Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 549

Wijziging van de Telecommunicatiewet ter
implementatie van de herziene
telecommunicatierichtlijnen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Motivering van het wetsvoorstel
1.1 Twee nieuwe richtlijnen en een nieuwe verordening
Het voorliggende wetsvoorstel wijzigt de Telecommunicatiewet en brengt
daarmee verband houdende wijzigingen aan in andere wetten. Het
wetsvoorstel strekt tot implementatie van:
• Richtlijn 2009/136/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 25 november 2009 tot wijziging van Richtlijn 2002/
22/EG inzake de universele dienst en gebruikersrechten met betrekking
tot elektronische-communicatienetwerken en -diensten, Richtlijn 2002/
58/EG betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie en verordening (EG) nr. 2006/2004 betreffende
samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (PbEG L
337) (hierna: Richtlijn burgerrechten),
• Richtlijn 2009/140/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 25 november 2009 tot wijziging van de Richtlijnen
2002/21/EG inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor
elektronische-communicatienetwerken en -diensten, 2002/19/EG inzake
de toegang tot en interconnectie van elektronischecommunicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten, 2002/20/EG
betreffende de machtiging voor elektronische-communicatienetwerken
en -diensten (PbEG L 337) (hierna: Richtlijn betere regelgeving), en
• Verordening nr. 1211/2009 van het Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie van 25 november 2009 tot oprichting van het Orgaan
van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie en het Bureau (PbEG L337) (hierna: BEREC-verordening).
De richtlijnen moeten uiterlijk 25 mei 2011 zijn geïmplementeerd. Een
transponeringstabel is opgenomen in hoofdstuk III van de memorie van
toelichting.

kst-32549-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

1

Het Europese kader op het terrein van elektronische communicatie bestaat
uit een vijftal richtlijnen: richtlijn 2002/21/EG (de zogenoemde Kaderrichtlijn), richtlijn 2002/22/EG (de Universeledienstrichtlijn), richtlijn
2002/58/EG (de Bijzondere privacyrichtlijn), richtlijn 2002/19/EG (de
Toegangsrichtlijn), en richtlijn 2002/20/EG (de Machtigingsrichtlijn). Deze
richtlijnen zijn in het Nederlands recht voornamelijk omgezet in de
Telecommunicatiewet en de daarop gebaseerde regelgeving.
Met de Richtlijn burgerrechten en de Richtlijn betere regelgeving en de
tegelijkertijd tot stand gekomen BEREC-verordening wordt een actualisering van het zojuist geschetste regelgevend kader voor de elektronische
communicatiesector gerealiseerd. De Richtlijn betere regelgeving wijzigt
de Kader-, Toegangs- en Machtigingsrichtlijn. De Richtlijn burgerrechten
wijzigt de Universeledienstrichtlijn en de Bijzondere privacyrichtlijn.
In de oorspronkelijke richtlijnen, die mede ten grondslag liggen aan de
huidige Telecommunicatiewet, is een evaluatiebepaling opgenomen. Op
basis van deze bepaling heeft de Europese Commissie (hierna: de
Commissie) de werking van de bestaande richtlijnen onderzocht en
daarover verslag uitgebracht aan het Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie (verder: de Raad van Ministers). Tevens heeft de
Commissie een brede consultatie gehouden op basis van haar beleidsvoorstellen voor wijziging van de bestaande richtlijnen. Op basis van deze
evaluatie heeft de Commissie in november 2007 formele voorstellen
gedaan voor aanpassingen van het regelgevend kader voor openbare
elektronische communicatienetwerken en -diensten aan het Europees
Parlement en de Raad van Ministers. Na wijziging hebben het Europees
Parlement en de Raad van Ministers de wijzigingsrichtlijnen en de
daarmee verband houdende verordening vastgesteld.
Beide richtlijnen en de verordening zijn gebaseerd op artikel 95 van het
EG-verdrag (inmiddels artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking
van de Europese Unie). Bij de richtlijnen is gekozen voor volledige
harmonisatie. Dit betekent dat er in beginsel geen ruimte is om van de
bepalingen van de richtlijnen af te wijken. Wel bieden de richtlijnen ten
aanzien van sommige onderwerpen een keuze: de lidstaten mogen ten
aanzien van die onderwerpen regels stellen; zij zijn daartoe echter niet
verplicht. In diverse paragrafen van de memorie van toelichting zal op
deze keuzeruimte nader worden ingegaan.
De verordening tot oprichting van een orgaan van Europese regelgevende
instanties heeft naar zijn aard rechtstreekse werking en behoeft om die
reden geen implementatie. Wel zijn ten behoeve van de goede werking
van de verordening enige wijzigingen aangebracht in de Telecommunicatiewet en de Wet Onafhankelijke post- en telecommunicatie autoriteit.
Deze wijzigingen komen er in de meeste gevallen op neer dat het college
van de Onafhankelijke post- en telecommunicatie autoriteit (hierna: het
college) in voorkomende gevallen rekening dient te houden met adviezen
van het Orgaan van Europese regelgevende instanties (hierna: BEREC)
Bij de implementatie van de twee richtlijnen en de verordening is zo veel
mogelijk aangesloten bij de reeds bestaande kaders inzake bevoegdheidsstructuren. Hierbij valt onder meer te denken aan de taken van de
nationale regelgevende instanties (hierna: NRI’s) en het bestaande
rechtsbeschermingstelsel.
De richtlijnen dienen uiterlijk op 25 mei 2011 te zijn omgezet in nationaal
recht. Dat betekent dat de wijzigingen in de Telecommunicatiewet en de
daarop gebaseerde lagere regelgeving vanaf die datum van kracht
moeten zijn en moeten worden toegepast. Om die termijn te kunnen halen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

2

is er voor gekozen om alleen die wijzigingen aan te brengen waartoe de
richtlijnen verplichten.
1.2 Huidige Telecommunicatiewet
Het belang van elektronische communicatie in de samenleving blijft sterk
toenemen. De snelle ontwikkeling van internet, mobiele telefonie en
media illustreert dit toenemende belang. De openstelling van de telecommunicatiemarkt voor concurrentie heeft de ontwikkeling van de dienstenmarkten een sterke impuls gegeven. Niet alleen de elektronische
communicatie als zodanig neemt sterk toe, maar ook de doorwerking in
andere sectoren door integratie van elektronische communicatie in
verbeterde en nieuwe vormen van dienstverlening wordt steeds belangrijker.
Er is veel geïnvesteerd in de aanleg en verbetering van de elektronische
communicatie infrastructuur, waardoor de capaciteit, de toepassingsmogelijkheden en de samenhang tussen netwerken sterk zijn toegenomen.
Investering in verdere verglazing van netwerken leidt tot een sprong
vooruit in capaciteit en zal een nieuwe impuls geven aan de ontwikkeling
van de elektronische communicatiesector en met name ook aan de
diensten die gebruik maken van elektronische communicatie als platform.
De regering is van mening dat de Telecommunicatiewet in belangrijke
mate heeft voldaan aan het gestelde doel. De keuzemogelijkheden voor de
consument en voor bedrijven zijn fors toegenomen. De kwaliteit en de
omvang van de geboden dienstverlening is verbeterd, terwijl de prijzen
zijn gedaald. Op het gebied van marktregulering is het regelgevend kader
op orde en voldoende flexibel zodat de toezichthouder goed in kan spelen
op nieuwe ontwikkelingen. Met name op het gebied van consumentenbescherming blijken zich steeds weer nieuwe problemen aan te dienen die
vragen om nieuwe en aanvullende regelgeving.
De herziening van het Europese regelgevende kader en de ontwikkelingen
in de samenleving noodzaken er toe dat de Telecommunicatiewet wordt
aangepast. Met de implementatie van de nieuwe richtlijnen wordt een
meer effectieve aanpak van bestaande problemen mogelijk, met name op
het gebied van marktregulering en consumentenbescherming. Tevens
wordt ruimte geschapen voor nieuwe ontwikkelingen.
1.3 Achtergrond bij de herziening van de regelgeving
In 2008 is er een economische crisis ontstaan in de financiële sector die
zijn doorwerking heeft in de gehele economie. Ook de elektronische
communicatiesector ondervindt hiervan de gevolgen, maar in mindere
mate dan andere sectoren van de economie. De voorheen stormachtige
groei van de sector is afgenomen. Het is voor de betrokken bedrijven
moeilijker geworden om het benodigde kapitaal aan te trekken voor de
financiering van nieuwe investeringen. Door een proces van rationalisering en consolidatie zijn nieuwe krachtige ondernemingen ontstaan, die
naar verwachting voldoende slagkracht kunnen ontwikkelen om zich ook
in de toekomst te kunnen handhaven.
Het huidige regelgevend kader is, zoals gezegd, redelijk goed op orde. Het
huidige kader heeft bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van de
sector. Het bevorderen van concurrentie, een goede bescherming van
gebruikers en het behouden van voldoende prikkels voor investeringen in
de uitbreiding en vernieuwing van de elektronische communicatienetwerken en -diensten zijn de centrale doelstellingen. Het zoeken naar een
balans tussen deze doelstellingen blijft een belangrijke uitdaging voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

3

regelgever én voor de toezichthouder, die de nieuwe regels zal uitvoeren
en handhaven.
1.4 Hoofdkenmerken van het nieuwe Europese regelgevend kader
De herziening van het Europees regelgevend kader is nu veel minder
ingrijpend dan in 2002 het geval was. De ervaringen met het huidige kader
zijn positief. De wijzigingen die thans worden voorgesteld beogen het
regelgevend kader niet ingrijpend te wijzigen maar op onderdelen te
verbeteren. Het gaat in het kort om de volgende wijzigingen.
Minder maar meer effectieve ex ante regulering
Uit de herziene Aanbeveling C(2007) 5406 van de Commissie van
17 december 2007 betreffende relevante producten- en dienstenmarkten
in de elektronische communicatiesector die overeenkomstig Richtlijn
2002/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie
inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader voor elektronische
communicatienetwerken en -diensten aan regelgeving ex ante kunnen
worden onderworpen (PbEG L 344) (hierna: de Aanbeveling relevante
markten) blijkt dat het kader succesvol is geweest in het bevorderen van
concurrentie. Elf van de achttien markten zijn geschrapt van de lijst met
markten die in beginsel voor ex ante regulering in aanmerking komen. Het
betreft vooral eindgebruikersmarkten. Door effectieve toegangsregulering
op de groothandelsmarkten is er in de regel voldoende concurrentie
ontstaan op de eindgebruikersmarkten. De ex ante regelgeving in de
sector zal zich voortaan vooral richten op groothandelsmarkten, waar nog
steeds knelpunten voor daadwerkelijke concurrentie bestaan. Het
terugbrengen van het aantal relevante markten in de Aanbeveling
relevante markten heeft overigens geen gevolgen voor de wet en de
daarop gebaseerde regelgeving, zodat in het voorliggende wetsvoorstel
geen bepalingen ter zake zijn opgenomen. Wel heeft het terugbrengen van
het aantal relevante markten gevolgen voor de toepassing van artikel 6a.1
van de wet en de toepassing van de hieronder beschreven notificatieprocedure. Door de afname van het aantal markten behoeft het college
minder vooraf -door de Commissie- afgebakende markten te onderzoeken.
Daar staat tegenover dat er minder markten zijn waarvan het college zeker
kan zijn dat ex ante regulering door de Commissie wordt toegestaan.
Functionele scheiding van netwerken en diensten wordt als nieuwe
corrigerende maatregel toegevoegd aan de instrumenten die toezichthouders in kunnen zetten om concurrentieproblemen aan te pakken.
Functionele scheiding kan in laatste instantie bij hardnekkige concurrentieproblemen en knelpunten de mogelijkheden voor concurrentie
verbeteren, wanneer andere maatregelen niet voldoende effectief zijn.
Meer harmonisatie
Op het gebied van marktregulering behoudt de Commissie zijn bevoegdheden om besluiten van nationale toezichthouders te blokkeren indien zij
van mening is dat de wijze van marktafbakening of de vaststelling van
aanmerkelijke marktmacht in strijd is met het recht van de Europese Unie.
Nieuw is dat de Commissie de mogelijkheid krijgt om aanbevelingen vast
te stellen ten aanzien van het opleggen van verplichtingen. Ook kan de
Commissie voortaan bindende besluiten van algemene strekking nemen
over de toepassing van marktregulering door nationale toezichthouders.
Op het gebied van spectrumbeheer krijgt de Commissie de bevoegdheid
wetgevingsvoorstellen bij het Europees Parlement en de Raad van
Ministers in te dienen voor de vaststelling van meerjarenprogramma’s
over de strategische planning en coördinatie van het spectrumbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

4

De samenwerking tussen nationale toezichthouders wordt versterkt door
de oprichting van BEREC. BEREC krijgt onder andere een formele
adviesrol bij de beoordeling van marktreguleringsbesluiten van nationale
toezichthouders door de Commissie.
Opgemerkt wordt dat de genoemde maatregelen ter versterking van de
harmonisatie niet of nauwelijks omzetting behoeven in het nationale recht
en daardoor als zodanig niet in dit wetsvoorstel zijn terug te vinden.
Flexibilisering spectrumbeheer
Flexibiliteit van het spectrumbeheer wordt bevorderd door er voor te
kiezen om spectrum zo veel mogelijk vergunningvrij en techniekonafhankelijk uit te geven en de verhandelbaarheid van vergunningen te bevorderen. Deze flexibilisering, die naadloos aansluit op de in Nederland ter
uitvoering van de Nota Frequentiebeleid al in gang gezette flexibilisering,
zal binnen Europa voor meer concurrentie zorgen en de reguleringslasten
voor spectrumgebruikers verminderen. Dit zal investeringen bevorderen
en de exploitanten in staat stellen nieuwe technologieën te introduceren
in de spectrumbanden waar ze gebruiksrechten hebben. Ze kunnen
nieuwe technologieën inzetten waarbij eindgebruikers kunnen profiteren
van meer keuze en lagere prijzen.
Betere consumentenbescherming
Gebruikers krijgen meer keuze en rechtszekerheid. Consumenten kunnen
beter keuzes maken door meer transparantie van tarieven en de kwaliteit
van diensten. Lidstaten moeten maatregelen nemen om ervoor te zorgen
dat eindgebruikers met een fysieke beperking functioneel gelijkwaardige
toegang tot openbare elektronische communicatiediensten krijgen.
Privacy en beveiliging
Met name door de invoering van een meldplicht voor privacy- en
veiligheidsinbreuken zal de kwaliteit en beveiliging van netwerken en
diensten inzichtelijker worden, waardoor de consument beter kan kiezen
en het vertrouwen in en daarmee het gebruik van ICT-diensten zal
toenemen.
1.5 Voornaamste wijzigingen Europese kader op het gebied van de
regulering van markten
Vereenvoudiging van de notificatieprocedure
Op grond van artikel 7 van de Kaderrichtlijn moeten NRI’s ontwerpbesluiten notificeren bij de Commissie en andere regelgevende instanties
om hen in staat te stellen om opmerkingen te maken voordat de NRI het
besluit definitief vaststelt. De Commissie beoordeelt of het ontwerpbesluit
een belemmering vormt voor de interne Europese markt of in strijd is met
het recht van de Europese Unie en met name met de doelstellingen van
het regelgevend kader voor de elektronische communicatiesector.
Bij een dergelijke notificatie moest een uitgebreide verantwoording
worden gegeven van de gehanteerde marktafbakening, de aanwijzing van
een partij met aanmerkelijke marktmacht en de verplichtingen die aan die
partij worden opgelegd.
Deze notificatieprocedure is vereenvoudigd in de aanbeveling van de
Commissie van 15 oktober 2008 betreffende kennisgevingen, termijnen en
raadplegingen als bedoeld in artikel 7 van de Kaderrichtlijn. Voor een deel
van de notificaties kan voortaan worden volstaan met een korte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

5

omschrijving van de inhoud en de vindplaats van het ontwerpbesluit. Het
ontwerpbesluit of enig ander document hoeft niet te worden meegestuurd.
In de volgende gevallen kan worden volstaan met een beknopte notificatie
van ontwerpbesluiten:
– het beëindigen van ex ante marktregulering op markten die niet of niet
meer in de Aanbeveling relevante markten worden vermeld;
– indien een markt, die wel in de Aanbeveling relevante markten wordt
vermeld, voldoende concurrerend wordt geacht en dat in het nog
geldende besluit ook het geval is;
– technische wijzigingen van bestaande verplichtingen die geen
merkbare invloed hebben op een markt;
– ontwerpbesluiten voor bepaalde markten die inhoudelijk gelijk zijn aan
besluiten die eerder werden genotificeerd voor dezelfde markt, waarbij
de NRI bijvoorbeeld soortgelijke verplichtingen wil opleggen aan
andere vergelijkbare marktpartijen.
In de regel zal de Commissie geen opmerkingen maken naar aanleiding
van beknopte notificaties.
Op minder markten ex ante marktregulering
Een markt wordt door de Commissie in de Aanbeveling relevante markten
opgenomen indien er sprake is van structurele toegangsbelemmeringen,
de marktstructuur niet op korte termijn neigt naar daadwerkelijke
concurrentie en het algemene mededingingsrecht alleen niet volstaat om
het marktfalen voldoende te verhelpen. Elke NRI is verplicht om een
analyse te maken van deze markten in de betrokken lidstaat. Regulering
van deze markten is verplicht wanneer de NRI constateert dat de
desbetreffende markt niet daadwerkelijk concurrerend is. Een NRI mag
ook markten reguleren die niet op de lijst staan indien wordt aangetoond
dat aan bovengenoemde criteria voor ex ante regulering wordt voldaan.
Indien de Commissie van mening is dat ex ante regulering van die markt
niet gerechtvaardigd is, kan zij het ontwerpbesluit blokkeren op het
onderdeel marktafbakening.
De eerdere aanbeveling C(2003) 497 dateert van 11 februari 2003 (PbEG L
114/45). De Aanbeveling relevante markten is eind 2007 door de
Commissie herzien. Dat heeft geleid tot een inkorting van de lijst van
markten die in principe in aanmerking komen voor ex ante regulering van
19 naar 7 markten. Met name eindgebruikersmarkten zijn geschrapt van
de lijst. De reden daarvoor is dat de toegangsverplichtingen op groothandelsniveau op orde zijn, zodat gewaarborgd is dat meerdere bedrijven in
voldoende mate concurrerend diensten aan eindgebruikers aan kunnen
bieden. Daarnaast is onder andere de markt voor toegang tot mobiele
netwerken en ook de groothandelsmarkt voor omroeptransmissiediensten
geschrapt van de lijst.
Wijziging van de procedure voor het opleggen van verplichtingen
Een marktbesluit van een NRI heeft een aantal vaste onderdelen: de
marktafbakening, het aanwijzen van partijen met aanmerkelijke marktmacht en het opleggen van verplichtingen aan partijen met aanmerkelijke
marktmacht. NRI’s zijn verplicht om ontwerpbesluiten die van invloed zijn
op de handel tussen lidstaten te notificeren bij de Commissie, andere
NRI’s en, op grond van de nieuwe regels, ook bij BEREC, het nieuwe
orgaan van Europese toezichthouders. De Commissie beoordeelt of het
ontwerpbesluit een belemmering vormt voor de interne Europese markt
of in strijd is met het recht van de Europese Unie en met name met de
doelstellingen van het regelgevend kader voor de elektronische communicatiesector. Indien dat het geval is, kan de Commissie een zogenaamde
fase II procedure openen door zogenoemde ernstige twijfels uit te spreken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

6

omtrent de verenigbaarheid van de ontwerpmaatregel met het recht van
de Europese Unie. Indien de NRI de twijfels van de Commissie niet weg
kan nemen kan de Commissie het ontwerpbesluit blokkeren.
Zo’n veto was in het tot voor kort bestaande regelgevend kader alleen
mogelijk op basis van een negatieve beoordeling van het onderdeel
marktafbakening of het onderdeel aanwijzen van partijen met aanmerkelijke marktmacht. De Commissie kon een ontwerpbesluit niet blokkeren op
basis van een negatieve beoordeling van de verplichtingen die een NRI op
wil leggen. De Commissie kon wel commentaar geven op de voorgestelde
verplichtingen.
De procedure met betrekking tot het opleggen van verplichtingen is nu
gewijzigd (artikel 7bis Kaderrichtlijn). De Commissie kan een ontwerpbesluit van een NRI nog steeds niet blokkeren op basis van een negatief
oordeel over het onderdeel opleggen van verplichtingen. Wel kan de
Commissie meer aandrang uitoefenen op een NRI om een ontwerpbesluit
in te trekken door het vaststellen van een aanbeveling om een ontwerpbesluit aan te passen of in te trekken. Voor het opleggen van verplichtingen
kan de Commissie voortaan ook een fase II procedure starten door in een
voorlopig oordeel ernstige twijfels uit te spreken over het ontwerpbesluit.
Indien dat het geval is, zal BEREC een advies uitbrengen over het
voorlopig oordeel van de Commissie. Als BEREC het negatieve oordeel
van de Commissie deelt, vindt overleg plaats tussen de NRI, BEREC en de
Commissie over aanpassing of intrekking van het ontwerpbesluit. De NRI
beslist uiteindelijk zelf om de ontwerpmaatregel in te trekken, aan te
passen of ongewijzigd te handhaven. Indien de NRI het ontwerpbesluit
niet intrekt kan de Commissie een aanbeveling vaststellen met als
strekking dat de NRI het ontwerpbesluit moet intrekken of aanpassen. Als
BEREC het oordeel van de Commissie niet deelt of geen advies uitbrengt,
kan de Commissie ook een dergelijke aanbeveling vaststellen. De NRI
moet zoveel mogelijk rekening houden met deze aanbeveling. Indien de
NRI de aanbeveling niet opvolgt, moet dat gemotiveerd worden en moet
het definitieve besluit aan de Commissie en aan BEREC worden meegedeeld.
Bindende harmonisatiemaatregelen van de Commissie
Op basis van artikel 19 van de oorspronkelijke Kaderrichtlijn kan de
Commissie aanbevelingen van algemene strekking vaststellen over de
harmonisatie van de uitvoering van het regelgevend kader voor de
elektronische communicatiesector als de Commissie van mening is dat er
sprake is van belemmeringen voor de interne markt door verschillen in de
toepassing van het regelgevend kader. Indien een NRI afwijkt van een
aanbeveling moet dat gemotiveerd aan de Commissie worden meegedeeld.
Deze bepaling is gewijzigd. De Commissie kan voortaan ook bindende
harmonisatiebesluiten van algemene strekking nemen over de toepassing
van het regelgevend kader op het gebied van marktregulering. Zo’n
besluit moet gaan over regelgevende beginselen, benaderingen en
methoden. De Commissie kan zo’n besluit nemen als tenminste twee jaar
na het aannemen van een aanbeveling over hetzelfde onderwerp is
gebleken dat er ondanks de aanbeveling nog steeds sprake is van
inconsistente toepassing van algemene benaderingen met betrekking tot
hetzelfde onderwerp. Zo’n algemeen besluit kan geen betrekking hebben
op specifieke besluiten die door NRI’s zijn genotificeerd en mag ook niet
gericht zijn op specifieke nationale omstandigheden. Wel heeft zo’n
besluit een harmoniserend oogmerk en zal als zodanig ook invloed
hebben op de inhoud van besluiten van NRI’s. Een harmonisatiebesluit
mag geen alternatieve benaderingen van NRI’s verbieden waarvan
redelijkerwijs mag worden verwacht dat ze dezelfde uitwerking hebben als
de met het harmonisatiebesluit beoogde algemene benadering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

7

BEREC geeft advies over ontwerpharmonisatiemaatregelen. Ook de
lidstaten worden om advies gevraagd over ontwerpaanbevelingen en
moeten instemmen met ontwerpbesluiten.
BEREC: een nieuw orgaan van de Europese telecomtoezichthouders
Met het oog op de ontwikkeling van een consistente regelgevingspraktijk
en de consistente toepassing van het EU regelgevingskader heeft de
Commissie in 2002 de Europese Groep van telecomtoezichthouders (ERG)
opgericht (Besluit 2002/627/EG van de Commissie van 29 juli 2002). Deze
groep heeft een positieve bijdrage geleverd aan consistentie van besluiten
van NRI’s. Voor de verdere ontwikkeling van de interne markt is intensievere samenwerking en coördinatie tussen NRI’s nodig. Daarom wordt
de ERG versterkt en in het EU regelgevingskader verankerd als Orgaan
van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie
(Body of European Regulators for Electronic Communications: BEREC).
BEREC zal de Commissie formeel adviseren over maatregelen met name
op het gebied van marktwerking. Het gaat dan onder andere om voorgenomen besluiten waarmee de Commissie individuele ontwerpbesluiten
van NRI’s blokkeert (artikel 7 Kaderrichtlijn). De advisering door lidstaten
over dergelijke besluiten is komen te vervallen. BEREC adviseert de
Commissie ook bij het vaststellen van harmonisatiemaatregelen van
algemene strekking in de vorm van aanbevelingen en besluiten. Verder
adviseert BEREC NRI’s onder andere bij grensoverschrijdende geschillen.
BEREC is geen agentschap en heeft geen rechtspersoonlijkheid. BEREC
moet gaan fungeren als het platform voor de samenwerking tussen NRI’s
onderling en tussen de NRI’s en de Commissie. BEREC moet expertise
verschaffen en vertrouwen scheppen door zijn onafhankelijkheid, de
kwaliteit van zijn adviezen en informatie, transparantie van zijn procedures en werkmethoden en toewijding bij de uitvoering van zijn taken. De
NRI’s vormen samen het bestuur van BEREC.
Er is een bureau opgericht om BEREC te ondersteunen. Dat Bureau is wel
een orgaan van de Europese Unie met rechtspersoonlijkheid. Het Bureau
wordt bestuurd door de NRI’s en de Commissie. De staf van dat bureau zal
uit ongeveer vijftien tot twintig medewerkers bestaan.
Functionele scheiding
Op basis van het oude regelgevend kader kon een NRI bepaalde
(toegangs)verplichtingen opleggen aan een partij met aanmerkelijke
marktmacht in de vorm van gedragsvoorschriften, zoals toegang en
non-discriminatie. De NRI’s hebben een nieuwe bevoegdheid gekregen.
Voortaan kan een NRI een partij met aanmerkelijke marktmacht ook de
verplichting opleggen om (groothandels)toegangsdiensten in een
operationeel gescheiden bedrijfseenheid onder te brengen (artikel 13bis
Toegangsrichtlijn). Deze op de structuur gerichte verplichting kan worden
opgelegd als toegangsmaatregelen niet effectief zijn gebleken. De
functioneel gescheiden eenheid moet alle afnemers onder dezelfde
voorwaarden toegangsdiensten leveren. Door functionele scheiding wordt
geprobeerd om de neiging tot bevoordeling van de «eigen» dienstverlener binnen hetzelfde moederbedrijf zoveel mogelijk weg te nemen en er
een bedrijf van te maken dat er belang bij heeft om aan zoveel mogelijk
marktpartijen onder gelijke voorwaarden toegangsdiensten te leveren.
Het gaat hierbij om een functionele scheiding, niet om een structurele
scheiding waarbij de eigendom en zeggenschap volledig aan een derde
worden overgedragen. De gescheiden eenheden blijven onderdeel
uitmaken van de moedermaatschappij, het worden juridisch gezien dus
geen onafhankelijke eenheden. Aansturing op hoofdlijnen door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

8

centrale leiding blijft dus mogelijk. Wel is het de bedoeling dat de
gescheiden bedrijfseenheid operationeel zelfstandig functioneert.
Een NRI moet vooraf toestemming vragen aan de Commissie voor het
opleggen van functionele scheiding als verplichting. Tevens moet de NRI
een nieuwe analyse maken van de betrokken markten en nagaan of
bestaande verplichtingen moeten worden gehandhaafd, herzien of
ingetrokken en of andere verplichtingen moeten worden opgelegd.
Indien een bedrijf met aanmerkelijke marktmacht besluit de eigendom van
zijn toegangsnetwerk uit eigen beweging over te dragen of onder te
brengen in een aparte bedrijfseenheid, die operationeel zelfstandig
functioneert, moet dat bedrijf de NRI daarover informeren. De NRI is dan
verplicht na te gaan wat het effect van die scheiding zal zijn op de
bestaande verplichtingen die aan dat bedrijf zijn opgelegd op de
betrokken markten en deze wijzigingen doorvoeren als het bedrijf de
scheiding definitief aanbrengt (artikel 13ter Toegangsrichtlijn).
Onafhankelijkheid NRI
In het aangepaste regelgevend kader is de onafhankelijkheid van NRI’s
met name versterkt voor wat betreft hun taken op het gebied van ex ante
marktregulering en het beslechten van geschillen tussen ondernemingen
(artikel 3 Kaderrichtlijn). Voorheen moest een NRI juridisch gezien
onderscheiden en functioneel onafhankelijk zijn van marktpartijen die
openbare elektronische communicatienetwerken, -apparatuur en
-diensten aanbieden. Er moest een daadwerkelijke structurele scheiding
worden aangebracht tussen beheersactiviteiten met betrekking tot een
eventueel aandeelhouderschap en toezichtsactiviteiten.
In het nieuwe pakket is de onafhankelijkheid van het toezicht versterkt wat
betreft de taken ex ante marktregulering en geschilbeslechting tussen
ondernemingen op het gebied van elektronische communicatieregelgeving. Voor genoemde taken moet de betrokken NRI onafhankelijk
optreden en geen instructies vragen of aanvaarden van andere instanties
ter bescherming tegen externe interventies of politieke druk. In Nederland
zijn deze taken toebedeeld aan het college. Doordat het college een
zelfstandig bestuursorgaan is voldoet het college aan de nieuwe onafhankelijkheidseis van artikel 3 van de Kaderrichtlijn.
Verder worden ter versterking van de onafhankelijke positie van een NRI
in het algemeen voorschriften gegeven voor het ontslag van het hoofd
van de NRI en diens plaatsvervanger. Ontslag is alleen mogelijk op basis
van in nationale wetgeving vastgelegde eisen voor de uitoefening van die
functie. Het besluit tot ontslag moet openbaar worden gemaakt. Bij
ontslag ontvangt het hoofd van de NRI een motivering en kan hij
openbaarmaking daarvan vereisen. Ook moet de NRI over een afzonderlijke jaarlijkse begroting beschikken die openbaar wordt gemaakt.
Toegang tot glasvezelnetwerken
Tijdens de totstandkoming van het vernieuwde kader is veel gesproken
over de regulering van de toegang tot glasvezelnetwerken. De ontwikkeling van dergelijke netwerken is belangrijk voor de elektronische
communicatiesector en voor de economische ontwikkeling in het
algemeen. Er bestond enige zorg dat investeringen mogelijkerwijs
achterwege zouden blijven tengevolge van regulering van de toegang tot
deze netwerken. In het vernieuwde kader wordt bevestigd dat het
bestaande kader voor marktregulering ook van toepassing is op deze
netwerken. Er is geen sprake van een uitzondering of van verminderde
toepassing. Met het oog op het bevorderen van investeringen in nieuwe
netwerken zijn onder meer de algemene doelstellingen van het regule-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

9

ringskader aangevuld. Daarin wordt benadrukt dat reguleringszekerheid
belangrijk is om investeringen in nieuwe netwerken te bevorderen. Ook is
het belangrijk dat NRI’s rekening houden met de specifieke risico’s die aan
dergelijke investeringen zijn verbonden. Deze aanvullingen werken
nationaal door via artikel 1, derde lid, van de Telecommunicatiewet.
De Commissie zal in een aanbeveling meer concreet uitwerken wanneer
toegangsregulering van nieuwe netwerken aangewezen is en hoe die
regulering ingevuld zou kunnen worden.
1.6 Voornaamste wijzigingen in Europese kader met betrekking tot de
universele dienst en de rechten van de eindgebruiker/consument
De Universeledienstrichtlijn bevat in grote hoofdlijnen de volgende
wijzigingen:
1. Meer keuzemogelijkheden en rechten voor de consument.
Dit komt onder andere tot uiting in de uitbreiding van de informatie die
door de aanbieder in het contract dient te worden opgenomen. Ook
moet het mogelijk worden om, indien nodig, regels te stellen met
betrekking tot de transparantie van tariefinformatie. Verder wordt ook
het overstappen vergemakkelijkt door regels met betrekking tot
nummerportabiliteit en de maximale contractduur. Belangrijk is ook
dat de mogelijkheid gecreëerd wordt om in te grijpen ter voorkoming
van achteruitgang van de dienstverlening via internet en belemmering
of vertraging van het internetverkeer. Op deze problematiek met
betrekking tot de zogenoemde netneutraliteit wordt in paragraaf 1.6.1.3
verder ingegaan.
2. Versterking van de voorschriften met betrekking tot eindgebruikers
met een handicap.
De toegang van eindgebruikers met een handicap moet gelijkwaardig
zijn aan de toegang die voor andere eindgebruikers beschikbaar is.
Met het oog hierop zijn de bepalingen met betrekking tot de universele
dienst aangescherpt. Lidstaten hebben niet langer de vrijheid zelf te
beslissen of in het kader van de universele dienst de beschikbaarheid
van speciaal op gebruikers met een fysieke handicap gerichte diensten
of voorzieningen worden opgenomen, maar worden daar nu toe
verplicht. Om ervoor te zorgen dat gehandicapte eindgebruikers op
een gelijkwaardige wijze toegang hebben tot de universele dienst
moeten specifiek daarop gerichte diensten tot de universele dienst
gaan behoren. Dit kunnen andere diensten zijn dan diensten die voor
andere eindgebruikers beschikbaar zijn. Verder zijn er meer mogelijkheden om in algemene zin, dus buiten het specifieke kader van de
universele dienst, eisen te stellen aan aanbieders van openbare
elektronische communicatienetwerken en diensten ten behoeve van de
gehandicapte gebruiker.
3. Techniekneutrale formulering van de universele dienst.
Aan de technische middelen waarmee de universele dienst wordt
geleverd, worden geen beperkingen meer gesteld. De belangrijkste
wijziging in dit verband is het laten vervallen van de eis dat de
universele dienst toegang tot het telefoonnetwerk moet garanderen. In
plaats daarvan komt de eis dat toegang tot een elektronisch communicatienetwerk moet zijn gegarandeerd. Hiermee wordt tot uitdrukking
gebracht dat de universele dienst in beginsel via ieder netwerk kan
worden verzorgd. Dit laat overigens onverlet dat het netwerk wel
geschikt moet zijn om de telefoondienst te verzorgen. De telefoondienst blijft immers een belangrijk onderdeel van de universele dienst.
Om de techniekneutraliteit te onderstrepen zijn verder bepaalde
definities aangepast of, zoals bijvoorbeeld de definitie van telefoonnetwerk, komen te vervallen.
4. Schrappen van bijzondere bepalingen ten aanzien van huurlijnen en
carrier(voor)keuze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

10

Bepalingen die destijds waren bedoeld om de overgang van het
regelgevingskader van 1998 naar dat van 2002 te vergemakkelijken,
zijn geschrapt. Hierbij gaat het om de verplichting om een minimumpakket van (analoge) huurlijnen op eindgebruikersniveau aan te bieden
(paragraaf 6a.4 in de wet) en de verplichting voor aanbieders met een
aanmerkelijke markmacht op een markt voor telefonie om zogenoemde carriervoorkeuze aan de eindgebruiker te bieden. Deze
verplichtingen kunnen nog wel worden opgelegd aan een aanbieder
met aanmerkelijke marktmacht, maar dan alleen als een dergelijke
verplichting passend is.
1.6.1 Versterking van de positie van de consument
In het herziene EU-reguleringskader zijn voorschriften opgenomen om de
positie van de consument te verbeteren. Uitgangspunt daarbij is dat de
telecommunicatieconsument betere keuzemogelijkheden moet krijgen en
op een eenvoudige wijze van deze keuzemogelijkheden gebruik moet
kunnen maken. Een voorbeeld hiervan zijn de bepalingen die het voor de
consument eenvoudiger moeten maken om over te stappen naar een
andere aanbieder. Met de implementatie van het herziene kader wordt de
positie van de consument aanzienlijk verbeterd. Daarnaast bieden de
huidige mechanismen voldoende waarborgen dat met de belangen van
consumenten rekening wordt gehouden. Gebruikelijk is dat wetgeving
wordt geconsulteerd. Daarbij kunnen zowel individuele consumenten als
consumentenorganisaties reageren. Daarnaast is er een Overlegorgaan
Post en Telecommunicatie. In dit orgaan is ook de Consumentenbond
vertegenwoordigd.
1.6.1.1 Gemakkelijker overstappen
Lidstaten moeten volgens artikel 30, zesde lid, van de Universeledienstrichtlijn er op toezien dat de voorwaarden en procedures voor contractbeëindiging de verandering van een dienstenaanbieder niet ontmoedigen.
Dit sluit goed aan bij het reeds ingezette consumentenbeleid om de
positie van de consument te versterken. Met een eerdere wijziging van de
Telecommunicatiewet (Kamerstukken II, 2007/08, 30 661) is het voor
consumenten al veel eenvoudiger gemaakt om over te stappen naar een
andere aanbieder. Als gevolg van deze wijziging kunnen consumenten op
grond van artikel 7.2a van de wet telecommunicatiecontracten voor
onbepaalde tijd altijd opzeggen, mits een opzegtermijn van één maand in
acht wordt genomen. Datzelfde geldt, zo bepaalt artikel 7.2a verder, voor
contracten van bepaalde duur die stilzwijgend verlengd of vernieuwd zijn.
Na de verlenging of vernieuwing kan de consument het contract te allen
tijde opzeggen, met één maand opzegtermijn. Om overstappen te
vergemakkelijken bestaat daarnaast reeds enige tijd de mogelijkheid tot
nummerbehoud op grond van artikel 4.10 van de wet. De abonnee van de
vaste of mobiele telefoondienst kan hierdoor overstappen van de ene naar
de andere aanbieder zonder dat hij een ander nummer in gebruik hoeft te
nemen.
De gewijzigde Universeledienstrichtlijn leidt op twee punten tot aanpassingen in de Telecommunicatiewet die drempels bij het overstappen naar
een andere aanbieder moeten verminderen.
Ten eerste mag op grond van het gewijzigde artikel 30 van de Universeledienstrichtlijn bij het overstappen naar een nieuwe aanbieder met
nummerbehoud, het feitelijke proces van het overzetten van het in gebruik
zijnde nummer van de oude naar de nieuwe aanbieder niet langer dan een
werkdag in beslag nemen. Een overstappende klant mag niet langer dan
een dag zonder bijvoorbeeld telefonie zitten ten gevolge van het feit dat
hij hetzelfde nummer wenst te blijven gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

11

Ten tweede is het op grond van het gewijzigde artikel 30 van de Universeledienstrichtlijn niet langer mogelijk om contracten met een (initiële)
contractsduur van meer dan 24 maanden af te sluiten met een consument.
Tevens moeten ondernemingen aan alle eindgebruikers de mogelijkheid
bieden een contract met een duur van maximaal twaalf maanden aan te
gaan.
1.6.1.2 Transparantie en vergelijkbaarheid
Transparante informatie is een cruciaal element voor consumenten op de
dynamische markt voor openbare elektronische communicatiediensten.
De snelle technologische ontwikkelingen en de grote verscheidenheid aan
producten en diensten in de telecommunicatiesector hebben veel goeds
gebracht voor consumenten, maar ze maken het consumenten ook lastig
om goed te kiezen. Om consumenten in staat te stellen een goede keuze
te maken is transparante informatie van groot belang.
Een grotere transparantie maakt het voor consumenten makkelijker om
diensten met elkaar te vergelijken. Als gevolg daarvan zullen consumenten gevoeliger worden voor waarneembare verschillen tussen
producten of diensten in bijvoorbeeld prijs of kwaliteit en mogelijk sneller
overstappen naar een ander product of dienst. In de elektronische
communicatiemarkten ligt een deel van de oorzaak van de intransparantie
in de markt aan het feit dat er sprake is van gedifferentieerde producten.
Het is nu eenmaal lastiger om gedifferentieerde producten met elkaar te
vergelijken dan homogene producten.
Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat de tariefinformatie in de
vaste en mobiele telefoniemarkt op bepaalde punten tekort schiet. Zo
blijkt uit een onderzoek in opdracht van het college (Newcom Research &
Consultancy, december 2008) dat consumenten in de praktijk moeite
hebben tariefinformatie te achterhalen. Naar aanleiding van de onderzoeken is de sector in de gelegenheid gesteld om de overzichtelijkheid,
volledigheid, vindbaarheid en vergelijkbaarheid van tariefinformatie te
verbeteren. De verbeteringen kunnen worden bewerkstelligd door
bijvoorbeeld alle tarieven voor een bepaald abonnement op een aparte,
gemakkelijk te vinden tarievenpagina te plaatsen. De vergelijkbaarheid
kan bijvoorbeeld worden vergroot doordat de aanbieder de belangrijkste
tariefcomponenten van een aanbieding (zoals aansluitkosten, maandbedrag, tarief per minuut, afrekenen per minuut of per seconde) op één
pagina toont. Over de uitkomsten van dit Verbetertraject Tarieftransparantie is de Tweede Kamer bij brief van 20 mei 2010 geïnformeerd
(Kamerstukken II, 2009/10, 27 879, nr. 32). Via een aanpassing van de
Regeling universele dienstverlening en eindgebruikersbelangen per
1 oktober 2010 zijn aanbieders van telefoniediensten verplicht om op hun
website in de loop van het bestelproces deze tariefinformatie actief onder
de aandacht van consumenten te brengen.
Informatieplicht voor of bij het sluiten van een telecomcontract
Artikel 20 van de Universeledienstrichtlijn heeft betrekking op de
informatie die moet worden opgenomen in een contract tussen een
consument en een aanbieder van een openbare elektronische communicatiedienst. De werking van artikel 20 is op enkele punten uitgebreid. In
artikel 7.1 van de wet en de uitwerking daarvan in lagere regelgeving
wordt als gevolg hiervan de lijst met voor of bij het sluiten van een
contract te vermelden informatie uitgebreid. De aanbieder moet meer
informatie verstrekken over de te leveren diensten. De informatie die
daarbij vermeld moet worden zal in lagere regelgeving worden gespecifi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

12

ceerd. Uit artikel 20 van de Universeledienstrichtlijn vloeit voort dat de
volgende informatie over de te leveren diensten moet worden verstrekt:
– de mate waarin toegang wordt geboden aan noodhulpdiensten en de
nauwkeurigheid van de locatiegegevens van de beller, die op grond
van artikel 11.10 van de wet bij een oproep aan de noodhulpdiensten
worden verstrekt,
– de voorwaarden voor beperking van de toegang tot of het gebruik van
diensten en toepassingen,
– de minimumkwaliteitsniveaus van de te verstrekken diensten,
waaronder de wachttijd bij eerste aansluiting en andere parameters
voor de kwaliteit van de dienst,
– de door de aanbieder ingestelde maatregelen bij congestie en de
gevolgen daarvan voor de kwaliteit van de dienstverlening,
– de aangeboden onderhoudsdiensten en de manier waarop contact kan
worden opgenomen met de klantenservice,
– alle beperkingen met betrekking tot het gebruik van geleverde
randapparatuur.
Met het vierde gedachtestreepje wordt bedoeld dat moet worden
aangegeven hoe de aanbieder omgaat met het managen van verkeersstromen op het netwerk. Dit is met name van belang voor gebruikers van
internettoegangsdiensten. Door transparantie ten aanzien van het
netwerkmanagement weten eindgebruikers welke diensten (internetbestemmingen) zullen worden beperkt bij een (te) grote belasting van het
netwerk. Ook kunnen zij zien of de betreffende aanbieder «netneutraal»
handelt, dat wil zeggen geen diensten beperkt om commerciële redenen.
Naast deze informatie over de te verstrekken dienst, wordt de lijst met te
verstrekken informatie voor of bij het sluiten van een overeenkomst in
artikel 7.1 van de wet uitgebreid met informatie over:
– de wettelijke keuzemogelijkheden van de abonnee om al dan niet
opgenomen te worden in een abonneelijst (de telefoongids) en voor
abonnee-informatiediensten gebruikte abonneebestanden, en met
welke gegevens, en
– de maatregelen die de aanbieder neemt of kan nemen in reactie op
beveiligings- en integriteitsincidenten of bedreigingen en kwetsbaarheden.
Mogelijkheid om verstrekken van informatie voor eindgebruikers voor te
schrijven
Abonnementen zijn vaak opgebouwd uit veel en steeds verschillende
componenten, waardoor consumenten gemakkelijk de weg kwijt raken.
Doordat aanbieders hun aanbiedingen verschillend presenteren, is het
voor consumenten niet eenvoudig om de aanbiedingen goed met elkaar
te vergelijken. Tegen deze achtergrond is artikel 21 van de Universeledienstrichtlijn aangevuld met bepalingen omtrent transparantie en
vergelijkbaarheid van de bekendgemaakte informatie. Lidstaten zijn niet
verplicht om te bepalen dat de aanbieder transparante, vergelijkbare,
toereikende, actuele, duidelijke en volledige informatie over de geldende
tarieven bekend moet maken. Daarom is er bij de implementatie van
artikel 21 voor gekozen, om een delegatiegrond op te nemen om
dergelijke regels bij ministeriële regeling regels te kunnen stellen.
Hetzelfde geldt voor het verplicht informeren van eindgebruikers
(bijvoorbeeld op de website van de aanbieder) over:
– wijzigingen betreffende de toegang tot noodhulpdiensten,
– wijzigingen in de voorwaarden voor beperking van de toegang tot of
het gebruik van diensten en toepassingen,
– maatregelen bij congestie en de gevolgen daarvan voor de kwaliteit
van de dienstverlening,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

13

–

–

de wettelijke keuzemogelijkheden van de abonnee om al dan niet
opgenomen te worden in een abonneelijst (de telefoongids) en voor
abonnee-informatiediensten gebruikte abonneebestanden, en met
welke gegevens, en
producten en diensten voor eindgebruikers met een fysieke beperking.

In artikel 7.3, vierde lid, is een delegatiebepaling opgenomen om ten
aanzien van deze onderwerpen verplichtingen te kunnen opleggen.
Mogelijkheid om extra faciliteiten voor te schrijven
Uit onderzoek is gebleken dat consumenten moeilijk controle kunnen
houden over de kosten. Oorzaken zijn onder andere de grote verscheidenheid aan tarieven, het afrekenen per minuut en onduidelijkheid over
wat wel en niet binnen de belbundel valt. Aanbieders zouden consumenten meer inzicht kunnen geven in de tussenstand van de factuur en de
resterende bundel. Ook zouden aanbieders op verzoek van de consument
een belprofiel over bijvoorbeeld het gemiddelde belgedrag over bijvoorbeeld de laatste zes maanden op kunnen stellen. Bij het oriënteren op een
nieuw abonnement worden consumenten meestal gevraagd naar hun
huidige verbruik. Een belprofiel kan behulpzaam zijn voor het kiezen van
de meest geschikte abonnementsvorm. Bovengenoemde faciliteiten
maken ook onderdeel uit van het Verbetertraject Tarieftransparantie.
Marktpartijen worden in dat kader aangemoedigd actie te ondernemen.
Vooralsnog is er echter geen noodzaak om deze faciliteiten wettelijk voor
te schrijven.
In het voorgestelde artikel 7.7a wordt een delegatiebepaling opgenomen
op grond waarvan dergelijke faciliteiten kunnen worden voorgeschreven.
Dit artikel verwijst naar Bijlage I, deel A van de Universeledienstrichtlijn.
Bij ministeriële regeling kan de aanbieder van openbare elektronische
communicatienetwerken of openbare telefoondiensten worden verplicht
de faciliteiten beschreven in deze bijlage aan de eindgebruiker
beschikbaar te stellen. Een faciliteit genoemd in deze bijlage is het
verstrekken van een tariefadvies op verzoek van de abonnee. Een
tariefadvies kan ertoe leiden dat de abonnee een ander abonnement
afsluit dat goedkoper is gelet op zijn gemiddelde belgedrag (zie Bijlage I,
deel A, onder f). In Bijlage I, deel A, onder g, wordt de faciliteit beschreven
waarbij de aanbieder de gebruiker meer controle biedt over de kosten van
openbare telefoondiensten, zoals bijvoorbeeld een kosteloze
waarschuwing bij abnormale of excessieve consumptiepatronen. Het
beschikbaar stellen van deze extra faciliteiten is niet verplicht voor de
aanbieder van openbare elektronische communicatienetwerken of
openbare telefoondiensten, maar kan – indien hiertoe aanleiding bestaat –
bij ministeriële regeling worden voorgeschreven. Dit in tegenstelling tot
artikel 10 van de Universeledienstrichtlijn, op grond waarvan het
beschikbaar stellen van deze extra faciliteiten door de UD-verlener
verplicht is. Deze verplichting is opgenomen in artikel 2.11 van het Besluit
universele dienstverlening en eindgebruikersbelangen.
1.6.1.3 Toegang tot internet en netneutraliteit
In de besprekingen in de Raad van Ministers en het Europees Parlement
heeft het blijven bestaan van een vrij toegankelijk internet veel aandacht
gekregen. Zowel in de Raad van Ministers als in het Parlement wordt het
open karakter van het internet als een groot goed gezien dat goed
beschermd moet worden. Daarbij stonden twee vragen centraal.
Allereerst de vraag of en zo ja onder welke omstandigheden de overheid
gerechtigd is maatregelen te nemen waarbij de toegang en het gebruik
van internet door gebruikers (tijdelijk) wordt ingeperkt. Op de tweede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

14

plaats op de vraag in hoeverre een aanbieder van internettoegang
gerechtigd is bepaalde diensten op het internet af te sluiten dan wel
bepaalde diensten gunstiger te behandelen dan andere (gelijksoortige)
diensten.
Met betrekking tot de eerste vraag bestond aanvankelijk verschil van
opvatting tussen het Parlement en de meerderheid van de Raad van
Ministers dat uiteindelijk in de conciliatieprocedure is overbrugd.
Aanleiding van de discussie vormden de plannen van de Franse overheid
om gebruikers (tijdelijk) van internet af te sluiten met name bij schending
van intellectuele eigendomsrechten door het illegaal downloaden van
bijvoorbeeld muziek of films. Op grond van het compromis tussen Raad
van Ministers en Parlement blijft een lidstaat de mogelijkheid houden om
gebruikers geheel of gedeeltelijk af te sluiten van internet. Echter bij deze
maatregelen moet uiterste zorgvuldigheid worden betracht. Op grond van
het nieuwe lid 3 bis van artikel 1 van de Kaderrichtlijn mogen dergelijke
maatregelen alleen worden opgelegd indien zij passend, evenredig en
noodzakelijk zijn in een democratische samenleving. Bovendien moeten
zij worden uitgevoerd met inachtneming van adequate procedurele
waarborgen overeenkomstig het Europees Verdrag tot bescherming van
de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en de algemene
beginsel van recht van de Europese Unie, waaronder doeltreffende
rechtsbescherming en eerlijke rechtsbedeling. Dit betekent dat uitgegaan
moet worden van de onschuld van de af te sluiten gebruiker en dat eerst
in een eerlijke en onpartijdige procedure moet worden bezien of er
voldoende gronden zijn om tot het afsluiten of beperken van de toegang
over te gaan voordat een gebruiker geheel of gedeeltelijk van internet
wordt afgesloten. In de bedoelde procedure moet bovendien hoor en
wederhoor mogelijk zijn. Ook moet het mogelijk zijn in beroep te gaan
tegen een beslissing om geheel of gedeeltelijk af te sluiten.
Voor de duidelijkheid wordt opgemerkt dat artikel 1, 3bis, van de
Kaderrichtlijn niet behoeft te worden omgezet in Nederlands recht. De
Nederlandse overheid is gehouden conform het bepaalde in de Kaderrichtlijn te handelen. Overigens bestaat er op dit moment geen
voornemen om in Nederland een wettelijk regime in te voeren dat het
mogelijk maakt om gebruikers geheel of gedeeltelijk van internet af te
sluiten.
Op de vraag of een aanbieder van internettoegang gerechtigd is de
toegang tot bepaalde diensten op het internet af te sluiten dan wel
bepaalde diensten gunstiger te behandelen dan andere (gelijksoortige)
diensten wordt in het vernieuwde Europese kader geen antwoord
gegeven. Wel draagt het nieuwe derde lid van artikel 21 van de Universeledienstrichtlijn lidstaten op ervoor te zorgen dat aanbieders hun
abonnees informeren over beperkingen van de toegang tot diensten met
name ook bij dreigende overbelasting van het netwerk. Verder geeft het
nieuwe derde lid van artikel 22 van de Universeledienstrichtlijn de
mogelijkheid dat minimumkwaliteitseisen aan de dienstverlening kunnen
worden gesteld zodat een achteruitgang van de dienstverlening of een
belemmering of vertraging van het verkeer via internet kan worden
voorkomen. De richtlijn verplicht dus tot het opnemen van een
bevoegdheid om maatregelen te nemen, maar niet om daarvan gebruik te
maken door het treffen van concrete maatregelen. In het wetsvoorstel is
dit omgezet door in het voorgestelde artikel 7.4a de mogelijkheid in het
leven te roepen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur eisen
aan de kwaliteit van elektronische communicatiediensten te stellen ten
einde een achteruitgang van die diensten, dan wel een belemmering of
vertraging van het verkeer over netwerken te voorkomen. Bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur kunnen op grond van deze bepaling
eisen worden gesteld om de open toegang tot internet te waarborgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

15

Vooralsnog bestaan geen plannen om gebruik te maken van deze
mogelijkheid tot nadere regelgeving ten aanzien van de netneutraliteit. De
regering vindt het van groot belang dat de gebruiker zelf kan kiezen welke
informatie of diensten hij via het internet wenst te ontvangen. De
aanbieder van internettoegang moet deze keuze zoveel mogelijk respecteren. Volgens de regering vormen een concurrerende markt, de
mogelijkheid voor consumenten om over te stappen en een transparant
aanbod de randvoorwaarden om de gebruiker in staat te stellen zelf te
kiezen welke informatie of diensten hij via het internet wenst te
ontvangen. Met het bestaande telecombeleid zijn de eerste twee
noodzakelijke randvoorwaarden (een concurrerende markt en de
mogelijkheid om over te stappen) momenteel gedekt. Door aanbieders via
onderhavig wetsvoorstel te verplichten transparant te maken hoe zij hun
netwerkverkeer behandelen wordt invulling gegeven aan de derde
randvoorwaarde. In de «checks en balances» in de markt kunnen
internetfora, waar ervaren gebruikers en professionele organisaties het
gedrag van aanbieders bediscussiëren en beïnvloeden, een belangrijke rol
spelen. In het onderzoek dat de Tweede Kamer is toegezonden (Kamerstukken II 2009 – 2010, 24 095, nr. 256, bijlage Dialogic, «Netneutraliteit:
stand van zaken in Nederland», juni 2009) wordt gewezen op de relevantie
en gebleken effectiviteit van dit soort beïnvloeding door derden.
De Commissie zal eind 2010 met nadere «guidelines» komen voor de
implementatie van het netneutraliteitsbeleid. Ook zal in gesprek met
belanghebbenden een beeld worden gevormd om inzicht te krijgen in een
mogelijke vormgeving van de minimum kwaliteitseisen en de (neven)effecten daarvan. Op basis daarvan kan opnieuw worden afgewogen of
nadere regels nuttig en nodig zijn en zo ja hoe die regels er dan uit zouden
moeten zien.
Naast het belang van een open en toegankelijk internet voor de hele
maatschappij is het belangrijk om daarbij rekening te houden met de
volgende belangen:
– Eindafnemers willen gebruik maken van internet zonder beperkingen
in diensten of content.
– Netwerkeigenaren willen het exponentieel groeiende verkeer op hun
netwerk kunnen managen en kunnen investeren in hun netwerken.
– Aanbieders van diensten en content willen gemakkelijk toegang tot
netwerken om zo hun bereik te vergroten.
– Aanbieders van diensten en content willen voor sommige diensten en
content een gegarandeerde kwaliteit.
Indien nadere regels worden gemaakt zal regulier verkeersmanagement
mogelijk moeten blijven. Een internetverbinding heeft beperkte capaciteit
en voorkomen moet worden dat internet onbruikbaar wordt door
overbelasting van het netwerk. Aan de andere kant moet worden
voorkomen dat verkeersmanagement wordt misbruikt, bijvoorbeeld door
het niet of moeilijker toegankelijk maken van bepaalde bestemmingen of
toepassingen op internet louter omdat deze (mogelijk) concurreren met
eigen (andere) dienstverlening.
1.6.2 Gelijkwaardige toegang eindgebruikers met een fysieke
beperking
In hoofdstuk 9 van de Telecommunicatiewet wordt de universele dienst
geregeld. Bepaalde diensten en voorzieningen, zoals openbare telefonie,
zijn van zulk wezenlijk belang voor het deelnemen aan de maatschappij
dat ze beschikbaar moeten zijn voor iedereen. Eindgebruikers met een
fysieke beperking, zoals doven, slechthorenden, blinden en slechtzienden
hebben evenzeer recht op goede en betaalbare toegang tot deze diensten.
Tot op heden is in het kader van de universele dienst niet specifiek iets
voor deze groep geregeld. Om eindgebruikers met een fysieke beperking
gelijkwaardige toegang tot de universele dienst te bieden, wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

16

voorgesteld hoofdstuk 9 van de Telecommunicatiewet aan te passen. Dit
is in lijn met de wijzigingen in de Universeledienstrichtlijn.
De universele dienst in de Telecommunicatiewet vloeit voort uit de
Universeledienstrichtlijn. Deze richtlijn is als onderdeel van de aanpassing
van het regelgevingskader voor openbare elektronische communicatienetwerken en -diensten gewijzigd. De voorschriften wat betreft gelijkwaardige toegang tot de openbare elektronische communicatiediensten
voor eindgebruikers met een fysieke beperking zijn aangescherpt.
Voorheen werd de beoordeling of het nodig was onder de universele
dienst bijzondere diensten of voorzieningen voor gehandicapten op te
nemen aan de lidstaten overgelaten. Nu worden lidstaten daartoe
verplicht.
De maatregelen die getroffen moeten worden voor het realiseren van
functioneel gelijkwaardige toegang tot telecommunicatie voor eindgebruikers met een fysieke beperking zijn in de Universeledienstrichtlijn
direct gekoppeld aan de universele diensten die voor elke eindgebruiker
gelden (art. 7). Eindgebruikers die door hun fysieke beperking de facto
geen gebruik kunnen maken van de openbare telefoondienst, telefoongids
en abonnee-informatiedienst moeten door middel van een aanvullende
dienst in staat worden gesteld op gelijkwaardige wijze ten opzichte van
eindgebruikers zonder fysieke beperking gebruik te kunnen maken van
deze diensten. Het is daarom gepast om ook de wijze waarop de
universele dienst voor deze doelgroep wordt verwezenlijkt, op eenzelfde
wijze te regelen als voor de andere eindgebruikers. Daarom wordt
voorgesteld deze aanvullende diensten aan de opsomming in artikel 9.1
van de Telecommunicatiewet toe te voegen en niet buiten de Telecommunicatiewet om te regelen. Zo wordt uitgedrukt dat voor deze doelgroep
evenveel waarde wordt gehecht aan de aanwezigheid van diensten en
voorzieningen om onder andere te kunnen bellen tegen een betaalbare
prijs en met een goede kwaliteit.
Uitwerking universele dienst in lagere regelgeving
In lagere regelgeving zal worden uitgewerkt aan welke kwaliteitseisen
deze diensten en voorzieningen moeten voldoen en dat de diensten
betaalbaar worden aangeboden. De reden daarvoor is dat daarmee de
maatregelen en eisen die worden gesteld, makkelijk kunnen worden
aangepast aan de ontwikkelingen. Daarmee kunnen in het belang van de
doelgroep de meest effectieve maatregelen worden genomen.
Ter voorbereiding is onderzocht welke diensten en voorzieningen nodig
zijn om eindgebruikers met een fysieke beperking gelijkwaardige toegang
tot de universele diensten te garanderen (SEO Economisch Onderzoek,
«Toegang tot telecom. Onderzoek naar de invulling van het nieuwe
Europese kader voor de toegankelijkheid van telecommunicatiediensten
voor gehandicapten», Amsterdam, 31 juli 2009). Ook is gesproken met
belangenvertegenwoordigers van de doelgroep en is gekeken naar
maatregelen die in omringende landen zijn getroffen. Mede op basis van
het onderzoek is een gedegen beeld verkregen van de diensten en
voorzieningen die nodig zijn voor een gelijkwaardige toegang tot de
universele diensten voor eindgebruikers met een fysieke beperking, zoals
wordt bedoeld met de toevoeging van onderdeel f aan het eerste lid van
artikel 9.1.
Het voornemen is om op basis van artikel 9.1, tweede lid, de universele
dienst voor eindgebruikers met een fysieke beperking in lagere regelgeving de volgende diensten en voorzieningen uit te werken in lagere
regelgeving:
1) een tekstbemiddelingsdienst voor doven en slechthorenden
2) een beeldbemiddelingsdienst voor doven en slechthorenden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

17

3)

een abonnee-informatiedienst voor blinden en slechtzienden

1) De tekstbemiddelingsdienst
Om met een teksttelefoon te kunnen bellen met eindgebruikers die niet
over een tekst- of beeldtelefoon beschikken, en vice versa, is een
tekstbemiddelingsdienst nodig. Een tekstbemiddelingsdienst maakt het
mogelijk dat doven, slechthorenden en eindgebruikers met een spraakbeperking in staat zijn met de teksttelefoon naar een tussenpersoon te
bellen, die contact legt met de te bereiken persoon of instantie. Andersom
kunnen eindgebruikers zonder fysieke beperking gebruik maken van deze
dienst om doven, slechthorenden en eindgebruikers met een spraakbeperking te bellen. Een dergelijke dienst wordt in Nederland tot op heden
aangeboden door KPN, zonder dat daartoe een wettelijke verplichting
bestond. Aan de tekstbemiddelingsdienst zullen kwaliteitseisen worden
gesteld ten aanzien van bijvoorbeeld de betaalbaarheid, openingstijden en
de wachttijden. Uitgangspunt voor de betaalbaarheid is dat eindgebruikers met een fysieke beperking bij een telefoongesprek gemiddeld
niet duurder uit mogen zijn dan eindgebruikers zonder een fysieke
beperking.
2) De beeldbemiddelingsdienst
Een beeldbemiddelingsdienst stelt doven en slechthorenden in staat om
via de beeldtelefoon in gebarentaal te bellen met een tussenpersoon die
de gebarentaal in spraak vertaalt voor de te bereiken persoon of instantie
en vice versa. Voor ongeveer 5 000 eindgebruikers is gebarentaal de
eerste taal. Het gaat hierbij grotendeels om vroegdoven, oftewel
eindgebruikers die doof waren voordat zij de Nederlandse taal hebben
geleerd. Vroegdoven gaan daardoor vaak anders om met tekst en hun
begrijpend lezen is vaak minder sterk ontwikkeld. Voor deze groep is
communiceren via gebarentaal gelijkwaardig aan spraak. Om ook
vroegdoven een dienst te bieden die voor hen gelijkwaardig is aan spraak,
is het voornemen in lagere regelgeving op te nemen dat er ook een
beeldbemiddelingsdienst aanwezig moet zijn. Ook aan deze dienst zullen
kwaliteits- en betaalbaarheidseisen worden gesteld.
3) De abonnee-informatiedienst
Voor eindgebruikers met een visuele beperking moeten maatregelen
worden getroffen om de toegang tot abonnee-informatienummers
gelijkwaardig toegankelijk te maken. Eindgebruikers zonder fysieke
beperking hebben recht op een betaalbare telefoongids. Het meest voor
de hand liggende alternatief voor eindgebruikers met een visuele
beperking is laagdrempelige toegang tot de abonnee-informatiedienst. Op
dit moment biedt KPN betaalbare toegang tot de Gidsservice, een
abonnee-informatiedienst voor blinden en slechtzienden. Deze dienst
wordt op dit moment goed en betaalbaar aangeboden. Voor het formeel
vastleggen van de Gidsservice zal worden uitgegaan van een gereduceerd
tarief, waardoor de drempel voor het gebruik laag is en tegelijkertijd
misbruik wordt voorkomen.
Zoals vastgelegd in hoofdstuk 9 van de wet kunnen de diensten en
voorzieningen die vallen onder de universele dienstverlening worden
opgedragen als deze diensten niet door het normale functioneren van de
markt worden gegarandeerd. Naar verwachting zal deze procedure nodig
zijn voor de tekstbemiddelingsdienst en de beeldbemiddelingsdienst. De
dienst is commercieel gezien een weinig interessante dienst, vanwege de
hoge kosten, omdat het vertalen van tekst naar spraak arbeidsintensief is,
en de afzetgroep beperkt is. De kosten voor de dienst zijn dus hoog, terwijl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

18

deze vanwege de betaalbaarheidseis niet aan de eindgebruiker mogen
worden doorberekend. Verwacht wordt dan ook, mede op basis van de
landenvergelijking en de ervaring van KPN met de vrijwillig aangeboden
Teleplusdienst, dat een tekstbemiddelingsdienst en een beeldbemiddelingsdienst met de bijbehorende eisen, niet onder normale commerciële
voorwaarden kunnen worden aangeboden.
Voorschriften voor alle aanbieders
De herziene Universeledienstrichtlijn verplicht lidstaten ervoor te zorgen
dat, als het nodig is, verplichtingen aan alle aanbieders van openbare
elektronische communicatie kunnen worden opgelegd om eindgebruikers
met een fysieke beperking gelijkwaardige toegang tot de diensten te
geven, zoals die worden aangeboden aan de meerderheid van de
eindgebruikers. Daarom wordt voorgesteld in artikel 7.8 van de wet de
mogelijkheid in het leven te roepen regels te stellen die bevorderen dat de
openbare elektronische communicatiediensten die buiten de universele
dienstverlening vallen en door de meerderheid van de eindgebruikers
worden afgenomen, óók toegankelijk zijn voor gebruikers met een fysieke
beperking. Op dit moment bestaan geen concrete plannen om dergelijke
regels te stellen. De knelpunten die eindgebruikers met een fysieke
beperking ervaren bij het gebruik van openbare elektronische communicatiediensten, en binnen het bereik van de Telecommunicatiewet vallen,
worden voldoende ondervangen met artikel 9.1, dat de universele
diensten betreft.
Daarnaast kunnen op basis van artikel 7.8 bij algemene maatregel van
bestuur regels worden gesteld om eindgebruikers met een fysieke
beperking evenredig te kunnen laten profiteren van keuze tussen
ondernemingen.
Toegang tot het alarmnummer 112
Een laatste belangrijk onderdeel van de herziening voor eindgebruikers
met een fysieke beperking is dat lidstaten specifieke maatregelen moeten
treffen zodat de noodhulpdiensten, inclusief het 112-nummer, gelijkelijk
toegankelijk zijn voor eindgebruikers met een fysieke beperking, met
name eindgebruikers die doof of slechthorend zijn, spraakmoeilijkheden
hebben of doof-blind zijn (artikel 26, vierde lid). Aan deze zorgplicht is
naar de opvatting van de regering voldaan door het waarborgen van de
beschikbaarheid van de tekstbemiddelingsdienst en de beeldbemiddelingsdienst op basis van artikel 9.1, eerste lid, onderdeel f. Door middel
van deze diensten kunnen alarmnummers worden gebeld. Overigens is
het alarmnummer 112 nu ook rechtstreeks te benaderen door de
aanwezigheid van een teksttelefoon bij de alarmcentrale.
Volledigheidshalve wordt nog opgemerkt dat op grond van de voorgestelde wijziging van artikel 7.1 aanbieders van openbare elektronische
communicatiediensten en openbare elektronische communicatienetwerken verplicht zullen worden bij het afsluiten van een overeenkomst de
eindgebruiker (met een fysieke beperking) te informeren over de wijze
waarop toegang tot 112 is geregeld.
1.6.3 Vergoeding voor de verzorging van de universele dienst
Degene die in het kader van de universele dienst verplicht is tot
verzorging van bepaalde diensten of voorzieningen heeft daarvoor in
beginsel recht op een vergoeding indien deze diensten niet kostendekkend kunnen worden aangeboden. Tot op heden zijn, in afwijking van
de in artikel 9.2 van de wet geregelde procedure, de universele diensten in
artikel 20.1 van de wet opgedragen aan KPN Telecom B.V., waarbij geen
recht op vergoeding bestaat. De Universeledienstrichtlijn biedt twee
grondslagen voor het bepalen van de hoogte van deze vergoeding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

19

Op grond van artikel 12 van genoemde richtlijn mogen de zogenoemde
netto-kosten worden vergoed. Deze netto-kosten, zo blijkt uit het eerste lid
van artikel 12, kunnen op twee manieren worden bepaald. Op de eerste
plaats door de kosten achteraf te berekenen volgens de methodiek
opgenomen in bijlage IV, deel A, van de Universeledienstrichtlijn. Op de
tweede plaats aan de hand van de uitkomst van een «efficiënt, objectief,
doorzichtig en niet discriminerend aanwijzingssysteem waarin geen
enkele onderneming a priori van aanwijzing is uitgesloten». In dit geval
worden de netto-kosten niet achteraf berekend maar zijn zij een resultante
van de door partijen voor de uitvoering van de universele dienst
opgegeven, gewenste, vergoeding.
Bij de totstandkoming van de wet in de tweede helft van jaren negentig is
gekozen voor het eerste systeem. Dat wil zeggen dat de netto-kosten aan
de hand van bijlage IV, deel A, van de Universeledienstrichtlijn worden
bepaald. De methodiek uit de bijlage komt er op neer dat slechts direct
met de universele dienst verband houdende, daadwerkelijk gemaakte
kosten in aanmerking komen voor vergoeding. Bovendien moeten
immateriële voordelen verbonden aan de opdracht, bijvoorbeeld de
goede naam die men door de uitvoering van de universele dienst verwerft
bij het publiek, nog op het te vergoeden bedrag in mindering worden
gebracht. Voor vergoeding van ondernemingsrisico lijkt deze methode
van berekening van de netto-kosten geen mogelijkheden te bieden. Dit
maakt het deelnemen aan een eventuele selectieprocedure onaantrekkelijk. Aannemelijk is zelfs dat alleen de partij met het netwerk met de
meeste aangeslotenen zal deelnemen aan de selectieprocedure, omdat
die daar op grond van het bestaande artikel 9.2 toe gehouden is. Deze
systematiek is dan ook vooral toegesneden op de situatie waarin feitelijk
alleen de voormalige wettelijke monopolist geacht kan worden in staat te
zijn een eventuele verplichting in het kader van de universele dienst uit te
voeren.
Intussen zijn echter de marktomstandigheden in Nederland aanzienlijk
veranderd. De aanwezigheid van meerdere krachtige spelers op de markt
maakt het niet langer voor de hand liggend dat een universele dienst
alleen kan worden verzorgd door de ex-monopolist. Er bestaat zelfs een
gerede kans dat een andere partij in staat is op een efficiëntere wijze
(delen van) de universele dienst te verzorgen. Om het deelnemen aan een
selectieprocedure in het kader van de universele dienst ook voor die
partijen aantrekkelijk te maken is het echter noodzakelijk om ook
vergoeding van het gelopen ondernemingrisico mogelijk te maken. Dat
kan binnen de grenzen van de Universeledienstrichtlijn door te kiezen
voor het systeem waarbij de vergoeding voor het verzorgen van de
universele dienst, of in terminologie van de richtlijn «de netto-kosten»
worden bepaald aan de hand van de procedure tot geven van de
universeledienst-opdracht. Anders gezegd: door, net als bij een aanbesteding, gegadigden voor het uitvoeren van de universele dienst in de
procedure zelf te laten aangeven tegen welke vergoeding, met inbegrip
van een vergoeding voor het ondernemingsrisico, zij bereid zijn de
universele dienst te verzorgen. Het verschil met een aanbesteding is dat
de procedure geen privaatrechtelijke overeenkomst oplevert, maar een
publiekrechtelijke verplichting tot het verzorgen van de universele dienst.
Voorgesteld wordt de selectieprocedure zo aan te passen dat deze, naast
voor verlening van de opdracht, ook kan worden gebruikt voor het
voorafgaand aan het daadwerkelijk verzorgen van de dienst of
voorziening vaststellen van de hoogte van de uit te keren vergoeding.
Berekening achteraf kan dan achterwege blijven. Alleen in het geval het
laagste bod onevenredig hoger is dan de door de Minister verwachtte
netto-kosten, zal voorafgaand aan het geven van de opdracht worden
nagegaan of de in het betrokken bod gevraagde vergoeding een weerslag
vormt van de redelijkerwijs te verwachten kosten, vermeerderd met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

20

redelijke winstopslag. Blijkt uit deze (marginale) toets dat dit niet het geval
is, dan kan de vergoeding dienovereenkomstig lager worden vastgesteld.
Bij het opstellen van de Telecommunicatiewet is gekozen voor het
omslaan van de vergoeding voor de nettokosten voor de universele dienst
over de sector. Dit systeem wordt nu voor het eerst toegepast. Er is op dit
moment geen aanleiding dit systeem te wijzigen.
De Universeledienstrichtlijn geeft de mogelijkheid de kosten door de
overheid of door de sector te laten financieren. In de omringende landen
is te zien dat beide mogelijkheden worden gebruikt, inclusief een
combinatie ervan, al naar gelang dit passend is bij het stelsel van het land.
In Nederland wordt het streven naar gelijkwaardige toegang tot
maatschappelijke diensten en goederen voor mensen met een fysieke
beperking niet alleen als een verantwoordelijkheid voor de overheid
gezien. Een voorbeeld is het openbaar vervoer dat toegankelijk moet zijn
voor reizigers met een fysieke beperking, maar waarvan de aanpassingskosten niet door de overheid worden gefinancierd. Deze kosten worden
terugverdiend met de verkoop van vervoersbewijzen, en daarmee dus
verspreid over alle reizigers. De bemiddelingsdiensten voor eindgebruikers met een fysieke beperking bevorderen niet alleen de communicatiemogelijkheden van eindgebruikers met een fysieke beperking maar ook
voor eindgebruikers zonder beperking die via deze diensten met doven en
slechthorenden kunnen telefoneren. Voor specifieke belemmeringen
waarbij publiek toegankelijke voorzieningen niet toereikend zijn, bestaat
een vangnet van bijzondere individuele hulpmiddelen en voorzieningen
die door de overheid worden vergoed.
Het systeem in de Telecommunicatiewet is gebaseerd op het principe dat
de eindgebruiker betaalt voor het feit dat er een openbare dienst is
waarmee ook eindgebruikers met een fysieke beperking gebeld kunnen
worden en zelf kunnen bellen. Daarbij wordt voor het omslaan van de
kosten gekozen voor een pragmatische aanpak. De kosten voor de
universele dienst worden omgeslagen over álle aanbieders van de
elektronische communicatiesector en bijvoorbeeld niet alleen consumentenaanbieders.
Ten eerste wordt hiermee aangesloten bij het systeem dat reeds geldt
voor de toezichtkosten van het college en worden extra administratieve
lasten tot het minimum beperkt.
Ten tweede is het prototype «beller» en het onderscheid in type bedrijven
niet langer helder af te bakenen. De elektronische communicatiesector is
een dynamische sector die zich kenmerkt door convergentie, zoals bellen
via het internet protocol. Ook zijn er bedrijven die zowel infrastructuur
beheren als dienstverlening aan de consument beheren. Om een
onderscheid te maken naar bedrijven die wel of niet, of deels, gerelateerd
zijn aan de dienstverlening, zou betekenen dat de omzetgegevens per
bedrijf uitgesplitst en beoordeeld moeten worden. Dit zou de administratieve lasten enorm doen toenemen.
Tot slot wordt met dit systeem mogelijke concurrentieverstoring
voorkomen. Het idee is dat ook infrastructuuraanbieders de lasten kunnen
doorberekenen richting consumentenaanbieders.
1.7 Continuïteit, veiligheid en integriteit
In een omgeving waarin de afhankelijkheid van elektronische communicatie almaar toeneemt is de beschikbaarheid van netwerken en de
daarover geleverde diensten van groot economisch en maatschappelijk
belang. Het Europese kader met betrekking tot openbare elektronische
communicatie bevatte tot nu toe, met uitzondering van artikel 23 van de
Universeledienstrichtlijn met betrekking tot het vaste telefoonnetwerk,
geen bepalingen over continuïteit van openbare elektronische communi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

21

catienetwerken en openbare elektronische communicatiediensten. De
Richtlijn betere regelgeving brengt hierin verandering door een
aanpassing van de Kaderrichtlijn. Het nieuwe artikel 13bis van de
Kaderrichtlijn introduceert een aantal verplichtingen vanuit de optiek van
de continuïteit van de netwerken en dienstverlening met behulp van deze
netwerken.
De eerste nieuwe verplichting betreft de veiligheid van openbare
elektronische communicatienetwerken en openbare elektronische
communicatiediensten. Ten aanzien van die veiligheid was vanuit de
optiek van de privacy reeds in de Bijzondere privacyrichtlijn de
verplichting opgenomen voor aanbieders van openbare elektronische
communicatiediensten om passende technische en organisatorische
maatregelen te treffen om de veiligheid van de geboden diensten te
garanderen. In de wet is deze verplichting te vinden in artikel 11.3. De
Kaderrichtlijn voegt hier vanuit het perspectief van de continuïteit een
verplichting ten aanzien van lidstaten aan toe om ervoor te zorgen dat
ondernemingen die openbare elektronische communicatienetwerken of
openbare elektronische communicatiediensten aanbieden, passende
technische en organisatorische maatregelen nemen om veiligheidsrisico’s
goed te beheersen. De te nemen maatregelen moeten er toe leiden dat de
gevolgen van de veiligheidsincidenten voor de onderling verbonden
netwerken en daarover plaatsvindende dienstverlening zo beperkt
mogelijk zijn.
De tweede nieuwe verplichting die artikel 13bis in het leven roept ziet op
de integriteit van openbare elektronische communicatienetwerken
netwerken. Lidstaten moeten ervoor zorgen dat ondernemingen die
openbare elektronische communicatienetwerken aanbieden alle nodige
maatregelen nemen om te zorgen voor de integriteit van hun netwerken
zodat kan worden gezorgd voor de continuïteit van de via de netwerken
geleverde diensten. Om aan de genoemde verplichtingen te voldoen
worden aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken
en openbare elektronische communicatiediensten verplicht passende en
organisatorische maatregelen te treffen om de risico’s voor de veiligheid
te beheersen. Eenzelfde verplichting wordt in het leven geroepen voor
aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken met
betrekking tot de integriteit van hun netwerk. Naast deze algemene
verplichting bestaat de mogelijkheid dat de Minister van Economische
Zaken nadere regels stelt op het punt van de veiligheid en netwerkintegriteit. Deze regels kunnen, bijvoorbeeld, een nadere uitwerking zijn van
de concreet door ondernemingen te nemen maatregelen.
Meldplicht
Een derde uit artikel 13bis van de Kaderrichtlijn voorvloeiende nieuwe
verplichting is de meldplicht voor veiligheidsinbreuken en het verlies van
integriteit in het geval deze een belangrijk effect hebben gehad op de
continuïteit van het netwerk of de daarover geleverde diensten. Er is voor
gekozen de meldingen te laten plaatsvinden bij de Minister van Economische Zaken. Ernstige verstoringen van de continuïteit van de netwerken
en de daarover plaatsvindende dienstverlening zijn immers ook van
belang in het kader van buitengewone omstandigheden. De meldingsplichten in het kader van continuïteit sluiten dan ook goed aan bij de reeds
in het kader van hoofdstuk 14 plaatsvindende meldplicht van verstoringen
van de continuïteit van de dienstverlening. De meldplichten voor
aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken en
openbare elektronische communicatiediensten in verband met integriteit
en veiligheid staan in beginsel naast de nieuw in te voeren meldplicht
voor aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

22

aanzien van veiligheidsinbreuken die leiden tot het ongewenst vrijkomen
van persoonsgegevens (zie hieronder). Dat wil echter niet zeggen dat er in
de praktijk geen overlap kan zijn. Een veiligheidsinbreuk kan immers
tegelijkertijd leiden tot een belangrijk effect op de continuïteit en het
ongewild vrijkomen van persoonsgegevens. Om administratieve lasten zo
veel mogelijk te beperken zal ervoor worden gezorgd dat beide meldingen
praktisch gezien bij eenzelfde meldpunt kunnen worden gedaan. De
inrichting van het meldpunt moet nog gestalte krijgen. Uitgangspunt is
dat het meldpunt zal fungeren als een brievenbus en op geen enkele
manier zich met de inhoud van klachten zal bemoeien. Vanuit dat
meldpunt wordt er voor gezorgd dat de melding bij de juiste instantie, dat
wil zeggen bij de minister, het college, of, in geval van genoemde overlap,
bij beiden terecht komt.
1.8 Bescherming van persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer
In het laatste decennium zijn de elektronische communicatienetwerken en
-diensten steeds meer een onmisbaar onderdeel geworden van het
dagelijkse leven zowel in de zakelijke als in de privésfeer. Deze ontwikkeling leidt er niet alleen toe dat gebruikers de beschikking krijgen over
steeds meer en steeds geavanceerdere middelen om te communiceren,
maar brengt ook nieuwe gevaren voor de persoonlijke levenssfeer met
zich mee. Die gevaren voor de persoonlijke levenssfeer kunnen het gevolg
zijn van technisch, menselijk of ander falen. Daarnaast zijn de infrastructuren en de communicatienetwerken door het toenemend gebruik van
IP-technologie over het algemeen meer open en daardoor meer
kwetsbaar. Als gevolg hiervan worden de gebruikers van openbare
elektronische communicatiediensten in toenemende mate geconfronteerd
met diverse vormen van schadelijke software zoals botnets, virussen en
spyware. Zowel de aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten als de gebruikers ervan dienen de nodige veiligheidsmaatregelen
te treffen. Aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten
behoren hun gebruikers te wijzen op mogelijke veiligheidsrisico’s die
nadelige gevolgen kunnen hebben voor hun privacy, en middelen aan te
reiken om die risico’s uit te sluiten of te beperken. De kwaliteit van de
openbare elektronische communicatienetwerken en -diensten wordt
immers in sterke mate bepaald door de omstandigheid dat de vertrouwelijkheid bij het gebruik van deze netwerken en diensten is gewaarborgd.
Met het oog op de toenemende gevaren voor de persoonlijke levenssfeer
wijzigt de Richtlijn burgerrechten de Bijzondere privacyrichtlijn op een
aantal onderdelen met het doel de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer op een verantwoord niveau te waarborgen.
Door het toenemend gebruik van internet en het gebruik van
hoogwaardige technologieën worden de gebruikers, onopgemerkt en
veelal zonder daar zelf invloed op te hebben, aan extra gevaren blootgesteld. De belangrijkste wijzigingen die de Richtlijn burgerrechten
aanbrengt in de Bijzondere privacyrichtlijn hebben hierop betrekking. Zo
worden de regels voor de verwerking van onder andere cookies aangescherpt en wordt voor aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten een meldplicht ingevoerd als er bij de aanbieder sprake is
van veiligheidsinbreuken die leiden tot het verlies, ongewild vrijkomen,
diefstal of misbruik van persoonsgegevens.
De in te voeren meldplicht blijft beperkt tot de aanbieders van openbare
elektronische communicatiediensten, dat wil zeggen tot partijen die
elektronisch transport verzorgen. In de praktijk zal de meldplicht vooral
van belang zijn voor de internet service providers die toegang verschaffen
tot het internet. Andere partijen die betrokken zijn bij internet, zoals
bijvoorbeeld banken, webwinkels, webhosters en aanbieders van
websites vallen niet onder de meldingsplicht. Vanuit de Tweede Kamer is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

23

meerdere malen aangedrongen op een bredere meldplicht in verband met
privacy-inbreuken. Ook het Europees Parlement is voorstander van zo’n
brede meldplicht. Hier is echter in het kader van de implementatie van de
nieuwe richtlijnen met betrekking tot openbare elektronische communicatie van afgezien. Een brede meldplicht voor inbreuken op persoonsgegevens past beter binnen de algemene privacyregels, dat wil zeggen
binnen het kader van Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de
Raad van de Europese Unie van 24 oktober 1995 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van
persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (Pb
281) (hierna: de Algemene privacyrichtlijn) en, op nationaal niveau,
binnen de Wet bescherming persoonsgegevens. In het algemeen overleg
met de Tweede Kamer heeft de Minister van Justitie de toezegging
gedaan met voorstellen te komen tot invoering van een algemene plicht
tot openbaarmaking als er sprake is van veiligheidsinbreuken met
mogelijk nadelige gevolgen voor de persoonlijke levenssfeer van
personen (Kamerstukken II 2009/10, 31 051, nr. 7). Een dergelijke
verplichting zal worden verankerd in de Wet bescherming persoonsgegevens. Het College bescherming persoonsgegevens zal belast zijn met
het toezicht op de naleving van die verplichtingen. De meldplicht voor
aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten kent
specifieke eisen met betrekking tot de uitvoering ervan. Aangezien de in
de Wet bescherming persoonlijke levenssfeer neer te leggen verplichting
tot openbaarmaking van veiligheidsinbreuken een meer algemeen
karakter zal krijgen, kan het in stand houden van een meer specifieke
regeling in de vorm van een meldplicht voor aanbieders van telecommunicatiediensten noodzakelijk zijn om te voldoen aan de vereisten van de
richtlijn. Opnemen van een algemene verplichting tot openbaarmaking
van veiligheidsinbreuken sluit ook aan bij het voornemen van de
Commissie in het kader van de Algemene privacyrichtlijn te komen met
voorstellen tot een dergelijke verplichting.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt geregeld dat de beheerder of
aanbieder van openbare elektronische communicatiediensten verplicht
wordt de veiligheidsinbreuken met betrekking tot persoonsgegevens
onverwijld te melden aan het college. Zoals gezegd zal de melding in de
praktijk gedaan kunnen worden bij het hiervoor genoemde centrale
meldpunt dat dan zorgt voor doorgeleiding naar het college indien en
voor zover het een veiligheidinbreuk betreft met betrekking tot persoonsgegevens. Daarnaast dienen de betrokken gebruikers te worden geïnformeerd over de (veiligheids)inbreuk indien de inbreuk naar verwachting
nadelige gevolgen kan hebben voor hun persoonlijke levenssfeer en over
de beschikbare dan wel aan te raden voorzorgen die de betrokkenen
kunnen nemen om eventuele economische verliezen of sociale schade ten
gevolge van de geconstateerde veiligheidsinbreuken te minimaliseren.
Een belangrijk doel van de meldplicht is om burgers beter te beschermen
tegen gevaren zoals verlies, diefstal of misbruik van persoonsgegevens en
in het verlengde daarvan tegen inbreuken op hun persoonlijke levenssfeer. Deze meldplicht beperkt zich tot inbreuken op de beveiliging van
persoonsgegevens die zijn verstuurd, opgeslagen of anderszins verwerkt
in verband met de levering van een openbare elektronische communicatiedienst. De aanbieder van een openbare elektronische communicatiedienst (internet service provider) is daarvoor verantwoordelijk en op hem
komt de meldplicht te rusten.
De bepaling betreffende het opslaan van informatie op de randapparatuur
van de eindgebruiker en het verkrijgen van toegang tot op de randapparatuur opgeslagen informatie wordt aangescherpt. Dat betekent onder
meer dat voor het plaatsen van onder andere cookies toestemming aan de
gebruiker moet worden gevraagd en de gebruiker duidelijk en volledig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

24

geïnformeerd dient te worden overeenkomstig de Wet bescherming
persoonsgegevens, onder meer omtrent de doeleinden waarvoor men
toegang wenst te verkrijgen tot de desbetreffende gegevens dan wel
waarvoor men gegevens wenst op te slaan. Daarnaast moet voor
dergelijke handelingen toestemming van de gebruiker zijn verkregen.
Cookies worden in de praktijk veel gebruikt. Vrijwel bij elk bezoek aan een
website worden een of meerdere cookies geplaatst. Cookies kunnen
worden gebruikt om surfgedrag en interesses van de eindgebruiker te
registreren en commercieel te verhandelen. Cookies zorgen er echter ook
voor dat de betreffende website of de via die website geboden dienstverlening beter op de eindgebruiker is afgestemd. Een uitzondering op de
informatieplicht en het toestemmingsvereiste wordt gemaakt voor cookies
die strikt noodzakelijk zijn voor het leveren van de door de abonnee of
gebruiker gevraagde dienst van de informatiemaatschappij.
2. Toets inzake bedrijfseffecten en administratieve lasten
Het wetsvoorstel dient zoals gezegd ter implementatie van de Richtlijn
burgerrechten en de Richtlijn betere regelgeving. Er zijn in het
wetsvoorstel geen elementen opgenomen van nationaal beleid. De direct
voor het bedrijfsleven van belang zijnde wijzigingen zijn te vinden in de
voorgestelde wijzigingen in hoofdstukken 6a, 7, 11 en 14.
In hoofdstuk 6a wordt de mogelijkheid geïntroduceerd voor het college
om een aanbieder met aanmerkelijke marktmacht te verplichten tot een
functionele scheiding van zijn bedrijf. De functionele scheiding kan alleen
worden opgelegd als de andere maatregelen waarin de wet, in navolging
van Europese richtlijnen voorziet, niet adequaat zijn. Bovendien dient de
Commissie in te stemmen met het opleggen van de maatregel. Het is aan
het college om op basis van de specifieke marktomstandigheden te
boordelen of aan een onderneming functionele scheiding moet worden
opgelegd. Gezien de instrumenten waarover het college reeds beschikt,
en het ultimum remedium-karakter van het instrument functionele
scheiding ligt het echter niet in de lijn der verwachting dat deze maatregel
snel zal worden opgelegd.
De wijzigingen in hoofdstuk 7 betreffen vooral extra verplichtingen voor
bedrijven op het terrein van transparantie. Zo zal een aanbieder van een
elektronische communicatiedienst bij en na het sluiten van het contract
aan de gebruikers inzicht moeten geven in het door hem toegepaste
beleid met betrekking tot netwerkmanagement (hoe wordt met welk type
verkeer omgegaan bij schaarste) en moeten aangeven welke mogelijkheden er zijn voor gehandicapten bij afname van de door hem geboden
diensten. De Richtlijn burgerrechten schrijft verder ten aanzien van
diverse, met consumentenbescherming verband houdende onderwerpen,
voor dat er op nationaal niveau ten aanzien van bepaalde onderwerpen
regels gesteld moeten kunnen worden wanneer dat nodig wordt geacht.
Daarom wordt in hoofdstuk 7 diverse malen voorzien in de mogelijkheid
om in lagere wet- en regelgeving te regels te stellen, bijvoorbeeld met
betrekking tot de vergelijkbaarheid van door aanbieders te verstrekken
informatie over hun dienstverlening. Hieruit voortvloeiende lasten zullen
zich uiteraard pas voordoen indien besloten zou worden tot het daadwerkelijk opstellen van lagere wet- en regelgeving.
In hoofdstuk 11 wordt ter uitvoering van de Richtlijn burgerrechten een
meldplicht ingevoerd voor aanbieders van elektronische communicatiediensten met betrekking tot veiligheidsinbreuken die kunnen leiden tot
verlies of vrijkomen van persoonsgegevens. In hoofdstuk 11a wordt ter
uitvoering van de Richtlijn betere regelgeving eveneens een meldplicht
ingevoerd maar nu met betrekking tot veiligheidsinbreuken of verliezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

25

van netwerkintegriteit die leiden tot een aanzienlijke verstoring van de
continuïteit van de dienstverlening. Zoals hiervoor al is aangegeven zal de
melding van veiligheidsinbreuken die leiden tot verlies of vrijkomen van
persoonsgegevens moeten worden gedaan bij het college. Meldingen met
betrekking tot continuïteit dienen plaats te vinden bij de Minister van
Economische Zaken. Om de administratieve lasten zoveel mogelijk te
beperken zal, zoals ook is aangegeven in het algemeen deel van deze
toelichting, voorzien worden in één loket waar aanbieders zowel
inbreuken kunnen melden die leiden tot een verlies of het vrijkomen van
persoonsgegevens, als inbreuken die leiden tot verlies van continuïteit.
Specifiek ten aanzien van administratieve lasten kan het volgende worden
opgemerkt. In opdracht van de Minister van Economische Zaken is door
het onderzoeksbureau EIM een zogenoemde quick scan verricht. De
onderzoeksaanpak in de vorm van een quick scan betekent dat er geen
volledige nieuwe meting van de administratieve lasten vanuit het
wijzigingsvoorstel, maar een differentieelmeting is uitgevoerd. In een
differentieelmeting worden de gevolgen van de wijzigingen ten opzichte
van eerder gemeten administratieve lasten gekwantificeerd. Bij een quick
scan kan, in tegenstelling tot een volledige meting, worden volstaan met
een beperkt aantal interviews met deskundigen aan de kant van de
overheid en (indien nodig) het bedrijfsleven. Gekozen is voor een quick
scan om de volgende redenen:
– een eerste oppervlakkige inventarisatie gaf het beeld dat de wijzigingen in de Telecommunicatiewet voor individuele bedrijven waarschijnlijk beperkte gevolgen hebben voor de administratieve lasten;
– dat de wijzigingen geen gevolgen hebben voor de administratieve
lasten van burgers;
– dat de wetswijzigingen voorvloeien uit de één op één implementatie
van de Europese richtlijnen, zonder «nationale koppen».
De resultaten van deze scan zijn, kort weergegeven, als volgt. De totale
administratieve lasten worden geraamd op circa € 277 000 per jaar.
Bij de scan is ten aanzien van de continuïteitsmeldingen veroorzaakt door
verlies van integriteit (artikel 11a.2, eerste lid, onderdeel a) uitgegaan van
vijf meldingen per jaar per aanbieder. Bij continuïteitsmeldingen
veroorzaakt door een inbreuk op de veiligheid (artikel 11a.2, eerste lid,
onderdeel b) is van eenzelfde aantal meldingen per jaar uitgegaan. Hierbij
is geput uit de ervaringen die zijn opgedaan bij thans al (op vrijwillige
basis) plaatsvindende meldingen in het kader van hoofdstuk 14.
Uitgangspunt hierbij is verder geweest dat in de praktijk bij verstoring van
de continuïteit kan worden volstaan met melding van deze verstoring
door de netwerkexploitant en dat dienstaanbieders die gebruik maken van
het netwerk, en dus ook getroffen worden door de continuïteitsverstoring,
de continuïteitsstoring niet hoeven te melden. Hierdoor gaat het bij
continuïteitsmeldingen in totaal om acht bedrijven. Voorts is uitgegaan
van een gemiddelde tijdsbesteding van tien minuten tegen een uurtarief
van € 49.
Op grond van het voorgestelde artikel 11a, tweede lid, zijn aanbieders
gehouden op verzoek alle informatie te verstekken die nodig is om de
veiligheid en integriteit van hun netwerken en diensten te beoordelen. In
de scan is ervan uitgegaan dat aanbieders hier één keer per jaar mee te
maken krijgen en dat zij hieraan veertig uur tegen een uurtarief van € 49
aan kwijt zijn.
Ten aanzien van de melding van inbreuken die leiden tot verlies of
vrijkomen van persoonsgegevens als bedoeld in artikel 11.3a, eerste lid,
bestaat nog geen praktijkervaring. Deze inbreuken kunnen zich in beginsel
voordoen bij alle aanbieders. Er zijn op dit moment 486 aanbieders bij het
college geregistreerd. Er is voor gekozen om voor iedere aanbieder van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

26

vijf meldingen per jaar uit te gaan. Voor de gemiddelde tijdsbesteding van
een melding is uitgegaan van tien minuten tegen een uurtarief van € 49.
Het bijhouden van een overzicht van inbreuken op persoonsgegevens, als
bedoeld in artikel 11.3a, zesde lid, valt eveneens onder de definitie van
administratieve lasten. Hierbij is – bij gemiddeld vijf meldingen per jaar –
uitgegaan van twee uur werk per jaar tegen een uurtarief van € 49 bij 486
bedrijven voor het bijhouden van dit overzicht.
Tot slot is ook nog rekening gehouden met feit dat het (gemiddeld
eenmaal per jaar) zal voorkomen dat bedrijven een overleg hebben met
EZ of het college naar aanleiding van een melding of de consequenties
daarvan. Inclusief de voorbereiding is aangenomen dat bedrijven hieraan
acht uur besteden tegen een uurtarief van € 49.
3. Consultatie
Er zijn in totaal 142 reacties binnengekomen naar aanleiding van de
consultatie, waarvan 136 reacties op de internetconsultatie. Daarnaast zijn
er nog 6 schriftelijke reacties ontvangen. Het merendeel van de reacties
heeft betrekking op het onderwerp netneutraliteit. Ruim dertig reacties
betreffen het onderwerp cookies. De overige reacties hebben betrekking
op diverse onderwerpen, zoals de universele dienst, frequenties,
functionele scheiding, consumentenbescherming en breedband.
Hieronder zal nader worden ingegaan op de belangrijkste opmerkingen en
suggesties. De overige opmerkingen zijn ook bekeken en zoveel mogelijk
verwerkt.
3.1 Algemeen
Toezichtskosten
In verband met het aanbieden van glasvezelkabels is opgemerkt dat in de
memorie van toelichting zou moeten worden verduidelijkt dat de omzet
die een partij behaalt met het aanbieden van onbelichte glasvezels niet
meetelt bij het bepalen van de voor de toezichtskosten relevante omzet.
Als de glasvezelkabels worden aangeboden om te worden gebruikt voor
een openbaar elektronisch communicatienetwerk is de aanbieder van
deze kabels in elk geval een aanbieder van bijbehorende faciliteiten, en
daarmee «aanbieder» in de zin van artikel 1, onderdeel c van het Besluit
vergoedingen Telecommunicatiewet. Op grond van artikel 3 van de
Regeling vergoedingen OPTA 2010 en de Bijlage bij deze regeling is hij
dan een vergoeding verschuldigd voor de door college verrichte
werkzaamheden. Dit is ook niet onlogisch, omdat hoofdstuk 5 van de
Telecommunicatiewet ook van toepassing is op de aanleg van (onbelichte)
glasvezelkabels als het oogmerk is dat deze kabels deel gaan uitmaken
van een openbaar elektronisch communicatienetwerk van «degene in
wiens naam wordt aangelegd of een derde» (zie artikel 5.15 van de
Telecommunicatiewet). Zo kan de aanlegger een beroep doen op de
gedoogplicht (artikel 5.2) of medegebruik vragen van voorzieningen van
andere partijen, waarop de gedoogplicht van toepassing is (artikel 5.12).
Implementatie in lagere regelgeving
Enkele partijen hebben opgemerkt dat naar hun mening te veel wordt
gekozen voor implementatie in lagere regelgeving. Ook is het, aldus deze
partijen, onduidelijk wanneer wordt gekozen voor een algemene
maatregel van bestuur en wanneer voor een ministeriële regeling.
De Telecommunicatiewet is een kaderwet. Dit betekent dat de belangrijkste onderwerpen in de wet worden geregeld en uitwerking van die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

27

onderwerpen plaatsvindt of kan plaatsvinden in lagere regelgeving.
Hiervoor is gekozen om snel en flexibel te kunnen reageren op ontwikkelingen in de markt. Verder bepalen de richtlijnen dat de NRI voor een
aantal onderwerpen de mogelijkheid moet hebben om maatregelen te
kunnen nemen als dat nodig is. Daar waar de regering of minister als NRI
optreedt is gekozen voor implementatie bij lagere regelgeving. Een
voorbeeld hiervan vormt de in artikel 7.4a opgenomen mogelijkheid om
bij algemene maatregel van bestuur ter voorkoming van achteruitgang in
de dienstverlening voorschriften te geven inzake de kwaliteit van
elektronische communicatiediensten (netneutraliteit).
Ten aanzien van de keuze voor een algemene maatregel van bestuur en
een ministeriële regeling geldt als hoofdregel dat de uitwerking in een
algemene maatregel van bestuur plaatsvindt. Delegatie aan een minister
van de bevoegdheid tot het vaststellen van algemeen verbindende
voorschriften wordt in de regel beperkt tot voorschriften van administratieve aard en de uitwerking van de details van een regeling. Voor een
ministeriële regeling wordt gekozen als het om voorschriften gaat die
vaak wijziging behoeven en voorschriften waarvan te voorzien is dat zij
mogelijk met grote spoed moeten worden vastgesteld.
Aanpassen doelstellingen
Een partij stelt dat de gewijzigde doelstellingen (artikel 8, vijfde lid van de
Kaderrichtlijn) met betrekking tot investeringen in nieuwe generatie
aansluitnetwerken niet of niet voldoende zijn geïmplementeerd. De
artikelsgewijze toelichting op artikel 1.3 is op dit punt aangevuld zodat
duidelijk is dat die bepaling reeds is geïmplementeerd.
3.2 Spectrumbeheer
Gedwongen verkoop
Een partij merkt naar aanleiding van het gewijzigde artikel 3.19 op dat niet
duidelijk is of ook gedeeltelijke intrekking van een vergunning mogelijk is
en vraagt om dit expliciet in de artikeltekst of de toelichting aan te geven.
Voorts wordt opgemerkt dat deze mogelijkheid alleen als ultimum
remedium zou moeten worden gebruikt en dat pas van die mogelijkheid
gebruik gemaakt zou moeten worden nadat de vergunninghouder in de
gelegenheid is gesteld om te reageren op een voornemen om van die
bevoegdheid gebruik te maken. Ook zou de gekozen invulling de vrijheid
van de vergunninghouder onnodig beperken doordat de overheid bepaalt
aan wie de vergunning mag worden verkocht terwijl de richtlijn dat niet
voorschrijft.
Intrekking van een vergunning als maatregel, zoals bedoeld in artikel 3.19,
kan ook betrekking hebben op gedeeltelijke intrekking. Ook voor de
gedwongen verkoop geldt dat deze kan zien op een deel van de frequentieruimte waarop de vergunning betrekking heeft.
Net als intrekking van de vergunning is gedwongen verkoop een
maatregel die alleen wordt genomen als andere maatregelen niet effectief
zijn. Een vergunninghouder zal een intrekking of gedwongen verkoop dan
ook in de regel zien aankomen. Voor gedwongen verkoop geldt dat de
vergunninghouder in eerste instantie altijd een keuze heeft: intrekking of
verkoop. Kiest hij voor gedwongen verkoop dan heeft hij gedurende een
zekere periode de mogelijkheid de vergunning over te dragen aan een
door hem gekozen partij, aannemende dat deze partij aan de door de
overheid gestelde eisen voldoet. Alleen indien de vergunninghouder
binnen deze periode niet zelf tot een overdracht komt zal de minister de
vergunning overdragen. Dat is inherent aan het karakter van gedwongen
verkoop als maatregel. De vrijheid van de vergunninghouder wordt dus
niet onnodig beperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

28

3.3 Nummerbeheer
Maximumtarieven
Het wetsontwerp bevat een wijziging van artikel 4.1, eerste lid, onderdeel
b, waarin is bepaald dat ter bescherming van de consument een
maximum kan worden gesteld aan het tarief dat mag worden gehanteerd
bij gebruik van een in een nummerplan opgenomen nummer. Door een
partij wordt gesteld dat het hier gaat om regulering van retailprijzen
buiten het Europese regime van aanmerkelijke marktmacht om. De
minister zou dan, zonder enige nadere onderbouwing en/of uitgebreide
marktanalyse alle soorten tarieven kunnen reguleren. Dit is aldus deze
partij onwenselijk. Daarom wordt gevraagd in de memorie van toelichting
aan te geven dat dit instrument zeer terughoudend gebruikt zal worden op
basis van een marktanalyse en na consultatie van belanghebbenden. Ook
zou vooraf aangegeven moeten worden voor welke nummercategorieën
deze maatregel ingezet kan worden.
De Machtigingsrichtlijn staat uitdrukkelijk toe dat voor specifieke
nummerreeksen maximumtarieven worden voorgeschreven, ook buiten
het Europese regime voor aanmerkelijke marktmacht om. Verder kent de
wet reeds een vergelijkbare bepaling, namelijk artikel 7.8, eerste lid, onder
b. Op basis hiervan kunnen bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur regels worden gesteld die onder meer betrekking hebben op de
tarifering van bij ministeriële regeling aangewezen categorieën nummers.
Het ligt binnen de systematiek van het nummerplan voor de hand om die
tariefvoorschriften in voorkomende gevallen in het nummerplan op te
nemen.
Deze bevoegdheid is niet gericht op het oplossen van mededingingsproblemen, waar Hoofdstuk 6a op gericht is, maar bedoeld om gebruikers
vooraf duidelijkheid te geven over de kosten van het gebruik van bepaalde
nummers. In het Nummerplan telefoon- en ISDN-diensten is bijvoorbeeld
bepaald dat 0800-nummers bestemd zijn voor gratis informatiediensten.
Over het verkeerstarief wordt in het nummerplan niets gezegd, al is de
praktijk in Nederland dat niet de beller het verkeerstarief betaalt, maar de
gebelde. Die bestaande praktijk zou op basis van de voorgestelde
bepaling in het nummerplan kunnen worden vastgelegd, door te bepalen
dat voor de beller het (verkeers)tarief naar 0800-nummers gratis moet zijn
en (dus) voor rekening van de nummergebruiker komt.
Verder is het gebruikelijk om voorgenomen wijzigingen van wet- en
regelgeving te consulteren. Dat geldt ook voor belangrijke wijzigingen van
het nummerplan.
3.4 Graafrechten
De definitie van elektronische communicatienetwerk (artikel 1.1.,
onderdeel e) wordt aangevuld met «netwerkelementen die niet actief
zijn». Hierover zijn diverse opmerkingen gemaakt.
Zo is opgemerkt dat in de memorie van toelichting moet worden
aangegeven dat de gedoogplicht hierdoor niet wordt uitgebreid.
Op zichzelf is die opmerking juist. Daarbij is het wel van belang te
constateren dat de gedoogplicht reeds geldt voor de aanleg van
(onbelichte) glasvezelkabels. Dat is het geval als deze kabels worden
aangelegd met het oogmerk deel uit te gaan maken van een openbaar
elektronisch communicatienetwerk (zie artikel 5.15 van de wet).
Over de voorgestelde wijziging van artikel 5.4 zijn diverse opmerkingen
gemaakt. In het wetsvoorstel dat is geconsulteerd is de belangrijkste
wijziging dat indien burgemeester en wethouders niet binnen zes
maanden een instemmingsbesluit hebben genomen, een aanbieder over
kan gaan tot de aanleg. Aangegeven is dat aansluiting zou moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

29

worden gezocht bij de lex silencio positivo (§ 4.1.3.3. Algemene wet
bestuursrecht, hierna: Awb). De termijn van zes maanden is ontleend aan
artikel 11 van de Kaderrichtlijn.
Bij nader inzien zal artikel 11 op een andere wijze worden geïmplementeerd. In het herziene voorstel voor de wijziging van het tweede lid van
artikel 5.4 is nu bepaald dat burgemeester en wethouders een instemmingsbesluit nemen binnen zes maanden na ontvangst van de schriftelijke melding, als bedoeld in het eerste lid. Gelet op de grote publieke
belangen die in het geding kunnen zijn, zoals het waarborgen van
bereikbaarheid voor politie, brandweer en ambulance en de veiligheid van
het publiek, is het niet verantwoord als een aanbieder zonder meer met
(graaf)werkzaamheden mag beginnen, als de gemeente verzuimd zou
hebben binnen de gestelde termijn te beslissen. Dat laat natuurlijk
onverlet dat indien de gemeente in gebreke is, daartegen administratiefrechtelijke of civiele rechtsmiddelen open staan.
Over de zesmaandentermijn is verder opgemerkt dat artikel 11 van de
Kaderrichtlijn onvolledig is geïmplementeerd, omdat de uitzondering op
deze termijn (in geval van onteigening) ontbreekt. Als daar in de Nederlandse situatie geen reden toe bestaat zou dat in de toelichting moeten
worden verduidelijkt.
Kennelijk sluit de Europese wetgever niet uit dat lidstaten ten behoeve
van de aanleg van elektronische communicatienetwerken onteigeningsprocedures kennen. De wet bevat een dergelijke procedure niet. Dit is in
overeenstemming met de Kaderrichtlijn die immers geen verplichting kent
om het instrument onteigening op te nemen. Onteigening is in Nederland
voorts niet nodig, gelet op de gedoogplicht uit artikel 5.2. Nu de Telecommunicatiewet geen onteigening kent, is het ook niet nodig om de
uitzonderingsbepaling uit de Kaderrichtlijn op te nemen.
Voorts is opgemerkt dat de materiële gevolgen van de invoering van een
reactietermijn van zes maanden in artikel 5.4 de uitvoering van artikel 5.8,
zesde lid, onmogelijk maakt. Deze bepaling eist van een aanbieder van
een openbaar elektronisch communicatienetwerk dat hij uiterlijk zestien
weken na een verzoek van de gedoogplichtige tot het nemen van
maatregelen over gaat tot het uitvoeren van deze maatregelen en dat deze
uiterlijk twaalf weken na een verzoek van de gedoogplichtige tot het
verplaatsen van kabels overgaat tot de verplaatsing van deze kabels.
Voordat de aanbieder daartoe kan overgaan heeft deze echter een
instemming nodig overeenkomstig artikel 5.4. Hij zou, overeenkomstig het
voorgestelde artikel 5.4, mogelijk zes maanden op die instemming moeten
wachten. Omdat in de praktijk meestal al binnen acht weken wordt beslist,
wordt voorgesteld om in artikel 5.4, tweede lid, op te nemen dat het
instemmingsbesluit in ieder geval binnen acht weken moet zijn genomen.
Zoals de geconsulteerde partij zelf al aangeeft, bevat het huidige artikel
5.4 in het geheel geen termijn waarbinnen het instemmingsbesluit moet
worden genomen. Wel is in de memorie van toelichting bij dit artikel
aangegeven dat, overeenkomstig artikel 4:13 Awb, het om een redelijke
termijn moet gaan (Kamerstukken II 2002/03, 29 834, nr. 3, blz. 53, 54). Ook
stelt de memorie van toelichting dat een redelijke termijn in elk geval is
verstreken indien het instemmingsbesluit niet binnen acht weken na
ontvangst van de melding is genomen. Maar de memorie van toelichting
bevat ook een uitzondering hierop, namelijk als burgemeester en
wethouders binnen deze termijn niet kunnen beslissen. Omdat het niet is
uitgesloten dat een termijn van acht weken niet mogelijk is, wordt deze
termijn ook niet in artikel 5.4 opgenomen. Het spreekt vanzelf dat, àls een
instemmingsbesluit nodig is bij het treffen van maatregelen of het
verplaatsen van kabels, de beginselen van behoorlijk bestuur met zich
meebrengen dat burgemeester en wethouders alles in het werk stellen om
tijdig een instemmingsbesluit te nemen. Mochten zij onverhoopt niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

30

tijdig kunnen beslissen, dan delen zij overeenkomstig artikel 4:14, eerste
lid, Awb mede binnen welke termijn zij alsnog beslissen.
3.5 Toegang
Co-locatie en site sharing
Bij de consultatie is opgemerkt dat de bepalingen van artikel 12 van de
Kaderrichtlijn ook zou moeten worden toegepast op voorzieningen voor
open internet. Artikel 12 betreft gedeeld gebruik van faciliteiten of
eigendom (waaronder gebouwen, bekabeling, masten, antennes, torens,
kabelgoten, leidingen, mangaten, straatkasten e.d.). Het zou dan gaan om
een verplichting voor aanbieders van internettoegang om toe te laten dat
andere partijen (zoals content providers) voorzieningen plaatsen in hun
netwerken. Als voorbeeld wordt genoemd Content Delivery Networks. De
wet zou op dit punt moeten worden aangepast.
Zoals de betreffende partij zelf aangeeft gaat het bij artikel 12 van de
Kaderrichtlijn om coördinatie van publieke werken te vergemakkelijken
ten einde het milieu, de volksgezondheid en de openbare veiligheid te
beschermen of om stedenbouwkundige of planologische redenen. Deze
aspecten zijn hier niet aan de orde. Verplichtingen voor een aanbieder van
internettoegang om zijn netwerk op bedoelde wijze «open te stellen»
moeten worden aangemerkt als een toegangsverplichting in de zin van de
Toegangsrichtlijn. Op grond van artikel 8, derde lid, van de Toegangsrichtlijn, kunnen dergelijke verplichtingen alleen worden opgelegd aan
ondernemingen die zijn aangemerkt als een onderneming met aanmerkelijke marktmacht.
Definitie toegang
In verband met de gewijzigde definitie van «toegang» is gevraagd om het
begrip «diensten van de informatiemaatschappij» in de memorie van
toelichting nader toe te lichten.
Zoals in artikel 2, onderdeel c van de Kaderrichtlijn is aangegeven, zijn
diensten van de informatiemaatschappij gedefinieerd in artikel 1 van
Richtlijn 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 22 juni betreffende een informatieprocedure op het
gebied van normen en technische voorschriften en regels betreffende de
diensten van de informatiemaatschappij (PbEG L204). Zoals blijkt uit het
tweede lid van dit artikel 1 zijn kenmerkende elementen dat een dienst
gewoonlijk tegen vergoeding, langs elektronische weg, op afstand en op
individueel verzoek van een afnemer verricht wordt. Een indicatieve lijst
van diensten die niet onder dit begrip vallen is in Bijlage V van deze
richtlijn opgenomen.
Ook wordt gevraagd in te gaan op de afbakening van bevoegdheden
tussen het college en het Commissariaat van de Media (Commissariaat)
en om artikel 8.7 aan te passen aan het nieuwe toegangsbegrip.
De wijziging van het begrip toegang brengt geen verandering teweeg in
de bevoegdheidsverdeling tussen het college en het Commissariaat. Meer
over de bevoegdheidsverdeling is te lezen in de memorie van toelichting
bij het wetsontwerp ter implementatie van een nieuw Europees geharmoniseerd regelgevingskader voor elektronische communicatienetwerken en
-diensten en de nieuwe dienstenrichtlijn van de Commissie van de
Europese Gemeenschappen (Kamerstukken II 2002/03, 28 851, nr. 3). In het
bijzonder wordt verwezen naar § 10.1 en de bladzijden 64, 143, 169, 171,
177 en 178 van die memorie van toelichting.
Artikel 8.7 gaat over toegang tot het standaardprogramma van
programma-aanbieders. Dit onderwerp (toegang tot het programmaaanbod) maakt geen deel uit van het Europese regelgevende kader voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

31

de elektronische communicatiesector. De richtlijnen die met dit
wetsontwerp worden geïmplementeerd, hebben dan ook geen gevolg
voor artikel 8.7 van de wet. Bovendien omvat het begrip «toegang» uit de
(gewijzigde) Toegangsrichtlijn, anders dan de geconsulteerde partij
meent, geen (toegang) tot contentdiensten. Wel kan het gaan om toegang
tot een openbaar elektronisch communicatienetwerk (in brede zin, zie
artikel 1.1, onderdeel l), o.a. ten behoeve van het verspreiden van
programma’s.
Voorts wordt opgemerkt dat in het wetsontwerp de elementen informatiesystemen of databases voor reservering, levering, bestelling, onderhoudsen herstelverzoeken en facturering niet zijn opgenomen in de definitie van
«toegang» (artikel 1.1, onderdeel l). Deze elementen komen wel in de
Toegangsrichtlijn voor en zouden daarom ook in het wetsontwerp moeten
worden opgenomen.
De opsomming in de Toegangsrichtlijn is niet uitputtend. Het zijn slechts
voorbeelden. De genoemde elementen vallen onder het begrip bijbehorende faciliteiten, dat onderdeel is van het begrip toegang. In het
wetsontwerp wordt nog verduidelijkt dat bijbehorende faciliteiten meer
omvatten dan alleen fysieke faciliteiten. Ook bijbehorende diensten vallen
daar onder.
Ook wordt aangegeven dat «toegang» zuivere wederverkoop kan
omvatten, waarbij de toegangverlenende partij ook de facturering voor de
toegangvragende partij zou moeten verzorgen.
Wederverkoop, zo blijkt ook uit artikel 6a.6, tweede lid, onderdeel d, valt
onder het begrip «toegang». Het gaat dan om «op groothandelsbasis
bepaalde diensten aanbieden voor doorverkoop van derden» (zie ook
artikel 12, eerste lid, onderdeel d, van de Toegangsrichtlijn). De toegangvragende partij verkoopt dan -als wederverkoper- onder eigen naam
bepaalde eindgebruikersdiensten door. De conclusie dat daar ook
facturering als zodanig onder het begrip toegang valt, kan echter niet
worden getrokken. In de definitie van toegang in de Toegangsrichtlijn
(artikel 2, onderdeel a) is sprake van toegang tot informatiesystemen of
databases voor { facturering. Ook in deel C van Bijlage II van de
Toegangsrichtlijn is sprake van «Voorwaarden voor toegang tot de
operationele systemen, informatiesystemen of databases voor {.
facturering». Toegang tot bepaalde systemen of databases, zoals het
factureringssysteem (van de toegangverlenende partij) is wat anders dan
een verplichting voor de toegangverlenende partij om de facturering te
verzorgen voor de toegangvragende partijen. Uiteraard kan een toegangvragende partij om te kunnen factureren wel toegang vragen tot de
informatiesystemen of databases voor facturering, gesteld dat een
dergelijk verzoek een «redelijk» verzoek is.
Interoperabiliteit
Een partij heeft gevraagd te verduidelijken dat de verplichting uit artikel
6.1 van de wet te onderhandelen over interoperabiliteit niet van
toepassing is op aanbieders van dark fiber.
De onderhandelingsplicht betreft alleen aanbieders van openbare
elektronische communicatienetwerken of -diensten, die de toegang tot
eindgebruikers controleren. Indien de aanbieder van glasvezelkabels de
kabels niet zelf gebruikt, anders dan het beschikbaar stellen van de kabels
aan derden, is artikel 6.1 niet op hem van toepassing. Dat geldt ook voor
andere artikelen die betrekking hebben op aanbieders van (openbare)
elektronische communicatienetwerken of -diensten, zoals bijvoorbeeld
aftapbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

32

Voorts hebben meerdere partijen aangegeven dat de ontheffingssystematiek van artikel 6.5 lid 3 zou moeten worden geschrapt, of in de
memorie van toelichting zou moeten worden toegelicht dat die geen
betrekking heeft op aankiesbaarheid op individueel nummerniveau.
Artikel 6.5 is op dit punt aangepast. Het derde lid (ontheffing door het
college) is vervallen en het eerste lid is aangevuld met de bepaling dat de
verplichting tot toegang tot buitenlandse geografische en niet-geografische nummers niet geldt als dat technisch niet uitvoerbaar of economisch niet haalbaar is, of als de opgeroepen abonnee dat niet wenst.
Ook werd bepleit dat in artikel 6.5 «aanbieders van elektronische
communicatienetwerken» wordt geschrapt.
Aangesloten is bij de algemene systematiek uit artikel 6.1, waarbij ook een
aanbieder van een netwerk zo nodig moet meewerken aan interoperabiliteit. Dat geldt ook als het geen dienst van hemzelf betreft, maar hij wel
bepaalde technische maatregelen moet nemen om interoperabiliteit tot
stand te brengen.
Er werd daarnaast gesteld dat bij toegang tot niet-geografische nummers
een onderscheid moet worden gemaakt tussen nummers voor mobiele
telefonie en servicenummers, maar dat deze twee categorieën ten
onrechte over één kam worden geschoren. De aankiesbaarheid van
vervolgdiensten zou niet onder de interoperabiliteitsverplichtingen
kunnen worden geschaard.
Bij servicenummers is sprake van een vervolgdienst, zonder een (schriftelijke) overeenkomst tussen de aanbieder van de vervolgdienst en de
oproepende abonnee. Er werd in deze reactie van uit gegaan dat
uitgangspunt van hoofdstuk 6 is om aanbieders te verplichten «eind-toteind-verbindingen» tussen eindgebruikers te realiseren, waarbij
aanbieders op grond van het zogenaamde terminating model (gespreksafgifte) verkeersdiensten van elkaar afnemen. Bij toegang tot servicenummers is sprake van een originating model (gespreksopbouw), waarbij
niet de aanbieder van de beller kiest of de dienst voor zijn klanten
beschikbaar is, maar de aanbieder van de gebelde eindgebruiker. Op dat
onderscheid gaat het wetsvoorstel volgens deze reactie ten onrechte niet
in.
Hierover kan allereerst worden opgemerkt dat – anders dan in de reactie
wordt beweerd – hoofdstuk 6 betrekking heeft op beide modellen.
Kortheidshalve wordt verwezen naar de memorie van toelichting bij het
wetsontwerp ter implementatie van een nieuw Europees geharmoniseerd
regelgevingskader voor elektronische communicatienetwerken en
-diensten en de nieuwe dienstenrichtlijn van de Commissie van de
Europese Gemeenschappen. (Kamerstukken II 2002/03, 28 851, nr. 3). In
het bijzonder gaat het om paragraaf 5.2, «Interoperabiliteit en de
0800/090x nummers» (blz. 39 e.v.), waarin wordt beschreven hoe toegang
tot informatienummers past binnen het algemene kader van interoperabiliteit uit hoofdstuk 6. Daarbij maakt het in beginsel niet uit of het gaat om
Nederlandse (informatie)nummers of nummers voor (informatie)diensten
uit het buitenland. Uiteraard kunnen en zullen er in de praktijk wel
verschillen zijn, omdat afspraken tussen Nederlandse partijen in het
algemeen eenvoudiger zijn te maken en (technisch) te implementeren dan
afspraken tussen aanbieders in verschillende landen. Daarom is het eerste
lid van artikel 6.5 aangevuld met een bepaling dat de verplichting om
nummers (of diensten) in het buitenland aankiesbaar te maken als dat
technisch niet uitvoerbaar of economisch niet haalbaar is. Artikel 6.5
bepaalt dus niet «ongeclausuleerd» dat eindgebruikers toegang moeten
hebben tot en gebruik kunnen maken van diensten met gebruikmaking
van niet-geografische nummers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

33

Ten aanzien van artikel 6.5 werd verder gesteld dat de daar beschreven
toegangsverplichtingen alleen op grond van artikel 6a.2 zouden kunnen
worden opgelegd, dus na het uitvoeren van een marktanalyse waaruit
blijkt dat de desbetreffende relevante markt niet daadwerkelijk concurrerend is en dat één of meer aanbieders op die markt zijn aangewezen als
aanbieder met aanmerkelijke marktmacht. Dit is niet juist. De systematiek
van hoofdstuk 6 is onafhankelijk van hoofdstuk 6a en betreft partijen met
en zonder aanmerkelijke marktmacht. Uiteraard sluit dat niet uit dat
verplichtingen uit hoofdstuk 6 voor bepaalde partijen (met aanmerkelijke
marktmacht), ook zouden kunnen worden opgelegd op grond van
hoofdstuk 6a. Overigens ziet artikel 28 van de Universeledienstrichtlijn ook
op toegang voor abonnees van aanbieders, waarbij aanmerkelijke
marktmacht geen rol speelt.
Mede naar aanleiding van een opmerking in de consultatie over het
oneigenlijk oprekken van de interoperabiliteitsregime tot toegangsverplichtingen die uitsluitend zouden mogen worden opgelegd aan partijen
met aanmerkelijke marktmacht, wordt verwezen naar de hiervoor al
aangehaalde memorie van toelichting (Kamerstukken II 2002/03, 28 851,
nr. 3, blz. 36 e.v.) en de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 2002/03, 28 851, nr. 7, blz. 32 e.v.). In deze stukken wordt
uitvoerig ingegaan op het verschil tussen beide regimes.
Functionele scheiding
Een partij merkt op dat naast het college ook de directeur-generaal van de
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) in bepaalde gevallen een
functionele scheiding op kan leggen. Aangegeven zou moeten worden
hoe deze bevoegdheden zich tot elkaar verhouden.
De toelichting van artikel 6a.4a is op dit punt aangevuld.
Must carry
Een partij vraagt zich af of bepaalde kanalen in het media-aanbod van de
publieke omroep conform de bedoeling van artikel 31 van de Universeledienstrichtlijn niet ook als must carry kanaal zijn aan te merken.
De wijziging van artikel 31 van de Universeledienstrichtlijn geeft strengere
criteria voor het onderbrengen van diensten onder de must carry
verplichting. Deze aanscherping in combinatie met het uitgangspunt van
strikte implementatie geeft geen aanleiding om de omvang van de must
carry verplichting in de Mediawet te herzien.
3.6 Versterking positie consument
Algemeen
Een marktpartij wijst op de vele delegatiebepalingen die in hoofdstuk 7
(eindgebruikersbelangen) zijn opgenomen. De uitwerking van deze
bepalingen in de lagere regelgeving leiden vaak tot aanpassingen in de
algemene voorwaarden. Deze marktpartij vraagt om het aantal wijzigingsmomenten te beperken.
Het verzoek van deze marktpartij sluit aan bij het beleid inzake vaste
verandermomenten. Wijzigingen in wetgeving kennen ingevolge dit
beleid vaste verandermomenten en dienen ruim van te voren te worden
gepubliceerd.
Verder wordt door een marktpartij aandacht gevraagd voor de afwijkingen
in terminologie tussen de wet in formele zin en in de lagere regelgeving
en of de afwijkingen in de lagere regelgeving kan worden aangepast aan
de terminologie in de wet. Bij het opstellen van de lagere regelgeving ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

34

implementatie van deze richtlijnen zal worden bezien of de terminologie
in de lagere regelgeving in overeenstemming moet worden gebracht met
de terminologie van het wetsvoorstel.
Contractsvoorwaarden
Meerdere marktpartijen vroegen of verduidelijkt kan worden of het college
op basis van artikel 7.2 beleidsregels mag blijven opstellen. Dit artikel
verplicht aanbieders van elektronische communicatiediensten ertoe een
wijziging in de overeenkomst een maand van tevoren op genoegzame
wijze bekend te maken. Het college heeft hiervoor een beoordelingskader
opgesteld.
De toevoeging van een derde lid aan artikel 7.2 heeft geen invloed op de
bevoegdheid van het college om beleidsregels op te stellen en zal
derhalve ook geen gevolgen hebben voor het reeds opgestelde beoordelingskader.
Een aantal marktpartijen vindt dat grootzakelijke gebruikers niet dezelfde
bescherming nodig hebben als een individuele consument. Hierbij wordt
vooral gedoeld op artikel 7.2a, tweede lid, waarin is opgenomen dat
aanbieders aan eindgebruikers de mogelijkheid moeten bieden om een
overeenkomst met een initiële looptijd van maximaal twaalf maanden af
te sluiten. Deze mogelijkheid zou uitsluitend moeten gelden voor
consumenten en het midden- en kleinbedrijf.
Grootzakelijke gebruikers vallen onder het begrip «gebruiker» in artikel 30,
vijfde lid, van de Universeledienstrichtlijn. Derhalve moet aan deze groep
gebruikers ook de in artikel 7.2a geboden mogelijkheid worden geboden.
Wel volstaat het als de aanbieder op aanvraag van een grootzakelijke
gebruiker een offerte voor een overeenkomst van een jaar aanbiedt. Op
deze manier wordt ook de «mogelijkheid» tot het sluiten van een
overeenkomst van ten hoogste een jaar geboden, zonder dat de aanbieder
onnodige kosten hoeft te maken. Deze nuancering is in de toelichting op
artikel 7.2a aangebracht. Hiermee wordt voor een deel tegemoet gekomen
aan de wens van deze marktpartijen.
Een marktpartij vraagt of artikel 7.2a, waarin wordt bepaald dat
aanbieders eindgebruikers de mogelijkheid moeten bieden om een
overeenkomst voor een bepaalde duur van ten hoogste twaalf maanden
aan te gaan, zowel ziet op elke afzonderlijke dienst als op zogenaamde
combinatiepakketten, waarin meerdere diensten zijn opgenomen.
De artikelsgewijze toelichting zal op dit punt worden verduidelijkt. De
mogelijkheid om een overeenkomst voor maximaal twaalf maanden aan
te gaan dient zowel per elektronische communicatiedienst te worden
aangeboden als voor abonnementsvormen waarin meerdere elektronische communicatiediensten zijn opgenomen.
Meerdere bedrijven vroegen om een bevestiging dat het mogelijk blijft dat
een contract van bepaalde tijd na verloop van die duur automatisch (lees:
stilzwijgend) kan worden omgezet in contract voor bepaalde tijd dat op
ieder moment opzegbaar is. Deze lijn is verduidelijkt in paragraaf 1.6.1.1
van het algemene deel van de toelichting.
In artikel 7.3 is opgenomen dat iedereen tariefinformatie kosteloos kan
gebruiken voor het aanbieden van interactieve gidsen. In de toelichting op
dit artikel stond abusievelijk dat deze informatie kosteloos door de
aanbieder zou moeten verstrekt. Dit is aangepast. Ook is verduidelijkt dat
er geen plicht is voor de aanbieder om tariefinformatie te verstrekken aan
exploitanten van vergelijkingssites.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

35

Het wetvoorstel voorziet in een ruimere bevoegdheid om bij ministeriële
regeling regels te stellen over het verstrekken van transparante tarieven
en meer mogelijkheden om extra faciliteiten voor te schrijven. Een aantal
bedrijven verzocht in de toelichting aan te geven hoe met deze
bevoegdheid in de toekomst zal worden omgegaan, en om in de
toelichting meer in te gaan op het ingezette Verbetertraject Tarieftransparantie. Bij brief van 20 mei 2010 is de Tweede Kamer geïnformeerd over
de uitkomsten van dit traject (Kamerstukken 2009/10, 27 879, nr. 32). In
paragraaf 1.6.1.2 van de memorie van toelichting worden deze uitkomsten
beschreven.
Diverse bedrijven zijn van mening dat de lijst van artikel 20, eerste lid, van
de Universeledienstrichtlijn helemaal in artikel 7.1 zou moeten worden
overgenomen. Nu is ervoor gekozen om een aantal onderwerpen bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur op te nemen. De suggestie om
de gehele lijst in artikel 7.1 van het wetsvoorstel op te nemen wordt niet
overgenomen, omdat artikel 7.1 anders te gedetailleerd zal worden. Wel
zal paragraaf 1.6.1.2 van de memorie van toelichting en de artikelsgewijze
toelichting worden aangepast. Nu staat er dat een aantal onderwerpen
verder bij of krachtens algemene maatregel van bestuur verder zullen
worden uitgewerkt. Deze tekst kan verwarring met zich meebrengen.
Beoogd is dat de specifieke onderwerpen in de lagere regelgeving zullen
worden opgenomen en hierbij is het uitgangspunt dat zal worden
aangesloten bij de tekst van de richtlijn. In de artikelsgewijze toelichting
op artikel 7.1 zal verder worden aangegeven dat het bij het onderwerp
minimum kwaliteitsniveaus van de geboden diensten gaat om een
informatieverplichting en dit geen grondslag is om nadere eisen te stellen
aan het minimumkwaliteitsniveau van de verstrekte diensten.
Een organisatie vindt het wenselijk dat artikel 7.1, vierde en vijfde lid, zo
wordt gewijzigd dat geen ruimte wordt gelaten om ten nadele van de
consument nadere regels te stellen met betrekking tot de verplichtingen
die in artikel 7.1, eerste en tweede lid, van de Telecommunicatiewet zijn
opgenomen. Deze organisatie wijst met name op de verplichting dat in de
overeenkomst tussen de aanbieder en consument wordt vastgelegd welk
tarief geldt bij het afgesloten abonnement. Van deze verplichting zou niet
afgeweken mogen worden. In de reactie wordt verwezen naar beleidsregels op basis waarvan de aanbieders de mogelijkheid zouden hebben
de tarieven eenzijdig te verhogen zonder de consumenten daarover te
informeren.
Deze mogelijkheid is er echter niet. Deze ruimte wordt niet geboden in
deze beleidsregels. Bovendien geldt artikel 7.2, eerste lid, onder b, op
grond waarvan de aanbieder de plicht heeft om de abonnee te informeren
over voorgenomen wijzigingen, waaronder wijzigingen in de tarieven, en
onderdeel a, op grond waarvan de consument in dat geval de overeenkomst kosteloos mag beëindigen. De mogelijkheid die in het nieuwe vijfde
lid is opgenomen, ziet enkel op het stellen van nadere regels ten aanzien
van de in het eerste lid genoemde gegevens en biedt geen ruimte om ten
nadele van de consument af te wijken van het bepaalde in het eerste lid.
Door verschillende marktpartijen is verzocht om in de toelichting te
verduidelijken dat een contract dat wordt afgesloten voor een duur van
één jaar tegen andere voorwaarden kan worden afgesloten dan
contracten voor een langere duur.
In de artikelsgewijze toelichting op paragraaf 7.2a zal worden aangegeven
dat er geen eisen worden gesteld aan de soort voorwaarden die bij een
contract voor één jaar worden geboden. Marktpartijen zijn vrij om te
bepalen tegen welke voorwaarden zij contracten afsluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

36

Een aantal bedrijven vraagt wat de verhouding is tussen artikel 7.1 en 7.3
van het wetsvoorstel.
De lijst van onderwerpen die in deze artikelen zijn opgesomd, overlappen
elkaar voor een groot deel. In de toelichting zal deze verhouding nader
worden verduidelijkt.
Een organisatie wijst erop dat in het wetsvoorstel niet voldoende is zeker
gesteld dat bij besluitvorming op het gebied van communicatie voldoende
rekening wordt gehouden met de belangen van de consument. In het
wetsvoorstel is niet voldoende zeker gesteld dat er een raadplegingsmechanisme komt.
In de memorie van toelichting is in paragraaf 1.6.1.1 aangegeven dat de
huidige mechanismen bij besluitvorming voldoende waarborgen dat met
de belangen van consumenten rekening wordt gehouden. Gebruikelijk is
dat wetgeving wordt geconsulteerd. Daarbij kunnen zowel individuele
consumenten als consumentenorganisaties reageren. Daarnaast is er een
Overlegorgaan Post en Telecommunicatie. In dit orgaan is ook de
Consumentenbond vertegenwoordigd.
Het derde lid van artikel 7.7 regelt de ononderbroken toegang tot de
alarmnummers, ook in geval van een netwerkstoring. Door meerdere
bedrijven is verzocht om in de toelichting uit te leggen dat het gaat om
een inspanningsverplichting en dat de bereikbaarheid van alarmnummers
zo goed mogelijk dient te worden gewaarborgd.
Deze suggestie is in artikelsgewijze toelichting opgenomen.
Artikel 7.7a ziet op de mogelijkheid om aanbieders te verplichten extra
faciliteiten aan hun eindgebruikers aan te bieden. Verplichtingen die bij
ministeriële regeling worden opgelegd op grond van het eerste lid, gelden
niet als ze technisch en economisch niet haalbaar zijn. Dit geldt alleen
voor de verplichtingen die strekken ter uitvoering van bijlage I, deel B.
Door verschillende bedrijven wordt verzocht om deze uitzondering ook
van toepassing te laten zijn op de verplichtingen die zijn genoemd in
bijlage I, deel A.
Dit verzoek is niet overgenomen. De tekst van artikel 29 van de Universeledienstrichtlijn staat dit niet toe. Deze uitzondering is alleen van
toepassing op de faciliteiten die zijn opgenomen in bijlage I, deel B. Mocht
er aanleiding zijn om een ministeriële regeling vast te stellen voor de
verplichtingen ter uitvoering van bijlage I, deel A, dan kunnen deze
aspecten bij deze verplichtingen worden betrokken. Daarnaast geldt bij
onderdeel b van bijlage I, deel A, bij andere soorten van soortgelijke
toepassingen van kosteloze selectieve nummerblokkering, ook de
uitzondering dat kan worden gekeken naar de technische haalbaarheid.
Deze nuancering is in de toelichting op dit artikel aangebracht. Verder
wordt verzocht door deze bedrijven dat het tariefadvies, genoemd in
bijlage I, deel A, onderdeel f, alleen betrekking heeft op de eigen diensten.
Dit verzoek is overgenomen. De toelichting op dit artikel is aangepast.
Netneutraliteit/toegang tot internet
Een onderwerp dat tot veel reacties heeft geleid is de zogenoemde
netneutraliteit. Uit de consultatie komt naar voren dat de meeste partijen
het door de wetgever aangegeven belang van een vrij toegankelijk en
open internet onderschrijven. In een deel van de reacties wordt
steun uitgesproken voor de keuze om voorlopig te volstaan met de
verplichting om transparant te zijn over de wijze waarop het verkeer wordt
gemanaged. In veel reacties, zowel van eindgebruikers als van bedrijven
die afhankelijk zijn van goede internettoegang voor de levering van hun
dienst, wordt echter gesteld dat wettelijk moet worden vastgelegd dat
aanbieders van toegang van internet niet gerechtigd zijn om bepaalde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

37

sites, toepassingen of gebruikers te blokkeren/af te sluiten. In deze
reacties wordt het ontbreken van een materiële bepaling over netneutraliteit gezien als een gemiste kans om de vrijheid van internet te regelen.
In het wetsvoorstel is vastgehouden aan de gekozen benadering van
strikte implementatie. Naar aanleiding van de consultatie is de memorie
van toelichting op dit punt aangescherpt. Aangegeven is waarom het
instrument van transparantie op dit moment proportioneel en effectief
wordt geacht. Om de Universeledienstrichtlijn te implementeren is het
niet nodig om nu regels te maken over netneutraliteit. Volstaan kan
worden met de mogelijkheid om in de toekomst in lagere regelgeving
zulke regels te maken.
Een van de redenen daarvoor is dat ook op Europees niveau de discussie
over netneutraliteit speelt. Hierbij is belangrijk te weten dat voordat
eventuele regels worden opgesteld, deze ter beoordeling aan de
Commissie moeten worden voorgelegd. De Commissie heeft daarbij
evenwel geen vetorecht. De Commissie heeft aangegeven nog met haar
opvattingen ter zake te komen. Ook nationaal zullen door EZ nog meer
bijeenkomsten met de sector en gebruikers worden georganiseerd om tot
een verantwoorde visie op het vraagstuk van de netneutraliteit te
komen. Gezien de nog lopende discussies in Europa en op nationaal
niveau over de invulling van het netneutraliteitsbeleid, wordt
vooralsnog dan ook geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot het
stellen van minimumkwaliteitseisen.
Verschillende partijen pleiten er voor artikel 1.3bis van de Kaderrichtlijn
met betrekking tot de toegang tot internet te implementeren door het
nemen van maatregelen. Enerzijds wordt voorgesteld om maatregelen te
treffen die het mogelijk maken om gebruikers van internet af te sluiten,
anderzijds wordt gevraagd om maatregelen te treffen die verbieden dat
aanbieders van toegang tot internet gebruikers van internet afsluiten.
Artikel 1.3bis van de Kaderrichtlijnen benoemt slechts randvoorwaarden
waaraan overheden moeten voldoen indien zij maatregelen nemen op het
gebied van internettoegang. Dit artikel verplicht overheden niet om
maatregelen te nemen. Op grond van de richtlijn zijn overheden
gehouden om de zorgvuldigheidseisen bij het nemen van maatregelen in
acht te nemen. Dit artikel hoeft niet te worden geïmplementeerd. Vanwege
de korte implementatietermijn is er voor gekozen om alleen die wijzigingen aan te brengen waartoe de richtlijnen verplichten. Indien maatregelen zouden worden getroffen kan dat buiten het kader van de implementatie plaatsvinden.
Eindgebruikers met een fysieke beperking
Belangenbehartigers van de eindgebruikers met een auditieve beperking
hebben verzocht om een definitie van gelijkwaardigheid ten behoeve van
de toegang tot de universele diensten voor eindgebruikers met een
fysieke beperking. Zij hechten veel belang aan gelijkwaardigheid aan de
toegankelijkheid voor goed horenden, mits technisch haalbaar.
Deze uitleg van gelijkwaardigheid is toegevoegd aan de memorie van
toelichting onder 1.6.2.
Daarnaast hebben zij, net als enkele marktpartijen, gevraagd om betrokkenheid bij de uitwerking van de diensten en voorzieningen voor
eindgebruikers met een fysieke beperking in lagere regelgeving.
De lagere regelgeving zal openbaar worden geconsulteerd. Op dat
moment zal met hen worden gesproken over voorstellen die zij hebben
geopperd, zoals de openingstijden en de mogelijkheid om de dienst met
de laatste ontwikkelingen op de markt mee te laten gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

38

Ook hebben zij om betrokkenheid gevraagd bij het toezicht op de
diensten. Het college is de onafhankelijke autoriteit die toezicht houdt op
de universele diensten. Belangenvertegenwoordigers kunnen signalen en
klachten bij het college neerleggen indien zij daar aanleiding toe zien.
Vanuit de markt is opgemerkt dat abonnee-informatiediensten ook
toegankelijk moeten zijn voor eindgebruikers met een fysieke beperking.
Dit wordt voor eindgebruikers met een auditieve beperking of een
spraakbeperking gegarandeerd door de uitbreiding van de universele
dienst met de beoogde tekstbemiddelingsdienst. Via deze dienst kunnen
zij het nummer voor de abonnee-informatiediensten bellen. Daarnaast
kunnen zij in praktijk abonnee-informatie opzoeken via internet en de
elektronische telefoongids.
Een aantal bedrijven heeft verzocht om de diensten en voorzieningen voor
eindgebruikers met een fysieke beperking uit de algemene middelen te
financieren. Een ander voorstel is de maatregelen buiten de universele
dienst om te treffen en daarmee ook niet te financieren via de wet, maar
bijvoorbeeld uit de ziektekosten. Een derde voorstel was om de financiële
lasten in verband te brengen met degene die profiteren van de dienst,
namelijk de consument, en het bedrag derhalve alleen om te slaan over
consumentenaanbieders.
De keuze om de kosten voor de diensten en voorzieningen voor eindgebruikers met een fysieke beperking om te slaan over alle aanbieders van
de elektronische communicatiesector wordt gehandhaafd. De motivering
voor deze keuze is toegevoegd aan de memorie van toelichting onder
1.6.2. als het gaat om de keuze de maatregelen op te nemen in de wet en
1.6.3. wat betreft de keuze de kosten van deze maatregelen om te slaan
over de sector.
Wat betreft het bepalen van de hoogte van de vergoeding is bij de
internetconsultatie gevraagd het Tariefbesluit Ontbundelde Glastoegang
als grondslag te gebruiken.
De vergoeding wordt bepaald bij het verlenen van de opdracht. Deze
vergoeding wordt vastgesteld aan de hand van de laagste vergoeding die
bij de openbare opdrachtverlening als bod wordt ingediend. Daarbij wordt
door de opdrachtverstrekker niet gekeken naar onderliggende kosten van
het netwerk. Het is aan de aanbieder om de onderliggende kosten te
betrekken bij het opstellen van een voorstel voor de vergoeding.
Wat betreft de vergoeding is opgemerkt dat aan artikel 9.4 zou moeten
worden toegevoegd dat een omslag van de kosten van de universele
dienst, conform artikel 13 lid 1 van de Universeledienstrichtlijn alleen mag
worden opgelegd als het college op grond van de nettokosten heeft
vastgesteld dat sprake is van een onredelijke last voor de aanbieder die de
universele dienst uitvoert.
Op basis van de ervaringen in het buitenland en de tekstbemiddelingsdienst die KPN reeds aanbiedt bestaat de verwachting dat er een
onredelijke last zal ontstaan bij het aanbieden van diensten voor eindgebruikers met een fysieke beperking. Voor wat betreft de tarieven voor
eindgebruikers zal worden aangesloten bij de tarieven voor gewone
telefoongesprekken, terwijl de kosten voor de dienst hoger zijn dan
voor de gewone telefoondienst. De verwachte kosten zullen daarom hoger
zijn dan de verwachte opbrengsten. Aan de hand van de biedingen bij de
openbare opdrachtverstrekking kan de omvang worden vastgesteld van
de nettokosten in de zin van artikel 12 zijn en of de onderneming een
onredelijke last wordt opgelegd. De minister kan het college om advies
vragen bij de beoordeling of sprake is van een onredelijke last. Indien er
netto kosten zijn zal dat in beginsel als een onredelijke last worden
aangemerkt. Een bod houdt in dat geval tevens een verzoek om een
vergoeding in, in de zin van artikel 13 lid 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

39

Verplichtingen voor de universele dienstverlener
Op dit moment is KPN op grond van het overgangsrecht aangewezen om
de universele diensten te verzorgen. Met de wijziging van artikel 20.1 en
bijbehorende artikelsgewijze toelichting is duidelijk gemaakt dat KPN niet
automatisch ook verantwoordelijk wordt voor de aanwezigheid van de
diensten en voorzieningen voor eindgebruikers met een fysieke
beperking.
Daarnaast werd verzocht om aanpassing van artikel 9.5 van de Telecommunicatiewet. Gesteld werd dat het eigendomsrecht van de universele
dienstverlener bij het overdragen van een deel of geheel van het
aansluitnetwerk verder wordt beperkt dan de richtlijn voorschrijft. De NRI
zou op basis van de richtlijnen alleen voorwaarden kunnen stellen aan de
overdracht, maar de overdracht als zodanig niet afhankelijk kunnen maken
van toestemming van de NRI.
Voor de figuur van de goedkeuring is gekozen om redenen van handhaafbaarheid. Het gaat er om dat de overdracht van een deel of het hele
aansluitnetwerk door de aanbieder van de UD-telefoondienst aan
voorwaarden kan worden gebonden voordat deze overdracht zijn beslag
heeft gekregen. Uitgangspunt van het nieuwe artikel 9.5 is ook dat de
minister toestemming moet verlenen voor de overdracht. Alleen indien de
overdracht zou leiden tot het niet naar behoren leveren van de
UD-telefoondienst en dit niet met het opleggen van voorwaarden kan
worden voorkomen, zal de NRI geen toestemming geven voor overdracht.
Techniekneutrale universele dienst
In de consultatie is verzocht de memorie van toelichting aan te vullen met
de constatering dat de universele dienst via elk netwerk kan worden
verzorgd, zoals een glasvezel aansluitnetwerk. Ook zou in het geval van
glasvezelaansluitnetwerken de definitie van het «verzorgingsgebied» in
artikel 9.2 moet worden aangepast in overeenstemming met de definitie
van het aansluitgebied als bedoeld in het Tariefbesluit Ontbundelde
Glastoegang.
Het is juist dat de universele dienst via elk netwerk kan worden verzorgd.
De universele dienst, zoals vastgelegd in de Universeledienstrichtlijn en in
artikel 9.1 van de wet, zegt niets over het netwerk waarover de universele
dienst voor openbare telefonie moet worden geleverd en is dus al
techniekneutraal. Het voornemen bestaat om de uitwerking van de
universele dienst in lagere regelgeving techniekneutraler te maken. De
wijzigingen die hiervoor nodig zijn, zijn echter geen onderdeel van de
implementatie van de herziene richtlijn. Ook het verzoek om de definitie
van het verzorgingsgebied aan te passen valt buiten de implementatie van
de gewijzigde Universeledienstrichtlijn.
Telefoongids
Door een marktpartij is opgemerkt dat de gedrukte telefoongids onderdeel
blijft van de universele dienst, terwijl dit een enigszins achterhaalde
verplichting is die op termijn zal plaatsmaken voor louter een elektronische telefoongids.
De Universeledienstrichtlijn geeft de mogelijkheid een elektronische en
papieren telefoongids in de universele dienst op te nemen. Bij het
opstellen van de Telecommunicatiewet is hiervoor gekozen. De implementatie van de herziene richtlijn geeft geen aanleiding daar wijziging in aan
te brengen. Wel zullen de ontwikkelingen op de markt worden gevolgd, dit
valt echter buiten het implementatietraject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

40

3.7 Bescherming persoonsgegevens en persoonlijke levenssfeer
Cookies
De voorgestelde regeling voor plaatsen en lezen van informatie op de
randapparatuur van een gebruiker, vaak kortweg aangeduid met de term
«cookiebepaling», stuit op brede kritiek. Kern van de kritiek is dat met het
opnemen van het vereiste dat voorafgaand aan het plaatsen en lezen van
gegevens (bijvoorbeeld met gebruik van cookies) op de randapparatuur
van de gebruiker aan de gebruiker hiervoor ondubbelzinnige toestemming
moet worden gevraagd. Er is op gewezen dat het vereiste van ondubbelzinnige toestemming verder gaat dan de richtlijn voorschrijft en dat
daarmee ook niet gehandeld wordt in de geest van de richtlijnbepaling
zoals die is verwoord in overweging 66. De consequentie hiervan is
volgens de ingezonden reacties dat het gebruik van het internet gebruiksonvriendelijk wordt, dat in de praktijk de gebruiker steeds toestemming
zal verlenen zonder zich te realiseren waarvoor en dat er juist meer
persoonsgegevens geregistreerd moeten worden door degene die
verantwoordelijk is voor de cookies. Ook zou het voorstel leiden tot
economische schade voor de hele internetsector. Het doel van de
regeling, namelijk een verbetering van de bescherming van persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer, wordt met het voorstel niet bereikt
naar de opvatting van de vele respondenten. Als breed gedragen
oplossing wordt voorgesteld de browserinstelling van de gebruiker
bepalend te laten zijn voor de vraag of de gebruiker de vereiste
toestemming voor het plaatsen en lezen van cookies heeft gegeven.
Tevens zijn sommige respondenten van mening dat voorlichting over het
gebruik van cookies en de mogelijkheden om de browserinstellingen aan
te passen een betere oplossing vormt dan de voorgestelde bepaling.
Om tegemoet te komen aan deze kritiek is het wetsvoorstel meer in lijn
gebracht met de tekst en de bedoeling van de betreffende bepaling uit de
richtlijn. Met het gewijzigde voorstel wordt de geldende cookiebepaling
overeenkomstig de bedoeling van de richtlijn aangescherpt maar op een
voor de sector minder ingrijpende wijze. Zo komt de eis dat voor het
plaatsen of lezen van informatie op de computer van de eindgebruiker
«ondubbelzinnige» toestemming vereist is, te vervallen.
Met betrekking tot de verantwoordelijkheid voor het nakomen van de
wettelijke vereisten wordt het volgende opgemerkt. Als uitgangspunt
geldt inderdaad dat de verplichtingen op grond van artikel 11.7a rusten op
degene die verantwoordelijk is voor het plaatsen van gegevens in de
randapparatuur en het verkrijgen van toegang tot de in de randapparatuur
opgeslagen gegevens. Dit is niet altijd degene die verantwoordelijk is voor
de door de gebruiker bezochte site (domein) of gevraagde dienst. In de
artikelsgewijze toelichting wordt hier nader op ingegaan.
Nadere veiligheidsmaatregelen in artikel 11.3 van de wet
Met betrekking tot de voorgestelde wijzigingen in artikel 11.3 wordt door
enkele aanbieders opgemerkt dat de bevoegdheid voor de toezichthouder
om ter zake van de genomen beveiligingsmaatregelen aanbevelingen te
geven, zoals blijkt uit de richtlijn, niet geïmplementeerd zou zijn. Op grond
van het toegevoegde nieuwe vierde lid kunnen nadere regels gegeven
worden met betrekking tot de te nemen veiligheidsmaatregelen. De
aanbieders vragen zich af wat de verhouding is tussen de aanbevelingen
die het college kan geven en de nadere regels die bij algemene maatregel
van bestuur gesteld kunnen worden.
Het college houdt toezicht op de nakoming van de verplichtingen die voor
aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken en
aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten voortvloeien uit artikel 11.3. Indien het college van oordeel is dat een aanbieder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

41

niet voldoet aan de verplichtingen die voortvloeien uit de wet kan het
college nakoming van die verplichtingen afdwingen. In dat kader is het
college bevoegd aanbevelingen te geven hoe wel aan de verplichtingen
wordt voldaan. Indien hierover in het algemeen onduidelijkheid mocht
bestaan kan het college door middel van een beleidsregel kenbaar maken
wanneer naar het oordeel van de het college aan de wettelijke plicht tot
het nemen van passende maatregelen is voldaan. Zo’n beleidsregel kan
ook aanbevelingen inhouden. Op grond van het nieuwe vierde lid kunnen
bij algemene maatregel van bestuur nadere regels worden gegeven ter
zake van passende maatregelen die aanbieders moeten nemen ten
behoeve van de veiligheid en beveiliging van de door hen aangeboden
netwerken en diensten. Dat betreft nadere regels die niet binnen het
toezicht door het college kunnen worden gesteld door middel van
aanbevelingen of beleidsregels.
Meldplicht van veiligheidsinbreuken met verlies van persoonsgegevens
Er zijn meerdere reacties binnengekomen op de in artikel 11.3a (in het
consultatiedocument artikel 11.3b) opgenomen verplichting voor
aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten een
veiligheidsinbreuk, die waarschijnlijk zal leiden tot een aantasting van
persoonsgegevens, te melden bij de daartoe aangewezen toezichthouder,
het college. Enkele respondenten zijn van oordeel dat de implementatie
van het nieuwe derde lid van artikel 4 van de Richtlijn burgerrechten dient
te worden opgeschort totdat de Minister van Justitie met een brede
aanpak van deze materie komt. Om niet met meerdere toezichthouders op
het gebied van de privacyregelgeving te worden geconfronteerd gaat hun
voorkeur uit naar het College bescherming persoonsgegevens als
toezichthouder. Sommige aanbieders voorzien uitvoeringsproblemen.
Voor een aanbieder is immers niet altijd bekend dat er sprake is van een
veiligheidsinbreuk en ook weten aanbieders vaak niet of er persoonsgegevens bij betrokken zijn. Een enkele aanbieder merkt op dat de
meldplicht alleen dient te gelden voor inbreuken die plaatsvinden op het
netwerk dat door de aanbieders van de elektronische communicatiedienst
wordt gebruikt en niet voor netwerken van derden zoals dat van banken.
Nederland is als lidstaat van de Europese Unie verplicht tijdig de nieuwe
richtlijnen te implementeren. Opschorten van de implementatie van de
meldplicht is dan ook niet aan de orde. De keus van het college als
toezichthouder wordt voor dit moment gehandhaafd. Indien de Minister
van Justitie in de loop van het wetgevingsproces met voorstellen komt
voor een brede meldplicht bestaat alsnog de mogelijkheid het toezicht
hierop onder te brengen bij het College bescherming persoonsgegevens.
Ook wordt verwezen naar de reactie op de uitvoeringstoets van het
College bescherming persoonsgegevens.
Wat betreft mogelijke uitvoeringsproblemen wordt het volgende
opgemerkt. Op grond van artikel 11.3 dient de aanbieder van openbare
elektronische communicatiediensten passende maatregelen te nemen ten
behoeve van de veiligheid en beveiliging van de door hen aangeboden
netwerken en diensten. Indien die beveiliging op orde is en er vindt een
veiligheidsinbreuk plaats die waarschijnlijk zal leiden tot een aantasting
van persoonsgegevens, en die inbreuk wordt niet opgemerkt, dan kan de
aanbieder niet verweten worden dat hij de melding er van heeft
nagelaten. Een aanbieder behoeft en kan ook niet altijd op de hoogte zijn
van het feit of als gevolg van een veiligheidsinbreuk er waarschijnlijk
persoonsgegevens worden aangetast. Maar in veel gevallen zal de
aanbieder voldoende aanwijzingen hebben dat bij het transport persoonsgegevens betrokken zijn. In al die gevallen zal tot melding dienen te
worden overgegaan wanneer een veiligheidsinbreuk waarschijnlijk zal
leiden tot een aantasting van persoonsgegevens. De meldplicht geldt
inderdaad alleen voor inbreuken op het netwerk dat door de aanbieder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

42

van de openbare elektronische communicatiedienst wordt gebruikt voor
het leveren van zijn dienst.
3.8 Veiligheid
Locatiegegevens
Het nieuwe artikel 11.10, lid 11 van het wetsvoorstel voorziet erin om bij
algemene maatregel van bestuur nadere regels te stellen ten aanzien van
de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van locatiegegevens voor
oproepen naar alarmnummers, welke gegevens door de aanbieder dienen
te worden aangeleverd. Diverse marktpartijen hebben verzocht om in de
toelichting aan te geven dat bij nomadische VOIP-diensten en netwerken
zonder een fysieke lijnidentificatie (DOCSIS over de kabel) de geografische
locatie van de beller bij de aanbieder niet bekend is en dat dan geen
locatiegegevens kunnen worden verstrekt.
In de toelichting op dit artikel wordt uitgelegd dat artikel 11, tweede lid,
van de Telecommunicatiewet dit ondervangt. Dit lid ziet namelijk alleen op
aanbieders van een openbaar elektronisch communicatienetwerk en
aanbieders van een openbare elektronische communicatiedienst, die
technisch in staat zijn om locatiegegevens te verwerken.
4. Uitvoeringstoetsen en adviezen
Agentschap Telecom en het college
Zowel van het college als van Agentschap Telecom is een
Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets op het wetsvoorstel
ontvangen. De conclusie van beide toetsen is dat het wetsvoorstel
uitvoerbaar en handhaafbaar is.
Het college heeft gevraagd of het juist is dat de overheid garant staat voor
het incassorisico bij het innen van de vergoeding voor de diensten voor
eindgebruikers met een fysieke beperking en heeft de suggestie meegegeven om bij het uitbrengen van het aanbod of het verkrijgen van de
opdracht afspraken te maken over de wijze waarop het aantal gebruikte
eenheden zal worden vastgelegd.
Doordat de Minister van Economische Zaken de vergoeding uitbetaalt,
komt ook het incassorisico ten laste van zijn begroting. De minister zal ook
de gebruikte eenheden controleren. Bij ministeriële regeling zal worden
vastgelegd hoe deze gegevens moeten worden aangeleverd.
Zowel het college als Agentschap Telecom hebben voorstellen gedaan
voor het aanpassen van enkele artikelen en suggesties gedaan voor de
memorie van toelichting. Deze zijn overgenomen.
College bescherming persoonsgegevens
Op grond van artikel 51, tweede lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens is voorts het College bescherming persoonsgegevens om advies
gevraagd. Het College bescherming persoonsgegevens heeft bezwaar
tegen het wetsvoorstel en adviseert dit niet aldus in te dienen.
Het College bescherming persoonsgegevens geeft aan dat het conceptwetsvoorstel leidt tot een onverantwoorde verbrokkeling van het privacy
toezicht. Hierbij wijst het College bescherming persoonsgegevens met
name op de meldplichten die het concept-wetsvoorstel introduceert op
het gebied van continuïteitsonderbrekingen en privacyschendingen.
Voorts wijst het College bescherming persoonsgegevens op de hiervoor
besproken cookiebepaling. Gezien de privacyaspecten ware het, aldus het
College bescherming persoonsgegevens, beter om in al deze gevallen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

43

College bescherming persoonsgegevens, en dus niet het college of
Agentschap Telecom, verantwoordelijk te maken voor het toezicht. Dat, zo
redeneert het College bescherming persoonsgegevens, voorkomt niet
alleen verbrokkeling van het toezicht, maar voorkomt ook dat in bepaalde
gevallen een niet van de politiek onafhankelijke toezichthouder als
Agentschap Telecom wordt aangewezen.
In het wetsvoorstel is de voorgestelde taakverdeling bij het toezicht in
stand gehouden. Het toezicht op de meldplicht in verband met privacy
inbreuken en het toezicht op de cookiebepaling wordt bij het college
gelaten en het toezicht op verstoringen van de continuïteit bij Agentschap
Telecom. Ten aanzien van de melding met betrekking tot verstoring van de
continuïteit wordt opgemerkt dat, anders dan het College bescherming
persoonsgegevens lijkt te veronderstellen, die melding geen betrekking
heeft op privacy. Het gaat hier alleen om het uitvallen van de dienstverlening, bijvoorbeeld bij kabelbreuk. De meldplicht in verband met
continuïteit sluit goed aan bij de meldingen die nu al gedaan worden in
het kader van de vitale infrastructuur. Het is ook niet bezwaarlijk, noch
materieel noch juridisch, dat deze taken bij het onder de minister vallende
Agentschap Telecom worden belegd.
Ten aanzien van de melding van veiligheidsinbreuken die leiden tot verlies
van persoonsgegevens en de cookiebepaling ligt dit genuanceerder. Deze
taken zouden op zich goed passen bij het takenpakket van het College
bescherming persoonsgegevens. Het gaat hier immers om taken die
zowel raakvlakken hebben met elektronische communicatie als met
privacy. Het college is reeds belast is met het toezicht op de (nu aangepaste) cookiebepaling en de verplichting voor aanbieders van elektronische communicatiediensten om maatregelen te treffen om de privacy
van hun klanten te beschermen. Omdat gekozen is voor strikte implementatie is ervoor gekozen geen verandering aan te brengen in het toezicht.
Indien de aangekondigde verbreding van de meldplicht met betrekking tot
privacy inbreuken naar andere partijen dan aanbieders van elektronische
communicatiediensten wordt gerealiseerd, zal de toezichtsvraag opnieuw
aan de orde komen.
II. ARTIKELEN
Wijzigingen in hoofdstuk 1
Artikel 1.1, onderdeel e
De definitie van elektronisch communicatienetwerk in artikel 2, onder a
van de Kaderrichtlijn wordt vanwege markt- en technologische ontwikkeling aangevuld met «netwerkelementen die niet actief zijn». Dit ziet op
het zogenoemde «dark fibre» ofwel glasvezelkabels die nog niet in gebruik
zijn. Deze aanpassing wordt geïmplementeerd in artikel 1.1, onderdeel e,
Telecommunicatiewet.
Artikel 1.1, onderdelen j en ggg
De definitie van bijbehorende faciliteiten in artikel 2, onder e van de
Kaderrichtlijn is aangepast om te verduidelijken dat de term bijbehorende
faciliteiten ook ziet op bijbehorende diensten en niet alleen op fysieke
faciliteiten. Voorts is in artikel 2, onder ebis, van de Kaderrichtlijn een
definitie opgenomen van bijbehorende diensten. Materieel leidt dit
overigens niet tot uitbreiding van het begrip toegang, omdat het begrip
toegang reeds zo breed is, dat daar ook «bijbehorende diensten» onder
vallen.
Deze aanpassingen van de Kaderrichtlijn worden verwerkt door
aanpassing van artikel 1.1, onderdeel j, van de Telecommunicatiewet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

44

alsmede door toevoeging van een definitie van bijbehorende diensten
(artikel 1.1, onderdeel ggg, van de Telecommunicatiewet).
Uit de voorbeelden in artikel 2, onderdeel e van de Kaderrichtlijn wordt
duidelijk dat onder bijbehorende faciliteiten onder andere wordt verstaan:
gebouwen of toegang tot gebouwen, bekabeling van gebouwen,
antennes, torens en andere ondersteunende constructies, kabelgoten,
kabelbuizen, masten, mangaten en straatkasten. Onder bijbehorende
diensten wordt blijkens de voorbeelden in artikel 2, onderdeel ebis, van de
Kaderrichtlijn onder ander verstaan: nummervertaalsystemen of systemen
met soortgelijke functies, voorwaardelijke toegangssystemen en
elektronische programmagidsen alsmede andere diensten zoals identiteit,
locatie en presentie-informatie.
Artikel 1.1, onderdeel k
Dit betreft herstel van een verschrijving. De Telecommunicatiewet kent
uitsluitend de term (openbaar) elektronisch communicatienetwerk (zie de
onderdelen e, h en i van artikel 1).
Artikel 1.1, onderdeel l
De definitie formulering van het begrip toegang in artikel 2, eerste lid,
onderdeel a, van de Toegangsrichtlijn wordt door de Richtlijn betere
regelgeving gewijzigd. Inhoudelijk verandert dit de betekenis van dit
begrip niet, wel wordt het verduidelijkt en gemoderniseerd. Zo wordt
expliciet aangegeven dat een onderneming niet alleen toegang kan
vragen om elektronische communicatiediensten aan te kunnen bieden,
maar ook om diensten voor de informatiemaatschappij of radio- en
televisieomroepdiensten aan te bieden. In navolging van de aangepaste
definitie in de toegangsrichtlijn, is ook de definitie in artikel 1, onderdeel l,
van de Telecommunicatiewet aangepast.
Artikel 1.1, onderdeel t
De Richtlijn betere regelgeving wijzigt de definitie van het begrip
transnationale markt in artikel 2, onderdeel b, van de Kaderrichtlijn. Het
betreft hier de verduidelijking dat onder «aanzienlijk deel van de Gemeenschap» meer moet worden verstaan dan een aanzienlijk deel van één
lidstaat. Onderdeel t van artikel 1 van de Telecommunicatiewet spreekt
aldus ten onrechte over «tenminste een gedeelte van Nederland» en
wordt derhalve op dit punt in overeenstemming gebracht met de
Kaderrichtlijn.
Artikel 1.1, onderdelen u en v, 6a.18 en 6a.19, 13.7, eerste lid, 14.1, 14.4,
14.5 en 14.6, tweede tot en met vierde lid
Huurlijnen vallen onder de definitie van een elektronisch communicatienetwerk (artikel 1.1, onderdeel e). Nu de bijzondere bepalingen ten
aanzien van huurlijnen in paragraaf 6a.5 komen te vervallen naar
aanleiding van het vervallen van de artikelen 18 en 19 van de Universeledienstrichtlijn, is gebruik van de termen «huurlijn» (onderdeel u) en
«minimumpakket van huurlijnen» (onderdeel v) in de wet overbodig
geworden. De artikelen waarin huurlijnen voorheen expliciet werden
genoemd zijn hierop aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

45

Artikel 1.1, onderdeel w, 6.5, eerste lid, 7.6, eerste lid, 7.7, eerste en derde
lid, en 9.1, eerste lid
Het gebruik van de term «openbaar telefoonnetwerk» (onderdeel w)
vervalt als gevolg van het vervallen van deze term in de Universeledienstrichtlijn. Overal waar voorheen gesproken werd van een openbaar
telefoonnetwerk is dat nu veranderd in het techniekneutralere openbare
elektronische communicatienetwerk.
Artikel 1.1, onderdeel x
De definitie van de «openbare telefoondienst» in de wet wordt gelijkgesteld aan de definitie in de Universeledienstrichtlijn. Hieronder vallen ook
specifieke communicatiemiddelen voor eindgebruikers met een fysieke
beperking die gebruikmaken van diensten die spraak omzetten in tekst
(text relay) en vice versa, diensten die spraak omzetten in beeld
(gebarentaal) en vice versa of diensten voor totale conversatie.
Artikel 1.1, onderdeel hhh
De Richtlijn betere regelgeving vervangt artikel 5 van de Machtigingsrichtlijn. Ter implementatie van het nieuwe artikel 5 Machtigingsrichtlijn is
het nodig om de definitie van schadelijke interferentie op te nemen in de
Telecommunicatiewet. In combinatie met artikel 9 van de Machtigingsrichtlijn wordt door middel van de definitie van schadelijke interferentie
bepaald dat de vergunningvoorschriften ertoe kunnen strekken dat
interferentie wordt voorkomen die het functioneren van een radionavigatiedienst of andere veiligheidsvoorziening in gevaar brengt. Voorheen
werd eerst op het niveau van algemene maatregel van bestuur gebruik
gemaakt van deze term. De gelijkluidende definitie in art. 1, onderdeel k,
Besluit randapparaten en radioapparaten 2007 zal worden geschrapt.
Artikel 1.1, onderdelen iii en jjj
De Richtlijn betere regelgeving verplicht de nationale toezichthouders tot
samenwerking met BEREC (zie nader de toelichting op de artikelen 6a.1 en
6a.4 van de Telecommunicatiewet) alsmede tot het melden van bepaalde
voorgenomen besluiten bij BEREC (zie nader de toelichting op de artikelen
6b.2, 6b.2a en 6b.3 van de Telecommunicatiewet). Voorts verplicht artikel
19 van de BEREC-verordening tot informatieverstrekking aan zowel BEREC
als het Bureau (zie nader artikel 18.20). Derhalve is het nodig om een
definitie op te nemen van het BEREC en van het Bureau.
Artikel 1.3, eerste en derde lid
Met de Richtlijn betere regelgeving wordt een nieuw vijfde lid toegevoegd
aan artikel 8 van de Kaderrichtlijn, waardoor een aantal beleidsdoelstellingen worden toegevoegd aan artikel 8 waarmee de nationale toezichthouder rekening moet houden wanneer hij besluiten neemt. Derhalve
wordt de verwijzing naar de doelstellingen in artikel 8, tweede tot en met
vierde lid van de Kaderrichtlijn aangevuld met een verwijzing naar het
vijfde lid van artikel 8 Kaderrichtlijn. Voorts wordt met deze verwijzing
gerealiseerd dat het college overeenkomstig artikel 3, derde lid, van de
BEREC-verordening en lid 3ter van artikel 3 van de Kaderrichtlijn zoveel
mogelijk rekening houdt met de standpunten, aanbevelingen, richtsnoeren, adviezen en optimale regelgevingspraktijken die door BEREC
worden aangenomen. Immers, ingevolge artikel 1, derde lid, van
voornoemde verordening streeft BEREC in al zijn activiteiten de doelstellingen van artikel 8 van de Kaderrichtlijn na.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

46

Artikel 3.1, derde lid wordt aangevuld met een verwijzing naar de door
BEREC gegeven adviezen en gemeenschappelijke standpunten. Hiermee
wordt implementatie gerealiseerd van artikel 3, lid 3quater, van de
Kaderrichtlijn.
Wijzigingen in hoofdstuk 3
Artikel 3.1, tweede lid
Als gevolg van de wijziging van de Machtigingsrichtlijn is het algemene
uitgangspunt dat voor het gebruik van frequenties geen vergunning nodig
is, tenzij beperking van het gebruik van die frequenties, bijvoorbeeld door
een vergunningvereiste, om specifieke redenen nodig is. Het eerste lid
van artikel 5 van de Machtigingsrichtlijn zijn die redenen opgesomd.
Onderdeel e van artikel 3.1, tweede lid, van de Telecommunicatiewet biedt
de mogelijkheid om die frequentiebanden aan te wijzen, waarbinnen
inderdaad de beperking van het frequentiegebruik, zoals bedoeld in de
Machtigingsrichtlijn noodzakelijk is. De opsomming uit artikel 5, eerste lid,
van de Machtigingsrichtlijn wordt toegevoegd aan het tweede lid van
artikel 3.1. In aanvulling op die opsomming is in artikel 3.1, tweede lid,
onder a, de grondslag opgenomen om ter implementatie van een
verdragsrechtelijke verplichting in het frequentieplan te bepalen dat voor
het gebruik van bepaalde frequenties een vergunning nodig is.
Hierbij zij opgemerkt dat het in artikel 5, eerste lid, van de Machtigingsrichtlijn en artikel 3.1, tweede lid gaat om beperkingen aan het frequentiegebruik die in het frequentieplan worden opgenomen. Vergelijkbare
beperkingen op het niveau van het frequentieplan kunnen voortvloeien uit
artikel 9 van de Kaderrichtlijn, zoals hierna wordt toegelicht. Voorts
kunnen in specifieke vergunningen voorschriften en beperkingen worden
opgenomen, die eveneens tot doel hebben om bijvoorbeeld interferentie
te voorkomen of een efficiënt gebruik van frequenties te waarborgen.
Hiervoor zij verwezen naar de toelichting op het gewijzigde artikel 3.14.
Artikel 3.1, derde t/m zesde lid
In artikel 9, derde lid, van de gewijzigde Kaderrichtlijn is bepaald dat het
frequentiegebruikers in beginsel vrij staat zelf te bepalen van welke
technologieën zij gebruik maken. In het vierde lid van artikel 9 van de
Kaderrichtlijn is voorts het beginsel neergelegd dat lidstaten geen
onnodige beperkingen opleggen aan de soort elektronische communicatiediensten waarvoor frequentieruimte worden gebruikt. Beide beginselen
worden geïmplementeerd in de voorgestelde leden drie tot en met vijf van
artikel 3.1 van de Telecommunicatiewet. Wel laat de Kaderrichtlijn in het
derde lid (gebruikte technologie) en vierde lid (de elektronische communicatiedienst) van art 9 bepaalde uitzonderingen toe. In die uitzonderingsgevallen mag dus de technologie of de te verrichten elektronische communicatiedienst toch worden beperkt. In het derde tot en met vijfde lid van
artikel 3.1 van de Telecommunicatiewet zijn de gronden opgenomen die
de Kaderrichtlijn biedt om de technologie of de te verrichten elektronische
communicatiedienst te beperken indien dat noodzakelijk is. In aanvulling
op de gronden in artikel 9, derde en vierde lid, van de Kaderrichtlijn is in
artikel 3.1, derde en vierde lid, tevens de grondslag opgenomen om ter
implementatie van een verdragsrechtelijke verplichting in het frequentieplan te bepalen dat voor het gebruik van bepaalde frequenties een
vergunning nodig is.
Als lidstaten beperkingen opleggen, moeten zij op grond van het vijfde lid
van artikel 9 van de Kaderrichtlijn periodiek onderzoeken of de beperkingen nog noodzakelijk zijn en moeten de beperkingen die niet meer
noodzakelijk zijn, geschrapt worden. Die verplichting is geïmplementeerd
in artikel 3.1, zesde lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

47

Artikel 3.3, eerste lid
In het eerste lid van artikel 14 van de Machtigingsrichtlijn is bepaald dat
ook gebruikers en consumenten in de gelegenheid moeten worden
gesteld om hun standpunt kenbaar te maken over (o.a.) wijzigingen van
algemene machtigingen en gebruiksrechten, zoals het gebruik van
frequenties. De voorgestelde toevoeging aan artikel 3.3, eerste lid strekt
ter implementatie hiervan.
Omdat in artikel 14, eerste lid, Machtigingsrichtlijn wordt gesproken over
«belanghebbende partijen, met inbegrip van gebruikers en consumenten», wordt in artikel 3.3, eerste lid, expliciet bepaald dat ook een
gebruiker en een consumenten de mogelijkheid heeft om zijn zienswijze
naar voren te brengen ten aanzien van (een wijziging van) het frequentieplan. Daarmee wordt bereikt dat alle rechtspersonen en natuurlijke
personen die gebruik maken van of verzoeken om een elektronische
communicatiedienst, inspraak krijgen, ongeacht of sprake is van een
openbare of van een niet-openbare elektronische communicatiedienst.
Artikel 3.14
Evenals de voorgestelde leden 3 tot en met 4 van artikel 3.1 strekt de
wijziging van artikel 3.14, derde lid tot implementatie van artikel 9, vierde
lid en vijfde lid van de Kaderrichtlijn. Het vierde lid van artikel 9 geeft een
niet-limitatieve opsomming van doelstellingen van algemeen belang.
Deze niet-limitatieve opsomming is opgenomen in de onderdelen a tot en
met d van het derde lid van artikel 3.14. Een nadere uitwerking kan
plaatsvinden in het Frequentiebesluit.
Als lidstaten beperkingen opleggen, moeten zij op grond van het vijfde lid
van artikel 9 van de Kaderrichtlijn periodiek onderzoeken of de beperkingen nog noodzakelijk zijn en moeten de beperkingen die niet meer
noodzakelijk zijn, geschrapt worden. Die verplichting is geïmplementeerd
in artikel 3.14, vijfde lid.
Artikel 9, zevende lid, van de Kaderrichtlijn bepaalt nu expliciet dat aan
een vergunning voorschriften kunnen worden verbonden om het
hamsteren van frequentieruimte tegen te gaan, bijvoorbeeld door te
bepalen dat de ruimte binnen een strikte termijn in gebruik moet worden
genomen. Het hamsteren van frequentieruimte kan op grond van de
artikelen 3.11, 3.14 en 3.15 Telecommunicatiewet en op grond van artikel
16 van het Frequentiebesluit reeds op verschillende manieren worden
tegengegaan, onder meer door het opnemen van een ingebruiknameverplichting in de vergunning. Artikel 9, zevende lid, van de Kaderrichtlijn
behoeft aldus geen nadere implementatie.
Artikel 3.16, derde lid
In artikel 6 van de Kaderrichtlijn is bepaald dat als NRI’s voornemens zijn
om «beperkingen vast te stellen die een belangrijke impact op de
betrokken markt hebben», de belanghebbende partijen de mogelijkheid
wordt geboden binnen een redelijke periode opmerkingen over de
ontwerp maatregel in te dienen. Aan dit voorschrift uit de Kaderrichtlijn
wordt voldaan middels de artikelen 3.3, eerste lid, 3.10, derde lid en 3.16,
derde lid.
Artikel 3.16, derde lid, wordt beperkt tot de zogenoemde schaarse
vergunningen (een vergunning die wordt verleend met toepassing van
een van de procedures, bedoeld in artikel 3.10, eerste lid, onder b tot en
met f), omdat in artikel 6 van de Kaderrichtlijn is bepaald dat raadpleging
moet plaats hebben indien een voorgenomen beperking een belangrijke
impact op de betrokken markt kan hebben. Bij niet-schaarse vergunningen
kan er naar zijn aard geen sprake zijn van belangrijke invloed op de markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

48

Overigens moet onder «markt» in artikel 6 van de Kaderrichtlijn niet
begrepen worden «markt» in de zin van de hoofdstukken 6a en 6b.
Artikel 3.17, eerste lid
Bij de Richtlijn betere regelgeving is aan artikel 5 van de Machtigingsrichtlijn een bepaling toegevoegd dat als lidstaten gebruiksrechten
verlenen voor een bepaalde termijn, deze termijn moet zijn gerelateerd
aan de betrokken dienst, gelet op het met de gebruiksrechten
nagestreefde doel en dat rekening moet worden gehouden met de
periode waarin de benodigde investeringen worden afgeschreven. De
wijziging van artikel 3.17, eerste lid strekt hiertoe.
De bepaling over vergunningduur uit de Machtigingsrichtlijn is eveneens
van toepassing bij het bepalen van de termijn waarbij vergunningen van
rechtswege worden verlengd (vergunningverlening op volgorde van
binnenkomst van de aanvragen) of indien bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur bepaald is dat verlenging plaatsvindt. Daartoe is
echter geen voorziening nodig in de Telecommunicatiewet. Bij het besluit
om een vergunning te verlengen speelt in het kader van het bepalen van
de termijn de periode waarbinnen de investeringen kunnen worden
afgeschreven slechts een zeer marginale rol. Immers bij het bepalen van
de oorspronkelijke termijn waarvoor de vergunning wordt verleend, is
daarmee reeds rekening gehouden. In het kader van termijnverlenging
kan aldus als uitgangspunt worden genomen dat de investeringen reeds
zijn afgeschreven.
Artikel 3.19a
Artikel 3.19a biedt in navolging van artikel 5 van de Machtigingsrichtlijn
de grondslag voor de figuur van gedwongen verkoop. Deze figuur is een
aanvulling op de reguliere figuur van intrekking van de vergunning, zoals
geregeld in artikel 3.19.
Artikel 3.19, tweede lid, bevat de gronden waarop een vergunning kan
worden ingetrokken. Intrekking kan aan de orde zijn als (bijvoorbeeld) de
vergunninghouder de aan de vergunning verbonden voorschriften en
beperkingen niet nakomt, of niet meer voldoet aan de eisen die aan de
vergunninghouder worden gesteld. Intrekking van de vergunning is te
beschouwen als de meest ingrijpende sanctie, die veelal pas wordt
toegepast als redelijkerwijs mag worden aangenomen dat andere
sancties, zoals boete of last onder dwangsom, niet tot het gewenste
resultaat zullen leiden. Artikel 5, zesde lid van de Machtigingsrichtlijn,
noemt ook gedwongen verkoop (van vergunningen) als middel om het
daadwerkelijk en efficiënt gebruik van frequenties te bevorderen.
De gedwongen verkoop is een instrument dat het doelmatig gebruik van
frequenties en de mededinging bevordert. Indien handhaving door de
minister op het naleven van de voorschriften en beperkingen niet tot het
gewenste resultaat heeft geleid of kan leiden, kan de gedwongen verkoop
ertoe bijdragen dat de frequenties alsnog conform de gestelde eisen in
gebruik worden genomen.
Een eerste voordeel van gedwongen verkoop is dat de vergunning in
beginsel blijft bestaan zoals zij oorspronkelijk is verleend. Bestaande
vergunningvoorschriften, bijvoorbeeld als gevolg van een vergelijkende
toets, blijven onverkort gelden. Overigens kunnen er nieuwe voorschriften
of beperkingen worden gesteld, indien dat bijvoorbeeld uit concurrentieoverwegingen nodig is (artikel 3.19a, vierde lid). Een tweede voordeel is
dat de einddatum van de vergunning ongewijzigd kan blijven, zodat
eventuele herschikking van het spectrum in de toekomst niet wordt
bemoeilijkt.
Een derde voordeel is dat de frequenties waarvoor vergunning is verleend
niet langer ongebruikt blijven dan strikt nodig is. Hierbij valt te denken aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

49

de situatie dat een vergunninghouder meer frequentieruimte heeft
verworven dan hem is toegestaan op grond van een vastgesteld
maximum voor frequentieruimte (zie o.a. artikel 3.11). Een ander
voorbeeld is de situatie dat een vergunninghouder niet (volledig) voldoet
aan een uitrolplicht of hij het geboden veilingbedrag of financieel
instrument niet betaalt. Indien de procedure van gedwongen verkoop leidt
tot overdracht van de vergunning aan een andere natuurlijke of rechtspersoon, blijft de vergunning in de markt en zijn gevallen denkbaar dat
deze sneller in gebruik wordt genomen in overeenstemming met de
geldende regels dan wanneer de vergunning zou worden ingetrokken en
opnieuw door de overheid uitgegeven zou moeten worden. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn indien er sprake is van een resterende looptijd
van de vergunning die voldoende geacht mag worden om tot
ingebruikname conform de gestelde eisen over te gaan. Aangenomen
mag worden dat de nieuwe vergunninghouder de frequenties zo snel
mogelijk daadwerkelijk in gebruik zal nemen en de dienstverlening start of
hervat. Gedwongen verkoop heeft tenslotte als voordeel voor de
vergunninghouder dat hij nog inkomsten kan genereren uit de verkoop
van de vergunning waarvan is vastgesteld dat hij die zelf in ieder geval
niet meer mag gebruiken.
Eerste, tweede, vierde en zesde lid
In situaties waarin de minister bevoegd is om een vergunning in te
trekken, kan de minister er in plaats van intrekking voor kiezen om de
aanbieder ertoe te verplichten om de vergunning over te dragen aan een
andere natuurlijk of rechtspersoon (eerste lid). Tegen het besluit van de
minister om een vergunninghouder te verplichten om zijn vergunning
voor overdracht beschikbaar te stellen en een verkoop procedure te
starten, is bezwaar en beroep mogelijk. Zodra dit besluit is genomen,
heeft de vergunninghouder op grond van het vierde en zesde lid, van
artikel 3.19a nog slechts een beperkte periode heeft waarin hij zelf de
regie heeft over intrekking of overdracht van de vergunning. Hiertoe is in
het vierde lid van artikel 3.19a bijvoorbeeld bepaald dat hij nog een
beperkte tijd heeft om een aanvraag in te dienen op grond van artikel 3.19,
eerste lid, onderdeel a, of 3.20, eerste lid. Zodra die periode is afgelopen,
start de procedure van de gedwongen verkoop en zijn de wegen van
artikel 3.19, eerste lid, onderdeel a, of 3.20 uitgesloten (zie ook artikel 3.19,
zesde lid).
In eerste instantie wordt de vergunninghouder zelf verplicht om de
verkoopprocedure te volgen en de vergunning zelf over te dragen
overeenkomstig die procedure (eerste lid). De gedachte is dat hiermee de
vergunninghouder wordt gedwongen om een serieuze poging te doen om
de vergunning te verkopen. De vergunninghouder moet daartoe een nog
nader te bepalen procedure toepassen binnen een door de minister te
bepalen periode.
In tweede instantie, als blijkt dat de vergunninghouder er niet in is
geslaagd om de vergunning binnen die periode te verkopen, neemt de
minister het op zich om de vergunning te verkopen (tweede lid). Afhankelijk van de omstandigheden van het geval kan dat betekenen dat de
verkoopprocedure onder leiding van de minister start dan wel verder
wordt vervolgd.
In beide gevallen leidt de verkoopprocedure naar verwachting tot
overdracht van de vergunning.
Belangrijk onderscheid is dat indien de minister de verkoopprocedure ter
hand neemt, de procedure wordt afgesloten met een besluit tot
overdracht. Indien de vergunninghouder erin slaagt om de vergunning te
verkopen, kan hij de vergunning zelf overdragen. Dit is een civielrechtelijke aangelegenheid gelijk het geval is bij een overdracht overeenkomstig
artikel 3.20. Hij moet de minister van die overdracht in kennis stellen, o.a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

50

opdat de tenaamstelling van de vergunning kan worden gewijzigd. Voor
zover er na de overdracht van de vergunning geschillen ontstaan tussen
de voormalige vergunninghouder en de nieuwe vergunninghouder
(bijvoorbeeld wanneer betaling uitblijft) staat de civielrechtelijke
rechtsgang open.
Derde lid
Ongeacht of de verkoopprocedure door de vergunninghouder zelf of door
de minister ter hand wordt genomen, kunnen aan de verkoopprocedure
uitsluitend natuurlijke of rechtspersonen deelnemen die toestemming
voor overdracht hebben verkregen van de minister. Voor het verkrijgen
van toestemming voor overdracht geldt het afwegingskader van artikel
3.20, tweede lid, alsmede de (procedurele en materiële) eisen die zijn
gesteld in de verkoopprocedure die op basis van het zevende lid, wordt
uitgewerkt in nadere regelgeving.
Wijzigingen in hoofdstuk 4
Artikel 4.1, eerste lid
Deel C van de Bijlage bij de Machtigingsrichtlijn bevat de voorwaarden die
aan gebruiksrechten voor nummers kunnen worden verbonden. Bij de
inwerkingtreding van de Richtlijn betere regelgeving zijn extra
voorwaarden toegevoegd en is geëxpliciteerd dat voor specifieke
nummerreeksen maximumtarieven kunnen worden vastgesteld. Dit
element wordt nu aan artikel 4.1 toegevoegd.
Artikel 4.1a
Artikel 4.1a biedt de grondslag om uitvoering te kunnen geven aan de
harmonisatieprocedures voor nummers, zoals die in artikel 19 van de
Kaderrichtlijn zijn neergelegd. De voorgestelde wijziging is het gevolg van
de aanpassing van artikel 19 van de Kaderrichtlijn.
Artikel 4.2, tweede lid
Artikel 5, vierde lid, van de Machtigingsrichtlijn bepaalt dat «Als een
nummer van uitzonderlijke economische waarde via vergelijkende en op
mededinging gebaseerde selelctieprocedure moet worden verleend, de
beslistermijn van drie weken met ten hoogste drie weken kan worden
verlengd». Dienovereenkomstig voorziet artikel 4.2, tweede lid, van de wet
in een beslistermijn van drie weken, die te verlengen is met maximaal drie
weken. Echter, artikel 4:14, eerste lid, Awb geeft de bevoegdheid tot nader
uitstel van de beslissing op een aanvraag indien de wettelijke termijn niet
kan worden gehaald. Derhalve moet in artikel 4.2 van de wet worden
bepaald dat dit artikel niet van toepassing is op een aanvraag tot
toekenning van een nummer.
Artikel 4.10, tweede lid
Indien een abonnee van een openbare elektronische communicatiedienst
van aanbieder wenst te wisselen is de nieuwe aanbieder, op grond van
het aan artikel 4.10, tweede lid, toe te voegen onderdeel b, verplicht om
niet langer dan een dag na de dag waarop de latende aanbieder stopt met
de levering van de openbare elektronische communicatiedienst, te
beginnen met de levering van de dienst via het nummer dat die abonnee
in gebruik had in het kader van de bij de latende aanbieder afgenomen
dienst. Hieruit vloeit voort dat de levering van de dienst via het betreffende nummer niet langer dan een werkdag mag worden onderbroken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

51

Voorwaarde is wel dat de overstappende abonnee er voor zorgt dat hij zijn
abonnement rechtsgeldig beëindigt en dat hij tijdig een aansluitend
contract sluit met de nieuwe aanbieder. In veel gevallen zal dat betekenen
dat de abonnee een opzegtermijn van een maand in acht neemt en
ongeveer gelijktijdig met de opzegging met de nieuwe aanbieder
afspreekt dat het nieuwe contract ingaat op de datum dat het oude
contract afloopt. In de praktijk bieden aanbieders in Nederland meestal de
mogelijkheid van het zogenoemde verzekeringsmodel aan de consument.
Daarmee wordt bedoeld dat de abonnee die nieuwe aanbieder machtigt
om namens hem de overeenkomst met de oude aanbieder op te zeggen
en ervoor te zorgen dat de oude en nieuwe overeenkomst naadloos op
elkaar aansluiten. Ook zal de abonnee tijdig (ten minste tien dagen vóór
de omzetting van het nummer naar de nieuwe aanbieder) moeten
aangeven aan de nieuwe aanbieder dat hij zijn «oude» nummer wil blijven
gebruiken.
De verplichting geldt tenslotte vanzelfsprekend niet wanneer de klant
verzoekt om, of aangeeft geen bezwaar te hebben tegen, latere aanvang
van levering van de dienst via het bij hem in gebruik zijnde nummer.
Wijzigingen in hoofdstuk 5
Artikel 5.4, tweede lid
De voorgestelde wijziging is het gevolg van wijziging van het eerste lid
van artikel 11 van de Kaderrichtlijn. In dit gewijzigde artikel is bepaald dat
bevoegde instanties die een aanvraag behandelen voor het verlenen van
doorgangsrechten (het recht om netwerkfaciliteiten te installeren) binnen
zes maanden een besluit nemen.
Waar het de aanleg van kabels voor een openbare elektronische communicatienetwerken in openbare grond betreft, hebben gemeenten een
coördinerende taak (artikel 5.4 van de Telecommunicatiewet). Daartoe
behoort het nemen van een instemmingbesluit, waarin zo nodig
voorschriften kunnen worden opgenomen. Nu artikel 11 van de Kaderrichtlijn bepaalt dat een dergelijk instemmingbesluit binnen zes maanden
na aanvraag moet zijn genomen, wordt deze termijn van zes maanden
overgenomen in artikel 5.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet.
Artikel 5.8, achtste lid
Van deze gelegenheid wordt gebruikt gemaakt om de beslistermijn van
het college in artikel 5.8, achtste lid te wijzigen van acht naar zeventien
weken. In de praktijk is namelijk gebleken dat de huidige beslistermijn van
acht weken veelal te kort is. Allereerst gaat het hier vaak om (technisch)
gecompliceerde zaken. Bijvoorbeeld om vast te stellen in hoeverre de
genomen maatregelen nodig waren, of dat minder ingrijpende alternatieve maatregelen toereikend zouden zijn geweest. Het inschakelen van
externe deskundigheid (zoals een ingenieursbureau) kan dan nodig zijn,
waardoor de termijn van acht weken wordt overschreden. Verder komt het
in de praktijk voor dat, hoewel een geschil bij het college aanhangig is
gemaakt, partijen toch nog proberen overeenstemming te bereiken.
Daarbij kan het college al of niet een bemiddelende rol spelen. Ook voor
deze «minnelijke» oplossing blijkt de termijn van acht weken aan de korte
kant te zijn. Voorts is van belang dat in het algemeen geen spoedeisend
belang bestaat bij een beslissing van het college, zoals bedoeld in artikel
5.8, zevende lid. Het gaat immers alleen om de afwikkeling van de kosten,
niet om de verplaatsing zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

52

Wijzigingen in hoofdstuk 6
Artikel 6.5
Artikel 28, eerste lid, van de Universeledienstrichtlijn bepaalt dat
eindgebruikers in de Europese Unie in principe toegang moeten hebben
tot alle nummers toegekend binnen de Unie. Hieronder vallen alle
nummers uit de nationale nummerplannen van de lidstaten,
waaronder bijvoorbeeld de niet-geografische nummers en de nummers
van de Europese telefoonnummeringsruimte. Op die manier moeten ook
alle eindgebruikers in de Europese Unie gebruik kunnen maken van de
diensten die worden geleverd met gebruikmaking van niet-geografische
nummers. Gratis nummers vallen eveneens onder deze bepaling.
Met de voorgestelde aanpassing van artikel 6.5 wordt de wijziging van
artikel 28 geïmplementeerd. De bepaling bevat een delegatiegrondslag
om in lagere regelgeving regels te stellen om ervoor te zorgen dat
eindgebruikers die zich in de Europese Unie bevinden toegang hebben tot
alle in de Europese Unie toegekende nummers.
Deze delegatiegrondslag maakt het mogelijk om op één plek, namelijk in
het Besluit interoperabiliteit, alle bepalingen over interconnectie te
bundelen, waar deze in de huidige situatie deels in artikel 6.3 en deels in
het Besluit interoperabiliteit zijn geregeld. De regels in het Besluit
interoperabiliteit zullen de verbindingen regelen tussen:
– een eindgebruiker in Nederland en een nummer in Nederland;
– een eindgebruiker in Nederland en een nummer in een andere lidstaat;
en
– een eindgebruiker in een andere lidstaat en een nummer in Nederland.
Via deze delegatiegrondslag kan ook invulling worden gegeven aan het
derde lid van het gewijzigde artikel 27 van de Universeledienstrichtlijn.
Daarin wordt bepaald dat lidstaten er voor moeten zorgen dat ondernemingen die openbaar beschikbare telefoondiensten verstrekken waarmee
internationale oproepen mogelijk zijn vergelijkbare tarieven vaststellen
voor oproepen naar en van de Europese Telefoonnummeringsruimte
(European Telephone Numbering Space – ETNS) als voor «gewone»
oproepen van en naar andere lidstaten.
Zoals ook uit overweging 46 van de Richtlijn burgerrechten blijkt vallen
onder niet-geografische nummers bijvoorbeeld: betaalnummers, gratis
nummers en nummers voor mobiele telefonie. Maar ook nummers uit de
reeksen 14, 116, 18 vallen er onder. Door in het Besluit interoperabiliteit te
regelen dat aanbieders die de toegang tot eindgebruikers controleren
eind-tot-eindverbindingen moeten verzorgen met onder andere
niet-geografische nummers, wordt mogelijk gemaakt dat van de via dat
niet-geografische nummer geleverde dienst gebruik kan worden gemaakt.
Voorts is de term (aanbieders van) «openbare telefoonnetwerken»,
overeenkomstig het vervallen van de definitie in de Universele dienstrichtlijn en in artikel 1.1, onderdeel w, vervangen door de meer techniekneutrale formulering (aanbieders van) «openbare elektronische communicatienetwerken».
In samenhang met het voorgestelde artikel 6.5 vervalt artikel 6.3. Het
ontheffingssysteem uit het derde lid van artikel 6.3 is vervangen door de
algemene uitzondering aan het slot van het eerste lid van het voorgestelde artikel 6.5 voor gevallen waarin het tot stand brengen van eind-toteindverbindingen technisch niet uitvoerbaar of economisch niet haalbaar
is, of wanneer de opgeroepen abonnee heeft besloten de toegang van
oproepende gebruikers die zich in specifieke geografische gebieden
bevinden, te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

53

Wijzigingen in hoofdstuk 6a
Artikel 6a.1
Met de wijziging van artikel 6a.1, derde en zesde lid, wordt de wijziging
geïmplementeerd van artikel 16, zesde lid, van de Kaderrichtlijn
(toevoeging van onderdeel b). Onderdeel b, van artikel 16, zesde lid, van
de Kaderrichtlijn stelt dat de nationale toezichthouder de analyse van de
relevante markt waarvoor nog niet eerder een kennisgeving bij de
Commissie is gedaan moet uitvoeren binnen twee jaar nadat een
aanbeveling van de Commissie als bedoeld in artikel 15, eerste lid, van de
Kaderrichtlijn in werking is getreden. Voorts bepaalt dit onderdeel b dat de
nationale toezichthouder binnen dezelfde termijn moet hebben onderzocht en vastgesteld of aan een onderneming met aanmerkelijke
marktmacht op een relevante markt waarvoor nog niet eerder een
kennisgeving bij de Commissie is gedaan, verplichtingen moeten worden
opgelegd als bedoeld in de artikelen 6a.2, eerste lid, of 6a.3 Telecommunicatiewet.
Het college heeft ingevolge artikel 6a.1, derde en zesde lid, Telecommunicatiewet reeds de inspanningsverplichting om dit zo snel mogelijk te
onderzoeken en het ontwerpbesluit zo snel mogelijk vast te stellen. Deze
inspanningsverplichting wordt voor relevante markten waarvoor niet
eerder een kennisgeving bij de Commissie is gedaan, aangescherpt. Een
dergelijke markt moet binnen twee jaar na goedkeuring van een herziene
aanbeveling inzake relevante markten worden onderzocht door het
college. Binnen die termijn van 2 jaar moet het ontwerpbesluit door het
college worden voorgelegd aan de Commissie. De termijn van 2 jaar geldt
uitsluitend voor relevante markten, niet voor transnationale markten.
Artikel 6a.2, tweede lid, onderdeel b, 6b.1, eerste lid, 6b.3, eerste lid en
6b.6
Verwijzingen naar de te vervallen artikelen 6a.16 en 6a.17 (paragraaf 6a.4)
in andere bepalingen van de Telecommunicatiewet zijn aangepast.
Verwezen wordt naar de toelichting op het vervallen van paragraaf 6a.4.
Artikel 6a.2, tweede lid, onderdeel b, 6b.1, eerste lid, 6b.3, eerste lid en
6b.6
Verwijzingen naar de artikelen 6a.18 en 6a.19 in andere bepalingen van de
Telecommunicatiewet zijn hieraan aangepast. Verwezen wordt naar de
toelichting op het vervallen van paragraaf 6a.4.
Artikel 6a.4
Artikel 16, zesde lid, Kaderrichtlijn wordt door de Richtlijn betere
regelgeving aangevuld met de eis (in onderdeel a) dat de toezichthouder
binnen een termijn van 3 jaar nadat een verplichting is opgelegd aan een
onderneming met aanmerkelijke marktmacht op een relevante markt,
moet onderzoeken of die verplichting gehandhaafd, gewijzigd of
ingetrokken moet worden. De termijn van drie jaar kan worden verlengd
met ten hoogste 3 jaar, indien de toezichthouder bij de Commissie een
gemotiveerd verzoek tot verlenging van die termijn heeft ingediend en de
Commissie niet binnen een maand te kennen heeft gegeven bezwaar te
hebben tegen verlenging van de termijn. Artikel 16, zesde lid, onderdeel a,
Kaderrichtlijn bepaalt niet wanneer de maand reactietijd van de
Commissie begint. Omdat de Commissie in vergelijkbare procedures
uitgaat van de datum waarop een verzoek vanuit een lidstaat is
ontvangen, wordt dit als uitgangspunt genomen in artikel 6a.4, tweede lid,
Telecommunicatiewet. Daarmee wordt ook voorkomen dat het college te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

54

snel veronderstelt dat de Commissie geen bezwaar heeft tegen het
verlengen van de termijn.
Verlenging van de termijn van 3 jaar is zowel mogelijk gedurende de
looptijd van het marktanalysebesluit als bij het nemen van het initiële
marktanalysebesluit. Het besluit om de termijn van 3 jaar te verlengen
vergt in beginsel geen nieuwe marktanalyse. In de meeste gevallen
waarin verlenging wordt overwogen zal voldoende zijn dat wordt
gemotiveerd dat de omstandigheden en verhoudingen in de betrokken
markt in grote lijnen ongewijzigd zijn gebleven of, ingeval van verlenging
van de termijn bij het nemen van het initiële besluit, naar verwachting niet
wezenlijk zullen wijzigen.
Artikelen 6a.4a, 6a.4b en 6a.5
De Richtlijn betere regelgeving voegt de artikelen 13bis en 13ter toe aan
de Toegangsrichtlijn die zien op functionele scheiding (waartoe een
onderneming kan worden verplicht op grond van artikel 13bis Toegangsrichtlijn) en op vrijwillige functionele of vrijwillige structurele scheiding
(artikel 13ter Toegangsrichtlijn) van (wholesale)toegangsdiensten van een
onderneming van zijn andere activiteiten. De artikelen 13bis en 13ter
Toegangsrichtlijn worden geïmplementeerd in de artikelen 6a.4a en 6a.4b
van de Telecommunicatiewet. Artikel 6a.4a ziet op het opleggen van de
verplichting tot functionele scheiding door het college. Indien een
onderneming vrijwillig overgaat tot functionele of structurele scheiding is
artikel 6a.4b van toepassing.
In artikel 6a.4a (artikel 13bis Toegangsrichtlijn) gaat het om een functionele scheiding, niet om een structurele scheiding waarbij de eigendom
en zeggenschap volledig worden overgedragen. Bij een functionele
scheiding blijven de gescheiden eenheden onderdeel uitmaken van de
moedermaatschappij. Een juridische splitsing is mogelijk, maar de
functionele scheiding ziet geenszins op afstoting. Dit volgt onomstotelijk
uit overweging nr. 62 van de Richtlijn betere regelgeving: «De tenuitvoerlegging van functionele scheiding betekent niet dat er geen passende
coördinatiemechanismen moeten zijn tussen de afzonderlijke bedrijfseenheden om er voor te zorgen dat de rechten van de moedermaatschappij
op economisch toezicht en beheerstoezicht beschermd worden.»
Aansturing op hoofdlijnen door de centrale leiding blijft in geval van
functionele scheiding dus mogelijk. Wel is het de bedoeling dat de
gescheiden bedrijfseenheden in voldoende mate zelfstandig zullen
functioneren. Ingevolge artikel 6a.4a is het college voortaan bevoegd om
een onderneming met aanmerkelijke marktmacht op een relevante markt
die verticaal geïntegreerd is de verplichting op te leggen om zijn
(wholesale)toegangsdiensten in een operationeel gescheiden bedrijfseenheid onder te brengen (artikel 13bis Toegangsrichtlijn). Deze
verplichting kan worden opgelegd in situaties waarin de reguliere
toegangsverplichtingen, bedoeld in de artikelen 6a.6 tot en met 6a.10 niet
voldoende effectief zijn gebleken om non discriminatoire levering van
toegangsdiensten aan derden te waarborgen. Voordat een verplichting tot
functionele scheiding kan worden opgelegd, moet het college alle
passende toegangsverplichtingen die het probleem zouden kunnen
verhelpen hebben opgelegd en ook zo goed mogelijk hebben geïmplementeerd en gehandhaafd. Gebleken moet zijn dat de beschikbare
gedragsvoorschriften niet voldoende effectief zijn gebleken om de
concurrentieproblemen aan te pakken.
Voor het opleggen van een verplichting tot functionele scheiding moet het
college vooraf toestemming vragen aan de Commissie. Voorts moet het
college de betrokken markten analyseren en nagaan of bestaande
toegangsverplichtingen moeten worden gehandhaafd of ingetrokken of
dat andere verplichtingen moeten worden opgelegd. Een verplichting tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

55

functionele scheiding kan aldus worden gecombineerd met andere
toegangsverplichtingen. Het deel van het ontwerpbesluit betreffende de
andere toegangsverplichtingen moet overeenkomstig artikel 6b.2 worden
voorgelegd aan de Commissie.
In aanvulling op de verplichting tot functionele scheiding kan het college
op grond van artikel 6a.4a, derde lid, voorschriften geven om te
waarborgen dat de functioneel gescheiden bedrijfseenheid operationeel
zelfstandig zal functioneren, bijvoorbeeld door te eisen dat de toegangsactiviteiten in een aparte juridische eenheid worden ondergebracht. Een
dergelijk voorschrift mag er niet toe leiden, zoals hierboven reeds werd
opgemerkt, dat een bedrijfsonderdeel moet worden afgestoten.
Aansturing op hoofdlijnen door de centrale leiding blijft mogelijk.
Artikel 6a.4a biedt het college de mogelijkheid om afhankelijk van de
specifieke omstandigheden van het geval het ontwerpbesluit tot het
opleggen van functionele scheiding met bijbehorende verplichtingen en
het ontwerpbesluit om de betrokken onderneming toegangsverplichtingen op te leggen in aan het toegangsnetwerk verbonden markten (ook
wel aanpalende markten genoemd), separaat of simultaan voor te leggen
aan de Commissie. Artikel 13bis van de Toegangsrichtlijn biedt hiertoe
ruimte.
Procedureel zijn er aldus drie stappen te onderscheiden. De eerste stap
betreft het verzoek om toestemming voor het opleggen van de functionele
scheiding. De tweede stap betreft een marktanalyse naar aanleiding van
het effect van het opleggen van functionele scheiding op de betrokken
relevante markt. Ten slotte ziet de derde stap op een marktanalyse van de
aan het toegangsnetwerk verbonden markten. Een gevolg van de tweede
en de derde stap kan zijn dat het college naast de functionele scheiding
ook andere verplichtingen oplegt of intrekt, of besluit de bestaande
verplichtingen in stand te houden. Voornoemde stappen kunnen zowel
gelijktijdig als opeenvolgend worden uitgevoerd.
De opsomming in artikel 6a.4a, vierde lid, onderdelen a tot en met d, dient
ter implementatie van artikel 13bis, tweede lid, onderdelen a tot en met d.
Uit dit onderdeel c blijkt dat het college bij de verwachte effecten van het
besluit op de onderneming, onder meer moet kijken naar het effect op de
werknemers van de zelfstandig opererende bedrijfseenheid. Hierbij kan
worden gedacht aan een zakelijke beschrijving van de aantallen
werknemers die worden overgeplaatst naar de zelfstandig opererende
bedrijfseenheid.
De onderdelen b tot en met d, van het derde lid, van artikel 13bis betreffen
materieel aspecten die het college op grond van artikel 1.3, vierde lid, van
de wet reeds afweegt. Om onduidelijkheid te voorkomen, worden deze
aspecten expliciet opgenomen in artikel 6a.4a, tweede lid.
Een onderneming met aanmerkelijke marktmacht kan vrijwillig besluiten
over te gaan tot functionele of structurele scheiding (artikel 13 ter
Toegangsrichtlijn). Van structurele scheiding is sprake als de eigendom en
zeggenschap volledig worden overgedragen aan een andere onderneming. In het geval een onderneming vrijwillig overgaat tot functionele
of structurele scheiding bepaalt artikel 6a.4b dat het college moet nagaan
in hoeverre de reguliere toegangsverplichtingen, bedoeld in de artikelen
6a.6 tot en met 6a.10 en 6a.11 tot en met 6a.15 moeten worden opgelegd,
gehandhaafd, gewijzigd of ingetrokken. Het college onderzoekt de
verwachte effecten van de functionele scheiding nadat het bestuur van
een onderneming heeft beslist dat wordt overgegaan tot functionele
scheiding. Het college gaat eerst over tot het nemen van een besluit tot
oplegging, handhaving, wijziging of intrekking van een toegangsverplichting nadat de onderneming de scheiding daadwerkelijk tot stand
heeft gebracht. Ook bij een vrijwillige scheiding blijft het college aldus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

56

bevoegd tot het opleggen of handhaven van de reguliere toegangsverplichtingen.
Artikel 6a.5 wordt aangevuld met een verwijzing naar de artikelen 6a.4a en
6a.4b. Hiermee wordt voldaan aan de verplichting in artikel 15, eerste lid,
van de Toegangsrichtlijn om besluiten tot het opleggen van een toegangsverplichting openbaar te maken.
Artikel 6a.6, tweede lid
Overeenkomstig artikel 12, eerste lid, van de Toegangsrichtlijn worden in
artikel 6a.6, tweede lid, de toegangsverplichtingen opgesomd die aan een
onderneming met aanmerkelijke marktmacht kunnen worden opgelegd.
De Richtlijn betere regelgeving voegt een nieuwe toegangsverplichting
toe aan artikel 12, eerste lid, Toegangsrichtlijn. Deze nieuwe verplichting
wordt hierbij toegevoegd aan artikel 6a.6, tweede lid. Onder bijbehorende
diensten moet ingevolge artikel 12, eerste lid, onderdeel j, van de
Toegangsrichtlijn onder meer worden verstaan: identiteit, locatie en
presentie-informatiediensten.
De wijziging van artikel 6a.6, tweede lid, onderdeel f, betreft het herstellen
van een verschrijving.
Paragraaf 6a.4
De artikelen 6a.16 en 6a.17 vloeien voort uit artikel 19 van de oorspronkelijke Universeledienstrichtlijn. Dit artikel had het doel de concurrentie en
keuze op de markt van de vaste openbare telefoondienst te bevorderen,
zodat de eindgebruiker niet volledig afhankelijk bleef van een onderneming met aanmerkelijke marktmacht. Door de toegenomen
mededinging is er inmiddels geen behoefte meer aan artikel 19 van de
Universeledienstrichtlijn. Integendeel, het in alle gevallen van aanmerkelijke marktmacht opleggen van de verplichting toegang te verlenen ten
behoeve van carrierkeuze of carriervoorkeuze kan de technologische
vooruitgang juist belemmeren. Artikel 19 is daarom geschrapt uit de
Universeledienstrichtlijn. Overeenkomstig die wijziging komt paragraaf
6a.4 van de Telecommunicatiewet dan ook te vervallen. Door het vervallen
van paragraaf 6a.4 geldt de verplichting om toegang te verlenen ten
behoeve van carrierkeuze of carriervoorkeuze niet langer generiek.
Partijen met aanmerkelijke marktmacht kunnen – indien dit een passende
maatregel is – op grond van de artikelen 6a.6 tot en met 6a.10 nog steeds
de maatregel opgelegd krijgen verplicht toegang te verlenen ten behoeve
van carrierkeuze en carriervoorkeuze.
Paragraaf 6a.5
Nu op het gebied van huurlijnen voldoende mededinging bestaat is de eis
om een minimumpakket van huurlijnen op detailhandelsniveau aan te
bieden, die noodzakelijk was om de beschikbaarheid van huurlijnen te
waarborgen, niet langer noodzakelijk. Om deze reden is artikel 18 van de
Universeledienstrichtlijn geschrapt. Overeenkomstig deze wijziging van de
Universele dienstrichtlijn komt paragraaf 6a.5 te vervallen.
Wijzigingen in hoofdstuk 6b
Artikelen 6b.1, 6b.2, 6b.3 en 6b.6
De in hoofdstuk 6b neergelegde consultatieverplichtingen moeten
ingevolge de Richtlijn betere regelgeving worden aangepast. De nieuwe
notificatieverplichtingen zijn vastgelegd in de artikelen 7 en 7bis van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

57

Kaderrichtlijn en leiden tot twee (gedeeltelijk elkaar overlappende)
consultatieprocedures. Als gevolg van deze wijziging geldt er een aparte
procedure voor:
– het ontwerpbesluit tot afbakening van een markt en het aanwijzen van
een onderneming die over aanmerkelijke marktmacht beschikt (artikel
6b.2, vierde en vijfde lid), en
– voor het ontwerpbesluit tot het opleggen, wijzigen of intrekken van
toegangsverplichtingen aan de onderneming die over aanmerkelijke
marktmacht beschikt (artikel 6b.2, zevende tot en met negende lid).
Het college is in beide procedures verplicht om voornoemde ontwerpbesluiten te notificeren wanneer zij van invloed zijn op de handel tussen
lidstaten. Notificatie moet plaatsvinden bij de Commissie, de toezichthouders in de andere lidstaten en bij BEREC.
De Commissie beoordeelt in beide procedures of het ontwerpbesluit een
belemmering vormt voor de interne Europese markt of in strijd is met het
recht van de Europese Unie en met name met de doelstellingen van het
regelgevend kader voor de openbare elektronische communicatiesector.
Voorts kan BEREC in beide procedures een advies uitbrengen. Gedurende
de termijn dat de Commissie en BEREC een advies kunnen uitbrengen
geldt in beide procedures een standstilltermijn (artikel 6b.2, tweede,
vierde en zevende lid).
Een belangrijk onderscheid tussen beide procedures is dat de Commissie
de mogelijkheid heeft om een ontwerpbesluit van het college tot
afbakening van een markt en het aanwijzen van een onderneming die
over aanmerkelijke marktmacht beschikt (artikel 6b.2, vierde en vijfde lid)
te blokkeren. Een ontwerpbesluit tot het opleggen, wijzigen of intrekken
van toegangsverplichtingen aan de onderneming die over aanmerkelijke
marktmacht beschikt (artikel 6b.2, zevende tot en met negende lid) kan
daarentegen niet door de Commissie geblokkeerd worden. Over deze
laatste categorie van ontwerpbesluiten kan de Commissie uitsluitend een
aanbeveling doen om het ontwerpbesluit in te trekken of aan te passen.
Het college moet zoveel mogelijk rekening houden met deze aanbeveling,
maar is niet verplicht om de aanbeveling op te volgen. Als het college de
aanbeveling niet opvolgt, moet het college dit motiveren en moet het
college het definitieve besluit mededelen aan de Commissie en aan
BEREC.
Wanneer de Commissie oordeelt dat ontwerpbesluit tot afbakening van
een markt en het aanwijzen van een onderneming die over aanmerkelijke
marktmacht beschikt (artikel 6b.2, vierde en vijfde lid) een belemmering
vormt voor de interne Europese markt of in strijd is met het recht van de
Europese Unie heeft het college twee opties:
– het college kan het ontwerpbesluit in overeenstemming brengen met
het unierecht (artikel 6b.2, vijfde lid, onderdeel a),
– óf besluiten het ontwerpbesluit niet vast te stellen (artikel 6b.2, vijfde
lid, onderdeel b).
Indien het college het ontwerpbesluit in overeenstemming brengt met het
unierecht dan moet dit gewijzigde ontwerpbesluit ingevolge artikel 7,
zesde lid, laatste volzin van de Kaderrichtlijn opnieuw openbaar worden
voorbereid (artikel 6b.1, eerste lid). Voorts moet dit gewijzigde ontwerpbesluit ingevolge artikel 7, zesde lid, laatste volzin van de Kaderrichtlijn
opnieuw worden voorgelegd aan de Commissie (artikel 6b.2, eerste lid,
juncto 6b.1, eerste lid).
Wijzigingen in hoofdstuk 7
Artikel 7.1
In artikel 7.1, eerste lid, van de wet wordt bepaald welke informatie
aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten of
-netwerken voor of bij het sluiten van een overeenkomst met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

58

consument (of, indien deze hierom verzoekt, een andere eindgebruiker)
moeten verschaffen. Betreft het een overeenkomst die via internet tot
stand komt dan gaat het hier dus om informatie die bij het aanbod (voor)
of tijdens (bij) het bestelproces moet worden verschaft. Daarbij moet de
informatie wel op een moment verstrekt worden waarop nog van het
sluiten van de overeenkomst kan worden afgezien. De informatieplicht
gaat als gevolg van de wijziging van artikel 20, eerste lid, van de Universeledienstrichtlijn niet alleen voor aanbieders van openbare elektronische
communicatiediensten gelden, maar ook voor aanbieders van openbare
elektronische communicatienetwerken. Daarnaast wordt voorgesteld de
informatieplicht uit te breiden naar gevallen waarin eindgebruikers, niet
zijnde consumenten, om verstrekking van informatie verzoeken. Het gaat
hierbij om midden- en kleinbedrijven die een voorkeur hebben voor een
contract dat is toegesneden op de behoefte van de consument. Ook moet
de aanbieder op grond van het gewijzigde artikel 20 van de Universeledienstrichtlijn de consument voor of bij het sluiten van een overeenkomst
voorzien van meer duidelijke en transparante informatie. Dit heeft tot
gevolg dat de huidige lijst van gegevens die in artikel 7.1, eerste lid, van
de wet is opgenomen, wordt uitgebreid.
In artikel 20, eerste lid, van de Universeledienstrichtlijn worden de voor of
bij de sluiting van de overeenkomst te verstrekken gegevens op gedetailleerder niveau voorgeschreven. Er is voor gekozen in de wet een
algemene omschrijving van de categorieën gegevens op te nemen.
Voorgesteld wordt om in het vijfde lid van artikel 7.1 van de wet een
delegatiegrondslag op te nemen om, ter uitvoering van artikel 20 van de
Universeledienstrichtlijn, de in het eerste lid genoemde gegevens bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur nader te specificeren.
Hiervoor is gekozen omdat de lijst met gegevens in artikel 7.1 van de wet
te uitgebreid en gedetailleerd zou worden. Om consequent te zijn in deze
scheiding tussen algemene categorieën (in de wet) en specifieke
gegevens (bij of krachtens algemene maatregel van bestuur) zijn de
onderdelen b en e van het eerste lid aangepast. Deze wijziging houdt geen
beperking van de informatieplicht in, aangezien de uitwerking van deze
onderdelen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur zal resulteren in dezelfde te verstrekken gegevens, aangevuld met de overige
gegevens uit artikel 20 van de Universeledienstrichtlijn.
Eerste lid, onderdeel b
In artikel 7.1, eerste lid, onder b, van de wet is reeds geregeld dat de te
verstrekken diensten in het contract moet worden opgenomen. De
volgende onderwerpen worden bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur opgenomen en zijn in feite een uitwerking van welke diensten
door de aanbieder worden verstrekt:
– de wachttijd bij eerste aansluiting op een openbare elektronische
communicatiedienst. Dit onderwerp komt artikel 7.1, eerste lid,
onderdeel b, te vervallen en zal in lagere regelgeving worden
opgenomen;
– het al dan niet bieden van toegang tot noodhulpdiensten en gegevens
over de locatie van de oproeper en eventuele beperkingen van de
geboden noodhulpdiensten;
– eventuele beperkingen die de aanbieder aanbrengt met betrekking tot
de toegang tot of het gebruik van diensten. Dit houdt onder andere in
dat telecomoperators eventuele gebruiksbeperkingen transparanter
moeten maken, waardoor het bijvoorbeeld duidelijk is of het mogelijk
is om Skype te gebruiken;
– de minimum kwaliteitsniveaus van de geboden diensten, waaronder
de wachttijd bij eerste aansluiting en andere parameters voor de
kwaliteit van de dienst (de aanbieder is verplicht om in het contract
aan te geven wat het minimumkwaliteitsniveau is);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

59

–

–

–

het informeren van de consument over de wijze waarop de aanbieder
het netwerkverkeer meet en stuurt, teneinde te voorkomen dat een
netwerkaansluiting overloopt. Ook moet daarbij door de aanbieder
worden aangegeven welke gevolgen deze maatregelen kunnen hebben
voor de kwaliteit van de dienstverlening;
de soorten onderhoudsdiensten en de verstrekte klantenservices
alsmede de manier waarop met deze diensten contact kan worden
opgenomen;
alle beperkingen die de leverancier heeft opgelegd met betrekking tot
het gebruik van geleverde eindapparatuur.

Eerste lid, onderdeel e
Aan onderdeel e van artikel 7.1, eerste lid, is toegevoegd dat in het
contract moet worden opgenomen hoe de eindgebruiker kan betalen en
de kosten die aan deze betalingswijzen zijn verbonden.
Eerste lid, onderdeel f
In artikel 7.1, eerste lid, onder f, van de wet staat dat de duur van de
overeenkomst alsmede de voorwaarden waaronder de overeenkomst of
onderdelen daarvan, kan worden verlengd of beëindigd. Bij algemene
maatregel van bestuur kan als verdere uitwerking hiervan worden
voorgeschreven dat regels worden gesteld over het minimale gebruik of
de minimale gebruiksperiode die eventueel is vereist om van een speciale
aanbieding te kunnen genieten, de kosten die in rekening worden
gebracht voor nummerportabiliteit en andere identificatoren en de kosten
die bij de beëindiging van het contract zijn verschuldigd met inbegrip van
de kosten die zijn verschuldigd met betrekking tot de terugvordering van
eindapparatuur.
Eerste lid, onderdeel i
De abonnee moet in het contract worden geïnformeerd over de in artikel
11.6, tweede lid, vastgelegde keuzemogelijkheid om al dan niet met zijn
persoonsgegevens in een abonneelijst (dat naast een papieren of
elektronische telefoongids bijvoorbeeld ook een e-mailgids kan zijn) of
abonneebestand te worden opgenomen.
Eerste lid, onderdeel j
De aanbieder moet in het contract specificeren welke maatregelen hij treft
bij beveiligings- en integriteitsincidenten of bedreigingen en kwetsbaarheden. Dit onderdeel houdt ook verband met het nieuwe artikel 11.3a van
de wet. In dit artikel wordt geregeld dat aanbieders van openbare
elektronische communicatiediensten inbreuken op persoonsgegevens en
de persoonlijke levenssfeer onverwijld dienen te melden aan de bevoegde
autoriteit. Als de inbreuk naar verwachting nadelige gevolgen heeft voor
de betrokkenen dan moeten ook zij hiervan op de hoogte worden
gebracht. Welke maatregelen de aanbieder in dat kader treft zal in het
contract moeten worden opgenomen, zoals de service die de aanbieder
aan de abonnee biedt wanneer er een hacker actief is geweest. Een ander
voorbeeld is de informatie die de aanbieder verstrekt aan de abonnee
over welke voorzorgsmaatregelen deze kan nemen om de schade als
gevolg van de veiligheidsinbreuk zo veel mogelijk te beperken. Een
andere maatregel zou kunnen zijn dat de aanbieder aangeeft of bij een
veiligheidsinbreuk de abonnee altijd hiervan op de hoogte stelt of in welke
gevallen door de aanbieder aangifte wordt gedaan van de inbreuk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

60

Artikel 7.2
Dit artikel geeft aan de abonnee het recht de overeenkomst te beëindigen
bij een wijziging van een beding. De abonnee moet tijdig over een
dergelijke wijziging worden geïnformeerd. De termijn die de aanbieder
hiervoor in acht moet nemen is in overeenstemming gebracht met de
Universeledienstrichtlijn. De termijn van vier weken wordt vervangen
door een maand. Dit betekent dat aanbieders ten minste een maand van
te voren de abonnees op de hoogte moeten stellen van een voorgenomen
wijziging. Daarnaast is de informatieplicht in lijn met de Universeledienstrichtlijn uitgebreid naar aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken.
In het derde lid is een delegatiegrondslag opgenomen om regels te
kunnen stellen over de opmaak van de mededeling waarmee de abonnee
op de hoogte wordt gesteld van een voorgenomen wijziging. Ter
verduidelijking wordt opgemerkt dat de toevoeging van een derde lid aan
dit artikel geen invloed heeft op de bevoegdheid van het college om
beleidsregels met betrekking tot dit artikel op te stellen en derhalve ook
niet op het reeds opgestelde beoordelingskader.
Artikel 7.2a
Om gemakkelijker naar een andere aanbieder te kunnen overstappen
wordt op grond van artikel 30, vijfde, lid van de Universeledienstrichtlijn
in artikel 7.2a, tweede lid, van de wet opgenomen dat de overeenkomst
voor bepaalde duur tussen een aanbieder en een consument inzake de
levering van een openbare elektronische communicatiedienst kan worden
aangegaan voor een duur van maximaal 24 maanden. Na verloop van
deze periode kan de overeenkomst uitdrukkelijk of stilzwijgend verlengd
worden. Indien de overeenkomst uitdrukkelijk wordt verlengd mag de
verlenging weer voor een duur van maximaal 24 maanden. Indien de
overeenkomst stilzwijgend wordt verlengd, is artikel 7.2a, eerste lid, van
toepassing en kan de overeenkomst te allen tijde kosteloos worden
opgezegd.
Artikel 7.2a, tweede lid, laat de bepalingen in artikel 236, onderdeel j en
237, onderdeel k, van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek onverlet. In
artikel 236, onderdeel j, van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek wordt het
beding in de algemene voorwaarden bij een overeenkomst tussen
(bijvoorbeeld) een aanbieder en een consument, dat leidt tot stilzwijgende
verlenging of vernieuwing van meer dan een jaar aangemerkt als
onredelijk bezwarend. Hierdoor kan dit beding op grond van artikel 233
van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek vernietigd worden. In artikel 237,
onderdeel k is geregeld dat wanneer in de algemene voorwaarden
behorende bij een dergelijke overeenkomst een contractsduur van langer
dan één jaar is opgenomen, dit onderdeel van de algemene voorwaarden
vermoed wordt onredelijk bezwarend te zijn, tenzij de consument de
mogelijkheid heeft het contract na één jaar (tussentijds) te beëindigen.
Daarnaast moeten aanbieders aan eindgebruikers in ieder geval de
mogelijkheid bieden om een overeenkomst met een initiële looptijd van
maximaal twaalf maanden af te sluiten. In de eerste volzin van artikel 7.2a,
tweede lid wordt deze verplichting opgenomen. Er worden geen eisen
gesteld aan de soort voorwaarden die bij een 1-jaarscontract worden
geboden. Marktpartijen zijn immers vrij om te bepalen tegen welke
voorwaarden zij contracten afsluiten.
Aanbieders moeten deze mogelijkheid zowel per elektronische communicatiedienst aanbieden als voor abonnementsvormen waarin meerdere
elektronische communicatiediensten zijn opgenomen (de zogenaamde
combinatiepakketten). Het bieden van de mogelijkheid om een overeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

61

komst met een initiële looptijd van ten hoogste twaalf maanden af te
sluiten geldt niet alleen ten aanzien van consumenten, maar voor alle
eindgebruikers. De bepaling is vooral bedoeld om mkb-ondernemers die
een vergelijkbare positie als consumenten kunnen hebben, de
mogelijkheid tot het afsluiten van een 1-jaarscontract te bieden. Grotere
ondernemingen hebben waarschijnlijk minder behoefte aan een dergelijke
duur. In zo’n geval zou de aanbieder onnodige kosten maken als deze
gedetailleerde aanbiedingen zou moeten formuleren, terwijl het onwaarschijnlijk is dat de afnemer een overeenkomst van zulke korte duur zal
afsluiten. Het volstaat als de aanbieder op aanvraag een offerte voor een
overeenkomst van een jaar aanbiedt. Op die manier wordt ook de
«mogelijkheid» tot het sluiten van een overeenkomst van ten hoogste een
jaar geboden, zonder dat de aanbieder onnodige kosten hoeft te maken.
Artikel 7.3
Op grond van het huidige artikel 7.3 worden regels gesteld die aanbieders
van openbare telefoondiensten verplichten alle geldende tarieven en
voorwaarden met betrekking tot de toegang tot en het gebruik van die
diensten bekend maken. Deze verplichting om informatie te verstrekken is
ruimer dan de in artikel 7.1 opgenomen informatieverplichting. De
laatstgenoemde verplichting ziet alleen op het verstrekken van informatie
door aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten of
-netwerken voor of bij het sluiten van een overeenkomst met een
consument. Met de wijziging van artikel 7.3 wordt de grondslag om bij
ministeriële regeling regels te stellen over informatieverstrekking
verruimd. De regels kunnen door deze wijziging verplichtingen opleggen
aan aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken en
-diensten, waaronder naast telefonie dus ook internet valt. Bovendien kan
aan de informatie de eis worden gesteld dat deze transparant, vergelijkbaar, toereikend, bijgewerkt, duidelijk en volledig is.
De informatie die moet worden verstrekt kan betrekking hebben op de
geldende tarieven, eventuele in rekening gebrachte kosten bij beëindiging
van een overeenkomst of de algemene voorwaarden met betrekking tot
de toegang en het gebruik van de diensten, genoemd in bijlage II van de
Universeledienstrichtlijn. Daarnaast moeten de aanbieders de eventuele in
rekening gebrachte kosten bij beëindiging van een overeenkomst
bekendmaken. Dit kan ook bij ministeriële regeling worden uitgewerkt.
Tweede lid
De aanbieder is verplicht om de informatie in een gemakkelijk toegankelijke vorm bekend te maken. Bij ministeriële regels kunnen regels worden
gesteld ten aanzien van de vorm waarin de informatie bekend wordt
gemaakt.
Derde lid
Derden hebben het recht om kosteloos de openbaar beschikbare
informatie te gebruiken die door de aanbieders zijn bekend gemaakt. Deze
informatie kan dan vervolgens worden gebruikt voor het aanbieden van
interactieve gidsen of soortgelijke technieken, zoals vergelijkingssites. Met
dergelijke instrumenten kunnen de eindgebruiker en de consument zich
beter oriënteren op een nieuw af te sluiten abonnement doordat ze een
onafhankelijk oordeel kunnen vormen over de kosten van een alternatief
belpatroon. Het derde lid houdt geen plicht in voor aanbieders van
openbare elektronische communicatiediensten om deze informatie actief
te verstrekken aan bijvoorbeeld exploitanten van vergelijkingssites.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

62

Vierde lid
Op grond van dit artikel kunnen bij ministeriële regeling regels worden
gesteld die aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten
ertoe verplichten informatie bekend te maken aan de eindgebruiker. Deze
verplichting ziet op het verstrekken van informatie nadat de overeenkomst
is gesloten. In de onderdelen a t/m e worden de onderwerpen genoemd
waarover informatie kan worden verstrekt. Artikel 21, derde lid, onderdeel
a, van de Universeledienstrichtlijn ziet op het informeren van de abonnee
over de geldende tarieven voor nummers of diensten waarvoor bijzondere
tariefvoorwaarden gelden. Ook kunnen voor afzonderlijke categorieën van
diensten regels worden gesteld met betrekking tot het verstrekken van
informatie voordat het gesprek wordt doorgeschakeld. Dit onderdeel hoeft
niet te worden geïmplementeerd, omdat de artikelen 3.2, 3.2a t/m 3.2f en
3.4 van de Regeling universele dienstverlening en eindgebruikersbelangen hierin reeds voorzien. Onderdeel a van het vierde lid ziet op het
informeren van de eindgebruiker over wijzigingen met betrekking tot de
toegang tot noodhulpdiensten of de nauwkeurigheid van locatiegegevens
van degene die belt. Bij ministeriële regeling kunnen ook regels worden
gesteld met betrekking tot wijzigingen in de voorwaarden voor beperking
van de toegang tot of het gebruik van diensten en toepassen (onderdeel
b). Dit ziet op de zogenaamde transparantie ten aanzien van netneutraliteit. Eindgebruikers moeten worden geïnformeerd over de eventuele
beperkingen die de aanbieders aanbrengt met betrekking tot de toegang
of het gebruik van diensten. Op grond van onderdeel c kunnen regels
worden gesteld met betrekking tot het verstrekken van informatie over het
managen van verkeersstromen op het netwerk. Door transparantie ten
aanzien van het netwerkmanagement kunnen gebruikers weten welke
diensten (internetbestemmingen) zullen worden beperkt bij een (te) grote
belasting. In onderdeel d wordt geregeld dat de eindgebruiker kan worden
geïnformeerd over de mogelijkheid om al dan niet met zijn persoonsgegevens in een gids te worden opgenomen en om te bepalen welke
gegevens in deze gids worden opgenomen. Onderdeel e ziet op het
bekendmaken van informatie over producten en diensten die specifiek
voor eindgebruikers met een fysieke beperking in de markt zijn of worden
gebracht.
Artikel 7.3d
In artikel 7.3d wordt bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur
verplichtingen kunnen worden opgelegd aan aanbieders van openbare
elektronische communicatienetwerken of openbare elektronische
communicatiediensten om bij overtreding van een bepaling van de
Telecommunicatiewet of bij kennelijk misbruik van de tarifering van een
nummer (zoals bepaald bij of krachtens artikel 4.4) de toegang tot een
nummer of dienst te blokkeren en de aan dat nummer of die dienst
gerelateerde betaling op te schorten. Het artikel vloeit rechtstreeks voort
uit artikel 28, tweede lid, van de Universeledienstrichtlijn. De bedoelde
betalingen betreffen interconnectie-afdrachten voor diensten die via de
telefoonrekening worden afgerekend.
De reikwijdte van de artikelen 7.3a en 7.3b omvat onder meer nummers
uit de reeksen 0900, 0906 en 0909 uit het Nummerplan telefoon- en
ISDN-diensten, en kan bij ministeriële regeling worden uitgebreid met
andere categorieën nummers, waaronder nummers voor betaalde SMS
diensten. Het nieuwe artikel betreft een algemene delegatiebepaling, die
ook er ook toe strekt de betreffende verplichtingen te kunnen opleggen bij
bijvoorbeeld diensten die toegankelijk zijn op basis van een reeds eerder
tot stand gebrachte data- of internetverbinding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

63

Artikel 7.4
Op grond van dit artikel moeten aanbieders die op grond van artikel 9.2
zijn aangewezen om de openbare telefoondienst op een vaste locatie of
de openbare betaaltelefoons te verzorgen en andere aanbieders van vaste
openbare telefoondiensten en van openbare betaaltelefoons die langer
dan 52 weken dergelijke diensten leveren, op genoegzame wijze een
overzicht bekendmaken van de maatregelen die de aanbieder heeft
getroffen om gelijkwaardige toegang voor eindgebruikers met een fysieke
beperking te waarborgen. Dit overzicht moet samen met het reeds
verplichte overzicht van de kwaliteit van de overige aangeboden diensten
jaarlijks voor 1 april worden bekendgemaakt en bij het college worden
ingediend.
De hier bedoelde maatregelen kunnen bestaan uit vrijwillig genomen
maatregelen, het aanbieden van een dienst of voorziening voor eindgebruikers met een fysieke beperking, zodat zij toegang hebben op een
niveau dat gelijkwaardig is aan dat van andere eindgebruikers (zie artikel
9.1, eerste lid, onder f) of maatregelen voortvloeiend uit artikel 7.8, derde
lid.
Op grond van het derde lid van artikel 7.4 kan de verplichting het overzicht
van de hierboven bedoelde maatregelen bekend te maken en voor
bekendmaking aan het college te sturen bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur ook worden opgelegd aan aanbieders van andere
openbare elektronische communicatiediensten.
Artikel 7.4a
Dit artikel strekt tot implementatie van artikel 22, derde lid, van de
Universeledienstrichtlijn.
Zoals al aangegeven in het algemeen deel van de toelichting is deze
bepaling vooral bedoeld om voorschriften te stellen in het kader van
netneutraliteit. Het begrip netneutraliteit heeft betrekking op internet en
de wijze waarop de aanbieder van internettoegang de verschillende
verkeersstromen behandelt. Dat kan hij neutraal doen, dat wil zeggen hij
behandelt dezelfde typen verkeer op een gelijke wijze, maar hij kan het
ook niet neutraal doen. In dat laatste geval zorgt hij er bijvoorbeeld voor
dat door hem geboden IP TV voorrang krijgt boven IP TV geboden door
derden. Of de aanbieder maakt voip telefonie via internet onmogelijk
omdat hij zelf ook een telefoondienst biedt en niet wil dat deze via de door
hem geleverde internetverbinding concurrentie van VOIP aanbieders
ondervindt. Om te voorkomen dat dergelijke handelwijzen leiden tot een
achteruitgang in de dienstverlening (het internet) kunnen daarom
minimumeisen gesteld worden aan de kwaliteit van de (internet)dienstverlening. Deze eisen zouden, bijvoorbeeld, kunnen bestaan uit een bepaalde
minimumsnelheid. Het beperken van bepaald verkeer of toegang tot een
bepaalde website of dienst is dan toegestaan tot de voorgeschreven
minimumsnelheid. Het is echter ook denkbaar dat een bepaalde gedragsnorm wordt meegegeven om te komen tot een minimumkwaliteit van de
dienstverlening. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het
voorschrift dat bepaald internetverkeer niet om commerciële reden trager
mag worden afgehandeld dan ander soortgelijk internetverkeer.
Indien gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid minimumvoorschriften
inzake de kwaliteit van openbare elektronische communicatiediensten te
stellen, dient dit op grond van de tweede volzin van artikel 22, derde lid,
van de Universeledienstrichtlijn ruim tevoren onder opgaaf van redenen
te worden gemeld aan de Commissie en BEREC. De Commissie kan
vervolgens opmerkingen of aanbevelingen formuleren om ervoor te
zorgen dat de voorgenomen voorschriften geen negatieve invloed hebben
op de werking van de interne markt, waarmee bij de vaststelling van de in
artikel 7.4a bedoelde voorschriften rekening dient te worden gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

64

Artikel 7.7
Met artikel 7.7, eerste lid, wordt artikel 26 van de Universeledienstrichtlijn
geïmplementeerd. De verplichting om het gebruik van alarmnummers
kosteloos en zonder toegangsbelemmeringen ter beschikking te stellen
geldt niet langer alleen voor aanbieders van openbare betaaltelefoons,
openbare telefoondiensten en aanbieders van openbare telefoonnetwerken, maar ook voor alle aanbieders van openbare elektronische
communicatienetwerken die worden gebruikt voor uitgaande gesprekken
naar een nummer in het nummerplan. Door deze wijziging moeten ook
toestellen aangesloten op een netwerk waarmee alleen uitgaande
oproepen mogelijk zijn, zoals bij een callcenter of bij VOIP, de alarmnummers kunnen bereiken.
Artikel 26, vierde lid, van de Universeledienstrichtlijn verplicht de lidstaten
ervoor te zorgen dat de toegang voor eindgebruikers met een fysieke
beperking tot de noodhulpdiensten gelijkwaardig is aan die van andere
eindgebruikers. Aan deze zorgplicht is voldaan door het waarborgen van
de beschikbaarheid van diensten en voorzieningen waardoor eindgebruikers met een fysieke beperking gelijkwaardige toegang hebben tot de
openbare telefoondienst in artikel 9.1, eerste lid, onderdeel f. Middels deze
dienst kunnen alarmnummers worden gebeld. Daarnaast is de
112-alarmcentrale in de praktijk bereikbaar via een teksttelefoon.
Het derde lid van artikel 7.7 regelt de ononderbroken toegang tot de
alarmnummers. Aanbieders van openbare betaaltelefoons, openbare
telefoondiensten of openbare elektronische communicatienetwerken voor
uitgaande gesprekken naar een nummer in het nummerplan moeten alle
voorzieningen treffen die noodzakelijk zijn om een ononderbroken
toegang tot de alarmnummers te bieden. Deze verplichting vloeit voort uit
de tweede volzin van artikel 23 van de Universeledienstrichtlijn. De
inspanningsverplichting is niet beperkt tot gevallen van congestie, zoals in
de huidige tekst staat. Daarom wordt voorgesteld deze beperking te
schrappen. De inspanningsverplichting brengt dan ook mee dat de in het
derde lid genoemde aanbieders niet alleen maatregelen moeten nemen
om in geval van congestie de bereikbaarheid van de alarmnummers te
waarborgen, maar verplicht ook tot het nemen van de nodige maatregelen om in geval van elektriciteitsuitval of technische storingen de
bereikbaarheid van de alarmnummers te garanderen. Onder de te nemen
maatregelen valt onder andere het opstellen van een plan waarin de te
nemen maatregelen in geval van congestie, elektriciteitsuitval of
technische storing staan beschreven. Ook verplicht het derde lid tot het
aanschaffen en up to date houden van middelen die volgens dat plan
nodig zijn om in dergelijke gevallen de bereikbaarheid van de alarmnummers te waarborgen. Daarbij kan bij elektriciteitsuitval gedacht
worden aan bijvoorbeeld de aanleg van een toereikende noodstroomvoorziening waarmee de installaties en verbindingen operationeel blijven.
Artikel 7.7a
Dit artikel strekt tot implementatie van artikel 29 van de Universeledienstrichtlijn en heeft betrekking op het aanbieden van extra faciliteiten door
aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken of
openbare telefoondiensten aan hun eindgebruikers. Bij ministeriële
regeling kunnen hierover regels worden gesteld ter uitvoering van bijlage
I van de Universeledienstrichtlijn. In deze bijlage worden deze extra
faciliteiten beschreven. Een faciliteit die de aanbieder beschikbaar zou
kunnen stellen aan de abonnee is het kosteloos blokkeren van bepaalde
categorieën van uitgaande gesprekken of premium sms-berichten.
Premium sms is de benaming voor sms-diensten, die specifieke «content»
(informatie, beltoon, belspelletjes) tegen een hoger dan gebruikelijk tarief
aanbieden (Bijlage I, deel A, onder b).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

65

Een andere faciliteit die door aanbieders van openbare elektronische
communicatienetwerken of openbare telefoondiensten zou kunnen
worden geboden is het verstrekken van een tariefadvies. Bij deze faciliteit
verzoekt de abonnee de aanbieder om informatie over alternatieve,
goedkopere, tarieven die worden aangeboden door de betreffende
aanbieder. Een tariefadvies kan ertoe leiden dat de abonnee een ander
abonnement afsluit dat goedkoper is gelet op zijn gemiddelde belgedrag
(Bijlage I, deel A, onder f).
Ter uitvoering van Bijlage I, deel A, onder f, kan bij ministeriële regeling
worden voorgeschreven dat de aanbieder faciliteiten biedt waarbij de
gebruiker meer controle kan houden over de kosten van de openbare
telefoondiensten, zoals bijvoorbeeld een kosteloze waarschuwing bij
abnormale of excessieve consumptiepatronen. Ook kan worden gedacht
aan het opvragen van de tussenstand van de factuur of het resterende
beltegoed door de gebruiker bij de aanbieder. In het kader van het
Verbetertraject Tarieftransparantie is besloten dat de laatstgenoemde
faciliteit (opvragen tussenstand of het resterende beltegoed) vooralsnog
niet wettelijk zal worden voorgeschreven. Dit geldt ook voor het tariefadvies.
Verplichtingen die bij ministeriële regeling worden opgelegd op grond
van het eerste lid, gelden niet als ze technisch en economisch niet
haalbaar zijn. Dit geldt alleen voor de verplichtingen die strekken ter
uitvoering van bijlage I, deel B. De praktische betekenis hiervan is echter
beperkt. De faciliteiten die in deel B worden beschreven, namelijk de
faciliteit dat het openbare communicatienetwerk of de openbaar
beschikbare telefoondienst het gebruik van toonkiezen of DTMF-tonen
(dual-tone multi-frequency) ondersteunt, en nummeridentificatie zijn over
het algemeen technisch wel uitvoerbaar en economisch haalbaar. Voor de
faciliteiten die zijn opgenomen in bijlage I, deel A, geldt niet de uitzondering dat ze niet gelden als ze technisch en economisch niet haalbaar
zijn. Mocht er aanleiding zijn om een ministeriële regeling op te stellen
voor deze faciliteiten dan zullen deze aspecten evenwel daar bij worden
betrokken. Daarnaast geldt bij onderdeel b van bijlage I, deel A, dat bij
andere soortgelijke toepassingen van kosteloze selectieve nummerblokkering, op grond van de richtlijn moet worden gekeken naar de technische
haalbaarheid.
Artikel 7.8
Op basis van artikel 23bis van de Universeledienstrichtlijn wordt in het
derde lid van artikel 7.8 bepaald dat bij algemene maatregel van bestuur
regels aan alle aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten en -netwerken regels kunnen worden gesteld zodat eindgebruikers met een fysieke beperking gelijkwaardige toegang tot diensten
hebben als de meerderheid van de eindgebruikers. Artikel 7.8 kan het
beste in samenhang met artikel 9.1 worden gelezen. De aanwezigheid van
diensten en voorzieningen die specifiek nodig zijn voor gelijkwaardige
toegang tot openbare telefonie op een vaste locatie, telefoongidsen en
abonnee-informatiediensten voor eindgebruikers met een fysieke beperking worden
gewaarborgd door artikel 9.1. Artikel 7.8 bepaalt dat de openbare
elektronische communicatiediensten die buiten de universele dienstverlening vallen en door de meerderheid van de eindgebruikers worden
afgenomen, óók toegankelijk zouden moeten zijn voor gebruikers met een
fysieke beperking. Indien dit niet het geval is, kan aan alle aanbieders de
verplichting worden opgelegd hiertoe maatregelen te treffen. Ten tijde van
het opstellen van artikel 7.8 is geconstateerd dat de knelpunten die
eindgebruikers met een fysieke beperking ervaren bij het gebruik van
openbare elektronische communicatiediensten, en binnen het bereik van
de Telecommunicatiewet vallen, voldoende worden ondervangen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

66

artikel 9.1 dat de universele diensten betreft, namelijk het bellen via een
bemiddelingsdienst voor doven en slechthorenden en het opvragen van
abonnee-informatienummers via abonnee-informatiediensten. Indien
blijkt dat er buiten deze universele diensten andere veel gebruikte
diensten zijn, die slecht toegankelijk zijn voor eindgebruikers met een
fysieke beperking, dan kunnen op grond van artikel 7.8 bij algemene
maatregel van bestuur regels worden gesteld.
Daarnaast kunnen op basis van artikel 7.8 bij algemene maatregel van
bestuur regels worden gesteld om eindgebruikers met een fysieke
beperking evenredig te kunnen laten profiteren van keuze tussen
ondernemingen, bijvoorbeeld bij het afsluiten van een abonnement.
Belangrijk op dit punt is dat de diensten en voorzieningen die worden
genoemd in artikel 9.1 toegankelijk zijn vanaf elke aanbieder van een
openbare elektronische communicatiedienst. Indien blijkt dat dit niet
voldoende is voor de keuzemogelijkheden van eindgebruikers met een
handicap, dan kunnen onder artikel 7.8 aanvullende regels worden
opgesteld.
Wijzigingen in hoofdstuk 8
Aan artikel 18, eerste lid, van de Kaderrichtlijn is een nieuw onderdeel c
toegevoegd dat de lidstaten een zorgplicht oplegt om samenwerking te
promoten tussen leveranciers van digitale tv-diensten en apparatuur ten
behoeve van eindgebruikers met een handicap. Artikel 8.6, eerste lid,
moet derhalve worden aangevuld ten behoeve van eindgebruikers met
een fysieke beperking.
Wijzigingen in hoofdstuk 9
Artikel 9.1
Eerste lid, onderdeel a en b
Overeenkomstig artikel 4 van de gewijzigde Universeledienstrichtlijn
worden het aansluiten op het openbaar elektronisch communicatienetwerk op een vaste locatie enerzijds en het leveren van een openbare
telefoondienst anderzijds als twee op zichzelf staande universele diensten
in verschillende onderdelen van artikel 9.1, eerste lid, opgenomen. De
wijziging doet recht aan het feit dat de aansluiting op het netwerk en de
levering van de telefoondienst door verschillende aanbieders kunnen
worden verzorgd. De wijziging verduidelijkt bovendien dat voor deze
diensten, indien dat op grond van artikel 9.2 nodig wordt geacht, los van
elkaar opdrachten kunnen worden gegeven.
Eerste lid, onderdeel d
De samenvoeging van gedrukte telefoongidsen in het huidige onderdeel c
en elektronische telefoongidsen in onderdeel d in een onderdeel d is puur
redactioneel van aard. Zowel gedrukte telefoongidsen als elektronische
telefoongidsen dienen voor iedere eindgebruiker tegen een betaalbare
prijs en met een bepaalde kwaliteit beschikbaar te zijn.
Eerste lid, onderdeel f
Op grond van artikel 7 van de Universeledienstrichtlijn wordt aan artikel
9.1, eerste lid, een onderdeel toegevoegd. Door de toevoeging van
onderdeel f bepaalt artikel 9.1, eerste lid, dat er diensten of voorzieningen
voor een betaalbare prijs beschikbaar moeten zijn om eindgebruikers met
een fysieke beperking een zelfde niveau van toegang tot de in artikel 9.1,
eerste lid, onderdelen b, d en e, genoemde universele diensten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

67

garanderen als andere eindgebruikers. De diensten of voorzieningen zijn
relevant voor eindgebruikers die door hun fysieke beperking, zoals doven
en slechthorenden, blinden en slechtzienden of eindgebruikers met een
spraakbeperking, de facto geen gebruik kunnen maken van het reguliere
aanbod van universele dienstverlening. Met «gelijkwaardig niveau» wordt
bedoeld dat deze doelgroep van dezelfde functies van de universele dienst
gebruik moet kunnen maken, met inachtneming van hun fysieke
beperking. Bij algemene maatregel van bestuur zullen de diensten en
voorzieningen die nodig zijn om gelijkwaardige toegang tot de universele
diensten te garanderen, worden uitgewerkt. Aan de diensten en voorzieningen zoals bedoeld in onderdeel f kunnen betaalbaarheids- en kwaliteitseisen worden gesteld. De eisen kunnen per dienst of voorziening
verschillen.
Hierbij kan worden gedacht aan een tekstbemiddelingsdienst en beeldbemiddelingsdienst voor doven en slechthorenden en eindgebruikers met
een spraakbeperking. Bij een tekstbemiddelingsdienst wordt tekst
afkomstig van een teksttelefoon door een tussenpersoon omgezet in
spraak en vice versa. Zo kan een dove of slechthorende via de bemiddelingsdienst contact leggen met familie, vrienden, bedrijven en instanties.
Bij de beeldbemiddelingsdienst wordt gebarentaal afkomstig van een
beeldtelefoon omgezet in spraak en vice versa. Voor blinden en slechtzienden kan gedacht worden aan een telefonische abonneeinformatiedienst ter vervanging van een gedrukte en/of elektronische
telefoongids.
Er is gekozen deze categorie diensten toe te voegen aan het eerste lid van
artikel 9.1 in plaats van gebruik te maken van de mogelijkheid om deze
categorie diensten bij algemene maatregel van bestuur aan te merken als
universele dienst. Voor verankering op het niveau van de wet is gekozen
om het belang van deze diensten en voorzieningen te onderschrijven.
Tweede lid
In lijn met de verduidelijking in het eerste lid, dat de opsomming in de
onderdelen a tot en met f naast diensten ook voorzieningen bevat, is in
het tweede lid verduidelijkt dat in lagere regelgeving regels over de
kwaliteit van de diensten «en voorzieningen» worden gesteld.
Daarbij worden ook regels gesteld over de «aard» van de verschillende
diensten en voorzieningen, met name de diensten en voorzieningen in
onderdeel f van het eerste lid. Hiermee wordt bedoeld dat in lagere
regelgeving wordt aangegeven welke diensten en voorzieningen onder
onderdeel f vallen. Verschillende fysieke beperkingen maken namelijk dat
verschillende diensten en voorzieningen nodig zijn om belemmeringen
voor gelijkwaardig gebruik van de universele diensten weg te nemen.
Artikelen 9.2 tot en met 9.3
In deze artikelen wordt de procedure beschreven die wordt gevolgd indien
naar het oordeel van de Minister van Economische Zaken de beschikbaarheid, de betaalbaarheid of de kwaliteit van een of meer diensten of
voorzieningen niet door het normale functioneren van de markt wordt of
zal kunnen worden gegarandeerd. In dat geval kan de minister, evenals in
de huidige situatie, de verzorging van de dienst of voorziening middels
een beschikking opdragen aan degene die overeenkomstig de hier
beschreven procedure wordt aangewezen. De procedure zelf verschilt
nauwelijks van de huidige regeling, maar het verschil in uitgangspunt ten
aanzien van de vergoeding die voor het verzorgen van de dienst of
voorziening wordt gegeven, maakt dat een op het nieuwe uitgangspunt
gebaseerde beschrijving van de procedure wenselijk is. Voor een
uitgebreidere toelichting op de wijziging van de vergoeding voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

68

opdracht tot verzorging van een universele dienst wordt verwezen naar
het algemeen deel van de toelichting.
Artikel 9.2a
In zaak C-389/08 is door de Advocaat-Generaal geconcludeerd (in de
punten 48 tot en met 50) dat artikel 12, eerste lid, van de Universeledienstrichtlijn uitdrukkelijk bepaalt:
«dat het de verantwoordelijkheid is van de NRI’s om te beoordelen of het
aanbieden van een universele dienst een onredelijke last kan vormen voor
de ondernemingen die deze dienst aanbieden. Daartoe berekenen zij de
nettokosten van de dienst volgens de criteria die (in) sub a en b van dat lid
zijn vastgesteld. Na deze berekening stelt de NRI krachtens artikel 13 van
richtlijn 2002/22 formeel vast of een onderneming een onredelijke last kan
worden opgelegd.»
Aldus stelt de Advocaat-Generaal in deze conclusie dat de lidstaten bij de
implementatie van artikel 12 van de Universeledienstrichtlijn moeten
verzekeren dat een NRI voorafgaand aan het vaststellen van de hoogte
van de compensatie voor het verrichten van een universele dienst
onderzoekt en vaststelt of er sprake is van een onredelijke last in de zin
van dit artikel. Gelet hierop wordt in artikel 9.2a, eerste lid, bepaald dat
moet worden vastgesteld of het opleggen van de betrokken universele
dienst voor de onderneming(en) een onredelijke last kan betekenen. Eerst
nadat Onze Minister heeft vastgesteld dat er sprake is van een onredelijke
last kan de hoogte van de compensatie worden vastgesteld aan de hand
van artikel 9.3.
Bij de vaststelling of sprake is van een onredelijke last in de zin van artikel
12 van de Universele dienstrichtlijn zal in beginsel worden gekeken naar
het verschil tussen de verwachte werkelijke kosten van de betrokken
dienst of voorziening en de verwachte opbrengsten. Zo zal bijvoorbeeld in
het geval van een tekstbemiddelingsdienst of beeldbemiddelingsdienst
gekeken worden naar de opbrengsten uit de tarieven die aan eindgebruikers in rekening worden gebracht.
Vierde en vijfde lid
Op grond van het vierde en vijfde lid is, eenvoudig gezegd, de grootste
aanbieder verplicht een bod uit te brengen op de op te dragen dienst of
voorziening. In de voorgestelde tekst van artikel 9.2a wordt meer de
nadruk gelegd op het uitbrengen van een bod door anderen dan de
grootste aanbieder, dat wil zeggen de aanbieder, bedoeld in het vierde lid,
die verplicht is mee te dingen naar de opdracht. In de voorgestelde
regeling van de vergoeding is het namelijk aantrekkelijker geworden om
een bod uit te brengen op de opdracht. Ten opzichte van de huidige vierde
lid is daarbij een verfijning aangebracht. Wordt de aansluiting op het
netwerk opgedragen dan is, net als tot nu toe, de aanbieder die in het
verzorgingsgebied de meeste eindgebruikers op zijn netwerk heeft
aangesloten verplicht een bod uit te brengen. Gaat het echter om een
andere dienst, bijvoorbeeld om de telefoondienst of een dienst voor de
eindgebruiker met een fysieke beperking, dan is de aanbieder die in het
verzorgingsgebied al een dergelijke dienst aanbiedt verplicht een bod uit
te brengen. Is een dergelijke aanbieder er niet dan is het vervolgens aan
de aanbieder met de meeste gebruikers van de met de opgedragen dienst
samenhangende dienst om een bod uit te brengen. Wordt, bijvoorbeeld,
de teksttelefoondienst opgedragen in een situatie dat een dergelijke dienst
in het geheel nog niet geboden wordt dan zal de aanbieder van de
telefoondienst met de meeste eindgebruikers in het verzorgingsgebied
verplicht een bod uit moeten brengen. Wordt een voorziening, bijvoorbeeld het bieden van een telefoongids, opgedragen, dan moet de
aanbieder van de dienst die met deze voorziening samenhangt, in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

69

voorbeeld de telefoondienst, die in het verzorgingsgebied de meeste
eindgebruikers bedient, verplicht een bod doen.
In het vijfde lid is bepaald dat, naast het verplichte bod van de grootste
aanbieder, iedereen die dat wenst een bod uit kan brengen binnen acht
weken na plaatsing in de Staatscourant van het voornemen over te gaan
tot verlening van een opdracht.
Zesde lid
In het zesde lid is vastgelegd dat bij ministeriële regeling wordt bepaald
hoe het bod er uit moet zien. Uitgangspunt daarbij is dat het bod van een
partij op eenvoudige wijze vergeleken moet kunnen worden met het bod
van andere partijen. Daarom is bepaald dat het bod kan bestaan uit een
concreet bedrag dat de geïnteresseerde per jaar voor de opdracht wenst
te ontvangen dan wel uit een bedrag per in de ministeriële regeling te
bepalen eenheid van gebruik.
Bij de eerste methode wordt van degene die het bod uitbrengt verwacht
dat hij een goed inzicht heeft in de mate waarin van de dienst of
voorziening gebruik zal worden gemaakt. Om die reden zal niet snel voor
deze methode worden gekozen indien het nog erg onzeker is hoe groot de
vraag naar de op te dragen dienst of voorziening is, en hoe die zich zal
ontwikkelen.
Bij de laatste methode kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een bod
bestaande uit een bedrag per minuut of per gesprek. Gaat het om een
voorziening dan kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een bedrag per
stuk. Verder is er de mogelijkheid bij ministeriële regeling een vast bedrag
te bepalen dat, onafhankelijk van het bod, in ieder geval zal worden
vergoed. Het zou bijvoorbeeld kunnen gaan om een vergoeding van de te
verwachte vaste kosten van de betrokken dienst of voorziening. Het bod
van de aanbieder zou in dat geval uitsluitend zien op de variabele kosten
van de voorziening of dienst, bijvoorbeeld de kosten per minuut of
gesprek. Bij een dergelijke aanpak zouden de biedingen onderling beter
vergelijkbaar kunnen zijn.
Artikel 9.3
In artikel 9.3, eerste tot en met het derde lid, is de hoogte van de
vergoeding voor het verzorgen van een tot de universele dienst
behorende dienst of voorziening geregeld. Kort gezegd is de vergoeding
in beginsel gelijk aan het laagste bod. Dat betekent dat als het bod van
degene die de opdracht heeft gekregen uit een bepaald bedrag per jaar
bestaat, dat bedrag ook jaarlijks vergoed wordt. Bestaat het bod uit een
bedrag per eenheid, dan bestaat de vergoeding uit het bedrag vermenigvuldigd met het aantal in dat jaar gebruikte of geleverde eenheden.
Bestaat bijvoorbeeld het laagste bod uit € 0,30 per minuut dan wordt in
het geval er in dat jaar 100 000 minuten zijn gebruikt € 30 000 vergoed. Is
de in artikel 9.2a, zesde lid, geboden mogelijkheid gebruikt om, onafhankelijk van het bod, in ieder geval een in de ministeriële regeling genoemd
bedrag te vergoeden dan moet uiteraard het op het daadwerkelijk gebruik
gebaseerde bedrag daarmee worden verhoogd.
In het derde lid is voorzien in een marginale toets van de redelijkheid van
het bod van de aanbieder aan wie de opdracht wordt gegeven. Met name
indien er maar één bod is uitgebracht, is deze marginale toets van belang,
omdat in dat geval de hoogte van het bod niet vergeleken kan worden
met het bod van andere partijen. Daardoor is er in dat geval onvoldoende
zekerheid dat het bod een redelijke weerslag is van de verwachte kosten
verhoogd met een redelijk rendement. Het gevaar bestaat daardoor dat
het bod, en daarmee de vergoeding, veel te hoog uit valt. Maar ook als er
meerdere biedingen zijn uitgebracht kan niet worden uitgesloten dat zich
de situatie voordoet dat het laagste bod evident onredelijk hoog is. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

70

beide gevallen kan de minister op grond van artikel 9.3, derde lid, toetsen
of het bod in een redelijke verhouding staat tot de door de minister
verwachte werkelijke kosten van het uitvoeren van de opdracht. De
minister kan om diverse redenen oordelen dat een bod onevenredig hoog
is. De minister zal in dat geval het bod matigen tot een bedrag dat gelijk is
aan de kosten van de uitvoering van de openbare dienstverplichtingen,
rekening houdende met de opbrengsten alsmede met een redelijke winst
uit de uitvoering van die verplichting. De vergoeding wordt volgens het
vierde lid gepubliceerd in de Staatscourant. Indien het bod kon worden
uitgebracht in de vorm van een bedrag per minuut, gesprek, of per stuk,
zal bij deze publicatie de vergoeding per minuut, gesprek of per stuk
worden vermeld.
Indien het bod kon worden uitgebracht in de vorm van een bedrag per
minuut, gesprek, of per stuk, wordt in het vijfde lid bepaald dat na afloop
van het kalenderjaar degene die de opdracht uitvoert, doorgeeft aan de
Minister van Economische Zaken hoeveel er dat jaar daadwerkelijk
gebruik is gemaakt van de opgedragen dienst of voorziening. Bij
ministeriële regeling kan worden bepaald hoe deze gegevens moeten
worden verstrekt, waarbij bijvoorbeeld een accountantsverklaring kan
worden verlangd om de betrouwbaarheid van de gegevens te verzekeren.
Op grond van deze cijfers wordt de vergoeding voor het betreffende
kalenderjaar berekend en gepubliceerd in de Staatscourant.
De vergoeding voor een bepaald kalenderjaar wordt altijd binnen drie
maanden na afloop van het kalenderjaar uitbetaald, of zoveel later als
degene die de opdracht uitvoert de in het vierde lid bedoelde gegevens
doorgeeft. De vergoeding wordt door de Minister van Economische Zaken
betaald, ongeacht of op dat moment de bijdragen van de aanbieders aan
deze vergoeding op grond van artikel 9.4, al betaald zijn aan het college.
Artikel 9.4
De in artikel 9.3 geregelde vergoeding voor het verzorgen van een
opgedragen dienst wordt omgeslagen over de aanbieders van openbare
elektronische communicatiediensten, openbare elektronische communicatienetwerken of bijbehorende faciliteiten met een omzet boven een bij
algemene maatregel van bestuur bepaalde drempel.
De vergoeding voor het verzorgen van de opgedragen dienst of
voorziening wordt volgens bij algemene maatregel van bestuur bepaalde
verdeelsleutels over deze aanbieders verdeeld. Om de administratieve
lasten voor de aanbieders en uitvoeringskosten voor het college te
beperken, zal hierbij worden aangesloten bij de wijze en het moment
waarop aanbieders op grond van het Besluit vergoedingen Telecommunicatiewet de vergoeding betalen voor het toezicht door het college. Ook bij
het bepalen van de groep aanbieders die betalingsplichtig zijn op grond
van artikel 9.4 zal worden aangesloten bij de groep die betalingsplichtig is
op grond van het Besluit vergoedingen Telecommunicatiewet door het in
het eerste lid bedoelde drempelbedrag overeen te laten komen met een
op grond van het Besluit vergoedingen Telecommunicatiewet gehanteerd
grensbedrag. Bovendien zal bij het berekenen van de bijdrage aan de
vergoeding voor verzorging van een opgedragen universele dienst
gebruik worden gemaakt van een of meer in het Besluit vergoedingen
Telecommunicatiewet gehanteerde verdeelsleutels voor het berekenen
van de vergoeding voor de toezichtskosten. Tenslotte zullen voor de in die
verdeelsleutels te gebruiken jaaromzetten de omzetgegevens worden
gebruikt die de aanbieders op grond van dat besluit al jaarlijks aan het
college verstrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

71

Artikel 9.5
Op grond van artikel 8, derde lid, van de herziene Universeledienstrichtlijn
mag de universele dienstverlener tijdens de uitvoering van de universele
dienst niet het gehele netwerk of een belangrijk deel daarvan aan een
andere rechtspersoon overdragen, zonder toestemming van de minister.
Uitgangspunt is dat de minister toestemming verleent voor de overdracht,
tenzij hij verwacht dat de overdracht een nadelige invloed heeft op de
levering van de universele dienst. Een belangrijk aspect bij deze beoordeling is de continuïteit van de levering van de universele dienst. Degene
die de universele dienst uitvoert moet de minister tijdig op de hoogte
stellen van de overdracht. Bij het verlenen van toestemming kunnen
voorwaarden op grond van artikel 6, tweede lid, van de Machtigingsrichtlijn worden opgelegd.
Uit artikel 3:40, van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) vloeit voort dat de
rechtshandeling waarbij het netwerk of een belangrijk deel ervan wordt
overgedragen nietig is als de benodigde toestemming vooraf ontbreekt. In
dat geval is de overdracht namelijk in strijd met de wet.
Wijzigingen in hoofdstuk 11
Artikel 11.1
In het eerste onderdeel wordt de definitie van «locatiegegevens»
gewijzigd. Bij het tot stand komen van bijvoorbeeld een mobiele telefoonverbinding worden zogenoemde verkeersgegevens gegenereerd en
verwerkt die nodig zijn voor het overbrengen van communicatie. Hiertoe
behoren ook de zogenoemde locatiegegevens. Deze gegevens worden
verwerkt in een elektronisch communicatienetwerk of in een openbare
elektronische communicatiedienst. In de begripsomschrijving van
locatiegegevens wordt met het toevoegen van het begrip openbare
elektronische communicatiedienst tot uitdrukking gebracht dat de
locatiegegevens niet alleen in het openbare elektronische communicatienetwerk worden verwerkt maar dat deze gegevens ook in de openbare
elektronische communicatiedienst kunnen worden verwerkt. Locatiegegevens worden in het bijzonder gegenereerd en verwerkt bij mobiele
communicatie.
In het tweede onderdeel wordt het begrip «oproep» gewijzigd. In
onderdeel twee, onder b, van de Bijzondere privacyrichtlijn wordt het
begrip «omroep» uit de richtlijn geschrapt. De reden hiervoor is dat dit
begrip in de Kaderrichtlijn in een iets gewijzigde vorm wordt opgenomen.
Aangezien dit begrip niet in artikel 1.1 van de wet wordt opgenomen blijft
het in hoofdstuk 11 gehandhaafd. In de omschrijving van het begrip is de
term «openbare telefoondienst» vervangen door «openbare elektronische
communicatiedienst». Hierdoor lijkt het begrip «oproep» een bredere
betekenis te krijgen, maar uit de omschrijving volgt dat het blijft gaan om
een verbinding die spraakcommunicatie mogelijk maakt. Materieel wijzigt
dan ook niets.
In het derde onderdeel wordt in artikel 11.1, met onderdeel j het nieuwe
begrip «inbreuk op persoonsgegevens» aan het artikel toegevoegd. Dit
begrip houdt verband met een nieuwe verplichting in de Bijzondere
privacyrichtlijn voor aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten om inbreuken op de persoonsgegevens te melden bij het
college. Er is sprake van een inbreuk op persoonsgegevens als er een
inbreuk plaatsvindt op de beveiliging van een openbare elektronische
communicatiedienst die tot gevolg heeft dat persoonsgegevens die zijn
verwerkt in verband met een geleverde dienst onbedoeld of in strijd met
de wet worden vernietigd of gewijzigd dan wel toegang wordt verleend
aan een daartoe niet bevoegde persoon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

72

Artikel 11.3
In artikel 11.3 van de Telecommunicatiewet is geregeld dat de aanbieders
van openbare elektronische communicatienetdiensten en -netwerken
passende technische en organisatorische maatregelen dienen te treffen
ten behoeve van de veiligheid en beveiliging van de door hen aangeboden netwerken en diensten. De maatregelen die de aanbieders in dit
verband treffen dienen te leiden tot een passend beveiligingsniveau dat in
verhouding staat tot het desbetreffende risico. De door de aanbieders te
nemen maatregelen zijn niet nader uitgewerkt. Hierdoor hebben de
aanbieders de mogelijkheid de te nemen maatregelen in te passen en af te
stemmen op hun bedrijfsvoering alsmede rekening te houden met de
«state of the art» van hun netwerken en diensten. Artikel 11.3 van de wet
moet ingevolge de Richtlijn burgerrechten en de Richtlijn betere regelgeving op twee punten worden aangevuld.
Met de Richtlijn burgerrechten wordt in onderdeel 4, sub b, artikel 4 van
de Bijzondere privacyrichtlijn gewijzigd. Er wordt in artikel 4 een nieuw lid
«1bis» ingevoegd. Dit nieuwe lid geeft een nadere uitwerking van de
technische en organisatorische maatregelen die de aanbieder van een
openbaar elektronisch communicatienetwerk en de aanbieder van een
openbare elektronische communicatiedienst op grond van het eerste lid in
elk geval moeten nemen om de veiligheid en de beveiliging van de door
hen aangeboden netwerken en diensten te garanderen. De maatregelen
die worden genoemd in artikel 4, lid 1bis, van de gewijzigde Bijzondere
privacyrichtlijn en die worden geïmplementeerd in een nieuw tweede lid
van artikel 11.3 van de wet zorgen er in ieder geval voor dat alleen
gemachtigd personeel voor wettelijk toegestane doeleinden toegang tot
de persoonsgegevens heeft en dat zowel de opgeslagen als verzonden
persoonsgegevens als het netwerk en de diensten beschermd zijn.
Bovendien moet er een veiligheidsbeleid met betrekking tot de verwerking
van persoonsgegevens worden uitgewerkt om kwetsbare punten in het
systeem vast te stellen. Dit stelt de organisatie in staat regelmatig te
monitoren of de preventieve en corrigerende maatregelen nog afdoende
zijn. Het betreft geen limitatieve opsomming van maatregelen die een
aanbieder ter beveiliging van zijn netwerk en diensten dient te nemen.
Genoemde maatregelen dienen in elk geval genomen te worden. Indien
nog andere passende maatregelen uit het oogpunt van de veiligheid en
beveiliging van de door hen aangeboden netwerken en diensten nodig
zijn dienen die naast de genoemde maatregelen ook genomen te worden.
Ook de verplichtingen die met betrekking tot de beveiliging van persoonsgegevens voortvloeien uit de Algemene privacyrichtlijn en de Wet op de
bescherming van de persoonsgegevens blijven onverminderd gelden.
Naast genoemde maatregelen blijft op grond van artikel 11.3, derde lid,
van de wet (het oude tweede lid van artikel 11.3) voor aanbieders de
verplichting bestaan hun abonnees te informeren over bijzondere risico’s
voor doorbreking van de veiligheid of beveiliging van het aangeboden
netwerk of de aangeboden dienst. Daarbij dienen ze tevens aan te geven
welke middelen kunnen worden aangewend door de abonnee om die
risico’s tegen te gaan.
Met de Richtlijn betere regelgeving wordt punt 16 in de Bijlage bij de
Machtigingsrichtlijn vervangen. Punt 16 maakt mogelijk dat aan
aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten verplichtingen en beperkingen worden opgelegd ten behoeve van de veiligheid en
beveiliging van de door hen aangeboden netwerken en diensten. Van deze
mogelijkheid wordt gebruik gemaakt door in aanvulling op artikel 11.3,
eerste en tweede lid, in artikel 11.3, vierde lid, een grondslag op te nemen
voor het kunnen opleggen van nadere verplichtingen en beperkingen. Op
grond van artikel 51 van de Wet bescherming persoonsgegevens zal het
College bescherming persoonsgegevens advies worden gevraagd over
een ontwerp van een algemene maatregel van bestuur als er aanleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

73

bestaat nadere regels in de wetgeving op te nemen betreffende de
veiligheid en beveiliging van aangeboden netwerken en diensten.
Artikel 11.3a
Artikel 4 van de Bijzondere privacyrichtlijn is uitgebreid met drie nieuwe
leden. Met deze nieuwe leden wordt beoogd de persoonsgegevens en de
persoonlijke levenssfeer van de abonnee of gebruiker beter te
beschermen tegen inbreuken op de veiligheid van persoonsgegevens en
de ongunstige gevolgen die dit kan hebben voor de persoonlijke
levenssfeer van degene wiens persoonsgegevens het betreft.
Ondanks alle veiligheidsmaatregelen die door de aanbieders op grond
van artikel 11.3 van de wet worden genomen om de veiligheid van de
door hen aangeboden netwerken en diensten te waarborgen, kunnen er
toch inbreuken op de beveiliging plaatsvinden die nadelige gevolgen
kunnen hebben voor de veiligheid van de persoonsgegevens die zijn
verstuurd, opgeslagen of anderszins verwerkt in verband met de levering
van een openbare elektronische communicatiedienst. Indien zich een
dergelijke inbreuk zich voordoet heeft de aanbieder van een openbare
elektronische communicatiedienst de verplichting die inbreuk, onverwijld
nadat hij die inbreuk heeft geconstateerd, te melden bij de toezichthouder,
in dit geval het college. Indien de inbreuk waarschijnlijk ongunstige
gevolgen zal hebben voor de persoonsgegevens en de persoonlijke
levenssfeer van degene wiens persoonsgegevens het betref, dient de
aanbieder degene wiens persoonsgegevens het betreft onmiddellijk in
kennis te stellen van de inbreuk. In de kennisgeving aan de toezichthouder
en degene wiens persoonsgegevens het betreft dienen een aantal
gegevens te worden vermeld, te weten: een omschrijving van de aard van
de inbreuk op de persoonsgegevens, de adresgegevens van instanties
waar meer informatie verkregen kan worden over inbreuken en de
mogelijke gevolgen daarvan, en de maatregelen die de aanbieder degene
wiens persoonsgegevens het betreft heeft aanbevolen te nemen om de
negatieve gevolgen te beperken. Bovendien dient de toezichthouder ook
geïnformeerd te worden over de gevolgen van de inbreuk en van de door
de aanbieder voorgestelde of getroffen maatregelen om de inbreuk in
verband met persoonsgegevens aan te pakken.
Het doel van de melding bij de toezichthouder is dat deze kan nagaan of
de inbreuk gevolgen kan hebben voor de persoonlijke levenssfeer van
degene wiens persoonsgegevens het betreft, of de door de aanbieder
genomen maatregelen ter bescherming van de persoonsgegevens
redelijkerwijs als afdoende konden worden beschouwd en of er aanleiding
is de abonnee wiens gegevens het betreft te informeren over de inbreuk.
Dit onderzoek door het college zal binnen de beschikbare middelen zo
spoedig mogelijk plaatsvinden. De abonnee wordt geïnformeerd om hem
in staat te stellen alle mogelijke maatregelen te nemen die mogelijk zijn
om de negatieve gevolgen van de inbreuk zoveel als mogelijk te beperken.
Ook kan dit aanleiding zijn voor degene wiens persoonsgegevens het
betreft (nadere) maatregelen te nemen die een mogelijke toekomstige
inbreuk verkleinen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het
overstappen naar een andere aanbieder die zwaardere beschermingsmaatregelen neemt maar daarvoor ook een hoger tarief in rekening
brengt. Indien de aanbieder nalaat de abonnee of gebruiker te informeren
omdat hij van mening is dat de inbreuk waarschijnlijk geen ongunstige
gevolgen voor de persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer van
degene wiens persoonsgegevens het betreft, zal hebben, kan de toezichthouder de aanbieder opdragen alsnog de persoon wiens persoonsgegevens het betreft te informeren als het college van oordeel is dat er wel
ongunstige gevolgen kunnen zijn voor de persoonsgegevens en de
persoonlijke levenssfeer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

74

De aanbieder van de openbare elektronische communicatiedienst behoeft
degene wiens persoonsgegevens het betreft echter niet te informeren
over de inbreuk indien als gevolg van de door hem (preventief) genomen
technische beschermingsmaatregelen de persoonsgegevens onbegrijpelijk worden gemaakt voor een ieder die geen recht op toegang tot die
gegevens heeft.
Om de toezichthouder in staat te stellen te controleren of de verplichtingen die in dit artikel aan de aanbieder worden opgelegd, worden
nagekomen door de aanbieder, wordt de aanbieder verplicht een
inventaris bij te houden van inbreuken op persoonsgegevens die hebben
plaatsgevonden. Die inventaris dient in elk geval de volgende gegevens te
bevatten: alle feiten die verband houden met de inbreuken die zich
hebben voorgedaan, de ongunstige gevolgen er van voor de persoonlijke
levenssfeer van degene wiens gegevens het betreft en de herstelmaatregelen die zijn genomen. Dit overzicht is niet openbaar aangezien het
vertrouwelijke gegevens kan bevatten van personen van wie de persoonlijke levenssfeer kan zijn geschonden. Naast het college kan ook het
College bescherming persoonsgegevens vanuit zijn toezichthoudende
taak op de algemene privacyregels verlangen inzage te krijgen in het
overzicht.
Op grond van het nieuwe vijfde lid van de gewijzigde de Bijzondere
privacyrichtlijn is de Commissie bevoegd technische uitvoeringsmaatregelen te nemen ten einde een samenhangende ten uitvoerlegging van
artikel 11.3, tweede lid, en artikel 11.3a te bewerkstelligen. In het zevende
lid van laatst genoemd artikel is een delegatiebepaling opgenomen om de
door de Commissie te nemen uitvoeringsmaatregelen bij lagere
wetgeving te kunnen implementeren.
Artikel 11.5
In artikel 11.5, eerste lid, van de Telecommunicatiewet is geregeld dat de
aanbieder van een openbaar elektronisch communicatienetwerk en de
aanbieder van een openbare elektronische communicatiedienst verplicht
zijn de verwerkte en opgeslagen verkeersgegevens met betrekking tot
abonnees of gebruikers te verwijderen of te anonimiseren zodra deze
verkeersgegevens niet langer nodig zijn voor de overbrenging van
communicatie. Hierop is een aantal uitzonderingen toegestaan. Naast het
doel van facturering zoals is geregeld in het tweede lid van artikel 11.5,
mag een aanbieder van openbare elektronische communicatiediensten de
verkeersgegevens ook langer bewaren ten behoeve van marktonderzoek
of verkoopactiviteiten of de levering van diensten met toegevoegde
waarde. Hiervoor dient de aanbieder wel toestemming te hebben van de
abonnee of gebruiker wiens gegevens het betreft. De voorgestelde
wijziging in 11.5, derde lid, regelt nu uitdrukkelijk dat die toestemming
moet zijn gevraagd en verkregen voorafgaande aan het moment dat de
verkeersgegevens langer worden bewaard dan artikel 11.5, eerste lid,
toestaat.
Voor alle duidelijkheid wordt nog opgemerkt dat de aanbieders van een
openbaar elektronisch communicatienetwerk en de aanbieders van een
openbare elektronische communicatiedienst op grond van artikel 13.2a de
verkeersgegevens voor een periode van twaalf maanden dienen te
bewaren ten behoeve van de opsporing en vervolging van ernstige
strafbare feiten. Deze verplichting vloeit voort uit Richtlijn 2006/24/EG van
het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 15 maart
2006 betreffende de bewaring van gegevens die zijn gegenereerd of
verwerkt in verband met het aanbieden van openbaar beschikbare
elektronische communicatiediensten of van openbare communicatienetwerken en tot wijziging van Richtlijn 2002/58/EG (PbEG L105) (de
zogenoemde Dataretentierichtlijn). Momenteel is bij het parlement een
wetsvoorstel aanhangig om de termijn van twaalf maanden alleen te laten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

75

gelden voor telefoniegegevens. Gegevens met betrekking tot het
internetverkeer zullen na aanvaarding van het wetsvoorstel slechts voor
periode van zes maanden mogen worden bewaard voor dit doel.
Artikel 11.7
Artikel 13 van de Bijzondere privacyrichtlijn bevat een regeling voor
ongevraagde communicatie ten behoeve van direct marketing doeleinden.
Dit artikel is geïmplementeerd in artikel 11.7 van de Telecommunicatiewet.
Met de Richtlijn burgerrechten wordt artikel 13 op in zeer beperkte mate
gewijzigd. De bepalingen van artikel 13 richten zich op de bescherming
van de abonnee tegen ongevraagde communicatie. De richtlijn breidt deze
bescherming uit tot de gebruiker. Ook de gebruiker die geen abonnee is
krijgt recht op bescherming tegen ongevraagde communicatie. Als gevolg
van deze wijziging wordt in het eerste lid van artikel 11.7 naast de
abonnee ook de gebruiker genoemd aan wie in daarvoor in aanmerking
komende gevallen voorafgaande toestemming moet worden gevraagd.
Indien het gaat om het gebruik van automatische oproep en communicatiesystemen zonder menselijke tussenkomst zal het voorschrift betrekking
hebben op de abonnee of de gebruiker. Bij automatische oproepsystemen
zonder menselijke tussenkomst is er sprake van belautomaten waarbij
zonder menselijke tussenkomst reclameboodschappen worden verspreid.
Hier worden telefoonnummers van abonnees geselecteerd die worden
opgeroepen. Alleen aan abonnees kan in deze gevallen een voorafgaande
toestemming worden gevraagd, omdat gebruikers van dat nummer een
diffuse groep vormen die niet kan worden benaderd. Indien het een
automatisch communicatiesysteem zonder menselijk tussenkomst betreft,
worden langs automatische weg e-mailadressen geselecteerd waarbij
reclame boodschappen zonder menselijke tussenkomst worden verspreid.
De adressen die geselecteerd zijn betreffen altijd gebruikers. Sommige
gebruikers kunnen ook abonnee zijn. In geval van faxen zal steeds
voorafgaande toestemming moet worden gevraagd aan de abonnee. Voor
de verzender van ongevraagde faxberichten ten behoeve van marketingdoeleinden is het namelijk niet mogelijk voorafgaande toestemming te
vragen aan de gebruiker van de fax. Als door middel van elektronische
berichten reclameboodschappen worden verspreid, dient de voorafgaande toestemming aan de gebruiker te worden gevraagd. Achter elk
e-mailadres zit een gebruiker. Die gebruiker kan ook de abonnee zijn maar
dat hoeft niet. Indien door middel van SMS reclameboodschappen
worden verspreid zal ook steeds aan de gebruiker voorafgaande
toestemming moeten worden gevraagd. Degene die de mobiele telefoon
in gebruik heeft is de gebruiker. Dat behoeft niet de abonnee te zijn. Denk
bijvoorbeeld aan kinderen waarvan het abonnement op naam van de
ouders staat of de zakelijke gebruiker waarvan het abonnement op naam
van de werkgever staat.
In het tweede lid van artikel 11.7 is een specifieke bepaling opgenomen
voor het verspreiden van reclameboodschappen naar rechtspersonen
door middel van elektronische berichten. Thans is dit alleen toegestaan
als de abonnee hiervoor voorafgaande toestemming heeft verleend.
Rechtspersonen zijn veelal bedrijven die een abonnement afsluiten met
een of meer aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten voor hun communicatieverkeer. Op basis van hetzelfde
abonnement maken de werknemers gebruik van de communicatiemiddelen. Zo is een werknemer een gebruiker van internet met een eigen
e-mailadres. Indien reclameboodschappen naar dat adres worden
verzonden dient de verzender voorafgaande toestemming te vragen aan
de gebruiker van dat adres. Door in het tweede lid de abonnee te
vervangen door gebruiker staat buiten twijfel dat zowel van de abonneegebruiker als van de gebruiker voorafgaande toestemming nodig als naar
hun e-mailadres reclameboodschappen worden verspreid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

76

In het vijfde lid van artikel van artikel 11.7 is een regeling getroffen voor
telemarketing. Bij telemarketing is er altijd sprake van een telefoonverbinding tussen degene die een product aanprijst en de persoon die op het
gekozen nummer de telefoon opneemt. Anders dan voor in het eerste lid
genoemde communicatiemiddelen geldt voor telemarketing dat niet
voorafgaand aan de communicatie toestemming behoeft te worden
gevraagd aan de abonnee. Wel kan de abonnee indien hij bezwaar heeft
tegen deze ongevraagde communicatie zijn telefoonnummer laten
registreren in het bel me niet register. Als gevolg hiervan is het de
marketeer verboden dat nummer te gebruiken voor marketingactiviteiten.
De abonnee maar ook de gebruiker van dat nummer zullen gevrijwaard
blijven van telemarketing. Binnen dit stelsel staat de abonnee centraal.
Daarom is het begrip abonnee in de leden 6 tot en met 12 van artikel 11.7
onverkort gehandhaafd.
In artikel 11.7, vierde lid, van de Telecommunicatiewet is artikel 13, vierde
lid, van de Bijzondere privacyrichtlijn geïmplementeerd. Hierin is de
verplichting neergelegd dat bij het verzenden van elektronische berichten
met commerciële, ideële of charitatieve doeleinden de afzender verplicht
is zijn identiteit kenbaar te maken en een geldig adres waaraan de
ontvanger een verzoek tot beëindiging van dergelijke communicatie kan
richten. Deze verplichting is met de Richtlijn burgerrechten aangevuld met
de eis dat bedoelde berichten niet strijd mogen zijn met artikel 6 van
Richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten
van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (PbEG L178) (Richtlijn inzake elektronische handel) en ook mogen de elektronische berichten ontvangers niet
aanmoedigen websites te bezoeken die in strijd zijn met de vereisten van
artikel 6 van genoemde richtlijn. In artikel 6 van die richtlijn is geregeld dat
indien commerciële communicatie deel uitmaakt van een dienst van de
informatiemaatschappij of een dergelijke dienst vormt degene in wiens
opdracht de commerciële communicatie geschiedt er voor zorgt dat a) de
commerciële communicatie duidelijk als zodanig herkenbaar is, b) de
commerciële communicatie zijn identiteit vermeldt en c) de commerciële
communicatie, indien deze verkoopbevorderende aanbiedingen,
wedstrijden of spelen omvat, een duidelijke en ondubbelzinnige
vermelding bevat van de aard en de voorwaarden van de aanbieding of
de deelneming. Dit artikel is geïmplementeerd in artikel 15e boek 3 van
het Burgerlijk Wetboek. In de voorgestelde wijziging van artikel 11.7 wordt
in onderdeel 4 het vierde lid van artikel 11.7 van de wet gewijzigd waarbij
de verplichting wordt opgenomen voor de verzender van een elektronisch
bericht commerciële, charitatieve of ideële doeleinden te voldoen aan
artikel 15e, boek 3, van het BW. Daarnaast is in dit lid ook het verbod
opgenomen de ontvangers van die elektronische post aan te moedigen
websites te bezoeken die niet voldoen aan de vereisten zoals opgenomen
in artikel 15e, boek 3, van het BW. Het niet nakomen van deze
voorschriften is strafbaar gesteld in de Wet op de economische delicten.
Artikel 11.7a
Verplaatsen van BUDE naar wet
De oorspronkelijke Bijzondere privacyrichtlijn is geïmplementeerd in
hoofdstuk 11 van de Telecommunicatiewet. Hierop is een uitzondering
gemaakt met betrekking tot artikel 5 van de richtlijn. Dat artikel heeft
betrekking op de bescherming van het vertrouwelijke karakter van de
communicatie. Het derde lid van dat artikel bevat voorschriften
aangaande het zich door derden verschaffen van toegang tot randapparatuur van een abonnee of gebruiker teneinde daar informatie in op te
slaan of om de daarin opgeslagen informatie te verkrijgen. Ten tijde van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

77

het opstellen van de ontwerpwet waarmee deze richtlijn in hoofdstuk 11
van de Telecommunicatiewet werd geïmplementeerd was de materie die
met dit artikel werd geregeld nog in studie. In een latere fase van het
wetgevingsproces is om redenen van voortgang van het wetgevingsproces besloten artikel 5, derde lid, van de richtlijn te implementeren in
lagere regelgeving, namelijk in artikel 4.1 van het Besluit universele dienst
en eindgebruikersbelangen.
In artikel 2 van de Richtlijn burgerrechten wordt de Bijzondere privacyrichtlijn op een aantal onderdelen gewijzigd die leiden tot aanpassing van
hoofdstuk 11 van de Telecommunicatiewet. Ook artikel 4.1 van het Besluit
universele dienst en eindgebruikersbelangen dient te worden gewijzigd.
Er bestaan geen goede redenen om de situatie waarbij de bijzondere
privacyregels op verschillend (wets)niveau zijn geïmplementeerd, in stand
te houden. Daarom wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt om de
materie die in artikel 4.1 van het besluit is geregeld thans te implementeren in het nieuwe artikel 11.7a.
Hoofdregel: informeren en toestemming verkrijgen
In artikel 11.7a, eerste en tweede lid, is geregeld dat indien iemand door
middel van een elektronisch communicatienetwerk, of op een andere
wijze via een elektronisch communicatienetwerk, gegevens wenst op te
slaan in de randapparatuur van de gebruiker dan wel toegang wenst te
verkrijgen tot die opgeslagen gegevens in de randapparatuur van een
gebruiker van openbare elektronische communicatiediensten, deze de
gebruiker duidelijk en volledig dient te informeren overeenkomstig de Wet
bescherming persoonsgegevens, onder meer omtrent de doeleinden
waarvoor men toegang wenst te verkrijgen tot de desbetreffende
gegevens dan wel waarvoor men gegevens wenst op te slaan. Daarnaast
moet voor dergelijke handelingen toestemming van de gebruiker zijn
verkregen. Als voorbeelden van dergelijke handelingen die zich in de
praktijk voordoen, kunnen worden genoemd het gebruik van (flash)cookies, Java-scripts, webtaps, spionagesoftware of soortgelijke
programmatuur (waaronder zogeheten dialerpprogramma’s en inbelprogramma’s). De verplichting is van toepassing op alle opslag van gegevens
en het verkrijgen van toegang daartoe, op randapparatuur van de
gebruiker. Artikel 11.7a is dus uitdrukkelijk niet beperkt tot het gebruik van
cookies, maar voor de leesbaarheid wordt hierna over cookies gesproken.
Uitzondering in het derde lid
Cookies kunnen een legitiem en nuttig hulpmiddel zijn om ervoor te
zorgen dat de dienstverlening via internet naar behoren functioneert. Deze
functie zorgt er bijvoorbeeld voor dat de door de gebruiker zelf gekozen
persoonlijke instellingen en voorkeuren van een site (zoals de taal)
worden «onthouden» bij het browsen binnen het bezochte internetdomein
en bij herhaald bezoek aan dit domein. Deze cookies worden alleen
geplaatst en gelezen door de website (het domein) die de gebruiker zelf
bezoekt. Er zijn met andere woorden situaties waarin de technische opslag
of toegang tot gegevens inherent is aan de toegepaste techniek voor de
communicatie over een elektronisch communicatienetwerk: zonder deze
technische opslag of toegang tot gegevens, is communicatie met gebruik
van voorkeuren en instellingen niet mogelijk dan wel uitermate moeilijk.
Daarnaast komt het voor dat de opslag van gegevens of het lezen van
gegevens noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat de aanbieder een door
de gebruiker gevraagde dienst kan leveren. Zo zijn cookies over het
algemeen nodig bij het plaatsen van bestellingen in online winkels en het
verrichten van transacties. Indien deze gegevens worden opgeslagen, dan
wel toegang tot deze opgeslagen gegevens wordt verleend, met als
uitsluitend doel de uitvoering van de communicatie of indien dit strikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

78

noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat de aanbieder van een uitdrukkelijk
door de gebruiker gevraagde dienst van de informatiemaatschappij deze
dienst levert, vallen deze handelingen onder de uitzonderingsbepaling in
het derde lid. Hieronder valt bijvoorbeeld ook het gebruik van het
cachegeheugen. Over het opslaan van en toegang verkrijgen tot dergelijke
gegevens hoeft de gebruiker dus op basis van het derde lid niet te worden
geïnformeerd, noch behoeft toestemming te worden verkregen.
Er worden in de praktijk ook vaak cookies geplaatst die een ander doel
dienen dan de uitvoering van de communicatie of strikt noodzakelijk zijn
om ervoor te zorgen dat de aanbieder van een door de gebruiker
gevraagde dienst van de informatiemaatschappij deze dienst kan leveren.
Vaak gaat het dan om cookies die worden geplaatst en gelezen door een
ander dan de door gebruiker gekozen site (domein), en die bedoeld zijn
om gegevens te verzamelen over het surfgedrag van de gebruiker. Deze
gegevens kunnen vervolgens worden gebruikt voor marketingdoeleinden.
Een dergelijke handelwijze is toegestaan mits de gebruiker over deze
doeleinden is geïnformeerd en hiervoor toestemming van de gebruiker is
verkregen overeenkomstig het eerste lid.
Wet bescherming persoonsgegevens
Op de verwerking van persoonsgegevens, in de zin van de Wet
bescherming persoonsgegevens (hierna: de Wbp), die zijn opgeslagen in
de randapparatuur van een gebruiker is de Wbp onverkort van toepassing.
Het verstrekken van de informatie bedoeld in het eerste lid betreft in het
geval er persoonsgegevens worden verwerkt een specifieke invulling van
de informatieplicht die al bestaat op grond van de Algemene privacyrichtlijn, welke is geïmplementeerd in de Wbp. Op basis van de Wbp dient
in dat geval de verantwoordelijke in de zin van de Wbp (degene die het
doel van en de middelen voor de verwerking van de persoonsgegevens
vaststelt) de betrokkene (de gebruiker op wie de persoonsgegevens
betrekking hebben) te informeren. De betrokkene moet onder meer
geïnformeerd worden over de identiteit van de verantwoordelijke in de zin
van de Wbp en de doeleinden van de verwerking waarvoor de gegevens
zijn bestemd. Daarnaast moet de verantwoordelijke nadere informatie te
verstrekken voor zover dat gelet op de aard van de gegevens, de
omstandigheden waaronder zij worden verkregen of het gebruik dat ervan
wordt gemaakt, nodig is om tegenover betrokkenen een behoorlijke en
zorgvuldige verwerking te waarborgen (artikel 33 Wbp).
De toestemmingseis in het eerste lid van artikel 11.7a betreft in het geval
er persoonsgegevens worden verwerkt een aanvulling op de toestemmingseis uit de Wbp. In tegenstelling tot de toestemmingseis in artikel
11.7a van de Telecommunicatiewet, schrijft artikel 8, onderdeel a, van de
Wbp voor dat, tenzij een ander onderdeel van artikel 8 Wbp van
toepassing is, de vereiste toestemming voor het verwerken van persoonsgegevens «ondubbelzinnig» moet zijn verleend. In het geval bij een in
artikel 11.7a, eerste of tweede lid, van de Telecommunicatiewet
omschreven geval van opslag van of toegang tot gegevens op een
randapparaat een ander onderdeel van artikel 8 Wbp dan onderdeel a van
toepassing is, geldt het volgende: voor de verwerking van de persoonsgegevens behoeft dan op grond van artikel 8 Wbp geen «ondubbelzinnige»
toestemming te worden verkregen, maar het toestemmingsvereiste van
artikel 11.7a, eerste lid, aanhef en onderdeel b, van de Telecommunicatiewet is wél van toepassing.
Informatie
Betreft de opgeslagen en later weer gelezen informatie persoonsgegevens
in de zin van de Wbp, dan zal de gebruiker, zoals gezegd, voor de
verwerking daarvan geïnformeerd moeten worden overeenkomstig de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

79

Wbp. Betreft het andere gegevens dan persoonsgegevens, dan moet in
ieder geval informatie worden verstrekt omtrent de doeleinden waarvoor
de gegevens worden verwerkt.
De verstrekte informatie moet in alle gevallen duidelijk en volledig zijn. De
informatie moet gemakkelijk te vinden zijn en opgesteld in begrijpelijke
bewoordingen. Een onopvallende link naar deze informatie in een klein
lettertype onderaan de site (onder de «vouw» van de site waarvoor de
gebruiker eerst naar beneden moet scrollen) zal dus niet voldoende zijn
om aan deze informatieplicht te voldoen. Op grond van het vierde lid
kunnen onder andere nadere regels worden gesteld met betrekking tot
deze informatieplicht.
Toestemming
Bij de totstandkoming van de Richtlijn burgerrechten is veel debat
geweest over de wijze waarop de toestemming moet worden gegeven.
Het is vanuit het perspectief van de werking van het internet en het
gebruiksgemak van de eindgebruiker niet praktisch om bij ieder bezoek
van een site waarbij een cookie wordt geplaatst die niet onder de
uitzondering in het derde lid valt de gebruiker te confronteren met een
scherm waarop deze uitdrukkelijk om toestemming wordt gevraagd
alvorens de site wordt geopend. Vandaar dat in de overweging 66 bij de
Richtlijn burgerrechten is aangegeven dat «wanneer dit technisch
mogelijk en doeltreffend is (...) overeenkomstig de desbetreffende
bepalingen van richtlijn 95/46/EG [de Algemene privacyrichtlijn, red.], de
toestemming van de gebruikers met verwerking» kan «worden uitgedrukt
door gebruik te maken van de desbetreffende instelling van de browser of
andere toepassing». Hierbij geldt dat niet iedere browser zondermeer
geschikt is om toestemming voor het plaatsen van een cookie mee te
verlenen. Hierbij zij verwezen naar Opinion 2/2010 on behavioural
advertising van 22 juni 2010 van de Artikel 29 werkgroep (zie hiervoor de
website van het CBP www.cbpweb.nl.), waarin kritische kanttekeningen
worden geplaatst bij het verlenen van toestemming door middel van de
instelling van de gebruikte programmatuur (browser). De werkgroep wijst
daarbij op de standaardinstelling van veel gebruikte browsers (acceptatie
van cookies), op het feit dat de door de gebruiker gemaakte keuze kan
worden omzeild (door gebruik van zogenoemde «flash cookies’) en op het
feit dat eenmalig toestemming wordt gegeven voor alle toekomstige
cookies zonder nadere overweging omtrent het doel van bepaalde
cookies.
Normadressaat
Hoewel in technische zin het de door de gebruiker gebruikte browser (of
andere programmatuur) is die de gegevens opslaat in de randapparatuur,
en niet degene die deze gegevens aanbiedt via zijn site, wordt onder het
plaatsen van gegevens in de zin van het eerste lid verstaan het aanbieden
van gegevens met als doel dat deze worden opgeslagen in de randapparatuur.
De verplichtingen op grond van artikel 11.7a rusten op degene die
verantwoordelijk is voor het plaatsen van gegevens in de randapparatuur
en het verkrijgen van toegang tot de in de randapparatuur opgeslagen
gegevens. Dit is niet altijd degene die verantwoordelijk is voor de door de
gebruiker bezochte site (domein) of gevraagde dienst. Het komt veel voor
dat de bezochte site zich als frame voor andere sites voordoet, met andere
woorden via zijn eigen site een andere site vertoont. Een voorbeeld
hiervan is een adverteerder die via een banner op een andere site zijn site,
bestaande uit een advertentie, toont. Deze adverteerder kan bij het
vertonen van de banner een cookie gebruiken. Op de adverteerder rusten
dan de verplichtingen bedoeld in het eerste lid voor de door de adver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

80

teerder gebruikte cookie. De informatieplicht in het eerste lid, onderdeel a,
kan voor een adverteerder lastig uit te voeren zijn indien hij op de
bezochte site slechts beperkte ruimte tot zijn beschikking heeft (zoals een
banner). In dat geval kan de adverteerder overeenkomen met de verantwoordelijke voor de site waarop zijn banner is te zien, dat de laatste de
informatieverplichting namens de adverteerder zal uitvoeren. Dit kan door
de informatie over de door de adverteerder gebruikte cookies te plaatsen
op de bezochte site, bijvoorbeeld als onderdeel van de informatie over de
cookies die door de bezochte site worden gebruikt. Daarbij dient wel
duidelijk te worden gemaakt dat de cookies worden gebruikt door een
ander dan degene die de bezochte website aanbiedt.
Gebruiker
De verplichting van voorafgaande informatieverstrekking en het verkrijgen
van goedkeuring bestaat ten opzichte van de gebruiker, en niet van de
abonnee. Het begrip gebruiker van randapparatuur omvat de gebruiker
die tevens abonnee is als ook de gebruiker die geen abonnee is. Degene
die de verplichting heeft informatie te verstrekken en de toestemming
dient te verkrijgen kan niet weten of hij te doen heeft met een abonnee.
Dat valt door hem niet te controleren. Denk bijvoorbeeld aan een gezin
waarbij een van de ouders de abonnee is en waarbij op hetzelfde
(ip-)adres ook de gezinsleden zich op internet begeven. Ook kan degene
die die de verplichting heeft informatie te verstrekken en de toestemming
dient te verkrijgen niet zien of meerdere gebruikers gebruik maken van
hetzelfde randapparaat. Dat hoeft ook niet gecontroleerd te worden.
Vierde lid
In overleg met het college, consumentenorganisaties en het bedrijfsleven
zal verder worden bekeken hoe het toestemmingsvereiste en de informatieplicht in het eerste lid praktisch kunnen worden vormgegeven. Indien
dat uit het oogpunt van rechtszekerheid gewenst is kunnen bij algemene
maatregel van bestuur nadere voorschriften worden gegeven omtrent de
wijze waarop de toestemming moet worden verkregen en informatie moet
worden verstrekt. Aangezien een dergelijke algemene maatregel van
bestuur een nadere invulling van een begrip uit de Wbp kan inhouden,
wordt deze regeling vastgesteld in overeenstemming met de Minister van
Justitie en wordt daarop een advies gevraagd aan het College
bescherming persoonsgegevens. Overigens bestaat thans niet het
voornemen om nadere voorschriften te geven. Op dit moment worden
namelijk door de Europese Commissie initiatieven ontplooid om met het
bedrijfsleven te komen tot zelfregulering waarin – binnen de grenzen van
de e-Privacyrichtlijn – wordt gekomen tot een praktische invulling van de
toestemmingseis.
Artikel 11.10, elfde lid
Naar aanleiding van het bepaalde in artikel 26, vijfde lid, laatste volzin,
van de Universeledienstrichtlijn wordt voorgesteld om in een elfde lid van
artikel 11.10 een grondslag op te nemen om in lagere regelgeving criteria
vast te stellen ten aanzien van de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid
van de op grond van het eerste en tweede lid van artikel 11.10 te
verstrekken locatiegegevens. Aan de hand van de locatiegegevens kan de
alarmcentrale zien waar de beller zich bevindt, hetgeen de hulpverlening
vergemakkelijkt. Met de nauwkeurigheid van de locatiegegevens wordt
bedoeld op hoeveel meter nauwkeurig de locatie van de beller wordt
aangegeven of in hoeverre de weergegeven locatie mag afwijken van de
werkelijke locatie van de beller. Regels met betrekking tot de betrouwbaarheid van de locatiegegevens kunnen bijvoorbeeld bepalen dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

81

doorgegeven locatiegegevens de locatie van de beller weergeven en niet
van de centrale of het netwerk waarvan de beller gebruik maakt.
Hoofdstuk 11a
In het nieuwe hoofdstuk 11a worden, zoals in het algemeen deel van de
toelichting al is aangegeven, regels gesteld met betrekking tot de
veiligheid en de integriteit van het netwerk vanuit de optiek van de
continuïteit. Voor de plaatsing van dit nieuwe hoofdstuk na hoofdstuk 11
is gekozen omdat in hoofdstuk 11, in het bijzonder in artikel 11.3, reeds
een regeling is opgenomen met betrekking tot de veiligheid maar dan
bezien vanuit de optiek van de privacy.
Artikelen 11a.1 en 11a.2
De artikelen 11a.1 en 11a.2 strekken tot implementatie van de artikelen
13bis en 13ter van de Kaderrichtlijn alsmede artikel 23, eerste volzin, van
de Universeledienstrichtlijn. Doel van deze bepalingen is om de continuïteit van de openbare elektronische communicatienetwerken of -diensten
te waarborgen.
In artikel 11a.1, eerste lid, is de verplichting opgenomen dat de aanbieders
van openbare communicatienetwerken of -diensten passende technische
en organisatorische maatregelen nemen om de veiligheid en de integriteit
van deze netwerken en diensten te waarborgen. Door te spreken van
«passende maatregelen» wordt gewaarborgd dat de maatregelen geschikt
zijn gezien de stand van de techniek en de risico’s die zich voordoen.
Voorts is in artikel 11a.1, vierde en vijfde lid, voorzien in de bevoegdheid
om bij of krachtens algemene maatregel van bestuur technische en
organisatorische eisen te stellen met betrekking tot de veiligheid en
integriteit van openbare elektronische communicatienetwerken of
-diensten. Daarnaast kan de Commissie technische uitvoeringsmaatregelen vaststellen (artikel 13bis, vierde lid, Kaderrichtlijn). Opdat deze
uitvoeringsmaatregelen voortvarend geïmplementeerd kunnen worden,
voorziet artikel 11.1, derde lid, in de bevoegdheid om op het niveau van
ministeriële regeling dergelijke maatregelen te implementeren.
In artikel 11a.1, tweede lid, is de verplichting opgenomen voor aanbieders
van openbare telefoondiensten en aanbieders van openbare communicatienetwerken waarover openbare telefoondiensten worden aangeboden,
om alle noodzakelijke maatregelen te nemen om de beschikbaarheid van
de openbare telefoondiensten over de openbare elektronische communicatienetwerken zo volledig mogelijk te waarborgen in geval van een
technische storing of uitval van het elektriciteitsnetwerk. Met «zo veel
mogelijk» waarborgen van de beschikbaarheid van openbare telefoondiensten is tot uitdrukking gebracht dat onderbrekingen in de beschikbaarheid door technische storingen of elektriciteitsuitval niet volledig te
voorkomen zijn, maar dat de aanbieders van openbare telefoondiensten
en de aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken
waarover de telefoondiensten worden aangeboden wel maatregelen
moeten nemen om de kans op onderbreking van de beschikbaarheid zo
veel mogelijk te verkleinen en een onderbreking van de beschikbaarheid
zo snel mogelijk te verhelpen. Dit in tegenstelling tot de verplichting in
artikel 7.7, derde lid, die de aanbieders verplicht om de «ononderbroken»
toegang tot de alarmnummers te waarborgen. Artikel 7.7, derde lid, is
beperkt tot de toegang tot alarmnummers, waarbij ook gebruik gemaakt
wordt van het noodnet en signaleringslijnen, terwijl artikel 11a.1, tweede
lid, ook ziet op het overige telefoonverkeer.
Onder de te nemen maatregelen valt onder andere het opstellen van een
plan waarin de te nemen maatregelen in geval van elektriciteitsuitval of
technische storing staan beschreven. Ook verplicht het derde lid tot het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

82

aanschaffen en up to date houden van middelen die volgens dat plan
nodig zijn om in dergelijke gevallen onderbreking van de beschikbaarheid
van de openbare telefoondienst zo snel mogelijk te verhelpen.
In artikel 11a.2, eerste lid, is een meldplicht neergelegd voor aanbieders
van openbare elektronische communicatienetwerken en -diensten in het
geval er sprake is van een onderbreking van de continuïteit van zo’n
netwerk of dienst. De melding is vereist indien de onderbreking van de
continuïteit het gevolg is van een inbreuk op de veiligheid of een verlies
van integriteit. Bij onderbroken continuïteit kan onder meer gedacht
worden aan uitval ten gevolge van beschadiging van het netwerk door
graafwerkzaamheden. Maar ook aan uitval ten gevolge van een uitval van
de elektriciteitsvoorziening.
Bij deze meldplicht staat het voorkomen van interruptie van het openbare
elektronische communicatieverkeer en het onderbreken van openbare
elektronische communicatiediensten voorop. Het heeft aldus een heel
ander doel dan de meldplicht voor veiligheidsinbreuken als bedoeld in
artikel 11.3a, eerste lid, die erop is gericht het ongewenst vrijkomen van
persoonsgegevens te voorkomen. Dat wil echter niet zeggen dat er in de
praktijk geen overlap kan zijn. Een veiligheidsinbreuk kan immers
tegelijkertijd leiden tot een belangrijk effect op de continuïteit en het
ongewild vrijkomen van persoonsgegevens. Via het meldpunt wordt
bereikt dat de melding in alle gevallen uiteindelijk bij de juiste instantie
terechtkomt, dat wil zeggen bij de minister, het college, of, in geval van
genoemde overlap, bij beiden.
Het Europees Agentschap voor netwerk- en informatiebeveiliging (ENISA)
en de NRI’s in de andere lidstaten moeten geïnformeerd worden over
iedere melding als bedoeld in artikel 11a.2, eerste lid die is ontvangen.
Ieder jaar moet voorts gerapporteerd worden aan de Commissie en ENISA
over de meldingen die zijn ontvangen en de maatregelen die op grond
van artikel 11a.1, vierde en vijfde lid, zijn genomen. Op grond van artikel
11a.2, derde lid, kan voorts openbaar gemaakt worden dat een melding is
ontvangen, wanneer openbaarmaking in het algemeen belang is.
Wijzigingen in hoofdstuk 12
Aan artikel 12.8, wordt een nieuw lid toegevoegd ter implementatie van
de verplichting die is opgenomen in artikel 21, tweede lid, vierde alinea,
van de Kaderrichtlijn. Artikel 21 van de Kaderrichtlijn regelt de beslechting
van grensoverschrijdende geschillen tussen ondernemingen door de
NRI’s en de coördinatie tussen de NRI’s die daarbij nodig is. Dit is
geïmplementeerd in paragraaf 12.2.1. van de wet. De Richtlijn betere
regelgeving vervangt artikel 21 als geheel, doch het enige nieuw element
betreft de mogelijkheid dat BEREC door één van de NRI’s om advies
gevraagd wordt. Indien het college of de NRI in de andere betrokken
lidstaat gevraagd is om een grensoverschrijdend geschil in de zin van
artikel 12.2 te beslechten en BEREC vraagt om een advies, dan moeten het
college en de NRI in de andere betrokken lidstaat hun beslissing uitstellen
tot dat advies is ontvangen. In de Nederlandse vertaling van artikel 21
wordt afwisselend gesproken over aanbeveling en over advies. In
navolging van de Engelse vertaling waarin steeds wordt gesproken over
«opinion» van BEREC, wordt in artikel 12.8, derde lid, gesproken van het
«advies» van BEREC.
Wijzigingen in hoofdstuk 13 en 14
De wijzigingen in de artikelen 13.7, 14.1, eerste lid, 14.4, 14.5 en 14.6
houden allen verband met het vervallen van de artikelen 6a.16 en 6a.17
(paragraaf 6a.4). Verwijzingen in hoofdstuk 13 en 14 naar de te vervallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

83

artikelen zijn aangepast. Verwezen wordt naar de toelichting op het
vervallen van paragraaf 6a.4.
Artikel 14.1, tweede lid,
De Machtigingsrichtlijn bevat in deel A van de Bijlage een limitatieve lijst
van «voorwaarden die kunnen worden verbonden aan algemene
machtigingen». Die lijst is door de Richtlijn betere regelgeving onder meer
uitgebreid met voorlichting door de overheid aan het algemene publiek in
noodsituaties en het waarborgen voor de communicatie tussen
hulpdiensten en overheidsinstanties tijdens een ramp of noodsituatie. De
voorgestelde toevoeging van een tweede lid aan artikel 14.1 strekt ter
implementatie hiervan. Op grond van artikel 14.1, tweede lid, kunnen er
aanwijzingen worden gegeven aan de aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten of -netwerken met betrekking tot de
communicatie met het publiek, de communicatie tussen hulpdiensten of
tussen overheidsinstanties alsmede tussen hulpdiensten en overheidsinstanties. Het kan hierbij zowel gaan om een aanwijzing ter voorbereiding
op rampen of noodsituaties als om een aanwijzing ten tijde van een ramp
of noodsituatie.
Wijzigingen in Hoofdstuk 18
Artikelen 18.3 en 18.3a
De al sinds de inwerkingtreding van de Telecommunicatiewet bestaande
samenwerkingsrelaties tussen de Minister van EZ en het College
bescherming persoonsgegevens, alsmede tussen het college en het
College bescherming persoonsgegevens zijn van bestendige aard
gebleken. Sinds 2005 en 2009 komt dit tot uiting in de vaststelling van
samenwerkingsprotocollen (Stcrt 2005, 133 en Stcrt 2009, ........). Deze
samenwerkingsrelaties fungeren naar tevredenheid. Uit de wijzigingen
van de Bijzondere privacyrichtlijn die in dit wetsvoorstel worden geïmplementeerd vloeit voort dat de samenwerking tussen de bestuursorganen,
specifiek belast met de uitvoering en het toezicht op de naleving van de
Telecommunicatiewet, en het College bescherming persoonsgegevens,
intensiever wordt. Bij de intensivering van de samenwerking past dat ook
de wetgever zich dit belang specifiek aantrekt, een wettelijke basis legt
onder deze samenwerking en opdracht geeft tot het bekendmaken van de
samenwerkingsprotocollen. Daarmee wordt het nuttig effect van de
richtlijnen, op het vlak van het effectieve en efficiënte toezicht op de
naleving en de bestuursrechtelijke handhaving bevorderd. Een bijzondere
reden om een wettelijk voorziening voor de samenwerking van bedoelde
bestuursorganen wettelijk te regelen is gelegen in de omstandigheid dat
vooral het college en het College bescherming persoonsgegevens elkaar
van tijd tot tijd onderling persoonsgegevens moeten verstrekken.
Teneinde te voorkomen dat geheimhoudingsplichten – te denken valt aan
artikel 2:5 van de Awb – daaraan in de weg staan, wordt in art. 18.3a
daarvoor een duidelijke grondslag gelegd. Deze grondslag is opgesteld
conform het in het rapport van de Werkgroep herijking toezichtsregelgeving (Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VI, nr.70) geformuleerde model.
Het verstrekken van gegevens tussen de Minister van Economische Zaken
onderscheidenlijk het college en het College bescherming persoonsgegevens wordt ondervangen door het begrip «andere toezichthouders».
Het College bescherming persoonsgegevens wordt in elk geval hiertoe
gerekend.
Artikel 18.8
Dit artikel komt te vervallen in verband met het nieuwe hoofdstuk 11a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

84

Artikel 18.20
Deze wijziging dient ter implementatie van artikel 19 van de BERECverordening. In artikel 18.20, eerste lid, is bepaald dat het college de
informatie verstrekt aan de Commissie of een NRI die zij nodig hebben
voor de uitoefening van hun taken. Hieraan wordt ingevolge artikel 19 van
voornoemde verordening ook BEREC en het Bureau toegevoegd.
Wijzigingen in hoofdstuk 20
Artikel 20.1
De in artikel 20.1 geregelde opdracht aan KPN omvat alle universele
diensten, genoemd in artikel 9.1, eerste lid, behalve de dienst in onderdeel
f. De diensten en voorzieningen waardoor eindgebruikers met een fysieke
beperking toegang hebben tot de openbare telefoondienst, de gedrukte en
elektronische telefoongids en de abonnee-informatiedienst op een niveau
gelijkwaardig aan dat van andere eindgebruikers worden, indien nodig,
opgedragen volgens de in artikel 9.2a geregelde procedure.
De wijzigingen in artikel 9.2 tot en met 9.4 hebben geen gevolg voor de in
artikel 20.1 geregelde opdracht. Voor deze opdracht krijgt KPN momenteel
geen vergoeding, en dit blijft ongewijzigd omdat de opdracht niet volgens
de procedure van artikel 9.2a is verleend.
Wijzigingen in de Wet Onafhankelijke post- en telecommunicatie
autoriteit
Artikel 3, tiende lid en 23a
In artikel 3 van de Kaderrichtlijn zijn de voorwaarden neergelegd waarmee
wordt beoogd te waarborgen dat de toezichthoudende taken in alle
lidstaten adequaat, onafhankelijk en onpartijdig worden verricht. Deze
voorwaarden zijn verankerd in de Wet Onafhankelijke post- en telecommunicatie autoriteit en de Telecommunicatiewet. Zo is de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van het college gewaarborgd doordat het
college een zelfstandig bestuursorgaan is en wettelijk is voorzien in een
budget voor de uitvoering van de taken. Andere waarborgen betreffen de
regeling van de rechtspositie van de leden van het college in de Wet
Onafhankelijke post- en telecommunicatie autoriteit en de Regeling
rechtspositie vaste leden van OPTA 2009.
Artikel 3 van de Kaderrichtlijn is in de Richtlijn betere regelgeving
gewijzigd door toevoeging van lid 3bis waarin een aantal gedetailleerde
voorschriften zijn opgenomen waarmee wordt beoogd om de onafhankelijkheid van de toezichthouder nader te waarborgen. Slechts twee
voorschriften leiden tot aanvulling van de Wet Onafhankelijke post- en
telecommunicatie autoriteit.
Ten eerste wordt artikel 23a toegevoegd ten einde zeker te stellen dat
wordt voldaan aan het voorschrift dat de toezichthouder geen instructies
mag vragen of aanvaarden. Omdat het college een zelfstandig bestuursorgaan is, is het college reeds in vergaande mate zelfstandig is ten
opzichte van de Minister van Economische Zaken. Uitgangspunt van een
zelfstandig bestuursorgaan is dat deze in individuele zaken zelfstandig en
zonder directe politieke aansturing besluiten kan nemen. Gelet hierop
mag noch behoeft het college instructies te ontvangen of te vragen van de
Minister van Economische Zaken. Het verbod in het in dit wetsvoorstel
opgenomen artikel 23a dient dan ook slechts ter verduidelijking van de
grens tussen enerzijds het geven van instructies betreffende een
individuele zaak (hetgeen volgens de Kaderrichtlijn niet geoorloofd is) en
anderzijds het vaststellen van beleidsregels door de Minster van Economische Zaken. Dit betekent dat de minister dus bevoegd is, indien hiertoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

85

aanleiding zou bestaan, beleidsregels vast te stellen (zie bijvoorbeeld de
artikelen 6a.15 en 6a.22 van de Telecommunicatiewet). Beleidsregels
bevatten naar hun aard geen directe instructies voor een individuele zaak,
maar algemene regels.
Ten tweede wordt een tiende lid toegevoegd aan artikel 3 om te verzekeren dat wordt voldaan aan het voorschrift dat de redenen van het
ontslag van een hoofd of een lid van het collegiale orgaan van de
toezichthouder bekend gemaakt moeten worden wanneer de ontslagen
persoon daarom vraagt. Uit de artikelen 3:42, eerste lid en 3:46 e.v. Awb
volgt reeds dat een ontslagbesluit bekend gemaakt moet worden op het
moment van het ontslag alsmede dat dit besluit gemotiveerd moet zijn.
Artikel 15, aanhef en onder a
In artikel 15, aanhef en onder a, vervalt onderdeel 3°. Onderdeel 4° wordt
vernummerd tot onderdeel 3°. Reden voor deze wijziging is dat in artikel 4
van de Richtlijn betere regelgeving de verordening (EG) nr. 2887/2000 van
het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van
18 december 2000 inzake ontbundelde toegang tot het aansluitnetwerk
(PbEG L 336) wordt ingetrokken. De werking van deze verordening is
overigens reeds tenietgedaan door de oorspronkelijke richtlijnen, maar
niettemin werd in artikel 15, onder a, nog steeds verwezen naar deze
verordening. Die verwijzing wordt hierbij alsnog geschrapt.
Wijziging in de Wet handhaving consumentenbescherming
In artikel 3 van de Richtlijn burgerrechten wordt artikel 13 van de
Bijzondere privacyrichtlijn toegevoegd aan de bijlage van verordening
(EG) nr. 2006/2004 van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 27 oktober 2004 betreffende samenwerking tussen de
nationale instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de
wetgeving inzake consumentenbescherming (PbEG L 379) (hierna:
Verordening samenwerking consumentenbescherming). Artikel 13 van de
Bijzondere privacyrichtlijn bevat het spamverbod, dat is geïmplementeerd
in artikel 11.7 van de Telecommunicatiewet. Toevoeging van dit artikel aan
de bijlage bij de Verordening samenwerking consumentenbescherming
houdt in dat intracommunautaire inbreuken op artikel 13 van de
Bijzondere privacyrichtlijn onder deze verordening vallen.
De Verordening samenwerking consumentenbescherming is geïmplementeerd in de Wet handhaving consumentenbescherming. Overeenkomstig
de wijziging van de verordening worden artikel 13 van de Bijzondere
privacyrichtlijn en artikel 11.7 van de Telecommunicatiewet toegevoegd
aan de bijlage bij de Wet handhaving consumentenbescherming. Dit
betekent dat de Consumentenautoriteit op grond van artikel 2.3 van de
Wet handhaving consumentenbescherming als verbindingsbureau en als
bevoegde autoriteit bij een intracommunautaire overtreding van het
spamverbod samenwerkt met de bevoegde autoriteiten en verbindingsbureaus in andere lidstaten.
Het spamverbod wordt toegevoegd in onderdeel b van de bijlage, hetgeen
kort gezegd betekent dat het college (op grond van artikel 4.2 van de Wet
handhaving consumentenbescherming bevoegd) een last onder
dwangsom of bestuurlijke boete kan opleggen bij een overtreding van het
spamverbod waardoor schade wordt toegebracht of kan worden
toegebracht aan de collectieve belangen van consumenten.
Overgangs- en inwerkingstredingbepalingen
De Richtlijn burgerrechten en de Richtlijn betere regelgeving moeten
uiterlijk 25 mei 2011 door de lidstaten zijn geïmplementeerd. Gelet hierop
wordt in artikel VI bepaald dat dit wetsvoorstel in werking treedt op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

86

bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Zodra dit wetsvoorstel door de
Tweede en Eerste Kamer is aanvaard, zal het concrete tijdstip van
inwerkingtreding worden vastgesteld.
De enige uitzondering op de implementatiedatum van 25 mei 2011 ziet op
vergunningen voor het gebruik van frequentieruimte die op deze
implementatiedatum reeds zijn verleend. Voor deze vergunningen is in
artikel 9bis van de Kaderrichtlijn bepaald dat lidstaten gedurende een
termijn van 5 jaar kunnen bepalen dat de wijziging van artikel 9 van de
Kaderrichtlijn niet van toepassing is. Gelet hierop is in artikel V van dit
wetsvoorstel bepaald dat de wijziging van artikel 3.14 van de Telecommunicatiewet (zie artikel I, onder E, van dit wetsvoorstel) op vergunningen
die zijn verleend voor 25 mei 2011, eerst van toepassing is met ingang van
25 mei 2016.
III. Transponeringstabel
Lid van artikel 1
van de Richtlijn
burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Universeledienstrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

1

1

N.v.t.

N.v.t.

2

Schrappen 2, punt b
2, punt c en d

Behoeft geen implementatie
(onderwerp en werkingssfeer)
Schrappen 1.1, onderdeel w
1.1, onderdeel x en bestaande
1.1, onderdeel bb
Behoeft geen implementatie

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

Schrappen of behouden van
gebruik en definitie van
netwerkaansluitpunt in artikel
1, onderdeel k

Bestaande 1.1, onderdeel bb
9.1, eerste lid, en bestaande
2.1 Besluit universele
dienstverlening en eindgebruikersbelangen
Bestaande 2.3 Besluit
universele dienstverlening en
eindgebruikersbelangen
Bestaande 9.1 en 2.2 Besluit
universele dienstverlening en
eindgebruikersbelangen

Geen
Geen

De term wordt op diverse
plaatsen in de wet nuttig
gebruikt. Daarom is ervoor
gekozen het gebruik van de
term en de definitie ervan te
handhaven.
N.v.t.
N.v.t.

Geen

N.v.t.

Al dan niet toevoegen van
«en andere toegangspunten
voor spraaktelefonie» aan 9.1,
eerste lid, onderdeel c
(nieuw)

Niet opgenomen omdat er
geen behoefte aan is.

Schrappen 2, punt e

3

2, punt f
4

4

5, tweede lid

5

6, titel en eerste lid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

87

Lid van artikel 1
van de Richtlijn
burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Universeledienstrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

6

7

9.1, eerste en tweede lid en
Besluit universele dienstverlening en eindgebruikersbelangen

Invulling van de bijzondere
maatregelen die ervoor
zorgen dat eindgebruikers
met een fysieke beperking
een betaalbare toegang
hebben tot de in artikel 9.1,
eerste lid, onderdelen b, d en
e (nieuw), bedoelde diensten,
gelijkwaardig aan het niveau
van andere eindgebruikers.

Geen
Geen

Er is voor gekozen diensten en
voorzieningen die voor
gelijkwaardige toegang voor
eindgebruikers met een fysieke
beperking zorgen, aan te
merken als universele dienst
toe te voegen aan het eerste lid
van artikel 9.1, omdat dit de
mogelijkheid biedt om op
grond van het derde lid bij of
krachtens algemene maatregel
van bestuur uit te werken welke
specifieke diensten voor een
betaalbare prijs beschikbaar
moeten zijn om gelijkwaardige
toegang te bewerkstelligen.
Indien de diensten niet
voldoende beschikbaar zijn
voor een betaalbare prijs
kunnen de diensten worden
opgedragen ingevolge artikel
9.2.
Gezien de ontwikkeling van de
markt is het waarschijnlijk dat
in geval een van de in artikel
9.1 genoemde diensten moet
worden opgedragen, deze
dienst of voorziening ook kan
worden aangeboden door een
ander dan de aanbieder met de
meeste eindgebruikers. Door
vergoeding van de prijs van de
laagste aanbieder kan ook het
ondernemingsrisico in de
vergoeding worden opgenomen, waardoor het voor andere
partijen aantrekkelijker wordt
mee te dingen naar de
opdracht.
N.v.t.
N.v.t.

Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

Al dan niet wijzigen van het
systeem van vergoeding van
de nettokosten naar
vergoeding van de prijs van
de laagste bieder.

7
8

8, derde lid
9, eerste en tweede
lid

9
10

11, vierde lid
Titel hst III

11

Schrappen 16

12

17, eerste en derde
lid

9.5
Bestaande 9.1 en Besluit
universele dienstverlening en
eindgebruikersbelangen
Bestaande 9.2
Behoeft geen implementatie
(titel)
Behoeft geen implementatie
(schrappen evaluatiebepaling)
Behoeft geen implementatie
(redactionele wijziging en
schrappen informatieplicht
aan de Commissie)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

88

Lid van artikel 1
van de Richtlijn
burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Universeledienstrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

13

Schrappen 18 en 19

Geen

N.v.t.

14

20

Schrappen 1.1, onderdeel u, v
en w, en § 6a.4 en § 6a.5.
Wijzigen 6.5, eerste lid, 6a.2,
6b.1, 6b.3, 6b.6, 7.6, eerste en
derde lid, 9.1, eerste lid, 13.7,
14.1, 14.4 t/m 14.6. Wijzigen
5a en 5b Besluit voorwaardelijke toegang, 16 Besluit
vergoedingen Telecommunicatiewet, Regeling minimumpakket huurlijnen, 1 Regeling
voorbereiding buitengewone
omstandigheden sector
telecommunicatie 2007,
Beleidsregels van de Minister
van Economische Zaken over
door het college uit te
oefenen taken in de elektronische communicatiesector
7.1, 7.2 en Besluit universele
dienstverlening en eindgebruikersbelangen

Al dan niet voorschrijven dat
het contract een boodschap
van overheidswege over
onwettige activiteiten of
beschermingsactiviteiten
tegen schending van de
privacy bevat (artikel 20,
eerste lid, laatste alinea, van
de Universeledienst-richtlijn).
Al dan niet voorschrijven dat
de aanbieder in zijn communicatie met abonnees een
boodschap van overheidswege over onwettige
activiteiten of beschermingsactiviteiten tegen schending
van de privacy bevat (artikel
21, vierde lid, van de
Universeledienstrichtlijn.
Geen
Geen
Geen
Geen

Niet opgenomen omdat er
geen behoefte aan is.

Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

Geen

N.v.t.

15
16

21

7.3 en 3.5 Besluit universele
dienstverlening en eindgebruikersbelangen en 3.2
Regeling universele
dienstverlening en eindgebruikersbelangen

22, eerste lid
22, tweede lid
22, derde lid
23

7.4, eerste lid
7.4, tweede lid
7.4a
7.7, derde lid, 11a.1, tweede
lid, en Besluit universele
dienstverlening en eindgebruikersbelangen
7.8, derde lid
Behoeft geen implementatie
(titel)
Bestaande 7.6, tweede lid, en
bestaande 2.3 Besluit
universele dienstverlening en
eindgebruikersbelangen
Besluit interoperabiliteit,
bestaande 7.6, tweede lid, en
bestaande 2.3 Besluit
universele dienstverlening en
eindgebruikersbelangen

23bis
25, titel
25, eerste lid

25, derde, vierde en
vijfde lid

Niet opgenomen omdat er
geen behoefte aan is.

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

89

Lid van artikel 1
van de Richtlijn
burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Universeledienstrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

17

26

7.7, eerste en derde lid, 11.10,
elfde lid, en Besluit universele
dienstverlening en eindgebruikersbelangen

Wijze waarop wordt
bewerkstelligd dat eindgebruikers met een fysieke
beperking toegang hebben
tot noodhulpdiensten.

27

6.5, Besluit interoperabiliteit
en Nummerplan
Nummerplan
6.5, 7.3d en Besluit interoperabiliteit
7.7a

Geen

Er is voor gekozen diensten en
voorzieningen die voor
gelijkwaardige toegang tot
onder andere de openbare
telefoondienst zorgen, aan te
merken als universele dienst,
zodat deze tegen een betaalbare prijs beschikbaar zijn.
Middels deze diensten wordt
toegang tot de noodhulpdiensten geboden.
N.v.t.

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

Geen

N.v.t.

4.10, 7.2a, tweede lid, en
bestaande artikel 6:237,
onderdeel i van het Burgerlijk
Wetboek
Bestaande 15 en 17 Mediabesluit
Behoeft geen implementatie
(bij besluitvorming ten
aanzien van consumenten en
telecommunicatie gebruikersorganisaties consulteren en
rekening houden met
consumentenbelangen)
Bestaande 12.1 en 12.9
Behoeft geen implementatie
(comitologie bij wijziging van
de bijlagen)
Behoeft geen implementatie
(meldplicht aan Commissie
bij opleggen van
universeledienstverplichtingen)
Behoeft geen implementatie
(de Commissie wordt
bijgestaan door het Comité
voor communicatie)
Behoeft geen implementatie
(wijziging van de bijlagen
werkt rechtstreeks door,
omdat bepalingen in de wet
direct en dynamisch naar
deze bijlagen verwijzen)
Behoeft geen implementatie
(schrappen van de bijlage
behorende bij het geschrapte
artikel 18 van de Universeledienstrichtlijn)

Geen

N.v.t.

Geen

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

18
19

27bis
28

20
21

29, eerste lid,
schrappen derde lid
30

22

31, eerste lid

23

33, eerste en derde
lid

24
25

34, eerste lid
35

26

36, tweede lid

27

37

28

Bijlage I, II, III en VI

29

Schrappen bijlage
VII

Lid van artikel 2
van de Richtlijn
burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Bijzondere
Privacy-richtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

1

1, lid 1

Behoeft geen implementatie

N.v.t

N.v.t

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

90

Lid van artikel 2
van de Richtlijn
burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Bijzondere
Privacy-richtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

2

2, onderdeel c
2, onderdeel e
2, onderdeel h
3
4, 1bis
4, lid 3
4, lid 4
4, lid 5
5, lid 3
6, lid 3
13, lid 1
13, lid 2
13, lid 3
13, lid 4
13, lid 5
13, lid 6

11.1, onderdeel d
11.1, onderdeel f
11.1, onderdeel j
Behoeft geen implementatie
11.3, lid 2
11,3b, leden 1 tm 5
11.3a, lid 6
11.3a, lid 7
11.7a
11.5, lid 3
11.7, lid 1
11.7, lid 3
11.7, leden 5 tot en met 13
11,7, lid 4
11.7, lid 2
Behoeft geen nadere
implementatie (Burgerlijk
Wetboek: onrechtmatige
daad)
Behoeft geen implementatie
Behoeft geen implementatie
Artikel II, H 15 en Awb en Wet
economische delicten
H 15 en Awb
H 15 en Awb
11.8a

Geen
Geen
Geen
N.v.t
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
N.v.t.

N.v.t
N.v.t
N.v.t
N.v.t
N.v.t
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t
N.v.t.
N.v.t.

N.v.t
N.v.t.
Geen

N.v.t.
N.v.t
N.v.t

Geen
Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

3
4

5
6
7

8
9
10

14bis
15, lid 1ter
15bis, lid 1
15bis, lid 2
15bis, lid 3
15bis, lid 4

Artikel van de
Richtlijn burgerrechten

Gewijzigde
artikel in
Verordening
betreffende
samenwerking
met betrekking
tot consumentenbescherming

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

3

Bijlage, punt 17

Onderdeel b van de bijlage bij
de Wet handhaving consumentenbescherming

Geen

N.v.t.

Lid van artikel 1
van de Richtlijn
betere regelgeving

Gewijzigde
artikel in
Kaderrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

1

1

N.v.t.

N.v.t.

2

2, onderdeel a
2, onderdeel b
2, onderdeel d
2, onderdeel dbis
2, onderdeel e
2, onderdeel ebis
2, onderdeel l

Behoeft geen implementatie
ivm aard van de bepaling
1.1, onderdeel e
1.1, onderdeel t
1.1, onderdeel h
1.1, onderdeel k
1.1, onderdeel j
1.1, onderdeel ggg
Behoeft geen implementatie
ivm aard van de bepaling
Behoeft geen implementatie
(term niet nodig in Tw).
1.1, onderdeel hhh
11.1, onderdeel f

Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

2, onderdeel q
2, onderdeel r
2, onderdeel s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

91

Lid van artikel 1
van de Richtlijn
betere regelgeving

Gewijzigde
artikel in
Kaderrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

3

3, derde lid

Behoeft geen implementatie
(zorgplicht: feitelijk handelen).
17.1 Tw, 3:46 Awb, 3, zevende
en tiende lid, 4, 10, 11 en 23a
Wet OPTA, Regeling
rechtspositie vaste leden van
OPTA 2009
1.3, eerste lid
3.1, derde lid
H17 en Awb
Informatiestatuut van OPTA,
18, eerste en derde lid, Wet
OPTA
18.7
3.3, eerste lid, 3.10, en 3.16,
derde lid
1.3, 6b.2 en 6b.3
6b.2a, 6b.3, eerste lid, en 6b.6
Behoeft geen implementatie
(gericht tot EC)
1.3
1.3, eerste lid
3.1 en 3.14
Behoeft geen implementatie
3.20
H4

N.v.t.

N.v.t.

Geen

N.v.t.

Geen
Geen
Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

Geen
Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

5.4, eerste en tweede lid, 5.14

Geen

N.v.t.

3.24, H 5, Awb, en Wet
informatie-uitwisseling
ondergrondse netten
11a.1 en 11a.2
15.1, eerste en derde lid, 18.8,
tweede lid, 18.8a, tweede en
derde lid
1.1 en 6a.1
Behoeft geen implementatie
(instructie aan EC).
Onderdeel c is een dubbeling
van artikelen 7 en 7bis van de
Kaderrichtlijn (zie aldaar)
6a.1 tot en met 6a.4 en 18.3
Behoeft geen implementatie
ivm aard van de bepaling
18.21

Geen

N.v.t.

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.

Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.

Geen

N.v.t.

8.6, eerste lid
Behoeft geen implementatie
(gericht tot EC)

Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.

1.3, tweede en derde lid, en
4.1a
12.2 tot en met 12.9
12.2 tot en met 12.8 en 12.10
H 15
Behoeft geen implementatie
(gericht tot EC).
6a.1, tweede lid
Behoeft geen implementatie
Behoeft geen implementatie

Geen

N.v.t.

Geen
Geen
Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

Geen
N.v.t.
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

3, lid 3bis

4

3, lid 3ter
3, lid 3quater
4, eerste lid
4, derde lid

5
6

5, eerste lid
6

7

7
7bis
7ter

8
9
10
11
12
13
14

8
8bis
9
9bis
9ter
10, eerste, tweede
en vierde lid
11, eerste en
tweede lid
12

15

13bis
13ter

16
17

14, derde lid
15

18
19

16
17, eerste lid

22
23
24
25

17, tweede, vierde
en vijfde lid
18
19, eerste, derde,
vierde en vijfde lid
lid
19, tweede lid,
tweede alinea
20, eerste lid
21
21bis
22

26
27
28

Schrappen 27
Schrappen bijlage I
Bijlage II

20
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

92

Lid van artikel 2
van de Richtlijn
betere regelgeving

Gewijzigde
artikel in
Toegangsrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

1
2
3

2
4
5

Geen
Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

4

6

N.v.t.

N.v.t.

5

Schrappen 7

N.v.t.

N.v.t.

6

8, eerste lid, en
derde lid, eerste
alinea
8, derde lid, tweede
alinea
9
12
13

1.1., onderdelen f, k en l
6.1
H 6 en H 6a, 6b.2 en 6b.3, 8.6,
8.7 en Besluit interoperabiliteit
Behoeft geen implementatie
(gericht tot EC).
Behoeft geen implementatie
(artikel ziet op overgangssituatie en is inmiddels uitgewerkt)
Behoeft geen implementatie

N.v.t.

N.v.t.

6b.5

Geen

N.v.t.

6a.9
H 6 en H 6a, art. 6a.6
6a.2, derde lid, 6a.7 juncto
1.3, eerste en vierde lid
6a.4a
6a.4b
Behoeft geen implementatie
(gericht aan EC).
6a.9, derde lid

Geen
Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

Geen
Geen
N.v.t.

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

Geen

N.v.t.

7
8
9
10
11

13bis
13ter
14

12

Bijlage II

Lid van artikel 3
van de Richtlijn
betere regelgeving

Gewijzigde
artikel in
Machtigingsrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

1
2
3

2
3
5

N.v.t.
Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.

4
5

6
7

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

6

10

Geen

N.v.t.

7
8

11
14

Geen
Geen

N.v.t.
N.v.t.

9

15

Geen

N.v.t.

10

17

Behoeft geen implementatie.
H2
3.1, tweede lid, 3.3, eerste lid,
3.6, 3.10, 3.17, eerste lid, 3.19,
tweede lid, onder a, e, (f) en
g, 3.20, 4.2 (juncto 3:40 tot en
met 3.42 Awb), 4.6,
Mediawet, 12 en 17, tweede
lid, Frequentiebesluit 2009
H2 en H 18
3.3, eerste lid, 3.10, tweede
lid, onderdeel e, en derde lid,
H 3 en 17 Frequentiebesluit
2010
3.19, tweede lid, onderdelen
b en f, 4.7, vierde lid,
onderdeel a, en het vijfde lid,
15.2 tot en met 15.4 en 18.7,
en 5:31 Awb
18.7
3.3, 3.19, en 17 Frequentiebesluit 2009 en Awb
Bekendmakingswet, 3:42 Awb
en 3.6 tot en met 3.16
Frequentiebesluit 2009
Behoeft geen implementatie
(feitelijk handelen)

N.v.t.

N.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

93

Lid van artikel 3
van de Richtlijn
betere regelgeving

Gewijzigde
artikel in
Machtigingsrichtlijn

Bepaling in implementatieregeling of in
bestaande regelgeving;
toelichting indien niet
geïmplementeerd of uit
zijn aard geen implementatie behoeft

Omschrijving beleidsruimte

Toelichting op de keuze(n)
bij de invulling van beleidsruimte

11

Bijlage, wijziging
aanhef, deel A, punt
4, 7, 8, 11
Bijlage, deel A, punt
11bis en 12
Bijlage, deel A, punt
16
Bijlage, deel A, punt
19
Bijlage, deel B,
onderdeel a
Bijlage, deel B,
onderdelen b en c
Bijlage, deel C

Behoeft geen implementatie.

N.v.t.

N.v.t.

14.1, tweede lid

Geen

N.v.t.

11.3

Geen

N.v.t.

7.3, eerste lid, onderdeel d,
en derde lid, onderdeel b
16, eerste lid, onderdeel g,
Frequentiebesluit 2010
Behoeft geen implementatie

Geen

N.v.t.

Geen

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

4.1, eerste lid

Geen

N.v.t.

De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J .M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 549, nr. 3

94