Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2036
Vragen van de leden Dibi en El Fassed (beiden GroenLinks) aan de ministers
van Buitenlandse Zaken en van Veiligheid en Justitie over een verkenning om
strafvervolging van buitenlandse politici in Nederland tegen te gaan
(ingezonden 28 januari 2011).
Antwoord van minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken), mede namens de
minister van Veiligheid en Justitie (ontvangen 1 april 2011).
Vraag 1
Kloppen de berichten dat u laat onderzoeken hoe kan worden voorkomen dat
buitenlandse politici in Nederland worden vervolgd voor het schenden van
mensenrechten?1
Antwoord 1
Nee. Wat ik laat onderzoeken is hoe de Staat zou moeten omgaan met
situaties waarin juridische acties dreigen tegen buitenlandse overheidsfunctionarissen die in Nederland verblijven of voornemens zijn naar Nederland te
komen, met inachtneming van de toepasselijke internationaalrechtelijke
kaders.
Een aantal categorieën buitenlandse overheidsfunctionarissen geniet
immuniteit en kan om die reden in Nederland niet strafrechtelijk worden
vervolgd. Dat vloeit voort uit het volkenrecht en heeft zijn neerslag gevonden
in artikel 8 van het Wetboek van Strafrecht en artikel 16 van de Wet internationale misdrijven.
Vraag 2
Kloppen onze constateringen dat u dus kennelijk de goede bilaterale
betrekkingen met de autoriteiten van staten waar mensenrechten worden
geschonden belangrijker vindt dan de handhaving van de internationale
rechtsorde, waar nu juist de universele werking van de mensenrechten van
enorme betekenis wordt geacht? Sinds wanneer prevaleert voor de Nederlandse overheid de vrees voor de gevolgen van een «onwelkom ontvangst»
van buitenlandse overheidsfunctionarissen boven de verbolgenheid over
ernstige schendingen van de rechten van de mens?

1

ah-tk-20102011-2036
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

«Minister Rosenthal wil vervolging buitenlandse politici in Nederland tegengaan», KRO
Reporter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Nee. Het bevorderen van de internationale rechtsorde vormt een belangrijk
onderdeel van het Nederlandse buitenlands beleid. Daarbij staat de bevordering van de naleving van mensenrechten centraal en wordt evenzeer veel
belang gehecht aan andere onderdelen van het volkenrecht die essentieel zijn
voor een goed functionerende internationale rechtsorde, zoals het respecteren van de immuniteit waar bepaalde personen aanspraak op kunnen maken.
Het kan voor ons land in uitzonderlijke gevallen aan de orde zijn te overwegen buitenlandse functionarissen in Nederland te ontvangen en deze te
vrijwaren van vervolging voor de Nederlandse rechter. Dit moet van geval tot
geval worden beoordeeld. Hierbij kan worden gedacht aan bezoeken door
(voormalige) functionarissen die van groot belang zijn voor de buitenlandse
betrekkingen, bijvoorbeeld wanneer er vlak voor het betreffende bezoek een
kort geding dreigt te worden aangespannen dat gericht is op de vervolging
van deze functionaris. De juridische ruimte om in een dergelijk geval tot een
tijdelijke vrijwaring van vervolging over te gaan laat ik verkennen, evenals de
bijbehorende risico’s.
Vraag 3
Hoe verhoudt deze voorgenomen koerswijziging zich tot de door Nederland
geratificeerde mensenrechtenverdragen en het streven van de Nederlandse
regering om een actief beleid te voeren om schendingen van de mensenrechten en misdaden tegen de menselijkheid actief te vervolgen, om het bestaan
van een vrijhaven voor dergelijke internationale misdrijven te voorkomen en
om Den Haag te profileren als de spreekwoordelijke hoofdstad van de
internationale rechtsgemeenschap?
Antwoord 3
Er is geen koerswijziging. Het betreft een verkenning van opties binnen de
kaders van het internationaal recht en conform de Nederlandse verdragsverplichtingen op het gebied van de bestrijding van internationale misdrijven.
Vraag 4
Deelt u onze angst dat deze benadering er uiteindelijk alleen maar toe zal
leiden dat feitelijke straffeloosheid mensenrechtenschendingen alleen maar in
de hand zal werken, waardoor het gevoel van internationale gerechtigheid zal
afbrokkelen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Nee. De verkenning richt zich op het in uitzonderlijke gevallen toekennen van
immuniteit aan buitenlandse overheidsfunctionarissen, conform het internationaal recht. Immuniteit staat niet gelijk aan straffeloosheid, maar vormt een
tijdelijke, procedurele barrière voor strafvervolging voor de nationale rechter.
Immuniteit doet geen afbreuk aan de individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid.
Vraag 5
Bent u met andere woorden dus bereid om bijvoorbeeld president Mugabe
van Zimbabwe toegang tot Nederland te verlenen en wellicht zelfs officieel te
ontvangen, in de wetenschap dat hij internationaal erkende vrijheidsrechten,
zoals de gewetens-, uitings- en demonstratievrijheid en de vrijheid van
drukpers, met handen en voeten treedt?
Antwoord 5
Ik kan niet uitsluiten dat onder bepaalde omstandigheden personen tot
Nederland worden toegelaten die mogelijk betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen, maar die tevens aanspraak kunnen maken op immuniteit op
basis van het internationaal recht. Als gastland van diverse internationale
organisaties is Nederland bijvoorbeeld verplicht om toegang tot ons land te
verlenen aan alle vertegenwoordigers van staten bij internationale organisaties, ongeacht of zij verdacht worden van internationale misdrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Vraag 6
Bent u bereid om ogenblikkelijk elke verkenning te staken die ertoe leidt dat
afgezien wordt van strafvervolging van buitenlandse overheidsfunctionarissen
en juist nog actiever in te zetten op de bestrijding van dit soort ernstige
misdrijven? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Nee. Ik zie hiertoe geen aanleiding. De verkenning van mogelijkheden vindt
plaats binnen de grenzen van het recht. Verder wijs ik op een bij uw Kamer
aanhangig wetsvoorstel, waarmee de mogelijkheden om internationale
misdrijven in Nederland op te sporen en te vervolgen worden verruimd
(Kamerstukken II 2009–2010, 32 475, nr. 2).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3