Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 987

Voorstel van wet van de leden Swinkels,
Recourt en Van Oosten tot wijziging van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek en de
Faillissementswet teneinde de omvang van de
wettelijke gemeenschap van goederen te
beperken

Nr. 18

GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN HET LID VAN NISPEN TER
VERVANGING VAN DAT GEDRUKT ONDER NR. 15
Ontvangen 14 april 2016
De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
In artikel I wordt na onderdeel F een onderdeel ingevoegd, luidende:
G
Na artikel 183 wordt een titel ingevoegd, luidende:
Titel 10A Ongehuwd samenleven
Artikel 184
1. Indien een persoon met een ander samenleeft als waren zij gehuwd,
kan deze persoon die:
a. arbeid heeft verricht in het door de ander uitgeoefende beroep of
bedrijf of in de huishouding, zonder voor die arbeid een passende
beloning te ontvangen, of
b. zorgtaken in het gezin, in zijn familie of in de familie van de ander
heeft verricht zonder voor die zorgtaken een passende beloning te hebben
ontvangen, of
c. tijdens het samenleven ernstig ziek of gehandicapt is geraakt,
aanspraak maken op een billijke vergoeding van de ander, in geval van
het beëindigen van de samenleving, indien beëindiging van de samenleving zonder billijke vergoeding, gelet op de omstandigheden van het
geval, onredelijk is.
2. Op verzoek van de vergoedingsplichtige kan de rechter wegens
gewichtige redenen bepalen dat de billijke vergoeding, al dan niet
vermeerderd met een in de beschikking te bepalen rente, in termijnen of
eerst na verloop van zekere tijd, hetzij ineens, hetzij in termijnen behoeft
te worden voldaan. Hierbij let de rechter op de belangen van beide
partijen. De rechter kan de vergoedingsplichtige verplichten binnen een
bepaalde tijd zakelijke of persoonlijke zekerheid te stellen voor de
voldoening van de verschuldigde geldsom.

kst-33987-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 987, nr. 18

1

3. De mogelijkheid om aanspraak te maken op een billijke vergoeding
verjaart, indien de belanghebbende niet binnen een hem door de
vergoedingsplichtige gestelde redelijke termijn, en uiterlijk drie jaren na
het beëindigen van de samenleving, heeft verklaard een billijke
vergoeding te wensen.
4. Hetgeen in de vorige leden omtrent de daar bedoelde personen is
bepaald, geldt op overeenkomstige wijze na hun overlijden voor hun
rechtverkrijgenden onder algemene titel.
5. Van het eerste tot en met het derde lid kan niet worden afgeweken.
Toelichting
Dit amendement introduceert een billijkheidscorrectie door de rechter
bij ongehuwd samenwonenden, in die gevallen waarin de beëindiging
van de samenleving zonder billijke vergoeding onredelijk is.
Voor zover mogelijk is bij dit amendement, alsmede in deze toelichting,
aansluiting gezocht bij het amendement dat een billijkheidscorrectie door
de rechter introduceert om de negatieve gevolgen van onder meer koude
uitsluiting tegen te gaan (Kamerstukken II 2015/16, 33 987, nr. 14).
Niet alleen het systeem van koude uitsluiting, ook het uit elkaar gaan
van personen nadat zij hebben samengeleefd als waren zij gehuwd (de
ongehuwd samenwonenden) kan, indien er geen enkele vorm van
vergoeding of verrekening plaatsvindt, tot onrechtvaardige situaties
leiden. Dat doet zich met name voor na een langdurige periode van
samenwonen «als waren zij gehuwd», zoals het voeren van een gezamenlijke huishouding. Van de beëindiging van de samenleving kan worden
gesproken als er geen gezamenlijke huishouding meer wordt gevoerd en
als een van de partners zijn hoofdverblijf niet langer in dezelfde woning
heeft.
Dit amendement sluit aan bij de bevindingen van het onderzoek naar de
materiële problemen en onbillijkheden na scheiding van in koude
uitsluiting gehuwde echtgenoten en na scheiding van ongehuwd
samenlevende partners, alsmede instrumenten voor de overheid om deze
tegen te gaan («Koude uitsluiting», Antokolskaia e.a., Groningen 2010,
WODC, https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/koudeuitsluiting.aspx#project-informatie) dat op verzoek van de Kamer is
verricht.
Het onderzoek stelt dat er een algemene trend is dat wetgevers van
steeds meer landen de noodzaak voelen om ongehuwde samenwoners
enige bescherming te bieden tegen vermogensrechtelijke problemen. Het
aantal ongehuwd samenlevende partners groeit, een steeds groter aantal
kinderen groeit op in deze samenlevingsvorm. Daarnaast speelt een rol
dat uit sociaal-empirisch onderzoek is gebleken dat de oude opvatting dat
niet-trouwen en het niet sluiten van een samenlevingscontract berust op
een bewuste keuze van beide partners, veelal niet strookt met de feiten.
Het onderzoek concludeert dat er termen aanwezig zijn om een
wettelijke regeling te introduceren om problemen en onbillijkheden te
ondervangen die zich bij het verbreken van een relatie van ongehuwd
samenwonenden kunnen voordoen.
Bij de vormgeving van regelingen voor de vermogensrechtelijke relaties
van ongehuwd samenlevende partners moet het volgende dilemma
worden beschouwd. Enerzijds het respect voor de autonomie van
samenwonende paren die, al dan niet willens en wetens, voor deze
relatievorm hebben gekozen. Anderzijds het zonder bescherming laten
van de zwakkere partij. De indiener gaat ervan uit dat de rechter niet snel
in de autonome keuzes van samenwonende paren zal ingrijpen. Daarom
ligt een billijke vergoeding alleen voor de hand in situaties die als
bijzonder onredelijk moeten worden beschouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 987, nr. 18

2

Met dit dilemma is uitdrukkelijk rekening gehouden. De partner die van
mening is dat de beëindiging van de (langdurige) samenleving zonder
billijke vergoeding in zijn of haar geval onredelijk is, kan dit aan de rechter
voorleggen. Vervolgens zijn de gewone bewijsregels van toepassing. De
bewijslast ligt bij de verzoeker (wie stelt moet bewijzen, zie artikel 150
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv)). Bewijs kan worden
geleverd door alle middelen, tenzij de wet anders bepaalt (zie artikel 152
Rv). Het is aan de rechter om in voorkomende gevallen te beoordelen of
de beëindiging van de samenleving zonder billijke vergoeding onredelijk
is en dat daaruit voortvloeit dat aanspraak kan worden gemaakt op een
billijke vergoeding.
Dit amendement regelt dat de persoon die arbeid heeft verricht in de
huishouding of in het door de andere partner uitgeoefende beroep of
bedrijf, zonder voor die arbeid een passende beloning te ontvangen,
aanspraak kan maken op een billijke vergoeding. Daarnaast regelt dit
amendement dat er aanspraak bestaat op een billijke vergoeding voor de
persoon die zorgtaken in het gezin of in de familie heeft verricht zonder
daarvoor een passende beloning te hebben ontvangen. Onder familieleden worden niet alleen de bloed- of aanverwanten van de partners
verstaan, maar ook andere personen die tot het gezin behoren of hebben
behoord, of met wie een van de partners in nauwe persoonlijke betrekking
staat. Gedacht kan worden aan stiefkinderen of stiefouders. Het is aan de
rechter om hier in concrete gevallen toepassing aan te geven. Als derde
situatie is opgenomen de situatie dat de partner tijdens de samenleving
ernstig ziek of gehandicapt is geraakt. Ook dan moet er naar de mening
van de indiener sprake zijn van een mogelijkheid een correctie te laten
toepassen door de rechter.
De personen kunnen alleen aanspraak maken op deze billijke
vergoeding wanneer zij met elkaar hebben samengeleefd «als waren zij
gehuwd».
Er is gekozen voor de term «billijke vergoeding» om de volgende
redenen. Door de gekozen formulering kan rekening worden gehouden
met de (financiële) situatie van beide partijen. Zo kan bijvoorbeeld
rekening worden gehouden met zaken als het profijt dat de
niet-beroepsactieve partner heeft gehad van de opgedane werkervaring of
juist het ontbreken daarvan. Ook kan bijvoorbeeld rekening worden
gehouden met het opgebouwde vermogen van de persoon in wiens
bedrijf, beroep of huishouding de niet-beroepsactieve partner heeft
gewerkt, alsmede alle overige omstandigheden van het geval. De rechter
moet maatwerk kunnen leveren, iedere situatie staat op zichzelf.
Voor het bepalen van de billijke vergoeding is dus niet alleen de
uitsparing van kosten voor arbeid relevant en kan dan ook niet alleen
worden volstaan met het bepalen van de financiële waarde van de
verrichte arbeid of de verzorging van de huishouding van de
niet-beroepsactieve partner. Het is de bedoeling dat ook een billijke
vergoeding kan worden ontvangen voor eventueel gedurende de
samenleving opgebouwd vermogen.
Het tweede lid regelt dat de betaling ineens of in termijnen kan
geschieden en dat de rechter kan verplichten zakelijk of persoonlijke
zekerheid te stellen voor de voldoening van de betalingsverplichting.
Het derde lid bepaalt dat het recht van de niet-beroepsactieve partner
op een billijke vergoeding verjaart wanneer hij niet binnen een door de
vergoedingsplichtige partner gestelde redelijke termijn verklaart een
billijke vergoeding te wensen. Het recht van de niet-beroepsactieve
partner op een billijke vergoeding verjaart in elk geval wanneer deze niet
heeft verklaard een billijke vergoeding te wensen binnen drie jaren na het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 987, nr. 18

3

beëindigen van de samenleving. Met deze verjaringstermijn van drie jaren
wordt aangesloten bij de verjaringstermijn zoals gehanteerd in artikel
1:141, lid 6, BW inzake periodieke verrekenbedingen.
Het vierde lid bepaalt dat het recht op een billijke vergoeding in stand
blijft ten opzichte van de erfgenamen, als een van de personen overlijdt.
In het vijfde lid wordt het principe neergelegd dat niet van deze
bepaling kan worden afgeweken.
Dit amendement vervangt amendement TK 33 987, nr. 15 in verband
met een kleine technische aanpassing (verlettering van onderdeel F tot
onderdeel G) naar aanleiding van de tweede nota van wijziging (Kamerstukken II 2015/16, 33 987, nr. 16)
Van Nispen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 987, nr. 18

4