TOETSINGSKADER RISICOREGELINGEN RIJKSOVERHEID
Inleiding
Via de regeling Groeifaciliteit helpt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat bedrijven bij
het aantrekken van risicodragend vermogen door garanties te verstrekken op achtergestelde
leningen van banken en op aandelen van participatiemaatschappijen. De Groeifaciliteit is in 2007,
kort voor het begin van de kredietcrisis, operationeel geworden en kan ondernemingen in een
groeifase, bij bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij het aantrekken van
risicokapitaal.
Initieel zou de Groeifaciliteit per 1 juli 2020 uitgefaseerd worden zoals aangekondigd in de
Kamerbrief van 15 februari 2018 omdat de doelstelling door Invest-NL zou worden overgenomen. 1
Door de aanhoudende gevolgen van het coronavirus is besloten de regeling te verlengen tot 1 juli
2023. Dit is aangekondigd in de Kamerbrief van 21 januari jl. 2 De regeling is toen ook inhoudelijk
aangepast om bedrijven getroffen door de coronacrisis tegemoet te komen. Voorgesteld wordt nu
om de regeling met 1 jaar te verlengen, tot 1 juli 2024. Invest-NL richt zich namelijk op een
andere doelgroep dan de Groeifaciliteit. Ook zal de horizontermijn van de regeling dan gelijk lopen
met die van andere risicokapitaalregelingen (te weten de Vroege Fase Financiering, Seed Capital
regeling, Innovatiekrediet) en kunnen deze evaluaties in samenhang bezien worden, conform de
motie het lid van Strien c.s. 3
Probleemstelling en rol van de overheid
1. Wat is het probleem dat aanleiding is voor het beleidsvoorstel?
De Groeifaciliteit is in het leven geroepen om garanties te verschaffen ter dekking van aan mkbondernemingen verstrekt risicokapitaal in de vorm van aandelenkapitaal of achtergestelde
leningen. De garantiemaatregel dient om mkb-ondernemingen te helpen verder te groeien en om
de overdracht van ondernemingen aan een nieuwe generatie eigenaren te bevorderen.
In de Kamerbrief van 15 februari 2018 over de komst van Invest-NL staat dat de Groeifaciliteit zal
worden uitgefaseerd per 1 juli 2020, mede omdat de doelen van de Groeifaciliteit via Invest-NL
kunnen worden bereikt. Door het uitbreken van de coronacrisis is besloten om de Groeifaciliteit
langer in stand te houden, tot 1 juli 2023, om de toegang tot financiering voor de doelgroep van de
Groeifaciliteit te waarborgen. De Groeifaciliteit is ook toegankelijk voor een breder segment van het
mkb dan de investeringsfocus van Invest-NL. De regeling richt zich namelijk niet alleen op
bedrijven in de groeifase maar ook op bedrijven in de overnamefase & op balansversterking voor
bedrijven. Invest-NL richt zich op het innovatieve mkb en op bedrijven die bijdragen aan de
energietransities. De Groeifaciliteit staat open voor het innovatieve en het brede mkb en voor
verschillende sectoren.
Vanuit de gebruikers van de Groeifaciliteit is aangegeven dat de uitfasering van de regeling niet
gewenst zou zijn vanwege de economische onzekerheden. De Groeifaciliteit is namelijk een
instrument dat juist bij economische onzekerheid meer zekerheid aan financiers & ondernemers
kan bieden. 4 Daarom is de Groeifaciliteit ten tijde van de coronacrisis verlengd tot 1 juli 2023 5. Om
tijdens de coronacrisis zoveel mogelijk bedrijven toegang te kunnen verlenen hebben de gebruikers
van de Groeifaciliteit tevens aangegeven dat het wenselijk was om de maximale financiering die
per onderneming onder garantie kan worden gebracht te verhogen naar €50 miljoen en de
maximale financiering per financier gelijk te trekken tot €25 miljoen. Deze bedragen zijn in 2021
aangepast. 6

Kamerstuk 28165, nr. 281.
Kamerstuk 35420, nr. 217.
Kamerstuk 35925, nr. 23
4
Dialogic: Evaluatie SEED-Capital-regeling, Groeifaciliteit en Dutch Venture Initiative
5
Kamerstuk 35420, nr. 217
6
Staatscourant 2021, 33309
1
2
3

Voorgesteld wordt nu de regeling te verlengen tot 1 juli 2024. Vanuit de markt is nog vraag naar
de Groeifaciliteit, mede door de economische onzekerheid. Daarnaast worden de doelen van de
Groeifaciliteit niet door Invest-NL ingevuld zoals eerder was voorzien. Door de regeling te
verlengen loopt deze ook gelijk met de andere risicokapitaalregelingen en kunnen de evaluaties in
samenhang worden bezien. De evaluaties worden naar verwachting eind 2023 afgerond.
2. Waarom rekent de centrale overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem op
te lossen?
Een regeling als de Groeifaciliteit dient op centraal niveau beheerd te worden omdat de betreffende
problematiek landelijk geldt en in de praktijk ook aansluit bij landelijk opererende banken en
participatiemaatschappijen. De regeling vergt ook een bepaalde schaalomvang en kritische massa.
Door de economische onzekerheid is het ook van belang dat er geen problemen ontstaan met het
aantrekken van financiering in de toekomst. De regeling kan in deze situaties het verschil maken in
het aantrekken van financiering.
3. Is het voorstel voor de risicoregeling:
a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt, en/of
b) het beste instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden
bewerkstelligd ten opzichte van andere beleidsinstrumenten? Maak een vergelijking met
alternatieve beleidsinstrumenten.
Ja voor zowel a) als voor b). De regeling dient voor transacties/investeringen waar financiering van
en voor ondernemingen noodzakelijk is, waarbij het risico’s betreft die in de markt niet zonder
meer kunnen worden ondergebracht.
De regeling kent een aantal karakteristieken dat er voor zorgt dat de belangen van de betrokken
banken/participatiemaatschappijen (ppm’s) en de overheid in evenwicht worden gehouden en
daarmee aansluiten bij de markt waardoor een optimale doelmatigheidswinst wordt bewerkstelligd:
-

-

-

-

-

-

De eis van “fresh money”, waarmee voorkomen wordt dat bestaande risicoposities van
de bank/PPM voor de helft worden doorgeschoven naar de overheid;
Bij vervroegde aflossing van de lening wordt garantieprovisie berekend tot aan het
einde van de looptijd. Als de bank/PPM na enige tijd constateert dat zij het volledige
risico zou willen dragen, kan zij zich niet onttrekken aan de garantie en de daaruit
voortvloeiende verplichtingen.
De overheid stelt de eis dat de te financieren ondernemingen “in de kern gezond” zijn.
Er moet voldoende continuïteit- en rentabiliteitsperspectief aanwezig zijn. Dit wordt
vooraf individueel getoetst.
De overheid kan meeprofiteren via een zgn. equity kicker (ingezet bij hogere
risicoprofielen): deze geeft de overheid bij verkoop van de aandelen een additioneel
rendement, bovenop de reguliere premie. De equity kicker is een percentage van de
winst die op door de overheid gegarandeerde financiering wordt gemaakt, zodat de
overheid meeprofiteert van de (over)winsten die op de exits worden gemaakt.
De omvang van de garanties valt goed te meten op het tijdstip van toekenning.
Een 50/50 risicodeling bank/PPM en overheid; de maximale garantie is 50% en
leningen worden (behoudens opschorting) volgens een vast aflossingsschema
afgebouwd. Er is geen sprake van een ‘first-loss’ garantie.
De voorwaarden zijn gebaseerd op een realistische risicoanalyse. Elke aanvraag wordt
individueel beoordeeld. Uit evaluatie blijkt dat het beoordelingsproces van individuele
aanvragen adequaat is ingericht en professioneel is vormgegeven.
De premies zijn marktconform. De evaluatie uit 2018 bevestigt dit.

Afgezet tegen een subsidieregeling geldt dat de garantieregeling kostendekkend werkt en daarmee
efficiënter is. In de prijsstelling van de premie is naast het dekken van de risico’s ook rekening
gehouden met de uitvoeringskosten van de regeling. Bij de ontwikkeling van de regeling zijn
participatiemaatschappijen en banken geconsulteerd. Daaruit is gebleken dat alternatieven als

subsidies, participaties of andere kasstromen voor dit segment minder effectief moeten worden
geacht.
Er zijn voor participatiemaatschappijen geen andere regelingen voor garanties op risicokapitaal in
de doelgroep. De SEED capital regeling betreft een co-financieringsregeling die zich richt op het
verstrekken van kapitaal op fondsniveau van participatiemaatschappijen die zich specifiek richten
op early stage investeringen, terwijl de Groeifaciliteit investeringen in ondernemingen in een latere
levensfase garandeert. Qua doelstelling hebben de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen en met
name Invest-NL ook als doel investeringen in een latere levensfase te garanderen maar richten
deze partijen zich primair op innovatieve bedrijven.
4. Op welke wijze wordt het nieuw aan te gane risico gecompenseerd door risico’s vanuit
andere risicoregelingen binnen de begroting te verminderen?
Dit gebeurt niet. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat kent verschillende instrumenten
(zowel garanties als leningen) die zich richten op bedrijfsfinanciering, maar de Groeifaciliteit is de
enige regeling die zich richt op het aantrekken van risicodragend vermogen voor het brede mkb.
Risico’s en risicobeheersing
5. Wat zijn de risico’s van de regeling voor het Rijk:
a. Wat is het totaalrisico van de regeling op jaarbasis? Kent de regeling een totaalplafond?
De totale portefeuille met onder de Groeifaciliteit gegarandeerde financieringen bedraagt, op basis
van de huidige inzichten en het gebruik tot nu toe, per eind 2022 bruto maximaal €112,14 mln.
Het uitstaande garantieobligo bedraagt derhalve 50% hiervan, maximaal €56,07 mln. Het jaarlijkse
garantieplafond bedraagt € 85 mln.
De gemiddelde provisie-inkomsten over de huidige portefeuille bedragen historisch gemiddeld
ongeveer 3%. De verwachte inkomstenstroom aan provisies en fees is naar berekening van RVO
toereikend om eventuele verliezen af te dekken.
b. Hoe staan risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding?
De regeling moet voldoen aan de eisen van de Europese Commissie, en daarmee ook aan die van
de CRR, inzake staatsteun en dient gebaseerd te zijn op ten minste kostendekkendheid. Dit houdt
in dat om te vermijden dat sprake is van staatsteun, een premie gehanteerd moet worden die
omvat:
•
het risico op basis van een rating;
•
de fictieve kosten van kapitaalbeslag, volgens de berekeningswijze van het
staatssteunkader inzake garanties (voor de Groeifaciliteit zijn de jaarlijkse capital costs
0,48%);
•
de uitvoeringskosten van de overheid.
Financiers betalen om de garantie te verwerven in ieder geval een eenmalige premie van 1% van
het garantiebedrag vooraf en vervolgens een premie over het uitstaande garantiebedrag. Voor
participaties is uitgegaan van 3% per jaar en voor achtergestelde leningen ook 3%. De huidige
gemiddelde premie bedraagt 3%. De premie kan bij aanvang van de garantiemaatregel naar boven
worden bijgesteld of gedurende de looptijd worden herzien om ervoor te zorgen dat de premies de
kosten van de regeling blijven dekken.
c. Wat is de inschatting van het risico voor het Rijk in termen van waarschijnlijkheid,
impact, blootstellingduur en beheersingsmate?
De inschatting van het risico bestaat uit de beoordeling en eventueel aanpassing van de conclusies
van de financier over dit onderwerp. Uiteraard kan een risico variëren gedurende de looptijd van de
garantie (maximaal 12 jaar, huidige gemiddelde looptijd is 7 jaar). Inschattingen van het
kredietrisico zijn gebaseerd op de risicomodellen en -inschatting, die banken/PPM’s hanteren bij de
financiering. Op basis van eigen analyse van RVO en die van PPM’s en banken wordt bepaald welke

vergoeding voor de betreffende garantieverlening moet worden toegepast. De te ontvangen
vergoeding vormt daarmee een adequate beloning voor het te lopen risico. Om op een
voortdurende wijze te kunnen beoordelen of de regeling zichzelf financiert, worden periodiek de
cijfers bezien. Indien nodig zullen maatregelen genomen worden, zo zijn de provisies voor
achtergestelde leningen in 2018 verhoogd van 2,5% naar 3%.
6. Welke risico-beheersende en risico-mitigerende maatregelen worden getroffen om het
risico voor het Rijk te minimaliseren? Heeft de budgettair verantwoordelijke minister
voldoende mogelijkheden tot beheersing van de risico’s, ook als de regeling op afstand van
het Rijk wordt uitgevoerd?
7. Bij complexe risico's: hoe beoordeelt een onafhankelijke expert het risico van het voorstel
en de risico-beheersende en risico-mitigerende maatregelen van Rijk?
Beantwoording vraag 6 en 7: Het ligt in de rede de uitvoering bij RVO te houden, waar veel
ervaring aanwezig is met het uitvoeren van langdurige garantieregelingen. Bij RVO is een team
werkzaam dat toegerust is met de kennis en ervaring om garantieaanvragen en wijziging te
kunnen beoordelen. Daarnaast is een commissie met externe deskundigen geïnstalleerd, die alle
voorstellen beoordeelt. De Commissie toetst - additioneel aan RVO - het risico van het betreffende
voorstel en bij positief advies wordt de premie bepaald op basis van het te lopen risico. Op deze
wijze zijn de institutionele kaders adequaat ingericht.
Het risico voor het Rijk wordt geminimaliseerd doordat de financier actief en winst georiënteerd
beheer dient uit te voeren. Alleen als dit in geval van een declaratie aangetoond kan worden vindt
er uitkering plaats. Het belang van het Rijk en de financier lopen in deze werkwijze gelijk. Er is dus
geen sprake van een onvoorwaardelijke garantie maar er vindt ook nog een inhoudelijke toetsing
plaats in geval van een claim. Wijzigingen in een financiering dienen in de regel ook vooraf ter
goedkeuring voorgelegd te worden aan RVO.
Vormgeving
8. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker? Is
deze premie kostendekkend en marktconform. Zo nee, hoeveel budgettaire ruimte wordt
het door het vakdepartement specifiek ingezet?
Financiers betalen om de garantie te verwerven in ieder geval een eenmalige premie van 1% van
het garantiebedrag vooraf en vervolgens een premie over het uitstaande garantiebedrag. Voor
participaties en achtergestelde leningen geldt een provisie van 3% per jaar. Deze jaarlijkse premie
kan gedurende de looptijd van de garantiemaatregel worden herzien en zo nodig naar boven
worden bijgesteld om ervoor te zorgen dat de premies de kosten van de regeling blijven dekken.
De premie staat los van de equity-kicker of vaste verhoogde provisie (zie vraag 3), die bij de PPM
cq. bank additioneel in rekening wordt gebracht bij een verhoogd risico.
De mate waarin de provisie wordt doorberekend aan de eindgebruiker verschilt per financier.
Banken belasten vrijwel altijd door, bij PPM’s verschilt dit per fonds.
9. Hoe wordt de risicovoorziening vormgegeven?
Er is een begrotingsreserve voor de Groeifaciliteit ingesteld. De omvang van de begrotingsreserve
was ultimo 2023 € 66,79 mln. Het saldo van premie-ontvangsten en verliesdeclaraties wordt
gestort dan wel onttrokken aan deze reserve.
10. Welke horizonbepaling wordt gehanteerd (standaardtermijn is maximaal 5 jaar)?
De nieuwe horizonbepaling voor de Groeifaciliteit is 1 juli 2024.
11. Wie voert de risicoregeling uit en wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?

De uitvoeringskosten van de regeling bedragen ca. € 0,2 mln per jaar en hebben betrekking op de
beoordeling van de ingediende voorstellen en vervolgens waar van toepassing het beheer bij RVO.
Deze kosten zijn geheel in de garantiepremie verwerkt.
12. Hoe wordt de regeling geëvalueerd, welke informatie is daarvoor relevant en hoe wordt een
deugdelijke evaluatie geborgd?
De Groeifaciliteit wordt eens in de 5 jaar geëvalueerd. In 2018 is de regeling geëvalueerd door de
Erasmus Universiteit, Erasmus Center for Entrepreneurship & Dialogic. De volgende evaluatie wordt
naar verwachting eind 2023 afgerond.