> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Aan de Directeur-Generaal van de Volksgezondheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Drs. M. Sonnema
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl

Aan de Directeur-Generaal Agro
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
drs. M. Beens
Postbus 20401
2500 EK DEN HAAG

T +31 88 689 8989
info@rivm.nl

KvK Utrecht 30276683

Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db
Behandeld door
LCI
T +31 88 689 7000
lci@rivm.nl

Datum
Betreft

3 april 2023
Advies n.a.v. 2e DB-Z aviaire influenza

3 april 2023: aanpassing van de adviesbrief d.d. 23 maart 2023

In deze gewijzigde versie van de adviesbrief is het aantal gemengde
bedrijven gecorrigeerd, is een zin verwijderd op p.5 en punt 3 op p.10
is verhelderd. Verder zijn er enkele tekstcorrecties doorgevoerd.
Geachte mevrouw Sonnema, geachte mevrouw Beens,
Op 7 maart 2023 riep het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het
RIVM het Deskundigenberaad-Zoönosen (DB-Z) bijeen om te adviseren
over de risico’s van aviaire influenza voor de humane volksgezondheid.
Hieronder volgen een samenvatting van de situatie, de conclusies en
adviezen.
Het DB-Z bestaat uit veterinaire en humane infectieziekte-experts.
Vertegenwoordigers uit de volgende organisaties waren aanwezig:
faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht, Dutch Wildlife
Health Centre, Erasmus MC Viroscience, Gezondheidsdienst voor Dieren,
Wageningen Bioveterinary Research (WBVR), Kwantitatieve Veterinaire
Epidemiologie (QVE-WUR), Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit
(NVWA), en Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Tevens
waren een regionaal arts-consulent infectieziektebestrijding, een
bedrijfsarts, een internist-infectioloog en een zelfstandig dierenarts
aanwezig. De deelnemerslijst is als bijlage bij deze brief gevoegd.

Aanleiding Deskundigenberaad

Sinds het najaar van 2021 is er in Europa een aanzienlijke toename van
de verspreiding van hoogpathogene aviaire influenza (HPAI) H5N1. In mei
2022 heeft het Deskundigenberaad-Zoönosen (DB-Z) geadviseerd over
aviaire influenza en humane risico’s. Sindsdien zijn er veel besmettingen
met aviaire influenza A(H5N1) clade 2.3.4.4.b vastgesteld bij gehouden
en wilde vogels, maar ook bij verschillende zoogdieren, zowel in

Pagina 1 van 16

Nederland als in andere landen in Europa en wereldwijd. Tevens zijn er
enkele humane besmettingen in het buitenland gemeld (Verenigd
Koninkrijk, Spanje (n=2), VS, China, Vietnam, Ecuador). Ook is in oktober
2022 een besmetting vastgesteld op een nertsenhouderij in Spanje.
Hierover is recent een artikel 1 gepubliceerd waarin staat dat mogelijk
transmissie tussen nertsen heeft plaatsgevonden. Gezien deze
ontwikkelingen is er vanuit de betrokken ministeries gevraagd om
opnieuw een risicobeoordeling te geven, met een actuele duiding van het
risico van vogelgriep voor de volksgezondheid.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Doelstelling van het DB-Z

Het doel van dit Deskundigenberaad-Zoönose is het geven van een
risicobeoordeling voor de volksgezondheid (specifiek voor Nederland), het
bespreken van de voortgang (en eventueel prioriteren) van DB-Zadviezen uit mei 2022, het inventariseren van het niveau van
preparedness op een uitbraak van pandemische (van origine aviaire)
influenza, en adviseren over eventuele hiaten daarin.

Samenvatting situatie

Stand van zaken veterinair
Sinds maart 2022 is de uitbraak van H5N1 doorgegaan. Over de hele
uitbraakperiode (vanaf 25 oktober 2021) tot aan nu, zijn in totaal 90
pluimveebedrijven (+54 ten opzichte van het vorige DB-Z) en 44
hobbylocaties (+34) met pluimvee geruimd vanwege uitbraken, en
daarnaast zijn er 51 locaties (+44) preventief geruimd. De grote toename
in preventieve ruimingen heeft vooral te maken met de uitbraken in de
Gelderse Vallei-regio en de grote dichtheid van pluimveebedrijven in het 1
km-gebied van deze bedrijven aldaar. In totaal zijn er sinds oktober 2021
inmiddels ruim 6,6 miljoen dieren geruimd.
In de periode van maart tot en met november 2022 zijn er bijna
onafgebroken nieuwe uitbraken geconstateerd, verspreid over heel
Nederland, ook in minder watervogelrijke gebieden en in de Gelderse
Vallei-regio. Opvallend is dat sinds november 2022 het aantal uitbraken is
afgenomen, sindsdien zijn er nog maar 5 uitbraken in Nederland
vastgesteld, waaronder op 2 hobbylocaties. Wat deze trend bepaalt is nog
onzeker.
Op basis van sequencing vallen alle Nederlandse uitbraken bij gehouden
pluimvee binnen dezelfde virusclade (HPAI H5N1 clade 2.3.4.4b). In het
najaar is er geen nieuwe variant in de Nederlandse vogelpopulaties
geïntroduceerd via trekvogels. In de meeste gevallen van uitbraken op
bedrijven is sprake van separate introducties, waarbij er geen sprake is
van transmissie van bedrijf naar bedrijf. Wel zijn er enkele kleine clusters
gedetecteerd in de Gelderse Vallei-regio met genetisch niet te
onderscheiden virussen, een aanwijzing voor bedrijf-naar-bedrijftransmissie. In sommige andere Europese landen, zoals Frankrijk en
Polen, zijn relatief veel uitbraken het gevolg van transmissie tussen
bedrijven.

1

Eurosurveillance | Highly pathogenic avian influenza A(H5N1) virus infection in farmed minks, Spain, October 2022
Pagina 2 van 16

Onder wilde vogels is HPAI sinds het najaar van 2020 min of meer
permanent aanwezig, leidend tot toegenomen sterfte onder vogels en in
de zomer van 2022 ook bij verschillende in Nederland broedende
vogelsoorten. Gevoeligheid voor HPAI verschilt sterk per vogelsoort en per
virusvariant. Niet alle soorten krijgen te maken met verhoogde sterfte. In
het winterseizoen van 2021-2022 was de sterfte met name hoog onder de
Brandgans, in de zomer van 2022 was er grote sterfte onder de Grote
Stern en Jan-van-Genten (zee-/kustvogels), in 2023 doet de sterfte zich
vooral voor onder kokmeeuwen. Ook bij diverse andere vogelsoorten
wordt verhoogde sterfte gezien. In de monitoring onder levende wilde
vogels uitgevoerd door het Erasmus MC wordt momenteel veel influenza
aangetroffen bij wilde eenden en smienten.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

De sterfte onder Jan-van-Genten en kokmeeuwen maakt duidelijk dat
HPAI niet beperkt blijft tot vogels in waterrijke natuurgebieden, maar in
het geval van de kokmeeuwen ook aanwezig kan zijn bij vogels in
gebieden met minder water waar veel mensen wonen. Hierdoor bestaat
een reële kans op toegenomen contact tussen infectieuze zieke vogels en
mensen en hun huisdieren.
Wereldwijd valt op dat er in de huidige uitbraak van H5N1 gedurende het
hele jaar uitbraken van HPAI onder wilde vogels voorkomen en in (veel)
grotere aantallen dan bij voorgaande uitbraken. Ook worden HPAIinfecties gemeld onder wilde en gehouden vogels in gebieden waar dit
eerder niet, of nauwelijks voorkwam, zoals recent op het ZuidAmerikaanse continent. Wereldwijd is er dus sprake van een toename in
aantal besmette vogels, maar ook in uitgebreidheid van de geografische
verspreiding.
In 2022 is bij diverse zoogdieren wereldwijd, maar ook in Nederland, HPAI
vastgesteld. Het aantal positief geteste zoogdieren is de laatste 2 jaar fors
toegenomen. In de meeste gevallen betreft het zoogdieren die vanwege
neurologische symptomen zijn getest. Het merendeel van de besmette
zoogdieren wereldwijd zijn roofdieren of aaseters, in Nederland vooral
vossen en bunzingen. Het valt op dat deze zoogdieren vooral in januari,
februari en november 2022 zijn gevonden. In een seroprevalentieonderzoek van het Erasmus MC onder wilde carnivoren wordt een
toename gezien in seropositiviteit in het verloop van het seizoen 20212022, met hoge seropositiviteit (20-29%) onder steenmarters, vossen en
bunzingen.
Bij 10 van de 17 door WBVR onderzochte zoogdieren (met een H5N1infectie) wordt de PB2-E627K-mutatie gevonden, een mutatie die past bij
adaptatie van het virus aan zoogdieren. Omdat deze mutatie niet is
gevonden bij positief geteste wilde vogels, is het aannemelijk dat deze
mutatie relatief makkelijk binnen zoogdieren ontstaat.
Op basis van fylogenetische analyse zijn er geen aanwijzingen voor
verspreiding tussen zoogdieren in Nederland. Wel is er bij recente sterfte
onder nertsen in Spanje en zeeleeuwen in Peru mogelijk sprake van
zoogdier-naar-zoogdier-transmissie. Bij deze dieren werd de PB2-T271Amutatie gevonden, die past bij een verdere adaptatie van het virus aan
zoogdieren. Deze mutatie is ook bij een bunzing in Nederland
aangetroffen.
Pagina 3 van 16

Stand van zaken humaan
H5N1 is onder vogels inmiddels wijdverspreid over de hele wereld. De
meeste humane gevallen van AI sinds 2020 vallen nu in de clades 2.3.4.4
en 2.3.4.4b. Deze clades worden ook in Azië gezien, daar gaan echter ook
al jaren andere H5N1-clades rond, waar ook de recente humane gevallen
in respectievelijk India en Cambodja onder vallen. In China wordt vooral
H5N6 gezien, ook in humane gevallen. Er zijn 2 recente casussen uit de
clade 2.3.4.4b, in Ecuador en in China. Het kind in Ecuador is inmiddels
gezond ontslagen uit het ziekenhuis, van de Chinese casus ontbreken
verdere gegevens.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

De meeste humane casus van HPAI die worden gemeld, betreffen ernstig
zieken die getest worden, het totaal aantal geïnfecteerden (waaronder
mensen met geen of milde klachten) is vaak niet bekend. Het is
aannemelijk dat dit leidt tot een overschatting van de ziekte-ernst en
mortaliteit, hoewel serologische studies geen aanwijzingen geven voor
grotere verspreiding. Op de 2 genoemde symptomatische casus uit
Ecuador en China na zijn de 4 bekende positieve casus uit de nu
circulerende clade 2.3.4.4b opgepikt bij actieve monitoring van personen
die waren blootgesteld aan besmette omgeving of besmette dieren, dit
betrof personen zonder klachten. Contaminatie van het afgenomen
luchtwegmonster vanuit de omgeving kon in deze 4 gevallen lastig of niet
uitgesloten worden.
In Nederland zijn naar schatting in de huidige uitbraak ten minste 400
personen zonder volledige persoonlijke bescherming blootgesteld bij
uitbraken in pluimveebedrijven. Daarnaast zijn 150-200 personen
blootgesteld die professioneel betrokken waren bij ruimingen en daarbij
gebruik maakten van persoonlijke beschermingsmiddelen. Verder is een
onbekend aantal personen blootgesteld bij het opruimen van dode vogels
en andere dieren in het wild, zoals medewerkers van dierenambulances
en faunabeheer maar ook (amateur) ecologen en ornithologen. In
Nederland worden momenteel alleen personen getest die na blootstelling
klachten ontwikkelen (passieve monitoring). In totaal zijn er in Nederland
sinds oktober 2021 43 (mogelijk) aan HPAI blootgestelde mensen getest
vanwege het ontwikkelen van griepachtige verschijnselen. Alle testen
waren negatief voor (aviaire) influenza.

Duiding

Voor het derde achtereenvolgende seizoen is er sprake van verhoogde
circulatie van HPAI H5N1 onder wilde vogels in Nederland. Sinds het
vorige DB-Z is er sprake van toenemende geografische spreiding over de
wereld, ook in gebieden waar voorheen geen HPAI voorkwam. De
verwachte introductie van een nieuwe virusvariant via trekvogels is deze
winter uitgebleven. In meerdere delen van de wereld wordt regelmatig
HPAI H5N1 vastgesteld bij zoogdieren, inmiddels meer dan 30 soorten,
waarbij ook vaker mutaties worden gevonden die als adaptatie aan
zoogdieren kunnen worden beschouwd. Bij een recente uitbraak op een
nertsenhouderij in Spanje en een uitbraak onder zeeleeuwen voor de kust
van Peru, kon zoogdier-naar-zoogdier-transmissie niet uitgesloten
worden. Inmiddels is bij 6 mensen HPAI H5N1 aangetoond, behorend tot
dezelfde clade als die nu rondgaat in Europa. Hiervan waren 2 personen
symptomatisch.
Pagina 4 van 16

Adviezen

Vraag 1. Op welke wijze en in welke mate vormen de ontwikkelingen van
de afgelopen maanden op het gebied van de verspreiding van H5N1-virus
in de pluimveehouderij, de wilde vogels en de besmettingen bij
zoogdieren en de genetische aanpassingen van het H5N1-virus in
Nederland en wereldwijd, een risico voor de volksgezondheid?

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Er is nog steeds sprake van brede verspreiding onder wilde vogels, met
als gevolg blootstelling van wilde zoogdieren met infecties van deze wilde
zoogdieren tot gevolg. In Nederland en andere landen worden ook
mutaties gevonden bij geïnfecteerde zoogdieren die passen bij een
aanpassing van het virus aan zoogdieren. Ook zijn er in de wereld enkele
uitbraken onder zoogdieren geweest waarbij zoogdier-naar-zoogdiertransmissie niet uitgesloten kan worden. De verspreiding die afgelopen
jaar is gezien, ook naar gebieden waar voorheen vogelgriep niet
voorkwam, is zorgelijk. Juist ook omdat dit vaak landen betreft zonder
goede structuur om dergelijke signalen tijdig op te pakken en de infectie
te bestrijden.
In vergelijking met het vorige DB-Z, is het risico op verspreiding van HPAI
in Nederland onveranderd. Er is nog steeds hoge sterfte onder bepaalde
vogelsoorten, wel is het aantal uitbraken op pluimveebedrijven sinds
november afgenomen. De precieze oorzaak hiervoor is niet duidelijk, want
onder wilde vogels circuleert het virus nog steeds. De vrees dat er in het
najaar van 2022 een nieuwe influenzavariant zou kunnen meekomen met
trekvogels, is niet uitgekomen. De inschatting van het DB-Z is dat het
risico voor de algemene bevolking laag blijft, en voor mensen met
beroepsmatig contact met pluimvee/besmette dieren laag tot matig. De
toename van besmettingen onder wilde zoogdieren en de toegenomen
wereldwijde verspreiding, juist ook in gebieden zonder goede surveillance
infrastructuur en ervaring met de bestrijding, maakt wel dat de
onzekerheden zijn toegenomen en deze risicoschatting een grotere
onzekerheid kent, zoals collega’s van de afdeling Viroscience van het
Erasmus MC ook aangeven in een recent gepubliceerd commentaar in de
Lancet Infectious Diseases. 2 Ten opzichte van de vorige inschatting is het
geografisch verspreidingsgebied toegenomen en daarmee de kans op
blootstelling met name buiten Nederland sterk uitgebreid, inclusief naar
landen met zeer beperkte surveillance en bestrijding. De regelmatig
gemelde infecties bij zoogdieren nopen echter ook in Nederland tot
verhoogde waakzaamheid, zeker ook omdat Nederland een van de
hoogste dichtheden van dieren ter wereld heeft.
Zoals in het vorige DB-Z is aangegeven, bestaat er een reële kans op
reassortment tussen HPAI vanuit het reservoir wilde vogels en
varkensinfluenzavirussen (deels van humane origine) in gehouden
varkens. De bedrijfsmatige varkenshouderij in Nederland, in het bijzonder
gemengde bedrijven (varkens en pluimvee) en varkensbedrijven in
watervogelrijke gebieden, blijft daarom een reëel risico op introductie en
verdere verspreiding van HPAI onder zoogdieren, en vanuit hen spillover
naar de mens. Nog steeds adviseert het DB-Z daarom dat er een
Kuiken T, Fouchier RAM, Koopmans MPG. Lancet Infect Dis. Being ready for the next influenza pandemic? 2023
Mar 7:S1473-3099(23)00117-2. doi: 10.1016/S1473-3099(23)00117-2.
2

Pagina 5 van 16

uitgebreidere (verplichte) surveillance onder varkens noodzakelijk is om
vroeg signalen van introductie of verspreiding van HPAI onder varkens te
kunnen detecteren.
Vraag 2A. Gegeven de huidige vogelgriepsituatie, in welke mate
verminderen de maatregelen zoals geadviseerd in het DB-Z-advies van
mei 2022, en mogelijke andere optionele maatregelen, het risico voor de
volksgezondheid?

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

De stand van zaken van de adviezen uit het DB-Z van 2022 staat in detail
uitgewerkt in bijlage 1. Voorstellen tot uitbreiding of aanscherpingen van
de adviezen, worden uitgewerkt bij vraag 2B.
Adviezen 3 t/m 5: Vaccinatie dieren en mensen
Het vaccineren van vogels maakt pluimveebedrijven minder kwetsbaar
voor uitbraken, wat zo verdere transmissie tussen bedrijven (hoewel
minder relevant in Nederland vanwege de gebleken effectiviteit van het
huidige maatregelenpakket), maar vooral ook blootstelling aan mensen
kan verminderen. Echter, er bestaat een kans dat vaccinatie van pluimvee
leidt tot zeer milde en daardoor laat herkende vogelgriep, wat weer een
extra blootstellingsrisico voor mensen kan betekenen. Dit wordt
momenteel in een modelleringsstudie nader onderzocht.
Het aanbieden van seizoensgriepvaccinatie aan personen met blootstelling
aan HPAI is vooral gericht op het voorkomen van reassortment tussen
HPAI en humaan influenzavirus in mensen. Vaccinatie kan waarschijnlijk
voorkomen dat er bij deze blootgestelde personen een variant ontstaat
die makkelijk overdraagbaar is tussen mensen. Dit is een advies in lijn
met de arbowet, waarin er een speciaal hoofdstuk aan biologische agentia
is gewijd, waarin ook maatregelen aan bod komen, zoals een
gezondheidskundig onderzoek, vaccinatie en registratie. Het vertrekpunt
voor een eventueel bedrijfsgeneeskundig advies is een risicoinventarisatie en evaluatie, op basis van een biologisch
arbeidshygiënische strategie.
Adviezen 6 t/m 11: Monitoring en surveillance
Door laagdrempelig (beroepsmatig) aan HPAI blootgestelde personen te
monitoren kunnen in een zeer vroeg stadium humane besmettingen
worden vastgesteld en gericht maatregelen worden ingezet tegen verdere
verspreiding.
Op het moment dat er meerdere humane gevallen worden vastgesteld, zal
er zeer waarschijnlijk al sprake zijn van wijdverspreide transmissie onder
dieren. Daarom is in het vorige DB-Z geadviseerd om vooral ook de
monitoring onder wilde en gehouden dieren te versterken. Het vroegtijdig
signaleren van HPAI onder zoogdieren en het daarop instellen van
maatregelen, kan humane blootstelling aan besmette dieren voorkomen.
Gezien de grote hoeveelheid varkens in Nederland en hun potentie als
mogelijk reservoir voor HPAI en aan HPAI gerelateerde reassortants, zijn
varkensbedrijven een logische optie bij het opzetten van een veterinair (of
one health) surveillancesysteem. Hierbij is nog een gradatie van risico
mogelijk, nl. van wilde varkens tot buitenloop-varkens tot de binnenvarkens.
Pagina 6 van 16

Adviezen 12 t/m 21: Maatregelen
Adequate voorlichting kan voorkomen dat het algemene publiek
onbedoeld en onbeschermd wordt blootgesteld aan HPAI, bijvoorbeeld
door het oppakken en ruimen van in het wild aangetroffen kadavers. Het
beschikbaar hebben van duidelijke richtlijnen, en persoonlijke
beschermingsmiddelen voor groepen professionals (dierenambulances,
natuurbeheer) die regelmatig worden ingeschakeld om kadavers op te
ruimen kan voorkomen dat blootstelling tot een infectie leidt.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Het verminderen van de dichtheid van pluimveebedrijven in de Gelderse
Vallei en het ontmoedigen van pluimveehouderij in watervogelrijke
gebieden, maakt Nederland als land minder vatbaar voor uitbraken van
HPAI, en daarmee worden de inzet en blootstelling van mensen en de
kans op het ontwikkelen van een meer overdraagbaar virus ook
verminderd. Een verplicht bioveiligheidsplan gebaseerd op een
bioveiligheidscheck zal pluimveebedrijven (en eventueel
varkenshouderijen) ondersteunen om de kans op introductie op het bedrijf
van HPAI zoveel mogelijk te beperken. Bij de huidige dreiging is het
belangrijk dat de bioveiligheidscheck onafhankelijk en objectief is.
Op basis van de kennis van de virusevolutie van influenzavirussen, met de
rol van varkens als mengvat, vanwege het potentiële reservoir en het
risico op reassortment, is het niet wenselijk om pluimvee en varkens op
dezelfde locatie te hebben. Er zijn naar schatting momenteel zo’n 100 van
dergelijke gemengde bedrijven. Mogelijk hebben ook bedrijven met een
buitenuitloop een hoger risico, omdat varkens zo in contact kunnen
komen met vogels en varkens gestorven vogels in de uitloop zullen
opeten.
Om tijdig besmettingen onder mensen vast te kunnen stellen, moeten
laboratoria in staat zijn om influenza van dierlijke oorsprong te
herkennen. Een extern kwaliteitsprogramma kan eventuele hiaten
inzichtelijk maken en leiden tot verbetering van de capaciteiten. De eerste
stappen zijn hiertoe gezet.
Het goed inbedden van profylaxe en monitoring in de arbo-systematiek
kan voorkomen dat een hoge mate van beroepsmatige blootstelling aan
HPAI, bijv. bij ruimingswerkzaamheden, leidt tot infectie. Hierbij is het
van belang dat aan de hand van de biologisch arbeidshygiënische
strategie alle relevante risico’s, door een ter zake deskundige, in kaart
worden gebracht een vertaald worden in passend arbeidsomstandighedenbeleid, inclusief registratie, gezondheidskundig onderzoek
en monitoring en eventuele post-expositie profylaxe. Het niet tijdig
vaststellen en behandelen van een infectie doordat klachten niet in relatie
gebracht worden met beroepswerkzaamheden vergroten het risico op
reassortment en verspreiding richting andere mensen. Ook hier is
communicatie essentieel.
Vraag 2B. Welke aanvullende opties zijn mogelijk voor risicobeperking en
wat voor effect hebben die op reductie van het volksgezondheidsrisico?
Proactieve monitoring wordt momenteel uitgewerkt voor pluimveehouders
en andere blootgestelden wanneer op het bedrijf HPAI is vastgesteld. Het
Pagina 7 van 16

DB-Z adviseert om ook varkenshouders te betrekken en te includeren in
deze surveillance indien er HPAI-infectie bij de varkens op een
varkensbedrijf wordt vastgesteld.
Zoals bij advies 7 van het vorige DB-Z genoemd, kan vroege signalering
van een infectie met HPAI bij varkens een belangrijk instrument zijn om
tijdig aanpassing van het virus in zoogdieren vast te stellen.
Varkensbedrijven, zeker gemengde bedrijven, bedrijven met uitloop,
bedrijven nabij pluimveebedrijven of in watervogelrijke gebieden, zijn
potentieel een mengvat voor HPAI en varkensinfluenzavirussen en vormen
daarmee voor Nederland het grootste risico op (ongemerkte) blootstelling
van mensen. Het DB-Z adviseert daarom om (verplichte) surveillance bij
varkensbedrijven verder uit te werken. Dit systeem zou zich kunnen
richten op settings met theoretisch het grootste risico op contact met een
reservoir van HPAI; geïnfecteerde wilde vogelpopulaties, geïnfecteerde
wilde zoogdierpopulaties en geïnfecteerde pluimveebedrijven. Dit betreft
gemengde pluimvee-/varkensbedrijven, varkensbedrijven met vrije
uitloop of varkensbedrijven in watervogelrijke gebieden.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Omdat verspreiding van influenza onder varkens mogelijk niet op basis
van kenmerkende klinische verschijnselen is op te sporen, zullen
alternatieven moeten worden onderzocht voor een gericht surveillance- of
early warning-systeem. Binnenkort verschijnt er een publicatie van het
Friedrich-Loeffler-Institut uit Duitsland, die experimentele
infectieonderzoek bij varkens uitvoerden met de nu circulerende
virusstam. Momenteel wordt binnen de basismonitoring
varkensgezondheid extra aandacht besteed aan mogelijke
influenzabesmettingen bij varkens en worden alle varkens die met
luchtwegklachten aangeboden worden voor postmortaal onderzoek bij GD
getest op de aanwezigheid van influenzavirussen.
Door het ontbreken van een meldplicht van HPAI bij varkens is er geen
duidelijke wettelijke basis voor eventuele maatregelen indien een
gehouden varken positief op HPAI wordt getest, bijvoorbeeld als
toevalsbevinding in het huidige varkensinfluenza-surveillanceproject.
Zoals eerder gezegd is het logisch om bij een dergelijke bevinding de
varkenshouder en andere blootgestelden ook te includeren in surveillance
conform advies 6a. Ook op dit punt zijn er echter op dit moment wettelijk
weinig handvatten voor de NVWA en GGD om acties te kunnen
ondernemen. Het DB-Z vindt dit een ernstige omissie in de huidige
surveillance.
Vanuit het DB-Z wordt ook geadviseerd om de awareness bij
zorgverleners (1e lijn, 2e lijn, 3e lijn en bedrijfsgeneeskundig) te
vergroten, waardoor klachten in de context van eventuele (werk
gerelateerde) diercontacten worden bezien, zodat ziekte na blootstelling
tijdig wordt herkend en specifieke diagnostiek wordt verricht. Dit werkt
ook ondersteunend om advies 6C (testen varkenshouders met klachten)
gemakkelijker te maken in de praktijk.
Het DB-Z vindt het een risico dat (vrijwilligers)organisaties zoals
vogelasiels of dierenambulances, omdat zij grotendeels afhankelijk zijn
van donaties, de persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zelf moeten
Pagina 8 van 16

betalen, terwijl deze personen een hoger risico lopen dan het algemene
publiek. Naast de beschikbaarheid van PBM, maakt het DB-Z zich zorgen
over signalen van vrijwilligers die klachten ontwikkelen nadat ze
betrokken zijn geweest bij het opruimen van dode dieren, maar niet of
met zeer veel moeite getest worden. De route om getest te worden via de
GGD is niet altijd duidelijk voor organisaties en zorgverleners. Het DB-Z
adviseert om laagdrempelig diagnostiek aan te bieden aan alle mensen
die in contact zijn geweest met besmette dieren (ook niet-beroepsmatig),
in het geval dat ze klachten ontwikkelen. Aan zorgverleners en
organisaties waar deze personen voor werken, moet duidelijk
gecommuniceerd worden waar deze personen terecht kunnen (GGD) om
getest te worden. In deze communicatie kan ook het belang van
vaccinatie tegen de seizoensgriep worden meegenomen.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Vraag 2C. Ik verzoek u hierbij aan te geven of een ranking van
aanbevelingen uit uw advies van mei 2022 en mogelijke andere
maatregelen op basis van reductie van het volksgezondheidrisico mogelijk
is.
1. Bij het maken van preparatieplannen, zowel op veterinair als op
humaan gebied, zouden aan de hand van verschillende reële
scenario’s de verschillende handelingsopties moeten worden verkend.
Zie verdere uitwerking bij vraag 3.
2. Hoewel de kans het grootst is dat spillover en eventuele verdere
verspreiding van HPAI op zal treden buiten Nederland (vooral in
landen die weinig middelen en ervaring met early warning surveillance
en bestrijding van HPAI hebben), vormen varkensbedrijven in
Nederland een reëel risico op reassortment en spillover naar mensen.
Met 12 miljoen varkens, soms gehouden in watervogelrijke gebieden
of op bedrijven met vrije uitloop of gecombineerd met pluimvee, is het
noodzakelijk om actieve surveillance op te zetten om het voorkomen
van HPAI op varkensbedrijven tijdig te kunnen detecteren:
a. De mogelijke opties voor surveillance zijn afhankelijk van de
eventuele verschijningsvormen van AI bij varkens en moeten
op korte termijn uitgewerkt worden. Aanwezigheid van zowel
varkensinfluenza als HPAI binnen 1 bedrijf brengt een zeer
groot risico met zich mee. Bij het opzetten van surveillance
moeten ook handelingsopties worden uitgewerkt voor
varkenshouder als HPAI op een bedrijf gevonden wordt. De
meest urgente optie is om surveillance het eerst te richten op
de groep dieren met theoretische het grootste risico, namelijk
de groep varkens die in contact komen met vogels: wilde
zwijnen, varkens op gemengde bedrijven, varkens op bedrijf
met vrije uitloop.
b. Bioveiligheid gericht op vermindering van het risico van
introductie van een HPAI vanuit wilde vogels en wilde
zoogdieren zou meer prioriteit moeten krijgen, bijvoorbeeld
door dit een verplicht onderdeel te maken van het
bedrijfsgezondheidsplan.
c. Het bij luchtwegklachten testen van varkenshouders zou ook
een optie voor surveillance of gezondheidskundig onderzoek
kunnen zijn. Er moet dan goed uitgewerkt worden hoe de
Pagina 9 van 16

varkenshouders in aanmerking kunnen komen voor een test bij
klachten. Ook awareness en tijdige herkenning door
zorgverleners is hiervoor belangrijk, evenals voorlichting om
het risico op stigmatisering van varkenshouders te verkleinen.
Een overweging kan ook zijn om het uit te voeren als
preventief medisch onderzoek en daarmee in te bedden in de
Arbo-systematiek.
3. Een deel van de adviezen van het vorige DB-Z zijn het afgelopen jaar
niet of nauwelijks van de grond gekomen door gebrek aan
financiering. Voor een aantal onderzoeksprojecten wordt momenteel
een aanvraag gedaan voor Europese onderzoeksgelden (zie bijlage 1 –
punt 8 en 10), maar het DB-Z vindt het onwenselijk dat de basis
preparedness van Nederland hiervan afhankelijk is. Gezien de
waarschijnlijk blijvende aanwezigheid van HPAI-infecties adviseert het
DB-Z dat er langjarige financiering moet komen om voldoende
oplossingen voor early warning-surveillance, preventie en outbreakmanagement te kunnen bieden en nieuwe opties te kunnen
onderzoeken.
4. Naast het zoönotische risico van HPAI, vraagt het DB-Z ook aandacht
voor de ecologische impact. Bepaalde vogelpopulaties hebben erg te
leiden gehad onder HPAI. Hier zou meer onderzoek naar moeten
worden gedaan, bijvoorbeeld naar de langetermijneffecten op ecologie
en biodiversiteit. Een goed werkend en goed herstellend ecosysteem
heeft op de langere termijn immers ook effecten op de gezondheid van
mensen.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Vraag 3. Kunt u aangeven of er aandachtspunten zijn voor de humane
respons op landelijk niveau in het geval van een stijging van het risico voor
de volksgezondheid door besmettingen bij gehouden dieren.
Het DB-Z adviseert om, vanuit het oogpunt van de (pandemische)
paraatheid, scenario’s te laten ontwikkelen en aan de hand daarvan te
onderzoeken welke handelingsopties bestaan, zodat daar op voorbereid
kan worden. Ondanks dat het niet op voorhand te voorspellen is hoe een
eventuele grootschalige uitbraak van HPAI onder zoogdieren in Nederland
of een pandemie met oorsprong in Nederland of het buitenland zich
precies zal manifesteren, kunnen reële scenario’s worden ontwikkeld.
Hierbij is het van belang ook scenario’s te ontwikkelen waarbij het
klinische beloop en epidemiologie afwijkt van dat van een normale
griepepidemie of -pandemie.
Een scenario waarin HPAI of een verwante reassortant zich verspreidt
onder varkens, maar nog niet onder mensen, is voor Nederland een
mogelijk scenario, en zou hierin moeten worden meegenomen. De relatief
jonge leeftijd van de meeste ernstig zieke patiënten die de afgelopen
jaren zijn gemeld, is ook een ontwikkeling om in scenario’s mee te
nemen. Dit zou bij verdere humane verspreiding kunnen betekenen dat
een pandemie van een zich tussen mensen verspreidend HPAI-gerelateerd
virus zich anders uit dan men van een griepepidemie gewend is. Het
instellen van maatregelen zoals bij een normale griepepidemie, zal dan
onvoldoende effect hebben.
Pagina 10 van 16

Scenario’s ondersteunen bij het exploreren of de bestaande
bestrijdingsstructuren en de wettelijke basis voldoende handvatten bieden
om een dergelijke uitbraak of pandemie te bestrijden en om de paraatheid
in de curatieve zorgsector te toetsen. Dit vormt een goede basis voor het
verder versterken van de preparatieplannen die nu al in ontwikkeling zijn.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

Vraag 4. Kunt u aangeven of er aandachtspunten zijn voor de humane
respons op landelijk niveau in het geval van een stijging van het risico voor
de volksgezondheid door met vogelgriep besmette wilde fauna en wat zijn
eventueel opties om deze te beperken?
Op basis van diverse signalen uit het veld concludeert het DB-Z dat er
zeker voor het algemene publiek nog veel te winnen valt qua voorlichting.
Wel is het de vraag in hoeverre mensen hiervoor openstaan, omdat het
onderwerp mogelijk niet echt leeft onder het algemene publiek. Het DB-Z
adviseert daarnaast ook in te zetten op het verhogen van de awareness
bij zorgverleners, zodat eventuele symptomen in relatie tot blootstelling
aan dode of zieke dieren tijdig worden herkend, doordat eventuele
blootstelling aan dieren standaard wordt uitgevraagd. Een ander punt van
zorg is de vertraging of het uitblijven van diagnostiek bij mensen met
klachten na diercontact (waarbij mogelijk sprake is van HPAI). Het is niet
bij alle organisaties en primaire zorgverleners, zoals huisartsen, bekend
dat deze personen getest kunnen worden via de GGD. Dit zal opnieuw
onder de aandacht moeten worden gebracht bij organisaties en
zorgverleners en GGD’en.
Als potentieel blootgestelden nu al een seizoensgriepvaccinatie willen
ontvangen (vooruitlopend op een eventueel advies, waarover nog
besloten moet worden), kunnen ze in de praktijk maar moeizaam ergens
terecht. Op kleine schaal worden dierhouders al via lokale dierenklinieken
gevaccineerd, dit soort initiatieven vanuit de praktijk zouden een goede
basis kunnen vormen voor een eventuele landelijke vaccinatiecampagne
van potentieel blootgestelden.
Vraag 5. In het Verenigd Koninkrijk wordt voor een inschatting van het
humane risico gebruik gemaakt van een model. Hoe beoordeelt u de waarde
van dit model?
In het Verenigd Koninkrijk houdt men een eigen risk assessment voor het
risico in het VK zelf, gebruikmakend van diverse levels. 3 Qua risicoinschatting komt dit systeem goed overeen met de internationale risk
assessments (zie verderop). Het DB-Z is van mening dat dit systeem een
bruikbare classificering van risico geeft, wel moeten de gebruikte
definities verhelderd worden. Een voordeel van het Britse systeem is dat
bij de risico-inschatting ook een handelingsperspectief wordt gegeven,
voor verschillende settings. In de laatste technische briefing van de
UKHSA worden daarnaast per level adviezen gegeven over activiteiten die
kunnen of moeten worden uitgevoerd, voor verschillende deelgebieden.
Qua actualiteit valt op te merken dat de risk assessment de afgelopen
jaren maar beperkt is bijgewerkt.

Investigation into the risk to human health of avian influenza (influenza A H5N1) in England: technical briefing 2
- GOV.UK (www.gov.uk).
3

Pagina 11 van 16

Wereldwijd worden door meerdere landen en organisaties risk
assessments uitgevoerd. De WHO en CDC hebben pandemic risk
assessments, respectievelijk TIPRA en IRAT genaamd, die zich richten op
de waarschijnlijkheid (‘likelihood’) en impact van een pandemie van
verschillende varianten aviaire influenzavirussen. De risico-inschatting
voor H5-virussen komt in de beide systemen goed overeen. In de huidige
WHO risk assessment worden de H7N9 varianten uit 2017 en 2019 als
hoogste risico ingeschaald. De huidige H5N1-clade in Europa (clade
2.3.4.4b) scoort relatief laag, maar dat komt mogelijk omdat de data
waarop deze inschatting is gebaseerd, zijn verouderd. Binnenkort zal er
een nieuwe risk assessment worden gedaan, naar verwachting zal de
huidige H5N1-clade vanwege een grotere geografische verspreiding, en
een toename in besmettingen onder zoogdieren en mensen, hoger worden
ingeschaald. Een probleem bij de risico-inschatting is dat deze wordt
gedaan op basis van meerdere fenotypische eigenschappen van het virus
en epidemiologische factoren. Een gedegen inzicht in de fenotypische
karakteristieken van de nieuw opkomende virussen schiet echter vaak
tekort, omdat maar weinig onderzoek naar fenotypische eigenschappen
wordt uitgevoerd. Het DB-Z voegt zich achter de oproep van de WHO om
meer fenotypische data te genereren.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

In de huidige Europese risico-inschatting van de EFSA wordt het risico
voor het algemeen publiek, net als in het VK, als laag ingeschat. Voor
mensen met beroepsmatig contact met dieren wordt dit door EFSA als
laag/gemiddeld ingeschat. Tot september 2021 werd dit risico nog als laag
ingeschat.
Gezien de situatie in Nederland met een zeer grote dichtheid van
pluimvee- en varkensbedrijven, vindt het DB-Z dat de risk assessment
van ECDC/EFSA te generiek is en daarmee tekort schiet. Daarom heeft
het meerwaarde om vergelijkbaar met het VK een land-specifieke risk
assessment te ontwikkelen en daarbij de handelingsrichtlijnen specifiek uit
te werken voor de Nederlandse situatie.

Publiciteit en communicatie

Er is naar aanleiding van deze vergadering momenteel geen indicatie voor
een specifieke communicatie naar pers of algemeen publiek.
Tot een nadere mondelinge toelichting ben ik gaarne bereid.
Hoogachtend,
Prof. dr. J.T. van Dissel
Directeur CIb

Prof. Dr. J.A. Stegeman
Hoogleraar Gezondheidszorg
Landbouwdieren

Pagina 12 van 16

Bijlage 1: stand van zaken adviezen van DB-Z aviare
influenza 2022
3 Vaccinatiepilot bij pluimveebedrijven
Dit loopt op dit moment op kleine schaal. Indien vaccinatie goed
beschermt tegen transmissie maakt dit pluimveebedrijven minder
kwetsbaar voor uitbraken wat ook blootstelling aan mensen vermindert.
Echter, er bestaat een kans dat vaccinatie van pluimvee leidt tot zeer
milde en daardoor laat herkende vogelgriep, wat weer een extra
blootstelling voor mensen kan betekenen. Dit wordt momenteel in een
modelleringsstudie verder onderzocht. Naar het vaccineren van varkens
tegen varkens- of aviaire influenza en de effecten daarvan op kliniek en
transmissie zal meer onderzoek moeten worden verricht.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

4/5 Seizoensgriepvaccinatie van voor groepen met blootstelling aan HPAI
Vaccineren van mensen tegen influenza was voor de groepen met de
hoogste blootstelling (zoals ruimers) al ingeregeld, voor het aanbieden
van seizoensgriepvaccinatie aan dierenhouders zijn de eerste stappen
gezet. Het is lastig om deze groep gericht uit te nodigen, omdat deze
groep niet uit het huisartsensysteem geselecteerd kan worden, zoals bij
medische risicogroepen wel het geval is. Er zijn signalen dat
dierenhouders en dierenartsen die nu gevaccineerd willen worden, niet
terecht konden bij de huisarts, omdat deze groep buiten de
indicatiestelling voor de jaarlijkse griepvaccinatie valt. Voor deze groep
moet een alternatief gevonden worden. In een paar regio’s zijn inmiddels
de eerste dierenhouders via coördinatie door lokale dierenartsenpraktijken
gevaccineerd, dit model zou verder uitgewerkt kunnen worden op
landelijke schaal.
6 Pro-actieve surveillance van aan HPAI besmette dieren blootgestelde
personen
Het onderzoeksvoorstel voor dit onderzoek is bijna gereed. Het onderzoek
zal waarschijnlijk vanaf juni 2023 kunnen beginnen. In eerste instantie zal
gestart worden met het onderzoek onder (onbeschermd) blootgestelden
rondom pluimveebedrijven (subadvies 6A), naar Engels model. Ongeacht
aanwezigheid van klachten, nemen blootgestelden keel- en neusmonsters
af en een vingerbloedprik af in de 4 weken na blootstelling. Op deze
manier kunnen ongemerkte humane infecties vroeg in beeld komen en
kunnen ook contacten rondom eventuele besmettingen snel
gewaarschuwd worden.
De surveillance richt zich in eerste instantie op uitbraken op
pluimveebedrijven, omdat de logistiek voor deze groep relatief makkelijk
op te zetten is, en GGD’en al een duidelijke rol hebben bij deze uitbraken.
Indien de surveillance goed loopt zal verder gekeken worden in hoeverre
het ook voor andere groepen blootgestelden, zoals vrijwilligers van
dierenambulances of natuurbeheerders (subadvies 6B), kan worden
ingericht.
Aan het laagdrempelig testen van varkenshouders met respiratoire
klachten (subadvies 6C) zijn een aantal grote kanttekeningen geplaatst.
De vraag is hoe goed deze groep bereikt kan worden en negatieve
ervaringen uit de periode dat varkenshouders standaard werden getest op
Pagina 13 van 16

MRSA zullen ook niet bijdragen aan de testbereidheid door
varkenshouders. Het lijkt beter om te zorgen voor een betere awareness
bij zorgverleners, zodat deze gericht zullen vragen naar blootstelling aan
dieren indien een persoon zich meldt met griepachtige verschijnselen.
Knelpunt is wel dat de consequenties voor hun bedrijf bij een eventuele
positieve test op dit moment niet duidelijk zijn.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

7. Surveillance voor influenzavirussen onder gehouden varkens
Dit gezamenlijke project van RIVM, WBVR, GD en Erasmus MC is in 2022
gestart. Op vrijwillige en anonieme basis worden 200 Influenza Avirusstammen van varkensbedrijven door de GD verzameld, die door
WBVR/GD worden geanalyseerd en door Erasmus MC/RIVM zullen worden
vergeleken met humane stammen. Het onderzoek is niet bedoeld als early
warning-systeem voor de HPAI introductie bij varkens, maar bij toeval
zouden wel HPAI kunnen worden vastgesteld. De vraag is dan wel wat er
moet gebeuren indien er een HPAI bij varkens wordt gevonden, omdat
deze niet meldingsplichtig is.
8 De systemische monitoring onder zoogdieren
Onderzoek van zoogdieren gebeurt momenteel incidenteel als er dieren
met een verdenking (neurologische klachten) worden gevonden. Een
monitoring in Friesland bij geschoten vossen zal in 2023 worden opgezet.
Momenteel wordt een onderzoeksvoorstel ingediend voor HPAI in wilde
zoogdieren als onderdeel van een One Health-surveillance door
financiering via de HaDEA grant van de Europese Commissie (OH
surveillance in animals and the environment). Naast RIVM (coördinatie),
doen DWHC/UU, Erasmus MC, WBVR, GD en NVWA hieraan mee.
9 Meldplicht voor HPAI bij wilde en gehouden zoogdieren
Dit advies is in 2022 niet doorgezet. Voor wilde zoogdieren lijkt het weinig
toegevoegde waarde te hebben omdat positieve uitslagen sowieso al
worden gemeld. Voor gehouden dieren (met name varkens) wordt
momenteel verder gekeken of dit toch wenselijk kan zijn om te kunnen
handelen bij een positieve bevinding.
10 De serologische surveillance onder slachtvarkens met buitenuitloop
Dit zal worden opgepakt in de HaDEA grant, samen met advies 8. Mogelijk
kan hier in 2024 mee worden gestart
11 Het monitoren van wilde vogels
Dit loopt nog steeds, met onderzoek van levende vogels via NIOO-KNAW
en Erasmus MC en dode vogels via DWHC en WBVR. Fenotypische
onderzoek van HPAI-virussen is nog niet van de grond gekomen, onder
andere door het ontbreken van financiering. Erasmus MC doet fenotypisch
onderzoek in internationale samenwerkingen en subsidies, en deelt
gegevens met de WHO en RIVM. De WHO verzoekt landen om meer
fenotypische data aan te leveren om een betere risico-inschatting te
kunnen maken voor nieuwe opkomende virussen. Meer structurele NL
financiering lijkt hiervoor wenselijk.

Pagina 14 van 16

12 Publiekscommunicatie/-voorlichting over blootstellingsrisico’s
Op basis van kleinschalig onderzoek van de afdeling communicatie lijkt
het onderwerp vogelgriep nog niet echt te leven bij het algemene publiek.
In het onderdeel “Zoönosengeletterdheid” worden een paar vragen
gesteld over contact met dode vogels en daar blijkt dat het opruimen van
vogels niet altijd goed gaat. Bij specifieke doelgroepen, zoals jagers, lijkt
kennis over contact en opruimen van dode dieren veel beter te zijn.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

13 Verantwoordelijkheden van partijen betrokken bij het opruimen van
karkassen in de natuur
Er zijn inmiddels leidraden opgesteld en er wordt gewerkt aan een betere
landelijke coördinatie, waaronder een gemeenschappelijk meldpunt. Uit
onderzoek van de DWHC blijkt dat bij ongeveer 30% van de gemeenten
geen informatie op de website te vinden is over waar burgers eventuele
kadavers kunnen inleveren en hoe ze deze moeten hanteren. Andere
gemeenten verwijzen hiervoor door naar het DWHC terwijl de gemeenten
zelf verantwoordelijkheid hebben om hier dingen voor te regelen.
14 Stel laagdrempelig materialen beschikbaar aan partijen die betrokken
zijn bij het opruimen van karkassen
Richtlijnen voor het gebruik van materialen zijn in 2022 aangescherpt en
voor een aantal sectoren worden deze momenteel ook nog door de
Werkgroep AI impact uitgewerkt. Op dit moment moeten
vrijwilligersorganisaties zelf de persoonlijke beschermingsmiddelen die
nodig zijn voor het veilig opruimen van dode vogels en zoogdieren
financieren.
15 Richt adequate opvolging van beheersmaatregelen in bij HPAI bij
dieren
Hier zijn nog geen stappen in gezet. In sommige sectoren (zoals
varkensbedrijven en wilde dieren) missen er ook beheersmaatregelen of
mist een wettelijke basis daarvoor.
16 Verminder het aantal pluimveebedrijven in watervogelrijke gebieden/
17 Voorkom het houden van zowel pluimvee als varkens op één
bedrijfslocatie
Deze adviezen zijn nog niet verder uitgewerkt. Vanuit de ministeries is het
verzoek gekomen om dit meer met data te onderbouwen. Op gemengde
bedrijven worden varkens wel standaard getest door de NVWA als er bij
pluimvee HPAI is vastgesteld. Tot nu toe heeft dit bij de twee bedrijven
niet geleid tot een serologische respons van de varkens. Het standpunt
van het DB-Z in deze adviezen is onveranderd.
18 Hygiënecheck voor pluimveebedrijven,
Hier wordt momenteel door de GD aan gewerkt. Er wordt gestreefd om
bioveiligheid op te nemen in het reeds verplichte bedrijfsgezondheidsplan.
19 Stel een crisisplan op gericht op uitbraak met hoog zoönotisch
potentieel
Dit actiepunt is door VWS opgepakt, recent heeft een extern adviesbureau
hier een start mee gemaakt.
Pagina 15 van 16

20 Verplichte deelname extern kwaliteitsprogramma laboratoria
Het externe kwaliteitsprogramma (EQA) voor de medisch microbiologische
laboratoria, waarin nagegaan wordt of zij HPAI in hun routine diagnostiek
kunnen oppikken, is deze week gestart. Alle laboratoria zijn inmiddels
aangeschreven.

Datum
3 april 2023
Ons kenmerk
0025/2023 LCI/JvD/tl/db

21 Richt een werkgroep op die de inbedding van chemoprofylaxe
verstrekking in de Arbo-systematiek
Deze werkgroep (RIVM, GGD en NVWA) is in de zomer van 2022 gestart.
De werkgroep heeft in december zijn advies uitgebracht en dit is in 2023
door de NVWA opgepakt binnen een apart project. De eerste stappen om
chemoprofylaxe en monitoring in te bedden in betrokken arboorganisaties, worden momenteel gezet.
23 t/m 27: Onderzoek
23 Doelmatigheid opruimen karkassen
Nog niet opgestart, er wordt nog uitgewerkt hoe dit landelijk goed
gecoördineerd kan worden (zie adviezen 12 en 13).
24 Transmissierisico van AI vanuit honden en katten
Op de faculteit diergeneeskunde (FD) wordt serologisch onderzoek gedaan
naar H5 influenza onder zwerfkatten In het SO-Z is door de FD gemeld
dat afhankelijk van de onderzoekslocatie tot de helft van de katten
seropositief bleek, hoewel er nog moet worden onderzocht hoe specifiek
deze uitslagen zijn voor HPAI of dat deze deels verklaard worden door
kruisreactiviteit met andere typen influenza. Op het gebied van honden is
geen onderzoek bekend dat specifiek kijkt naar H5 influenza.
25 Preparedness op grootschalige response op HPAI
Generieke draaiboeken en specifieke richtlijnen en draaiboeken voor HPAI
worden dit jaar geactualiseerd, deels in het kader van het project
Versterking Zoönosen. Ook zullen in de eerste helft van 2023 2 grote
oefeningen gehouden worden waar diverse (overheids)organisaties aan
deelnemen.
26 Klinische bescherming en/of bescherming tegen transmissie door
vaccinatie van pluimvee en varkens tegen AI
Dit loopt momenteel op kleine schaal in Nederland (zie ook advies 3). Ook
in andere Europese landen lopen vaccinstudies. Zie boven ook
bemerkingen bij mogelijk risico van milde ziekte na vaccinatie.
27 Programma waarmee de continue circulatie van influenzavirussen op
varkensbedrijven wordt onderbroken
Als eerste stap is er een vrijwillig surveillance-onderzoek opgestart naar
het voorkomen van influenzavirussen op varkensbedrijven (zie advies 7).

Pagina 16 van 16