Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 65

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2012
Met deze brief ontvangt u de besluiten over de culturele basisinfrastructuur van het Rijk voor de periode 2013–2016. In totaal kent het Rijk in
2013 bekostiging toe aan 83 culturele instellingen en 6 fondsen voor een
bedrag van
€ 458 miljoen.1 Deze brief schetst de procedure die bij de besluitvorming
is gevolgd. Achtereenvolgens komen aan bod: het kader voor de
besluitvorming (1), het advies van de Raad voor Cultuur (2), de vertaling
van de politiek-inhoudelijke uitgangspunten naar de besluiten (3) en de
wijze waarop de fondsen invulling hebben gegeven aan de kaders uit
Meer dan kwaliteit (4). De Kamer ontvangt met deze brief ook mijn reactie
op de moties die op 5 juli jl. zijn aangenomen naar aanleiding van het
algemeen overleg over het advies van de Raad voor Cultuur (5) en de
stand van zaken rond de toedeling van frictiekosten (6).
1. Kader voor besluitvorming

1

Dit bedrag is exclusief HGIS-middelen,
programmamiddelen en € 1,5 miljoen voor
theater in kernpunt Utrecht. Bijlage 1 en 4
bevatten alle toekenningen voor de culturele
basisinfrastructuur 2013–2015*). Er zijn 85
toekenningen voor 83 instellingen (fusie De
Nederlandse Opera en Het Nationale Ballet;
ook Het Nationaal Toneel en NT Jong vormen
één instelling).
2
Uitgangspunten cultuurbeleid, 6 december
2010. Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
Kamerstuk 32 500-VII nr. 75
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2010/12/06/
uitgangspunten-cultuurbeleid.html.
3
Meer dan kwaliteit: een nieuwe visie op
cultuurbeleid, 10 juni 2011. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2010–2011, Kamerstuk 32 820
nr.1
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2011/06/10/meer-dankwaliteit-een-nieuwe-visie-op-cultuurbeleid.html.

Het kabinet wilde een omslag in het cultuurbeleid: minder subsidieafhankelijkheid en scherpe selectie van te financieren instellingen. Het kabinet
heeft daarom bewust keuzes binnen sectoren gemaakt, in plaats van enkel
hoge generieke kortingen. Al snel na het Regeerakkoord heeft het kabinet
in een brief aan de Tweede Kamer duidelijkheid geboden over de
inhoudelijke koers.2 In Meer dan kwaliteit3 heeft het kabinet die voor de
culturele basisinfrastructuur vertaald naar de volgende vier uitgangspunten:
1. De internationale top dient op hoog niveau te blijven; daarom geen
hoge korting op alle instellingen. Ook regionale voorzieningen
worden in staat gesteld kwalitatief hoogwaardig aanbod te blijven
bieden;
2. Bij de bezuinigingen worden erfgoed en bibliotheken zoveel mogelijk
ontzien;
3. Productie gaat voor ondersteuning: daarom kiest het kabinet voor
een sterkere bezuiniging op sectorinstituten en intermediairs in plaats
van bijvoorbeeld theatergezelschappen en musea;

kst-32820-65
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

1

4.

Ondersteuning van de creatieve industrie vanwege de bijdrage aan
economische ontwikkeling.

In overleg met de Tweede Kamer heeft het kabinet ervoor gekozen de
nieuwe
basisinfrastructuur op 1 januari 2013 in te laten gaan. Dit om de financiering van het Rijk in de pas te houden met die van gemeenten en
provincies. Daarnaast wilde het kabinet in een zorgvuldig proces
instellingen tijdig duidelijkheid bieden. Om private financiering te
stimuleren is het kabinet met een Geefwet en een programma ondernemerschap gekomen.
Over de samenstelling van de nieuwe basisinfrastructuur is de Raad voor
Cultuur om een stelseladvies gevraagd. Op basis van dit stelseladvies1 is
de basisinfrastructuur verder vormgegeven. De aantallen rijksgefinancierde instellingen werden, gespreid over kernpunten en standplaatsen,
vervat in een regeling, waarover op 26 juni 2011 een algemeen overleg
plaatsvond in de Tweede Kamer. Aangenomen moties zijn verwerkt in de
definitieve versie, die op 1 november 2011 in werking trad.2
2. Advies Raad voor Cultuur
Instellingen konden hun subsidieaanvraag van 1 december 2011 tot
1 februari 2012 indienen. De Raad, die ik op 15 februari om advies heb
gevraagd, ontving 118 aanvragen ter beoordeling.3 Op 21 mei kwam hij
met zijn advies Slagen in Cultuur.4 De Raad heeft binnen het financieel
kader advies uitgebracht. De Raad heeft, conform de hoofdlijnen van het
cultuurbeleid en de regeling, niet alleen naar kwaliteit, maar ook naar
publieksbereik, ondernemerschap, educatie, (inter)nationaal belang en
waar van toepassing ook talentontwikkeling gekeken.

1
Raad voor Cultuur. Advies bezuiniging
cultuur 2013–2016. Noodgedwongen keuzen,
april 2010. http://www.cultuur.nl/Upload/Docs/
RvC_advies3.pdf.
2
Motie Bosma/ De Liefde over opera in de
regio Zuid, Tweede Kamer, vergaderjaar
2010–2011, 32 820 nr. 13; motie Van der Werf/
Bosma over symfonische orkesten Tweede
Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 820, nr. 16;
motie De Liefde/ Van der Werf over een
Friestalig theatergezelschap, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2010–2011, 32 280 nr. 24. Het
concept subsidieregeling culturele basisinfrastructuur 2013–2016 ontving de Kamer als
bijlage bij Kamerstuk 32 820 nr. 1. De
Subsidieregeling culturele basisinfrastructuur
2013–2016 verscheen op 31 oktober 2011 in de
Staatscourant (Jaargang 2011, Nr. 19431).
3
Adviesaanvraag aan de Raad voor Cultuur
voor de basisinfrastructuur 2013–2016,
15 februari 2012. Tweede Kamer, vergaderjaar
2011–2012, Kamerstuk 32 820 nr. 55
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/brieven/2012/02/15/bijlage-1brief-met-adviesaanvraag-culturelebasisinfrastructuur-2013–2016.html.
4
Raad voor Cultuur: Slagen in Cultuur.
Culturele basisinfrastructuur 2013–2016, mei
2012. http://www.cultuur.nl/Upload/
Docs/subsidieperiode%202013–2016/
Slagen%20in%20Cultuur.pdf.
5
Raad voor Cultuur: Slagen in Cultuur, p. 8.

De Raad stelde vast dat veel instellingen zich bewust zijn van het belang
om andere inkomstenbronnen dan subsidie aan te boren, en de cultuursector hierin belangrijke stappen zet. De bezuinigingen hebben de
cultuursector «in beweging» gebracht: «De omslag naar een cultuursector
die minder afhankelijk is van de overheid, is in volle gang».5
De Raad voor Cultuur is een onafhankelijk adviesorgaan. Waar de regering
zich volgens het klassieke Thorbecke-beginsel niet uitspreekt over de mate
van artistieke kwaliteit van cultuuruitingen, kan de Raad dat wel. Het
advies van de Raad is dan ook de basis voor de besluitvorming over de
aanvragen voor de basisinfrastructuur, en weegt zwaar. In het algemeen
overleg van 21 juni 2012 heeft de Tweede Kamer zijn waardering
uitgesproken voor de Raad, en aandacht gevraagd voor regionale
spreiding, talentontwikkeling en vernieuwing.
Na ontvangst van het Raadsadvies heb ik de betreffende instellingen laten
weten dat ik van plan was het advies te volgen. Ook heb ik duidelijk
gemaakt een andere presentatie-instelling voor beeldende kunst te willen
financieren, omdat Stroom niet voldeed aan de eigen inkomsten norm.
Daarnaast heb ik aangegeven de gereserveerde € 1 miljoen extra voor
samenwerking tussen het Residentie Orkest en het Rotterdams Philharmonisch Orkest al toe te kennen, vanwege een bestuurlijke afspraak tussen
beide steden.
Ik heb aanvragers in de gelegenheid gesteld op het Raadsadvies te
reageren. 61 instellingen hebben hiervan gebruik gemaakt. Ik heb die
reacties doorgestuurd aan de Raad, en gevraagd of zij aanleiding
vormden om het eerdere advies aan te passen. Daarnaast heb ik met de
Regeling aanvullende aanvraagronde een aantal onvervulde plekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

2

opnieuw opengesteld.1 Er was namelijk nog een aantal vacatures.2 Met de
basisinfrastructuur zorgt het Rijk voor een kwalitatief hoogstaand
cultuuraanbod, dat gespreid is over het land. Daarom is het belangrijk dat
alle plekken goed gevuld zijn.
Op 13 juli heeft de Raad gereageerd op de reacties van instellingen, en is
hij met advies gekomen over de presentatie-instelling en de
HGIS-middelen voor de fondsen. Op 16 juli zijn de instellingen die van de
Raad een nieuw plan moesten maken, met aangepaste plannen gekomen.
Ook de kandidaten voor vacatures hebben plannen ingediend.3 Ik heb die
plannen op 18 juli aan de Raad doorgestuurd. Op 13 augustus is de Raad
met advies gekomen over de lege plekken en aanvullende plannen:
Slagen in cultuur. Het vervolg.4 Op 31 augustus heb ik het advies van de
Raad over het orkest met begeleidingsactiviteiten voor dans ontvangen,
en de reactie van de Raad op het commentaar van instellingen.5 Het
advies van de Raad over het orkest was voor 2 instellingen aanleiding om
te reageren. Hierop heeft de Raad op 17 september gereageerd. Ook bij
deze vacature volg ik het advies van de Raad.
3. Van uitgangspunten naar besluiten
De basisinfrastructuur is op basis van vier politiek-inhoudelijke uitgangspunten vormgegeven. Hieronder sta ik nader stil bij deze uitgangspunten.
Daarna zal ik ingaan op het bestuurlijk overleg met de andere overheden.

1

De Regeling aanvullende aanvraagronde
culturele basisinfrastructuur 2013–2016
verscheen op 4 juni 2012 in de Staatscourant
(Jaargang 2012, Nr. 10878).
2
Het ging om de volgende plekken: jeugdtheater in de regio Noord, jeugdtheater in
verzorgingsgebied gemeente Den Haag,
symfonieorkest in regio Zuid, symfonieorkest
met begeleidingsactiviteiten voor dans.
3
Het ging om de volgende instellingen:
Rijksmuseum Amsterdam en RKD, Letterkundig Museum en Museum Meermanno,
Persmuseum, De Ateliers en Rijksakademie
van beeldende kunsten, NIADEC, Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst, Dutch
Centre for Intercultural Cultural Cooperation,
Sectorinstituut Openbare Bibliotheken.
4
Raad voor Cultuur, Slagen in Cultuur: het
vervolg. Culturele basisinfrastructuur
2013–2016, http://www.cultuur.nl/Upload/
Docs/subsidie%20adviezen%20Slagen%20in
%20Cultuur/Slagen%20in%20Cultuur,%20het%20
vervolg.pdf.
5
Raad voor Cultuur: Slagen in Cultuur, Het
vervolg 2.
http://www.cultuur.nl/Upload/Docs/aanvullend
%20advies%20het%20vervolg%20
deel2.pdf
6
De kernpunten zijn: Groningen, Arnhem,
Utrecht, Maastricht, Den Haag, Rotterdam,
Amsterdam, Brabantstad. De regio’s zijn:
Noord (provincies Groningen, Friesland,
Drenthe), Oost (Overijssel, Gelderland),
Midden (Flevoland, Utrecht) en Zuid (Zeeland,
Brabant, Limburg).
7
OCW, IPO, VNG: Algemeen kader interbestuurlijke verhoudingen cultuur. Convenant,
21 mei 2012.
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/convenanten/2012/05/21/
algemeen-kader-interbestuurlijkeverhoudingen-cultuur-ocw-ipo-en-vng.html.

1. De internationale top dient op hoog niveau te blijven; daarom geen
hoge korting op alle instellingen. Ook regionale voorzieningen worden in
staat gesteld kwalitatief hoogwaardig aanbod te blijven bieden
De basisinfrastructuur voorziet in een hoogwaardig aanbod van instellingen van (inter)nationaal belang. Alle instellingen die een positief
oordeel van de Raad hebben gekregen, vertegenwoordigen een nationaal
belang. De internationale top is bij de bezuinigingen ontzien. Bij deze
instellingen heeft de Raad gelet op een grote uitstraling op internationale
podia, relevante internationale samenwerking of grote aantallen
bezoekers in het buitenland. Bij musea heeft de Raad gelet op internationale activiteiten en het belang van de collectie.
De basisinfrastructuur voorziet in spreiding door grootschalige voorzieningen te financieren in kernpunten en regio’s in het hele land.6 De
spreiding is geborgd door af te spreken dat het Rijk theatergezelschappen
op 9 verschillende plekken in Nederland financiert. Het Rijk financiert
jeugdgezelschappen in 8 kernpunten verspreid over het land. Voor
presentatie-instellingen geldt spreiding over grote gemeenten en de regio.
Ook de dansgezelschappen zijn over kernpunten gespreid. Ik stel vast dat
de Raad alle aanvragen heeft getoetst aan de regeling waarmee uw
Kamer in 2011 heeft ingestemd. Hij heeft rekening gehouden met
regionale spreiding en bij alle aanvragen het (inter)nationaal belang
beoordeeld. Ook in het advies over de vacatures en gewijzigde plannen is
goed rekening gehouden met spreiding van instellingen over het land. De
Raad heeft dus de opdracht meegekregen alle aanvragen te toetsen op
(inter)nationaal belang. Voor musea is vastgelegd dat elke overheid zorg
draagt voor de eigen collecties.7 Dit beginsel was leidend voor de
basisinfrastructuur. Ook biedt de basisinfrastructuur ruimte aan musea die
niet door een gemeente of een provincie worden gefinancierd. Daarnaast
worden rijkscollecties in bruikleen gegeven aan regionale of lokale musea.
De spreiding van aanbod speelt vooral binnen de podiumkunsten. Het
Fonds Podiumkunsten heeft zijn aanvullende rol ten opzichte van de
basisinfrastructuur waargemaakt, door in zijn besluiten rekening te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

3

houden met de instellingen die via de basisinfrastructuur een directe
subsidie van het Rijk ontvangen. Ik stel vast dat het puntensysteem van
het fonds, waarin extra punten te verdienen waren door een bijdrage van
andere overheden, goed heeft gewerkt. Het heeft bijgedragen aan het
behoud van de pluriformiteit van de podiumkunsten en hun zichtbaarheid
in een zo groot mogelijk deel van het land. Een totaal overzicht van
regionale spreiding, zowel voor de basisinfrastructuur als voor de
fondsen, ontvangt de Kamer in de publicatie Cultuur in Beeld.
2. Bij bezuinigingen worden erfgoed en bibliotheken zoveel mogelijk
ontzien
Het erfgoed (monumentenzorg, archieven, archeologie, musea) valt onder
de generieke korting op de gehele cultuurbegroting van ca. 5%. Ook heeft
het kabinet ervoor gekozen het project van het Nationaal Historisch
Museum vanwege de bezuiniging te beëindigen. Aanvullend daarop heeft
het kabinet € 10 miljoen bezuinigd op het totaal budget van musea. Deze
bezuiniging is per saldo minder groot dan die in andere sectoren.
Het budget voor de bibliotheekvernieuwing is ontzien. Het budget voor de
lectuurvoorziening voor leesgehandicapten is generiek gekort (2,2% in
2012, oplopend tot ca. 5% in 2013). Wel heeft het kabinet het budget van
het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, gelet op het uitgangspunt
«productie voor ondersteuning», gekort met 50%. Het resterende budget
biedt voldoende ruimte om de regietaken binnen het decentrale bibliotheekstelsel adequaat te vervullen.
3. Productie gaat voor ondersteuning: daarom kiest het kabinet voor een
sterkere bezuiniging op sectorinstituten en intermediairs in plaats van
bijvoorbeeld theatergezelschappen en musea
Al in de brief Uitgangspunten cultuurbeleid van 6 december 2010 heeft
het kabinet duidelijk gemaakt kritisch te kijken naar ondersteunende taken,
die vooral bij sectorinstituten waren belegd. Het kabinet zet de financiering van de sectorinstituten voor theater, muziek en erfgoed stop. Voor
architectuur, vormgeving en nieuwe media is er 1 ondersteunende
instelling. Ook de 3 ondersteunende instellingen op internationaal
cultuurbeleid zijn samengegaan in 1 organisatie. Dit is in lijn met de wens
van de Kamer, die herhaaldelijk heeft aangegeven minder spelers te willen
in de uitvoering van het internationaal cultuurbeleid. Het sectorinstituut
voor de amateurkunst is met de instelling voor cultuureducatie samengebracht in een kennisinstituut voor cultuureducatie en amateurkunst.
De verantwoordelijkheid voor talentontwikkeling is in de basisinfrastructuur belegd bij grote culturele instellingen en de cultuurfondsen. De
basisinfrastructuur kent geen productiehuizen meer voor jonge makers in
de podiumkunsten. Het is dan ook belangrijk dat grote instellingen hun
taak op het gebied van talentontwikkeling waarmaken. Waar de Raad die
taak nog onvoldoende uitgewerkt of te vrijblijvend ingevuld vindt, neem ik
dat zeer serieus. Ik zal talentontwikkeling bij grote instellingen monitoren.
De cultuurfondsen hebben een belangrijke taak op het gebied van
talentontwikkeling. Het Fonds Podiumkunsten heeft hierbij de nadruk
gelegd op kunstvormen die niet in het commerciële circuit of in de
basisinfrastructuur tot stand komen. Ik stel vast dat het fonds zijn rol goed
vervult. Ook waardeer ik het dat het fonds met minder budget toch ruimte
heeft geboden aan 17 nieuwkomers. Het Fonds voor Cultuurparticipatie
financiert met meerjarige subsidies instellingen die talentvolle jongeren
tussen de 8 en 24 jaar stimuleren in het maken van kunst. Het Mondriaan
Fonds stelt beurzen beschikbaar waarmee getalenteerde kunstenaars zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

4

verder kunnen ontwikkelen. Het garandeert daarmee een substantieel deel
van de beurzen voor postacademische instellingen. Daarmee maakt ook
dit fonds zijn aanvullende rol ten opzichte van de basisinfrastructuur op
het gebied van talentontwikkeling waar. Het Letterenfonds geeft bij
werkbeurzen voorrang aan nieuw talent, en het Filmfonds heeft een
speciaal programma voor jonge filmmakers.
4. Ondersteuning van de creatieve industrie vanwege de bijdrage aan
economische ontwikkeling
De budgetten op het gebied van vormgeving, architectuur en nieuwe
media zijn gebundeld in 1 fonds voor de creatieve industrie. De budgetten
zijn daarbij ontzien. Ook de middelen voor opdrachtgeverschap, voorheen
belegd bij 2 ontwikkelinstellingen, worden naar het fonds overgeheveld,
net als de budgetten van 6 ontwikkelinstellingen op het gebied van
nieuwe media, 2 op het gebied van vormgeving en 1 op het gebied van
architectuur. Naast dit fonds is er 1 ondersteunende instelling, waarin het
Nederlands Architectuurinstituut, de Premsela Stichting en het Virtueel
Platform zijn samengebracht. Fonds en instituut sluiten hierbij aan op de
inhoudelijke ontwikkeling binnen de ontwerpsectoren, waarin steeds meer
sprake is van onderlinge samenwerking en cross-overs. Fonds en instituut
voeren de komende periode een programma voor internationalisering uit.
Dat is erop gericht de internationale marktpositie van de verschillende
ontwerpsectoren te versterken.
Bestuurlijk overleg
Met de andere overheden heb ik afspraken gemaakt over instellingen die
we samen financieren. Het Fonds Podiumkunsten zat daarbij ook aan tafel.
Zo ontstond zicht op het hele palet. Bij het fonds was kwaliteit onverminderd van belang, maar geografische spreiding en matching door
andere overheden wogen zwaarder mee dan voorheen. In 70% van de
gevallen waren de andere overheden bereid te matchen, en daarmee de
spreiding en ranking positief te beïnvloeden. Het lokale draagvlak voor de
instellingen is daardoor gegroeid.
Met de andere overheden heb ik ook afspraken gemaakt over het
programma Cultuureducatie met kwaliteit. Op basis van dit bestuurlijk
kader heeft het Fonds voor Cultuurparticipatie een matchingsregeling
opgesteld. Gemeenten en provincies kunnen programma’s voordragen
die op lokaal niveau scholen en culturele instellingen ondersteunen bij de
versterking van de kwaliteit van cultuureducatie. Hiermee is een bedrag
gemoeid van € 10 miljoen van het Rijk, en € 10 miljoen matching door de
andere overheden.
Op grond van de uitgangspunten, het advies van de Raad en de aangenomen Kamermoties is de basisinfrastructuur 2013–2016 als volgt
samengesteld:
– 9 orkesten: 1 in de regio Noord, 1 in de regio Zuid. In de regio Oost
verzorgen 2 orkesten samen een volwaardig symfonisch aanbod. Dit
geldt ook voor de 2 orkesten in Rotterdam-Den Haag. Er is 1 orkest van
internationale signatuur in Amsterdam, 1 symfonieorkest met een
begeleidingstaak voor opera en 1 instelling voor orkestbegeleiding van
dans
– 3 operagezelschappen, waarvan 1 grootschalig van internationale
statuur, 1 in de regio Oost en 1 in Zuid-Nederland
– 8 theatergezelschappen verspreid over het land, en 1 Friestalig
gezelschap
– 8 jeugdtheatergezelschappen verspreid over het land, waarvan 1
samenwerking tussen een theatergezelschap en een jeugdgezelschap
in Den Haag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

5

–
–

–
–
–

–

–
–
–
–
–
–

1 podiumkunstenbreed festival van internationale statuur
4 dansgezelschappen: 1 gezelschap voor klassiek ballet en 1 gezelschap voor moderne dans van internationale statuur, en 2 andere
gezelschappen voor moderne dans, waarvan 1 ook voor jeugddans
29 rijksgefinancierde musea en 1 instelling voor kunsthistorische
documentatie
6 presentatie-instellingen voor beeldende kunst en 3 instellingen voor
de ontwikkeling van toptalent
2 internationale filmfestivals (film resp. documentaires), 1 festival voor
de Nederlandse film en 1 instituut voor de bevordering van filmcultuur
door collectievorming, presentatie en promotie
1 instelling voor leesbevordering, 1 voor landelijke bemiddeling op het
gebied van schrijvers en educatie, 1 voor ondersteuning van bijzondere journalistieke projecten en 1 instelling voor bibliotheken
1 instelling voor de creatieve industrie (architectuur, vormgeving,
nieuwe media)
1 instelling voor de digitalisering van erfgoed
1 instelling voor cultuureducatie en amateurkunst
1 instelling voor internationaal cultuurbeleid
1 instelling voor onderzoek en statistiek
6 fondsen: Fonds voor de Podiumkunsten, Fonds voor Cultuurparticipatie, Mondriaan Fonds, Nederlands Fonds voor de Film, Nederlands
Letterenfonds, Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie. In de
komende periode zullen het Fonds Podiumkunsten en het Fonds voor
Cultuurparticipatie een voorstel voor een fusie doen.

4. Fondsen
Met de basisinfrastructuur zorgt het Rijk voor een hoogwaardig, over het
land gespreid aanbod. De basisinfrastructuur bestaat vooral uit grote
instellingen van (inter)nationaal belang. De publiek gefinancierde
cultuurfondsen vervullen een aanvullende rol: zij leggen de nadruk op
aanbod dat niet commercieel of via de basisinfrastructuur tot stand komt.
In Meer dan kwaliteit heb ik alle fondsen gevraagd om meer aandacht
voor ondernemerschap, meer objectieve criteria en meer vraaggestuurde
instrumenten.
De Wet op het specifiek cultuurbeleid waarborgt de ministeriële verantwoordelijkheid voor de fondsen:
– de minister keurt de statuten en regelingen van de fondsen goed
– de minister benoemt het bestuur van de fondsen, en heeft de
mogelijkheid bestuursleden te schorsen en te ontslaan.
Daarnaast rapporteren de fondsen jaarlijks hun financiële en inhoudelijke
resultaten, volgens het Handboek verantwoording cultuursubsidies.
De fondsen hebben voor de periode 2013–2016 hun beleidsplannen
opgesteld aan de hand van de gestelde kaders. Ik heb die plannen aan de
hand van de kaders beoordeeld en inmiddels goedgekeurd. Hieronder
schets ik de rol van de verschillende fondsen, en de wijze waarop zij
invulling geven aan de kaders die ik heb gesteld.
– Fonds Podiumkunsten
Het Fonds Podiumkunsten is het fonds voor muziek, muziektheater, dans
en theater in Nederland. Het fonds ondersteunt namens het Rijk alle
vormen van professionele podiumkunsten. Het fonds speelt een belangrijke rol op het gebied van talentontwikkeling van jonge makers. Het
ondersteunt de programmering van podia en festivals om de publieke
belangstelling voor eigentijds aanbod te stimuleren, en de aanwezigheid
van ons land op internationale podia.
Ik heb het fonds gevraagd aanvullend op de basisinfrastructuur voor
dynamiek, vernieuwing en pluriformiteit in de podiumkunsten te zorgen,
de eigen inkomsten norm toe te passen en matching van meerjarige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

6

activiteitensubsidies door andere overheden een zeer belangrijke rol te
laten spelen.
Het Fonds Podiumkunsten financiert vanaf 2013 80 instellingen met een
meerjarige subsidie. Dat is vanwege de vermindering van het budget
duidelijk minder dan in de periode 2009–2012 (118 instellingen). Het totale
budget van het fonds bedraagt € 43,9 miljoen per jaar. Het fonds moest
scherp kiezen en heeft gewerkt op basis van een systeem van normbedragen voor objectieve prestaties. Het heeft elke aanvraag beoordeeld op
artistieke kwaliteit, ondernemerschap, pluriformiteit, geografische
spreiding en de financiële bijdrage van een gemeente of provincie. Het
fonds heeft ook eisen gesteld aan de eigen inkomsten. Het instrument van
matching door andere overheden heeft daarbij goed uitgepakt. Het fonds
werkt aan nieuwe regelingen voor projectsubsidies voor jonge makers en
internationalisering.
– Fonds voor Cultuurparticipatie
Het Fonds voor Cultuurparticipatie ondersteunt vernieuwende initiatieven
op het gebied van de actieve deelname aan cultuur en richt zich daarbij op
alle inwoners van Nederland. Het fonds heeft de opdracht voor drie
programma’s: landelijk flankerend beleid voor scholen, leraren en
culturele instellingen binnen het programma Cultuureducatie met
kwaliteit, een programma talentontwikkeling voor de ondersteuning van
jong talent, een programma innovatie amateurkunst.
Het totale budget van het Fonds voor Cultuurparticipatie bedraagt € 12,4
miljoen. Het fonds verleent 13 meerjarige subsidies aan instellingen op
het gebied van talentontwikkeling. Het gaat om instellingen die talentvolle
jongeren tussen de 8 en 24 jaar begeleiden in het maken van kunst. De
activiteiten richten zich op jongeren die, gelet op hun uitzonderlijke talent,
kansvol zijn voor deelname aan het kunstvakonderwijs en een professionele loopbaan in de kunsten.
– Mondriaan Fonds
Het Mondriaan Fonds is het landelijk stimuleringsfonds voor beeldende
kunst en erfgoed. Het bevordert bijzondere en vernieuwende projecten, en
speelt een belangrijke rol in de versterking van de belangstelling voor
nieuw werk. Daarom zijn de fondsen voor aanbod (Fonds voor Beeldende
Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst) en afname (Mondriaan Stichting)
per 1 januari 2012 gefuseerd.
Daarnaast zet het fonds zich in voor de internationale uitstraling van
hedendaagse beeldende kunst uit Nederland in het buitenland.
Ik heb het fonds gevraagd de samenwerking tussen kunstenaars, galeries,
presentatie-instellingen en kunstmusea te stimuleren om meer publieksbereik te realiseren. Ik heb het fonds verzocht de huidige subsidies met
het karakter van een inkomensvoorziening te stoppen en het aantal
stipendia – beurzen voor kunstenaars – te verminderen en om te vormen,
en daarbij te kiezen voor het beste talent. Het Mondriaan Fonds heeft een
budget van € 25,9 miljoen, een vermindering van ca. 30% ten opzichte
van de vorige periode. Het fonds zet in op het stimuleren van nieuw werk
door jonge kunstenaars en bewezen talent en het versterken van
opdrachtgeverschap en de publieke belangstelling voor beeldende kunst.
Ook behoudt het fonds zijn taak in het stimuleren van aankopen van
erfgoed door Nederlandse musea. Voor het eind van dit jaar maakt het
fonds zijn nieuwe regelingen bekend.
– Nederlands Filmfonds
Het Filmfonds steunt filmmakers bij de ontwikkeling, realisatie en
distributie van producties. Het fonds richt zich op het stimuleren van de
filmproductie in Nederland, met de nadruk op kwaliteit en diversiteit, en
de bevordering van een goed klimaat voor de Nederlandse film. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

7

marktaandeel van de Nederlandse speelfilm ligt de laatste jaren hoog
(2011: 16%), nadat het in de jaren negentig een dieptepunt kende (1994:
0,8%).
Het Filmfonds financiert vanaf 2013 3 filmfestivals met een meerjarige
subsidie voor een totaal bedrag van € 0,8 miljoen. Het Filmfonds heeft
een totaal budget van € 29,2 miljoen. Het fonds spant zich in om het
sterke marktaandeel van de Nederlandse film te behouden. Daarnaast
stimuleert het internationale coproducties voor aansluiting van de
Nederlandse film op internationale ontwikkelingen. Ook zet het de
komende tijd in op de versterking van positie van de producent bij
recoupment: de volgorde waarin de terugbetaling plaatsvindt van
investeerders bij een filmproject.
– Nederlands Letterenfonds
Het Letterenfonds stimuleert door beurzen en subsidies aan schrijvers,
vertalers, uitgevers en festivals, de kwaliteit en diversiteit in de literatuur
en de verspreiding en promotie van de Nederlandse en Friestalige
literatuur in binnen- en buitenland.
Door literaire manifestaties in het buitenland, zoals in 2011 in Beijing,
vergroot het fonds zowel de zichtbaarheid van Nederlandse auteurs als
hun afzetmarkt.
Ik heb het fonds verzocht voorrang te geven aan vertaalbeleid en digitale
innovatie. Daarnaast heb ik het fonds, net als het Mondriaan Fonds,
verzocht instrumenten met het karakter van een inkomensvoorziening
stop te zetten. Ook heb ik het fonds verzocht minder literair-historische
uitgaven te financieren. Literaire tijdschriften kunnen alleen nog in digitale
verschijningsvorm in aanmerking komen voor subsidie.
Het Letterenfonds financiert vanaf 2013 7 instellingen met een meerjarige
subsidie voor een totaal bedrag van ca. € 1,1 miljoen. Het gaat hierbij
vooral om literaire festivals. Het totale budget van het fonds bedraagt
€ 10,2 miljoen. Voor het eind van het jaar maakt het fonds zijn nieuwe
regelingen bekend.
– Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie
Het fonds richt zich op het vergroten van de maatschappelijke en
economische meerwaarde van de creatieve industrie, zowel in Nederland
als internationaal. Het gaat om de disciplines architectuur, vormgeving en
nieuwe media. Ik heb de budgetten voor architectuur en vormgeving die
waren ondergebracht bij de Mondriaan Stichting en het Fonds voor
Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst ondergebracht in één
fonds om de onderlinge samenwerking tussen die verschillende disciplines te bevorderen. Ook het budget voor instellingen op het gebied van
nieuwe media uit de basisinfrastructuur is in het fonds ondergebracht. Ik
heb het fonds verzocht samen te werken met private partijen, particulieren
en overheden, om goed opdrachtgeverschap te bevorderen. Het
gefuseerde fonds is op 1 september 2012 van start gegaan. Het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie financiert vanaf 2013 9 instellingen
voor nieuwe media met een meerjarige subsidie voor een totaal bedrag
van € 2,7 miljoen. Het totale budget van het fonds bedraagt € 11,5
miljoen. Daarnaast voert het een programma uit voor de versterking van
de internationale marktpositie van de disciplines. Het budget vanuit het
ministerie van OCW voor dit programma is € 1 miljoen. Ook het ministerie van BZ draagt € 1 miljoen bij.
De verdeling van de HGIS-gelden voor internationale marktverruiming
over de fondsen is opgenomen in de tweede tabel onder het Financieel
kader (7). Ik volg daarbij het voorstel van de Raad: een verdeling naar rato
van de periode 2009–2012. De middelen zijn bestemd voor internationale
marktverruiming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

8

5. Moties en toezeggingen
De motie Klijnsma/ Van der Werf (33 000-VIII, nr. 211) verzoekt voor de
financiering van de Cultuurkaart «eenmalig 6 ton bij te dragen en
daarvoor dekking te vinden in de Voorjaarsnota en/of de middelen voor
frictiekosten en/of de middelen voor internationaal cultuurbeleid, op
voorwaarde dat CJP de rest van de kosten volledig bijeen brengt». Ik ben
bereid voor het schooljaar 2012–2013 de gevraagde middelen beschikbaar
te stellen. Dan moet wel voldaan worden aan de conditie die de motie
stelt: CJP moet voor de rest van de kosten zorgen. De van OCW
benodigde incidentele € 600 000 is nodig voor schooljaar 2012–2013:
€ 250 000 in 2012 en € 350 000 in 2013. Zoals ik heb aangegeven is het
onzeker dat ik dekking kan vinden in het frictiekostenbudget. Vooralsnog
ben ik daarom genoodzaakt een aantal geplande, maar nog niet begonnen
activiteiten in het internationaal cultuurbeleid on hold te zetten. Voor 2013
zal ik het budget voor het cultuurprogramma van het Ruslandjaar
halveren.1
De motie Van der Ham/ Van Dijk (33 000-VIII, nr. 213) verzoekt «de musea
(waar mogelijk op wordt gekort) in staat te stellen om volledig onderdeel
te zijn van de herijking van het Nederlands museumbestel». Dat gebeurt
doordat het Rijk de komende 4 jaar collectiebeheer en -behoud en
huisvestingslasten financiert. Zo kunnen de collectie en het gebouw
worden meegenomen bij de herijking.
De motie Van der Werf/ Klijnsma (33 000-VIII, nr. 215) verzoekt «het
cultuurgoed van het Nederlands Theaterinstituut, het Nederlands
Muziekcentrum en het Ninsee zorgvuldig te borgen en, indien mogelijk, de
eigen bestemmingsreserve hiervoor aan te wenden». Zoals ik heb
aangegeven gaat het om collecties die niet tot de rijkscollectie behoren.
De betrokken partijen proberen de collecties goed onder te brengen. Het
Nederlands Muziek Instituut heeft afspraken gemaakt met de gemeente
Den Haag. Het Theaterinstituut Nederland brengt zijn collectie onder bij de
Universiteit van Amsterdam (UvA). Men heeft de UvA bereid gevonden de
collectie van het Theaterinstituut in beheer te nemen ter ondersteuning
van het onderwijs- en onderzoeksprogramma. Ook de collectie van Muziek
Centrum Nederland is bij de UvA ondergebracht. Over Ninsee is contact
met de gemeente Amsterdam en het Mondriaan Fonds.
De motie Klijnsma/Peters (33 000 VIII, nr. 33) verzoekt «om een mobiliteitscentrum te helpen inrichten voor potentiële werklozen in de cultuursector,
analoog aan de mobiliteitscentra in andere sectoren tijdens de kredietcrisis». OCW spreekt met de Federatie Cultuur over de inrichting en
spoedige lancering van een mobiliteitscentrum, in samenwerking met het
UWV. De dienstverlening van het UWV zal gericht zijn op zowel ZZP’ers
als werknemers van de culturele instellingen.
Elk jaar ontvangt de Tweede Kamer op Prinsjesdag het adviesprogramma
van de Raad voor Cultuur. Dit is wettelijk verplicht. De Tweede Kamer
ontvangt het werkprogramma van de Raad nu later – namelijk voor het
eind van dit jaar – vanwege de tijd die de Raad nodig had voor zijn
adviezen over de basisinfrastructuur.
1

De besteding van de internationale middelen
voor cultuur is opgenomen in de brief Nadere
visie op het internationaal cultuurbeleid van
24 april (Tweede Kamer, vergaderjaar
2011–2012, Kamerstuk 31 482 nr. 84). Deze
brief vormt de uitvoering van de motie
Klijnsma/Van der Werf (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2011–2012, 31 482, nr. 82).
2
De Regeling frictie- en transitiekosten
culturele basisinfrastructuur 2009–2012
verscheen op 21 november in de Staatscourant (jaargang 2011, 20943).

6. Frictiekosten
De overheid biedt een financiële ondersteuning voor eventuele frictie- en
transitiekosten van instellingen die gedurende een lange periode publiek
gefinancierd zijn. In de Regeling frictie- en transitiekosten culturele
basisinfrastructuur 2009–20122 is de compensatie uiteengezet. In totaal
stelt het Rijk € 138 miljoen euro beschikbaar. De frictiekostenregeling kent
een maatwerkbepaling voor instellingen die in het verleden zijn aangemerkt als overheidswerkgever. Instellingen die in het verleden niet zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

9

aangemerkt als overheidswerkgever ontvangen een vergoeding die is
gebaseerd op de subsidiehistorie en hoogte van de ontvangen subsidie in
de periode 2009–2012.
De regeling biedt aan alle instellingen de mogelijkheid om een deel van
de resterende subsidie voor 2012 alternatief aan te wenden voor transitie.
Alle culturele instellingen kunnen ervoor kiezen om (een deel van) de
subsidie voor 2012 te gebruiken voor de overgang naar een situatie
zonder of met minder subsidie. Instellingen hebben nog gedurende het
gehele jaar de mogelijkheid om hiervoor bij het ministerie een verzoek in
te dienen. Eind 2011 en in 2012 zijn er gesprekken gevoerd met instellingen over de toekomst en mogelijkheden die zij hebben om zich (binnen
de kaders van de regeling) zo goed als mogelijk voor te bereiden op de
nieuwe situatie zonder – of met minder – subsidie. OCW heeft in de
gesprekken het beleid over frictiekosten verhelderd en gewezen op de
bestaande mogelijkheid tot alternatieve aanwending: het gebruiken van
de subsidie uit 2009–2012 voor bestrijding van frictiekosten.
In het VAO in juli heb ik aangegeven op Prinsjesdag duidelijkheid te geven
over de vraag in hoeverre het frictiekostenbudget zal worden uitgeput.
Daarbij heb ik ook aangegeven dat als het budget afdoende blijkt ik de
bevriezing van de bestemmingsfondsen die instellingen hebben
opgebouwd, zal loslaten. Op basis van de Regeling frictie- en transitiekosten komen ca. 110 instellingen uit de huidige basisinfrastructuur
waarvan de rijkssubsidie vanaf 2013 stopt of duidelijk zal verminderen, in
aanmerking voor compensatie. De besluitvorming hierover is nog niet
afgerond, omdat in deze gevallen sprake is van medefinanciering door
gemeenten en provincies. Ook zijn er nog juridische procedures.
Op basis van de ingediende plannen kan ik er wel van uitgaan dat ik het
geraamde budget van € 138 miljoen niet zal overschrijden. Ik zal daarom
de door de instellingen opgebouwde reserves vrijgeven. Dit betekent dat
ik frictievergoedingen die ik uitbetaal niet zal verrekenen met het saldo
van het bestemmingsfonds OCW. Wel blijft de regel van kracht dat voor
elke aanwending van het bestemmingsfonds OCW voorafgaande
goedkeuring van het ministerie vereist is. De bevriezing van bestemmingsfondsen is daarmee dus losgelaten. De gebruikelijke lijn bij
onttrekkingen aan het bestemmingsfonds blijft overigens gehandhaafd: zij
mogen alleen plaatsvinden bij een negatief exploitatieresultaat.
7. Financieel kader

1

Regeling van de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van
6 september 2012, houdende wijziging van de
Regeling op het specifiek cultuurbeleid en de
Regeling frictie- en transitiekosten culturele
basisinfrastructuur 2009–2012.

In bijlage 3 vindt u het financieel kader voor de basisinfrastructuur
2013–2016*). De bedragen per artikelonderdeel zijn aangepast conform de
Regeling van 6 september 20121. Het gaat om de volgende bijstellingen:
1. Loonontwikkeling 2011 en 2012 en prijsontwikkeling 2012. De
bedragen in de regeling waren in prijzen 2010. Deze bijstelling brengt
de bedragen van de regeling op het niveau van prijzen 2012.
2. Toevoeging van arbeidsvoorwaardenmiddelen
Aan een beperkt aantal categorieën in de Subsidieregeling culturele
basisinfrastructuur 2013–2016 zijn arbeidsvoorwaardemiddelen
toegevoegd. Het gaat hierbij om middelen die ook in de periode
2009–2012 werden toegekend. Het betreft oude regelingen die bekend
staan onder de noemer Verzuimloket, Omscholing Dans en Vroegpensioen. De verdeling is gekoppeld aan een gehele, in de regeling
onderscheiden categorie.
3. Middelen voor vervangingen en verbeteringen van enkele musea
Instellingen die een overeenkomst hebben met de Rijksgebouwendienst, zoals enkele musea, ontvangen een bijstelling voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

10

technische investeringen die met de Rijksgebouwendienst zijn
overeengekomen.
Naast de instellingssubsidies zijn enkele vierjarige projectsubsidies
verstrekt voor o.a. de Johannes Vermeer Prijs en specifieke huisvestingssubsidies. Ook de HGIS-middelen zijn als vierjarige projectsubsidie
verdeeld. In de bijlage bij deze brief vindt u een uitsplitsing van dit
financiële kader op instellingsniveau. *)
Voor instellingen die een aanvraag hebben ingediend op grond van art.
3.25 lid 1 is conform de regeling een budget van € 142 mln. beschikbaar.
In zijn aanvullende advies heeft de Raad gereageerd op de reacties van
instellingen. Twee instellingen, het Scheepvaartmuseum en Teylers
Museum, zijn van categorie 3 naar categorie 2 overgeplaatst. Het
kortingspercentage voor categorie 2 wordt hierdoor verhoogd van 5,6%
naar 6,6%. Daarna bleken enkele kleine correcties nodig ter hoogte van
€ 35 000. Deze hebben te maken met het precieze bedrag voor instellingen uit categorie 4 (subsidie voor behoud en beheer van de rijkscollectie) en de wetenschapsfunctie. De kortingspercentages op de adviesbedragen (exclusief huisvesting) zijn aangepast conform de volgende tabel.
Cat.

Raad mei

Raad juli

Definitief

1
2
3
4
5

2,0%
5,6%
11,12%
50%
0%

2,0%
6,6%
11,12%
50%
0%

2,05%
6,65%
11,17%
50%
0%

In Meer dan kwaliteit heb ik een wijziging van het museale stelsel
aangekondigd. Ik heb de Raad voor cultuur hierover advies gevraagd.1 Ik
verwacht dit advies aan het eind van dit jaar te ontvangen, waarna ik een
voorstel zal doen voor een nieuw museaal bestel. Mij staat voor ogen dat
een nieuw museaal stelsel met ingang van 2017 zijn beslag zal krijgen,
tegelijk met de start van de basisinfrastructuur 2017–2020. Om de weg te
effenen voor een nieuw museaal stelsel is het nodig dat de beheersovereenkomsten, die mede aan de grondslag liggen van het huidige stelsel,
zijn beëindigd. Het voornemen om de beheersovereenkomsten te
beëindigen, dat ik heb uitgesproken in Meer dan kwaliteit, zet ik met deze
brief om in een beleidsbesluit.
Begrotingsvoorbehoud
Met een door de meerderheid van uw Kamer goedgekeurde ministeriële
regeling, een onafhankelijk adviesorgaan én door aanvragers in de
gelegenheid te stellen op het advies te reageren, is een zorgvuldige
procedure geborgd. Voor de besluiten wordt geput uit begrotingen die
nog niet zijn vastgesteld door de Eerste en Tweede Kamer. De subsidie
wordt dan ook, net als in voorgaande perioden, verleend onder
voorwaarde dat de medewetgever voldoende geld ter beschikking stelt.
Dit geldt ook voor de andere overheden, die instellingen mede financieren.
Over het theatergezelschap in Utrecht heb ik vanwege recente ontwikkelingen nog geen besluit genomen. Ik overleg hierover met de gemeente
Utrecht.
1

Adviesaanvraag voor de Raad voor Cultuur
over de herziening van het museale bestel,
21 maart 2012. Tweede Kamer, vergaderjaar
2011–2012, Kamerstuk 33 000-VIII, nr. 180.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

11

Tot slot
De financiële middelen voor cultuur zijn aanzienlijk beperkter dan in de
vorige periode. De gevolgen voor de cultuursector zijn dan ook ingrijpend.
Wel is door overleg met Tweede Kamer, andere overheden en hoor- en
wederhoor van betrokken instellingen een zorgvuldige procedure
geborgd. Zowel de Raad als de fondsen zijn onder tijdsdruk, maar op een
zorgvuldige wijze met hun adviezen resp. besluiten gekomen. Verder stel
ik vast dat zowel de Raad als de fondsen in vergelijking met vorige
perioden hebben gewerkt op basis van meer objectieve uitgangspunten.
Op grond van heldere criteria zijn voor de basisinfrastructuur 2013–2016
scherpe, inhoudelijke en noodzakelijke keuzes gemaakt.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

12

Bijlagen
– Bijlage 1: toekenningen culturele basisinfrastructuur 2013–2016
– Bijlage 2: toekenningen culturele basisinfrastructuur 2013–2016 naar
regio
– Bijlage 3: financieel kader culturele basisinfrastructuur 2013–2016
– Bijlage 4: financieel kader fondsen culturele basisinfrastructuur
2013–2016
*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 820, nr. 65

13