Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 078

Wijziging van de Wet inburgering 2021 in
verband met aanpassing van het overgangsrecht

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 12 mei 2022
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave
I.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Algemeen
Inleiding
Overgangsrecht Wet inburgering 2013
Samenhang andere trajecten
Gevolgen voor de regeldruk
Misbruik en oneigenlijk gebruik
Financiële gevolgen
Advies en consultatie

1
1
2
7
8
8
8
9

II.

Artikelsgewijs

12

I. Algemeen
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de Wijziging van de Wet inburgering 2021 in verband met aanpassing van
het overgangsrecht. Deze leden ondersteunen het doel van de wet,
namelijk het wegnemen van zoveel mogelijk bestaande belemmeringen

kst-36078-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

1

om inburgering als start van participatie te benutten. Deze leden constateren dat de oude Wet inburgering (Wi2013) een suboptimale regeling is,
waarbij zoveel mogelijk moet worden gestreefd de positieve aspecten van
de Wet inburgering 2021 (Wi2021) te verwerken. Deze leden hebben nog
wel een aantal vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel en hebben daarbij enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij zijn verheugd dat gemeenten door dit
wetsvoorstel beter in staat worden gesteld om rekening te houden met de
individuele omstandigheden van de inburgeraars. Wel hebben deze leden
nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bijzondere belangstelling kennisgenomen van het onderhavig wetsvoorstel. Bij de behandeling van de Wi2021 hebben deze leden vaak gewezen op de hardheden
van de Wi2013 en gepleit voor het meenemen van alle nieuwkomers
onder het nieuwe stelsel. Deze leden stellen dat het problematisch is dat
tot zeker 2027 inburgeringplichtigen toch onder het oude stelsel moeten
inburgeren.
Derhalve zijn de leden van de GroenLinks-fractie voorzichtig positief over
de voorgestelde aanpassingen tot het verzachten van enkele hardheden
uit de Wi2013. Deze leden hebben enkele vragen over de aanpassingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij hebben daarover nog een aantal vragen
en opmerkingen.
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel «Wijziging van de Wet inburgering 2021 in verband met
aanpassing van het overgangsrecht».
2. Overgangsrecht Wet inburgering 2013
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen betreffende de
nieuwe ontheffingsgrond voor jonge nieuwkomers. Deze leden lezen dat
deze wetswijziging een nieuwe ontheffingsgrond op grond van
aantoonbaar geleverde inspanningen mogelijk maakt voor jonge
nieuwkomers die na hun aankomst in Nederland eerst regulier onderwijs
hebben gevolgd en niet in staat zijn om op het niveau van het inburgeringsexamen kennis van de Nederlandse taal en de Nederlandse
samenleving te verwerven. De regering spreekt hier van «jonge nieuwkomers.» Onder welke leeftijdsgrenzen valt deze afgebakende groep? Op
basis van welke analyse zijn deze leeftijdsgrenzen geformuleerd?
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie in welke gevallen kan worden
gesproken van het volgen van regulier onderwijs als voorwaarde voor het
verlenen van een ontheffing van de inburgeringsplicht. Kan de regering
hier een toelichting op geven? Moet een volwaardige schoolperiode
(basis- en voortgezet onderwijs) worden doorlopen om hiervan te kunnen
spreken? Welke aanvullende eisen gelden om te kunnen spreken van het
volgen van regulier onderwijs?
Is de regering het met de leden van de VVD-fractie eens dat alle statushouders, en met name jonge nieuwkomers na het volgen van onderwijs
voldoende voorbereid moeten zijn om volwaardig te kunnen participeren
binnen de Nederlandse samenleving om zo niet tussen wal en schip te
vallen? Zo ja, kan de regering de overwegingen voor deze nieuwe
ontheffingsgrond nader toelichten en hierbij ingaan op aanvullende
alternatieve maatregelen zoals extra begeleiding op het gebied van taal?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

2

Zo nee, waarom niet? Kan de regering hierbij ook reflecteren op het eigen
voornemen om inburgeraars onder de Wi2013 zoveel mogelijk te laten
profiteren van de uitgangspunten van het nieuwe stelsel, dat minder
uitgaat van ontheffingen en altijd wil proberen iemand te begeleiden naar
een actief bestaan in de samenleving? Hoe verhoudt dit voornemen zich
tot hetgeen nu in het voorliggende wetsvoorstel wordt geregeld: namelijk
makkelijker ontheffing krijgen als jonge nieuwkomer? Heeft de regering
cijfers van de mate waarin jongvolwassenen in het reguliere onderwijs
niet het beoogde taalniveau bleken te halen en daarna, ondanks extra
taallessen, herhaaldelijk niet slaagden voor het inburgeringsexamen?
Hoeveel procent van de jongvolwassenen bleek alsnog wel baat te
hebben bij de inburgeringsinspanningen na het gevolgde onderwijs?
Wat is de verwachting van de regering hoe vaak de doelgroep van
jongvolwassenen gebruik zal maken van de nieuwe ontheffingsgrond?
Om hoeveel van de totale doelgroep zal het gaan?
Ook hebben de leden van de VVD-fractie vragen inzake het verlagen van
het aantal benodigde examenpogingen voor het onderdeel Oriëntatie op
de Nederlandse Arbeidsmarkt (hierna: ONA) om in aanmerking te kunnen
komen voor het verlengen van de inburgeringstermijn. Is bij het
voornemen om het aantal ONA-examenpogingen te verlagen rekening
gehouden met het grote belang van voldoende voorbereiding op de
arbeidsmarkt voor statushouders? Zo ja, heeft de regering oog voor het
risico dat de kans op participatie op de arbeidsmarkt kleiner wordt door
het verlagen van de examenpogingen? Zo ja, is bij het creëren van deze
grondslag ook in overweging genomen om de examenonderdelen in
afgeslankte vorm aan te bieden, zoals alleen het afleggen van een examen
in verband met de mogelijkheid tot onvoorziene vertraging? Zo nee, wat
was hier de overweging voor?
Wat moeten de leden van de VVD-fractie zich voorstellen bij inwerkingtreding van het beperken van het aantal benodigde examenpogingen met
terugwerkende kracht bij koninklijk besluit? Gaat het hier om inburgeraars
die geen verlenging hebben gekregen omdat zij één poging hadden
gewaagd, daardoor hun termijn hebben overschreden en nu aan het
terugbetalen zijn? Zo ja, moeten zij zelf een aanvraag indienen om alsnog
kwijtschelding te krijgen en zo ja, op welke criteria wordt dan getoetst? Zo
nee, hoe werkt het dan exact en hoe vaak verwacht u dat hier gebruik van
wordt gemaakt?
De leden van de VVD-fractie constateren dat de grondslag ook wordt
gebruikt om de verplichting om een volledige lening terug te betalen,
wanneer de termijn is overschreden, te beperken. Is het juist dat die
verplichting inmiddels al is beperkt via een regeling1, en dit wetsvoorstel
daar louter een ambtshalve toepassing aan toevoegt? Zo ja, in hoeveel
gevallen is al van de regeling uit de Staatscourant gebruik gemaakt sinds
publicatie en hoe ziet die beoordeling eruit? Is het juist dat deze beoordeling nu op het ministerie wordt gedaan, bij aanvragen die daarvoor
actief worden gedaan? Zo nee, wat is dan nu de praktijk? Wat verandert
een ambtshalve toepassing door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)
hieraan? Gaat DUO straks automatisch bij inburgeraars toetsen op mate
van verwijtbaarheid en automatisch een vermindering van de benodigde
terugbetaling doorvoeren? Zo nee, hoe werkt het dan? Hoe is het daarbij
geregeld met bezwaar en beroep? Wat betekent de nieuwe ambtshalve
toetsing, die ook terugwerkende kracht kan krijgen, voor deels voldane
terugbetalingen? Wordt hier automatisch op gecorrigeerd? Of geldt dat
hier actief een aanvraag toe moet worden gedaan door de inburgeraar?
En hoe geldt dat ten aanzien van de groep die reeds volledig heeft
terugbetaald? Komt deze in aanmerking voor een tegemoetkoming op de
rekening gebaseerd op de nieuw berekende mate van verwijtbaarheid? En

1

Staatscourant 13 december 2021, nr. 49155

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

3

zo ja, gebeurt dit automatisch of dient men hiertoe een verzoek bij DUO in
te dienen?
Of is het zo dat de groep die al volledig heeft terugbetaald niet onder de
regeling valt? Zo ja; hoe zit het in dat geval met de rechtsgelijkheid?
Tevens lezen de leden van de VVD-fractie dat deze wetswijziging
uitbreiding van (maatschappelijke) begeleiding mogelijk maakt bij
inburgeraars die hun lening bijna verbruikt hebben, maar nog niet zijn
ingeburgerd. Daarbij lezen deze leden dat deze groep inburgeraars in de
laatste fase van het inburgeringstraject begeleiding van gemeenten
krijgen, die bestaat uit maatwerk, gericht op het voldoen aan de inburgeringsplicht. Kan de regering nader toelichten wat deze begeleiding van
gemeenten precies inhoudt? Waar moeten deze leden concreet aan
denken bij extra begeleiding, die bestaat uit maatwerk? Wat wordt hier
meer geregeld dan al geregeld was met de 2.370 euro per statushouder
die altijd al beschikbaar werd gesteld aan gemeenten voor de maatschappelijke begeleiding van statushouders?
Deze leden achten dit voorstel enerzijds positief aangezien het zoveel
mogelijk maatwerk beoogt te geven aan het inburgeringstraject van deze
groep inburgeraars en daarmee inzet op een succesvolle participatie
binnen de Nederlandse samenleving, anderzijds zien deze leden ook het
risico op het ontstaan van rechtsongelijkheid en daarmee het creëren van
een ongelijk speelveld. Ontstaat hier niet het risico dat inburgeraars in de
ene gemeente wel de nodige extra begeleiding kunnen krijgen en in de
andere gemeente niet? Hoe wordt geborgd dat elke gemeente ook
daadwerkelijk in staat is om deze extra begeleiding zo goed mogelijk uit te
voeren en dat elke inburgeraar de begeleiding kan ontvangen die hij of zij
nodig heeft? Kunnen inburgeraars ook zelf een aanvraag doen voor extra
begeleiding in de laatste fase of is deze rol alleen weggelegd voor
gemeenten zelf?
De leden van de D66-fractie vinden het belangrijk dat jonge nieuwkomers die niet in staat zijn om het niveau van het inburgeringsexamen te
behalen worden ontheven van inburgeringsplicht op basis van
aantoonbaar geleverde inspanningen. Deze leden vragen op welke wijze
geanticipeerd kan worden op inwerkingtreding van de versoepelingen.
Deze leden vragen tevens of deze versoepelingen ook zullen gelden voor
leerlingen van bijvoorbeeld praktijkscholen.
De leden van de D66-fractie vragen hoe wordt omgegaan met inburgeraars die op basis van minimale termijnoverschrijdingen op basis van de
oude regels de gehele lening moesten terugbetalen en dit ook hebben
gedaan. Deze leden vragen waarom het verzoek tot ambtshalve draagkrachttoets niet met terugwerkende kracht wordt ingevoerd. Deze leden
constateren immers dat ook oudere gevallen hier gebruik van zouden
kunnen maken.
De leden van de D66-fractie constateren dat na heroverweging het
invoeren van een hardheidsclausule aan de Wi2021 achterwege wordt
gelaten. Deze leden vragen hoe de regering denkt te monitoren of
daadwerkelijk een hardheidsclausule niet nodig is en op welke wijze
signalen in de gaten worden gehouden wanneer deze behoefte wel zou
kunnen ontstaan.
De leden van de D66-fractie constateren dat ook met deze verbeteringen
in grote mate wordt uitgegaan van het initiatief van de inburgeraar om
voor uitstel, ontheffing, verlenging, vrijstelling of andere verzachtende
maatregelen in aanmerking te komen. Deze leden constateren juist dat
sommige groepen inburgeringsplichtigen handelingsverlegen zijn doordat
ze de taal niet machtig zijn, beperkte cognitieve capaciteiten hebben of
bijvoorbeeld te maken hebben met financiële/fysieke belemmeringen.
Deze leden vragen daarom of de regering heeft overwogen om inburgeringplichtigen vanuit de overheid actief te helpen en rechten onder de
aandacht te brengen wanneer zij mogelijk in aanmerking komen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

4

uitstel, ontheffing, verlenging, vrijstelling of andere verzachtende
maatregelen. Deze leden vragen een uitgebreide reflectie. Deze leden
vragen zich af of (ook hier) de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) een overweging is in het niet of minder proactief helpen
van inburgeringsplichtigen en zo ja, wat hieraan meer structureel gedaan
kan worden omdat dit vaker voor deze groep een belemmering lijkt te zijn.
De leden van de D66-fractie constateren dat pas in een latere fase lagere
regelgeving volgt om de begunstigende regelingen vorm te geven. Op dit
moment is daarom nog onhelder wat de precieze reikwijdte van de
delegatiegrondslagen is. Kan de regering in elk geval nadere duiding
geven over de plannen voor de groep inburgeringsplichtigen die ná
1 januari 2022, maar vóór de inwerkingtreding van de op dit voorstel
gebaseerde regelingen aan hun verplichtingen hebben voldaan? Deze
leden vragen tevens of de onduidelijkheid en het verschil in behandeling
niet leidt tot het wachten met het voldoen van de verplichtingen door
inburgeringsplichtigen tot deze wet is aangenomen.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering wat de geschatte extra
kosten zijn voor de voorgestelde mogelijkheid tot maatschappelijke
begeleiding van inburgeraars Wi2013 per jaar tot 2027.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering of het in de bedoeling ligt
dat gemeenten actief inburgeraars Wi2013 gaan benaderen met een
aanbod voor maatschappelijke begeleiding of dat dit volledig wordt
overgelaten aan het initiatief van de inburgeraars.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat voor de bepaling dat het
doorlopen van één ONA-examenpoging voldoende is om in aanmerking
te komen voor de ontheffing wegens aantoonbaar geleverde inspanningen (AGI)-verlenging nog nader onderzocht moet worden of het met
terugwerkende kracht ingevoerd kan worden. Deze leden betreuren dat zo
laat in het proces nog zaken onderzocht moeten worden, temeer omdat de
invoering van het nieuwe stelsel al een aantal keer is uitgesteld. Kan de
regering aangeven wanneer het onderzoek hiernaar, dat samen met de
DUO wordt gedaan, afgerond is? Kan de regering aangeven of zij
voornemens is een andere vorm van compensatie in te stellen, als blijkt
dat de terugwerkende kracht voor de voornoemde bepaling niet kan
worden gegeven? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat het mogelijk wordt de
lening gedeeltelijk kwijt te schelden bij een verwijtbare termijnoverschrijding en in uitzonderlijke gevallen de terugbetalingsplicht teniet
gedaan kan worden. Geldt de kwijtschelding van de lening met terugwerkende kracht eveneens voor mensen die voldoen aan de criteria, maar die
de lening al volledig hebben afbetaald, en dus niet alleen «voor
debiteuren die voor de invoering van deze wijziging zijn aangevangen met
de terugbetaling van hun lening»2? Wat betekent dit voor inburgeraars die
(eerder of net) klaar zijn met terugbetalen? Kan er een limitatieve lijst
worden gegeven van doelgroepen van inburgeraars die buiten de
terugwerkende kracht vallen? Kan de regering voorbeelden geven van
uitzonderlijke situaties waarbij de terugbetalingsplicht volledig teniet
wordt gedaan? Hoe verhouden boetes voor niet-tijdig inburgeren zich tot
de terugbetalingsverplichting in deze aanpassing? Kan het nog steeds
voorkomen dat boetes betaald moeten worden als de lening niet
terugbetaald hoeft te worden? Zo ja, waarom wordt dat wenselijk geacht?
Kan voor boetes ook begunstiging mogelijk worden gemaakt? Klopt het
dat hiervoor geen wetswijziging nodig zou zijn?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de regering blijft
procederen over het terugbetalen van de lening bij te late inburgering in
plaats van geschillen langs de nieuwe inzichten, over de onwenselijke
2

Kamerstukken II, 2021–2022, 36 078, nr. 3, blz. 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

5

hardvochtigheid van de wet, op te lossen. Eerder hebben deze leden de
regering hier ook op gewezen en trok de regering de betreffende zaak in.3
Deze leden wijzen hierbij ook naar een recente zaak, waarbij de rechter in
hoger beroep alsnog besloot dat de inburgeraar de lening niet terug
hoefde te betalen.4 Is er bereidheid om lopende zaken in te trekken en
meteen op te lossen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de regering in de memorie
van toelichting schrijft dat de mogelijkheid wordt gecreëerd voor een
ambtshalve draagkrachtoets bij het terugbetalen van de lening, maar dat
deze niet met terugwerkende kracht ingevoerd kan worden. Heeft de
regering een beeld van hoeveel nieuwkomers hierdoor wellicht een te
hoog bedrag moeten terugbetalen in verhouding tot het inkomen en dus
financieel in de knel komen? Zo nee, is zij voornemens de groep in kaart te
brengen?
De leden van de GroenLinks-fractie vinden dit een zorgelijk punt, ook in
het licht van het onlangs verschenen rapport van de Nationale
ombudsman «Een status met weinig armslag», waarin wordt geconcludeerd dat een gebrek aan kennis van rechten en plichten zorgt voor
ernstige financiële problemen bij statushouders.5 Ook stelt de
Ombudsman dat het terugbetalen van de lening vaak forse schulden met
zich meebrengt.6 Vindt de regering het tegen deze achtergrond nog
verantwoord om niet actiever een draagkrachtoets uit te laten voeren voor
de groep inburgeraars onder de oude wet? Kan zij op een andere wijze
deze groep wijzen op het recht op een draagkrachtoets? In hetzelfde
onderzoek concludeert de Nationale ombudsman dat DUO niet altijd
bereid is om soepel op te treden als er wel een betalingsregeling is, maar
deze door omstandigheden niet is nagekomen.7 Wat is de appreciatie van
de regering hiervan? Kan zij hierover in gesprek met DUO en de Kamer
hierover informeren?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de maatschappelijke
begeleiding van inburgeraars die hun lening bijna verbruikt hebben, maar
nog niet zijn ingeburgerd, de Einde Lening Inburgeringsplicht (ELIP)groep, zal worden uitgebreid. Om de uitvoerbaarheid te verbeteren wordt
met dit wetsvoorstel een grondslag gecreëerd voor deze taak, en daarmee
ook voor de noodzakelijke gegevensverstrekking vanuit DUO aan
gemeenten uit het Informatiesysteem Inburgering. Deze leden lezen dat
het vanwege de AVG niet is toegestaan dat DUO vooruitlopend op deze
grondslag al eerder gegevens uitwisselt met gemeenten. Eerder heeft de
regering gecommuniceerd dat de inwerkingtreding van deze verbetering
vertraging heeft opgelopen, vanwege problemen bij de uitvoering van de
nieuwe Wet inburgering.8 Deze leden vinden het zorgelijk dat gemeenten
op dit punt blijven aanlopen tegen de beperkingen van de oude wet. Dit
knelpunt zit ook nog eens bij de groep die veel baat heeft bij gemeentelijke regie, de ELIP-groep. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) gaf in haar brief van 15 april 2022 aan dat in afstemming
met de Vereniging Nederlands Gemeenten (VNG) gekeken zal worden hoe
het huidige proces in de tussenliggende periode kan worden verbeterd.9
Kan de regering aangeven wat de stand van zaken is van deze
afstemming? Is de regering bereid om gezien de vertraging van dit
wetsvoorstel en het feit «dat gemeenten hierdoor helaas nog langer op de
3

Kamerstukken II, 2021–2022, 358
ECLI:NL:RVS:2022:1079, Raad van State, 202103740/1/V6 (rechtspraak.nl)
5
Nationale ombudsman (2022). Een status met weinig armslag. Onderzoek naar de financiële
knelpunten van statushouders rond het sociaal minimum, blz. 13
6
Nationale ombudsman (2022). Een status met weinig armslag. Onderzoek naar de financiële
knelpunten van statushouders rond het sociaal minimum, blz. 13
7
Nationale ombudsman (2022). Een status met weinig armslag. Onderzoek naar de financiële
knelpunten van statushouders rond het sociaal minimum, blz. 21
8
Kamerstukken II, 2021–2022, 32 824, nr. 359
9
Kamerstukken II, 2021–2022, 32 824, nr. 359, blz. 3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

6

benodigde gegevensuitwisseling met DUO moeten wachten en de
ELIP-groep mogelijk tot die tijd niet de optimale begeleiding krijgt»10, om
met gemeenten meer verplichtende afspraken te maken over de besteding
van de extra middelen voor de ondersteuning van de «ondertussengroep»
en in het bijzonder de ELIP-groep en dit te monitoren? Zo nee, waarom
niet? Zijn er andere manieren om deze groep te bereiken en hen beter te
ondersteunen, zoveel mogelijk in de geest van de nieuwe wet?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de memorie van
toelichting dat er in de Wi2021 een grondslag wordt toegevoegd om de
verplichting om de volledige lening terug te betalen, wanneer de
inburgeringstermijn is overschreden, wordt beperkt. Ook regelt het
wetsvoorstel dat ambtshalve een draagkrachttoets wordt uitgevoerd. Kan
de regering nader toelichten wat de betekenis is van deze nieuwe
grondslagen in relatie tot de recente uitspraak van de Raad van State11?
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn benieuwd of de regering kan
toelichten voor hoeveel inburgeringsplichtigen de begunstigende regels
met betrekking tot zowel de beperking van de verplichting tot het volledig
terugbetalen van de lening als de ambtshalve draagkrachttoets, (naar
verwachting) effect heeft.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat in de memorie van
toelichting wordt uitgelegd dat de delegatiegrondslag voor de beperking
van de verplichting om de volledige lening terug te betalen met terugwerkende kracht zal worden toegepast op debiteuren die voor ingangsdatum
van deze wijziging zijn aangevangen met de terugbetaling van hun lening.
Deze leden vragen de regering toe te lichten voor hoeveel inburgeringsplichtigen dit (naar verwachting) betreft.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat door middel van het
voorgestelde wetsvoorstel enkele grondslagen worden gecreëerd om in
de lagere regelgeving aanpassingen te doen ter verzachting van enkele
hardheden. Deze leden vragen de regering nader toe te lichten wanneer
verwacht wordt dat de lagere regelgeving in werking zal treden. Kan de
regering de Kamer te zijner tijd per brief informeren over de uitwerking in
lagere regelgeving?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben begrip voor het advies van
de Raad van State aangaande het feit dat de verhouding tussen enerzijds
het onverkort van toepassing laten zijn van de Wi2013, maar tegelijkertijd
aanpassingen doorvoeren om enkele hardheden te verzachten, enigszins
op gespannen voet staat met elkaar. Er is voor gekozen om het wettelijk
kader van de Wi2013 onverkort van toepassing te laten blijven op
degenen die op het moment van de inwerkingtreding van de Wi2021 het
inburgeringstraject nog niet hadden afgesloten. Bij de behandeling van de
Wi2021 hebben diverse partijen (o.a. VNG, Divosa, Vluchtelingenwerk
Nederland) aangedrongen op het creëren van een soepel overgangsrecht.
Volgens de regering stuitte dit op bezwaren van onder andere rechtsongelijkheid, willekeur en ingewikkelde financiële trajecten waardoor is
afgezien van een het creëren van een soepel overgangsrecht. Deze leden
vragen de regering, in het licht van het advies van de Raad van State,
nader te motiveren waarom deze bezwaren niet van toepassing zijn op
voorgesteld wetsvoorstel en daarbij ook toe te lichten welke kaders van de
Wi2013 als zodanig overeind blijven.
3. Samenhang andere trajecten
Voortbordurende op het hierboven gemaakte punt inzake gemeentelijke
begeleiding hebben de leden van de VVD-fractie bredere zorgen over
het risico op mogelijke rechtsongelijkheid en het ongelijke speelveld dat
10
11

Kamerstukken II, 2021–2022, 32 824, nr. 359, blz. 2
ECLI:NL:RVS:2022:1079

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

7

wordt gecreëerd door deze wetswijziging. De wijziging leidt ertoe dat
binnen de groep inburgeringsplichtigen die onder Wi2013 valt, onderscheid zal ontstaan waarmee naast het onderscheid tussen Wi2013 en
Wi2021 nader onderscheid zal worden gemaakt. Met het oog op het
belang van een gelijk speelveld voor een volwaardige en volledige
inburgering voor iedere statushouder willen deze leden aansturen op een
balans tussen enerzijds maatwerk en anderzijds het volwaardig functioneren van de inburgeringstrajecten. Op welke wijze borgt de regering een
zo gelijk mogelijk speelveld voor alle inburgeraars in het kader van de
voorgestelde versoepelingen?
Over het algemeen zijn de leden van de GroenLinks-fractie benieuwd of
de regering naar aanleiding van het rapport van de Nationale ombudsman
verbeteringen kan doorvoeren in zowel de Wi2013 als de Wi2021. Heeft
het rapport tot nieuwe inzichten geleid bij de regering? Zijn er actiepunten
uit voortgekomen? Zo ja, op welke punten? Zo nee, waarom niet? In de
brief over de uitkomsten van de brede verkenning naar verbetermogelijkheden voor het huidige inburgeringsstelsel gaf de Minister van SZW aan,
samen met DUO, te willen kijken of in gesprek met de medisch adviseur
de regels ten aanzien van de beoordeling van psychische klachten kunnen
worden versoepeld en wat daarvoor eventueel nodig is.12 Is inmiddels
bekend of de regels ten aanzien van de beoordeling van psychische
klachten kunnen worden versoepeld? Wat is de stand van zaken, zo
vragen deze leden. En hoe staat het met het voornemen om een extern
onderzoek te laten uitvoeren naar het vereiste aantal examenpogingen in
het kader van de AGI-ontheffing?13
4. Gevolgen voor de regeldruk
5. Misbruik en oneigenlijk gebruik
De leden van de PVV-fractie vragen welke mogelijke concrete vormen
van misbruik en oneigenlijk gebruik bij de uitwerking van de lagere
regelgeving worden voorzien. Deze leden vragen de regering verder welke
preventieve maatregelen zij neemt om deze vormen van misbruik en
oneigenlijk gebruik te voorkomen.
6. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de regering het denkbaar
acht dat een grote groep inburgeraars die reeds aan het terugbetalen is of
al volledig heeft terugbetaald door de nieuwe grondslagen in dit
wetsvoorstel alsnog in aanmerking komt voor (gedeeltelijke) kwijtschelding. Zo ja, hoe groot zou deze groep kunnen zijn en hoe hoog schat
de regering daarmee de derving van inkomsten waarmee rekening was
gehouden in de Rijksbegroting? Is het realistisch dat dit volledig kan
worden opgevangen via de middelen voor verbeterplan Wet inburgering
2013?
De leden van de CDA-fractie lezen dat DUO een analyse op kosten nog
niet heeft kunnen geven omdat deze in grote mate afhankelijk is van de
uitwerking in lagere regelgeving. De leden van de CDA-fractie vragen zich
af of hier inmiddels meer zicht op is. In welke orde van grote worden de
uitvoeringskosten verwacht? Is de verwachting dat de uitvoeringskosten
voldoende kunnen worden gedekt uit de middelen verbeterplan Wet
inburgering 2013? Hoe groot is dit budget/deze post?

12
13

Kamerstukken II, 2021–2022, 32 824, nr. 348, blz. 6
Kamerstukken II, 2021–2022, 32 824, nr. 348, blz. 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

8

De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat in de reactie van
de VNG op de internetconsultatie wordt aangegeven dat de «ondersteuning uitvoerbaar en betaalbaar moet blijven. Bij uitbreiding van de
maatschappelijke begeleiding aan de ELIP-groep is het essentieel dat
gemeenten passende financiële middelen ontvangen en dat belemmeringen voor de uitvoering worden weggenomen». De VNG wenst hierover
met het Rijk in gesprek te treden. In de memorie van toelichting is
aangegeven dat bestuurlijke afspraken met de VNG inclusief financieel
kader volgen. Deze leden vragen wanneer verwacht wordt dat deze
afspraken gemaakt zullen zijn. Wat zijn de verwachte kosten die hiermee
gemoeid zijn? Wordt de Kamer over het verloop en de resultaten van deze
bestuurlijke afspraken nader geïnformeerd?
7. Advies en consultatie
De leden van de VVD-fractie lezen dat de regering aangeeft dat de
uitvoerbaarheid in belangrijke mate zal afhangen van de uitwerking in
lagere regelgeving. Wanneer verwacht de regering de lagere regelgeving
beschikbaar te hebben? Is de regering bereid die uitwerking bij de Kamer
voor te hangen?
De leden van de D66-fractie constateren dat in de internetconsultatie is
geopperd het woord «blijvend» te schrappen van artikel 6 van de Wi2013.
Deze leden delen de opvatting dat sprake kan zijn van langdurige ziekte of
psychische klachten waar niet binnen drie jaar van hersteld kan worden.
Deze leden vragen of kan worden toegelicht hoe de wet uitwerkt voor
personen die bijvoorbeeld naar verwachting vier jaar ziek zijn en in die
periode niet in staat zullen zijn om een inburgeringstraject te starten.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering welke concrete
relevante bestuurlijke afspraken met de VNG, inclusief financieel kader,
zullen worden gevolgd om de ondersteuning door gemeenten
«uitvoerbaar en betaalbaar» te houden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat VNG en DUO enkele voorbehouden plaatsen bij de uitvoerbaarheid gelet op de uitwerking in lagere
regelgeving. Wanneer is deze lagere regelgeving beschikbaar? Wanneer is
bekend wat de gevolgen van deze lagere regelgeving zijn voor VNG en
DUO? Terzake de uitvoerbaarheid merkt de VNG op dat de gegevensuitwisseling vanuit DUO geregeld dient te worden. Is dit voorzien en
geregeld, ook in AVG-technische zin? De leden van de CDA-fractie vragen
hier mede naar n.a.v. een eerder probleem in de adressenkoppeling
tussen COA en DUO waardoor het inburgeringsproces diende te worden
stilgelegd en mensen een verkeerde brief ontvingen. Hoewel vervelend,
kan dat gebeuren maar wat de leden van de CDA-fractie betreft wel reden
om hier nu extra oog voor te hebben.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat de wetenschappelijke
commissie van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) in
haar advies/consultatie niet heeft aangegeven dat de hardheidsclausule
geschrapt zou moeten worden, maar de noodzaak ervan nader te
motiveren. Volgens de regering kan beter maatwerk worden geboden
door middel van het op nul stellen van boetes in uitzonderlijke situaties en
is een hardheidsclausule bij nader inzien niet nodig. Deze leden vragen
nader toe te lichten waarom de regering een hardheidsclausule niet van
toegevoegde waarde acht en daarbij ook in te gaan op de argumentatie
van de VNG die een hardheidsclausule wel nodig vindt (en waarvoor ook
andere partijen in de internetconsultatie hebben gepleit). Heeft de
regering overwogen over het verwijderen van de hardheidsclausules
opnieuw advies te vragen van de Raad van State? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

9

De leden van de GroenLinks-fractie betreuren ten zeerste dat de
hardheidsclausule is komen te vervallen in de laatste versie van het
wetsvoorstel. De regering wijst naar de mogelijkheid tot nihilstelling bij
boetes. Zoals deze leden ook hebben aangegeven in het commissiedebat
Inburgering en integratie van 20 april 202214, zijn deze leden verbaasd
over dit besluit, omdat de regering mede naar aanleiding van de
kinderopvangtoeslagaffaire juist op verschillende terreinen de hardheidsclausule aan het opnemen is. Hoe rijmt de regering het besluit om de
hardheidsclausule niet meer op te nemen met het regeerakkoord, waarin
staat: «In de uitvoering moet ruimte zijn om af te wijken als de gevolgen
voor mensen onevenredig groot zijn. Waar mogelijk krijgen professionals
in de uitvoering meer beslisruimte. We nemen daarvoor hardheidsclausules op in de wet»?15 En hoe rijmt de regering dat met de kabinetsreactie
op het rapport «Ongekend onrecht», waarin het voornemen staat om de
menselijke maat centraal te stellen door het creëren van «veiligheidsventielen» in wetgeving, onder meer door middel van de hardheidsclausule?16
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het goed dat nihilstelling
mogelijk is door gemeenten. Tegelijkertijd stellen deze leden dat een van
de lessen van de kinderopvangtoeslagaffaire is dat de bestaande
wettelijke instrumenten om maatwerk te bieden niet afdoende zijn
geweest. Wat is er op tegen om het zekere voor het onzekere te nemen
door toch (en desnoods onnodig) een hardheidsclausule op te nemen in
de wet? Biedt het verankeren van een hardheidsclausule in de wet niet
meer rechtszekerheid dan het opnemen van «regels ter begunstiging» in
een algemene maatregel van bestuur (AMvB), welke laatste zonder
tussenkomst van het parlement kan worden gewijzigd? In hoeverre zou de
hardheidsclausule van belang kunnen zijn voor meer maatwerk bij
niet-sanctionerende besluiten, zoals het verlenen van ontheffing,
vrijstelling of termijnverlenging? Kan de regering aangeven bij welke
andere wetten zowel een nihilstelling als een hardheidsclausule is
opgenomen en hoe deze wetten volgens de regering verschillen van het
voorliggend wetsvoorstel?
De leden van de GroenLinks-fractie zouden de regering met klem willen
verzoeken om de hardheidsclausule alsnog in de inburgeringswet op te
nemen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Minister van SZW in haar
brief van 15 april 2022 aangeeft dat de nadere uitwerking van de
mogelijkheid tot verlaging of nihilstelling van de boete in beleidsregels
wordt vastgelegd.17 Hoe wil de regering voorkomen dat inburgeraars die
inburgeren, voordat de beleidsregels voor de handhaving van de
inspanningsverplichting zijn opgesteld, hiervan nadeel ondervinden? Hoe
wil de regering stimuleren dat gemeenten ook beleidsregels opstellen
voor de handhaving van de inspanningsverplichting? Kan de regering dit
niet beter verplichten, zo vragen deze leden.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de Nederlandse orde
van advocaten (NOvA) bij de internetconsultatie de suggestie doet om
juridische bijstand te vergoeden bij een verzoek om ontheffing of
vrijstelling van de inburgeringsplicht of om verlenging van de termijn. De
NOvA stelt dat het aanvragen van een ontheffing of vrijstelling van de
inburgeringsplicht of verlenging van de termijn mogelijk complexer kan
zijn voor inburgeringsplichtigen dan op dit moment wordt gedacht. In
reactie op dit voorstel stelt de regering dat zij geen aanleiding ziet om de
huidige praktijk van aanvragen van een ontheffing of vrijstelling van de
inburgeringsplicht of verlenging van de termijn aan te passen, omdat deze
14

Commissiedebat SZW, Inburgering en integratie, 20 april 2022.
Coalitieakkoord «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst», blz. 5
16
Kamerstukken II, 2020–2021, 35 510, nr. 4, blz. 13
17
Kamerstukken II, 2021–2022, 32 824, nr. 359
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

10

te moeilijk zou zijn. De genoemde reden voor het niet vergoeden van
rechtsbijstand bij een aanvraag tot ontheffing, vrijstelling of verlenging is
dat «DUO inburgeringsplichtigen meerdere keren gedurende hun
inburgeringstermijn informeert over hun rechten en plichten met
betrekking tot de Wet inburgering»18. Deze leden vinden deze reactie te
kort door de bocht.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het klopt dat de informatie
van DUO is geschreven op taalniveau A2, dat dit het niveau is dat men na
afloop van de inburgering moet hebben behaald en dat men zolang men
gedurende het traject «op weg is naar» niveau A2 moeite zal hebben om
deze informatie te begrijpen. Klopt het dat de informatie van DUO over de
rechten en plichten in de Wet inburgering veel inburgeringsplichtigen
daarom niet bereikt en/of voor hen te ingewikkeld is? Zo nee, waarom
niet? Ziet de regering het rapport van de Nationale ombudsman, waarin
wordt gesteld dat een groot aantal zaken, zoals een vluchtelingenachtergrond, een kleine sociale cirkel, de Nederlandste taal nog niet machtig
zijn, nadelig effect hebben op het doenvermogen van statushouders niet
als voldoende aanleiding om opnieuw te kijken naar de huidige praktijk?19
Zo nee, waarom niet? In hoeverre is sprake van het voorop stellen van het
burgerperspectief in de dienstverlening, zoals in de memorie van
toelichting wordt gesteld20, bij het niet vergoeden van de rechtsbijstand
bij een aanvraag tot ontheffing, vrijstelling of verlenging?
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de regering tevens stelt
dat het voorstel van de NOvA in een bredere context kan worden bezien,
waarin vanuit een principiëler vraagstuk wordt gekeken naar het principe
van zelfredzaamheid. Een dergelijke beschouwing reikt echter verder dan
de Wet inburgering en valt daarmee buiten het bestek van dit
wetsvoorstel, aldus de regering. Waarom is ervoor gekozen om het
principe van zelfredzaamheid buiten het bestek van dit wetsvoorstel te
laten, terwijl het hier gaat om een zeer kwetsbare doelgroep waarbij het
niet realistische uitgangspunt van «eigen verantwoordelijkheid voor
inburgering» juist een belangrijke reden is voor de huidige verbetervoorstellen, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in het advies van de VNG
het verzoek te onderzoeken of aan de groep inburgeringsplichtigen die
door Covid-19 niet meer in aanmerking zouden komen voor de
ONA-vrijstelling voor werkenden (met terugwerkende kracht) ontheffing
kan worden verleend. De regering ziet dit niet als noodzakelijke wijziging
of als mogelijk hardvochtig effect. De leden van de ChristenUnie-fractie
vragen de regering nader toe te lichten of in te schatten is hoe groot de
groep is die in dit kader potentieel benadeeld is door Covid-19 en of er
relevante trends zijn geweest gedurende de Covid-19-periode in het aantal
inburgeringsplichtigen aan wie ontheffing is verleend op grond van de
ONA-vrijstelling voor werkenden.
Het lid van de BBB-fractie is blij dat de adviezen van de Raad van State
overgenomen zijn. Met betrekking tot de rol van de gemeenten vraagt het
lid van de BBB-fractie zich af of de ondersteuning uitvoerbaar en
betaalbaar blijft. In dit kader merkt VNG ook op dat de gegevensuitwisseling vanuit DUO geregeld dient te worden. Het lid van de BBB-fractie
verzoekt de regering dan ook de Kamer te zijner tijd per brief informeren
over de uitwerking van lagere regelgeving, en daarbij in het bijzonder in te
gaan op de haalbaarheid en betaalbaarheid van ondersteuning door
gemeenten en gegevensuitwisseling tussen VNG en DUO.
18

Kamerstukken II, 2021–2022, 36 078, nr. 3, blz. 8
Nationale ombudsman (2022). Een status met weinig armslag. Onderzoek naar de financiële
knelpunten van statushouders rond het sociaal minimum, blz. 13
20
Kamerstukken II, 2021–2022, 36 078, nr. 3, blz. 6
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

11

Net als de VNG vraagt het lid van de BBB-fractie zich af hoe de regering
aankijkt tegen de te verwachten extra kosten voor gemeenten voor de
begeleiding aan inburgeringsplichtigen onder de Wi2013 ter bespoediging
van de afronding van de inburgeringsplicht, aangezien veel gemeenten
deze taak nu al uitvoeren zonder dat daarvoor een wettelijke grondslag is.
Wat zijn de te verwachten kosten en hoe worden deze vergoed?
De Wi2021 kent een evaluatie. Het lid van de BBB-fractie verzoekt de
regering de wijzigingen uit het voorliggende wetsvoorstel te betrekken bij
de evaluatie van de Wi2021. Kan de regering dit toezeggen?
II. Artikelsgewijs
De voorzitter van de commissie,
Kuzu
Adjunct-griffier van de commissie,
Blom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 078, nr. 6

12