Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 799

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 augustus 2014
Op 15 augustus jongstleden hebben de Minister van Economische Zaken
en ik u, mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, geïnformeerd over de inzet van het kabinet om op
nationaal en Europees niveau bedrijven die worden getroffen door de
Russische boycot te ondersteunen (Kamerstuk 21 501-20, nr. 904).
Sindsdien zijn er door zowel Nederland als de Europese Commissie
stappen gezet in de uitwerking en implementatie van maatregelen.
Daarnaast heeft Rusland een aantal producten van de lijst gehaald van
producten waarvan invoer verboden is. Met deze brief informeer ik u over
deze voortgang en ontwikkelingen. Tevens ga ik in op de Nederlandse
inzet in de extra Landbouw- en Visserijraad van 5 september aanstaande
ten behoeve van het Algemeen Overleg op 2 september aanstaande.
Effecten boycot
Vorige week publiceerde het CBS cijfers over de effecten van de Russische
boycot. De cijfers laten zien dat de macro-economische impact vooralsnog
van beperkte omvang is, maar dat op bedrijfsniveau de effecten
ingrijpend kunnen zijn. Het CBS meldt dat Nederlandse bedrijven in 2013
circa € 300 miljoen verdienen aan de Nederlandse directe exportwaarde
van de boycotgoederen van ongeveer € 500 miljoen (circa 2% van de
totale agrarische export van Nederland). Hier zijn ongeveer 5000 banen
aan verbonden. Het gaat hierbij met name om bedrijven in de landbouw
en de voedingsmiddelenindustrie, maar ook in andere gerelateerde
bedrijfstakken zoals de groothandel, transport en uitzendbureaus. Behalve
door directe export wordt tevens door export via derde landen aan de
Russische vraag verdiend. Zo gaat ook een significant deel van onze
export via Polen en de Baltische staten naar Rusland. Naast het verlies
van de afzetmarkt, zullen ook de dalende prijzen als gevolg van
overaanbod bedrijven indirect raken. De effecten kunnen dus groter zijn
dan alleen het verlies van de directe afzetmarkt.

kst-21501-32-799
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

1

De prijsontwikkelingen in de verschillende agrarische sectoren in de
afgelopen tijd laten een gemengd beeld zien, maar duidelijk is dat de
gevolgen van de Russische boycot merkbaar zijn.
De prijzen van groente en fruit zijn na het bekend worden van de boycot
gedaald, maar zijn de afgelopen week juist weer gestegen in verband met
het verminderde aanbod in deze koude en natte augustusmaand. Zo was
de prijs van losse tomaten, die begin augustus tot 17 cent per kilogram
was gestegen, op 13 augustus gedaald naar 7 cent, maar was deze eind
vorige week gestegen tot 45 cent.
In de afgelopen weken heeft een verscherpte daling plaatsgevonden van
de zuivelprijzen. De Nederlandse notering voor boter bedraagt nu € 320
per 100 kg en voor magere melkpoeder € 215 per 100 kg. Met enige
vertraging vertaalt deze ontwikkeling zich in lagere prijzen voor de
melkveehouder.
Hoewel vanwege het sinds februari jongstleden wegvallen van de export
van varkensvlees naar Rusland er geen directe extra schade is voor de
varkenshouderij, wordt de sector geconfronteerd met achterblijvende
prijzen.
Ook bij pluimveevlees vertonen de prijzen een dalende tendens.
De gevolgen van de boycot zijn niet beperkt tot de primaire productie. Uit
de CBS-cijfers blijkt dat ongeveer 400 Nederlandse bedrijven direct
worden geraakt (circa 10% van het aantal Nederlandse bedrijven die
goederen naar Rusland exporteren), met name in de groothandel en de
voedingsmiddelenindustrie. Daarvan wordt een aantal van circa 20 tot 25
direct en hard getroffen door de boycot. De exportwaarde van deze
bedrijven valt voor meer dan de helft onder de boycot.
Aangepaste lijst importrestricties
Op 20 augustus jongstleden heeft de Russische overheid een aangepaste
lijst van importrestricties gepubliceerd. Deze lijst zondert een aantal
producten uit van de boycot. Het gaat daarbij om de volgende producten:
Lactosevrije melk en lactosevrije melkproducten
Larven van zalm (Salmo salar) en forel (Salmo trutta)
Pootaardappelen
Plantuitjes, vers of gekoeld
Gedroogde hybriden van suikermaïs «Zea mays var. saccharata», bestemd
voor zaaidoeleinden
Gedroogde erwten «Pisum sativum», gedopt, voor zaaidoeleinden
Biologisch actieve supplementen
Vitamine-mineralencomplexen
Smaakadditieven
Eiwitconcentraten (van dierlijke en plantaardige oorsprong en mengsels
daarvan
Voedingsvezels
Voedingsadditieven (inclusief complexe additieven)
Interventiemaatregelen
Groente en fruit
De Europese Commissie heeft, mede op mijn aandringen, op 18 augustus
2014 aangekondigd dat zij met terugwerkende kracht vanaf die datum
bijzondere steunmaatregelen in zal stellen voor verschillende bederfelijke
groente- en fruitsoorten, namelijk tomaten, wortelen, witte kool, paprika,
bloemkool, komkommers, augurken, champignons, appel, peer, rood

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

2

fruit1, tafeldruiven en kiwi. De Commissie stelt hier € 125 miljoen voor
beschikbaar tot eind november dit jaar. Dit budget wordt betrokken uit
onderuitputting van het reguliere gemeenschappelijke marktordeningsbudget.
Afgelopen vrijdag 22 augustus heeft de Commissie de hiertoe benodigde
verordening in concept gepresenteerd aan de lidstaten. Samengevat komt
het voorstel er op neer dat hiermee ook voor niet-leden van producentenorganisaties de mogelijkheid wordt geschapen tot het uit de markt nemen
of niet op de markt brengen door niet of groen oogsten van tomaten,
wortels, witte kool, paprika, bloemkool, komkommer en augurken,
champignons, peren, appels, rood fruit, tafeldruiven en kiwi’s. Producten
die uit de markt genomen worden, kunnen worden gedoneerd aan
voedselbanken of afgevoerd naar afvalverwerkers of veehouders. Deze
verordening bouwt voort op de openstelling van de reguliere interventieregeling in het kader van de Gemeenschappelijke Marktordening voor
groenten en fruit, die alleen geldt voor leden van producentenorganisaties. Op basis van beide interventieregelingen in samenhang kunnen
telers (leden en niet-leden van producentenorganisaties) die producten uit
de markt nemen, niet oogsten of groen oogsten voor een vergoeding in
aanmerking komen. Deze prijs is voor leden de door de Europese
Commissie vastgestelde (of nog vast te stellen) interventieprijs. De
vergoedingen komen voor 50% ten laste van de producentenorganisaties
en voor 50% ten laste van de EU. Niet leden krijgen alleen de door de EU
vergoede 50% van de interventieprijs. Dit geldt ook voor verstrekking aan
voedselbanken, al is daar onder voorwaarde een vergoeding van 100%
ten laste van de EU mogelijk.
Vooruitlopend op het bekend worden van de definitieve Europese
regeling, heeft het kabinet een reguliere interventieregeling op basis van
de EU-verordening 1308/2013 voor groente en fruit opengesteld. De
regeling wordt op 27 augustus a.s. in de Staatscourant gepubliceerd.
Vooraanmelding, zowel voor de reguliere interventieregeling als de nog
vast te stellen bijzondere Europese maatregelen, is sinds vrijdag
22 augustus mogelijk via RVO.nl. Door een vooraanmelding te doen, kan
een teler na inwerkingtreding van de bijzondere Europese maatregelen
met terugwerkende kracht in aanmerking komen voor de Europese
vergoedingen.
De Europese Commissie verwacht dat de bijzondere Europese maatregelen op 2 of 3 september, met terugwerkende kracht vanaf 18 augustus,
in werking zullen treden.
Zoals in de brief van 15 augustus jl. al werd genoemd, is Nederland
voorstander van een Europese aanpak. Nederland heeft de Commissie
dan ook laten weten de snelheid waarmee er maatregelen getroffen zijn
op prijs te stellen en op hoofdlijnen met de maatregelen in te kunnen
stemmen. Wel plaatst Nederland een aantal kanttekeningen bij het
Europese voorstel:
• Nederland wil de voedselbankenroute maximaal benutten. Daarom wil
Nederland helderheid en soepelheid in de voorwaarden voor leveranties aan voedselbanken en ook voor de controle daarop. Het gaat hier
zowel om de voorkant (erkenning voedselbanken) als de achterkant
(toegestane ontvangers). Om de maximale vergoeding te krijgen
(100%) zou wat betreft Nederland bijvoorbeeld het niet alleen moeten
gaan om levering aan personen die een bijstandsuitkering krijgen; de
producten zouden ook ten goede moeten kunnen komen aan personen
die geen bijstandsuitkering krijgen maar aantoonbaar over onvol1

Zijnde verse frambozen, bramen, moerbeien en loganbessen met GN code 081020; verse
zwarte, witte of rode aalbessen en kruisbessen met GN code 081030; en verse veenbessen,
bosbessen en ander fruit van het geslacht Vaccinium met GN code 08104.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

3

•

•

•

doende middelen beschikken om in hun onderhoud te kunnen
voorzien. Om dit mogelijk te maken wordt overleg gevoerd met de
Europese Commissie.
Er moeten snel EU-interventieprijzen voor alle producten vastgesteld
worden en er moet snel duidelijkheid komen over alle extra vergoedingen die onder de uitzonderlijke EU-steunmaatregelen vallen.
Nederland vraagt om de controlelasten te beperken door een
eenvoudige en pragmatische controle-aanpak vast te stellen en
innovatieve controletechnieken op afstand mogelijk te maken.
Daarnaast zijn door enkele lidstaten, waaronder Nederland, verzoeken
gedaan om de lijst met groente- en fruitsoorten met enkele soorten uit
te breiden.

Met name het punt van de voedselbanken is voor mij erg belangrijk. De
afzet naar voedselbanken moet laagdrempelig zijn. Voorkomen moet
worden dat goed voedsel verspild wordt. Nederland zal hier dan ook voor
blijven pleiten.
Overige sectoren
De Europese Commissie heeft aangegeven de markt- en prijsontwikkelingen in andere getroffen sectoren te blijven volgen en zo nodig bereid te
zijn, maatregelen te treffen voor bijvoorbeeld zuivelproducten. Op
28 augustus aanstaande is een beheerscomité gepland waarin gesproken
zal worden over de situatie in de zuivel- en vleessector.
Voor zowel zuivel als varkensvlees is er de mogelijkheid van marktinterventie waarmee het product tijdelijk uit de markt kan worden genomen.
Voor zuivel bestaat er de mogelijkheid van particuliere opslag en van
openbare interventie voor boter en magere melkpoeder. Voor varkensvlees bestaat alleen de mogelijkheid van particuliere opslag. Voor beide is
een besluit van het beheerscomité nodig.
Ik zal de ontwikkelingen in alle getroffen sectoren nauwlettend blijven
volgen. Ik blijf voorstander van een Europese aanpak van eventuele
knelgevallen. Indien de situatie daartoe aanleiding geeft, zal ik bij de
Europese Commissie aandringen op maatregelen voor andere producten
en sectoren.
Nationale maatregelen
In de brief van 15 augustus zijn verschillende nationale maatregelen
aangekondigd. Hieronder geef ik een overzicht van de voortgang die
daarmee geboekt is.
a. Alternatieve afzetmarkten
Maandag 25 augustus heeft een eerste bijeenkomst plaatsgevonden van
de taskforce die de activiteiten rond het zoeken van alternatieve afzetmarkten gaat coördineren en ondersteunen. Deze taskforce, die aangekondigd was in de brief van 15 augustus, bestaat uit vertegenwoordigers
van de Ministeries van Economische en Buitenlandse Zaken en vertegenwoordigers uit de topsectoren agro en tuinbouw. Doel is om een optimale
synergie te bereiken tussen de activiteiten van bedrijfsleven en overheid,
om zoveel mogelijk afzet naar alternatieve markten mogelijk te maken.
Hierbij gaat het voor wat betreft de activiteiten van de overheid onder
andere om de inspanningen van de posten in het buitenland door
informatie te verschaffen over wet- en regelgeving en toegangseisen die
gelden voor deze landen, de activiteiten op het gebied van veterinaire en
fytosanitaire markttoegang en de handelsmissies van bewindslieden. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

4

bedrijfsleven geeft duidelijk haar prioriteiten aan en geeft hiermee richting
aan de inspanningen van de taskforce.
Op korte termijn lijken er al de nodige kansen te zijn. Voor zowel China als
Brazilië geldt bijvoorbeeld dat de export van peren binnen afzienbare tijd
mogelijk zou kunnen zijn. Wat betreft China is dit afhankelijk van de
uitkomst van de Chinese audit die deze week in Nederland plaatsvindt. Als
deze inspectie positief uitpakt is export in het najaar van 2014 al mogelijk.
Het exportpotentieel wordt geraamd op circa € 15 miljoen. Met Brazilië is
dit voorjaar een bilateraal akkoord gesloten met betrekking tot de
Braziliaanse fytosanitaire importeisen voor Nederlandse peren. Het is nu
wachten op formele publicatie van deze eisen in de Braziliaanse
Staatscourant. Naar verwachting kan dit najaar gestart worden met
export. Het exportpotentieel wordt geschat op € 5 miljoen.
Voor wat betreft kalfsvlees is de verwachting dat markttoegang zowel in
de VS als in China voor het einde van het jaar een feit zou kunnen zijn.
Met ruim 20.000 deelnemers is de «Fresh Summit» beurs van 17 tot en
met 19 oktober 2014 een belangrijke mogelijkheid voor de topsector
tuinbouw en uitgangsmaterialen om zich te profileren op de Amerikaanse
markt. In nauwe samenwerking tussen het bedrijfsleven en RVO is reeds
een beursinzending voorbereid. De inzending zal nog verder worden
uitgebouwd.
Ten algemene geldt dat wordt geprobeerd maximaal profijt te halen uit
recente handelsmissies die hebben plaatsgevonden, nog los van alle
inspanningen in het kader van aankomende missies. Recent hebben er
handelsmissies plaatsgevonden naar Zuid-Afrika, Vietnam en Indonesië.
Het bedrijfsleven kan hier van profiteren door in het kielzog van deze
missies en in nauw overleg met onze posten aldaar contacten verder uit te
bouwen.
b. Nationaal flankerend beleid
Werktijdverkorting
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de werktijdverkortingsregeling opengesteld voor ondernemers die door de Russische
boycot te maken krijgen met een plotselinge vraaguitval die niet tot het
normale ondernemersrisico behoort, waardoor ten minste 20% van de
aan ondernemer ter beschikking staande arbeidscapaciteit naar
verwachting niet kan worden benut. Een ondernemer kan dan voor de
betreffende werknemers een WW-uitkering krijgen voor de niet-gewerkte
uren. De werktijdverkortingsregeling vereist dat de periode van minder
gewerkte uren maximaal 24 weken aanhoudt. Bedrijven kunnen een
aanvraag indienen. Tot nu toe is vanuit het bedrijfsleven een beperkt
aantal aanvragen ingediend.
Fiscale tegemoetkomingen
De Belastingdienst heeft conform de brief van 15 augustus jongstleden de
regionale coördinatoren invordering de instructie gegeven om zich bij
levensvatbare bedrijven die gevolgen ondervinden van de Russische
boycot coulant op te stellen vanwege de bijzondere omstandigheid.
Garantstelling werkkapitaal
In de brief van 15 augustus jongstleden heeft het kabinet aangegeven te
verkennen of de openstelling van de regeling Garantstelling werkkapitaal
een bijdrage kan opleveren aan de oplossing van door de Russische
boycot veroorzaakte problemen in de agrarische sector. Deze regeling is
indertijd ook ingezet bij de financiële crisis. Hierover heeft op 19 augustus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

5

jongstleden een constructief gesprek plaatsgevonden met enkele
vertegenwoordigers van de banken- en landbouwsector. Betrokkenen
hebben aangegeven dat de Garantstelling werkkapitaal een bijdrage kan
leveren om in de kern gezonde bedrijven een tijdelijke periode van
liquiditeitstekort te laten overbruggen, met name in de (glas-)tuinbouwsector, indien daarbij gunstiger voorwaarden gelden dan die waren
opgenomen in de eerdere regeling Garantstelling werkkapitaal. Hierop zal
ik mij, in overleg met het Ministerie van Financiën, nader beraden en u te
zijner tijd hierover informeren.
Bedrijfsleven
Met bovenstaand maatregelenpakket biedt het kabinet steun aan
Nederlandse ondernemingen, en aan agrarische ondernemingen in het
bijzonder, om de grootste effecten op te vangen. Ik besef dat dit pakket
niet alle problemen voor alle bedrijven zal kunnen oplossen. Deze
problemen hebben echter ook niet allemaal met de Russische boycot te
maken. In juni dit jaar (Kamerstuk 32 627, nr. 16) heb ik uw Kamer reeds
bericht over faillissementen in de tuinbouwsector in relatie tot de
moeilijke economische situatie voor deze sector in de afgelopen jaren.
Oorzaken daarvan zijn onder meer:
– een toenemende internationale concurrentie;
– een sterk gefragmenteerde afzet in de groentesector;
– een sterk gedaalde solvabiliteit (verhouding eigen vermogen / vreemd
vermogen) van glastuinbouwbedrijven;
– de door veel bedrijven gehanteerde kostprijsstrategie (in plaats van
een marktbenadering).
Voor de opgave om deze structurele problemen op te lossen, staat in
eerste instantie het bedrijfsleven zelf aan de lat. Het kabinet faciliteert
daarin, bijvoorbeeld via het Topsectorenbeleid. En door nu in maatregelen
te voorzien om de effecten van de boycot op te vangen, geeft het kabinet
ondernemers de ruimte om deze nieuwe tegenslag te boven te komen.
Deze maatregelen zijn echter niet voldoende, maar ook niet bedoeld, om
genoemde structurele problemen op te lossen: dat is een verantwoordelijkheid van de sector.
Intussen constateer ik dat ook het bedrijfsleven zelf voortvarend aan de
slag is gegaan om de gevolgen van de boycot zoveel mogelijk te
ondervangen. Zo hebben de koepelorganisatie van supermarkten (CBL),
Dutch Produce Association (DPA, onderdeel van GroentenFruitHuis), LTO
Nederland en «SamenSterk» afgelopen week met elkaar overleg gevoerd
over de gevolgen van de Russische boycot voor groenten en fruit. Samen
met telers en leveranciers willen supermarkten hun uiterste best doen om
de komende periode van de boycot zo goed mogelijk door te komen en de
schade als gevolg van het wegvallen van een belangrijke exportmarkt
voor de telers zo veel mogelijk beperken.
Dit alles neemt niet weg dat ik me realiseer dat individuele bedrijven
zwaar getroffen worden. Ik leef mee met deze ondernemers en hoop dat
zij zich door deze moeilijke tijd heen zullen weten te slaan.
Landbouw- en Visserijraad
Op 5 september aanstaande is een extra Landbouw- en Visserijraad
ingepland nadat verschillende landen, waaronder Nederland, daar op
aangedrongen hadden. Het enige agendapunt op deze vergadering zijn de
gevolgen van de Russische boycot tegen landbouwproducten uit de EU.
Nederland zal zich hierbij, langs de lijnen van de in deze brief geschetste
inzet, blijven inzetten voor het zoveel mogelijk ondervangen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

6

gevolgen van de Russische boycot voor Nederlandse ondernemers die
hun gezonde bedrijf door toedoen van de crisis in de problemen zien
komen. De Nederlandse inzet is verwoord in deze en vorige brieven over
de Russische boycot.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-32, nr. 799

7