Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 461

Wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met de uitbreiding van de
aansprakelijkheid voor de voldoening van het
verschuldigde loon aan de werknemer die arbeid
verricht ter uitvoering van een overeenkomst
van goederenvervoer over de weg of een
overeenkomst tot het doen vervoeren van
goederen over de weg

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Vastgesteld 14 juli 2016
Algemeen
1. Aanleiding, achtergrond en doelstelling van het wetsvoorstel
De regering is verheugd met de brede steun die in de Kamer leeft voor de
met dit wetsvoorstel beoogde doeleinden, zoals de aanpak van schijnconstructies en de bevordering van betaling van het verschuldigde loon aan
de werknemer. Wel leeft er bij de verschillende partijen nog een aantal
vragen waarop hieronder wordt ingegaan. Deze vragen hebben vooral
betrekking op de effectiviteit van het wetsvoorstel en de werking van de
ketenaansprakelijkheid mede in relatie tot andere wetgeving, zoals de
detacheringsrichtlijn en de handhavingsrichtlijn. In deze nota naar
aanleiding van het verslag wordt, mede namens de Minister van
Veiligheid en Justitie, ingegaan op deze vragen.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de hier voorgestelde
ketenaansprakelijkheid voor de vervoerssector verschilt van de bestaande
Wet aanpak schijnconstructies (hierna: WAS). Het wetsvoorstel is bedoeld
om de ketenaansprakelijkheid, zoals deze in de WAS is geregeld, ook voor
het goederenvervoer over de weg te laten gelden. Er worden geen
aanvullende wijzigingen voorgesteld.
De leden van de VVD-fractie vragen waaruit blijkt dat de WAS nu
uitgebreid kan worden naar de transportsector en welke onderzoeken en
gesprekken hier de aanleiding voor vormen. De regering acht het
wenselijk dat, indien arbeid wordt verricht ter uitvoering van een
overeenkomst tot het vervoeren van goederen over de weg of een
overeenkomst tot het doen vervoeren van goederen over de weg, partijen
van dergelijke ketens van overeenkomsten evenals andere sectoren voor
wie de ketenaansprakelijkheid al geldt sinds 1 juli 2015 aansprakelijk
kunnen worden gesteld in geval van niet nakoming van de loonbetalingsplicht. Dit draagt ook bij aan de doelstellingen van de WAS, zoals het

kst-34461-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

1

voorkomen van oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden en het
bevorderen van een gelijk speelveld.1
Om te zorgen dat de ketenaansprakelijkheid ook van toepassing is op het
goederenvervoer over de weg, is het nodig om in dit wetsvoorstel de
vervoersovereenkomst op te nemen. In reactie op de vraag van de VVD
over het onderzoek naar de mogelijkheden hierover zij gemeld dat er
intern een nadere verkenning van de Europese en internationale regelgeving heeft plaatsgevonden. Daaruit is gebleken dat het uitbreiden van
de ketenaansprakelijkheid met het goederenvervoer over de weg mogelijk
is binnen de kaders van de huidige Europese en internationale regelgeving. Tevens blijkt uit gesprekken met Transport en Logistiek Nederland
(TLN) en FNV dat de introductie van de ketenaansprakelijkheid, zoals in de
WAS is geregeld, gesteund wordt door de sector. Door de sector (TLN en
EVO) wordt actief geanticipeerd op de invoering van de ketenaansprakelijkheid met het ontwikkelen van een keurmerk.
De fracties van VVD en D66 vragen de regering om aan te geven hoe de
WAS tot nu toe functioneert, hoeveel werknemers gebruik hebben
gemaakt van de mogelijkheid om werkgevers hoger in de keten aansprakelijk te stellen en in welke mate dit ook heeft geleid tot daadwerkelijke
toepassing van de ketenaansprakelijkheid. Ook worden vragen gesteld
door de leden van de VVD-, PvdA- en CDA-fracties over de evaluatie en
monitoring van het wetsvoorstel. In reactie op de vragen over het
functioneren van de huidige WAS zij opgemerkt dat daarin is bepaald dat
deze wet binnen drie jaar na inwerkingtreding zal worden geëvalueerd. De
regering wil hierop niet vooruitlopen. Voorts is bij de parlementaire
behandeling van de WAS toegezegd dat de Tweede Kamer jaarlijks via een
monitor wordt geïnformeerd over de effecten van de WAS. Deze monitor
beoogt een aantal ontwikkelingen te signaleren. Bij de evaluatie zal nog
nadrukkelijker naar de effectiviteit van de WAS worden gekeken.
Binnenkort ontvangt de Tweede Kamer een brief waarin zal worden
aangegeven welke elementen deel zullen uitmaken van deze monitor.
Daarbij komt ook de ketenaansprakelijkheid aan de orde. Tevens zal bij de
evaluatie van de WAS aandacht besteed worden aan dit wetsvoorstel.
Zoals hierboven reeds is aangegeven, is de hier voorgestelde ketenaansprakelijkheid identiek aan die van de WAS. Ervaringen met de WAS
hebben, dit in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie,
geen rol gespeeld bij de vormgeving van de ketenaansprakelijkheid voor
het goederenvervoer over de weg. In reactie op de vraag van D66 naar
ervaringen met de ketenaansprakelijkheid zij opgemerkt dat er nog geen
rechterlijke uitspraken zijn gedaan waarin dat een werknemer succesvol
beroep heeft gedaan op de ketenaansprakelijkheid. Hierbij kan ook van
belang zijn dat op grond van het overgangsrecht, zoals geregeld in de
WAS, de ketenaansprakelijkheid niet geldt voor loon dat verschuldigd was
over een tijdvak gelegen voor 1 juli 2015.
De fractie van de PvdA is van mening dat met dit wetsvoorstel uitbuiting,
verdringing en oneerlijke concurrentie beter tegengegaan kunnen worden.
Daarbij hebben zij, evenals de leden van de fracties van VVD, CDA, PvdA
en D66, gevraagd om meer inzicht te geven in de omvang van het
probleem dat met dit wetsvoorstel wordt opgelost. De leden van de CDAfractie geven aan dat het probleem van onderbetaling en daarmee de
oneerlijke concurrentie groot is in deze sector, maar hoe groot is niet
precies duidelijk. Zij vragen de regering een indicatie te geven van de
huidige omvang van het probleem. Ook vragen de leden van de
CDA-fractie wat in de ogen van de regering de toegevoegde waarde is van
dit wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel beoogt de betaling van het verschuldigde loon te
bevorderen in het goederenvervoer over de weg. Volgens de meest

1

Kamerstukken II 2014/15, 34 108, nr. 3, p. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

2

recente cijfers2zijn in deze sector in Nederland ruim 12.000 bedrijven en
bijna 128.000 werknemers actief. Daarnaast is er een groot aantal
buitenlandse bedrijven dat goederen vervoert over de weg in Nederland.
Het is niet mogelijk om exact aan te geven welk deel van de bedrijven de
cao correct naleeft. Wel is, zoals ook eerder is aangegeven, geconstateerd
dat de sector gevoelig is voor concurrentie op arbeidsvoorwaarden.
Daardoor bestaat het risico op onderbetaling. Bovendien blijkt uit
informatie van de Stichting Vervoersbond Naleving cao Beroepsgoederenvervoer (VNB) dat er in de sector veel meldingen zijn met betrekking tot
niet-naleving van de cao. In reactie op de vraag van de leden van de
VVD-fractie hoe een aanspraak op betaling in de huidige situatie wordt
afgehandeld zij opgemerkt dat, indien er sprake is van onderbetaling,
werknemers al dan niet samen met de vakbond tegen de werkgever een
loonvordering bij de rechter kunnen instellen.
De leden van de PvdA fractie vragen tevens om een indicatie te geven van
het aantal mensen dat mogelijk gebruik gaat maken van de ketenaansprakelijkheid in het goederenvervoer over de weg. Het is thans niet mogelijk
om hiervan een betrouwbare kwantitatieve indicatie te geven. Immers, de
ervaring met de ketenaansprakelijkheid voor loon is nog beperkt en het is
niet bekend in hoeveel gevallen momenteel sprake is van onderbetaling.
Wel is de verwachting dat het aantal mensen beperkt zal zijn, omdat van
deze wet vooral een preventief effect wordt verwacht. Wanneer opdrachtgevers zich ervan bewust zijn dat zij kunnen worden aangesproken op
naleving van de geldende arbeidsvoorwaarden van de werknemers die
goederen voor hen vervoeren, zullen zij bij het afsluiten van contracten
daaraan ook aandacht besteden. De verwachting is dat het aantal
meldingen bij de VNB dat de cao niet wordt nageleefd zal gaan dalen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat van het wetsvoorstel een belangrijke preventieve werking wordt verwacht doordat opdrachtgevers bereid
zullen zijn om onderbetaling in de opdrachtketen te voorkomen en aan te
pakken waar dat nodig is. Deze preventieve werking impliceert dat het
doel van het wetsvoorstel ook op andere manieren bereikt kan worden.
Deze leden vragen of de regering andere opties heeft overwogen en
waarom deze opties niet zijn gekozen.
Dit voorstel sluit aan bij de ketenaansprakelijkheid die met de totstandkoming van de WAS is ingevoerd. In de WAS is de keuze voor het
instrument van ketenaansprakelijkheid ook nader gemotiveerd.3 In de
memorie van toelichting is onder meer aangegeven dat het doel van de
WAS is om bonafide ketens te ontwikkelen waarin werknemers ook het
loon ontvangen waar zij recht op hebben en oneerlijke concurrentie
tussen werkgevers wordt voorkomen. Door de ketenaansprakelijkheid
krijgen opdrachtgevers in de keten instrumenten in handen om ervoor te
zorgen dat in de keten het juiste loon wordt betaald. Het stimuleren van
een goede keuze van opdrachtgevers is in het voordeel van bonafide
partijen doordat malafide marktpartijen – die met onderaanbieding op
arbeidsvoorwaarden oneerlijk concurreren – geen opdrachten meer
krijgen.
Dit voorstel regelt de ketenaansprakelijkheid voor het goederenvervoer
over de weg op dezelfde wijze als voor alle andere sectoren die werken
met een overeenkomst van opdracht of aanneming van werk. Hiermee
wordt een uniforme aanpak bewerkstelligd. Om die reden zijn er geen
andere opties overwogen en is voor de uitbreiding van de Was met het
goederenvervoer over de weg gekozen.
Partijen zullen naar verwachting maatregelen treffen om aansprakelijkstelling uit hoofde van de WAS te voorkomen. Het beoogde effect van
deze maatregelen is dat er minder onderbetaling plaats zal vinden. Het
instrument om een andere partij aansprakelijk te stellen voor bijvoorbeeld
2
3

Transport in cijfers in 2016, TLN, 29 januari 2016.
Kamerstukken II, 2014/15, 34 108, nr. 3, p. 18 e.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

3

betaling van premies en belastingen, indien de werkgever zijn verplichtingen niet nakomt, is al langer effectief gebleken. De aansprakelijkheid
van aannemers is in de Invorderingswet en in de handhavingsrichtlijn op
deze wijze geregeld. Overigens geldt daarbij ook dat er geen sprake is van
aansprakelijkheid, indien de aangesproken partij niet verweten kan
worden dat de werkgever niet aan zijn verplichtingen voldoet. Teneinde
een beroep te kunnen doen op niet- verwijtbaarheid moet de aangesproken partij maatregelen hebben getroffen, die er uiteindelijk toe
kunnen leiden dat in een sector geen onderbetaling meer plaats vindt.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat vervoer door de lucht, per
spoor over zee of gecombineerd goederenvervoer niet onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel vallen. Zij vragen daarbij in hoeverre de effectiviteit
van het wetsvoorstel hierdoor ondermijnd kan worden. Ook de leden van
de D66-fractie vragen de regering of zij onderzoek uitvoert naar de
wenselijkheid en de mogelijkheid om de ketenaansprakelijkheid ook in
andere vervoerssectoren van toepassing te laten zijn.
In reactie op deze vragen zij opgemerkt dat de regering er voor kiest om
dit voorstel te beperken tot het goederenvervoer over de weg omdat op
de andere vervoerssectoren complexe wet- en regelgeving en verdragen
van toepassing zijn en nader onderzoek nodig is om te bezien of het
realiseren van de ketenaansprakelijkheid mogelijk en wenselijk is voor
deze sectoren. De regering verwacht niet dat door deze beperking de
effectiviteit van dit wetsvoorstel minder is en ziet daarom geen aanleiding
om thans ook het invoeren van de ketenaansprakelijkheid voor andere
vervoerssectoren nader te bezien. Bovendien kan dan de ervaring met de
werking van de ketenaansprakelijkheid bij goederenvervoer over de weg
worden betrokken bij de afweging inzake andere vervoerssectoren. De
WAS zal de komende jaren worden gemonitord en geëvalueerd. Ook dit
wetsvoorstel zal in de monitoring en evaluatie van de WAS worden
betrokken. Op basis van de bevindingen zal bezien worden of het mogelijk
en wenselijk is om ook in de andere vervoerssectoren (zoals lucht, spoor
en zee) de ketenaansprakelijkheid in te voeren.
De fracties van VVD, CDA, PvdA en D66 vragen naar de samenhang
tussen de hier voorgestelde ketenaansprakelijkheid en andere wetgeving,
zoals de handhavingsrichtlijn en de detacheringsrichtlijn. Wat betreft
laatstgenoemde richtlijn vragen deze partijen of de door de Commissie
gedane voorstellen voor aanpassing van deze richtlijn invloed hebben op
dit wetsvoorstel.
De detacheringsrichtlijn en de handhavingsrichtlijn bevatten bepalingen
aan de hand waarvan de hoogte van de loonaanspraken van gedetacheerde werknemers kan worden bepaald, met name artikel 3, lid 1, van
de detacheringsrichtlijn. In dit artikel wordt aangegeven hoe lidstaten de
hoogte van het verschuldigde loon voor gedetacheerde werknemers
bepalen. De handhavingsrichtlijn bevat bepalingen waardoor toezichthouders meer handvatten hebben om ervoor te zorgen dat de bepalingen
uit de detacheringsrichtlijn ook daadwerkelijk worden nageleefd. In
Nederland kan deze toezichthouder een overheidsinstantie zijn, zoals de
Inspectie SZW, maar ook (één van de) sociale partners indien het de
naleving van de arbeidsvoorwaarden voor gedetacheerde werknemers
betreft, die in cao’s zijn geregeld. Deze richtlijnen kunnen voor de
transportsector, die voor een deel door internationale contracten wordt
beheerst en waarbij een deel van de transportbewegingen door buitenlandse chauffeurs wordt verzorgd, van groot belang zijn.
Echter, de ketenaansprakelijkheidsregeling in de WAS gaat niet over de
hoogte van de loonaanspraken, zoals de detacheringsrichtlijn, maar bevat
een civielrechtelijke regeling over de aansprakelijkheid van de verschillende schakels in een keten voor de voldoening van het verschuldigde
loon. Deze ketenaansprakelijkheid betreft het aan de werknemer verschuldigde loon op grond van de individuele of collectieve arbeidsovereenkomst. Voor arbeid verricht in Nederland in het kader van transnationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

4

detachering, als bedoeld in de detacheringsrichtlijn, dient het verschuldigde loon ten minste ter hoogte van het wettelijk minimumloon te zijn.
Aangezien dit wetsvoorstel niet ziet op de onderdelen van de bovengenoemde richtlijnen, staat dit wetsvoorstel los van de materie, geregeld in
de handhavings- en detacheringsrichtlijn. In reactie op bovenstaande
vragen kan geconcludeerd worden dat dit wetsvoorstel een aanvulling is
op de voor alle andere sectoren geldende ketenaansprakelijkheid, zoals
geregeld in de WAS.
De leden van de PvdA-fractie vragen tevens naar de subsidiariteitsbezwaren van de parlementen bij het voorstel tot herziening van de
detacheringsrichtlijn. In reactie daarop zij opgemerkt dat de Europese
Commissie het voorstel tot herziening van de detacheringsrichtlijn in
behandeling heeft, en zich beraadt op de verdere behandeling van het
voorstel. Ook dit voorstel heeft geen implicaties voor het onderhavige
wetsvoorstel.
In antwoord op vragen van de leden van de VVD-fractie over de verschillende vormen van toezicht bij de hierboven genoemde richtlijnen en dit
wetsvoorstel, wordt opgemerkt dat toezicht op de naleving van de
detacheringsrichtlijn is neergelegd bij de Inspectie SZW voor zover het de
betaling van het minimumloon betreft. Sociale partners zijn verantwoordelijk voor de naleving van de arbeidsvoorwaarden voor gedetacheerde
werknemers, neergelegd in cao’s. In dat kader kunnen sociale partners
aan de Inspectie SZW vragen om op grond van artikel 10 van de Wet op
het algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen
van collectieve arbeidsovereenkomsten (hierna: Wet avv) een onderzoek
in te stellen naar de naleving van de algemeen verbindend verklaarde
bepalingen. Vervolgens kunnen de vakbonden de onderzoeksgegevens
gebruiken in een procedure namens de betrokken werknemers tegen een
werkgever.
Werknemers kunnen via de hoofdelijke aansprakelijkheid tegelijkertijd de
werkgever en diens opdrachtgever ieder voor het geheel aanspreken voor
de voldoening van het verschuldigde loon. Als dat niet slaagt dan kunnen
werknemers via de volgtijdelijke ketenaansprakelijkheid hun loon
vorderen bij de andere schakels in de keten. Daarbij dient de volgorde,
zoals aangegeven in artikel 7:616b BW, te worden aangehouden. Het door
de Inspectie SZW op grond van artikel 10 Wet avv ingestelde onderzoek is
bedoeld om als mogelijk ondersteunend bewijs in een rechtszaak te
dienen tegen de werkgever om de hoogte van het verschuldigde loon op
basis van de cao vast te stellen.
De CDA-fractie heeft gevraagd of met dit wetsvoorstel de rol van publieke
handhaving wordt gewijzigd. Deze rol wordt niet gewijzigd door het
onderhavige wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel heeft, dit in antwoord op vragen van de leden van de
CDA-fractie, geen gevolgen voor de werklast bij de Inspectie SZW omdat
het wetsvoorstel civielrechtelijk van aard is en de werknemer eventueel
tezamen met de vakbond actie moet ondernemen tegen zijn werkgever en
verdere schakels in de keten indien het verschuldigde loon niet wordt
voldaan.
De vraag van het CDA met betrekking tot de inwerkingtreding van de wet
wordt beantwoord in de laatste paragraaf.
2. Nadere toelichting op ketenaansprakelijkheid voor het
verschuldigde loon voor goederenvervoer over de weg.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de WAS niet van toepassing zal zijn
op andere modaliteiten dan transport over de weg, zoals de zeevaart, de
binnenvaart en de luchtvaart. Dit houdt verband met het internationale
karakter en de juridische complexiteit van deze modaliteiten. Deze leden
vragen hoe de regering aankijkt tegen het risico van een verslechterende
concurrentiepositie van het goederenvervoer over de weg versus deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

5

andere modaliteiten, terwijl we juist een modal shift beogen? Zij vragen of
de regering kan bevestigen dat, als gevolg van dit wetsvoorstel, het
gecombineerd vervoer niet wordt beperkt? Zo nee, wat gaat de regering
doen om dit te voorkomen, zo vragen deze leden.
Het ligt in de rede dat de ketenaansprakelijkheid slechts één van de
motieven zal zijn om wel of niet gebruik te maken van het goederenvervoer over de weg. Overwegingen van snelheid en hoeveelheid zullen
naar verwachting van meer doorslaggevend belang zijn bij de keuze voor
een transportwijze. Het is niet aannemelijk dat de ketenaansprakelijkheid
ertoe zal leiden dat er vaker voor andere transportvormen wordt gekozen
of het gecombineerd vervoer wordt beperkt. Deze werkwijze en de
verwachte effecten voor het gecombineerd vervoer zijn in het nader
rapport verder toegelicht.
De regering is dan ook niet beducht dat het goederenvervoer over de weg
nadelige gevolgen, zoals een slechtere concurrentiepositie, zal ondervinden van de invoering van de ketenaansprakelijkheid in deze sector.
Voor het antwoord op de vraag van de D66-fractie over onderzoek naar de
wenselijkheid en de mogelijkheid om de ketenaansprakelijkheid ook in de
andere sectoren en op gecombineerde overeenkomsten van toepassing te
laten zijn en op welk moment de regering hierover een besluit wenst te
nemen wordt verwezen naar het eerdere antwoord in paragraaf 1.
De leden van de VVD-fractie lezen dat, in een situatie waarin een
werknemer voor meerdere opdrachtgevers en afzenders goederen
vervoerd heeft, deze werknemer één wederpartij aansprakelijk kan stellen
voor betaling, waarna deze partij regres kan halen bij de andere partijen.
Zij vragen hoe de aansprakelijkheid in een dergelijk geval verloopt. Is de
wederpartij aansprakelijk voor de gehele betaling die verschuldigd is aan
de werknemer of slechts naar rato van de vervoerde goederen waarvan
zijn partij onderdeel uitmaakte? De leden van de D66 vragen ook hoe
bepaald wordt welke van de opdrachtgevers aansprakelijk wordt gesteld
voor het gehele loon.
Zoals artikel 7:616a BW ook tot uitdrukking brengt, is de wederpartij met
de werkgever hoofdelijk aansprakelijk voor de voldoening van het loon
dat de werkgever aan de werknemer verschuldigd is. Dit is het loon dat de
werkgever uit hoofde van de (individuele of collectieve) arbeidsovereenkomst verschuldigd is. Hieruit volgt dat de werknemer de werkgever en de
wederpartij voor de voldoening van het volledige loon kan aanspreken.
In de situatie volgend op hetgeen hierboven geschetst is, vragen de leden
van de VVD-fractie of de aansprakelijk gestelde wederpartij vervolgens
regres kan uitoefenen bij de andere wederpartijen. De wettelijke verankering van deze mogelijkheid tot regres zien deze leden echter niet terug
in het wetsvoorstel. Ook de leden van de PvdA-fractie vragen of de
regering nader kan toelichten hoe het onderdeel regres in de praktijk
werkt op het punt dat een werknemer in het kader van de hoofdelijke
aansprakelijkheid maar één afzender hoeft aan te spreken als er sprake is
van meerdere afzenders. De leden van de PvdA-fractie vragen daarnaast
wat de basis is van de regresactie als er geen contractuele relatie tussen
de afzenders onderling is.
In het geval van regres is afdeling 2 van Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek (BW) van toepassing. De wederpartijen zijn ten aanzien van het
verschuldigde loon ieder voor het geheel aansprakelijk (art. 6:7 BW). De
werknemer heeft ten aanzien van ieder van hen recht op nakoming voor
het geheel. Artikel 6:10 BW bevat de zogenoemde bijdrageplicht voor
hoofdelijke schuldenaren. De omvang van de bijdrageplicht hangt af van
de onderlinge rechtsverhouding. Hoofdelijke schuldenaren zijn, ieder voor
het gedeelte dat hen in hun onderlinge verhouding aangaat, verplicht in
de schuld bij te dragen. Vaak is er sprake van één bedrijf met wie de
overeenkomst van goederenvervoer over de weg is gesloten. Het regres
gaat dan tussen die opdrachtgever en de werkgever. In de situatie, waarbij
er sprake is van verschillende wederpartijen die op grond van verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

6

lende overeenkomsten met de werkgever hoofdelijk aansprakelijk zijn
voor het verschuldigde loon op grond van artikel 7:616a BW, wordt de
omvang van de bijdrage bepaald door het aandeel in het vervoer. Heeft
een schuldenaar meer betaald dan het deel dat hem aangaat, dan kan hij
de andere hoofdelijke medeschuldenaren aanspreken voor het deel van
de schuld dat ieder van hen aangaat.
Bij volgtijdelijke aansprakelijkheid gelden de regels van artikel 7:616b BW.
Indien de hoofdelijke aansprakelijkheid niet kan slagen, omdat bijvoorbeeld de wederpartij van de werkgever in staat van faillissement is of
geen verwijt kan worden gemaakt van het niet voldoen van het loon en
ook de werkgever in gebreke blijft, kan een andere schakel in de keten
worden aangesproken in de volgorde van artikel 7:616b BW. Er is bij
volgtijdelijke ketenaansprakelijkheid verhaal mogelijk op grond van artikel
7:616d BW.
De leden van de VVD- en de PvdA-fractie vragen of de regering duidelijk
kan maken hoe een dergelijke situatie wordt afgehandeld als één of
meerdere wederpartijen afkomstig zijn uit het buitenland en dus mogelijk
onder een andere jurisdictie vallen.
Op grond van artikel 7:616c BW is het voor de toepassing van de artikelen
616a (de hoofdelijke aansprakelijkheid) en 616b (de volgtijdelijke
aansprakelijkheid) niet van belang of op de vervoersovereenkomst, de
arbeidsovereenkomst, de overeenkomst van opdracht of van aanneming
van werk buitenlands of Nederlands recht van toepassing is, als er arbeid
in Nederland wordt verricht.
De Nederlandse rechter heeft onder meer rechtsmacht in zaken betreffende een individuele arbeidsovereenkomst indien de arbeid gewoonlijk
in of vanuit Nederland wordt verricht.4 Tevens heeft de Nederlandse
rechter rechtsmacht indien de arbeid tijdelijk in Nederland wordt verricht
in het kader van transnationale detachering, als bedoeld in de detacheringsrichtlijn en zoals geïmplementeerd in artikel 2 van de Wet arbeidsvoorwaarden gedetacheerde werknemers in de Europese Unie. Op grond
van dat artikel kan een tijdelijk in Nederland gedetacheerde werknemer
zich beroepen op de ketenaansprakelijkheid voor zijn loon en heeft de
Nederlandse rechter op grond van artikel 6, sub c, van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering rechtsmacht om kennis te nemen van de
vordering van de werknemer tegen zijn werkgever of een buitenlandse
wederpartij van zijn werkgever in Nederland.
Tussen de wederpartijen van de werkgever (en de werkgever) kan het
door een (buitenlandse) wederpartij niet voldoen aan de bijdrageplicht op
grond van artikel 6:10 ten opzichte van de andere wederpartij(en) een
onrechtmatige daad opleveren. De wederpartij, die zijn gedeelte van de
schuld nog niet heeft voldaan aan de wederpartij die is aangesproken
voor het geheel van het verschuldigde loon, handelt in strijd met zijn
bijdrageplicht en derhalve onrechtmatig. De Nederlandse rechter heeft
ook rechtsmacht ten aanzien van geschillen uit onrechtmatige daad,
indien het schadebrengende feit zich in Nederland heeft voorgedaan of
zich kan voordoen (artikel 7, tweede lid, Brussel-I bis Verordening). In dat
kader kan zowel worden gekeken naar de plaats van de veroorzakende
gebeurtenis die aan de schade ten grondslag ligt als naar de plaats waar
de schade is ingetreden.5

4

Artikel 6, sub b, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en artikel 21, eerste lid, onderdeel b,
onder i, van de Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees parlement en de Raad van
12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PbEU 2012, L 351), zoals laatstelijk
gewijzigd op 26 november 2014 (PbEU 2015, L 54), (Brussel I bis-Verordening).
5
Arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschap van 30 november 1976, 21/76,
NJ 1977/494 (Bier/Mines de potasse d’Alsace).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

7

Daarnaast vragen de leden van de fracties van D66 en VVD hoe de
aansprakelijk gestelde wederpartij kan achterhalen welke andere
wederpartijen er zijn om regres op te nemen. De leden van de D66 vragen
of de vervoerder verplicht is deze gegevens ter beschikking te stellen en of
de curator in geval van faillissement hieraan medewerking dient te
verlenen.
Artikel 7:616e BW regelt de verplichting voor opdrachtgevers, opdrachtnemers, aannemers, wederpartijen en werkgevers om aan de werknemer
desgevraagd schriftelijk de naam en het verblijf van de verschillende
partners in de keten te verstrekken. Een dergelijke expliciete plicht geldt
niet tussen de werkgever (of de curator) en de wederpartij van de
werkgever. De werkgever is wel als hoofdelijke schuldenaar verplicht zich
overeenkomstig de eisen van redelijkheid en billijkheid jegens de
wederpartij te gedragen (artikel 6:8 jo. 6:2 BW). Het ligt dan ook in de rede
dat de werkgever gehouden is medewerking te verlenen door gegevens
over andere wederpartijen te verstrekken jegens de wederpartij die is
aangesproken voor het geheel van het verschuldigde loon.
Tenslotte geven de leden van de VVD-fractie aan dat een gevolg van
regres kan zijn dat een betrouwbare ondernemer in de transportsector nu
de dupe kan worden van dit wetsvoorstel als hij gedwongen wordt regres
uit te oefenen bij een concurrent die zijn zaken minder goed op orde heeft.
Zij vragen of de regering kan aangeven wat er gebeurt als een van de
wederpartijen zijn betalingsverplichtingen niet meer kan voldoen of
simpelweg weigert mee te werken.
Indien een wederpartij wordt aangesproken kan deze zijn vordering
verhalen op de andere hoofdelijke schuldenaar, te weten de werkgever.
Het ligt voor de hand dat hij zich eerst wendt tot de werkgever. Daarnaast
kan hij de andere wederpartijen van de werkgever aanspreken om bij te
dragen voor hun aandeel in het vervoer, zoals hierboven is uiteengezet. In
geval van faillissement van een van de hoofdelijke schuldenaren kan de
aangesproken wederpartij een vordering indienen bij de curator tot
bijdrage in de schuld. Tevens kan de aangesproken wederpartij in rechte
een vordering instellen tegen een andere wederpartij die weigert bij te
dragen.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de ketenaansprakelijkheid
geldt als Nederlands recht van toepassing is op de arbeidsovereenkomst.
In het geval buitenlands recht van toepassing is op de arbeidsovereenkomst geldt de ketenaansprakelijkheid alleen voor die arbeid die in
Nederland is verricht. Wat betekent dit voor de concurrentiepositie van
Nederlandse transportbedrijven ten opzichte van bedrijven uit andere
Europese lidstaten, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
In verschillende landen, zoals bijvoorbeeld Frankrijk, Duitsland en België
gelden soortgelijke regelingen, die mede naar aanleiding van de handhavingsrichtlijn zijn geïmplementeerd. Naar verwachting zal de concurrentiepositie van Nederland als gevolg van dit voorstel dan ook niet verslechteren.
De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat in de memorie van toelichting
niet wordt gesproken over de invloed van het wetsvoorstel op de
geldende cabotageregels op de Nederlandse wegen. Kan de regering
aangeven of er veranderingen optreden in deze regels door het onderhavige wetsvoorstel en zo ja, welke veranderingen zijn dit?
Het onderhavige wetsvoorstel brengt geen wijziging in de regels met
betrekking tot cabotage zoals opgenomen in de Wet wegvervoer
goederen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

8

De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat, in
het geval van het niet voldoen van een informatieverplichting door een
werkgever, deze werkgever aansprakelijk kan worden gesteld door de
werknemer. Zij vragen of de regering kan aangeven in hoeverre de
werkgever dan aansprakelijk gesteld kan worden. En in hoeverre moet
voor deze aansprakelijkheidstelling de invoering van de digitale vrachtbrief niet randvoorwaardelijk zijn. Kan de regering aangeven welke landen
deze digitale vrachtbrief hebben ingevoerd. Als de werknemer niet slaagt
met zijn vordering op grond van hoofdelijke aansprakelijkheid, kan hij
volgtijdelijk iedere andere wederpartij aanspreken. Kan er sprake zijn van
dubbele werking.
In antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie over de
informatieverplichting van de werkgever kan gesteld worden dat de
werkgever, los van de informatieverplichting, aansprakelijk is voor de
voldoening van het aan de werknemer verschuldigde loon op grond van
artikel 7:616a BW. Hij is tevens verplicht om aan de werknemer op grond
van artikel 7:616e BW de informatie over de verschillende opdrachtgevers,
wederpartijen en schakels in de keten te verschaffen. Daarop staat geen
sanctie. Ten aanzien van de digitale vrachtbrief geldt dat het voor de
werknemers niet noodzakelijk is om te beschikken over digitale vrachtbrieven om te weten wie de opdrachtgevers zijn. De digitale vrachtbrief
geeft namelijk geen extra informatie ten opzichte van de papieren
vrachtbrief. Vooralsnog wordt er binnen Europa nog slechts zeer beperkt
gebruik gemaakt van de digitale vrachtbrief. De regering beantwoordt de
vraag over dubbele werking ontkennend. Eerst dient de werknemer zijn
werkgever en diens opdrachtgever(s) op grond van artikel 7:616a BW
hoofdelijk aansprakelijk te stellen. Is deze poging om het loon op te eisen
niet succesvol, dan kan op grond van artikel 7:616b BW met de volgtijdelijke ketenaansprakelijkheid getracht worden andere partijen in de keten
aan te spreken.
3. Uitvoering- en handhavingstoets
De leden van de PvdA-fractie hebben begrepen dat deze initiatieven
hebben geleid of zullen leiden tot meer verantwoordelijkheden en
activiteiten voor de Inspectie SZW. Kan de regering inzicht geven in haar
visie op de handhavingscapaciteit die in de nabije toekomst nodig zal zijn
bij de Inspectie SZW om de nieuwe regels te handhaven. Worden er extra
maatregelen in voorlichtende en handhavende zin voorzien? In hoeverre
is de huidige capaciteit toereikend en zal die in de toekomst toereikend
zijn? De leden van de CDA-fractie vragen hoe artikel 10 van de Wet avv
zich verhoudt tot onderhavige wetgeving. Kan de regering aangeven wat
in de praktijk de verwachte extra inzet voor dit wetsvoorstel van de
Inspectie SZW zal zijn. Heeft de Inspectie SZW voldoende capaciteit om
deze extra inzet waar te kunnen maken, zo vragen deze leden.
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk om bij onderbetaling naast de
werkgever ook andere partijen in de keten aan te spreken. Naar
verwachting zal dit niet leiden tot extra inzet van de Inspectie SZW, omdat
het voorstel betrekking heeft op de civielrechtelijke relatie tussen partijen
in de keten van werkgevers en opdrachtgevers. Dit voorstel hangt samen
met verschillende maatregen om naleving van arbeidsvoorwaarden te
bevorderen en schijnconstructies te bestrijden, maar richt zich niet op het
vaststellen van het verschuldigde loon op grond van de geldende cao. Wel
kan er aanleiding zijn om een onderzoek uit hoofde van art. 10 Wet avv te
vragen aan de Inspectie SZW. Op basis van artikel 10 Wet avv kan de
Inspectie SZW cao- partijen ondersteunen bij de handhaving van de cao;
wanneer sociale partners een gegrond vermoeden hebben dat de cao niet
wordt nageleefd, kunnen zij bij de Inspectie SZW een verzoek indienen
voor een onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

9

De Inspectie SZW heeft in de periode 2014–2015 ca. 15 van dergelijke
onderzoeken in de sector gedaan, waarvan inmiddels 11 onderzoeken zijn
afgerond. Of dit wetsvoorstel ook leidt tot een toenemend aantal artikel
10-onderzoeken is moeilijk in te schatten, maar de regering verwacht van
niet.
4. Regeldrukeffecten
De leden van de VVD-fractie vragen de regering om in euro’s aan te geven
tot welke administratieve lasten dit voorstel leidt. Ook vragen de leden
wat dit betekent voor de concurrentiepositie van de Nederlandse
transportsector.
Met dit wetsvoorstel wordt vooral een preventief effect beoogd. Met name
opdrachtgevers die met bonafide partijen in zee gaan hebben van dit
wetsvoorstel geen administratieve lasten te duchten. Vanuit dit oogpunt
zal dit wetsvoorstel geen gevolgen hebben voor de administratieve lasten
voor bedrijven. Wel kan het zijn dat opdrachtgevers garanties willen
hebben dat zij inderdaad met bonafide partijen zaken doen. In dat geval
zullen deze opdrachtgevers bepaalde controlemaatregelen moeten
nemen. Strikt genomen vallen deze maatregelen, zoals ook in de WAS is
aangegeven, niet onder het begrip administratieve lasten.
Daarbij is het niet ondenkbaar dat Nederlandse opdrachtgevers eerder
voor binnenlandse transporteurs zullen kiezen omdat zij in die situatie een
betere controle kunnen uitvoeren op de betaling van het toepasselijke
loon. Te meer omdat in de cao Beroepsgoederenvervoer over de weg is
bepaald dat bedrijven die onder de cao vallen moeten bedingen in
overeenkomsten van onderaanneming, die in of vanuit de Nederland
gevestigde onderneming van werkgever worden uitgevoerd, dat de
basisarbeidsvoorwaarden van deze Nederlandse cao worden toegekend
aan werknemers, ook bij buitenlandse transporteurs (zie artikel 73 van die
cao). Derhalve verwacht de regering geen nadelige effecten voor de
concurrentiepositie van de Nederlandse transporteurs. De omringende
landen kennen een gelijksoortige regeling waardoor een gelijk speelveld
wordt gecreëerd. Ook daar zullen transporteurs extra inspanningen
dienen te verrichten om aansprakelijkstelling te voorkomen.
Op de vragen van de leden van de VVD-fractie met betrekking tot de
concurrentiepositie en het aantal bedrijven is reeds ingegaan in paragraaf
2.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in hoeverre dit
wetsvoorstel van invloed zal zijn op de toename van het aantal rechtszaken.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, heeft de Raad voor de
rechtspraak een inschatting gegeven van de verwachte toename van de
werklast als gevolg van de WAS. De Raad verwacht dat een eventuele
toename kan worden opgevangen binnen de bestaande capaciteit.
Hierboven is reeds aangegeven, dat met dit wetsvoorstel een preventieve
werking wordt beoogd. Het feit dat de sector goederenvervoer over de
weg thans bezig is met de uitwerking van een keurmerk wijst daar op. Ook
mede daarom is de verwachting dat het aantal rechtszaken nauwelijks zal
toenemen.
Artikelsgewijs
Artikel III
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering een indicatie kan geven
van de inwerkingtreding. Ook de leden van de PvdA-fractie en de
CDA-fractie vragen naar een nadere toelichting op de inwerkingtredingsbepaling, nu gekozen kan worden voor een moment waarop de ketenaan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

10

sprakelijkheid voor de vervoersector het meest effectief kan worden
ingezet.
In het wetsvoorstel is geregeld dat het in werking zal treden op een nog
nader te bepalen moment. Hiermee wordt aangesloten bij de bestaande
wetgevingspraktijk. Het streven is zoveel mogelijk aan te sluiten bij de
vaste verandermomenten, t.w. 1 juli en 1 januari. Inwerkingtreding op
1 januari 2017 zou gelet op de voorbereidingen in de sector haalbaar
kunnen zijn en derhalve het meest effectief zijn.
De uiteindelijke datum van inwerkingtreding is afhankelijk van het verloop
van de parlementaire behandeling. Tevens is van belang dat de Wet
raadgevend referendum bepaalde termijnen kent voor inwerkingtreding
die in acht dienen te worden genomen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 461, nr. 6

11