Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 140

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2018
In het wetgevingsoverleg van 26 juni 2018 heb ik u toegezegd dat ik uw
Kamer in het najaar zou informeren over de inzet van mensen met een
arbeidsbeperking bij de rijksoverheid en de acties om die te versnellen1.
Ook is toegezegd dat uw Kamer in het laatste kwartaal van 2018 wordt
geïnformeerd over de acties die de werkgevers uit de verschillende
overheidssectoren hebben genomen naar aanleiding van het brede
onderzoek naar knelpunten en mogelijkheden bij de overheid, dat de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 2 juli 2018 aan
uw Kamer heeft gezonden2. Met deze brief geef ik uitvoering aan deze
toezeggingen.
Allereerst hecht ik eraan te benadrukken dat de overheidswerkgevers zich
terdege realiseren dat de opgave om samen met de marktsector 125.000
banen te creëren, niet ter discussie staat en dat de urgentie hoog is deze
banen te realiseren. Ook zij willen dat mensen met een arbeidsbeperking
niet aan de kant staan, maar volwaardig mee kunnen doen in de
maatschappij.
Terugblik
Dit jaar is er veel gebeurd rondom de banenafspraak. Voor de overheid
zijn belangrijke ontwikkelingen geweest de invoering van de quotumregeling, de resultaten van het hierboven vermelde brede onderzoek, en de
door de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aangekondigde vereenvoudiging van de regelgeving rondom de banenafspraak.
Wegens achterblijvende resultaten bij overheidswerkgevers werd per
1 januari 2018 de quotumregeling voor de overheid geactiveerd.
Daarnaast wees het brede onderzoek uit dat er bij overheids- en onder-

1
2

kst-34352-140
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 34 950 VII, nr. 7
Kamerstuk 34 352, nr. 112

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 352, nr. 140

1

wijswerkgevers de wil en het commitment is om een succes te maken van
de banenafspraak, maar dat dit nog niet altijd tot voldoende resultaten
leidt.
Tegelijkertijd werd echter ook steeds meer duidelijk dat de geldende weten regelgeving (ook) voor de overheid ongewenste elementen bevat en
risico’s voor
perverse effecten. Eén van de grootste knelpunten was dat de banen die
door de overheid via de inkoop van diensten worden gegenereerd, niet
meetellen bij de inkopende overheid. Het gaat hier vaak om uitvoerende
werkzaamheden waarover in het verleden besloten is deze uit te besteden
en die vaak juist geschikt zijn voor mensen met een arbeidsbeperking. Als
gevolg hiervan ging veel tijd en energie verloren aan het nagaan op welke
plaatsen de overheid banen kon realiseren die voor haar quotum
meetelden in plaats van aan het realiseren van nieuwe banen.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft
aanvullend op haar brief van 7 september 20183 op 20 november jl. een
contourenbrief4 uitgebracht over de voorgenomen verbetering en
vereenvoudiging van de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten.
Belangrijke onderdelen van de vereenvoudiging is het opheffen van het
onderscheid tussen overheid en markt en verminderen van bureaucratie
en administratieve lasten. Het wordt hierdoor (ook) voor de overheid veel
eenvoudiger om banen voor arbeidsbeperkten te realiseren. De
knelpunten van het huidige systeem worden opgelost en de mogelijkheden voor alle werkgevers vergroot.
Blik op de toekomst
Bestuurlijke afspraken met de werkgevers van overheids- en onderwijssectoren
Mede namens de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media heb ik in een persoonlijke brief
de vertegenwoordigers van de werkgevers van overheids- en onderwijsssectoren uitgenodigd bestuurlijke afspraken met ons te maken. De
bestuurlijke afspraken willen wij laten uitmonden in een werkagenda met
concrete acties voor elke overheidssector. De acties hebben als doel de
inspanningen en resultaten te stimuleren, faciliteren en inzichtelijk te
maken, goede voorbeelden te delen en de voortgang te bewaken. Het
overleg met de sectoren is inmiddels gestart. Afgesproken is de bestuurlijke afspraken eind januari 2019 te ondertekenen. Hiermee willen de
werkgevers van de overheid- en onderwijssectoren laten zien dat zij de
afspraak voortvloeiend uit het Sociaal Akkoord 2013 nakomen: 125.000
banen in totaal, waarbij overheids- onderwijswerkgevers hun verantwoordelijkheid nemen voor hun aandeel.
Inrichting Kennisalliantie
Eén van de adviezen uit het brede onderzoek is het inrichten van een
zogenaamde «kennisautoriteit» voor de overheid, waar overheidswerkgevers met praktische vragen over de uitvoering van regelingen terecht
kunnen. Overheidswerkgevers zijn er ook bij gebaat als er een team is dat
op verzoek kan langskomen om mee te denken en advies te geven over
mogelijkheden. In de markt bestaan dergelijke teams en zijn er goede
ervaringen mee. De beoogde Kennisalliantie, die op dit moment wordt
3
4

Kamerstuk 34 352, nr. 115
Kamerstuk 34 352, nr. 137

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 352, nr. 140

2

ingericht, zal de overheidssectoren actief ondersteunen, om realisatie van
banen verder te brengen en zal intensief samenwerken met andere
partijen die al actief zijn op dit vlak.
Rijksoverheid
De rijksoverheid heeft uitdrukkelijk de ambitie om een inclusieve
werkgever te zijn. In mijn brief van 13 juli 20185 over het Strategisch
Personeelsbeleid Rijk 2025 heb ik een aantal nieuwe maatregelen
aangekondigd, die worden uitgewerkt om een inclusieve werkomgeving
en diversiteit binnen het Rijk te bevorderen.
In die brief heb ik de versnelling van de instroom van mensen met een
arbeidsbeperking aangekondigd, onder meer via collectieve instroom in
teams en door samenwerking met dienstverleners uit de marktsector die
in opdracht van de rijksoverheid werken. De opgave van het Rijk is een
stapsgewijze realisatie van ca. 5000 banen tot 2026. In de Jaarrapportage
Bedrijfsvoering Rijk 2018 die u in mei 2019 wordt toegezonden, informeer
ik u over de kwantitatieve realisatie van banen bij het Rijk ultimo 2018.
Meerjarige aanpak met vier plaatsingsmethodes of combinaties daarvan
De rijksoverheid werkt sinds eind 2016 met een meerjarige aanpak die
bijdraagt aan de realisatie van de opgave om banen te creëren voor
mensen met een arbeidsbeperking. Deze aanpak is recent met het
perspectief op de voorgenomen wetswijzigingen, zoals aangekondigd
door de Staatssecretaris van SZW, geactualiseerd (zie hiervoor de eerste
bijlage6). Kennis over deze aanpak wordt actief gedeeld met andere
overheidssectoren. De meerjarige aanpak bestaat uit verschillende
methodes of combinaties daarvan om banen te realiseren. De ministeries
hebben alle eigen meerjarige plannen vastgesteld.
Binnen het Rijk hebben overigens geen in-bestedingen plaatsgevonden
om de reden dat de banen voor arbeidsbeperkten dan zouden meetellen
bij het Rijk. In-bestedingen zoals de schoonmaak en de beveiliging, die in
het verleden hebben plaatsgevonden, zijn gerealiseerd in het kader van
bevordering van de arbeidsmarktpositie van medewerkers in lage
loonschalen. 7
De meerjarige aanpak bestaat uit de volgende vier methodes:
Individuele plaatsingen
Bij de eerste methode gaat het om individuele instroom van mensen met
een arbeidsbeperking op (nieuwe) aangepaste werkpakketten (via
jobcarving en functiecreatie) of nieuwe reguliere functies (in deeltijd of
met een extra voorziening). Alle ministeries hebben op deze wijze mensen
met een arbeidsbeperking in dienst genomen. Mensen zijn aan het werk
op werksoorten zoals beleidsondersteuning, administratie, baliewerk en
web-beheer. Een ander voorbeeld van een op maat gesneden taak is het
maken van samenvattingen van wetenschappelijke artikelen.
Daarnaast is met ingang van 1 oktober 2018 een rijksbreed programma
gestart om hoger opgeleide mensen met een arbeidsbeperking (HBO- en
WO-niveau) te laten instromen bij het Rijk. Het betreft mensen met een
fysieke beperking (zoals
afhankelijkheid van een rolstoel, beperkt in energie, doofheid en slechtziend of blind) en/of mentale beperking (zoals een beperking in het
5

Kamerstuk 31 490, nr. 243
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7
Kamerstuk 31 490, nr. 134
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 352, nr. 140

3

autistisch spectrum), die vanwege het karakter van het werk en het hoge
opleidingsniveau relatief snel inzetbaar zijn op reguliere taken. Hiervoor
wordt samengewerkt met sociale ondernemers. Het programma is
bedoeld als aanvulling op initiatieven van de ministeries zelf.
Collectieve plaatsingen
Bij de tweede werkwijze gaat het om collectieve instroom van mensen
met een arbeidsbeperking. Sinds eind 2016 verzorgt een rijksbrede
programma-organisatie, Binnenwerk, de collectieve plaatsingen in teams
van 10 tot 15 medewerkers met een gespecialiseerde teamleider en een
vaste jobcoach. Zo’n 185 nieuwe collega’s zijn tot op heden via dit model
in diverse speciaal ontwikkelde werksoorten aan de slag. Voorbeelden zijn
toetsenbordreiniging, autowassen zonder water, P-dossiers op orde en
AVG-proof maken, onderhoud van natuurgebieden en gebouwassistentie.
Deze aanpak leent zich met name voor medewerkers die baat hebben bij
gespecialiseerde aansturing en graag werken met directe collega’s uit de
doelgroep. Op die manier ontwikkelt men werknemersvaardigheden in
nuttig werk. Daarnaast wordt centraal expertise opgebouwd over goed
werkgeverschap voor mensen met een doelgroepindicatie: Binnenwerk
vervult namelijk de rol van gemandateerd werkgever namens bijna alle
werkgevers van het Rijk, waaronder uw Kamer.
De aangekondigde vereenvoudiging van de wet Banenafspraak en de
opheffing van het onderscheid markt en overheid maken het mogelijk een
aanzienlijke impuls te geven aan het creëren van collectieve plaatsingen.
Dit heeft ertoe geleid dat het topmanagement Binnenwerk recent de
opdracht heeft gegeven 310 nieuwe banen te creëren in 2019. Deze banen
zullen worden gerealiseerd in de archiefbewerking, opschoning van
dossiers, schoonmaak, natuuronderhoud en administratieve ondersteuning.
Plaatsingen via inkoop en social return on investment (SROI): Maatwerk
voor mensen
Het inkoopdomein biedt veel kansen om banen te realiseren voor mensen
met een afstand tot de arbeidsmarkt (waaronder mensen met een
arbeidsbeperking) en vormt de derde methode in de rijksbrede aanpak.
Sinds 1 januari 2018 werken HR en Inkoop bij het Rijk samen met
leveranciers en dienstverleners aan nieuwe, creatieve manieren om
mensen via inkoopcontracten van het Rijk naar werk te begeleiden: dit is
Maatwerk voor Mensen.
Arbeidsparticipatie staat centraal, of dit nu bij het Rijk is of bij andere
werkgevers. Om meer sociale impact te bereiken wordt gewerkt in
proeftuinen. Een proeftuin social return is een werkwijze die ruimte biedt
om samen met, en vanuit de kracht van de leveranciers tijdens een
aanbestedingstraject te leren en experimenteren met de inzet van social
return. Dit kan in nieuwe of bestaande opdrachten zijn. Rijksbreed wordt
begeleiding geboden bij de implementatie van deze nieuwe werkwijze. Tot
nu toe worden in 17 proeftuinen (onder meer in de financiële functie, ICT
en specialistische inkoop) zo’n 60 mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt naar werk begeleid, waarvan een groot aantal al daadwerkelijk aan het werk is. Ongeveer een kwart daarvan zijn mensen met een
doelgroepindicatie.
Voorbeelden van proeftuinen zijn een traineeship voor hoger opgeleide
statushouders, een scholarship voor justitiabelen, begeleiding van
mensen met een arbeidsbeperking naar een banen met een digitale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 352, nr. 140

4

component, werkervaringsplaatsen en ontwikkelmogelijkheden voor
mensen met een autistische stoornis op terreinen van cybersecurity, data
en ICT.
Daarnaast wordt voor de inzet van mensen met een arbeidsbeperking
samen met leveranciers gekeken naar de mogelijkheden in bestaande of
nieuwe inkoopcontracten van bijvoorbeeld catering, groenvoorziening,
vervoer en logistiek, en vergaderarrangementen. Mede op basis van deze
ervaringen gaat het Rijk werk maken van een transitie in het inkoopdomein naar Maatschappelijk Verantwoord Inkopen. In alle kansrijke
contracten zal de SROI-verplichting worden ingevuld. Op deze wijze benut
het Rijk haar inkoopkracht samen met haar opdrachtgevers, beleidsmakers en leveranciers. De proeftuinen met leveranciers in het kader van
inkoop en SROI worden in 2019 gecontinueerd, verder uitgebreid en
geëvalueerd. Conform afspraak worden de resultaten van deze evaluatie
met u gedeeld. Zie ook www.maatwerkvoormensen.nl
Banen in samenwerking met andere werkgevers
Het Rijk is als een van de grootste werkgevers in Nederland bereid samen
met andere werkgevers (regionale) samenwerkingsverbanden aan te gaan
als het de kansen op werk voor mensen met een arbeidsbeperking
vergroot. Deze vierde methode van de meerjarige aanpak, die nu met de
wetswijziging mogelijk wordt, biedt ruimte voor creatieve ideeën. Het
hoeft namelijk nu niet per se meer te gaan om banen binnen de eigen
organisatie. Werkgevers die zelf geen kans zien duurzame banen in hun
eigen organisatie te realiseren kunnen investeren in banen bij andere
werkgevers. Bij natuurorganisaties, kinderboerderijen, speelterreinen,
pretparken etc. ligt veel potentieel werk dat nu niet wordt gedaan.
Stand van zaken acties overige overheids- en onderwijssectoren
Ook de overige 13 overheids- en onderwijssectoren hebben de ambitie
banen te realiseren voor arbeidsbeperkten, zoals afgesproken in het
Sociaal Akkoord.
Ik verwijs u naar de tweede bijlage8 van deze brief, waarin hun rapportages zijn opgenomen.
Tot besluit benadruk ik dat ik vertrouwen heb in de werkgevers van de
overheids- en onderwijssectoren dat zij zich inspannen banen voor
mensen met een arbeidsbeperking te realiseren. Zij experimenteren volop
met de ontstane ruimte, nu de overheid en de markt samen kunnen
optrekken. Zoals aangegeven zullen de bestuurlijke afspraken met de
werkgevers van de overheids- en onderwijssectoren de basis zijn voor
werkagenda’s die banen voor mensen met een arbeidsbeperking mogelijk
maken. Het gaat er om dat deze mensen niet aan de kant staan en via
werk participeren in de maatschappij. Deze doelstelling bindt ons allen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 352, nr. 140

5