Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 877

Staat van de Europese Unie 2014

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 maart 2014
Naar aanleiding van het verzoek van het lid Madlener, treft u hierbij een
reactie van het kabinet aan op het op 6 februari jl. (Handelingen II 2013/14,
nr. 51, Regeling van Werkzaamheden) verschenen rapport naar de
waarschijnlijke economische gevolgen van het verlaten van de Europese
Unie door Nederland. Het rapport is opgesteld door het Britse onderzoeksbureau Capital Economics in opdracht van de PVV.
Het rapport concludeert dat Nederland binnen de EU economische
groeipercentages zou realiseren die lager zijn dan die op elk continent van
de wereld gewoon zijn, maar ook lager dan de afgelopen decennia in
eigen land zijn gerealiseerd. Vertrek uit de EU zou, aldus het rapport, de
Nederlandse economie versterken door lagere kosten voor het bedrijfsleven, lagere of geen EU-afdrachten, herziening van het migratiebeleid
waarbij enkel migranten die een economische bijdrage leveren
opgenomen worden en niet-westerse migratie gericht op gezinshereniging of asiel uitgesloten is, het voeren van een zelfstandig handelsbeleid en effectiever management van de conjunctuurcyclus door
autonoom monetair en begrotingsbeleid. Het rapport suggereert dat de
herinvoering van een nationale munt slechts zou leiden tot bescheiden en
beheersbare economische kosten, geen structurele herwaardering van de
gulden ten opzichte van de euro teweeg zou brengen en dus geen
bedreiging zou vormen voor de stabiliteit van de financiële sector, de
staatsschuld of de pensioenfondsen. Het rapport gaat uit van het scenario
dat Nederland een relatie kan bedingen met de EU zoals Zwitserland die
heeft, en daarmee volledige toegang tot de Europese interne markt kan
behouden. Een dergelijke constructie zou leiden tot 10–13% hoger BBP in
2035 dan wanneer Nederland onderdeel zou blijven van de EU. Per
huishouden zou dat voordeel in die periode van 21 jaar neerkomen op een
bedrag van € 7.100 tot € 9.800 per jaar. Zelfs wanneer een dergelijke
relatie niet bewerkstelligd wordt, zou uittreden gunstig zijn voor de
Nederlandse economie. Het rapport benadrukt tot slot de noodzaak om de
risico’s die het verlaten van de EU met zich meebrengt, «te erkennen en
aan te pakken», maar geeft hierover geen verdere details.

kst-33877-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 877, nr. 2

1

Achtereenvolgens zal het kabinet zijn reactie geven op de conclusies uit
het rapport van Capital Economics wat betreft uittreding uit de Euro, de
gevolgen van een uittreden van Nederland uit de EU voor de interne
markt, de Nederlandse handelspositie en het Nederlandse migratiebeleid.
Zoals een eerder aan uw Kamer gezonden overzicht van onderzoeken naar
de economische gevolgen van een uiteenvallen van de euro1 laat zien,
bestaat er grote onzekerheid over de economische gevolgen hiervan.
Gemene deler is wel dat uittreding gepaard gaat met hoge directe kosten
vanwege wisselkoersfluctuaties en financiële instabiliteit. Op lange
termijn komen daar de kosten van het mislopen van de baten van de euro
bij. Het CPB heeft geconcludeerd dat een verantwoorde onderbouwing
van de kostenbatenanalyse van de euro nauwelijks te geven is2. Het CPB
merkt hierbij op dat aannames die aan een onderzoek ten grondslag
liggen, veelal de uitkomst bepalen. Het kabinet meent dat het rapport van
Capital Economics is gebaseerd op onrealistische aannames en de risico’s
en negatieve effecten van een euro-uittreding onderschat. Het kabinet
deelt de aannames, overwegingen en conclusies van het rapport derhalve
niet.
In lijn met studies van de OESO en het CPB3 verwacht het kabinet dat de
effecten van een uittreding groot zijn en gepaard gaan met zeer grote
onzekerheden en risico’s op de financiële markten. Capital Economics
hanteert een te conservatieve schatting van de kosten van uittreding door
te stellen dat er op middellange termijn geen significante appreciatie of
depreciatie te verwachten is van de nieuwe munt t.o.v. de euro; op de
lange termijn zou de nieuwe munt licht kunnen appreciëren. Het rapport
onderschat daarmee de risico’s van een uittreding voor de Nederlandse
bezittingen in het buitenland, bedrijfsleven, pensioenfondsen en banken.
Een handelsland als Nederland, met zijn omvangrijke nettovermogenspositie in het buitenland en zijn grote afhankelijkheid van de
exportsector (waarvan 73 procent naar andere EU-lidstaten) heeft
economisch baat bij deelname aan een stabiele gezamenlijke munt.
Voorts is een volledig onafhankelijk monetair beleid, gezien de gevoeligheid voor wisselkoersschommelingen, niet in het voordeel van een
kleine open economie zoals Nederland. In feite staat het monetair beleid
van Nederland al sinds voor de invoering van de euro in het teken van de
inwerkingtreding van het Europees Monetair Stelsel in 1979 en de
expliciete koppeling van de gulden aan de Duitse mark in 1983. Ook
Zwitserland heeft sinds september 2011 de Zwitserse frank gekoppeld aan
de euro.
Capital Economics gaat voorbij aan het positieve effect van harmonisatie
van regelgeving op de handel binnen de EU, onze grootste afzetmarkt. De
interne markt is onmisbaar voor de Nederlandse handel en werkgelegenheid, en kan alleen functioneren dankzij de gezamenlijke regie in
EU-kader. Het naleven van Europese regels en voorschriften geldt als
voorwaarde voor toegang tot de interne markt. Dit geldt ook indien
Nederland zich buiten de EU zou plaatsen. Uittreding ontzegt Nederland
echter zijn inspraak in de besluitvorming over EU-regelgeving. Regelgeving t.a.v. de interne markt is automatisch van toepassing op de
Europese Economische Ruimte (Noorwegen, Liechtenstein, IJsland);
Zwitserland heeft een reeks verdragen afgesloten met de EU om het
EU-acquis in de Zwitserse wetgeving te verankeren. Hoewel alle
1

Kamerbrief van de Minister van Financiën, kenmerk BFB2011–2828M, 6 december 2011.
CPB, Second Opinion rapport «Nederland en de Euro», 18 april 2012.
3
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, Economic Outlook, pp. 48/53,
november 2011 (http://www.oecd.org/economy/outlook/49113623.pdf) en C. Teulings e.a.,
Europa in Crisis; Het Centraal Planbureau over Schulden en de Toekomst van de Eurozone, pp.
80–89, november 2011.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 877, nr. 2

2

genoemde landen de regelgeving dus implementeren, heeft geen van hen
een plek aan de onderhandelingstafel. Overigens leveren zowel de
EER-landen als Zwitserland, ook als niet-EU leden, een substantiële
bijdrage aan het EU-cohesiebeleid. Het kabinet acht het tot slot onwaarschijnlijk dat, naar voorbeeld van het Zwitserse model, de EU zonder meer
een relatie aan zou gaan met Nederland zoals Capital Economics die
voorstelt. De reacties, zowel vanuit de lidstaten als van het internationale
bedrijfsleven, op het recente Zwitserse referendum over migratiequota
laten voorts zien dat van selectief toepassen van de verworvenheden van
de interne markt – wel de lusten, niet de lasten – geen sprake kan zijn.
Anders dan Capital Economics concludeert, acht het kabinet uittreding uit
de EU schadelijk voor de Nederlandse handelspositie. De EU heeft met
tientallen landen handelsakkoorden gesloten en is momenteel in
onderhandeling over handelsakkoorden met de VS, Japan, Singapore en
andere landen. Bilaterale heronderhandeling van bestaande verdragen
zou voor Nederlandse bedrijven jarenlange onzekerheid opleveren.
Daarbij is de onderhandelingspositie van Nederland vele malen zwakker
dan die van de Unie met ruim 500 miljoen consumenten als geheel. Een
grotere afzetmarkt levert immers een sterkere onderhandelingspositie op.
Bovendien zou de aantrekkelijkheid van Nederland als handelspartner
buiten de EU en de interne markt aanzienlijk verminderen. Het CPB heeft
berekend dat Europese integratie en Europees handelsbeleid samen
steeds hebben bijgedragen aan onze welvaart4. Het in het rapport van
Capital Economics genoemde handelsverdrag tussen Zwitserland en
China illustreert dat de onderhandelingspositie van Zwitserland minder
goed is dan die van de EU. Zo heeft dit verdrag een beperkt bereik;
belangrijke sectoren zoals zuivel en graan zijn uitgesloten. De
EU-onderhandelingen met China daarentegen omvatten een breder scala
aan onderwerpen waaronder overheidsopdrachten, diensten, informatietechnologie, douanesamenwerking, milieugoederen en -diensten en
toegang en behandeling van investeringen. Het kabinet ziet de voortgang
bij deze onderhandelingen als opstap naar een overkoepelend handelsakkoord tussen China en de EU.
Het EU-migratiebeleid biedt een kader dat enerzijds bijdraagt aan het
bevorderen van voor de Nederlandse economie gunstige migratie, en
anderzijds beoogt migratie in goede banen te leiden. In tegenstelling tot
wat het rapport aanneemt, kan niet selectief gekozen worden welke delen
van het EU-migratiebeleid op Nederland van toepassing zouden moeten
zijn. Uittreding zou afbreuk doen aan de voordelen van intra-EU arbeidsmigratie voor de Nederlandse handelspositie, aan de mogelijkheid voor
Nederlanders om zich elders binnen de EU te vestigen en aan de
aantrekkelijkheid van Nederland als vestigingsland voor bedrijven. Het
volledig sluiten van grenzen voor migratie gericht op gezinshereniging en
asiel zou in strijd zijn met fundamentele rechten die zijn vastgelegd in
internationale verdragen5. Om deze redenen acht het kabinet een
dergelijke maatregel niet gewenst.
Samenvattend meent het kabinet dat Capital Economics de economische
gevolgen van een uittreden van Nederland uit de EU baseert op onrealistische aannames en overwegingen. Het rapport laat daarnaast
aantoonbare baten van het EU-lidmaatschap buiten beschouwing. Het
kabinet deelt de conclusies van het rapport derhalve niet. Overigens
maakt het kabinet de overweging wel of geen onderdeel te vormen van de
4

CPB document nr. 194, «The contribution of trade policy to the openness of the Dutch
economy», november 2009.
5
O.a. Vluchtelingenverdrag, Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens, Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 877, nr. 2

3

Europese Unie niet enkel op economische gronden. Hoewel de nettobijdrage van de EU aan de Nederlandse economie positief en omvangrijk is,
zijn ook politieke, sociale en culturele overwegingen van groot belang.
Zoals het kabinet ook in de Staat van de Unie heeft betoogd, nopen onze
geschiedenis, geografische ligging, (economische) belangen en onze
overtuigingen tot Europese samenwerking en integratie. Daarom beoogt
dit kabinet actief mee te werken en te bouwen aan een slagvaardige en
democratisch legitieme EU met als uitgangspunt «Europees wat moet,
nationaal wat kan». Alleen op die manier kunnen we onze invloed
vergroten en meesturen op de ontwikkelingen die onze toekomst bepalen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 877, nr. 2

4