Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

826
Vragen van het lid Smaling (SP) aan de Minister van Infrastructuur en Milieu
over winkelleegstand (ingezonden 6 december 2013).
Antwoord van Minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
(Infrastructuur en Milieu) (ontvangen 20 december 2013)
Vraag 1
Heeft u gelezen dat veel inwoners van Almelo zich zorgen maken over de
schrikbarend toegenomen winkelleegstand in het centrum?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe heeft de winkelleegstand in dorps- en stadscentra zich de laatste vijf jaar
ontwikkeld en wat is de huidige situatie, met name in de aanloopstraten naar
het centrum? Kunt u aangeven in welke gemeenten de situatie het meest
schrijnend is?
Antwoord 2
Volgens Locatus (marktleider op gebied van winkelinformatie in de Benelux)
stond van de 220.000 winkelpanden in Nederland op 1 januari 2013 6,4%
leeg. Dit is een gemiddelde. Er zijn per provincie grote verschillen in
leegstandscijfers. Zo is de leegstand in Noord-Holland met 3,9% het laagst.
Net als het jaar daarvoor zien we in provincies waar de bevolkingskrimp nog
wordt verwacht hogere leegstandscijfers. De meeste leegstand is te vinden in
Limburg (9,8%).
De NVM heeft in haar rapport «Retailvisie aanloopstraten in beeld» (september 2012) de ontwikkeling van de leegstand opgenomen naar type locatie
voor de periode 2006–2012 in Nederland (zie onderstaande grafiek). Voor
zogenoemde C-locaties bedraagt de leegstand 12% van het winkelverkoopvloeroppervlak, voor B-locaties bijna 10%. In de hoofdwinkelstraten is de
leegstand slechts 2 tot 3%. De verwachting is dat door de afnemende vraag
naar winkels en horecapanden de leegstand in aanloopstraten de komende
jaren verder zal toenemen.

1

ah-tk-20132014-826
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

http://www.tubantia.nl/regio/almelo/leegstand-baart-veel-almeloers-zorgen1.4115461?ref=regio_almelo-list_of_12_articles_and_more

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

De NVM geeft in haar rapport tevens de top 10 aan van plaatsen met de
meeste en minste leegstand van centrale winkelgebieden in percentage van
de winkelvoorraad (zie onderstaand overzicht).

Vraag 3
In hoeverre is, naast het internetwinkelen, de ontwikkeling van grote
supermarkten, mega-outletcentra, retailparken, weidewinkels en andere
verkooppunten buiten de bebouwde kom debet aan deze ontwikkeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Antwoord 3
De ontwikkeling van detailhandel buiten de bebouwde kom is beperkt debet
aan de leegstandsontwikkeling in centrale winkelgebieden. Door de sturing
van provincies en gemeenten op behoud en versterking van de centrale
detailhandelgebieden is het aantal perifere vestigingen buiten de bebouwde
kom of op een bedrijventerrein beperkt gebleven (in totaal bijna 8.000
panden, bron: PBL studie Detailhandel en Beleid: een continue wisselwerking,
2011). Ruim 87% van het vloeroppervlak van die perifere vestigingen heeft
betrekking op de branchegroep «in/om het huis». De branchegroepen die
vooral voorkomen in binnensteden, zoals «dagelijks» en «mode en luxe»,
komen zeer beperkt voor op de perifere locaties.
Vraag 4
Bent u van mening dat de publieke kosten van achteruitgang en verloedering
van straten en buurten met veel leegstand deels gedragen zouden moeten
worden door de ondernemer die concurrerende grote verkooppunten opzet,
zoals Sugar City in Halfweg, en voorgenomen outletcentra bij Steenwijk en
Ressen (Gelderland)? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Nee. Gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor de kwaliteit van de
openbare ruimte. Bovendien is leegstand het resultaat van meerdere
ontwikkelingen (o.a. demografische trends, economische crisis, internetverkoop). Het is daarmee lastig een duidelijke oorzaak-gevolg relatie aan te
tonen tussen een nieuw verkooppunt in de periferie, toenemende leegstand
in de binnensteden en achteruitgang van de openbare ruimte.
Vraag 5
Welke mogelijkheden benutten gemeenten en provincies om de huidige
situatie het hoofd te bieden en wie draagt daarbij de kosten? Kunt u het
antwoord met enkele voorbeelden verlevendigen, zoals Almelo zelf, maar
bijvoorbeeld ook gemeenten zoals Zierikzee, Winterswijk, Gorinchem en
Delfzijl en de Randstad, waar de kwestie ook speelt?
Antwoord 5
In een groot aantal provincies is beleid opgesteld om grootschalige en/of
perifere detailhandelsontwikkelingen te sturen, mede gebaseerd op IPO
richtlijnen. In deze provincies is dit beleid juridisch geborgd in de provinciale
structuurvisie en de verordening of beleidsregels. In veel gevallen zijn regels
opgenomen ten aanzien van de zogenaamde perifere detailhandel, weidewinkels en de verplichting om nieuwe ontwikkelingen te laten plaatsvinden
binnen de bestaande gebieden.
Veel provincies agenderen via overleggen nieuwe detailhandelontwikkelingen
om bewustwording van het belang van regionale afstemming te bevorderen.
Enkele provincies zetten in op verplichte regionale afstemming van nieuwe
ontwikkelingen (geborgd in de verordening). Provincies faciliteren kennisuitwisseling en geven financiële bijdragen voor het opstellen van (regionale)
detailhandelsvisies en onderzoeken. Een aantal provincies onderzoekt de
mogelijkheid om financieel bij te dragen bij herstructurering van winkelgebieden, sloop en verplaatsing.
Aanpak van leegstand is maatwerk op lokaal niveau. Vanwege de toenemende leegstand heeft het Trendbureau Overijssel samen met Ruimtevolk
een «Toekomstverkenning binnensteden Overijssel»2 (september 2013)
opgesteld waarin een aantal scenario’s wordt uitgewerkt. Graag verwijs ik u
ook naar de publicatie «Winkelleegstand praktisch oplossen» van de Kamer
van Koophandel (november 2012)3 waarin legio voorbeelden worden
gegeven op lokaal niveau.
Op 12 februari 2014 presenteert Platform 31 de publicatie «Toekomstbestendige Winkelgebieden» tijdens het gelijknamige congres in opdracht van
Detailhandel Nederland en de G32-gemeenten. De publicatie gaat in op de
specifieke belangen, handelingsruimte en instrumenten van de diverse

2
3

http://issuu.com/ruimtevolk/docs/toekomstverkenning_binnensteden_ove
http://www.kvk.nl/download/Factbook%20Winkelleegstand%20praktisch%20oplossen_tcm14–
326355.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

stakeholders in winkelgebieden, zoals winkeliers, eigenaren, financiers en
gemeenten en provincies. Daarbij zet Platform 31 deze belangen af tegen
relevante trends en geeft het strategische aanbevelingen die bijdragen aan de
toekomstbestendigheid van verschillende typen winkelgebieden in Nederland.
Voorjaar 2014 start Platform 31 met de G32-gemeenten een leerkring aanpak
leegstand kantoren en winkels.
Vraag 6
Bent u bereid een Rijksstructuurvisie Detailhandel op te stellen en/of
provincies te verzoeken of bij aanwijzing te verplichten een dergelijke
structuurvisie te ontwikkelen (voor zover ze dat niet al doen) en deze na
indiening van zienswijzen op te laten nemen in een provinciale verordening?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Nee. De verantwoordelijkheid voor het opstellen van detailhandelvisies en
ruimtelijke structuurvisies ligt primair bij regionale overheden. Conform de
motie De Vries heb ik hen opgeroepen hiermee actief aan de slag te gaan en
zal hierover – conform de motie – aan de Kamer rapporteren voor de zomer
van 2014.
Diverse partijen vanuit de detailhandel, ontwikkelaars, beleggers en overheid
werken in de Winkeltop samen aan toekomstbestendige winkelgebieden en
daarbij ook het aanpakken van de leegstand. Duidelijk is dat dit vooral
lokaal-regionaal aangepakt moet worden. Waar nodig biedt het Rijk ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4