2
Vragenuur: Vragen Sneller
Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 12.3 van het Reglement van Orde.

keer door de Ombudsman op deze manier op de vingers
wordt getikt. En is zij bereid om met het OM in gesprek te
gaan om ervoor te zorgen dat die behoorlijke klachtenafhandeling er komt?
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de minister.

Vragen van het lid Sneller aan de minister van Justitie en
Veiligheid over het bericht "Ombudsman: OM handelt
klachten over sepot bij strafzaken niet goed af".
De voorzitter:
Aan de orde is het mondelinge vragenuur. Ik heet de
minister van Justitie en Veiligheid, de Kamerleden, de
mensen op de publieke tribune en de mensen die op een
andere manier het mondelinge vragenuur volgen van harte
welkom.
Ik geef als eerste het woord aan de heer Sneller van D66.
Hij heeft een vraag aan de minister over het bericht
"Ombudsman: OM handelt klachten over sepot bij strafzaken
niet goed af". Het woord is aan de heer Sneller van D66.

De heer Sneller (D66):
Dank u wel, voorzitter. Het kan iedereen overkomen dat je
wordt verdacht van een strafbaar feit. In een rechtsstaat is
het cruciaal dat je dan onschuldig bent tot het tegendeel
wordt bewezen. Tegenover dat recht van de verdachte staat
de plicht van het Openbaar Ministerie om daar heel zorgvuldig mee om te gaan. Bijna 60.000 keer per jaar besluit het
OM om een verdachte uiteindelijk niet strafrechtelijk te
vervolgen. Dat noemen we met een duur woord — u
noemde het al, voorzitter — een sepot. Maar zo'n sepot
verschijnt wel als aantekening op je strafblad. Hierdoor
hebben sommige ex-verdachten het gevoel veroordeeld te
zijn door het OM zonder dat ze ooit een rechter gezien
hebben.
Voorzitter. Die aantekening kan grote gevolgen hebben,
bijvoorbeeld wanneer iemand een verklaring omtrent het
gedrag, een zogenaamde vog, nodig heeft. Die vog is steeds
vaker nodig. Die wordt wel 1,4 miljoen keer per jaar aangevraagd. Voor heel veel mensen geldt: geen vog, dus geen
baan of vrijwilligerswerk. Doorslaggevend daarbij is dan
de reden waarom het OM besluit om te seponeren, de
zogenaamde sepotcode. Dan maakt het natuurlijk een groot
verschil of het gaat om onvoldoende bewijs, met als code
02, of om een oud feit, met als code 43. Mensen die het met
het Openbaar Ministerie oneens zijn over die code, kunnen
daarvoor niet naar de rechter stappen. Er rust dus een extra
zware verantwoordelijkheid op het OM en op deze minister
om goede rechtsbescherming te bieden.
Wat is het geval? De Ombudsman trekt aan de bel, omdat
het OM deze verantwoordelijkheid onvoldoende waarmaakt.
Er is sprake van onvoldoende toelichting op besluiten,
onvoldoende persoonlijk contact met klagers en een
onvoldoende frisse blik bij de herbeoordeling. Het probleem
is dat dit niet de eerste keer is. Twee jaar geleden al tikte
de Ombudsman het OM over hetzelfde punt op de vingers.
Het gaat dus om een recidivepunt. Daarom is deze minister
nu echt aan zet. Mijn vraag aan haar is of zij kan garanderen
dat ze zal voorkomen dat het Openbaar Ministerie nog een

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Sneller

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dank u wel, voorzitter. Om te beginnen is het wellicht goed
om te zeggen dat ik heel veel waarde hecht aan de aanbevelingen en rapporten van de Nationale ombudsman, of
deze nou zien op het OM of anderszins. Daar hebben we
het vaker over met elkaar. Ik heb afgelopen zomer een
kennismakingsgesprek gehad met de Nationale ombudsman. Tijdens dat gesprek hebben we ook stilgestaan bij dit
punt. Ook daar heb ik dit al met hem kunnen delen.
Voorzitter. Het is wellicht goed om richting de anderen die
meeluisteren nog even het volgende te benadrukken. Het
OM kan verschillende sepotcodes toekennen. Het gaat bijvoorbeeld om de code "ten onrechte als verdachte aangemerkt". De heer Sneller zei het al: dat kan iedereen overkomen. Je kunt dus ten onrechte als verdachte worden aangemerkt, maar er kan ook sprake zijn van onvoldoende
bewijs of de dader is niet strafbaar. Er zijn heel veel codes.
Ik snap het belang van een goede uitleg op het moment
dat het OM een sepotcode weigert aan te passen. Daar ging
dit over. Op het moment dat iemand die als verdacht in
beeld is gekomen zegt het niet eens te zijn met die code,
dan verwacht diegene dat er stappen worden gezet.
Het OM heeft mij laten weten absoluut kennis genomen te
hebben van de bevindingen van de Ombudsman en daarmee bezig te zijn en het gesprek aan te blijven gaan met de
Nationale ombudsman. Ik heb ook begrepen dat er binnenkort, in het nieuwe jaar, weer een gesprek is tussen het OM
en de Ombudsman. De heer Sneller vroeg: kan de minister
het garanderen? Ik zal altijd terughoudend zijn met het
garanderen van zaken, maar als ik de vraag mag verstaan
als "is het een belangrijk punt en bespreekt de minister het
met het OM en de Nationale ombudsman?" — ik ga ervan
uit dat zij ook met elkaar bespreken hoe het een en ander
verbeterd kan worden — dan is het antwoord: ja, zeker.
Voorzitter. Het OM heeft ook aangegeven intern na te gaan
hoe zij hun klachtenbehandeling kunnen verbeteren ten
aanzien van de klachten over de toegekende sepotcodes
en ook altijd open te staan voor verbeteringen om het proces te optimateli… optimaliseren. Sorry. Ik zit nu op mijn
zoveelste paracetamol vandaag. Ik probeer overeind te
blijven. Ik ben gewoon verkouden, gewoon verkouden.
De voorzitter:
Beterschap.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dank u wel. Ik zal dit dus zeker ook met het OM bespreken.
De tweede vraag was namelijk: kan je het garanderen? Ik
zal wel alles op alles zetten om ervoor te zorgen dat er altijd
goed en transparant wordt meegegeven wat hier aan de
hand is, waarom voor een bepaalde code wordt gekozen

13 december 2022
TK 34

34-2-1

of dat er in ieder geval met een open, frisse blik wordt
geluisterd als iemand in bezwaar gaat. Ik zal dat dus ook
agenderen bij het OM.
De heer Sneller (D66):
Ik hoor graag op welke termijn dat kan. Dank voor deze
beantwoording. Het is goed te horen dat de minister hierover ook met het OM gaat praten, maar dit is natuurlijk iets
dat al een paar jaar loopt. Vandaar dat ik ook graag zou
horen op welke termijn de minister denkt dat te kunnen
doen. Het is namelijk ook niet alsof het OM door in gesprek
te gaan met de Ombudsman nog moet gaan uitvinden wat
er nou precies nodig is. De Ombudsman is namelijk op zich
redelijk helder: zorg voor persoonlijk contact, voldoende
toelichting en motivering en een open blik bij de herbeoordeling. Dan hoor ik dus graag op welke termijn de minister
in gesprek kan gaan met het Openbaar Ministerie en ook
of zij de Kamer daarover kan informeren. Als laatste wil ik,
omdat dit al een tijd loopt, vragen of zij, als die verbetering
niet optreedt — dat is de afgelopen twee jaar namelijk
onvoldoende gebeurd naar de mening van de Ombudsman
— bereid is om te kijken naar een meer onafhankelijke
klachtenprocedure hiervoor. Want het is natuurlijk het OM
dat het oorspronkelijke besluit heeft genomen en dat ook
verantwoordelijk is voor de herbeoordeling. Daarna is vervolgens alleen maar een stap naar de Ombudsman mogelijk, die geen doorzettingsmacht heeft om daar vervolgens
iets aan te kunnen veranderen. Als dit niet wordt opgelost,
moeten we misschien kijken naar een meer onafhankelijke
klachtenprocedure.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Kijk, de onderzoeken van de Ombudsman gaan over individuele zaken. U weet — dat wordt mij gelukkig ook niet
gevraagd — dat ik daarover niets kan zeggen. Wat ik wel
heel goed vind, is dat de Ombudsman en het OM ook met
elkaar in gesprek gaan om te kijken hoe je op een ander
niveau kan bekijken hoe je dit proces in algemene zin nog
soepeler en beter kan laten verlopen. Ik heb zelf, volgens
mij, morgen overleg met het OM. Dat heb ik regelmatig.
Dus op het moment dat het eerstvolgende overleg met hen
is — dat is deze week nog, denk ik — zal ik zorgen dat ik het
daarin ook meeneem. Ik geef hiervan ook regelmatig
terugkoppeling. Ik zal dus even kijken in welke brief op een
goede manier kan terugkomen dat ik dat gesprek heb gehad.
De heer Sneller heeft gelijk. Vaak is de eerste en beste stap
om hierover in gesprek te gaan door een klacht in te dienen
of een gesprek aan te vragen met het OM. Daarna kan je
naar de Ombudsman. Ik zeg zeker niet dat we daar dan
iedereen maar naartoe moeten sturen, maar het sluitstuk
is in theorie natuurlijk wel die artikel 12-procedure. De
rechter wordt daarbij als onafhankelijke partij in beeld
gebracht. Maar ik zal het OM vooral meegeven met de
Ombudsman te bekijken welke lessen er getrokken kunnen
worden uit die individuele casuïstiek. Dat gesprek tussen
hen vindt begin volgend jaar plaats. Ik kom dus sowieso
bij de heer Sneller terug na al deze gesprekken. Laten we
het daar op houden.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Precies.
De heer Sneller (D66):
Volgens mij gaat het vooral om het wijzigen van de sepotcode om er inderdaad bijvoorbeeld voor te zorgen dat het
gewoon iets oplevert waardoor je wel die vog kan krijgen
en niet je baan verliest. Het gaat erom dat daar een onafhankelijke rechter naar kan kijken. Ik hoor graag of de
minister bereid is om dat in ieder geval te bestuderen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Laat ik daar nog wel aan toevoegen dat het hebben van een
bepaalde sepotcode of sepotcodes echt invloed kan hebben
op het verkrijgen van een verklaring omtrent gedrag, maar
het hoeft niet automatisch een vog in de weg te staan. Daar
wordt op die manier wel naar gekeken en rekening mee
gehouden. Ik denk niet dat de heer Sneller dat bedoelt, maar
ik vind het wel fijn om in dit gesprek nog toe te voegen dat
er waarschijnlijk ook zaken zullen blijven bestaan waarbij
de betrokkene het niet eens is met de code, waarna het OM
dat zo goed mogelijk probeert te motiveren, maar binnen
de mogelijkheden zegt: dit is wel wat het is en daar houden
we aan vast. Uiteindelijk zitten daar de deskundigen en
degenen die daarvoor in de lead zijn. Dus die balans is
daarin belangrijk, maar volgens mij komt dat nog steeds
overeen met de intentie van de heer Sneller, die ik meeneem.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Sneller.
De heer Sneller (D66):
Het kan namelijk hele grote gevolgen hebben voor mensen.
Daarom moet je kunnen vertrouwen op behoorlijk bestuur,
bij het Openbaar Ministerie in dit geval. We zullen die discussie dus voortzetten.
De voorzitter:
Dank u wel voor deze mondelinge vraag. Er is een aantal
vervolgvragen. Graag kort en krachtig, zoals u weet. Allereerst de heer Azarkan van DENK.
De heer Azarkan (DENK):
Een artikel 12-procedure lijkt me nou niet heel wenselijk.
Misschien is die theoretisch wel interessant, maar ik denk
niet dat heel veel mensen nou een uitgebreid onderzoek
zouden willen hebben als ook het OM twijfelt aan de haalbaarheid van een zaak. Ik hoorde de minister zeggen "we
zijn in gesprek met", "we zijn bezig" en "we gaan in overleg".
Erkent de minister nou dat dit voor een groep mensen echt
een probleem is?

De heer Sneller (D66):
Heel graag. Ik denk dat, los van artikel 12, het vragen "vervolg mij alsnog en breng mij alsnog voor strafrechter" een
beetje extreem is.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik zie dat de Ombudsman dat onderzoek heeft gedaan en
dit inderdaad concludeert. Dat doet hij aan de hand van
individuele casuïstiek. Daar kan ik natuurlijk niet over oordelen, maar zoals ik tegen de heer Sneller zei, kan ik vervol-

Tweede Kamer

13 december 2022
TK 34

Vragenuur: Vragen Sneller

34-2-2

gens wel aan de slag met de lessen die daaruit getrokken
kunnen worden voor het bredere verhaal.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dank u wel.

De heer Azarkan (DENK):
Dat is geen antwoord op mijn vraag. Ik heb het rapport van
de Ombudsman en het artikel ook gelezen, maar de vraag
is of de minister dat nou ook erkent. Want op basis daarvan
kan de minister zeggen: ik vind dit voor een groep mensen
ook dermate vervelend en nadelig dat ik me daarvoor ga
inzetten. En ik krijg die indruk gewoon niet. Gaat de minister
zich nou inzetten, omdat dit voor een groep mensen echt
heel vervelend uitpakt, of zegt zij: ik blijf een beetje in
rondjes praten?

De heer Ellian (VVD):
In het artikel in de NRC zegt de Ombudsman dat hij ziet dat
de minister van Justitie het moeilijk vindt om om te gaan
met de brieven en de rapporten van de Ombudsman. Maar
ik ken deze minister juist als een hoedster van de rechtsstaat. Zou de minister eventuele ruis kunnen wegnemen,
juist ook in het belang van dit onderwerp?

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik vind dat een wonderlijke samenvatting van mijn inbreng
van zojuist. Ik heb gezegd dat ik het gesprek met het OM
aanga, dat ik met de Ombudsman afgelopen zomer heb
gesproken en dat ik daar ook op terugkom. Dan zou het dus
mooi zijn als die woorden zo gewogen werden.
De voorzitter:
De minister gaat zich dus inzetten.
De heer Van der Staaij (SGP):
Het is goed dat de minister zich hiervoor wil inzetten, want
mensen kunnen inderdaad last hebben van zo'n sepotcode.
Ik wil nog even het punt onderstrepen dat de Ombudsman
maakt, namelijk dat dit punt kennelijk al eerder is aangekaart
en dat daar onvoldoende mee wordt gedaan. Ik zie dat soms
ook terug in de keurige beleefdheidsformules die door
allerlei organisaties worden gebruikt, zo van: we nemen
het serieus en staan altijd open voor verbeteringen. Maar
dan blijft het hangen en gebeurt er te weinig. Als het niet
kan, laat dan ook helder zijn waar de begrenzingen liggen.
Mijn vraag is dus of de minister dat punt ziet en dat ook
echt tot een oplossing wil brengen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dan gaat het inderdaad over proactief, transparant en duidelijk communiceren wat er aan de hand is op het moment
dat er een klacht komt. Ik denk dat dat absoluut nog beter
kan, wat ook wordt geconcludeerd. Wellicht kan dat aan de
hand van individuele casuïstiek, maar volgens mij moet je
het absoluut breder trekken. Ik zal in mijn gesprekken met
het OM ook vragen wat je hier nou, ook in je processen,
van kan terugnemen en hoe je duidelijker kan maken
waarom bijvoorbeeld voor een bepaalde code is gekozen.
Je moet er ook voor zorgen — dat zegt de Ombudsman ook
— dat je er met een open en frisse blik naar kijkt, zo van:
"Wacht even, er is hier een klacht. Hoe wegen we die? Moet
er inderdaad iets aangepast worden?" Dat is volgens mij
heel belangrijk om ervoor te zorgen dat je ook vertrouwen
houdt in het systeem zoals we dat hebben opgezet.
De heer Ellian (VVD):
Ik ben statisch, denk ik. Ik krijg schokjes van de microfoon.
Allereerst beterschap aan de minister.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Sneller

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dank voor deze vraag. De Ombudsman geeft ook aan, in
de gesprekken die ik heb gehad en volgens mij ook in het
artikel, dat een minister van Justitie en Veiligheid zich
eigenlijk niet mag bemoeien met individuele zaken. Dat
moet je ook helemaal niet willen, want anders kan je ook
willekeur krijgen. Volgens mij hebben we ons hele rechtssysteem met rechtsbescherming er juist zo op gebouwd
dat je dat niet hebt. Dus op het moment dat er een onderzoek wordt gedaan naar individuele casuïstiek, ga ik als
minister niet zeggen: ik vind dat daar een sepotcode veranderd moet worden. Op dat soort momenten zou het dus
eventueel kunnen vastlopen of moeizaam kunnen gaan. Ik
ben het gesprek, met zowel de Ombudsman als het OM,
aangegaan om te bekijken welke lessen we op een hoger
abstractieniveau kunnen trekken, ook voor de processen
zoals we die hebben ingericht. Als mensen zeggen "ik kom
er niet doorheen met mijn klacht" of "ik krijg geen antwoord
terug op de vraag hoe die code in elkaar zit" dan moet je
bekijken of dat beter kan. Wil dat zeggen — dat zei ik net
ook tegen de heer Sneller — dat iedereen dan tevreden is
met het antwoord? Dat zal ook niet het geval zijn, want het
zijn hele grote aantallen; de heer Sneller noemde dat al.
Maar het gaat er wel om dat je, ook als OM, altijd bekijkt
waar je in je processen transparanter en beter kunt communiceren. Dat moet je altijd doen, dus ook hier.
Mevrouw Helder (PVV):
Ik wil even inzoomen op de sepotcode met de tekst "te lang
geleden". Dat is niet alleen voor de potentiële verdachte
heel vervelend, maar ook voor de slachtoffers en een
eventuele zaak. We hebben ook verschillende artikelen
kunnen lezen van andere groepen slachtoffers. Dan staat
er gewoon dat er wegens capaciteitsgebrek niks meer met
de zaak wordt gedaan. Dan staan ook slachtoffers in de kou.
We kunnen dan een artikel 12-procedure starten, maar die
duurt heel lang. Dat is allemaal heel belastend. Mijn vraag
aan de minister is daarom: wordt ook dit niet mede veroorzaakt door het gebrek aan capaciteit bij het Openbaar
Ministerie?
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dat is een terechte vraag. Ik begrijp de vraag. Als ik mij niet
vergis, is er een paar dagen geleden een brief van mij en
mijn collega Weerwind uitgegaan. De code is volgens mij
"oud feit" of "te lang geleden", maar daarbij wordt het
inderdaad geseponeerd vanwege zaken die losstaan van
de verdachte en het slachtoffer. Ik heb het idee dat het
onderzoek waar het hier over gaat en wat de Nationale
ombudsman aanduidt, over iets anders gaan, namelijk
vooral over naar de klacht luisteren en transparant commu-

13 december 2022
TK 34

34-2-3

niceren wat er gebeurd is. Ik noem even iets wat ook eerder
terugkwam in dit gesprek: voor het vertrouwen in ons
rechtssysteem is het belangrijk dat als een zaak wordt
aangebracht, die wel een vervolg krijgt en niet vanwege
een oud feit wordt geseponeerd. Want dat doet ons allemaal
pijn. Dat willen we allemaal niet. Daarom investeren we
ook veel in de strafrechtketen. Ik weet dat mevrouw Helder
ziet en weet — daarom stelt ze waarschijnlijk deze vraag —
dat we dat niet morgen hebben geregeld. Dat blijft dus een
aandachtspunt. Dat neem ik natuurlijk ook mee in mijn
gesprekken met het OM, en specifiek hetgeen waar we het
vandaag over hebben.
Mevrouw Helder (PVV):
Dan zit het voornamelijk in de communicatie richting
potentiële verdachten en andere slachtoffers, maar naar
mijn mening ook in de communicatie richting de politie.
Want die steekt er ook uren in. Dan wordt het dossier
overgedragen aan het Openbaar Ministerie. We hebben het
rapport van de Algemene Rekenkamer. Het lijkt een soort
Bermu… Ja, nu begin ik ook te stotteren. Ik bedoel zo'n
driehoek waar alles in verdwijnt. De politie zit ook niet ruim
in menskracht, dus moet het Openbaar Ministerie dan niet
eens wat beter communiceren in plaats van met standaardformulieren? Dat hoeft toch niet heel veel capaciteit te
kosten. Dat is eigenlijk even een omslag in het denken.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Nogmaals, die rapporten van de Nationale ombudsman
gaan niet specifiek over oude feiten, maar ook die zaak
speelt. Ook daarin, en ook in de gesprekken die minister
Weerwind en ik samen hebben met de hele keten, met het
Bestuurlijk Ketenberaad, vragen we: hoe kunnen we veel
meer op elkaar aansluiten om uiteindelijk te voorkomen
dat de een er heel veel capaciteit in steekt en het ergens in
de keten vastloopt? Ik neem overigens ook de concrete
suggestie gewoon mee, als dat mag.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik de minister van Justitie en Veiligheid
bedanken voor haar beantwoording en haar namens ons
allen beterschap wensen. Ik schors de vergadering voor
een enkel moment en dan gaan we zo over tot de tweede
mondelinge vraag, als de staatssecretaris in de plenaire
zaal is.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Sneller

13 december 2022
TK 34

34-2-4