe) geneesmiddelen in het cluster.
Daarnaast lezen genoemde leden dat de Minister nadrukkelijk het veld
erbij wil betrekken. Wordt het veld er meteen bij betrokken of in een later
stadium? Welke suggesties hebben partijen uit het veld eerder gedaan?
De Minister geeft aan dat de tijd leert dat voor een nieuw plan voor een
toekomstbestendig GVS voldoende tijd dient te worden genomen. Wat
wordt verstaan onder voldoende tijd en hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat betrokken partijen niet te lang in onzekerheid zitten over de
wijze van modernisering?
Tot slot zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd wat de stand van zaken
is van de brief over het preferentiebeleid.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
besluit van de Minister om af te zien van de modernisering van het GVS.
Deze leden hebben begrip voor de argumentatie dat op dit moment
onvoldoende zekerheid kan worden gegeven over de effectiviteit en
gevolgen voor patiënten. Deze leden begrijpen heel goed dat met
voorliggend besluit de zorgen en onzekerheid die was ontstaan bij
patiënten, zorgprofessionals en andere veldspelers wordt beantwoord. Dit
neemt echter niet weg dat het GVS al sinds 1999 niet meer is geactualiseerd en de daarmee gepaarde problemen zijn opgelost. Deze leden zijn
dan ook teleurgesteld dat het toekomstbestendig maken van een
verouderd systeem langer op zich laat wachten. Daartoe hebben deze
leden nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen dat de prikkel om
kostenbewust voor te schrijven steeds verder afneemt. Mede doordat de
markt, zo begrijpen deze leden, zich in tal van clusters aanpast aan het
vergoedingssysteem. Kan de Minister aangeven welke acties op korte
termijn worden genomen om dit tegen te gaan?
Deze leden constateren dat het huidige GVS een belemmering vormt voor
de door- of her-ontwikkelen van oude geneesmiddelen naar geneesmiddelen voor een zeldzame aandoening (repurposing). Dit komt mede door
de clustering in combinatie met de prijsplafonds ertoe leidt dat het
terugverdienen van investeringen bij een herontwikkelingstraject als niet
kansrijk wordt ingeschat. Met het afstellen van de GVS-modernisering
wordt deze belemmering niet weggenomen. Kan de Minister aangeven
welke mogelijkheden hij ziet om repurposing in eigen land aan te jagen?
De leden van de D66-fractie zien met stijgende individuele (zorg)kosten
voor patiënten voordelen aan het vaststellen van maximale eigen
bijdrage. Helaas anticiperen farmaceuten op de maximale eigen bijdrage
voor patiënten. Herkent de Minister deze signalen? Kan de Minister
toelichten welke gevolgen ontstaan door het misbruik van deze maatregel
door fabrikanten en welke opties de Minister overweegt om dit te tegen te
gaan? Voorts vragen deze leden wanneer de Minister de Kamer en
bovenal patiënten meer duidelijkheid kan geven over een eventueel
besluit over maximeren van eigen bijdragen in 2024.
Genoemde leden constateren dat de Minister nadrukkelijk het veld wil
betrekken om het systeem te verbeteren en begrijpen dat het veld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

3

verschillende suggesties heeft gedaan. Kan de Minister een overzicht
geven van de suggesties ter verbetering? Kan de Minister in zijn voorgenomen brief begin 2024 reflecteren op deze suggesties en op welke wijze
de Minister hier van plan is gevolg aan te geven met bijbehorend
tijdspad?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister de Kamer in de
Miljoennota verder zal informeren over de financiële consequenties van
het niet invullen van de taakstelling, wat leidt tot een structureel besparingsverlies van € 140 miljoen per 2024. Kan de Minister toelichten
waarom nu gekozen is voor het structureel inboeken van het besparingsverlies in tegenstelling tot incidenteel, om ruimte te laten om te onderzoeken of een actualisatie op een later moment kan worden ingevoerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het definitieve besluit van de regering om af te zien van de
GVS-modernisering. Deze leden steunen dit besluit en zijn verheugd dat
het risico voor patiënten op het moeten bijbetalen van een (nog hogere)
eigen bijdrage nu geweken is. Zij hebben op dit moment geen aanvullende vragen of opmerkingen over het besluit.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het besluit van
de Minister om de eerder voorgenomen GVS-modernisering af te stellen.
Deze leden hebben hier enkele vragen bij. Zij vragen of de Minister toe wil
werken naar een robuust systeem dat uit zichzelf actueel kan blijven. Deze
leden zijn immers van mening dat we niet iedere paar jaar moeten
concluderen dat er bijvoorbeeld weer spookclusters zijn bijgekomen. Kan
de Minister daarnaast aangeven hoeveel spookclusters er nu zijn en in
hoeveel clusters er maar één medicijn zit?
Begrijpen de leden van de CDA-fractie verder goed dat de Minister naast
de indeling van medicijnen ook gaat kijken hoe de financiering bijdraagt
aan realisatie van unmet needs?
De Minister geeft aan het veld te gaan betrekken. Genoemde leden vragen
of dit onder andere betekent dat ook verpleegkundigen, verzorgenden en
apothekersassistenten betrokken zullen worden. Worden patiëntenorganisaties tijdig betrokken bij vervolgstappen ten aanzien van effectieve inzet
van en wijzigingen in het GVS?
Partijen die risicovol investeren in drug-repurposing hebben geen
mogelijkheden om hun gemaakte kosten terug te verdienen, omdat hun
medicijn niet meer wordt beschermd door een patent. Zij trekken zich dan
ook terug, ondanks dat wetenschappelijk onderzoekers volop kansen zien.
De leden van de CDA-fractie vragen daarom of de Minister het ermee eens
is dat het huidige GVS-systeem het stimuleren van drug-repurposing
tegenwerkt. Zij vragen daarom of, en zo ja, hoe de Minister
drug-repurposing wil stimuleren. Welke maatregelen voorziet de Minister
voor het stimuleren van drug-repurposing van generieke middelen? Hoe
zorgt de Minister dat deze goedkope middelen voor een nieuwe indicatie
worden geregistreerd, vergoed en zo beschikbaar komen voor patiënten
in Nederland? Hoe wil de Minister de registratiehouders van dergelijke
middelen stimuleren om nieuwe indicaties in hun dossier op te nemen?
Als concreet voorbeeld van drug-repurposing willen de leden van de
CDA-fractie de casus van colchicine aan de Minister voorleggen. Deze
leden vragen of de Minister het middel colchicine kent en hij op de hoogte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

4

is van het LoDoCo II onderzoek1 en de resultaten die daaruit zijn voortgekomen voor hartpatiënten. Het LoDoCo II onderzoek is een voorbeeld van
samenwerking tussen artsen, onderzoekers, bedrijfsleven en onderzoeksfinanciers, middels de samenwerking en financiering door het
GGG-programma van ZonMw, de Werkgroep Cardiologische centra
Nederland, de Hartstichting en geneesmiddelenproducenten. Deelt de
Minister de opvatting dat dit soort vormen van samenwerking op het
gebied van drug-repurposing moeten worden gestimuleerd? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, op welke manier stimuleert hij dergelijke samenwerking?
Colchicine is nog niet geregistreerd voor de hartpatiënt, omdat het GVS
volgens de Hartstichting in de weg zou staan. Tussen overheid en
bedrijven zouden geen afspraken mogen worden gemaakt over hoe de
voor dit onderzoek en de registratie gemaakte kosten kunnen worden
terugverdiend voor deze indicatie. De leden van de CDA-fractie vragen of
de Minister hiervan op de hoogte is en of hij het met deze analyse eens is.
Deelt hij de mening dat bedrijven hun gemaakte onderzoeks- en registratiekosten voor een effectief middel binnen de door het Zorginstituut
Nederland (ZIN) gestelde kaders voor opname in het basispakket vergoed
zouden moeten kunnen zien? Zo nee, welke mogelijkheden ziet de
Minister om nieuwe indicaties te onderzoeken en beschikbaar te stellen
zonder bijdrage van fabrikanten? Zo ja, hoe wil de Minister dat realiseren?
ZonMw en de Hartstichting financierden het LoDoCo II onderzoek. Deelt
de Minister de mening van genoemde leden dat indien colchicine volgens
dit onderzoek effectief blijkt te zijn maar tegelijkertijd niet geregistreerd
kan worden, er sprake is van verspilling van gemeenschapsgeld? Zo ja,
hoe legt de Minister aan de hartpatiënten die baat zouden hebben bij dit
middel uit dat het voor hen nog steeds niet geregistreerd is? Voornoemde
leden maken zich ook zorgen over het signaal dat hiervan uit zou kunnen
gaan naar financiers van geneesmiddelenonderzoek. Deelt de Minister
deze zorg? Zo ja, hoe neemt hij deze zorg weg?
De Hartstichting heeft zich, als een van de co-financiers, eerder positief
uitgelaten over het LoDoCo II onderzoek en de bijdrage die dit middel
levert aan het voorkomen van nieuwe ernstige complicaties.2 De
Hartstichting zou in de toekomst meer willen bijdragen aan dit soort
onderzoek vanuit de donaties die zij ontvangt, op voorwaarde dat een
effectief middel ook daadwerkelijk patiënten zal bereiken. Echter, het feit
dat colchicine de hartpatiënt nog steeds niet adequaat bereikt werkt voor
hen, maar ook voor andere gezondheidsfondsen die geneesmiddelenonderzoek financieren, afschrikwekkend. De leden van de CDA-fractie maken
zich hier zorgen om. Hoe stelt de Minister de Hartstichting en andere
gezondheidsfondsen gerust dat de overheid ervoor zorgt dat de resultaten
de patiënt zullen bereiken en dat er tegelijkertijd een prijsstelling overeen
wordt gekomen die toegankelijkheid en betaalbaarheid waarborgt?
Zonder aanpassing van het GVS en andere regelgeving om maatschappelijk verantwoord en klinisch relevant onderzoek naar drug-repurposing
uit te voeren zou deze kans onderbenut blijven, zo horen deze leden van
diverse organisaties. Is de Minister bereid om, in overleg met het ZIN, het
bedrijfsleven en de financiers van geneesmiddelenonderzoek, te kijken of
regelgeving aangepast zou moeten worden, om te komen tot een
maatschappelijk verantwoorde vergoeding voor repurposed drugs, zodat
1

2

Zie https://projecten.zonmw.nl/nl/project/low-dose-colchicine-secondary-preventioncardiovascular-disease-lodoco2-trial.
Zie https://professionals.hartstichting.nl/actualiteiten/eeuwenoud-medicijn-verlaagt-kans-opnieuwe-hart-vaatziekte-bij-hartpatienten-met30#:~:text=Colchicine%2C%20een%20ontstekingsremmend%20medicijn%20dat,de%20kans%20hierop%20met%2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

5

dit geneesmiddelenonderzoek naar goedkope, patentvrije medicijnen
mogelijk blijft en bij succes snel in de praktijk kan worden toegepast? Zo
nee, hoe wil de Minister er dan voor zorgen dat dit soort onderzoeken ook
in de toekomst kan blijven plaatsvinden? Zo ja, op welke termijn?
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte of de Minister bekend is
met andere casussen naast colchicine waarvoor ditzelfde probleem met
het GVS zou spelen. Zo ja, kan hij aangeven om hoeveel of welke
generieke middelen waarvoor een nieuwe toepassing is gevonden dit
speelt? Zo nee, is hij bereid dit te onderzoeken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het besluit van de
Minister om de GVS-modernisering te schrappen. Zij vinden het positief
dat mensen hierdoor niet het risico lopen om hogere eigen bijdragen te
moeten betalen voor geneesmiddelen. Daarnaast hebben zij nog enkele
vragen en opmerkingen. Deze leden lezen in de Voorjaarsnota dat de
Minister van plan is de kosten van het schrappen van de
GVS-modernisering in 2023 te financieren door «door de vertraagde
doorwerking van het algemene prijspeil naar het uitgavenkader voor
apotheekzorg». Wat betekent dit concreet? Wordt dit geld nu alsnog bij de
apotheekzorg weggehaald? Kan de Minister aangeven in hoeverre deze
dekking in lijn is met de aangenomen motie van de leden Bushoff en
Ellemeet3?
De leden van de SP-fractie lezen daarnaast in de Voorjaarsnota dat de
regering van plan is de kosten van het schrappen van de
GVS-modernisering in 2024 te financieren uit «de beschikbare volumegroei voor de Zvw» en «de bredere inzet van prijsbijstelling van de
begrotingsgefinancierde uitgaven ter dekking van beleidsvoornemens».
Wat betekent dit concreet? Betekent dit de bezuiniging die was ingeboekt
voor de GVS-modernisering nu moet worden gerealiseerd via bezuinigingen op andere delen van de zorg? Kan de Minister aangeven in
hoeverre deze dekking in lijn is met de aangenomen motie van de leden
Bushoff en Ellemeet?
De leden van de SP-fractie lezen daarnaast dat de Minister wel verder gaat
werken aan «het vervolg van het GVS». Zij begrijpen dat dit nog verder
uitgewerkt moet worden, maar vragen de Minister wel welke mogelijke
aanpassingen hij laat uitwerken. Kan hij bijvoorbeeld garanderen dat de
eigen betalingen voor geneesmiddelen niet alsnog worden verhoogd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie maakten zich grote zorgen over het risico
van hogere bijbetalingen voor patiënten bij de modernisering van het
GVS, en specifiek dat 150.000 financieel kwetsbaren hierdoor geraakt
konden worden. Om die reden hebben deze leden een motie ingediend
die oproept dat de GVS-modernisering en bijbehorende bezuiniging niet
ten laste komt van kwetsbare patiënten (Kamerstuk 29 477, nr.777). Zij zijn
blij dat de Minister het zekere voor het onzekere neemt door de
GVS-modernisering af te stellen.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister om expliciet de rol van
financieel kwetsbaren mee te nemen in het vervolgproces rond het GVS,
zijn benieuwd welke kansen de Minister ziet om meer transparantie af te
dwingen in dit proces en of ook een aanpassing van de Wet geneesmidde3

Kamerstuk 29 477, nr. 817.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

6

lenprijzen (Wgp) op tafel ligt omdat de onderlinge samenhang tussen het
GVS en de Wgp expliciet genoemd wordt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd te lezen dat de modernisering van het GVS niet doorgaat. Zij vreesden dat deze modernisering
zou leiden tot een sterke stijging van eigen bijdragen aan medicijnen voor
mensen met een (chronische) ziekte. Zij hebben nog een enkele vraag
over de gevolgen van het besluit, te beginnen met een financiële vraag.
Deze leden vragen de Minister met welke extensiveringen het afstel van
de modernisering van het GVS worden gedekt.
Daarnaast hebben zij nog een vraag over het toekomstige proces. De
voornoemde leden vragen de Minister iets meer duidelijkheid over het
vervolgproces. Zij begrijpen dat de uitgaven aan geneesmiddelen, zowel
intramuraal als extramuraal, beheerst dienen te worden. Het beheersen
van de uitgaven kan twee effecten hebben. Of de winsten van de
farmaceutische nemen af, of patiënten gaan extra bij betalen. Op het
moment dat de eigen bijdragen van patiënten stijgen, dan heeft dat wel
een positief effect op de uitgaven de rijksoverheid, maar de samenleving
als geheel blijft dan evenveel uitgeven. Voor de leden van de GroenLinksfractie is het belangrijk dat bezuinigingen op geneesmiddelen terecht
komen bij de partijen die dat het makkelijkst kunnen dragen. In dit geval is
dat de farmaceutische industrie, aangezien die nog altijd hoort bij de
meest winstgevende industrieën van de wereld. Genoemde leden willen
de Minister vragen in hoeverre deze overwegingen meespelen bij het
vormen van nieuw beleid om de kosten van geneesmiddelen te drukken.
Kan de Minister bij nieuw beleid goed in kaart brengen wat de effecten
zijn op (chronisch) patiënten en kan hij garanderen dat patiënten er niet
op achteruitgaan?
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de brief van de
Minister en dus van zijn besluit omtrent de «modernisering»» van het
geneesmiddelenvergoedingssysteem. Hier heeft zij nog een aantal vragen
over. Genoemd lid wil de Minister graag meegeven dat het voor haar
onvoorstelbaar is dat Nederlandse burgers de dupe zijn geworden van de
op de klippen gelopen onderhandelingen tussen de Minister en de
farmaceutische industrie. Nederlandse burgers kunnen geen aanspraak
meer maken op medicatie omdat deze te duur zijn en dus haalt de
Minister ze uit het pakket omdat de producent niet in prijs wil verlagen. Is
de Minister het met het lid van de BBB-fractie eens dat dit niet uit te
leggen is aan de Nederlandse burgers?
Daarnaast is het lid van de BBB-fractie van mening dat elke patiënt
levensreddende medicatie moet kunnen krijgen als een arts die
voorschrijft. Het is als arts zijnde toch niet uit te leggen aan een patiënt
dat een door hem voorgeschreven medicijn niet vergoed kan worden en
dat de patiënt hierdoor lijdt en kan komen te overlijden? Deelt de Minister
deze mening?
Daarnaast hebben alle Kamerleden op 4 juni jongstleden een brandbrief
gekregen van een CF-patiënt. Hij heeft een specifiek medicijn nodig wat
aantoonbaar werkt bij zijn vorm van CF, maar door de zeldzame mutatie
die hij heeft, heeft hij er geen recht op volgens de regels. Hij zegt dat hij
dood- en doodsbang is voor de tijd die komen gaat. Ook is hij boos: «Boos
dat anderen in exact dezelfde situatie wél een levensreddend medicijn
vergoed krijgen. Dit kan nooit de bedoeling zijn van het zorgstelsel zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

7

wij dat in Nederland voor ogen hebben.» Wat vindt de Minister van de
benadering dat niet de werkzaamheid en het effect voor de patiënt de
norm is maar het wel of niet voldoen aan een specifieke genetische
mutatie?
Het lid van de BBB-fractie begrijpt dat wij de zorg betaalbaar moeten
houden. Als goedkopere medicijnen ook werken voor patiënten, dan is het
begrijpelijk dat hierop wordt overgestapt en onderhandelingen zijn een
belangrijk instrument. Maar als er geen andere uitweg is voor een patiënt
dan één specifiek medicijn, is de Minister het dan met het lid van de
BBB-fractie eens dat dit hoe dan ook vergoed moet worden? Financiële
middelen mogen wat haar betreft nooit leiden tot extra leed of zelfs de
dood van een persoon. Is de Minister dit met haar eens?
Zoals het lid van de BBB al een aantal keren heeft aangegeven mag
gebrek aan geld nooit extra lijden of de dood tot gevolg hebben. Als er
echt geen enkele andere optie meer is voor patiënten en artsen geven aan
dat een uitgesloten medicijn de enige reddende optie is, dan moet er toch
een manier gevonden kunnen worden om patiënten hieraan te helpen? Is
de Minister bereid om een uitzonderingsregeling te maken voor patiënten
die anders komen te overlijden?
In Nederland hebben is in de Grondwet en ook in internationale verdragen
het Recht op leven meermaals opgenomen. Hoe rijmt de Minister deze
wetten en verdragen met de zojuist genoemde problematiek? Kan de
Minister daarbij ook ingaan op het verhaal van de CF-patiënt?
II. Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
afstel van modernisering van het geneesmiddelenvergoedingssysteem
(GVS). Voor deze leden is betaalbare en toegankelijke zorg een belangrijk
speerpunt en zij zijn dan ook voorstander van het moderniseren van het
GVS. Zij hebben dan ook enkele vragen. Allereerst zijn genoemde leden
benieuwd of de Minister het afzien van een modernisering van het GVS
een toekomstbestendige keuze acht. Hoe ziet de Minister de toekomst van
het GVS in algemene zin voor zich?
Zoals ik in mijn brief van 17 mei jongstleden4 heb gezegd, wil ik bekijken
hoe ik het GVS zo kan inzetten dat het een effectieve bijdrage levert aan
een toekomstbestendige vergoeding van extramurale geneesmiddelen.
Hoewel ik niet vooruit wil of kan lopen op hoe dit er concreet uit komt te
zien, onder meer omdat ik daarvoor zaken zorgvuldig moet uitzoeken en
daarbij ook het veld zal betrekken, betekent dit in algemene zin dat ik het
instrument zo wil aanpassen dat het huidige en toekomstige uitdagingen
op het gebied van kostenbeheersing van extramurale geneesmiddelen zo
goed mogelijk het hoofd zal kunnen bieden. Hierbij neem ik beschikbaarheid, kwaliteit van zorg en werkdruk, in acht. Ik zie dus niet af van
aanpassingen aan het GVS, enkel van de GVS-modernisering door middel
van een herberekening van de vergoedingslimieten als invulling van de
taakstelling van € 140 miljoen.
Genoemde leden lezen dat de Minister op basis van de uitkomsten van de
verkenning naar verzachtende maatregelen tot de conclusie is gekomen
dat het onwenselijk is om de modernisering van het GVS via een
herberekening van de vergoedingslimieten door te zetten. Een van de
4

Kamerstuk 29 477, nr. 832.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

8

uitkomsten was dat het ontbreekt aan voldoende inzicht in het gedrag van
fabrikanten, zorgverleners en patiënten. Kan de Minister aangeven hoe
het momenteel is met het inzicht in dit gedrag? Wordt genoeg gedaan om
dit inzicht te verkrijgen en wat kan gedaan worden om dit verder te
verbeteren?
Ten algemene is het lastig om inzicht te krijgen in het strategische gedrag
van fabrikanten, omdat zij structureel geen inzicht wensen te geven in
bijvoorbeeld de kostenopbouw van geneesmiddelen. Ook bij patiënten en
zorgverleners geldt dat het lastig is om bij een systeem dat zo veel
mensen raakt (in 2020 waren er 12 miljoen mensen die een extramuraal
geneesmiddel gebruikten5) algemene uitspraken te doen over gedragseffecten van groepen specifieke patiënten. Dit omdat de gedragseffecten in
grote mate contextafhankelijk zijn of niet goed is te herleiden welke
factoren tot welk gedrag leiden. Bij individuele (of een beperkt aantal)
producten is het wel mogelijk om gedrag te monitoren en/of te bevragen.
Het Nivel monitort bijvoorbeeld in opdracht van het Zorginstituut
Nederland de praktijkgevolgen van het niet meer vergoeden van vitamine
D vanuit het basispakket van de zorgverzekering. Het rapport verwacht ik
eind dit jaar. En de KNMG is voornemens om – samen met een viertal
andere partijen in de eerste lijn – een onderzoek uit te zetten naar agressie
en ongewenst gedrag in de eerste lijn, bijvoorbeeld aan de apotheekbalie,
en op basis daarvan een aanpak tegen agressie op te stellen. Dit als
gevolg van het amendement dat de leden Van den Hil (VVD) en Kuiken
(PvdA) in het kader van de VWS-begroting voor het jaar 2023 hebben
ingediend.6 De KNMG is hierover ook in gesprek met de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport. Eerder is onderzoek gedaan naar (redenen
voor)
toepassing van medische noodzaak door voorschrijvers (eveneens Nivel
20227), naar prikkels in de farmaceutische keten voor geneesmiddelenkeuze in de apotheek (Gupta 20198), en naar zorgmijding (KNMP 2019)9.
In de recente Kamerbrief schrijft de Minister dat hij nog gaat uitzoeken of
de maximale eigen bijdrage voor patiënten wordt doorgezet. Herkent de
Minister de signalen dat fabrikanten anticiperen op deze maatregel door
het in te zetten als marketingtool door patiënten aan zich te binden via een
terugbetaalregeling? Patiënten krijgen dan de gemaximeerde eigen
betaling terug van de fabrikant en hebben dus de facto geen eigen
betaling meer. Het gevolg is dat generieke leveranciers niet kunnen
concurreren met deze merkfabrikanten omdat zij een dergelijk product
niet leveren onder de GVS-limiet, maar ook niet in staat zijn om een dure
terugbetaalregeling te financieren. Het gevolg is dat zorgverzekeraars
geen goedkoper product kunnen contracteren. Het betekent ook dat de
premiebetaler steeds meer meebetaalt aan geneesmiddelen terwijl de
patiënt feitelijk een financieel voordeel ontvangt. Hoe kijkt de Minister aan
tegen het marktgedrag dat de maximering van eigen betalingen veroorzaakt en wat dit betekent voor de toekomst van de maatregel?
De maximering is bedoeld om (soms zeer) hoge eigen bijdragen voor
individuele patiënten (en stapeling van eigen bijdragen) tegen te gaan.
Het is mij bekend dat fabrikanten van geneesmiddelen terugbetaalregelingen aanbieden die ervoor zorgen dat een gebruiker (een deel van) de
eigen bijdrage die moet worden betaald kan terugkrijgen. Onduidelijk is
5

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen (2020).
Kamerstuk 36 200 XVI, nr. 26.
7
https://www.nivel.nl/nl/publicatie/toepassing-medische-noodzaak-een-eerste-verkenning-vanhet-voorkomen-van-en-de.
8
https://gupta-strategists.nl/studies/wisselen-van-geneesmiddelen.
9
KNMP Zorgmonitor Zorgmijding, Den Haag (september 2019).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

9

hoeveel er gebruik wordt gemaakt van de terugbetaalregelingen en voor
welk deel van de eigen bijdrage dit geldt. Uit onderzoek van Stichting
Farmaceutische Kengetallen (SFK)10 blijkt dat steeds meer verzekerden
een eigen bijdrage moeten voldoen en ik zie dat een terugbetaalregeling
de patiënt daarin tegemoet komt. Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook dat
een steeds groter deel van de eigen bijdrage uitkomt boven het maximum
en dus ten laste komt van de zorgverzekering. Het is mij niet bekend of er
tussen deze ontwikkelingen een verband is en/of er sprake is van
strategisch marktgedrag van fabrikanten. Ik kan de suggestie dat
(sommige) generieke fabrikanten door deze situatie niet zouden kunnen
concurreren, dus bevestigen noch ontkennen. Ik betrek het functioneren
van de eigen bijdrage en de maximering daarvan bij mijn verkenning van
het vervolg van het GVS. Intussen heb ik besloten de maximering van de
eigen bijdrage in 2024 voort te zetten, dit betekent dat de maximale eigen
bijdrage ook in 2024 € 250,– per persoon per kalenderjaar bedraagt. Ik heb
uw Kamer daar op 27 juni jongstleden over geïnformeerd.11
De leden van de VVD-fractie zien ook de uitdagingen op het gebied van
beschikbaarheid en toegankelijkheid van geneesmiddelen en zijn dan ook
blij te zien dat de Minister gaat kijken hoe hij het GVS zo kan inzetten dat
het effectief bijdraagt aan toekomstbestendige vergoeding van extramurale geneesmiddelen.
Deze leden zijn dan ook benieuwd naar de toekomstvisie van de Minister
op extramurale farmacie. Daarnaast vragen zij wat de Minister gaat doen
aan de clusters waarbij de verouderde vergoedingslimiet in het GVS
inmiddels fors lager is dan het huidige prijsniveau van (nieuwe) geneesmiddelen in het cluster.
Zoals gezegd kan ik nu nog niet vooruitlopen op hoe een toekomstbestendige inzet van het GVS er concreet uit komt te zien. Ik houd in mijn
verkenning procesmatig en inhoudelijk rekening met aanpalende
trajecten, zoals de gesprekken die gaande zijn in de werkgroep Extramurale Farmaceutische Zorg in het kader van de eerstelijnsvisie van het
IZA en in de werkgroep Gezonde Nederlandse Geneesmiddelenmarkt in
het kader van de beschikbaarheidsproblematiek. Ik heb in mijn verkenning
expliciet aandacht voor clusters waarin de huidige vergoedingslimiet
lager is dan het huidige prijsniveau van de middelen in het cluster,
waardoor patiënten mogelijk een eigen bijdrage moeten betalen die zij
niet kunnen voorkomen. Overigens betrek ik ook het gegeven dat er
clusters zijn waarvan de vergoedingslimiet juist te hoog is, waardoor daar
geen kostenbeheersende prikkel (meer) van uitgaat.
Daarnaast lezen genoemde leden dat de Minister nadrukkelijk het veld
erbij wil betrekken. Wordt het veld er meteen bij betrokken of in een later
stadium? Welke suggesties hebben partijen uit het veld eerder gedaan?
Ik wil het veld vroegtijdig betrekken, maar partijen ook vooraf duidelijkheid kunnen verschaffen over uitgangspunten, doelen en wensen
(kaders) die ik heb bij een andere vormgeving van het GVS. Dat maakt dat
zij gericht kunnen reageren en daarvoor concrete ideeën kunnen
aandragen. Ik verwacht het veld na de zomer die duidelijkheid te kunnen
verschaffen. De afgelopen jaren heb ik natuurlijk al verschillende
suggesties ter verbetering van partijen gekregen, hoewel dit vooral
reacties waren op de voorgenomen modernisering van het GVS via een
10

https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2023/ruim-20ac-96-miljoen-aan-gvs-bijdragen-in-2022. Zie
ter vergelijking het onderzoek naar eerdere jaren, zoals 2021: https://www.sfk.nl/publicaties/
PW/2022/bijna-20ac-80-miljoen-aan-eigen-bijdragen
11
Kamerstuk 29 689, nr. 1205.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

10

herberekening van de vergoedingslimieten. Ter illustratie van suggesties
ter verbetering van het huidige GVS hebben patiëntenverenigingen de
wens geuit dat de eigen bijdrage voor chronische patiënten wordt
geschrapt. Van voorschrijvers en apothekers heb ik de suggestie gekregen
om de (criteria voor) clusterindeling te herzien, omdat die soms niet goed
aan lijkt te sluiten op de voorschrijfpraktijk. Ook hebben zij voorgesteld
om verdere doelmatigheidswinst te zoeken in richtlijn gericht
voorschrijven in plaats van in het GVS. Generieke fabrikanten hebben
voor aanpassing van de vergoedingslimieten gepleit, omdat die in
sommige gevallen zouden zorgen voor (te) grote prijsdruk voor producten
aan de onderkant van de markt. En zorgverzekeraars hebben gewezen op
het functioneren van de maximering van de eigen bijdrage, omdat deze
de prikkel tot doelmatig gebruik van zorg vermindert (omdat patiënten
deze nu niet meer direct aan de balie van de apotheek hoeven te betalen,
maar daarvoor achteraf een rekening krijgen van de zorgverzekeraar).
De Minister geeft aan dat de tijd leert dat voor een nieuw plan voor een
toekomstbestendig GVS voldoende tijd dient te worden genomen. Wat
wordt verstaan onder voldoende tijd en hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat betrokken partijen niet te lang in onzekerheid zitten over de
wijze van modernisering?
Ik verwacht partijen na de zomer te kunnen betrekken, zodat zij vroegtijdig
hun input kunnen leveren op en kennis kunnen nemen van een andere
vormgeving van het GVS. Ik heb in mijn brief over het afstel van de
GVS-modernisering12 bericht dat ik verwacht begin 2024 uw Kamer te
kunnen informeren over hoe ik het vervolg voor mij zie, inclusief een
realistisch tijdpad voor de implementatie.
Tot slot zijn de leden van de VVD-fractie benieuwd wat de stand van zaken
is van de brief over het preferentiebeleid.
Ik heb uw Kamer op 4 juli 202313 geïnformeerd over de stand van zaken
op het thema beschikbaarheid, inclusief het preferentiebeleid.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
besluit van de Minister om af te zien van de modernisering van het GVS.
Deze leden hebben begrip voor de argumentatie dat op dit moment
onvoldoende zekerheid kan worden gegeven over de effectiviteit en
gevolgen voor patiënten. Deze leden begrijpen heel goed dat met
voorliggend besluit de zorgen en onzekerheid die was ontstaan bij
patiënten, zorgprofessionals en andere veldspelers wordt beantwoord. Dit
neemt echter niet weg dat het GVS al sinds 1999 niet meer is geactualiseerd en de daarmee gepaarde problemen zijn opgelost. Deze leden zijn
dan ook teleurgesteld dat het toekomstbestendig maken van een
verouderd systeem langer op zich laat wachten. Daartoe hebben deze
leden nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie maken zich zorgen dat de prikkel om
kostenbewust voor te schrijven steeds verder afneemt. Mede doordat de
markt, zo begrijpen deze leden, zich in tal van clusters aanpast aan het
vergoedingssysteem. Kan de Minister aangeven welke acties op korte
termijn worden genomen om dit tegen te gaan?
Het klopt dat de vergoedingslimieten in een groot aantal clusters zo hoog
zijn, dat van de vergoedingslimieten van het GVS niet of nauwelijks
(meer) een uitgaven beheersende functie uitgaat. Dit hoeft niet te beteken
12
13

Kamerstuk 29 477, nr. 832.
Kamerstuk 29 477, nr. 845

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

11

dat de markt zich heeft aangepast aan het vergoedingssysteem. Andere
factoren die daarin een rol spelen zijn bijvoorbeeld het op de markt komen
van nieuwe, concurrerende middelen of het verdwijnen van bestaande
middelen met een hoge prijs. Ook de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp),
en inkoopbeleid in de keten, zoals het preferentiebeleid dat de laatste
jaren meer en door meer zorgverzekeraars wordt toegepast, heeft invloed
op prijzen van, en daarmee uitgaven aan geneesmiddelen. Daarnaast
wordt in (nieuwe) voorschrijfrichtlijnen van de beroepsgroep rekening
gehouden met doelmatigheid. Het is dus niet zo dat het niet voortzetten
van de GVS-modernisering via een herberekening van de vergoedingslimieten betekent dat doelmatigheid geen rol speelt bij het voorschrijven en
verstrekken van geneesmiddelen. Eén van de zaken die ik bij het vervolg
van het GVS wil verkennen, is voor welk deel van de markt het GVS nog
van meerwaarde is of kan zijn als instrument ten behoeve van doelmatigheid.
Deze leden constateren dat het huidige GVS een belemmering vormt voor
de door- of her-ontwikkelen van oude geneesmiddelen naar geneesmiddelen voor een zeldzame aandoening (repurposing). Dit komt mede door
de clustering in combinatie met de prijsplafonds ertoe leidt dat het
terugverdienen van investeringen bij een herontwikkelingstraject als niet
kansrijk wordt ingeschat. Met het afstellen van de GVS-modernisering
wordt deze belemmering niet weggenomen. Kan de Minister aangeven
welke mogelijkheden hij ziet om repurposing in eigen land aan te jagen?
Ik zet mij op verschillende manieren in om drug repurposing te stimuleren, zowel op nationaal als op Europees niveau, en probeer hierin de
balans te vinden tussen betaalbaarheid en beschikbaarheid van geneesmiddelen. Via het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG)
vanuit ZonMw stimuleer ik drug repurposing door middel van subsidies.
Uit een eerdere ronde tafel met veldpartijen is mij gebleken dat het
inbouwen van een dergelijke prikkel in het systeem niet voldoende is om
drug repurposing te stimuleren. Ik voer op dit moment een juridische
analyse uit naar de haalbaarheid van het maken van ketenafspraken over
de afzet – om daarmee omzet te garanderen – van repurposed geneesmiddelen. Ook ga ik na of het mogelijk is om een registratiebonus in te richten
om het registreren van dit type middelen te belonen. De resultaten van dit
onderzoek verwacht ik deze zomer. Daarnaast werkt het expertisecentrum
FAST (Future Affordable & Sustainable Therapy development) aan een
white paper met oplossingsrichtingen voor het stimuleren van drug
repurposing. Ik zal deze resultaten meenemen in mijn verdere beleidsvorming op dit onderwerp, ook daar waar het het GVS betreft. Ook
Europees zet ik mij in om drug repurposing te stimuleren. Ik heb onlangs
uw Kamer bericht dat ik het voorstel in de herziening van de Europese
basiswetgeving steun om vier jaar data-exclusiviteit toe te kennen aan
repurposed geneesmiddelen14. Daarnaast beschrijft het voorstel een route
om (klinische) data aangaande drug repurposing voor een unmet medical
need voor te leggen aan het EMA. Het daaropvolgende advies wordt
openbaar gemaakt, op basis waarvan firma’s de nieuwe toepassing op
verzoek kunnen includeren in de productinformatie voor hun product. Dit
voorstel legt een sterk fundament voor snelle toepassing en brede
toegang voor patiënten
De leden van de D66-fractie zien met stijgende individuele (zorg)kosten
voor patiënten voordelen aan het vaststellen van maximale eigen
bijdrage. Helaas anticiperen farmaceuten op de maximale eigen bijdrage
voor patiënten. Herkent de Minister deze signalen? Kan de Minister
toelichten welke gevolgen ontstaan door het misbruik van deze maatregel
door fabrikanten en welke opties de Minister overweegt om dit te tegen te
14

Kamerstuk 36 365, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

12

gaan? Voorts vragen deze leden wanneer de Minister de Kamer en
bovenal patiënten meer duidelijkheid kan geven over een eventueel
besluit over maximeren van eigen bijdragen in 2024.
Uit onderzoek van Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK)15 blijkt dat
steeds meer verzekerden een eigen bijdrage moeten voldoen en ik zie dat
een terugbetaalregeling de patiënt hierin tegemoet komt. Uit hetzelfde
onderzoek blijkt ook dat een steeds groter deel van de eigen bijdrage
uitkomt boven het maximum en dus ten laste van de zorgverzekering
komt. Het is mij niet bekend of er tussen deze ontwikkelingen een verband
is en/of er sprake is van strategisch marktgedrag van fabrikanten. Ik betrek
het functioneren van de eigen bijdrage en de maximering daarvan bij mijn
verkenning van het vervolg van het GVS. Intussen heb ik besloten de
maximering van de eigen bijdrage in 2024 voort te zetten, en is uw Kamer
daar 27 juni jongstleden over geïnformeerd.16 Dit betekent dat de
maximale eigen bijdrage ook in 2024 € 250,– per persoon per kalenderjaar
bedraagt.
Genoemde leden constateren dat de Minister nadrukkelijk het veld wil
betrekken om het systeem te verbeteren en begrijpen dat het veld
verschillende suggesties heeft gedaan. Kan de Minister een overzicht
geven van de suggesties ter verbetering? Kan de Minister in zijn voorgenomen brief begin 2024 reflecteren op deze suggesties en op welke wijze
de Minister hier van plan is gevolg aan te geven met bijbehorend
tijdspad?
De afgelopen jaren heb ik verschillende suggesties ter verbetering van
partijen gekregen, hoewel dit vooral reacties waren op de voorgenomen
modernisering van het GVS via een herberekening van de vergoedingslimieten. Ter illustratie van suggesties ter verbetering van het huidige GVS
hebben patiëntenverenigingen de wens geuit dat de eigen bijdrage voor
chronische patiënten wordt geschrapt. Van voorschrijvers en apothekers
heb ik de suggestie gekregen om de (criteria voor) clusterindeling te
herzien, omdat die soms niet goed aan lijkt te sluiten op de voorschrijfpraktijk. Ook hebben zij voorgesteld om verdere doelmatigheidswinst te
zoeken in richtlijn gericht voorschrijven in plaats van in het GVS.
Generieke fabrikanten hebben voor aanpassing van de vergoedingslimieten gepleit, omdat die in sommige gevallen zouden zorgen voor (te)
grote prijsdruk voor producten aan de onderkant van de markt. En
zorgverzekeraars hebben gewezen op het functioneren van de
maximering van de eigen bijdrage, omdat deze de prikkel tot
doelmatig gebruik van zorg vermindert (omdat patiënten deze nu niet
meer direct aan de balie van de apotheek hoeven te betalen, maar
daarvoor achteraf een rekening krijgen van de zorgverzekeraar). Ik zal in
mijn brief van begin 2024 reflecteren op de gesprekken die ik met het veld
zal voeren over het vervolg en de ideeën die zij daarin naar voren
brengen.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister de Kamer in de
Miljoennota verder zal informeren over de financiële consequenties van
het niet invullen van de taakstelling, wat leidt tot een structureel besparingsverlies van € 140 miljoen per 2024. Kan de Minister toelichten
waarom nu gekozen is voor het structureel inboeken van het besparingsverlies in tegenstelling tot incidenteel, om ruimte te laten om te onderzoeken of een actualisatie op een later moment kan worden ingevoerd?
15

https://www.sfk.nl/publicaties/PW/2023/ruim-20ac-96-miljoen-aan-gvs-bijdragen-in-2022. Zie
ter vergelijking het onderzoek naar eerdere jaren, zoals 2021: https://www.sfk.nl/publicaties/
PW/2022/bijna-20ac-80-miljoen-aan-eigen-bijdragen.
16
Kamerstuk 29 689, nr. 1205.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

13

In verband met de tijd en ruimte die ik wil reserveren voor een verkenning
en implementatie van een andere vormgeving van het GVS die bijdraagt
aan een toekomstbestendige vergoeding van extramurale geneesmiddelen, heb ik dit met het kabinet afgesproken. Het risico van het opnemen
van een structurele besparing vanaf bijvoorbeeld 2026 is dat dit onnodige
tijdsdruk zet op het vervolg, terwijl ik uit de GVS-modernisering juist de
les heb getrokken dat het GVS een dermate complex en verstrekkend
systeem is, dat zorgvuldige keuzes vereisen dat voldoende tijd wordt
genomen om zaken te doordenken, te onderzoeken en door te rekenen.
Voor de goede orde: dit betekent niet dat een toekomstbestendige inzet
van het GVS uiteindelijk niet (ook) zal kunnen leiden tot een besparing; dit
zie ik echter niet als hoofddoel van een andere invulling van het GVS. Het
betekent wel dat de dekking van het afstel vanaf 2025 via andere
maatregelen tot stand zal moeten komen. Daarover informeert het kabinet
uw Kamer in de Miljoenennota.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het definitieve besluit van de regering om af te zien van de
GVS-modernisering. Deze leden steunen dit besluit en zijn verheugd dat
het risico voor patiënten op het moeten bijbetalen van een (nog hogere)
eigen bijdrage nu geweken is. Zij hebben op dit moment geen aanvullende vragen of opmerkingen over het besluit.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het besluit van
de Minister om de eerder voorgenomen GVS-modernisering af te stellen.
Deze leden hebben hier enkele vragen bij. Zij vragen of de Minister toe wil
werken naar een robuust systeem dat uit zichzelf actueel kan blijven. Deze
leden zijn immers van mening dat we niet iedere paar jaar moeten
concluderen dat er bijvoorbeeld weer spookclusters zijn bijgekomen. Kan
de Minister daarnaast aangeven hoeveel spookclusters er nu zijn en in
hoeveel clusters er maar één medicijn zit?
Ik wil voor een toekomstig GVS voorkomen dat het systeem zodanig kan
verouderen (zoals nu) dat een update direct grote gevolgen heeft. Er zijn
momenteel 68 spookclusters met daarin 113 verschillende artikelen
(artikelnummers). 47 spookclusters hebben slechts één artikel in het
cluster zitten. Zoals gezegd in mijn brief van 17 mei jongstleden17,
informeer ik uw Kamer later dit jaar hoe ik opvolging wens te geven aan
adviezen van het Zorginstituut Nederland over spookclusters.
Begrijpen de leden van de CDA-fractie verder goed dat de Minister naast
de indeling van medicijnen ook gaat kijken hoe de financiering bijdraagt
aan realisatie van unmet needs?
Ik bezie in den brede hoe de bereidheid tot betalen voor een geneesmiddel de ontwikkeling van geneesmiddelen ten behoeve van unmet
medical needs beïnvloedt. Daar waar de vergoedingslimieten van het GVS
mogelijk een rol spelen, wil ik dat meenemen in mijn verkenning van het
vervolg van het GVS.
De Minister geeft aan het veld te gaan betrekken. Genoemde leden vragen
of dit onder andere betekent dat ook verpleegkundigen, verzorgenden en
apothekersassistenten betrokken zullen worden. Worden patiëntenorgani-

17

Kamerstuk 29 477, nr. 832.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

14

saties tijdig betrokken bij vervolgstappen ten aanzien van effectieve inzet
van en wijzigingen in het GVS?
Alle relevante partijen worden hierin tijdig betrokken. Daarbij denk ik in
eerste instantie aan de partijen die ook in het verleden hierbij betrokken
zijn geweest: patiënten, apothekers(assistenten), voorschrijvers (zowel
huisartsen als medisch specialisten), zorgverzekeraars en fabrikanten en
leveranciers van geneesmiddelen. Ik realiseer mij daarnaast ook goed dat
deze partijen op dit moment al erg druk zijn, dus ik wil voor het betrekken
van het veld waar mogelijk bestaande overlegstructuren gebruiken,
bijvoorbeeld de Werkgroep Gezonde Nederlandse Geneesmiddelenmarkt,
waarover ik u in mijn brief van 4 juli 2023 heb bericht18, en de Werkgroep
Extramurale Farmaceutische Zorg.
Partijen die risicovol investeren in drug-repurposing hebben geen
mogelijkheden om hun gemaakte kosten terug te verdienen, omdat hun
medicijn niet meer wordt beschermd door een patent. Zij trekken zich dan
ook terug, ondanks dat wetenschappelijk onderzoekers volop kansen zien.
De leden van de CDA-fractie vragen daarom of de Minister het ermee eens
is dat het huidige GVS-systeem het stimuleren van drug-repurposing
tegenwerkt. Zij vragen daarom of, en zo ja, hoe de Minister
drug-repurposing wil stimuleren. Welke maatregelen voorziet de Minister
voor het stimuleren van drug-repurposing van generieke middelen? Hoe
zorgt de Minister dat deze goedkope middelen voor een nieuwe indicatie
worden geregistreerd, vergoed en zo beschikbaar komen voor patiënten
in Nederland? Hoe wil de Minister de registratiehouders van dergelijke
middelen stimuleren om nieuwe indicaties in hun dossier op te nemen?
Het klopt dat een mogelijk neveneffect van het GVS-systeem is dat het
drug repurposing limiteert. Dat komt doordat voor bepaalde repurposed
middelen, die onderling vervangbaar zijn met andere middelen in het
GVS, mogelijk een prijs gevraagd moet worden die hoger is dan de
vergoedingslimieten van het GVS. Die hogere prijs zou dan nodig zijn om
de extra gemaakte investeringskosten terug te verdienen. Dit kan
betekenen dat een patiënt een eigen bijdrage moet betalen voor dit
geneesmiddel. Een arts zou er vervolgens voor kunnen kiezen om een
goedkoper bestaand middel off-label voor te schrijven, om zo de kosten
voor de patiënt te beperken. Ik neem dit mee in mijn verkenning van het
vervolg van het GVS. Ik wijs er overigens op dat het eventueel inbouwen
van flexibiliteit in het GVS voor drug repurposing goede afbakening en
definiëring van de toepassing behoeft; ik zie namelijk ook specifieke
casussen waarbij drug repurposing leidt tot ongewenst gedrag van
fabrikanten. In het verleden is het meermaals voorgekomen dat voor
repurposed geneesmiddelen exorbitante prijzen gevraagd worden, die
niet worden gerechtvaardigd door een risicovolle investering in onderzoek
en ontwikkeling. Dit komt soms voor bij weesgeneesmiddelen.
Ik zet mij op verschillende manieren in om drug repurposing te stimuleren, zowel op nationaal als op Europees niveau, en probeer hierin de
balans te vinden tussen betaalbaarheid en beschikbaarheid van geneesmiddelen. Via het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG)
vanuit ZonMw stimuleer ik drug repurposing door middel van subsidies.
Uit een eerdere ronde tafel met veldpartijen is mij gebleken dat het
inbouwen van een dergelijke prikkel in het systeem niet voldoende is om
drug repurposing te stimuleren. Ik voer op dit moment een juridische
analyse uit naar de haalbaarheid van het maken van ketenafspraken over
de afzet – om daarmee omzet te garanderen – van repurposed geneesmiddelen. Ook ga ik na of het mogelijk is om een registratiebonus in te richten
18

Kamerstuk 29 477, nr. 845.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

15

om het registreren van dit type middelen te belonen. De resultaten van dit
onderzoek verwacht ik deze zomer. Daarnaast werkt het expertisecentrum
FAST (Future Affordable & Sustainable Therapy development) aan een
white paper met oplossingsrichtingen voor het stimuleren van drug
repurposing. Ik zal deze resultaten meenemen in mijn verdere beleidsvorming op dit onderwerp, ook daar waar dit het GVS betreft. Ook
Europees zet ik mij in om drug repurposing te stimuleren. Ik heb onlangs
uw Kamer bericht dat ik het voorstel in de herziening van de Europese
basiswetgeving steun om vier jaar data-exclusiviteit toe te kennen aan
repurposed geneesmiddelen19. Daarnaast beschrijft het voorstel een route
om (klinische) data aangaande drug repurposing voor een unmet medical
need voor te leggen aan het EMA. Het daaropvolgende advies wordt
openbaar gemaakt, op basis waarvan firma’s de nieuwe toepassing op
verzoek kunnen includeren in de productinformatie voor hun product. Dit
voorstel legt een sterk fundament voor snelle toepassing en brede
toegang voor patiënten.
Als concreet voorbeeld van drug-repurposing willen de leden van de
CDA-fractie de casus van colchicine aan de Minister voorleggen. Deze
leden vragen of de Minister het middel colchicine kent en hij op de hoogte
is van het LoDoCo II onderzoek20 en de resultaten die daaruit zijn
voortgekomen voor hartpatiënten. Het LoDoCo II onderzoek is een
voorbeeld van samenwerking tussen artsen, onderzoekers, bedrijfsleven
en onderzoeksfinanciers, middels de samenwerking en financiering door
het GGG-programma van ZonMw, de Werkgroep Cardiologische centra
Nederland, de Hartstichting en geneesmiddelenproducenten. Deelt de
Minister de opvatting dat dit soort vormen van samenwerking op het
gebied van drug-repurposing moeten worden gestimuleerd? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, op welke manier stimuleert hij dergelijke samenwerking?
Ja, ik ben bekend met het onderzoek en ik deel de opvatting dat samenwerking op het gebied van drug repurposing moet worden gestimuleerd.
Ik zet mij via het ZonMw programma Goed Gebruik Geneesmiddelen
(GGG) in om drug repurposing te stimuleren met behulp van subsidies.
Onlangs is subsidieronde 6 ingegaan; hierin wordt een totaal van € 2,5
miljoen euro aan subsidies verstrekt aan drug repurposing. Ook kunnen
partijen terecht bij het wegwijsloket van FAST voor hulp op het gebied
van drug repurposing.
Colchicine is nog niet geregistreerd voor de hartpatiënt, omdat het GVS
volgens de Hartstichting in de weg zou staan. Tussen overheid en
bedrijven zouden geen afspraken mogen worden gemaakt over hoe de
voor dit onderzoek en de registratie gemaakte kosten kunnen worden
terugverdiend voor deze indicatie. De leden van de CDA-fractie vragen of
de Minister hiervan op de hoogte is en of hij het met deze analyse eens is.
Deelt hij de mening dat bedrijven hun gemaakte onderzoeks- en registratiekosten voor een effectief middel binnen de door het Zorginstituut
Nederland (ZIN) gestelde kaders voor opname in het basispakket vergoed
zouden moeten kunnen zien? Zo nee, welke mogelijkheden ziet de
Minister om nieuwe indicaties te onderzoeken en beschikbaar te stellen
zonder bijdrage van fabrikanten? Zo ja, hoe wil de Minister dat realiseren?
Zoals eerder genoemd onderzoek ik de mogelijkheid om ketenafspraken
tussen veldpartijen te maken om gemaakte kosten terug te verdienen, ga
ik na wat de effecten zijn van een registratiebonus, en werkt het expertise19
20

Kamerstuk 36 365, nr. 2.
Zie https://projecten.zonmw.nl/nl/project/low-dose-colchicine-secondary-preventioncardiovascular-disease-lodoco2-trial.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

16

centrum FAST aan een white paper met oplossingsrichtingen voor het
stimuleren van drug repurposing. Ik kan hier niet op vooruit lopen.
ZonMw en de Hartstichting financierden het LoDoCo II onderzoek. Deelt
de Minister de mening van genoemde leden dat indien colchicine volgens
dit onderzoek effectief blijkt te zijn maar tegelijkertijd niet geregistreerd
kan worden, er sprake is van verspilling van gemeenschapsgeld? Zo ja,
hoe legt de Minister aan de hartpatiënten die baat zouden hebben bij dit
middel uit dat het voor hen nog steeds niet geregistreerd is? Voornoemde
leden maken zich ook zorgen over het signaal dat hiervan uit zou kunnen
gaan naar financiers van geneesmiddelenonderzoek. Deelt de Minister
deze zorg? Zo ja, hoe neemt hij deze zorg weg?
Ik deel de mening niet dat er sprake is van verspilling van gemeenschapsgeld wanneer colchicine niet geregistreerd zou kunnen worden. Ik
ben daarnaast van mening dat colchicine voor deze toepassing wel
degelijk geregistreerd kan worden. Tot die tijd kunnen de resultaten van
het onderzoek, dat overigens slechts deels publiek is gefinancierd vanuit
ZonMw, door de beroepsgroep worden gebruikt om een off-label richtlijn
op te stellen. Dit is ook gebeurd; LoDoCo II is een jaar na publicatie van de
resultaten opgenomen in wereldwijde behandelrichtlijnen.21 De patiënt
heeft dus (ook nu al) baat bij de resultaten van dit onderzoek.
Daarnaast staat het een firma vrij om colchicine te registreren voor
hartpatiënten en hiervoor een registratiedossier in te dienen bij het
College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Het registratieproces
brengt echter extra kosten met zich mee. Het terugverdienen van deze
kosten wordt volgens firma’s bemoeilijkt door onder andere het prijsbeleid. Om die reden verken ik ook andere mogelijkheden om de business
case van drug repurposing aantrekkelijker te maken. Zie mijn eerdere
antwoorden op uw vragen.
Onlangs is colchicine geregistreerd voor hartpatiënten in de Verenigde
Staten. Ik ben op dit moment deze casus aan het onderzoeken om de
mogelijke gevolgen hiervan te overzien en om mogelijke vervolgstappen
te identificeren. De lessen uit deze casus neem ik mee in mijn verdere
beleidsvorming op dit onderwerp.
De Hartstichting heeft zich, als een van de co-financiers, eerder positief
uitgelaten over het LoDoCo II onderzoek en de bijdrage die dit middel
levert aan het voorkomen van nieuwe ernstige complicaties.22 De
Hartstichting zou in de toekomst meer willen bijdragen aan dit soort
onderzoek vanuit de donaties die zij ontvangt, op voorwaarde dat een
effectief middel ook daadwerkelijk patiënten zal bereiken. Echter, het feit
dat colchicine de hartpatiënt nog steeds niet adequaat bereikt werkt voor
hen, maar ook voor andere gezondheidsfondsen die geneesmiddelenonderzoek financieren, afschrikwekkend. De leden van de CDA-fractie maken
zich hier zorgen om. Hoe stelt de Minister de Hartstichting en andere
gezondheidsfondsen gerust dat de overheid ervoor zorgt dat de resultaten
de patiënt zullen bereiken en dat er tegelijkertijd een prijsstelling overeen
wordt gekomen die toegankelijkheid en betaalbaarheid waarborgt?

21

22

Al een jaar na de publicatie van LoDoCo2 is colchicine opgenomen in alle wereldwijde
behandelrichtlijnen.
Zie https://professionals.hartstichting.nl/actualiteiten/eeuwenoud-medicijn-verlaagt-kans-opnieuwe-hart-vaatziekte-bij-hartpatienten-met-30#:~:text=Colchicine%2C%20een%20
ontstekingsremmend%20medicijn%20dat,de%20kans%20hierop%20met%2030%25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

17

Zoals in het vorige antwoord geschetst, kunnen resultaten van onderzoeken ook via behandelrichtlijnen en off-label gebruik ten goede aan de
patiënt komen en gebeurt dat nu ook al. Hierin ligt een rol voor de
beroepsgroepen om behandelrichtlijnen aan te passen. Registratie van
geneesmiddelen brengt echter ook andere voordelen met zich mee; de
werking en eventuele bijwerkingen worden beter onderzocht, en de
patiënt vindt informatie over de indicatie in de bijsluiter van het geneesmiddel. Zoals eerder genoemd, voer ik op dit moment een juridische
analyse uit naar de haalbaarheid van ketenafspraken en een registratiebonus om drug repurposing te bevorderen.
Zonder aanpassing van het GVS en andere regelgeving om maatschappelijk verantwoord en klinisch relevant onderzoek naar drug-repurposing
uit te voeren zou deze kans onderbenut blijven, zo horen deze leden van
diverse organisaties. Is de Minister bereid om, in overleg met het ZIN, het
bedrijfsleven en de financiers van geneesmiddelenonderzoek, te kijken of
regelgeving aangepast zou moeten worden, om te komen tot een
maatschappelijk verantwoorde vergoeding voor repurposed drugs, zodat
dit geneesmiddelenonderzoek naar goedkope, patentvrije medicijnen
mogelijk blijft en bij succes snel in de praktijk kan worden toegepast? Zo
nee, hoe wil de Minister er dan voor zorgen dat dit soort onderzoeken ook
in de toekomst kan blijven plaatsvinden? Zo ja, op welke termijn?
De route waarlangs drug repurposing het beste kan worden gestimuleerd,
hangt af van de resultaten van mijn lopende analyse. Ook FAST voert op
dit moment een onderzoek uit naar manieren om drug repurposing
mogelijk verder te stimuleren. De opbrengst van genoemde acties wacht
ik af. Daarnaast wordt drug repurposing geadresseerd in de herziening
van de Europese basiswetgeving, waarbij onder andere data-exclusiviteit
wordt voorgesteld voor repurposed middelen. Zoals gezegd steun ik het
voorstel in de herziening van de Europese basiswetgeving om vier jaar
data-exclusiviteit toe te kennen aan repurposed geneesmiddelen.
Daarnaast beschrijft het voorstel een route om (klinische) data aangaande
drug repurposing voor een unmet medical need voor te leggen aan het
EMA. Het daaropvolgende advies wordt openbaar gemaakt, op basis
waarvan firma’s de nieuwe toepassing op verzoek kunnen includeren in
de productinformatie voor hun product. Dit voorstel legt een sterk
fundament voor snelle toepassing en brede toegang voor patiënten.
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte of de Minister bekend is
met andere casussen naast colchicine waarvoor ditzelfde probleem met
het GVS zou spelen. Zo ja, kan hij aangeven om hoeveel of welke
generieke middelen waarvoor een nieuwe toepassing is gevonden dit
speelt? Zo nee, is hij bereid dit te onderzoeken?
Als opdrachtgever van het ZonMw programma GGG ben ik bekend met
de diverse onderzoeksprojecten ten aanzien van drug repurposing binnen
GGG. Ook zijn er veldpartijen die aandacht vragen voor het stimuleren
van drug repurposing. Drug repurposing kent meerdere belemmeringen
die de casuïstiek overstijgen. Het huidige prijs- en vergoedingenbeleid kan
een obstakel zijn, maar ook off-label gebruik kan een belemmering zijn. Ik
ben van mening dat drug repurposing de potentie heeft om geneesmiddelen sneller en betaalbaarder toe te laten treden tot de markt. Om die
reden ben ik al diverse trajecten gestart om na te gaan op welke wijze
drug repurposing verder kan worden gestimuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

18

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het besluit van de
Minister om de GVS-modernisering te schrappen. Zij vinden het positief
dat mensen hierdoor niet het risico lopen om hogere eigen bijdragen te
moeten betalen voor geneesmiddelen. Daarnaast hebben zij nog enkele
vragen en opmerkingen. Deze leden lezen in de Voorjaarsnota dat de
Minister van plan is de kosten van het schrappen van de
GVS-modernisering in 2023 te financieren door «door de vertraagde
doorwerking van het algemene prijspeil naar het uitgavenkader voor
apotheekzorg».
Wat betekent dit concreet? Wordt dit geld nu alsnog bij de apotheekzorg
weggehaald? Kan de Minister aangeven in hoeverre deze dekking in lijn is
met de aangenomen motie van de leden Bushoff en Ellemeet23?
De zorgbudgetten, inclusief die voor geneesmiddelen, worden jaarlijks
geïndexeerd op basis van de verwachte loon- en prijsontwikkeling (LPO).
In de financiële kaders voor 2023 is niet alleen de verwachte inflatie voor
dit jaar verdisconteerd, maar óók de oploop van de inflatie in de loop van
2022 waarmee vorig jaar nog geen rekening was gehouden. Die indexatie
bedraagt in 2023 € 538 miljoen, veel meer dan in voorgaande jaren. Ik ga
er echter op voorhand vanuit dat de doorwerking van de algemene inflatie
niet al in 2023 (volledig) in de feitelijke geneesmiddelenprijzen terecht
komt. Dit komt onder andere door de halfjaarlijkse herijking van de
maximumprijzen voor geneesmiddelen als gevolg van de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp) op basis van het gemiddelde van de prijzen in vier
referentielanden. Ook lag een deel van de prijzen voor 2023 reeds vast in
contracten. Hiermee ontstaat technische ruimte om het besparingsverlies
als gevolg van het afstel van de GVS-modernisering in 2023 te dekken. Ik
acht deze incidentele dekking in lijn met de aangenomen motie van de
leden Bushoff en Ellemeet, omdat deze niet ten koste gaat van kwetsbare
patiënten.
De leden van de SP-fractie lezen daarnaast in de Voorjaarsnota dat de
regering van plan is de kosten van het schrappen van de
GVS-modernisering in 2024 te financieren uit «de beschikbare volumegroei voor de Zvw» en «de bredere inzet van prijsbijstelling van de
begrotingsgefinancierde uitgaven ter dekking van beleidsvoornemens».
Wat betekent dit concreet? Betekent dit de bezuiniging die was ingeboekt
voor de GVS-modernisering nu moet worden gerealiseerd via bezuinigingen op andere delen van de zorg? Kan de Minister aangeven in
hoeverre deze dekking in lijn is met de aangenomen motie van de leden
Bushoff en Ellemeet?
Na de verwerking van de meerjarige financiële afspraken in het Integraal
Zorgakkoord (IZA) en rekening houdend met de reguliere verdeling van de
groeiruimte en taakstellingen voor de niet-IZA sectoren, resteert voor 2024
incidenteel € 88,5 miljoen groeiruimte voor de Zvw-zorg. Dit bedrag wordt
ingezet ter dekking van het besparingsverlies GVS-modernisering in 2024
in de veronderstelling dat de autonome groei van de ZVW-zorg volledig
gedekt is – gegeven genoemde afspraken, reguliere verdeling van
groeiruimte en taakstellingen. De resterende € 51,5 miljoen is gevonden
binnen de prijsbijstelling op de begrotingsgefinancierde zorguitgaven. Het
gaat hierbij met name om prijsbijstelling op begrotingsmiddelen voor
opleidingen, arbeidsmarkt en

23

Kamerstuk 29 477, nr. 817

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

19

beroepenstructuur en om prijsbijstelling op middelen op grond van het
coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77). Ik acht ook deze
incidentele dekking in lijn met de genoemde motie.
De leden van de SP-fractie lezen daarnaast dat de Minister wel verder gaat
werken aan «het vervolg van het GVS». Zij begrijpen dat dit nog verder
uitgewerkt moet worden, maar vragen de Minister wel welke mogelijke
aanpassingen hij laat uitwerken. Kan hij bijvoorbeeld garanderen dat de
eigen betalingen voor geneesmiddelen niet alsnog worden verhoogd?
Op dit moment kan en wil ik nog niet vooruit lopen op de wijze waarop ik
het GVS wil inzetten zodat het een effectieve bijdrage levert aan een
toekomstbestendige vergoeding van extramurale geneesmiddelen.
Daarvoor moet ik zaken zorgvuldig uitzoeken en wil ik relevante partijen
betrekken. In algemene zin wil ik het instrument zo aanpassen dat het
huidige en toekomstige uitdagingen op het gebied van kostenbeheersing
van extramurale geneesmiddelen, met inachtneming van beschikbaarheid, kwaliteit van zorg en werkdruk, zo goed mogelijk het hoofd kan
bieden. Ik bekijk daarbij ook het functioneren van de eigen bijdragen van
het GVS. Ik neem daarbij de financiële consequenties van een eventuele
aanpassing mee, zowel voor de positie van financieel kwetsbare
patiënten, als voor de premie van de zorgverzekering en voor de
Rijksbegroting. Ik kan hierin dus nog geen garanties geven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie maakten zich grote zorgen over het risico
van hogere bijbetalingen voor patiënten bij de modernisering van het
GVS, en specifiek dat 150.000 financieel kwetsbaren hierdoor geraakt
konden worden. Om die reden hebben deze leden een motie ingediend
die oproept dat de GVS-modernisering en bijbehorende bezuiniging niet
ten laste komt van kwetsbare patiënten. Zij zijn blij dat de Minister het
zekere voor het onzekere neemt door de GVS-modernisering af te stellen.
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister om expliciet de rol van
financieel kwetsbaren mee te nemen in het vervolgproces rond het GVS,
zijn benieuwd welke kansen de Minister ziet om meer transparantie af te
dwingen in dit proces en of ook een aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen (Wgp) op tafel ligt omdat de onderlinge samenhang tussen het
GVS en de Wgp expliciet genoemd wordt.
Ik zal de positie van financieel kwetsbare patiënten meewegen in de
verkenning van het vervolg. Ik interpreteer de vraag over transparantie in
het licht van de motie van het lid Bushoff24 die oproept om te bezien of bij
een andere vormgeving van het GVS transparantie ten aanzien van kosten
en winstmarges van geneesmiddelenfabrikanten kan worden
afgedwongen. Ik wil op voorhand zeggen dat ik de kans klein acht dat ik
via het GVS transparantie van kosten en winstmarges kan afdwingen. Ik
merk daarbij op dat ik transparantie geen doel op
zich vind, maar een instrument om te komen tot maatschappelijk
aanvaardbare prijzen. lk stel in plaats daarvan voor de motie gestand te
doen door te onderzoeken of het GVS als toekomstbestendige vergoeding
van extramurale geneesmiddelen fabrikanten kan stimuleren tot transparantie.

24

Kamerstuk 29 477, nr. 815.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

20

In mijn brief van 17 mei jongstleden noem ik inderdaad dat de effecten
van de herberekening van de vergoedingslimieten met verzachtende
maatregelen onzeker zijn mede omdat instrumenten zoals de Wgp en het
GVS interacteren. Dit betekent niet dat een aanpassing van de Wgp
onderdeel is van het vervolgproces rond het GVS. De Wgp en het GVS zijn
twee aparte instrumenten die zich richten op de vergoeding van extramurale middelen (GVS) en maximumprijzen van (extramurale en
intramurale) geneesmiddelen (Wgp).
Het niet doorvoeren van de modernisering van het GVS via een herberekening van de vergoedingslimieten leidt tot een besparingsverlies. Zoals
ik heb opgenomen in mijn brief, besluit het kabinet nog over beleidsmaatregelen om de taakstelling vanaf 2025 in te vullen. Er is nog geen keuze
gemaakt of een aanpassing van de Wgp daar onderdeel van uit gaat
maken. Ik wil voor de volledigheid van dit antwoord wel opmerken dat ik
uw Kamer eerder heb geïnformeerd dat er wordt gewerkt aan een
wetsvoorstel waarbij de Wgp op een aantal punten wordt herzien, maar
dat dit traject vanwege andere prioriteiten vertraging heeft opgelopen.25
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd te lezen dat de modernisering van het GVS niet doorgaat. Zij vreesden dat deze modernisering
zou leiden tot een sterke stijging van eigen bijdragen aan medicijnen voor
mensen met een (chronische) ziekte. Zij hebben nog een enkele vraag
over de gevolgen van het besluit, te beginnen met een financiële vraag.
Deze leden vragen de Minister met welke extensiveringen het afstel van
de modernisering van het GVS worden gedekt.
Zoals in mijn brief van 17 mei jongstleden vermeld, zal het kabinet uw
Kamer in de Miljoenennota informeren over de maatregelen die voor
dekking van het afstel zullen moeten zorgen. Ik kan daar nu nog niet op
vooruitlopen.
Daarnaast hebben zij nog een vraag over het toekomstige proces. De
voornoemde leden vragen de Minister iets meer duidelijkheid over het
vervolgproces. Zij begrijpen dat de uitgaven aan geneesmiddelen, zowel
intramuraal als extramuraal, beheerst dienen te worden. Het beheersen
van de uitgaven kan twee effecten hebben. Of de winsten van de
farmaceutische nemen af, of patiënten gaan extra bij betalen. Op het
moment dat de eigen bijdragen van patiënten stijgen, dan heeft dat wel
een positief effect op de uitgaven de rijksoverheid, maar de samenleving
als geheel blijft dan evenveel uitgeven. Voor de leden van de GroenLinksfractie is het belangrijk dat bezuinigingen op geneesmiddelen terecht
komen bij de partijen die dat het makkelijkst kunnen dragen. In dit geval is
dat de farmaceutische industrie, aangezien die nog altijd hoort bij de
meest winstgevende industrieën van de wereld. Genoemde leden willen
de Minister vragen in hoeverre deze overwegingen meespelen bij het
vormen van nieuw beleid om de kosten van geneesmiddelen te drukken.
Kan de Minister bij nieuw beleid goed in kaart brengen wat de effecten
zijn op (chronisch) patiënten en kan hij garanderen dat patiënten er niet
op achteruitgaan?
Uiteraard spelen dergelijke overwegingen een rol bij het vervolg. Een deel
van de farmaceutische industrie, met name fabrikanten van spécialités, is
inderdaad zeer winstgevend en mag (mede) daarom aangesproken
worden op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid om prijzen van
geneesmiddelen redelijk te houden. Een ander deel van de industrie, met
25

Kamerstuk 29 477, nr. 764.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

21

name fabrikanten van generieke middelen, maakt geneesmiddelen tegen
soms zeer lage prijzen en een vergoedingssysteem voor extramurale
geneesmiddelen moet deze fabrikanten in staat stellen om een redelijke
vergoeding te ontvangen. Ik ben voornemens om bij nieuw beleid ook te
kijken naar de mogelijke effecten op (chronische) patiënten en weeg hun
belangen zwaar mee: de vergoeding moet uiteindelijk ten dienste staan
van de kwaliteit van zorg, rekening houdend met eindige financiële
middelen en budgettaire kaders. Dat laatste betekent dat ik niet in de volle
breedte kan garanderen dat (sommige) chronische patiënten er niet op
enige wijze op achteruit zullen gaan.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de brief van de
Minister en dus van zijn besluit omtrent de «modernisering»» van het
geneesmiddelenvergoedingssysteem. Hier heeft zij nog een aantal vragen
over. Genoemd lid wil de Minister graag meegeven dat het voor haar
onvoorstelbaar is dat Nederlandse burgers de dupe zijn geworden van de
op de klippen gelopen onderhandelingen tussen de Minister en de
farmaceutische industrie. Nederlandse burgers kunnen geen aanspraak
meer maken op medicatie omdat deze te duur zijn en dus haalt de
Minister ze uit het pakket omdat de producent niet in prijs wil verlagen. Is
de Minister het met het lid van de BBB-fractie eens dat dit niet uit te
leggen is aan de Nederlandse burgers?
Daarnaast is het lid van de BBB-fractie van mening dat elke patiënt
levensreddende medicatie moet kunnen krijgen als een arts die
voorschrijft. Het is als arts zijnde toch niet uit te leggen aan een patiënt
dat een door hem voorgeschreven medicijn niet vergoed kan worden en
dat de patiënt hierdoor lijdt en kan komen te overlijden? Deelt de Minister
deze mening?
Ik heb veel begrip voor de frustratie van patiënten en artsen als zij
gezamenlijk niet kunnen kiezen voor een geneesmiddel dat zij passend
vinden bij het behandelplan, omdat deze niet vergoed wordt. Tegelijkertijd
is de situatie zo dat het financieel kader waaruit dure geneesmiddelen
worden bekostigd de komende jaren aanzienlijk minder hard stijgt dan de
uitgaven aan intramurale geneesmiddelen wat tot verdringing van andere
vormen van zorg c.q. collectieve uitgaven leidt26. Dit noopt mij tot het
maken van moeilijke keuzes. Zo heb ik recent drie keer moeten besluiten
tot het niet opnemen van een geneesmiddel in het basispakket omdat het
risico op niet-kosteneffectieve inzet onvoldoende was afgedekt, of –
anders gezegd – omdat de fabrikant niet bereid was een maatschappelijk
verantwoorde prijs met mij overeen te komen. Dergelijke besluiten vallen
mij zwaar en neem ik met de grootste zorgvuldigheid. Zo vind ik het
belangrijk dat de keuzes die ik maak in het kader van de vergoeding op
grond van de Zorgverzekeringswet ook maatschappelijk gedragen
worden. Ik moet mijn beleid inderdaad uiteindelijk ook aan de burger
kunnen uitleggen. Momenteel is dat geborgd doordat het Zorginstituut
Nederland in haar advisering aan mij als Minister zelf weer geadviseerd
wordt door de Adviescommissie Pakket (ACP), die er is voor de
maatschappelijke afweging.

26

De zorguitgaven groeien al jaren harder dan de economische groei (en zonder gewijzigd
beleid blijft dat zo). Zie https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2021/09/15/kiezen-voorhoudbare-zorg. Binnen de zorguitgaven groeien de uitgaven aan (dure) geneesmiddelen
harder dan de rest van de zorg. Zie https://www.zorginstituutnederland.nl/actueel/nieuws/2018/
04/23/zorginstituut-geeft-beeld-van-verdringing-in-de-zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

22

Nieuwe uitdagingen en maatschappelijke en politieke discussie over de
manier waarop keuzes gemaakt moeten worden, kunnen ertoe leiden dat
het maatschappelijke draagvlak van het vergoedingenbeleid verder
geborgd moet worden. Mede naar aanleiding van de motie van het lid
Kuiken27 werken het Zorginstituut Nederland, de Nederlandse Zorgautoriteit en de Autoriteit Consument en Markt aan een gezamenlijke
werkagenda met als titel «op weg naar maatschappelijk aanvaardbare
prijzen», die moet leiden tot een beleidsadvies. Dit verwacht ik over circa
één jaar. Daarop vooruitlopend werk ik zelf aan manieren om de instroom
van dure intramurale geneesmiddelen beheersbaar te houden, zoals ik
recent in een Kamerbrief heb toegelicht.28
Daarnaast hebben alle Kamerleden op 4 juni jongstleden een brandbrief
gekregen van een CF-patiënt. Hij heeft een specifiek medicijn nodig wat
aantoonbaar werkt bij zijn vorm van CF, maar door de zeldzame mutatie
die hij heeft, heeft hij er geen recht op volgens de regels. Hij zegt dat hij
dood- en doodsbang is voor de tijd die komen gaat. Ook is hij boos: «Boos
dat anderen in exact dezelfde situatie wél een levensreddend medicijn
vergoed krijgen. Dit kan nooit de bedoeling zijn van het zorgstelsel zoals
wij dat in Nederland voor ogen hebben.» Wat vindt de Minister van de
benadering dat niet de werkzaamheid en het effect voor de patiënt de
norm is maar het wel of niet voldoen aan een specifieke genetische
mutatie?
Het lid van de BBB-fractie begrijpt dat wij de zorg betaalbaar moeten
houden. Als goedkopere medicijnen ook werken voor patiënten, dan is het
begrijpelijk dat hierop wordt overgestapt en onderhandelingen zijn een
belangrijk instrument. Maar als er geen andere uitweg is voor een patiënt
dan één specifiek medicijn, is de Minister het dan met het lid van de
BBB-fractie eens dat dit hoe dan ook vergoed moet worden? Financiële
middelen mogen wat haar betreft nooit leiden tot extra leed of zelfs de
dood van een persoon. Is de Minister dit met haar eens?
Ik ben niet bekend met de situatie van de patiënt waarnaar verwezen
wordt en kan daar dus geen uitspraken over doen, maar ik deel de stelling
niet dat de werkzaamheid en het effect voor de patiënt niet de norm
zouden zijn. Die zijn juist bepalend. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat voor
een patiënt met een (zeldzame) genetische mutatie niet of onvoldoende
zeker is wat de werkzaamheid en relatieve effectiviteit van een middel is
omdat dat middel voor patiënten met een andere genetische mutatie is
geregistreerd en wordt vergoed. Dit kan betekenen dat het middel – zeker
als het zeer kostbaar is – niet voor de patiënt vergoed wordt. Ik begrijp dat
dit voor een patiënt heel moeilijk te begrijpen is, met name als voor hem
of haar geen andere behandelopties (meer) openstaan en het middel,
ondanks de onzekerheden, de enige hoop zou zijn.
Zoals het lid van de BBB al een aantal keren heeft aangegeven mag
gebrek aan geld nooit extra lijden of de dood tot gevolg hebben. Als er
echt geen enkele andere optie meer is voor patiënten en artsen geven aan
dat een uitgesloten medicijn de enige reddende optie is, dan moet er toch
een manier gevonden kunnen worden om patiënten hieraan te helpen? Is
de Minister bereid om een uitzonderingsregeling te maken voor patiënten
die anders komen te overlijden?
In Nederland hebben is in de Grondwet en ook in internationale verdragen
het Recht op leven meermaals opgenomen. Hoe rijmt de Minister deze
wetten en verdragen met de zojuist genoemde problematiek? Kan de
Minister daarbij ook ingaan op het verhaal van de CF-patiënt?
27
28

Kamerstuk 29 477, nr. 722.
Kamerstukken 29 477 en 29 689, nr. 838.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

23

Ik ben het eens met het lid van de BBB dat we alles eraan moeten doen
om te voorkomen dat patiënten geen toegang hebben tot middelen die
voor hen de enige optie zouden zijn. Zoals hierboven toegelicht, leidt dit
uitgangspunt in de huidige situatie echter tot uitdagingen. De financiële
middelen zijn zoals gezegd eindig. Mijn hierboven toegelichte beleid is
erop gericht die uitdagingen aan te gaan.
Het recht op leven is overigens niet in de Nederlandse Grondwet
opgenomen, wel in bijvoorbeeld het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens, waarin het betrekking heeft op actieve levensbeëindiging.
Zoals gezegd kan ik niet nader ingaan op de situatie van de CF-patiënt,
omdat ik daar niet bekend mee ben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 477, nr. 847

24