BESTAAT ER BEHOEFTE AAN EEN
GEMEENSCHAPPELIJK REFERENTIEKADER
VOOR EUROPEES CONTRACTENRECHT?
Een quick scan van het Nederlandse bedrijfsleven

Hague Institute for the Internationalisation of Law (HiiL)
T.Q. de Booys
E.J.A. de Volder
Dr. David Raic

081214 231 RAPPORT 04 D

3 juli 2009

1 / 16

VOORWOORD EN ALGEMENE PARAMETERS
1.
Nadat de Europese Commissie aan twee groepen van Europese
rechtsgeleerden opdracht heeft gegeven een gemeenschappelijk referentiekader
voor het contractenrecht te ontwikkelen, werd het concept eind 2007 aan de
Europese Commissie gepresenteerd. Eind 2008 zullen de definitieve resultaten aan
de Europese Commissie worden aangeboden.
2.
Naar aanleiding van deze ontwikkelingen heeft de Eerste Kamer aan het
Ministerie van Justitie de schriftelijk vraag gesteld hoe de regering tegenover de
ontwikkeling van het gemeenschappelijk referentiekader staat en welke betekenis
aan het concept moet worden gehecht. 1 Het Ministerie van Justitie (‘Ministerie’)
heeft hierop aangegeven, alvorens hun positie te kunnen bepalen, duidelijkheid te
willen krijgen naar de behoefte van een gemeenschappelijk referentiekader in het
Nederlandse bedrijfsleven.
3.
Het Ministerie heeft vervolgens het Hague Institute for the Internationalisation
of Law (‘HiiL’) gevraagd om deze vraag voor te leggen aan het Nederlandse
bedrijfsleven en de antwoorden daarop te analyseren.
4.
Daartoe heeft het Ministerie HiiL voorzien van een lijst met vragen die voor de
positiebepaling van Nederland van belang zijn. HiiL heeft deze vragenlijst voor het
gebruik iets vereenvoudigd om het gebruik voor respondenten iets te
vergemakkelijken.
5.
In een voorbereidend overleg tussen HiiL en het Ministerie was
overeenstemming over het feit dat deze eerste, vrij snelle, sondage slechts een
indruk kan geven van percepties ten opzichte van een gemeenschappelijk
referentiekader. Noch de beschikbare tijd noch de beschikbare financiele middelen
maakten het mogelijk een diepgaand onderzoek te doen.

081214 231 RAPPORT 04 D

6.
In gezamenlijk overleg is tussen HiiL en het Ministerie besloten niet alleen
maar ‘grote bedrijven’ op te nemen in de respondenenlijst, maar om te kiezen voor
een mix van bedrijven die allen in een internationaliserende context opereren.
Daartoe is contact gezocht met brancheorganisaties die namens kleinere bedrijven
zouden kunnen spreken. Bij de keuze van respondenten speelde ook een
‘toevalligheidsfactor’ een rol, namelijk of de organisatie in kwestie tijd had om de
vragenlijst in te vullen.
7.
De volgende organisaties behoren tot de groep respondenten die de
vragenlijst hebben ingevuld: Clifford Chance advocaten en notarissen; Creative
Media - webdesign; FME-CWM - ondernemersorganisatie voor de technologisch1

Eerste Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 23 490, DI.

2 / 16

industriële sector; LTO Nederland - ondernemersorganisatie voor de agrarische
sector; NVG - Nederlands Verbond van de Groothandel; Potential Buddha organisator evenementen; Royal Dutch Shell plc; RSDB – grafisch bedrijf; Technische
Universiteit Delft; The Greenery B.V. - afzetorganisatie voor groente en fruit; Trobas
Gelatine B.V; Werkgeversorganisatie VNO-NCW.
8.

De Vragenlijst die is rondgestuurd is aangehecht als Appendix II.

9.
Er was overeengkomen dat de respondenten na het invullen van de vragenlijst
uitgenodigd zouden worden voor een bijeenkomst van een middag waarop n.a.v. de
gegeven antwoorden nader op bepaalde zaken zouden worden ingegaan.
Vastgesteld moet worden dat de organisaties niet de tijd konden vrijmaken om,
naast het invullen van de vragenlijst en een telefoongesprek, ook nog een
bijeenkomst bij te wonen. Dit rapport is dus opgesteld zonder dat die bijeenkomst
heeft plaatsgevonden. Mocht het Ministerie toch prijs stellen op een dergelijk
bijeenkomst dan zou dat opnieuw en op een later tijdstip wederom geprobeerd
kunnen worden. Uit de reacties die wij ontvingen leiden wij af dat de respondenten
daarvoor een duidelijker beeld willen hebben van de meerwaarde die een dergelijk
bijeenkomst voor hen zou hebben. Daarbij moet worden aangetekend dat ook de
Europese Commissie direct contact heeft met sommige bedrijven en
brancheorganisaties en zij heeft op 8 oktober 2008 een bijeenkomst georganiseerd
over dezelfde problematiek.

081214 231 RAPPORT 04 D

10. Om de representativiteit van de quick scan te verhogen, is er op 11 december
2008 een lunchbijeenkomst gehouden voor vertegenwoordigers uit de financiële
sector. Hoewel veel organisaties interesse toonde voor deelname, was uiteindelijk
slechts het hoofd juridische zaken van verzekeraar Aon in staat de bijeenkomst bij te
wonen. De opmerkingen van deze vertegenwoordiger zijn in dit rapport verwerkt.

3 / 16

INLEIDING
11. Naar aanleiding van de Europese Raad in Tampere van 1999 is de Europese
Commissie begonnen met diverse onderzoeken naar harmonisering van het
privaatrecht in Europa. De eerste stap was de Mededeling in 2001 2 waarin zij de
aanzet gaf voor discussie op dit onderwerp. In de jaren die volgde heeft het
programma nader vorm gekregen. Door middel van een groenboek, 3 een actieplan, 4
een tweede mededeling 5 en voortgangsrapporten 6 is de agenda uitgezet.
12. De aanpak bestaat enerzijds aan het onderling harmoniseren van de
bestaande richtlijnen op het gebied van het contractenrecht, waarbij de nadruk ligt
op het consumentenacquis. Dit pad heeft begin oktober 2008 een impuls gekregen
door de publicatie van een conceptrichtlijn op dit onderwerp. 7
13.
Anderzijds onderzoekt de Commissie de mogelijkheid voor een ‘optioneel
instrument’: de ontwikkeling van een ‘achtentwintigste rechtstelsel’ dat partijen op
hun overeenkomst van toepassing kunnen verklaren en op deze wijze te kunnen
bijdragen aan harmonisering van het privaatrecht in Europa. 8 Het voorlopig
hoogtepunt van deze ontwikkeling is de publicatie van de interim outline van de
Draft Common Frame of Reference (concept-gemeenschappelijk referentiekader of
DCFR) eind 2007.9 De DCFR bevat zowel regels op het gebied van het algemeen
contractenrecht en bijzondere regels voor benoemde overeenkomsten.
14.
Deze processen zijn in het maatschappelijk veld niet onopgemerkt gebleven.
Op 4 oktober 2008 publiceerde NRC Handelsblad het artikel ‘Sluiproute naar een
wetboek’ waarin de ontwikkelingen kritisch besproken werden. Het artikel gaf
aanleiding tot discussie zowel in NRC Handelsblad als in het Nederlands Juristenblad.
2
3
4
5
6

7

081214 231 RAPPORT 04 D

8

9

‘Mededeling over Europees verbintenissenrecht’, 11 juli 2001, COM(2001) 398 definitief.
‘Groenboek Herziening van het consumentenacquis’, 8 februari 2007, COM(2006) 744
definitief.
‘Mededeling Een coherenter Europees verbintenissenrecht. Een actieplan’, 12 februari 2003,
COM(2003) 68 definitief.
‘Mededeling Europees verbintenissenrecht en de herziening van het acquis: verdere
maatregelen’, 11 oktober 2004, COM(2004) 651 definitief.
‘Eerste voortgangsverslag over het Europees verbintenissenrecht en de herziening van het
acquis’, 23 september 2005, COM(2005) 456 definitief en ‘Tweede voortgangsverslag over het
gemeenschappelijk referentiekader (Common Frame of Reference)’, 25 juli 2007, COM(2007)
447 definitief.
‘Voorstel voor een richtlijn betreffende consumentenrechten’, 8 oktober 2008, COM(2008)
614 definitief.
M.W. Hesselink, J.W. Rutgers & T.Q. de Booys, ‘The Legal Basis for an Optional Instrument on
European Contract Law’, CSECL Working Paper No. 2007/04 en H. Schulte-Nölke, ‘EC Law on
the Formation of Contract – from the Common Frame of Reference to the 'Blue Button'’, 3
European Review of Contract Law (2007), 332-349.
Study Group on a European Civil Code & Research Group on EC Private Law, Principles,
Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Reference
(DCFR). Interim Outline Edition (München: Sellier 2008).

4 / 16

Daarnaast was het voor de kamerleden Teeven en Ten Broeke reden om de minister
van Justitie vragen te stellen.10
15.
Bij deze ontwikkeling zijn diverse belangen betrokken. Naast de opinies van
overheden, zijn de standpunten van consumentenorganisaties, het bedrijfsleven en
de wetenschap van belang om deze belangen af te kunnen wegen.
16.
Dit verslag beschrijft de uitkomsten van het onderzoek naar de standpunten
in het bedrijfsleven over de hoofdlijnen van het proces en de noodzaak van verdere
harmonisering. Daarbij wordt eerst ingegaan op de huidige contractspraktijk en de
mogelijke hindernissen die bedrijven daarbij ondervinden. Vervolgens worden de
opinies over harmonisering en de effecten daarvan besproken.

TOEPASSELIJK RECHT OP INTERNATIONALE CONTRACTEN
I:

Rechtskeuze bij internationale contracten

Tussen kleine bedrijven en middelgrote en grote bedrijven bestaat een discrepantie
ten aanzien van het moment waarop een rechtskeuze wordt gemaakt en het
gebruik van algemene voorwaarden en modelcontracten. Wanneer een
rechtskeuze wordt gemaakt, krijgt het Nederlands recht de meeste voorkeur.
17.
Hoe binnen organisaties wordt omgegaan met verschillen tussen eigen recht
en het recht van de wederpartij blijkt sterk afhankelijk te zijn van de grootte van het
bedrijf. Opvallend is dat kleine bedrijven pas bij het ontstaan van een geschil
nadenken over het meest wenselijke toepasselijke recht. Middelgrote en grote
bedrijven bedingen daarentegen reeds bij contractsluiting een toepasselijk recht. Dit
wijst op een groter bewustzijn bij middelgrote en grote bedrijven dat er geschillen
kunnen ontstaan en dat het bevorderlijk is voor de afwikkeling van een geschil reeds
vooraf een bepaald rechtssysteem van toepassing te verklaren. Mogelijk speelt de
beperkte kennis van het recht aan de kant van het kleinbedrijf hierbij een rol.

081214 231 RAPPORT 04 D

18.
Deze discrepantie in het maken van een (bewuste) rechtskeuze komt tevens
tot uiting in het gebruik van algemene voorwaarden en modelcontracten.
Rechtskeuze wordt doorgaans gemaakt in deze standaardvoorwaarden.
Participerende kleine bedrijven blijken standaardvoorwaarden en -contracten niet
voor handen te hebben. Alle ondervraagde middelgrote en grote bedrijven hanteren
daarentegen wel algemene voorwaarden en modelcontracten.

10

‘Vragen over een Europees Burgerlijk Wetboek. (Ingezonden 8 oktober 2007)’, Tweede Kamer,
vergaderjaar 2007-2008, Aanhangsel, 1011-1012.

5 / 16

19.
In de gevallen waar bij contractsluiting een rechtskeuze wordt bedongen,
geeft slechts één respondent aan het recht van een andere staat dan Nederland toe
te passen. Alle andere respondenten geven de voorkeur aan toepassing van
Nederlands recht. Hieruit blijkt dat hoewel andere rechtsstelsels voor handen zijn,
over het algemeen toepassing van het eigen rechtsstelsel voorkeur verdiend.
Aangegeven wordt dat een partij alleen bereid is te kiezen voor een rechtsstelsel
waarmee zij bekend is.
20.
De wens om bepaald recht van toepassing te verklaren, blijkt in de praktijk
echter niet altijd mogelijk. De helft van de respondenten geeft aan dat wederpartijen
regelmatig een ander rechtsstelsel van toepassing willen verklaren. In de praktijk
blijkt dat de sterkste partij dit aan zijn medecontractanten oplegt.

II:

Invloed van verschillende rechtsstelsels op grensoverschrijdende handel

Verschillen in rechtsstelsels worden niet als een grote belemmmering gezien.
21.
Verschillen in nationale rechtsstelsels wordt door geen van de respondenten
als een grote belemmering voor de grensoverschrijdende handel en dienstverlening
gezien. 90% van de respondenten geeft aan dit nauwelijks als een belemmering te
ervaren. 11 Redenen hiervoor zijn voornamelijk commercieel van aard. Hoewel het
toepasselijke recht een mogelijk twistpunt kan vormen, vermindert het niet de
grensoverschrijdende handel. En ondanks het feit dat de rechtskeuze het eerste is
dat in een contract wordt opgenomen, wordt er daarna niet meer naar gekeken. De
commerciële doelen die met de handel zijn gemoeid wegen doorgaans zwaarder dan
mogelijke juridische discrepanties. Het belang van de handel boven het toepasselijke
recht wordt onderstreept door de 25% van de respondenten aangeeft dat
rechtskeuze bij contractsonderhandelingen zelfs geen discussiepunt vormen.
22.
Bij grote bedrijven, zoals de financiële instellingen, wordt door één
respondent aangegeven dat zij eenvoudig gebruik kunnen maken van de juristen die
verbonden zijn aan dochterkantoren in de andere Europese landen. Dit zorgt ervoor
dat zij geen belemmering ondervinden van rechtsverschillen.

081214 231 RAPPORT 04 D

23.
Belemmeringen die er bestaan zouden mogelijkerwijs kunnen worden
opgelost door het vergroten van coherentie en consistentie tussen verschillende
rechtssystemen. Waaraan zou een dergelijk contractenrecht volgens respondenten
moeten voldoen?

11

Zie ook: Clifford chance survey: does business want an EU Contract law? 2005

6 / 16

III

Eigenschappen van het contractenrecht

Om te komen tot een meer coherent en consistent contractenrecht, zou er een
meer eenduidig contractenrecht moeten zijn. Er blijft wel behoefte aan flexibiliteit
(contractsvrijheid). De ‘Lando Principles’ worden niet gebruikt.
24.
Bijna alle partijen (90%) geven aan dat het contractenrecht eenduidig moet
zijn. Dit komt overeen met de motivering van de Europese Commissie om opdracht
te geven tot ontwikkeling van het Common Frame of Reference. 12 80% van de
respondenten geeft aan dat flexibiliteit voor contractspartijen moet worden
gewaarborgd. Als belangrijkste reden wordt hier de contractsvrijheid voor gegeven.
Daarnaast geeft een gelijk percentage aan dat het contractenrecht de handel zou
moeten bevorderen. Voor meer dan de helft (60%) van de respondenten is
daarnaast
voorspelbaarheid
van
het
contractenrecht
van
belang.
Consumentvriendelijkheid wordt niet als een belangrijk eigenschap van het
contractenrecht beschouwd. Slechts één respondent geeft aan dit belangrijk te
vinden. Respondenten willen kortom een flexibel en eenduidig contractenrecht dat
de (internationale) handel bevordert.
25.
Sectoren als het verzekeringswezen zijn traditioneel sterk gereguleerd. Dit
kan verklaren waarom één respondent uit die sector medt dat er weinig weerstand
bestaat tegen regulering van contracten op zich. Dit wil echter niet zeggen dat de
respondent gelukkig is met elke regulering: recht wordt op de merites beoordeeld.

081214 231 RAPPORT 04 D

26.
Het belang van eenduidigheid van contractenrecht komt duidelijk naar de
voorgrond wanneer de Principles of European Contract Law (PECL), ook wel Landoprinciples genoemd, aan respondenten wordt voorgelegd. De PECL, opgesteld door
de Commission on European Contract Law, bevat algemene regels van
overeenkomstenrecht in de EU, en geldt als eerste concept voor een mogelijk
Europees contractenrecht. Hoewel met het opstellen van de Principles eenzelfde
doel als het Common Frame of Reference is beoogd - het aanbrengen van een
grotere coherentie in het Europees acquis van het contractenrecht - 13 blijkt geen van
de respondenten gebruik te maken van de Lando-principles. De redenen die
respondenten daarvoor geven zijn eenduidig: de principles zijn te vaag, te onbekend
en als gevolg daarvan bestaat er veel onzekerheid over de interpretatie ervan in het
geval van een geschil. De wens voor een flexibel en eenduidig contractenrecht dat
de (internationale) handel bevordert, moet volgens respondenten kortom zijn
weerslag vinden in een duidelijk en consistent contractenrecht dat bekendheid
geniet bij alle marktpartijen.
12
13

‘Mededeling Een coherenter Europees verbintenissenrecht. Een actieplan’, 12 februari 2003,
COM(2003) 68 definitief.
Mededeling Europees verbintenissenrecht en de herziening van het acquis: verdere
maatregelen, 11 oktober 2004, COM(2004) 651 definitief, p.3

7 / 16

HARMONISERING VAN PRIVAATRECHT IN EUROPA
I:

Wijze van harmonisering

De behoefte aan een hoge mate van uniformering van het contractenrecht lijkt niet
groot te zijn.
27.
De helft van de respondenten geeft aan dat zij primair harmonisering wensen
door middel van meer coherentie in de Europese regelgeving en door een uniforme
implementatie in de lidstaten. Hiervan is momenteel nog geen sprake, zowel in de
wetgeving als in de jurisprudentie van de lidstaten. Verdergaande maatregelen
worden in het huidige stadium gezien als ‘een brug te ver’. Culturele verschillen en
de grote sprong, die daarvoor gemaakt moet worden, zijn daarvan de oorzaak.
Daarnaast wordt er getwijfeld aan de politieke bereidheid om enkele
‘verworvenheden’ van het eigen rechtstelsel op te geven om dit doel te bereiken.
28.
De ‘coherentiebenadering’ komt overeen met optie 2 van vraag A1 en optie 1
van vraag A3 van het Groenboek voor de herziening van het consumentenacquis en
de aanpak van de Europese Commissie, die het gebrek aan coherentie en gebrekkige
implementatie erkent in haar conceptrichtlijn betreffende consumentenrechten. 14
Verschillende uitleg van bepalingen uit richtlijnen wordt als concreet probleem
ervaren. Daarom zou de CFR ook voor lidstaten verplicht moeten zijn bij de
implementatie en moet het Hof van Justitie een actieve rol spelen in een uniforme
uitleg, zo geeft één respondent aan.
29.
Het moet echter niet over het hoofd worden gezien dat 25% van de
respondenten tegen enige harmonisering is. Eén partij geeft aan dat zolang
contractsvrijheid het belangrijkste beginsel is bij het contractenrecht, de inhoud van
regelgeving niet uitmaakt, aangezien partijen zelf de toepasselijke regels bepalen.

081214 231 RAPPORT 04 D

30.
De overige respondenten (25%) zien het liefst verdergaande harmonisering.
17% kiest voor een achtentwintigste rechtsstelsel dat door partijen als toepasselijk
recht gekozen kan worden. De mogelijkheden voor een dergelijk ‘optioneel
instrument’ is in het begin van het herzieningsproces door de Europese Commissie
voorgesteld.15 Tevens wordt aangegeven dat, om succesvol te kunnen zijn, zo’n
optioneel instrument een duidelijk voordeel dient te hebben ten opzichte van
bestaande rechtssystemen.. Eén respondent (8%) is van mening dat alleen een
Europees Burgerlijk Wetboek tot het gewenste resultaat kan leiden, de andere
mogelijkheden zijn daarvoor te vrijblijvend.
14
15

Voorstel richtlijn consumentenrechten, noot 7, p. 2.
Zie ook: Hesselink, Rutgers & de Booys, noot 8, pp. 11-13.

8 / 16

II:

Omvang van harmonisering

Harmonisering zou volgens de meerderheid beperkt moeten worden tot de
beginselen van het contractenrecht. Contractsvrijheid wordt als belangrijk gezien.
31.
Meer dan de helft (62,5%) geeft aan dat de harmonisering alleen betrekking
moet hebben op algemene beginselen van contractenrecht. Voor dit standpunt
wordt aangegeven dat het wettelijk regelen van de basis voor partijen het
belangrijkst is; de details worden door de contractspartijen zelf ingevuld. Andere
respondenten (25%) geven aan dat bij harmonisering een brede aanpak nodig is en
dat daarom niet alleen het contractenrecht, maar ook het aansprakelijkheidsrecht
en het goederenrecht bij het proces betrokken dient te worden. Eén partij geeft aan
geheel tegen harmonisering te zijn.
32.
Het is opvallend dat weinig respondenten (12,5%) voorstander zijn van regels
op het gebied van het algemene contractenrecht en gedetailleerde regels voor
benoemde contracten, terwijl dit juist de voorgestelde aanpak van de Europese
Commissie is.16
33.
Eéb respondent neemt het standpunt in dat indien men gaat harmoniseren,
dat ook goed moet gebeuren. Dat wil zeggen dat het gehele privaatrecht daarbij
betrokken moet worden. Als probleem bij harmonisering van algemene beginselen
wordt opgemerkt dat men dan nog altijd naar nationale regelgeving moet kijken
voor de concrete uitwerking en dat er dan voor bedrijven weinig gewonnen is.

III:

Contracten betrokken bij harmonisering

Harmonisering mag niet tot onoverzichtelijkheid leiden. De helft van de
ondervraagden wil dat de geharmoniseerde regels op zowel op binnenlandse en als
op grensoverschrijdende contracten van toepassing zijn. Tevens wenst 50% dat de
regels op handels- en consumentenovereenkomsten betrekking hebben.

081214 231 RAPPORT 04 D

34.
De meeste partijen geven aan dat harmonisering niet tot onoverzichtelijkheid
en tot een ingewikkeld stelsel van regels mag leiden. Daarom meent de helft dat
geharmoniseerde regels op zowel handels- als consumentenovereenkomsten van
toepassing dient te zijn. Daarnaast vindt 50% dat deze regels op zowel binnenlandse
als grensoverschrijdende contracten werking moeten hebben. Overigens zijn de
voorstanders voor beide aanpakken niet dezelfde groepen: slechts de helft van de
voorstanders van toepasselijkheid op alle soorten contracten zijn ook voorstander
van de werking van de regels op handels- en consumentenovereenkomsten.

16

Tweede voortgangsverslag, noot 6, p. 13.

9 / 16

35.
Tegenstanders van brede territoriale toepasselijkheid (50%) wijzen erop dat
het burgerlijke wetboek goed is ingericht voor binnenlands gebruik. De enige
voorstander van uitsluitend harmonisering van consumentenovereenkomsten wijst
erop dat alleen voor deze regelgeving een grondslag ligt in het EG-verdrag. 42% van
de respondenten meent dat alleen handelsovereenkoms ten betrokken moeten
worden in het proces.
36.
Ook op dit punt kunnen de respondenten zich niet geheel met de aanpak van
de Europese Commissie verenigen. Waar de Commissie zich richt op consumentenovereenkomsten met een hoge mate van consumentenbescherming, 17 zien de
ondervraagden vooral het belang van eenduidigheid en een rol weggelegd voor het
bevorderen van de onderlinge verhoudingen tussen bedrijven. Wel bestaat er
overeenstemming over de territoriale toepasselijkheid.

IV:

Gevolgen van harmonisering

De meerderheid geeft aan dat geharmoniseerd contractenrecht goed is voor de
bedrijfsvoering. De meningen over de omvang van de gevolgen verschillen.
37.
Een duidelijke meerderheid (75%) geeft aan dat een geharmoniseerd
contractenrecht een hulpmiddel kan vormen zijn bij de bestaande bedrijfsvoering.
De verwachting is dat door de gemeenschappelijke regels internationale
onderhandelingen eenvoudiger zullen zijn en daardoor sneller zullen verlopen.

081214 231 RAPPORT 04 D

38.
Echter zal de invloed van de gevolgen niet al te groot zijn: 50% van de
respondenten – tweederde van de partijen die aangegeven heeft dat de
onderhandelingen efficiënter zullen zijn – geeft aan dat de gevolgen ‘in enige mate’
de bedrijfsvoering zal beïnvloeden. Daarnaast zouden de juridische afdelingen, die
nu bij grote bedrijven over heel Europa verspreid zijn,gecentraliseerd kunnen
worden en daarmee zou bespaard kunnen worden op de bedrijfsvoering. 16,7%
denkt dat harmonisering nauwelijks invloed zal hebben op de wijze waarop hun
bedrijf functioneert. Een andere 16,7% stelt dat het harmoniseringproces geen
noemenswaardige invloed zal hebben. Hierbij speelt een rol dat de belangrijkste
elementen in het handelsverkeer door partijen onderling worden afgesproken en dat
harmonisering daarop geen invloed heeft.
39.
De laatste 16,7% van de betrokkenen geeft aan dat harmonisering grote
gevolgen heeft voor de bedrijfsvoering. Eén respondent geeft aan dat eenwording
van de regels de contractsvrijheid van partijen zou kunnen beperken. Deze
beperking zal leiden tot verstoring van het bestaande evenwicht en daardoor de
bedrijfsvoering sterk beïnvloeden. De andere partij is een juridische dienstverlener
17

Voorstel richtlijn consumentenrechten, noot 7, p. 8.

10 / 16

en zal daardoor een grote invloed ondervinden van wijziging van het
contractenrecht.

081214 231 RAPPORT 04 D

40.
Verwacht wordt dat vooral kleine en startende bedrijven voordeel zullen
hebben van harmonisering van het privaatrecht in Europa. Dit werd expliciet
aangegeven door een respondent. Ook de respondent die in deze categorie valt, gaf
als enige aan ook in meer landen zijn producten aan te zullen bieden en meer
grensoverschrijdende transacties verwacht.

11 / 16

CONCLUSIE
41.
Contractsvrijheid staat voor de respondenten centraal. Vooral bij
handelscontracten stellen de ondervraagde bedrijven deze vrijheid voorop. Het
contractenrecht heeft daarbij een ondersteunende rol. Daarom dient het
contractenrecht helder en eenduidig te zijn en de contractsvrijheid te respecteren.
42.
Op dit moment wordt het gebrek aan coherentie en uniforme implementatie
van Europese regelgeving als kleine hindernis ervaren. Verbeteringen op deze
punten zal leiden tot snellere onderhandelingen. Om wille van de helderheid en
eenduidigheid wenst de helft van de ondervraagden dat de geharmoniseerde regels
op zowel op binnenlandse en als op grensoverschrijdende contracten van toepassing
zijn. Tevens wenst 50% dat de regels op handels- en consumentenovereenkomsten
betrekking hebben.

081214 231 RAPPORT 04 D

43.
Het is echter ook belangrijk om de argumenten van de tegenstanders in het
oog te houden. De angst bestaat dat harmonisering tot gevolg kan hebben dat in
handelsovereenkomsten de contractsvrijheid beperkt wordt. Ook wordt gewezen op
het belang van heldere regels met een uniforme uitleg. Respondenten ervaren dat
dit laatste bij bestaande initiatieven voor eenvormige privaatrechtsregels, zoals de
Priniciples of European Contract Law, nog niet het geval is.

12 / 16

APPENDIX I: DEELNEMENDE INSTELLINGEN
Clifford Chance advocaten en notarissen;
Creative Media - webdesign;
FME-CWM - ondernemersorganisatie voor de technologisch-industriële sector;
LTO Nederland - ondernemersorganisatie voor de agrarische sector;
NVG - Nederlands Verbond van de Groothandel;
Potential Buddha - organisator evenementen;
RSDB N.V. - grafische media;
Royal Dutch Shell plc;
Technische Universiteit Delft;
The Greenery B.V. - afzetorganisatie voor groente en fruit;
Trobas Gelatine B.V.;
Werkgeversorganisatie VNO-NCW.

081214 231 RAPPORT 04 D

Gesproken met:
Aon Nederland - Risicomanagement, Employee Benefits en Verzekeringen

13 / 16

APPENDIX II:
I

DE VRAGENLIJST

Hoe gaat u om met het toepasselijk recht op internationale contracten?
1. Hoe wordt er binnen uw organisatie omgegaan met mogelijke verschillen tussen uw
eigen recht en het recht van uw wederpartij? Wordt er bij de contractssluiting
rekening mee gehouden of wordt er bij het ontstaan van een geschil naar gekeken?
2. Indien uw organisatie (model-)algemene voorwaarden en/of (model)contracten
heeft opgesteld, bevatten deze een rechtskeuze?
a.

Ja, voor het Nederlandse recht

b.

Ja, voor een ander (nationaal) rechtstelsel

c.

Ja, voor een verdrag

d.

Nee

3. Vormen de verschillen in nationale rechtstelsels een belemmering voor
grensoverschrijdende handel en dienstverlening?

4.

a.

Een grote belemmering

b.

Enige belemmering

c.

Nauwelijks

d.

Geen

Welke eigenschappen dient het contractenrecht te bezitten? (meerdere opties
mogelijk)

II

a.

Flexibiliteit voor contractspartijen

b.

Voorspelbaarheid

c.

Eenduidigheid

d.

Bevordert de handel

e.

Consumentvriendelijk

Harmonisering van het privaatrecht in Europa

081214 231 RAPPORT 04 D

5. Op welke wijze dient het contractenrecht in Europa geharmoniseerd te worden?
a. niet;

14 / 16

b. door meer coherentie in Europese regelgeving en een uniformere uitwerking
daarvan in de lidstaten;
c. middels een eenvormig Europees contractenrecht (een 28ste rechtsstelsel) dat in
plaats van een nationaal recht gekozen kan worden;
d. door middel van een Europees Burgerlijk Wetboek dat het nationale recht
vervangt;
e. anders, namelijk…
6. Hoe ver moet de harmonisering gaan?
a. alleen algemene beginselen van contractenrecht;
b. algemene en gedetailleerde regels van contractenrecht;
c. niet alleen contractenrecht maar ook onrechtmatigedaadsrecht;
d. niet alleen contractenrecht en onrechtmatigedaadsrecht maar ook
goederenrecht;
e. anders, namelijk…
6a. Indien een eenvormig Europees contractenrecht wordt ontwikkeld, op welke
contracten moet zij dan (mogelijk) van toepassing zijn?
a. grensoverschrijdende contracten
b. binnenlandse contracten
c. alle contracten
7. Waarop zou een eenvormig Europees contractenrecht van toepassing moeten zijn?
a. alleen op handelscontracten;
b. alleen op consumentencontracten;
c. op alle contracten.
8. In hoeverre denkt u dat harmonisering van contractenrecht van invloed zal zijn op
uw bedrijfsvoering?
a. in grote mate
b. in enige mate
d. nauwelijks

081214 231 RAPPORT 04 D

c. niet
9. Wat zijn uw verwachtingen ten aanzien van de gevolgen van harmonisering van het
contractenrecht?

15 / 16

a. producten/diensten zullen aangeboden worden in landen waar dat nu niet
gebeurt;
b. er zullen meer grensoverschrijdende transacties plaatsvinden;
c. de onderhandelingen bij de totstandkoming van internationale contracten zullen
eenvoudiger en sneller worden;
d. harmonisering zal geen noemenswaardige gevolgen hebben;
e. anders, namelijk…
10. Maakt u wel eens gebruik van reeds bestaande niet-statelijke internationaal
eenvormige regels zoals de Prinicples of European Contract Law (ook bekend als de
Lando Principles)?
a. ja, vaak
b. ja, soms
c. ja, maar zelden
d. nee
Zo ja, in hoeverre voldoen de bestaande principles? Zo nee, kunt u de reden(en)

081214 231 RAPPORT 04 D

aangeven waarom u de principles niet gebruikt?

16 / 16