Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 304

Wijziging van de Waterwet en de Wet
Infrastructuurfonds in verband met de
bescherming tegen overstromingen en de zorg
voor de zoetwatervoorziening in relatie tot
verwachte klimaatveranderingen (Deltawet
waterveiligheid en zoetwatervoorziening)

Nr. 28

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 22 juni 2011
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu1 heeft op 20 juni 2011
overleg gevoerd met staatssecretaris Atsma van Infrastructuur en Milieu
over de Deltawet.
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Snijder-Hazelhoff
De griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
Sneep

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Van Gent (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD), voorzitter,
Slob (ChristenUnie), Aptroot (VVD), Samsom
(PvdA), Paulus Jansen (SP), Koppejan (CDA),
Graus (PVV), Ouwehand (PvdD), De Rouwe
(CDA), Bashir (SP), De Mos (PVV), Van
Tongeren (GroenLinks), Monasch (PvdA), Van
Dekken (PvdA), Dijkgraaf (SGP), Van Veldhoven (D66), Koolmees (D66), ondervoorzitter,
De Jong (PVV), Huizing (VVD), Leegte (VVD)
en Van der Werf (CDA).
Plv. leden: Groot (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Houwers (VVD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Lucas
(VVD), Smeets (PvdA), Van Gerven (SP),
Haverkamp (CDA), Bontes (PVV), Thieme
(PvdD), Van Bochove (CDA), Ulenbelt (SP),
Agema (PVV), Grashoff (GroenLinks), Plasterk
(PvdA), Jacobi (PvdA), Van der Staaij (SGP),
Van der Ham (D66), Verhoeven (D66), Van
Bemmel (PVV), De Boer (VVD), Lodders (VVD)
en Koopmans (CDA).

kst-32304-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Infrastructuur en Milieu
Maandag 20 juni 2011
Aanvang 17.00 uur
Voorzitter: Paulus Jansen
Aanwezig zijn 9 leden der kamer, te weten:
Jacobi, Lucas, Paulus Jansen, Van Tongeren, Dijkgraaf, De Mos, Koppejan,
Wiegman-van Meppelen Scheppink en van Veldhoven,
en de heer Atsma, staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu.
Aan de orde is de behandeling van:
− het wetsvoorstel Wijziging van de Waterwet en de Wet
Infrastructuurfonds in verband met de bescherming tegen
overstromingen en de zorg voor de zoetwatervoorziening in
relatie tot verwachte klimaatveranderingen (Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening) (32 304).
De voorzitter: Ik open de vergadering en heet de staatssecretaris en zijn
medewerkers welkom, evenals de collega’s en de belangstellenden die dit
debat in de zaal of via internet thuis volgen.
Voordat wij het debat beginnen, wil ik een paar dingen aan de orde
stellen. U weet dat er bij een wetgevingsoverleg formeel geen beperking
is van spreektijden. Degenen die los willen gaan, mogen dat. Mijn
suggestie is echter om een indicatieve spreektijd aan te houden van
hooguit acht minuten en interrupties te beperken tot twee in eerste
termijn. Wij hebben ongeveer twee uur nodig voor de eerste termijn van
de Kamer en zullen rond zeven uur schorsen. Mijn volgende suggestie is,
een dinerpauze te houden van drie kwartier in plaats van een uur. Dan
hebben we een kwartiertje terugverdiend, want we lopen een beetje
achter. Ik zie dat dit allemaal welwillend wordt bejegend. Mijn laatste
suggestie is om mevrouw Wiegman de gelegenheid te geven als eerste te
spreken, omdat zij andere verplichtingen heeft en wat eerder weg moet.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik vind het wel heel erg jammer dat de behandeling van de
Deltawet verplaatst is naar dit tijdstip, maar ik weet ook dat er geen
andere mogelijkheden waren. Dit is een wet waarnaar mijn fractie met
grote interesse heeft uitgekeken en aan de komst waarvan zij van harte
heeft bijgedragen. Ik was er graag tijdens de hele behandeling bij
geweest.
De watersnoodramp van 1953 staat in ons aller geheugen gegrift. In het
zuidwesten van ons land is die ramp voor velen een nog belangrijker
ankerpunt in hun bestaan dan bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog. De
vraag of je van voor of na de ramp bent, is daar een illustratie van. Het
komt erop aan niet meer pas in actie te komen na een ramp, maar te
vermijden dat er ooit nog zoiets ergs gebeurt. Dat was het idee toen de
Deltacommissie werd ingesteld. Een overstroming kunnen we ons
eigenlijk niet permitteren, niet vanuit het perspectief van mensenlevens,
maar ook economisch niet. Met de Deltawet wordt de aanbeveling van de
Deltacommissie om de bepleite aanpak juridisch te verankeren,
opgevolgd. De bescherming van ons land is van zo’n fundamenteel
belang dat dit alleen al een gegronde reden is om de aanpak juridisch te
verankeren. Het moge duidelijk zijn dat mijn fractie positief staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

2

tegenover dit wetsvoorstel en de verankering van het Deltaprogramma,
de Deltacommissaris en een Deltafonds.
Waterveiligheid is niet gebaat bij kortetermijnpolitiek, maar vraagt – zoals
het advies van Veerman benadrukte – een blik ver vooruit. Daarbij hoort
een stabiele langjarige aanpak en daarom is het goed dat een Deltaprogramma in het leven is geroepen. Dit geeft de ruimte om stapsgewijs te
investeren in waterveiligheid en zoetwatervoorziening. In het Deltaprogramma heet dit «adaptief Deltamanagement». Een stabiele langjarige
aanpak levert de mogelijkheid om verstandig met de al te beperkte
financiële middelen om te gaan. De kans op overinvesteringen wordt
hiermee voorkomen, omdat bij een stapsgewijze aanpak niet in een keer
een forse maatregel hoeft te worden genomen. Deze nuchtere aanpak van
de Deltacommissaris moet ook mijn collega De Mos aanspreken.
Het Deltaprogramma moet de bescherming van ons land tegen het water
ook overzichtelijker maken. Nu hebben we nog tal van uitvoeringsprogramma’s en projecten. Wat betreft de ChristenUnie moet er na afronding
van deze projecten sprake zijn van een groot nationaal uitvoeringsprogramma, te weten het Deltaprogramma. Ik kan me voorstellen dat het
Hoogwaterbeschermingsprogramma, gelet op de verantwoordelijkheidsverdeling, een zekere eigenstandige plaats zal behouden. De hoofdregel is
wat mij betreft een nationaal Deltaprogramma voor alle waterveiligheid
en zoetwatervoorziening van nationaal belang. Ziet de staatssecretaris dit
ook zo?
Met het Deltafonds komt er niet pas geld voor noodzakelijke maatregelen
vele jaren nadat dijken zijn afgekeurd, maar komt er net als bij mobiliteit
een continue geldstroom beschikbaar die werkende weg kan worden
belegd met noodzakelijke maatregelen. Deze eigenstandige geldstroom
voor de waterveiligheid en zoetwatervoorziening hoeft niet te concurreren
met andere, ook legitieme belangen zoals wegen en spoor. Dat is een
vooruitgang ten opzichte van de huidige situatie.
Het oprichten van een Deltafonds is een stap, maar dit fonds voldoende
vullen is natuurlijk iets anders. Ik herhaal het betoog van mijn fractiegenoot Arie Slob bij de begrotingsbehandeling vorig jaar om het
Deltafonds zodanig te vullen dat de grote waterveiligheidsopgave
adequaat kan worden aangepakt. Ik neem aan dat de afspraken in het
aanvullend beleidsakkoord over de ten minste 1 mld. voor het Deltaprogramma het uitgangspunt blijven vormen en dat additionele uitgaven aan
zaken zoals beheer en onderhoud ook additioneel worden gefinancierd.
Graag krijg ik hiervan een bevestiging van de staatssecretaris.
Ik zag zojuist het amendement van collega Lucas binnenkomen. Daarin
spreekt mij aan dat de uitvoering van de waterkwaliteitstaken niet uit het
Deltafonds komt. Het grote voordeel is dat het Deltafonds en het
Deltaprogramma een-op-een worden gekoppeld en primair gericht zijn op
de veiligheid van ons land en de zoetwatervoorziening. Daarom vind ik
het onderdeel van de nota van wijziging, waardoor waterkwaliteit
voortaan ongeclausuleerd uit het Deltafonds zou moeten worden
bekostigd, een stap terug. Geen misverstand, mijn fractie is doordrongen
van de noodzaak van een integrale aanpak, maar die mag niet leiden tot
concurrentie tussen middelen voor waterveiligheid en bijvoorbeeld
natuurontwikkeling. Om te zorgen voor genoeg budget voor het Deltaprogramma zou je beheer en onderhoud van de natte infrastructuur uit het
Deltafonds kunnen amenderen, zoals de Unie van Waterschappen bepleit.
Anderzijds horen aanleg, beheer en onderhoud bij elkaar. Het benodigde
budget daarvoor moet er dus wel bij worden gevoegd. Ik ben benieuwd
hoe vanavond de discussie over dit punt verloopt, maar ik ben vooral ook
benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op deze overwegingen.
Ik deel de mening van de staatssecretaris dat bestrijding van wateroverlast een verantwoordelijkheid van gemeenten en waterschappen is.
Toch ben ik niet helemaal overtuigd vanwege afwenteleffecten. Hoe
voorkomen we suboptimale oplossingen doordat regio’s maatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

3

moeten nemen, terwijl de wateroverlast wordt veroorzaakt of versterkt
door het hoofdwatersysteem? Ik krijg hierop graag een reactie.
In de wet zit een experimenteerbepaling om te komen tot een integrale
bekostiging van projecten. Daarin is niet alleen aandacht voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening, maar ook voor ruimtelijke kwaliteit of
natuur. Ik vind dit een prima voorstel, maar om dit mogelijk te maken
moeten er structurele afspraken worden gemaakt over extra voeding van
dit fonds uit andere hoofdstukken van de rijksbegroting of uit de
begroting van andere overheden. Dit is een goed voornemen, maar waar
is dat geld? Juist op genoemde beleidsterreinen wordt bezuinigd. Ziet de
staatssecretaris de komende jaren überhaupt experimenten van de grond
komen of is dit nu al een dode letter in de wet, omdat er simpelweg geen
geld is? Hoe zit het met al die projecten van provincies en waterschappen
waarin zowel onderdelen voor waterveiligheid als voor ruimtelijke
ordening, recreatie en natuur zitten? Hoe wil de staatssecretaris voor
elkaar krijgen dat een waterveiligheidsproject door kan gaan, nu de
financiering van het natuurdeel vaak ter discussie staat en allerlei
ontwikkelingen lam legt? Ik krijg hierop graag een reactie.
Ik ben tevreden met hoe de staatssecretaris is ingegaan op het geven van
ruimte aan de Deltacommissaris, zodat hij behoorlijk onafhankelijk kan
opereren, terwijl de bewindspersoon tegelijkertijd politiek verantwoordelijk blijft. Voor een belangrijk onderwerp als waterveiligheid is wat mijn
fractie betreft van belang dat de Deltacommissaris voor het Deltaprogramma onafhankelijk en met gezag kan opereren en adviseren.
Ik dank de staatssecretaris ook voor het feit dat in de nota van wijziging de
suggestie van mijn fractie met betrekking tot artikel 3.6d.1 is overgenomen om ook de gemeente expliciet te noemen als betrokken bestuursorgaan waarmee de Deltacommissaris regelmatig overleg voert.
Ik rond af. Het water geeft, maar als we ons niet goed voorbereiden,
neemt het water ook. Daarom is het goed dat deze wet er komt. De
ChristenUnie-fractie hoopt dat de in deze wet verankerde aanpak ertoe
bijdraagt dat niet alleen wij, maar ook onze kinderen en kleinkinderen
kunnen blijven zeggen: ik ben van na de ramp.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Dat was een mooie afsluiting van de
ChristenUnie. Wat mij betreft, is dat het kader waarbinnen wij dit
bespreken. Het Deltaprogramma, de Deltawet en de Deltaregie zijn in mijn
ogen een prima ontwikkeling. Er zitten nog wel heel veel zaken omheen
die de Kamer op grond van haar heel belangrijke toezicht- en budgetteringsrol samen met de staatssecretaris op scherp moet houden. De
insteek van mijn fractie is positief, maar over een aantal zaken wissel ik
graag nog van gedachten met de staatssecretaris.
Er is een apart begrotingsfonds Waterveiligheid, zoetwatervoorziening en
waterkwaliteit voorgesteld. Aan de ene kant hebben wij juist in het MIRT
(Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport), waar de R bij
is gekomen, gezegd dat het sectorale karakter zo veel mogelijk moet
worden ontschot, zodat het een intersectoraal karakter krijgt, en dat de
gebiedgerichte benadering zo veel mogelijk moet worden benut. Op
zichzelf gaat het Deltaprogramma wel uit van gebiedsgerichte aanpakken
en deelprogramma’s daarop, maar het is en blijft sectorale financiering. Ik
denk dat in die samenhang straks het succes, maar mogelijk ook de grote
kans op missers zit, omdat wij nu te veel worden geleid door de korte
termijn. Zeker op de korte termijn zal gezegd worden: er is maar zoveel
geld en daar moeten wij het van doen. Ik verwijs in dit verband naar de
Afsluitdijk. Dat kan leiden tot een gebrek aan mastervisie en visie in de
breedte. Graag hoor ik van de staatssecretaris iets meer over de manier
waarop wij van de programmatische aanpak toch een succes kunnen
maken. In de wetgevingsstukken wordt op de pagina’s 6, 7 en 19, heel
breed uiteengezet hoe het op het vlak van de planvorming zal werken
tussen het Rijk en de regio. Het Rijk zal niet eerder iets uitvoeren dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

4

nadat de gemeenten en de provincies daar de uitvoering van hun plannen
bij hebben kunnen leggen, maar wie zorgt nu eigenlijk echt voor de
prioritering? Als er gaten vallen, wie staat er dan bokje voor de tekorten
en hoe houden wij de totale planvorming goed bij elkaar? Graag hoor ik
daar iets meer over, want ik heb de angst dat wij te sectoraal insteken op
het Deltaprogramma, waarbij wij een aantal zaken weer schotten in plaats
van ontschotten.
Vervolgens een opmerking over de verhouding tussen waterveiligheid,
zoetwatervoorziening en waterkwaliteit. Wij hebben al houwen en keren
om via het Deltafonds de waterveiligheid en de grote kunstwerken te
financieren. Te vaak merk ik, ook in alle stukken, dat de zoetwatervoorziening en de waterkwaliteit een beetje in de zijlijn terechtkomen. Ik hoor
graag van de staatssecretaris wat meer visie op de wijze waarop wij ook
de zoetwatervoorziening en de waterkwaliteit prioritair houden.
Wij hebben het rapport van de commissie-Veerman gekregen. Daarna is
er een ronde door het land geweest, waaraan ik voor een deel heb
deelgenomen. Een van de zaken die mij daarvan zijn bijgebleven, betreft
de dijken langs het IJsselmeer. Veel mensen uit Workum, Hindeloopen en
andere mooie stadjes hebben grote angst dat zij straks achter metershoge
dijken zullen wonen. Volgens mij ligt dat idee er nog steeds. Hoe meer je
de mensen spreekt, hoe meer je een vraagteken zet bij dat onderdeel van
het Deltaprogramma. Misschien is dat idee van de commissie-Veerman
toch nog niet helemaal goed uitgewerkt. Dat zou best kunnen. Op zich is
het Deltaprogramma geweldig, maar van sommige onderdelen zeggen
ook dijkgraven dat men daar misschien eerst wat meer experimenteel
mee aan de gang moet gaan en dat wij – op dit punt ben ik het eens met
de heer De Mos – niet overal metershoge dijken moeten neerleggen als er
ook andere mogelijkheden zijn. Er zijn misschien ook mogelijkheden om
in combinatie met de natuur dezelfde veiligheidsdoelen te bereiken,
zonder dat er metershoge dijken gelegd hoeven te worden bij onze mooie
stadjes rondom het IJsselmeer.
In de beantwoording staat dat er een onderzoek komt naar de wijze
waarop particulier geld en private partners betrokken kunnen worden bij
de financiering van de zoetwaterreservoirs. Onze boeren behoren tot de
grootste zoetwatergebruikers. Krijgen die in deze financieringsconstructie
ook een plek? Hoe kijkt de staatssecretaris daarnaar? Welke concrete
mogelijkheden ziet hij op dit punt?
Ten slotte een opmerking over de financiering van de maatregelen voor
het hoofdwatersysteem. De Deltawet voorziet niet in de mogelijkheid van
financiering van veiligheidsmaatregelen in het regionale watersysteem
die ten gunste komen van het hoofdwatersysteem. Hetzelfde geldt voor de
bekostiging van afwenteleffecten in het regionale watersysteem als
gevolg van maatregelen in het hoofdwatersysteem. Het opnemen van
deze mogelijkheid betekent dat efficiënter met middelen kan worden
omgegaan en dat gekeken wordt welke maatregelen het meeste effect
hebben. Kan de staatssecretaris iets doen met deze efficiënte wisselwerking en is hij bereid om de wet op dit punt aan te passen? Ik denk dat
wij daar in de toekomst voordeel van kunnen hebben, juist vanuit de
wisselwerking tussen rijksfinanciering en waterschapsfinanciering.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Voorzitter. Laat ik beginnen met de
woorden van de voorzitter van VNO-NCW, Bernard Wientjes, die op het
eerste Deltacongres zei: de vraag of Nederland veilig is voor het water
mag eigenlijk niet eens opkomen, dat moeten een gegeven zijn. Dat zijn
wij ook aan onze lange geschiedenis op het gebied van waterbouw
verplicht. Ir. Lely zei ooit: een volk dat leeft, werkt aan zijn toekomst. Die
insteek deelt de VVD.
Ik ben daarom blij dat de Deltawet nu eindelijk voorligt in de Kamer en dat
wij hierover nog voor het zomerreces een besluit kunnen nemen. De
aanleiding voor deze Deltawet is gelegen in de tweede Deltacommissie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

5

de commissie-Veerman, die forse ingrepen adviseerde in de bescherming
tegen overstromingen en de zoetwatervoorziening. Natuurlijk is er veel
discussie geweest over de scenario’s waarmee is gerekend. Feit is dat de
bodemdaling doorgaat en dat de zeespiegel stijgt. Alleen dat is voldoende
om ons te gaan voorbereiden op de toekomst. De VVD is overigens wel
blij dat de Deltacommissaris uitgaat van minder omstreden scenario’s dan
de commissie-Veerman.
Wat is er dan nodig voor een dergelijk tweede Deltaplan? Een trekker à la
Lely, een lange adem en alle denkkracht die wij hebben. En hopelijk geen
ramp, al helpt de huidige droogte wel om nut en noodzaak van een goede
zoetwatervoorziening weer wat hoger op de politieke agenda te krijgen.
Ik denk dat er vijf kritische succesfactoren zijn bij het opstellen en
realiseren van een langetermijnvisie op waterveiligheid en de zoetwatervoorziening. Allereerst hebben wij een trekker nodig met een lange adem.
Ten tweede moeten wij los zien te komen van de politieke waan van de
dag, er moet een evenwicht zijn tussen onderzoek en concrete projecten,
we moeten alle denk- en innovatiekracht gebruiken en er moeten
voldoende middelen beschikbaar zijn.
Over het eerste punt heb ik al iets gezegd. Lely moest geduld hebben. Zijn
plan stamt uit 1 891 en de realisatie van de Afsluitdijk begon pas in 1927.
Maar zijn plannen werden uiteindelijk gerealiseerd. Door een Deltacommissaris te benoemen hebben wij ook zo’n trekker, iemand die zich
exclusief met de vragen van de toekomst kan bezighouden.
Dan kom ik gelijk bij het tweede punt, want door het onderbrengen van de
bestaande programma’s op het gebied van waterveiligheid in het
Deltaprogramma ontstaat wel het risico dat die Deltacommissaris zich niet
met de toekomst gaat bezighouden maar juist wel met de waan van de
dag en daarmee ook met de politieke waan van de dag. De Deltacommissaris als rijdende rechter bij alle lopende projecten. De VVD heeft hiervoor
al eerder gewaarschuwd en is blij te merken dat de Deltacommissaris
deze waarschuwing ter harte heeft genomen en zich hiermee lijkt
focussen op de voorbereiding van de vijf Deltabeslissingen. Natuurlijk is
het logisch om de lange termijn en de korte termijn met elkaar te
verbinden, maar de scheidslijn tussen het bureau van de Deltacommissaris en het DG Water wordt zo wel heel erg dun. Hoe voorkomen wij dat
we dubbel werk doen en dat de Deltacommissaris toch zal worden
opgeslokt door de waan van de dag? Graag een reactie van de staatssecretaris.
Overigens is de VVD wel van mening dat door de Deltacommissaris onder
de politieke verantwoordelijkheid te brengen van de staatssecretaris, maar
tegelijkertijd de mogelijkheid te bieden om gevraagd en ongevraagd te
adviseren, dan wel te signaleren, een goede balans is gevonden tussen
politieke verantwoording enerzijds en een onafhankelijke positie van de
Deltacommissaris anderzijds.
Ook is de VVD van mening dat wij op een gegeven moment zullen moeten
kijken of een speciale regeringsfunctionaris nog nodig is. Als de Deltabeslissingen zijn genomen en de uitvoering gaat beginnen, zou ik me
kunnen voorstellen dat het ministerie de taken weer op zich kan nemen.
Het streven zou dus eigenlijk moeten zijn dat de Deltacommissaris zichzelf
overbodig maakt. Deelt de staatssecretaris die mening en in hoeverre is er
voorzien in een evaluatiemoment waarop de Kamer kan beslissen of de
functie van Deltacommissaris opnieuw moet worden vervuld?
Dan kom ik bij een derde succesfactor, niet alleen onderzoek maar ook
concrete projecten. Onderzoek is nodig om de verregaande Deltabeslissingen zorgvuldig voor te bereiden, maar het Deltafonds moet geen
onderzoeksfonds worden. Wij moeten ons nu concentreren op de eerste
twee Deltabeslissingen: de normering van de dijken en de zoetwaterstrategie, want deze twee beslissingen zijn hard nodig om de andere
beslissingen te kunnen nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

6

In 2011 zou er een voorstel voor een principebeslissing over de
veiligheidsnormen voor de primaire keringen worden opgesteld door de
Deltacommissaris. Kan de staatssecretaris aangeven of dit voorstel er al is
en wanneer het naar de Kamer komt?
Dan de vierde succesfactor, het inzetten van alle denkkracht om te komen
tot slimme oplossingen voor zowel de veiligheid als de zoetwatervoorziening. De samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en het
bedrijfsleven is daarbij essentieel. Het Topteam Water concludeert dat een
goede samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven
nodig is. Voor de business case Enabling delta life is het «essentieel dat er
een sterke economische en innovatieve thuismarkt is, waar bedrijven in
nauwe samenwerking met de overheid en kennisinstituten nieuwe
concepten ontwikkelen en toetsen», zo schrijft het topteam. Ook adviseert
het topteam om binnen het Deltaprogramma financiële en juridische
ruimte te reserveren voor innovatie en ontwikkeling en om via pilots te
komen tot proven technology. Graag hoor ik van de staatssecretaris of er
voldoende ruimte zit in dit Deltawetsvoorstel om aan deze wensen van het
topteam te voldoen. Is de staatssecretaris bereid om binnen de lopende
programma’s meer ruimte te scheppen voor pilotprojecten, bijvoorbeeld
voor het consortium Building with Nature, waarin markt en kennisinstellingen samenwerken aan nieuwe oplossingen voor waterveiligheid,
bijvoorbeeld het niet aanleggen van metershoge dijken rond het
IJsselmeer, maar het vinden van andere vormen, zoals mevrouw Jacobi al
zei? In dit kader maak ik een compliment aan het hoogheemraadschap
Delfland, dat in het kader van Smart Delfland zijn gebied ter beschikking
heeft gesteld als experimenteerruimte voor innovatieve technieken. Wat
mij betreft is dat een voorbeeld van een overheid die meedenkt.
Ik kom bij mijn laatste succesfactor: voldoende middelen. Daar zit
natuurlijk de crux. Wij kunnen wel plannen maken, maar wij moeten ze
ook kunnen uitvoeren. In deze tijden van bezuinigingen en financiële
krapte is het Deltafonds een makkelijke prooi: een pot met geld zonder dat
de bestemming al precies duidelijk is. Wij zagen bij de hoorzitting over de
Deltawet dan ook allemaal enthousiaste partijen. Gemeenten, waterschappen, provincies, natuurorganisaties, iedereen is blij met deze
Deltawet. Ik kon mij niet aan de indruk onttrekken dat dit ook iets te maken
had met het Deltafonds. Het fonds moet daarom worden beschermd,
anders gaat deze Deltawet aan zijn eigen succes ten onder. De VVD-fractie
heeft daarom een amendement ingediend om de reikwijdte van het fonds
te beperken. Met dit amendement wordt het onderscheid tussen opgaven
op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorraad en ambities op
andere beleidsterreinen vastgelegd in de wet. De opgaven kunnen worden
betaald uit het Deltafonds, de ambities alleen als er een additionele
voeding is via het experimenteerartikel en als ze zijn opgenomen in het
Deltaprogramma. De overige waterzaken, zoals de uitvoering van de
Kaderrichtlijn Water, lopen via hoofdstuk XII van de begroting. Met het
amendement worden tevens eisen gesteld aan de verantwoording van de
besteding van middelen via het Deltaprogramma. In het Deltaprogramma
moet worden aangegeven welke middelen nodig zijn voor investeringen,
welke voor beheer en onderhoud, welke voor de opgaven en welke voor
de ambities. Alleen op die manier kan de Kamer ervoor zorgen dat er
voldoende middelen beschikbaar zijn voor droge voeten en voldoende
zoet water.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ook de fractie van
GroenLinks vindt de veiligheid van ons land en onze zoetwatervoorziening
natuurlijk de ultieme prioriteit, maar in onze visie kan dit goed samengaan
met natuur en kan dit uitsluitend samengaan met stappen in de richting
van een duurzame economie.
Er bestaat in de politiek een grote spanning tussen doelen op de korte, de
middellange en de lange termijn. De problematiek die wij vandaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

7

bespreken, is er ook een van de lange termijn. Daarom ben ik erg blij met
de gekozen oplossing om een poging te doen haar uit de waan van de dag
te halen. Er blijkt helaas nog steeds discussie te bestaan over de oorzaken
van klimaatverandering. De discussie of roken enig verband houdt met
kanker woedt ook steeds voort, maar dat zou ons niet moeten
weerhouden om in de tussentijd conclusies te trekken uit de veranderingen die gewoon door metingen worden aangetoond en om in de
Kamer eensgezind op te trekken voor de langere termijn. Wij zullen ons
flexibel moeten aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, dus
moet er worden gekeken naar een bandbreedte van het worstcasescenario tot de gemiddelde verwachting.
De GroenLinks-fractie vindt dat wij daarnaast, niet verrassend van
GroenLinks, veel meer werk moeten maken van het voorkomen van
klimaatverandering. Het is goed en onvermijdelijk dat wij ons eraan
aanpassen, maar het is heel raar om continu pleisters te plakken en niets
te doen aan datgene waardoor je die wonden oploopt. Waarom heeft de
regering bijvoorbeeld bij de vraag hoe de financiering voor het Deltafonds
tot stand komt niet veel meer gekozen voor het principe van de vervuiler
betaalt? Daarop kom ik straks terug.
Uiteraard steunen wij de regelingen om overstromingen en waterschaarste te beperken, maar wij vinden het ook belangrijk dat er maatregelen worden genomen voor de ecologische waterkwaliteit en ter
bescherming van natuur, milieu en ruimtelijke kwaliteit, zoals in het
rapport over het Deltaprogramma ook wordt uitgelegd.
Mijn fractie steunt in principe het instellen van een Deltacommissaris en
een Deltafonds, maar waarom is er in het wetsvoorstel niet gekozen voor
een sterke wettelijke rol voor de Deltacommissaris? Ik noemde net de
spanning tussen de korte en de lange termijn. Wij denken dat er toch
steeds weer kortetermijnbeslissingen zullen worden genomen als dit niet
stevig genoeg is geregeld. Waarom heeft de Deltacommissaris geen echte
doorzettingsmacht? Allerlei gezaghebbende organen op het gebied van
water hebben daarvoor gepleit, dan wel daarover geadviseerd. Waarom is
de positie van de Deltacommissaris in het huidige voorstel zwakker dan in
het advies van de heer Veerman?
Dan zijn er wat zorgen over de vraag of dit wel voldoende gaat werken.
Zorgt dit wetsvoorstel er echt voor dat de schotten tussen ministeries en
tussen de verschillende niveaus van de overheid beslecht worden?
Ook wat de financiële voeding betreft is mij nog veel onduidelijk of ik
vrees dat het vrij wankelmoedig kan zijn. Er zijn vele andere regelingen en
organen die over water gaan. Helpt dit wel voldoende? Wat heft de
regering op, nu deze nieuwe functionaris en deze nieuwe wet er komen?
Of is het gewoon een nieuwe overleglaag er bovenop: de Rijdende
Rechter, zoals zo-even werd gezegd, die aan het bestaande systeem wordt
toegevoegd en binnen alle bestaande regelingen, wetten en organen orde
op zaken moet proberen te stellen?
Hoe verhouden de uitgangspunten van doelmatigheid en soberheid uit
het Hoogwaterbeschermingsprogramma zich tot de gebiedsgerichte
benadering uit het Deltaprogramma? Gaan wij de zaken in Nederland nu
eindelijk integraal aanpakken? Of blijven wij in de separate blokjes en
kolommen «natuur», «ruimte» en «water» denken? Hoe verhouden de
forse natuurbezuinigingen van dit kabinet zich tot de waterveiligheidsopgave? De commissie-Veerman adviseert ons juist om mee te bewegen
en gebruik te maken van natuurlijke processen om de uitdagingen op het
gebied van water, ruimte en natuur integraal aan te pakken en rivieren en
zeeën ook de ruimte te geven; dat draagt bij aan waterveiligheid. Dat
wordt echter wel knap lastig als het grootste gedeelte van je natuurbeleid
wegbezuinigd is. Kan de staatssecretaris op zijn minst garanderen dat
natuurontwikkeling die bijdraagt aan waterveiligheid, wel gewoon
doorgaat? Daar moet dan geld voor gevonden worden. Mijn fractie zegt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

8

dan maar een gevechtsvliegtuig of een paar kilometer asfalt minder. Ik
neem aan dat voor dit kabinet onze veiligheid vooropstaat.
Hoe gaan wij ervoor zorgen dat er voldoende geld is voor de moderne
Deltawerken? In de memorie van toelichting lees ik dat jaarlijks wordt
vastgesteld hoeveel geld er uit de algemene middelen naar het Deltafonds
vloeit. Laat je daarmee de vulling van het fonds niet veel te veel over aan
de grillen van de jaarlijkse begrotingssystematiek? Zou het niet veel
verstandiger zijn om voor een langere termijn, voor zover mogelijk binnen
onze begrotingssystematiek, vast te stellen hoeveel geld er in het
Deltafonds vloeit? Verder lees ik in de memorie van toelichting dat er geld
uit Fonds Economische Structuurversterking in het Deltafonds kan
vloeien. Dat zal echter lastig worden, aangezien dit kabinet het FES wil
afschaffen. Zou dat niet moeten worden aangepast in de memorie van
toelichting?
Waarom heeft de regering niet gekozen voor een «de vervuiler betaalt»principe: een heffing op de uitstoot van broeikasgassen, waarmee wij ons
wapenen tegen de door de klimaatverandering veroorzaakte stijging van
zee- en rivierwater? Dat zou toch eerlijk zijn? Nu moet de gewone
belastingbetaler, die in vergelijking met grote bedrijven toch al enorm veel
betaalt aan zijn energiebelasting, ook nog eens betalen voor het grootste
gedeelte van de dijkverhoging. Je zou ook kunnen denken aan bijdragen
van watergebruikers of van hen die warm water lozen; de vervuiler
betaalt. Dat is toch een redelijk uitgangspunt? De staatssecretaris kan niet
zeggen dat dit Europeesrechtelijk niet kan, want landen zoals Zweden en
Denemarken hebben al zo’n vorm van «de vervuiler betaalt»-belasting.
Het advies van de commissie-Veerman over de Deltawet ademt een
integrale aanpak uit. Dat juich ik toe, maar gaat de regering dan ook echt
integraal beleid voeren? Gaan wij bij de besluiten over de bouw van
bijvoorbeeld nieuwe elektriciteitscentrales rekening houden met de
effecten ervan op de zoetwatervoorziening? Ik wil ook even de geplande
kerncentrale memoreren. Er waren er twee gepland, maar vanwege het
gebrek aan zoet water in dat gebied volgens de huidige berekeningen, kan
het er maar één worden. Wordt daar integraal rekening mee gehouden in
deze plannen? Het gaat niet alleen om de kwantiteit, maar ook om de
kwaliteit. Hoe ziet de regering dat precies voor zich?
Zijn de adviezen wel de juiste? De zoetwatervoorziening op peil houden is
de komende jaren een belangrijke uitdaging. Wij zien nu dat boeren en
tuinders enorm last hebben van de droogte. Maar ook als er plotseling
enorm veel water neervalt, hebben deze sectoren daar last van. Wat wil de
staatssecretaris gaan doen om waterverspilling terug te dringen? Vindt hij
het misschien een idee om daarop een heffing in te voeren? Is de
staatssecretaris bereid om in overleg met de Deltacommissaris te komen
tot een integrale visie op de zoetwatervoorziening, zowel wanneer er
plotseling te veel water is als wanneer er een tekort aan water is? Een
visie met concrete maatregelen met betrekking tot de waterschaarste zou,
om extra papierwerk te besparen, meegenomen kunnen worden in een
volgend Nationaal Waterplan.
Wat de normering van de dijken betreft, sluit ik mij aan bij de opmerkingen van de VVD-fractie. Ook mijn fractie heeft vragen over het
verhogen van het waterpeil in het IJsselmeer. Is dat wel echt nodig? Is het
niet essentieel om nog eens heel goed te kijken naar alternatieven? Want
het is wel een ongelofelijk drastische ingreep in Nederland en de
Nederlandse omgeving.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Mevrouw Van Tongeren maakt zich
ernstig zorgen over de zoetwatervoorziening. Dat doe ik ook. Zij heeft het
erover dat het peil van het IJsselmeer wellicht niet verhoogd behoeft te
worden. Maar is zij dan ook bereid om in de Zuidwestelijke Delta af te zien
van alle plannen die met verzilting te maken hebben, juist omdat we ons
zo’n zorgen maken over die zoetwatervoorziening en we misschien niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

9

alleen op het IJsselmeer kunnen steunen als zoetwaterbuffer maar we
daarvoor ook naar de Zuidwestelijke Delta moeten kijken?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik begrijp de portee van de vraag
niet zo goed.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): De portee van de vraag is dat u
enerzijds wel de koppeling legt tussen de zoetwatervoorzieningen en
kerncentrales. Anderzijds vraag ik u om dan ook de koppeling te leggen
tussen de zoetwatervoorziening en het verzilten van grote gebieden in de
Zuidwestelijke Delta, waar GroenLinks een voorstander van is. Ik refereer
aan het Kierbesluit en het Volkerak-Zoommeer. Ik hoorde u zelfs zo-even
spreken over het helemaal openzetten van de zeearmen. Dat is misschien
een prachtig plan maar dan komen we nogal wat zoet water tekort. Als u
dan ook nog het IJsselmeer niet wil gaan verhogen dan hebben we straks
een heel groot probleem, naar ik vrees. Dus het zijn mooie woorden, maar
bent u dan ook bereid om boter bij de vis te doen en om in de Zuidwestelijke Delta even heel erg voorzichtig te zijn met ons zoet water?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Wat betreft het Kierbesluit
Haringvliet is de positie van onze fractie glashelder. Dat moeten we
gewoon doen en om meerdere redenen. Dat moeten we doen omdat we
het met landen om ons heen afgesproken hebben die daar meerdere
miljoenen in geïnvesteerd hebben. Dat moeten we doen om onze
verplichting inzake het vrijevismigratieverdrag na te komen. We moeten
dat ook gewoon zelf willen vanwege ons eigen natuurbehoud. Maar ik ben
er niet van overtuigd dat het een of/of is. Of dat je de boel keihard dicht
moet zetten met ingenieursachtige ingrepen. Of dat het dan is: na ons de
zondvloed. Het rapport spreekt over het verhogen van het peil van het
IJsselmeer met anderhalve meter. Het besluit behoeft pas in 2015
genomen te worden. Ik zou nog graag overtuigd willen worden dat dit de
enige oplossing is. Dus mijn fractie zegt geen nee tegen het verhogen van
het peil. Wel vraagt zij of zo’n ingrijpende maatregel echt de enige
oplossing is.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Dan constateer ik toch dat mevrouw
Van Tongeren niet helemaal consequent is. Voor de kerncentrales weet zij
wel dat de zoetwatervoorraad heel erg belangrijk is, maar blijkbaar gaan
natuurdoelen dan toch boven die zoetwatervoorziening. En dat vind ik niet
helemaal consequent, maar dat is een constatering.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Mevrouw Lucas begrijpt het
uitstekend. Voor GroenLinks gaat inderdaad natuur een ongelofelijk eind
boven het bouwen van nieuwe kolen- of kerncentrales.
De voorzitter: Misschien is het goed om te constateren dat er voor de
kerncentrales geen zoet water maar hooguit brak water gebruikt wordt,
want dat ligt vlak bij de zee.
Mevrouw Van Tongeren, mag ik u vragen uw betoog geleidelijk aan af te
ronden? U bent namelijk over uw acht minuten heen.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik had nog een laatste kopje over
de andere landen in de EU. Hoe verloopt het debat over waterschaarste
binnen de EU?
De heer Dijkgraaf (SGP): Mijnheer de voorzitter. «Klimaat voor waterlanders», zo luidt de titel van een recent verschenen boekje van twee
waterexperts, gericht aan de Deltacommissaris. In het voorwoord
schrijven zij over de onorthodoxe manier waarop de ministeries en het
kabinet de aanbevelingen van Veerman hebben opgepakt. Zij geven ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

10

een waarschuwing. Ik citeer: «Er is echter nog veel onorthodoxe slagvaardigheid voor nodig om tot voldoende concrete maatregelen van
voldoende kwaliteit te komen. Dat gold altijd al, maar zeker nu er fors
wordt bezuinigd. Het gevaar voor matigheid, gebrek aan inspiratie en een
negatieve spiraal is groot.»
Ik hoop niet dat het bewaarheid wordt, maar op sommige elementen is
die negatieve spiraal in de Deltawet een beetje zichtbaar als we er niets
aan doen. Maar volgens mij gaan we er inderdaad iets aan doen om dat te
voorkomen.
Eerst een volstrekt positieve noot. Het principe van de Deltawet steunt de
SGP van harte. Het is soms goed om te constateren dat wetgeving die
door het ene kabinet wordt ingediend door het andere kabinet wordt
overgenomen. Het is gewoon goed voor de toekomst van ons land.
Nu iets over die dreigende negatieve spiraal. De Deltawet is een
uitwerking van het advies van de commissie-Veerman. Die commissie
beoogt een Deltaprogramma waarin noodzakelijke investeringen in
hoogwaterbescherming en zoetwatervoorziening tot 2050 en na 2050 zijn
vastgelegd. Een Deltafonds moet zorgen voor een structurele financiering
van deze investeringen. Het Deltaprogramma en met name het Deltafonds
worden in het voorliggende wetsvoorstel echter breder ingevuld dan de
SGP lief is. Veerman wilde een Deltafonds gericht op investeringsprogramma’s voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Het ging zijn
commissie zelfs om een fonds dat werd beheerd door de minister van
Financiën. De middelen uit dat fonds moeten voorhanden zijn op het
moment waarop ze nodig zijn. Dat was een belangrijke reden voor de
commissie om het fonds op afstand te zetten. Uitgaven moeten het
realisatietempo van de ruimtelijke infrastructurele ingrepen volgen. Op
deze wijze worden de financiële middelen die nodig zijn om de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening te waarborgen, zeker gesteld en wordt
concurrentie met de kortetermijnagenda voorkomen.
Ten opzichte van het voorstel van voormalig minister Veerman zijn nu
twee categorieën uitgaven toegevoegd. In het oorspronkelijke
wetsvoorstel werden uitgaven voor beheer en onderhoud ook onder het
Deltafonds geschoven. Met de laatste nota van wijzigingen geldt hetzelfde
voor de uitgaven voor waterkwaliteit. De eerste toevoeging kunnen wij
billijken, de tweede absoluut niet. Het financieren van alle uitgaven uit het
Deltafonds is onverstandig en ongewenst. Ik noem alleen al de vanaf 2020
afgesproken 1 mld. per jaar voor het Deltafonds. Ik heb gehoord dat
uitgaven voor beheer en onderhoud en voor waterkwaliteit er ook onder
vallen, maar heb nog niet gehoord dat vanaf 2020 meer dan 1 mld. voor
het Deltafonds zal worden uitgetrokken. Of heb ik dat mis? De SGP-fractie
vindt dat het Deltafonds helemaal gekoppeld moet worden aan het
Deltaprogramma. Wij steunen daarom het amendement van mevrouw
Lucas.
Het Deltafonds en het Infrastructuurfonds komen los van elkaar te staan.
Beide worden gevoed uit de algemene middelen. Hier ziet de SGP-fractie
enkele risico’s. Het Deltaprogramma is gekoppeld aan het MIRT en de
MIRT-systematiek. In het regeerakkoord staat de opmerking dat
mainports, brainports en greenports prioriteit krijgen in het MIRT. Wij
moeten voorkomen dat achter de schermen zo’n prioriteitstelling
consequenties heeft voor de voeding van het Deltafonds. Hoe kan de
staatssecretaris garanderen dat het Deltafonds daadwerkelijk voldoende
voeding krijgt?
Een aanbeveling van de Deltacommissie was om het Deltafonds te
voeden door onder meer het aantrekken van vreemd vermogen op de
kapitaalmarkt, bijvoorbeeld in de vorm van langdurige staatsobligaties. De
bevoegdheid om dat te doen berust echter bij de minister van Financiën
en niet bij de minister van Infrastructuur en Milieu. Het Deltafonds valt nu
juist onder de verantwoordelijkheid en de begroting van de laatste. Wat is
er nodig om de voeding van het Deltafonds via het aantrekken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

11

vreemd vermogen op de kapitaalmarkt daadwerkelijk mogelijk te maken?
Is dat niet een heel effectieve manier om de financieringsgaten, die wij
ongetwijfeld nog beter en scherper te zien krijgen als wij alles op een rijtje
hebben, te dichten?
Het Deltaprogramma verdient een centrale plaats. De SGP-fractie vindt
een goede prioriteitstelling daarbij van groot belang. Het gat tussen
budget en opgave is immers nog groot. Wij hebben van het Hoogwaterbeschermingsprogramma geleerd dat wij zomaar voor tegenvallers kunnen
staan. De toegepaste kasschuif is op zich geen extra budget. Bovendien
steekt de 1 mld. die het kabinet vanaf 2020 wil vastleggen voor alle
wateruitgaven nog schril af tegen de ruim 1 mld. die voormalig minister
Veerman voor alleen al de nieuwe opgaven voor waterveiligheid en
zoetwatervoorziening nodig achtte. De SGP-fractie wil daarom dat in het
Deltaprogramma wordt aangegeven waar de prioriteiten liggen, op welke
termijn deze moeten worden gerealiseerd en hoeveel daarvoor nodig is.
Voeding van het Deltafonds zou in ieder geval deze baseline moeten
volgen. Graag hoor ik van de staatssecretaris hoe deze prioritering kan
worden vormgegeven. Is het niet verstandig om dat in de wettekst te
expliciteren?
Tot slot de Deltacommissaris. De SGP-fractie hecht grote waarde aan een
goed functionerende Deltacommissaris. Het is goed dat zijn positie in de
wet wordt vastgelegd. Wij moeten voorkomen dat de Deltacommissaris
niet meer dan adjudant, bliksemafleider en woordvoerder van de
staatssecretaris is. De Deltacommissaris als regeringscommissaris is een
eerste stap. Van onder andere de Adviescommissie Water en de
commissie van advies inzake de waterstaatwetgeving kregen wij te horen
dat de Deltacommissaris meer doorzettingsmacht zou moeten krijgen.
Onderschrijft de staatssecretaris dat standpunt? Dat kan gaan wringen
met ons staatsrechtelijk kader. Wij zullen daarom afwachten of de
Deltacommissaris in de praktijk voldoende ruimte krijgt om zijn onafhankelijke en regisserende positie waar te maken. Niet dat ik verwacht dat de
staatssecretaris ons in de luren gaat leggen, maar ik maak wel graag
helder waarop de SGP-fractie in de toekomst scherp zal letten.
De heer De Mos (PVV): Voorzitter. Het is vandaag een belangrijke dag
voor het waterrijke Nederland. We spreken over de wettelijke verankering
van het Deltaprogramma, het Deltafonds en de Deltacommissaris. Kiezen
we als Nederland voor klimaatrealisme of voor klimaatalarmisme? Kiezen
we voor geldverslindende programma’s en projecten die een schaduw
proberen te vangen of kiezen we voor projecten die werkelijk zoden aan
de dijk zetten? Ik zie mijn klimaatalarmistische collega’s al kijken: hé, daar
gaat ie weer! Voordat mijn collega Jacobi net als vorige week donderdag
boos wordt, zal ik het gillendekeukenmeidenverhaal aangaande het
klimaatalarmisme vandaag afdoen met één voorbeeld.
De Zandmotor voor de Zuid-Hollandse kust. Voor dit project wordt
20 miljoen kubieke meter zand voor de kust van Ter Heijde opgespoten
om deze te beschermen tegen de verzwelgende watermassa’s. Niet
minder dan 70 mln. gaat dit grapje kosten. Het project is ook nog eens
levensgevaarlijk voor zwemmers en recreanten. Voor de PVV is de
Zandmotor dus echt een robbeneiland. Twee vragen. 1. Hoe kan het zijn
dat het zwemverbod rondom het Zandmotorgebied steeds verder wordt
uitgebreid? 2. Op natuurlijke wijze zal het robbeneiland in de nabije
toekomst weer verdwijnen, maar wat als er straks een zeldzaam plantje
gaat groeien? Gaan we dan miljoenen extra investeren om het eiland te
behouden?
Dat het Deltaprogramma uitgaat van nattevingerwerk ten aanzien van de
zeespiegelstijging en de rivierafvoer is al zeer zorgelijk, maar het kan
helaas nog veel erger. Het Deltaprogramma heeft ook als doel om te
komen tot een integrale aanpak waarbij ook aandacht zal zijn voor onder
andere natuur. Dit is helaas compleet doorgeslagen, zoals blijkt uit bizarre

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

12

programma’s zoals Ruimte voor de Rivier en de Nadere Uitwerking
Rivierengebied ofwel NURG. Niet alleen kosten deze programma’s bij
elkaar maar liefst 2,5 mld., ze hebben ook nog eens ten doel vele hectaren
«made in China»-natuur aan te leggen voor de – ja hoor, daar is ie weer –
ecologische hoofdstructuur. De enige die hier integraal bij betrokken zijn,
zijn wellicht brulkikkers en de watertokkies van Nederland, de rode
rivierkreeften. Maar een rondje langs de boeren leert mij dat zij zich niet al
te integraal aangesproken voelen. Zij vrezen verzilting.
In het verlengde hiervan ook graag aandacht voor een krankzinnig project,
namelijk Waterdunen in de Zeeuwse gemeente Sluis. Het is bij dit meer
dan 100 mln. kostende kustverdedigingsproject de bedoeling dat 250 ha
aanrechtnatuur wordt aangelegd ten koste van goede landbouwgrond.
Verzilting is een groot gevaar voor Nederland vanwege het broodnodige
zoet water. Het is niet alleen de aartsvijand van boeren en tuinders, maar
ook van waterschappen, de Rotterdamse haven, drinkwaterbedrijven en
het zoetwaterleven. Tevens botsen projecten en programma’s als
Waterdunen, Ruimte voor de Rivier en NURG keihard met het regeerakkoord. Bij Waterdunen en project Noordwaard van het programma Ruimte
voor de Rivier blijkt sprake te zijn van het gebruik van een onteigeningsbesluit, wat zou betekenen dat de aangenomen motie-De Mos/Koopmans,
die oproept om onteigening ten bate van nieuwe natuur tegen te gaan,
niet wordt uitgevoerd.
Alles overziend wil ik graag van de staatssecretaris toezeggingen dat het
natuurelement wordt geschrapt uit het wetsvoorstel en dat ook geen
enkele rijksbijdrage meer wordt geleverd, op welke manier dan ook, aan
projecten als Waterdunen en programma’s als Ruimte voor de Rivier.
Bovendien zou ik graag van de staatssecretaris willen weten of hij de
bereidheid heeft om bij artikel 4.9 bij het onderdeel ecologische kwaliteit
de toevoeging te plaatsen dat het tegengaan van verzilting te allen tijde
boven ecologische kwaliteit gaat. In artikel 4.9 is tevens opgenomen dat in
het Deltaprogramma jaarlijks voor een periode van zes jaar wordt
aangegeven welke maatregelen worden uitgevoerd en welke middelen
daarvoor beschikbaar worden gesteld. Hier is de PVV het helemaal mee
eens vanwege de grote samenhang met de zesjarige toetsingen van de
primaire dijken. Dit staat ook op bladzijde 21 van de memorie van
toelichting. Vanwege deze samenhang vragen wij de staatssecretaris of hij
van zijn voornemen wil afzien om de primaire dijken niet om de zes jaar
maar om de twaalf jaar te toetsen.
Voorzitter. Nu het Deltafonds, de financiële motor van het Deltaprogramma. De keuze van het kabinet om de uitgaven voor de wateropgravingen in een apart Deltafonds te zetten, juicht de PVV toe. Als het in
infrastructuur was blijven zitten, had je altijd het gevaar van schuiven
gehouden. Het budget voor wateropgravingen had ten koste kunnen gaan
van andere belangrijke infrastructurele programma’s en projecten of
omgekeerd. Maar het Deltafonds kan nog wel wat veranderingen
gebruiken.
Over de grote klimaatwaanzin en natuur heb ik het al gehad. De enige
kosten die de PVV in dezen accepteert, zijn de kosten voor de postzegels
op de brieven aan projectleiders, waarin het Rijk aangeeft hier geen
financiële bijdrage meer aan te zullen geven.
De voorzitter: Mijnheer De Mos, u krijgt even de gelegenheid om een
slokje water te nemen, want mevrouw Lucas heeft een vraag aan u.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Mevrouw Jacobi!
De voorzitter: Mevrouw Jacobi, excuses.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ook blond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

13

Mijnheer De Mos, het is mooi dat u openlijk toegeeft dat u bang bent voor
een boze vrouw, maar daar wil ik het niet met u over hebben. In uw
vragen over de dijknormeringen geeft u het beeld dat u er heel erg tegen
bent dat het van zes naar twaalf jaar gaat. Als de normeringen om de zes
jaar worden vastgesteld, zegt de dijkgraaf: we zijn nog niet eens klaar en
dan is de volgende normering er al. Eigenlijk wordt gepleit voor permanente toetsing. Daar zou mijn fractie in elk geval voor willen gaan. Kunt u
nog eens uitleggen waarom u voor twaalf jaar bent? Ik hoor u helemaal
niet over die permanente toetsing. Of u bent niet zo duidelijk? Dat kan ook
nog.
De heer De Mos (PVV): Ik ben waarschijnlijk te snel gegaan voor
mevrouw Jacobi. Voordat ze weer boos wordt, zal ik het nog eens
uitleggen. Wij zijn voor het handhaven van die keuringen om de zes jaar.
Dat heb ik ook aangegeven bij de vraag die mevrouw Jacobi aanhaalt. Wij
zijn altijd voor goede dijken en tegen klimaatwaanzin.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Mijn vraag is waarom u niet voor permanente
toetsing bent. Dat is volgens mij veel verstandiger.
De heer De Mos (PVV): Volgens mij is die er al. Laten wij het dus houden
bij wat er is, want volgens mij is het op dit moment goed geregeld. Wij
pleiten er dus voor dat daar geen verandering in komt.
Voorts zijn wij van mening dat het Deltafonds onder geen beding mag
worden gebruikt om een financiële bijdrage te leveren aan voorzieningen
en maatregelen in het buitenland. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat
staatssecretaris Atsma als gekke Henkie zijn platvink trekt om bijvoorbeeld
Duitsers ertoe te stimuleren om eindelijk iets aan hun lage dijken te doen
omdat wij anders mogelijk met problemen zitten. Dit zou overigens ook
kunnen betekenen dat de Duitsers een iets nuchterder beeld hebben van
de waterveiligheidssituatie dan wij in het klimaatgekke Nederland.
En dan nu het Kierbesluit. De kier in de Haringvlietsluis zit potdicht en dat
is hartstikke mooi. Toen die kier dichtging, regende het mails van blije
boeren die een groot verziltingsgevaar afgewend zagen. Eerlijk is eerlijk:
er kwamen ook boze mails. Vooral in het Duits werd er moord en brand
geschreeuwd. Collega Van Veldhoven trok zich deze laatstgenoemde mails
aan; mijn complimenten voor de wijze waarop zij dit dossier naar zich toe
heeft getrokken. Vorige week was zij, met het haar nog keurig in een
scheiding, te zien bij EenVandaag. Terwijl de PVV zich druk maakt voor de
Nederlandse boer, maakt mijn collega zich druk over die Duitstalige mails.
Stel nou dat haar hobby ... Sorry, ik maak er een «hobby» van. Stel dat
haar lobby lukt en dat die snertkier er moet komen. Dan wil ik nu alvast de
garantie van de staatssecretaris dat in het Haringvliet geen getijden zullen
worden toegelaten, zodat zout zo veel mogelijk erbuiten wordt gehouden.
En hoe zit het eigenlijk met de visriolen die er al zijn onder de Haringvlietsluis? Werken die niet en als zij wel werken, is die kier dan nodig?
Veroorzaken zij verzilting? Gaan zij weg als die kier er toch komt? Kortom,
hoe zit een en ander?
Tot slot wil ik het hebben over de Deltacommissaris. Toegegeven: de heer
Kuiken heeft een schat aan ervaring en heeft een bijdrage geleverd aan de
totstandkoming van het Deltaprogramma, maar ik vind het een vorm van
gebrek aan vertrouwen in de staatssecretaris en zijn team. Ik zie de
medewerkers van de staatssecretaris al instemmend knikken. Het is de
creatie van een extra bestuurslaag. Hoelang denkt de staatssecretaris de
rol van een Deltacommissaris nog nodig te hebben?
Een ander punt is het waarborgen van de onafhankelijkheid van de
Deltacommissaris. Zo bevat artikel 3.6, lid e een mooi lijstje van functies
die een mogelijke Deltacommissaris, om zijn onafhankelijke positie te
maximaliseren, niet mag vervullen. In dat lijstje staat echter niet dat
kandidaten geen lid mogen zijn van een politieke partij of dat zij geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

14

zitting mogen hebben in Provinciale Staten of gemeenteraad. Dan zou het
zomaar kunnen dat wij in Nederland geconfronteerd worden met een
Deltacommissaris van een partij die het klimaatalarmisme aanhangt.
De heer Koppejan (CDA): Zou de Partij voor de Vrijheid ambtenaren of
andere mensen in overheidsdienst willen verbieden om lid te worden van
een politieke partij? Begrijp ik dat goed? Wilt u voor één persoon in
Nederland – namelijk de Deltacommissaris – een uitzondering maken,
zodat hij geen lid mag worden van een politieke partij?
De heer De Mos (PVV): Ja, de heer Koppejan heeft dat goed begrepen.
De heer Koppejan (CDA): Verklaar u eens nader. Ik ben benieuwd naar de
ideologie van de Partij voor de Vrijheid. Geldt de vrijheid voor 99% van de
Nederlanders, maar niet voor de Deltacommissaris?
De heer De Mos (PVV): Met dit voorstel beoogt de PVV een absolute
onafhankelijkheid van de Deltacommissaris. Wij vinden dus dat een
Deltacommissaris geen beleid mag aanhangen van de een of andere
partij. Voordat je het weet, zit daar een klimaatalarmistische Deltacommissaris. Dan zijn wij in de aap gelogeerd. Wij kennen allemaal het verhaal
van iemand in de ambtelijke top. Haar naam is Annemieke Nijhof en zij
stapte op omdat de PVV een keer wat invloed heeft. Dat vinden wij een
rare zaak. Onafhankelijkheid vinden wij erg belangrijk.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Een punt van orde: ik maak er
bezwaar tegen dat er namen worden genoemd in dit debat.
De heer Koppejan (CDA): Daar sluit ik mij bij aan, maar ik heb ook een
vervolgvraag. De heer De Mos begint namelijk met de Deltacommissaris,
maar wie mag straks nog meer geen lid meer worden van een politieke
partij?
De heer De Mos (PVV): We hebben het hier over de Deltawet. Ik noem nu
dus de Deltacommissaris.
De heer Koppejan (CDA): Ja, maar ik ben benieuwd wie er nog volgen.
De voorzitter: Mijnheer Koppejan, ik denk dat wij deze discussie moeten
afronden, want ik denk dat de antwoorden van de heer De Mos op zich
duidelijk zijn. De heer De Mos heeft nog ruim een minuut voor het
afronden van zijn betoog.
De heer De Mos (PVV): Ik was gebleven bij de onafhankelijkheid en het
klimaatalarmisme, een «dank je de koekoek»-verhaal dat zijn weerga niet
kent. Ik krijg van de staatssecretaris graag de toezegging dat de
PVV-wensen worden meegenomen. Dan ben ik ook weer blij.
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Vandaag behandelen wij de
Deltawet, die in onze lage landen de komende decennia de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening moet helpen veiligstellen. Dit is dus
een zeer belangrijk onderwerp, waarbij wij ons als CDA zeer betrokken
voelen. Wij zijn blij met het voorliggende wetsvoorstel. De wet kan wat
ons betreft spoedig in werking treden, maar niet voordat wij toch een
aantal opmerkingen hebben gemaakt, gekoppeld aan enkele voorstellen.
Met deze Deltawet willen wij Nederland toekomstbestendig maken op het
gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening, maar met deze wet
willen wij als CDA ook samen verder bouwen aan Nederland. Bouwen aan
Nederland doet de overheid niet alleen. In de visie van de CDA-fractie doe
je dat samen met andere partijen die goede ideeën hebben. Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

15

kent veel ondernemers, burgers en maatschappelijke organisaties met
goede ideeën. In het kader van innovatief ruimtegebruik kan er zo veel
meer gedaan worden op en rond een aan te leggen dijkversterking,
bijvoorbeeld bij een te realiseren deltadijk, een heel brede dijk. Deze biedt
tal van mogelijkheden op het gebied van energieopwekking: getijdenenergie, windmolens en zonnecellen, of op het gebied van recreatie en
toerisme: watersportfaciliteiten, jachthavens, pretparken, hotels, restaurants, winkels, sportvisserijfaciliteiten et cetera. Ook op het gebied van
woningbouw, parkeergarages en natuurontwikkeling zijn er kansen
waarvan de regio, de mensen die er wonen en de lokale economie
geweldig kunnen profiteren. Het is echter geen taak van de overheid om
deze kansen allemaal zelf op te pakken. Daarvoor hebben we het
particulier initiatief van ondernemers en maatschappelijke organisaties.
De overheid kan wel de gelegenheid bieden en de voorwaarden scheppen
om deze kansen te verzilveren door middel van het uitnodigen van de
markt tot initiatieven die leiden tot publiek-private samenwerkingsverbanden. Ook in de aanbesteding van waterstaatkundige werken zou wat
de CDA-fractie betreft per project gekeken moeten worden naar een
concessie of een design-build-finance-maintain-contract. Hiervan zijn
zowel in het buitenland alsook in eigen land goede voorbeelden te geven
en ook goede ervaringen mee opgedaan.
Het kabinet schrijft in zijn nota naar aanleiding van het verslag dat in ieder
geval per project moet worden bezien wat pps kan betekenen. Wij
waarderen deze positieve houding. Met het vaststellen van deze wet
hebben wij echter eveneens de gelegenheid om dit in de wet nader in te
vullen, want pps komt niet vanzelf van de grond. Deze wijze van denken
zit nog niet in de genen van alle betrokken overheden en hun ambtenaren.
De CDA-fractie gelooft dat hier nog veel kansen liggen en heeft daartoe
een amendement ingediend dat mede is ondertekend door collega’s van
de VVD- en PvdA-fractie. Graag een reactie van de staatssecretaris hierop.
Dan ga ik verder met het Hoogwaterbeschermingsprogramma. De
waterschappen zijn een functioneel bestuur waar de uitgaven niet hoeven
te concurreren met andere wensen. Dat geldt wel voor de rijksoverheid.
Wij hebben dan ook nog wel zorgen over de vulling van het fonds na
2020. Wij hebben daarover in het overleg hiervoor al gewisseld en wij
willen de staatssecretaris graag helpen. Is de staatssecretaris bereid om
voor de toekomst na te denken en binnen het kabinet een discussie aan te
gaan over hoe in de toekomst wat betreft de rijksuitgaven een stabiele en
structurele voeding van het Deltafonds kan worden gerealiseerd? In
antwoord op mijn vragen gaf de staatssecretaris eerder vandaag al aan
dat uit het infrastructuurfonds 90% wordt besteed aan spoorwegen,
asfaltwegen en vaarwegen en slechts 10% aan waterveiligheid. Wij
denken dat dat in de toekomst meer zou moeten zijn. Zeker om het
Deltafonds minder afhankelijk te maken van het jaarlijks debat over het
vaststellen van de rijksbegroting. Graag een reactie van de staatssecretaris.
Zoals al eerder opgemerkt, zijn wij van mening dat de primaire opgave
van het Deltaprogramma betrekking heeft op de realisatie van de
wateropgaven voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening. De
middelen uit het Deltafonds dienen gericht te zijn op de financiering van
deze opgaven. Natuurlijk zijn het hoofdwatersysteem en de regionale
watersystemen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat betekent dat
besluitvorming over maatregelen altijd integraal moet worden
afgewogen. Dit kan betekenen dat er, teneinde een hogere efficiency te
bereiken in bepaald gebied, maatregelen in het regionale watersysteem
worden genomen die zowel de waterveiligheid verhogen alsook de
wateroverlast beperken. In het kader van de integrale, gebiedsgerichte
benadering kunnen er bij lokale en regionale overheden, in combinatie
met mogelijke private partijen, wensen leven om gelijktijdig met de
wateropgaven voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening, projecten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

16

realiseren op het gebied van economie, energie, natuur, waterkwaliteit en
infrastructuur. Daarvoor moet wat de CDA-fractie betreft altijd ruimte
blijven. Daarom geven wij ook steun aan het zogenaamde experimenteerartikel in het wetsvoorstel. Deze ambities dienen echter wel gerealiseerd
te worden op eigen kosten van lokaal en regionaal belanghebbenden,
overheden en particulieren. De opmerking van het kabinet over de
financiering van de waterkwaliteit in de nota naar aanleiding van het
verslag stelt ons niet gerust. We zijn het met het kabinet eens dat er
projecten zijn, waarbij het behalen van waterveiligheid, zoetwaterkwantiteitsdoelstellingen en waterkwaliteitsdoelstellingen met een bepaalde
ingreep tegelijkertijd gerealiseerd kunnen worden. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het creëren van waterberging in het systeem of het terugbrengen van de dynamiek in een eerder afgesloten zeearm in de Zuidwestelijke Delta. Dat deze projecten mede gefinancierd worden uit het
Deltafonds is verdedigbaar, zolang het hier primair gaat om het behalen
van de doelstelling op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening en het verbeteren van de waterkwaliteit daarbij een positief
nevendoel is. Er dient wat de CDA-fractie betreft een gradueel verschil te
blijven tussen de waterveiligheid- en zoetwaterdoelstellingen waarvoor
wij gesteld staan en de ambities op het gebied van waterkwaliteit. Graag
een bevestiging van de staatssecretaris dat het behalen van de doelstellingen op het gebied van waterkwaliteit ondergeschikt zijn aan die van
waterveiligheid en zoet water.
Wij vinden het ook belangrijk dat in de Deltawet en de doelstellingen van
het Deltafonds een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen opgaven
in het kader van waterveiligheid en zoetwatervoorzieningen en overige
doelstellingen en ambities. Daarom steunen wij het amendement met
deze strekking van de heer Lucas.
Voor het CDA blijft wel van belang dat ook de meer integrale plannen op
voldoende draagvlak kunnen rekenen onder de bevolking en dat de
voortgang van de primaire waterveiligheids- en zoetwateropgaven
daardoor niet worden ondermijnd. Voor de Westerschelde was destijds
ook een integraal plan opgesteld waarbij men de gevoelens onder de
bevolking even was vergeten. Wij moeten nu de nodige moeite doen om
die schade te herstellen. Laten wij daarvan geleerd hebben.
Bij de financiering van de wateropgaven is het voor het CDA van belang
dat de financiële lasten voor investeringen en onderhoud op een zodanige
wijze worden verdeeld dat daarbij de solidariteit tussen de regio’s blijft
gehandhaafd. Wij kunnen ons goed vinden in de afspraken die hierover
zijn gemaakt in het Bestuursakkoord Water. De grotere verantwoordelijkheid van de waterschappen, ook financieel, voor de investeringen in de
primaire waterkeringen past heel goed in het CDA-denken waarin de
verantwoordelijkheden en uitvoering zo veel mogelijk worden gedecentraliseerd en bij die overheidsinstantie worden neergelegd die het dichtst bij
de burger staat.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik sloeg even aan op de passage over de
Westerschelde. Acht het CDA het verstandig dat de regering nu al
duidelijk weer een besluit heeft genomen waarvan zij nog niet zeker weet
of het haalbaar is en dat later nog met de bevolking in de Westerschelderegio moet worden besproken? Is dat een verstandige volgorde?
De voorzitter: Voordat ik het woord geef aan de heer Koppejan, wijs ik
erop dat hierover een apart debat zal worden gevoerd. De relatie met dit
wetsvoorstel is slechts indirect. Misschien kunnen de leden daarmee
rekening houden?
De heer Koppejan (CDA): Ik zal hiermee rekening houden in mijn
antwoord. Ik wil de vraag van mevrouw Van Veldhoven beantwoorden
met een tegenvraag. Is zij het met mij eens dat wij voor dit soort projecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

17

moeten leren van de fouten uit het verleden en dat wij kunnen constateren dat bij natuurherstel, de waterveiligheidsopgaven en de toegankelijkheid van de Westerschelde in de planvorming onvoldoende rekening is
gehouden met de gevoelens die onder de Zeeuwse bevolking leven?
Moeten wij vandaag niet zeggen: daarvan moeten wij leren en wij moeten
dat niet meer op die manier willen doen?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Daarop kan ik maar één antwoord
geven: ja, ik ben van mening dat wij beter rekening moeten houden met
de gevoelens van burgers in de regio. Ik voeg hier echter aan toe: alle
burgers in de regio en niet alleen van de vijf boeren in een heel erg klein
stukje van de regio. Hier zijn meerdere belangen in het spel, maar dat
debat moeten wij op een ander moment voeren.
De heer Koppejan (CDA): Ik constateer dat de fractie van D66 kennelijk
weinig kennis neemt van de opinie van de Zeeuwse bevolking, want zo’n
85% is tegen de plannen voor ontpoldering.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Er was ook veel weerstand tegen het
voorstel ...
De voorzitter: De heer Koppejan rondt zijn betoog af.
De heer Koppejan (CDA): Ik houd het kort en ga verder met het solidariteitsprincipe. Bij het toepassen van het solidariteitsprincipe is een
fundamenteel uitgangspunt aan de orde waar de Tweede Kamer als
hoogste besluitvormend orgaan nooit helemaal kan worden buitengesloten. Om die reden stellen wij een amendement voor waarin wij
vastgelegd willen zien dat de tussen waterschappen gemaakte afspraken
over verevening van de kosten voor de primaire waterkeringen door de
verantwoordelijke bewindspersoon altijd eerst in een brief worden
voorgelegd aan de Tweede Kamer voordat ze definitief in werking kunnen
treden. De Kamer dient daarmee altijd het laatste woord te houden over
de gemaakte afspraken in het kader van verevening en behoud van
solidariteit tussen regio’s. Ik krijg hierop graag een reactie van de
staatssecretaris.
Ik kom nu op de rol van de Deltacommissaris. Wij kunnen ons goed
vinden in de nadere toelichting die de staatssecretaris heeft gegeven op
de rol, de bevoegdheden en de werkwijze van de Deltacommissaris. Wij
zien zijn rol als die van het oliemannetje: adviserend, ondersteunend en
op transparante wijze de voortgang bewakend, maar wel met de
bevoegdheid om schotten te kunnen doorbreken en verbindingen te
kunnen leggen. De succesvolle aanpak van het vorige kabinet met de
zogenaamde Randstad Urgentprojecten zien wij als voorbeeld van een
succesvolle projectuitvoering in het kader van het Deltaprogramma.
Verantwoordelijke bewindslieden en regionale en lokale bestuurders
maken heldere afspraken over concrete projecten en zijn daarmee ook de
eerstverantwoordelijken. Is de staatssecretaris dit met ons eens en, zo ja,
in hoeverre wordt de Randstad Urgentaanpak ook toegepast in de
uitvoering van het Deltaprogramma?
Kan de staatssecretaris inzicht geven in de extra kosten die zijn gemoeid
met deze Deltacommissaris? Wat is het totale jaarlijkse budget voor de
commissaris? Hoeveel fte’s heeft hij tot zijn beschikking? Zijn dit extra
medewerkers of worden zij onttrokken aan de bestaande organisatie van
het ministerie? Hoe dicht staat de Deltacommissaris bij de staatssecretaris? Ook wat betreft praktische zaken als huisvesting, lijkt het ons aan te
raden dat hij, gezien zijn rol en de belangrijke opdracht en het feit dat hij
direct valt onder de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris, bij wijze
van spreken op twee minuten loopafstand kantoor houdt van de kamer
van de staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

18

Daarnaast vinden wij het van belang dat met de instelling van de figuur
van de Deltacommissaris er niet weer een apart en extra overlegcircuit
wordt gecreëerd, waarin over dezelfde zaken met de regio gesproken
wordt als in het kader van de MIRT-gebiedsagenda. Er is ook nog het
Nationaal wateroverleg en de stuurgroep onder leiding van de Deltacommissaris. In de nota naar aanleiding van het verslag spreekt de staatssecretaris over het zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande overlegstructuren en zal hij bezien hoe deze kunnen worden gereduceerd. Mogen
wij dus aannemen dat het overleg en de te besteden tijd aan overleg met
de lokale, regionale en rijksoverheidsvertegenwoordiger niet substantieel,
dus niet met meer dan 10% zal toenemen? Ik krijg hiervan graag een
bevestiging van de staatssecretaris. Kunnen wij dit straks ook in harde
cijfers bevestigd zien in de door de Deltacommissaris uit te voeren
evaluatie? Wanneer mogen wij de uitkomsten van deze evaluatie
verwachten?
Wij hebben een amendement ingediend, waarmee wij de mogelijkheid
creëren om zonder wetswijziging de figuur van de Deltacommissaris te
laten vervallen. Immers, na een evaluatie kan blijken dat hij weer
overbodig is geworden. Collega’s spraken daar al over.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Nederland leeft met water.
Eigenlijk hebben alle collega’s daar al aan gerefereerd. Hoe snel de
klimaatverandering zal gaan, weten wij niet en overigens zijn wij daar zelf
ook nog een factor in. Maar dat wij ons moeten voorbereiden, is duidelijk.
Ik ben dan ook blij dat wij nu over deze wet spreken. Het is goed dat ver
vooruit wordt gekeken, want dit gaat niet over een jaar of over een
kabinetsperiode, maar over decennia. Dat zijn decennia waarin we los van
de waan van de dag zullen moeten waken voor onze grootste kwetsbaarheid. De wettelijke verankering van de Deltacommissaris, het
Deltafonds en het Deltaprogramma zijn daarvoor belangrijke instrumenten. Hulde dus dat dit op tafel ligt, hoewel ik een aantal kritische
vragen heb over de concrete invulling ervan, zoals een kritisch parlementslid betaamt. Ik heb namelijk overall het gevoel dat de balans niet
helemaal goed is.
Ik kom allereerst te spreken over de positie van de Deltacommissaris. Ook
ik heb het boekje Klimaat voor waterlanders gekregen. De idee achter de
Deltacommissaris is zijn onafhankelijkheid. Die geeft hem de vrijheid om
los van de economische situatie dan wel de minister of staatssecretaris
van dat moment een veilige keuze te maken. Daarom heb ik ook wat
zorgen bij de huidige constructie. Wat is de Deltacommissaris nu meer
dan een high profile projectdirecteur, zonder enige mogelijkheid om zich
echt te distantiëren van de beleidslijn van de betrokken minister of
staatssecretaris? Voor het hanteren van een oliespuitje hoef je geen
regeringscommissaris te zijn. Hoe kan de Kamer in contact komen met de
Deltacommissaris? Kan zij hem uitnodigen voor een gesprek of loopt dit
enkel via de minister? De staatssecretaris schrijft dat de minister of
staatssecretaris zich desgewenst kan laten vergezellen door de Deltacommissaris, maar desgewenst door wie? Kan de Kamer ook aan de Deltacommissaris zelf vragen stellen? Of zou het logischer zijn om de Deltacommissaris onder de verantwoordelijkheid van de minister-president te
laten vallen, als primus inter pares met een waakzaam oog voor het
horizontale belang, waarbij de beleidsmatige afgestemde input gegeven
wordt via het Nationale waterplan? Ik neem dan overigens aan dat de
Deltacommissaris als inter pares deelneemt aan de ontwikkeling daarvan.
Net als de heer De Mos maken wij ons zorgen over de onafhankelijkheid
van de Deltacommissaris, maar onze oplossing is niet die van een partij
waar je überhaupt geen lid van kunt worden!
Toch heb ik nog een vraag. In de wet is ongeveer alles uitgesloten, zo ook
dat de Deltacommissaris plaatsvervangend bestuurder is van het lokale
waterschap. Het is echter niet uitgesloten dat hij de directeur is van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

19

bouwbedrijf. Waarom is die uitsluiting ten aanzien van de private sector
niet opgenomen? Mijn fractie heeft daar een amendement over in
voorbereiding, maar ik hoor uiteraard graag de reactie van de staatssecretaris.
Waarom is er geen termijn voor het functioneren van de individuele
Deltacommissaris vastgelegd, dus nog even los van het punt of tot wij in
lengte van dagen de figuur van Deltacommissaris willen behouden? Als
wij daar wel nog een tijdje mee willen doorgaan, zou het logisch zijn dat
er ook een termijn voor het functioneren van elke functionaris zelf is
vastgelegd. Hoe lang is het contract van elke Deltacommissaris? Ik heb
inmiddels begrepen dat dit zeven jaar is, maar waarom is dat niet in de
wet opgenomen? Ik krijg hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
Dit brengt mij tot het algemene punt van het budget. Er wordt verschillende malen verwezen naar het aanvullend bestuursakkoord van 25 maart
2009, waarin is vastgelegd dat vanaf 2020 jaarlijks 1 mld. beschikbaar zal
zijn. Maar hoe beschermd is dit fonds tegen efficiencykortingen en
dergelijke? Dit zal immers niet het laatste kabinet zijn dat moeite heeft met
het doorvoeren van echte hervormingen. Wat is de zekerheid dat zijn
budget niet betrokken wordt bij het uitvoeren van de beleidsagenda van
de minister als het budget krap wordt?
Een Deltafonds met 1 mld. per jaar lijkt heel wat, maar kan de staatssecretaris een schatting geven van hoeveel geld er nu jaarlijks uit het Infrastructuurfonds naar water gaat, inclusief beheer en onderhoud, inclusief de
Kaderrichtlijn Water en inclusief het Hoogwaterbeschermingsprogramma?
Met andere woorden: over hoeveel extra geld spreken we eigenlijk als we
alle bestaande maatregelen eraf halen? Is dat dan voldoende voor de
echte Deltamaatregelen, zoals ook het IPO en de Unie van Waterschappen
zich afvragen?
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik kom even terug op het
amendement over de mogelijke bijfuncties van een Deltacommissaris,
want ik ken D66 als een partij die vindt dat je niet betuttelend moet zijn.
Om in een amendement nu te gaan vastleggen dat je niet werkzaam mag
zijn in de sector waaraan je adviseert, lijkt mij zo logisch dat ik daarvoor
niet eens een amendement zou bedenken. Dat heeft toch vooral heel erg
van doen met het feit dat je ook geen vrienden of familie in die sector mag
hebben? Het gaat toch vooral om onafhankelijk, objectief en deskundig
advies? Waarom vindt mevrouw Van Veldhoven dat dit aspect in een
amendement moet worden vastgelegd, terwijl er heel veel andere risico’s
zijn waarbij iemand niet objectief genoeg zou zijn of zou kunnen zijn?
Waarom dit amendement? Waarom geen andere sturing?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het valt mij op dat tot in de meest
uitgeklede vorm van via de publieke lijn betrokken zijn bij het Deltabeleid
wordt uitgesloten. Daarom bevreemdt het mij dat belangenverstrengeling
vanuit de private lijn in geen enkele mate wordt uitgezonderd. Aangezien
die publieke lijn zo gedetailleerd is weergegeven, lijkt het mij logisch om
niet a contrario de private lijn helemaal weg te laten. Daarmee geef je
eigenlijk het signaal dat je als directeur van een bouwbedrijf prima de
Deltacommissaris kan zijn, terwijl dat je onafhankelijkheid net zo goed kan
beïnvloeden.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Is het dan niet veel verstandiger om zo te
amenderen dat je zegt dat je geen directe relatie in de publieke of private
sector mag hebben en dat je voor de rest op een goede selectie stuurt?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik sta voor alle creatieve en constructieve suggesties op dit amendement open, maar mijn idee is dat je ook
langs de private lijn probeert om belangenverstrengeling te voorkomen
als je dat ook langs de publieke lijn doet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

20

Ik was nog even op zoek naar de tekst, zodat ik precies kon aangeven in
welke mate van detail er langs de publieke lijn wordt geprobeerd om
belangenverstrengeling te voorkomen, maar goed, ik ga verder.
Als het Hoogwaterbeschermingsprogramma niet 100% naar de waterschappen gaat, moeten de extra kosten bovenop de rijksprojecten, die
toch al uit het Deltafonds gehaald worden, hier dan ook niet uitkomen? Zo
niet, waar komt die extra voeding dan vandaan?
Net als de fractie van GroenLinks ben ik geïnteresseerd in de reactie van
de staatssecretaris op de vraag of er een oplossing is die meer aansluit bij
het motto «de vervuiler betaalt». Net als de fractie van het CDA ben ik
benieuwd naar de verdere plannen van het kabinet om ook publiek-private
samenwerking in te zetten.
Zoals collega’s al hebben gesignaleerd, voorzie ik ook een probleem
tussen de doelstellingen van het Hoogwaterbeschermingsprogramma en
de Deltawet, waar bij de een wordt ingezet op soberheid in uitvoering,
terwijl bij de deltaprojecten veel meer een gebiedsgerichte benadering
wordt nagestreefd. Hoe voorkomt de staatssecretaris dat dit gaat schuren?
Het budget is bijna per definitie nooit toereikend om alles te doen wat je
zou willen. Prioritering is dan de volgende stap. Normering van dijken is
een belangrijke voorwaarde om dit goed te kunnen doen. Daarom vraag ik
wanneer de staatssecretaris met deze normen naar de Kamer komt.
Integrale plannen zijn heel mooi, maar vragen ook om integrale bekostiging. Hiervoor moeten de andere departementen volgens de plannen
bijdragen. Om integrale bekostiging mogelijk te maken, moet er uiteindelijk naar een vaste bijdrage vanuit andere ministeries worden gegaan
voor inpassing en verhoging van de ruimtelijke kwaliteit. Dit is toekomstmuziek en extra geld is sowieso schaars. Daarom is er tot 2019 een
experimenteerartikel dat uitgaven aan andere doelen van waterveiligheid
en zoetwaterzekerheid mogelijk maakt. Hiervoor is dan wel additioneel
budget vanuit de andere ministeries nodig. Gaan er de komende jaren
overhevelingen plaatsvinden? Hoe gaat de staatssecretaris dit belangrijke
punt van integraliteit toch testen en borgen? Wat betekent de integratie
van het ministerie van Infrastructuur en Milieu voor het puntje overhevelen? Nu is er direct milieubudget voorhanden. Worden de voorzieningen, gericht op milieukwaliteit, nu versneld meegenomen en wordt het
budget vanuit deze pot vergroot? Wat betekent integraliteit voor de
weging van verschillende belangen? Een aantal collega’s hebben hieraan
ook al gerefereerd. Een heel klein beetje natuur en heel veel veiligheid is
evenzeer een integraal plan als heel veel natuur en een klein beetje
veiligheid, om het heel simpel te zeggen. Sommige partijen denken heel
goed zonder natuur te kunnen leven, maar voor schoon water geldt dit
niet. Schoon zoet water is van levensbelang. Daarmee zijn de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water van groot belang. Welke garantie,
anders dan via de band van het Luxemburgse Hof, biedt het Deltafonds
ons op dit punt voor de waterkwaliteit? De in het amendement-Lucas
voorgestelde oplossing willen wij zeker overwegen, want ook wij hebben
grote zorgen over de beschikbaarheid van voldoende middelen om zelfs
met temporisering de doelen van de Kaderrichtlijn Water te kunnen halen.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Mevrouw Van Veldhoven is in haar
betoog niet ingegaan op het door haar ingediende amendement over de
benoeming van de Deltacommissaris op voordracht van de Tweede
Kamer. In mijn optiek is de Deltacommissaris een ambtenaar, zij het een
bijzondere. Ik vind het vreemd als wij de Kamer laten beslissen welke
persoon voor die functie wordt voorgedragen, juist omdat wij met elkaar
hebben gezegd dat de Deltacommissaris onafhankelijk dient te zijn en los
van de politieke waan van de dag moet opereren. Ik kan dat niet helemaal
met elkaar rijmen. Graag ontvang ik op dit punt een uitleg van mevrouw
Van Veldhoven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

21

Mevrouw Van Veldhoven (D66): Mijn excuses voor het feit dat ik niet ben
ingegaan op het amendement. Ik heb erg gezocht naar een manier
waarop wij de onafhankelijkheid van de Deltacommissaris kunnen
versterken. Vandaar de suggestie om de Deltacommissaris niet direct te
koppelen aan de bewindspersoon op dit terrein, maar hem daar juist los
van te zetten. De Deltacommissaris moet het vertrouwen hebben van de
politiek in de breedte, als hij wil komen met plannen die ook op de lange
termijn houdbaar zijn en dus voor de lange termijn draagvlak zullen
moeten hebben, want uiteindelijk zullen die plannen door de politiek
moeten worden geaccordeerd voordat zij kunnen worden uitgevoerd. Wij
hebben meer semiambtenaarfuncties waarbij de Kamer een rol speelt bij
de benoeming. Ik denk aan de voorzitter van de Rekenkamer of de Hoge
Raad. Wij moeten juist proberen te voorkomen dat de bewindspersoon
van dat moment, die per definitie een politieke kleur heeft, de enige is die
over een dergelijke benoeming zijn zegje kan doen. Als wij de hele Kamer
erbij betrekken, kunnen wij de politieke onafhankelijkheid nog wat verder
verzekeren. Dat is de insteek.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Ik voorzie vooral een heleboel politiek
gekrakeel, omdat de benoeming dan juist wel politiek wordt. Ik ben daar
geen voorstander van en ik zie het ook nog niet echt gebeuren.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ook ik heb geworsteld met de vraag of
het met een benoeming door de Tweede Kamer minder erg of juist erger
wordt. Mevrouw Lucas verwacht dat juist erger wordt. Ik neem dit signaal
mee in de afweging of ik het amendement zal handhaven. Ik heb met
dezelfde vraag geworsteld, maar uiteindelijk ben ik tot de conclusie
gekomen dat er meer functies zijn die wij voor de lange termijn van
belang vinden voor het land als geheel. In die lijn vond ik het logisch te
overwegen om de Kamer bij de procedure te betrekken, omdat de Kamer
op dit moment geen enkele betrokkenheid heeft bij deze functionaris.
Voorzitter: Jacobi
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Als men als laatste spreker het
woord voert, heeft men het voordeel dat men zich kan aansluiten bij
allerlei verstandige dingen die al gezegd zijn. Ik kan mij bijvoorbeeld
aansluiten bij de opmerking van mevrouw Jacobi dat wij er goed op
moeten letten dat het evenwicht tussen aan de ene kant de waterveiligheid en aan de andere kant de zoetwatervoorziening bewaard blijft.
Enkele andere sprekers hebben dat daarna herhaald. Ik ben het daarmee
eens.
Met een onderdeel van het betoog van mevrouw Lucas was ik het niet
eens. Zij vindt dat wij moeten voorkomen dat het Deltaprogramma een
onderzoeksprogramma wordt en is van mening dat het programma vooral
praktisch gericht moet zijn. Ik denk dat er alle reden is om de eerste jaren
nog een flinke dosis onderzoek in het Deltaprogramma te stoppen. Daar
gaat het eerste deel van mijn betoog over.
Voor het zeker stellen van de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening
kan men allerlei middelen inzetten. Ik denk aan aangepast ruimtelijk
beleid, hogere dijken, bredere overstroombare dijken, meebewegen met
de natuur, zandsuppleties, omdijken en het gecontroleerd water later
overlopen in geval van hoogwater. De ervaring leert dat het verstandig is
om een flexibele strategie te ontwikkelen die ruimte laat voor bijsturen op
toekomstige ontwikkelingen, veroorzaakt door veranderende externe
omstandigheden – ik denk aan een klimaatontwikkeling die anders loopt
dan verwacht, waardoor wij te maken krijgen met een zeespiegelstijging
of rivieren die meer water afvoeren – en het inspelen op nieuwe
technieken. Dat was ook de vraag aan de Deltacommissie: kijk nu eens 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

22

tot 200 jaar vooruit en ontwikkel zo’n strategie, die flexibel is, waardoor
wij in de loop van de jaren nog kunnen bijsturen.
Met alle waardering voor het werk van de Deltacommissie vond de SP
destijds, in 2008, dat een aantal van haar adviezen toch niet zo toekomstbestendig en flexibel waren, bijvoorbeeld het ontbreken van enig
restrictief beleid voor het bouwen in de diepste polders van ons land, naar
de mening van de SP-fractie onverstandig.
Een ander punt is het blijvend gebruik van heel veel water om de Nieuwe
Waterweg door te spoelen, waardoor wij ons kostbare zoet water wel heel
veel langs één kant inzetten. En ten slotte de halfslachtige oplossing voor
het Schelde-estuarium, een ander minder geslaagd onderdeel van de
voorstellen van Veerman en co. Antwerpen ligt zo ver van de zee dat er
geen duurzaam scenario mogelijk is voor het volgen van de schaalvergroting in de zeescheepvaart zonder havens voor de liggende schepen
zeewaarts te verplaatsen of een gemeenschappelijk havenbedrijf
Rotterdam/Antwerpen te vormen. Discussies als over de Hedwigepolder
zijn daarmee achterhoedegevechten, die volgen uit deze fundamentele
problematiek. De SP heeft om die reden ook tegen het Scheldeverdrag
gestemd, omdat wij vonden dat je daar eigenlijk een oplossing voor dit
probleem zou moeten vinden.
Om die reden vindt de SP-fractie het toch goed dat wij de komende jaren,
laten we zeggen tot 2015, nog wel een flinke dosis onderzoek in het
Deltaprogramma stoppen. Daarmee kunnen wij misschien nog wat
ondoordachte elementen van het advies van de Deltacommissie
– nogmaals, alle waardering voor die club – bijschaven, bijvoorbeeld ook
de 1,5 meter op het IJsselmeer die een onderdeel van het advies van de
Deltacommissie was.
Dat is inderdaad enerzijds om de consequenties van de keuze van de
Deltacommissie verder te verkennen en anderzijds om te kijken of wij niet
toch nog fundamenteel andere oplossingsrichtingen over het hoofd
hebben gezien. Ik wijs nog maar op de radicale voorstellen van De
Vries/Boorsma, die een heel andere aanpak kozen en waar een aantal
interessante elementen in zaten die wellicht te combineren zijn met de
ideeën van de Deltacommissie.
Daarmee kom ik op het wetsvoorstel, allereerst op de reikwijdte. De
SP-fractie heeft de vraag gesteld waarom er geen integrale wet komt voor
zowel klimaatadaptatie als mitigatie. De staatssecretaris zegt dat mitigatiemaatregelen liggen op andere terreinen en dat wij daarvoor een ander
instrumentarium hebben. Toch zijn er naar mijn mening wel een aantal
belangrijke argumenten en punten van overlap. Bij mitigatie gaat het ook
om de langetermijnaanpak en om grote investeringen die zeker gesteld
moeten worden tegen de waan van de dag. En ook bij mitigatie is het
belangrijk om programmatisch te werk gaan, de samenhang der dingen
goed te bewaken. Tenslotte kan bij mitigatie het oliemannetje wellicht ook
een nuttige rol vervullen om langetermijnprocessen te bewaken. Kan de
staatssecretaris mij nog eens uitleggen waarom dit kabinet een wettelijk
kader voor het mitigatieprogramma niet nodig vindt, terwijl andere
Europese landen daar wel voor kiezen?
De staatssecretaris zegt overigens dat er geen allesomvattend overzicht is
van de wijze waarop EU-landen hun klimaatbeleid financieel en organisatorisch hebben geregeld, maar er wordt wel aan gewerkt. Wanneer
kunnen wij dat overzicht tegemoetzien?
De Raad voor Verkeer en Waterstaat heeft in zijn advies Witte zwanen,
zwarte zwanen voorgesteld: neem in de begroting voor Verkeer en
Waterstaat een klimaatparagraaf op en rapporteer eenmaal per vier jaar in
het MIRT uitgebreid aan de Tweede Kamer over de ontwikkelingen en
acties in het kader van de klimaatverandering. De staatssecretaris meldt
dat het kabinet in de nota naar aanleiding van het verslag met deze
aanbeveling geen expliciet standpunt heeft ingenomen. Dat hebben wij
ook geconstateerd. Vandaar dat ik bij onze schriftelijke inbreng daarnaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

23

heb geïnformeerd. Kan de staatssecretaris ons het genoegen doen om
alsnog een expliciet standpunt in te nemen in plaats van verstoppertje te
spelen?
De SP-fractie heeft gevraagd waarom de experimenteerbepaling een
looptijd van tien jaar heeft. Volgens de staatssecretaris is dat logisch om
aan de experimenteerbepaling een horizon te geven. Ik snap dat niet,
want het Deltaprogramma gaat op zijn minst tientallen jaren, wellicht
meer dan 100 jaar duren. In die tijd zullen naar onze mening ook met
regelmaat nieuwe projecten aan het programma worden toegevoegd. Het
lijkt ons dat je dan toch behoefte houdt aan experimenten, ook voor de
langere termijn. Ik heb een amendement op stuk nr. 15 ingediend om die
tijdshorizon te schrappen.
Een ander discussiepunt vormen de integrale projecten, waarbij waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden gecombineerd met bijvoorbeeld
maatregelen op het gebied van natuur, recreatie, bevaarbaarheid,
woningbouw en dergelijke. De SP-fractie is er voorstander van om waar
mogelijk zoveel mogelijk synergie te creëren, maar we zijn net als andere
fracties zeer sceptisch over misbruik van integrale projecten om mee te
liften op waterveiligheidssubsidie. Zie bijvoorbeeld de bypass bij Kampen,
ik kan het niet vaak genoeg zeggen. Dat kan zowel het weglekken van
schaars budget veroorzaken als vertraging. Wij zijn er daarom
voorstander van dat bij integrale projecten het ontwerp voor het
onderdeel waterveiligheid anticipeert op synergie, maar ook zelfstandig
uitvoerbaar blijft, binnen de vooraf vastgestelde tijdsplanning. Onderschrijft de staatssecretaris dit uitgangspunt en zo ja, moet dit niet beter in
de wet of in een Algemene Maatregel van Bestuur worden verankerd?
Ik heb nog een vraag over de financiering van maatregelen om de
gevolgen van een overstroming te beperken, mocht deze toch nog
voorkomen. Dit zijn bijvoorbeeld de aanleg van secundaire waterkeringen
en het bestendig maken van vitale infrastructuur, zoals autowegen,
spoorlijnen, hoogspanningstracés en elektriciteitscentrales, tegen de
gevolgen van een overstroming. Kunnen dit soort maatregelen ook
worden gefinancierd uit het Deltafonds en, zo niet, waaruit worden deze
kosten dan wel betaald? En nog belangrijker: wie houdt er oog op dat ook
op dit vlak zaken worden uitgevoerd die nodig zijn?
Alle onderhoudskosten van Rijkswaterstaatswerken zullen worden
bekostigd uit het Deltafonds, schrijft de staatssecretaris. Gaat dit niet
veranderen als de bekostiging van de primaire waterkeringen, voorlopig
voor 50%, wordt overgeheveld naar de waterschappen?
Daarmee kom ik op de voeding van het Deltafonds. Dat fonds is het
kroonjuweel van het wetsvoorstel. Het zou er immers voor moeten zorgen
dat de financiering van waterveiligheid niet de speelbal wordt van de
politieke waan van de dag. Maar waarom is de voeding dan zo slecht
geregeld? De 1 mld. per jaar die na 2020 wordt gestort, is vrijwel zeker
niet voldoende, afgezien van het feit dat nu al een greep uit die pot wordt
gedaan om een probleem met het Hoogwaterbeschermingsprogramma
op te lossen. Het fonds wordt gevoed via de rijksbegroting, maar waarom
wordt dan niet wettelijk verankerd dat de voeding toereikend moet zijn om
de projecten van bijvoorbeeld de komende twaalf jaar te financieren? Het
amendement van mevrouw Lucas over dit punt – ik weet niet of het ook
namens anderen is ingediend – heeft ook onze sympathie. Wij denken dat
het bij schaarse middelen heel belangrijk is om de focus van het Deltafonds goed te bewaken, met alle enthousiasme overigens voor een goede
synergie die extern wordt gefinancierd.
Concluderend: de SP-fractie vindt de financiering van het Deltafonds nog
niet goed geregeld. Het is een gemiste kans dat de Deltawet niet is
verbreed tot een klimaatwet om adaptatie en mitigatie waar mogelijk in
samenhang aan te pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

24

Voorzitter: Paulus Jansen
De voorzitter: Ik stel voor om, nu wij wat zijn ingelopen, een uur te
schorsen.
De vergadering wordt van 18.30 uur tot 19.30 uur geschorst.
De voorzitter: Voordat ik het woord geef aan de staatssecretaris, wil ik
kort de orde tijdens de termijn van de staatssecretaris bespreken. Ik stel
twee interrupties per woordvoerder voor. Hiertoe is gelegenheid aan het
einde van blokken. De staatssecretaris geeft aan dat hij voornemens is om
zijn termijn in vier blokjes te verdelen: een blok over de Deltacommissaris,
een over de voeding, een over het programma en alles wat met uitgaven
te maken heeft, inclusief innovatie, en tot slot een blokje over overige
punten. Mijn streven is om de termijn van de staatssecretaris rond 20.30
uur af te ronden, opdat wij nog tijd hebben voor een tweede termijn.
Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. Wat mij betreft is dit een handzame en
praktische indeling: Deltaprogramma, Deltafonds en Deltacommissaris.
Het is goed om nog eens te benadrukken dat wij met dit wetsvoorstel
vooral willen borgen dat wij aandacht hebben en houden voor zowel de
waterveiligheid als de zoetwatervoorziening. Een groot aantal leden heeft
hier ook met klem op gewezen. Juist dit wetsvoorstel maakt dit ook
mogelijk. De Kamer heeft enkele jaren geleden besloten om een wettelijke
basis te geven aan het Deltaprogramma, de Deltacommissaris en
aansluitend het Deltafonds, waaruit een groot deel van de financiering
moet komen. Ik wil deze drie elementen graag in algemene zin toelichten,
waarbij ik uiteraard inga op de gestelde vragen.
Ik begin met het Deltaprogramma. Dit programma – dit is van verschillende kanten, niet alleen vorige week, maar ook vanmiddag en vanavond
benadrukt – beschrijft in algemene zin de opgaven die wij hebben rond
waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Wij hebben al aangegeven dat
wij dit alleen kunnen doen door de onderdelen in samenhang te bezien.
Mevrouw Wiegman sprak hierover in de eerste termijn. Ik ben het zeer
eens met deze benadering dat je alleen vanuit de samenhang deze
onderwerpen moet beoordelen. Uiteindelijk zal dat leiden tot de vorige
week genoemde Deltabeslissingen die in 2014/2015 gereed moeten
komen. Het Deltaprogramma heeft de ambitie om doelen op andere
beleidsterreinen mee te nemen. Ik zeg dit nog eens, omdat van verschillende kanten benadrukt werd dat de integraliteit niet uit het oog verloren
mag worden. Doelen op andere beleidsterreinen neem je voor zover
mogelijk dus mee. Ik vind dit een goede zaak. Wat mij betreft blijft
overigens vooropstaan dat waterveiligheid en zoetwatervoorziening
centraal staan. Bovendien moet wat je gaat doen, natuurlijk zinvol en
doelmatig zijn. Wat betreft de door sommigen in het verleden wel eens
omschreven franje die hoe dan ook aan projecten geplakt zou worden: het
lijkt mij volstrekt helder dat je daar, gezien het vaak schaarse budget,
totaal niet aan toekomt.
De ambities van het Deltaprogramma moeten worden bekostigd uit
daarvoor bestemd geld. Wij maken in dit geval een onderscheid met het
budget bestemd voor de opgave van het Deltaprogramma. Dan heb ik het
over waterveiligheid aan de ene kant en zoetwatervoorziening aan de
andere kant. De vragen over het Deltaprogramma in algemene zin sluiten
hierop aan. De heer Koppejan heeft onder andere aangegeven dat hij
graag een bevestiging hoort van het kabinet dat het behalen van de
doelstellingen op het gebied van de waterkwaliteit ondergeschikt zijn aan
die van waterveiligheid en zoet water. Ik heb dat een- en andermaal al
gezegd. Wat mij betreft stond, staat en blijft de waterveiligheid vooropstaan. Dat betekent dus dat als je kijkt naar de waterkwaliteit, die wat mij
betreft ondergeschikt is aan die twee andere doelen, te weten watervei-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

25

ligheid en zoetwatervoorziening. Ook in het vorige overleg hebben wij
daarover al van gedachten gewisseld. Ik ben blij dat een groot deel van de
Kamer die mening deelt. Waterveiligheid heeft de absolute prioriteit
binnen het kabinet en ik stel met genoegen vast dat dit ook binnen de
Kamer het geval is.
De heer Koppejan ging ook in op de verantwoordelijkheid voor de
projecten. Hij vroeg wie waarvoor verantwoordelijk is en of kan worden
bevestigd dat bewindslieden, regionale en lokale bestuurders verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de projecten waarvoor ze in beeld zijn.
De heer Koppejan legde ook de relatie met het project Randstad Urgent.
Hij zei dat die aanpak hem wel aansprak. Ik ben het er op zichzelf heel erg
mee eens dat de bestuurders zelf verantwoordelijk zijn voor de uitvoering,
en dat is niet de Deltacommissaris. De bestuurders, landelijk dan wel
regionaal of lokaal, moet je erop aanspreken. Dat geldt trouwens ook voor
de waterschapsbestuurders, zoals wij in het vorige overleg ook al hebben
besproken. Projecten worden in principe ook besproken in het bestuurlijk
overleg MIRT. De systematiek is eigenlijk vergelijkbaar met die van de
droge infrastructuur. Op het moment dat er zicht is op financiering, is ook
de mogelijkheid aanwezig dat op de lijst van de MIRT-projecten specifieke
waterprojecten worden geplaatst. Wat dat betreft is datgene wat we nu
voor nat bepleiten, heel goed vergelijkbaar met de gebruikelijke lijnen die
we voor droog hanteren.
Mevrouw Wiegman vroeg heel nadrukkelijk of het Deltaprogramma als
een integraal programma voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening
mag worden gezien. Het antwoord is natuurlijk volmondig ja. Het zou raar
zijn als we dit programma niet als ons grote integrale programma zouden
kenschetsen.
Mevrouw Wiegman vroeg verder of ik ook wel experimenten van de
grond zie komen. Die zie ik zeker van de grond komen. Sterker nog, er zijn
natuurlijk al voorbeelden van projecten waarbij ook andere overheden en
andere partijen volop bezig zijn om ambities te realiseren, aanvullend aan
wat primair vanuit het oogpunt van de zoetwatervoorziening en de
waterveiligheid nodig is. Dus het antwoord daarop is ja. Ook al is de
financiële krapte hier en daar merkbaar, nog steeds zien we natuurlijk wel
die bredere projecten gerealiseerd worden. Tegelijkertijd zeg ik er wel bij
dat de inzet van ons ministerie volstrekt helder is; wij gaan voor de
veiligheid. Dat zeg ik ook in de richting van de heer De Mos die met name
op het project Waterdunen in Zeeland wees. Het toenmalige ministerie
van Verkeer en Waterstaat heeft als het gaat om het project Waterdunen
alleen geld beschikbaar gesteld voor de waterveiligheid. Niet meer maar
ook niet minder. Dat betekent dat de aanvullende ambities van andere
overheden dan wel andere partijen moeten komen. Dat maakt het ook
lastig om tegen de heer De Mos op dit punt te zeggen dat ik het niet met
hem eens zou zijn. Er gaat in ieder geval geen geld vanuit de waterveiligheidsopgave in. Juist hierbij heeft men een aantal functies weten te
combineren. Dat ook regionale overheden daar volop interesse in hebben,
ontzeg ik ze niet. Ik vind ook dat het aan de regionale bestuurders is om
de afweging te maken of ze de middelen daarvoor al dan niet beschikbaar
willen stellen.
Mevrouw Lucas vroeg of er in algemene zin voldoende ruimte is in het
Deltaprogramma voor de topsector Water. Dat betreft in feite twee vragen.
Is er voldoende ruimte voor het bedrijfsleven om te participeren? Is er ook
ruimte om innovatieve projecten van de grond te tillen? De topsector
heeft afgelopen vrijdag wat betreft alle sectoren waaronder dus zeker ook
water, aangegeven wat de ambitie zou moeten zijn. Ik vind het wel
bijzonder dat juist vanuit de topsector Water is aangegeven dat je eigenlijk
een bepaald percentage zou moeten vrijmaken binnen de waterprojecten
voor innovatie. Ik kijk even naar mevrouw Lucas of dat is waarop zij
doelde. Ik ben het er op zich mee eens. Wij moeten alleen goed en scherp
nadenken over de wijze waarop het wordt geformuleerd. Enerzijds zegt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

26

Kamer dat het geld dat voor veiligheid en de zoetwatervoorziening
bestemd is, alleen daarvoor bestemd is en voor niets anders. Anderzijds
zou een x-percentage uit de beschikbaar gestelde middelen worden
gehaald om te benutten voor innovatieve ontwikkelingen. Dan blijf je niet
meer helemaal scherp bij de andere eis.
Ik heb de opmerking van de topsector Water zo verstaan dat men de
suggestie doet om bij aanbestedingen de partij die een aanbesteding wint
te prikkelen om een percentage van het bedrag vrij te maken voor
innovatieve initiatieven. Dat zou mooi zijn, omdat het dan een plus wordt
op wat je wilt realiseren. Het gaat dan niet ten koste van de middelen die
wij beschikbaar hebben voor zoetwatervoorziening en veiligheid. Het
signaal dat gegeven is vanuit de topsector Water moeten wij met beide
handen oppakken. In Nederland wordt op jaarbasis in het hele watersegment ongeveer 7 mld. geïnvesteerd en wij hebben eigenlijk de ambitie
om, met het oog op wat er buiten Nederland gebeurt, dat bedrag te
verdubbelen. Dat kan het beste door de wereld te laten zien dat er in
Nederland meer gebeurt, dat dingen anders en vernieuwend worden
opgepakt. Dan is het mooi als je vanuit zo’n impuls een nieuwe aanzet
kunt geven tot die innovatieve ontwikkelingen. Ik vind het een interessante gedachte, maar wij moeten oppassen dat de beschikbaar gestelde
budgetten niet verdampen in allerlei kleine doelbestedingen, hoe
waardevol ook. Dat is de enige zorg die ik heb, maar ik heb begrepen dat
zulks niet de bedoeling is.
Mevrouw Lucas heeft gevraagd of de veiligheidsnormering in 2011 naar
de Kamer komt. Ik heb in een eerder overleg al gezegd dat na de zomer de
kwaliteitsborging van de MKBA (maatschappelijke kosten-batenanalyse)
en de slachtofferstudies kunnen worden afgerond en dat de rapporten ons
vrij snel na het zomerreces worden toegezonden. In de loop van 2011 zal
ik daarover, nadat wij daarop een reactie hebben gegeven, met de Kamer
communiceren. De veiligheidsnormering komt dus, wellicht niet in
definitieve vorm maar als een eerste beoordeling, als het aan mij ligt nog
dit jaar naar de Kamer, omdat dat de enige manier is om de snelheid erin
te houden.
Mevrouw Jacobi heeft gesproken over de integrale aanpak en heeft
gewezen op de sectorale financiering. Zij heeft gevraagd wie voor de
financiering zorgde, hoe de totale planvorming goed bij elkaar wordt
gehouden als er meerdere financieringsstromen komen en of wij geen
nieuwe schotten gaan creëren. Dat laatste is bepaald niet de bedoeling.
Juist daarom zal de Deltacommissaris bij de verschillende projecten
voorstellen doen voor een integrale aanpak. Hij is degene die moet
bewaken dat er geen nieuwe schotten ontstaan. Sterker nog: wij
verwachten dat juist de Deltacommissaris op dat punt een actieve
bijdrage kan leveren. Zoals ik in het vorige overleg al heb gezegd, zijn wij
erg voor de integrale aanpak die mevrouw Jacobi benadrukte.
Mevrouw Jacobi heeft voorts gevraagd of er wel integraal naar de
oplossingen wordt gekeken. Natuurlijk doen wij dat. Het zou vreemd zijn
als wij bijvoorbeeld Ruimte voor de Rivier en de aanpak van de zwakke
schakels niet meteen zouden meenemen om het totale kader te beoordelen bij de vraag hoe wij Nederland veilig kunnen maken en op orde
kunnen houden. Die vraag wil ik dan ook absoluut met ja beantwoorden.
Mevrouw Van Tongeren heeft in het kader van de integrale aanpak en het
ontschotten een vergelijkbare vraag gesteld. Ik heb daar al een reactie op
gegeven in antwoord op een vraag van mevrouw Jacobi.
Mevrouw Van Tongeren en mevrouw Jacobi hebben gevraagd naar de
peilverhoging van het IJsselmeer. Mevrouw Lucas heeft daar ook een
opmerking over gemaakt. Ik heb gezien wat de effecten kunnen zijn als de
door de heer Veerman gesuggereerde peilverhoging van het IJsselmeer
aan de orde is. Dan hebben we het inderdaad, zoals mevrouw Lucas zei,
over anderhalve meter. Dat lijkt mij op dit moment een brug te ver. Ik vind
het te kort door de bocht om nu de conclusie te trekken dat er totaal geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

27

sprake zal zijn van peilverhoging, maar we moeten wel afwachten wat er
uit de normering komt. Het is zeker niet mijn eerste ambitie
– integendeel – om tot dergelijke aanpassingen te komen. Ik zeg dit met
een knipoog naar mevrouw Van Veldhoven die eensgezind met de heer
Koppejan naar aanleiding van het Schelde-estuarium opmerkte dat er heel
goed rekening moet worden gehouden met de opvattingen van de
bevolking, met het regionale draagvlak. Als het gaat om een peilaanpassing van anderhalve meter op het IJsselmeer, geef ik de Kamerleden
mee dat zij als zij dat willen hun agenda’s de komende maanden wel leeg
kunnen maken. Ik ben nog niet zo ver en ik vind dat wij heel goed moeten
luisteren naar wat de regio wil. Als er andere mogelijkheden zijn om wat
de heer Veerman had bedoeld te realiseren, moeten we daar heel goed
naar kijken. Juist daarom is zoetwatervoorziening in algemene zin een
belangrijk item geworden in het Deltaprogramma.
Voorzitter. Hiermee heb ik dit blok afgerond.
De voorzitter: Dat is mooi. Dan ga ik inventariseren wie er over dit blok
vragen heeft. Ik geef mevrouw Jacobi als eerste het woord.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik dank de staatssecretaris voor zijn
antwoorden. Ik heb een vraag over de verhouding tussen waterveiligheid
en zoetwatervoorziening. Gaat de staatssecretaris actief op zoek naar
alternatieven als niet wordt overgegaan tot verhoging van de dijken?
Staatssecretaris Atsma: Dit is een vraag die ook vanuit het ministerie en
ik meen ook vanuit de Kamer aan de Deltacommissaris is gesteld, in die
zin dat zoetwatervoorziening een hogere prioriteit zou moeten krijgen. Ik
hoef alleen maar op de droge periode van de afgelopen weken en
maanden te wijzen. De situatie moet bepaald niet worden onderschat.
Heel lang werd gedacht dat wij met onze zoetwaterbekkens en -buffers
voldoende ruimte zouden hebben. Nou, het is de vraag of dat zo is. Ik kan
alleen maar de vraag van mevrouw Jacobi beantwoorden met ja. De
Deltacommissaris en wij gaan proactief op zoek naar een adequate
borging van de zoetwaterbehoefte van Nederland. In die context heb ik de
opmerkingen van de fracties van de PVV en van het CDA gezien toen het
om de Zuidwestelijke Delta ging. Dus laten we dan niet alleen kijken naar
het IJsselmeer maar naar heel Nederland. Volgens mij zijn wij het daar op
hoofdlijnen wel over eens.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): De staatssecretaris heeft mij gevraagd
wat ik bedoelde met mijn punt over de topsector Water. Ik bedoelde
inderdaad wat hij veronderstelde, maar het gaat mij ook met name om het
verzoek om financiële en juridische ruimte dat in de rapportage van de
topsector Water staat. Wat de financiële ruimte betreft ben ik het wel eens
met de staatssecretaris. Je kunt gewoon binnen de huidige programma’s
pilots draaien. Daar hoeft geen extra geld voor gereserveerd te worden. Ik
vroeg mij vooral af wat de topsector Water bedoelt met de juridische
ruimte die in dit wetsvoorstel geregeld zou moeten worden. Nemen wij nu
niet een besluit waarbij wij de wens van de topsector Water per ongeluk
vergeten?
Staatssecretaris Atsma: De inkt is eigenlijk amper droog. Ik ben blij dat
wij over het eerste punt hetzelfde denken. Ik kan wel een paar suggesties
geven voor wat met «juridische borging» wordt bedoeld, maar het lijkt mij
verstandig dat wij eerst in het kabinet naar de rapportage van de
topsectoren kijken. Dat komt vervolgens naar de Kamer. Ik weet niet of de
topsectoren dan integraal in de Kamer worden behandeld of per sector. Ik
kan mij bij beide iets voorstellen, maar als mij wordt gevraagd om een
juridische duiding, zou ik bijna zeggen: het meest extreme is vastleggen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

28

de wet. Ik weet niet of dat de bedoeling zou moeten zijn, maar daar komen
wij tegen die tijd op terug. Het eerste punt is voor mij het belangrijkste.
De borging is een tweede punt. Die kun je ook via convenanten en
afspraken realiseren. Ik heb in de Eerste Kamer, waar een vergelijkbare
suggestie werd gedaan, op dit punt gezegd dat het natuurlijk goed is dat
wij – dat wil zeggen: de Kamer en aansluitend ook het ministerie en de
Deltacommissaris – de suggestie meegeven aan alle partijen in de
waterketen. Dat is ook een vorm van borging: als iedereen zich ervan
bewust is dat het heel belangrijk is om voortdurend te blijven werken aan
die innovatieve projecten, kun je dat ook tussen de oren krijgen. Dat kan
dus ook al helpen. Dan hoef je er geen wetgeving aan te pas te laten
komen, maar nu loop ik heel erg vooruit op iets waar ik op dit moment
eigenlijk niet over ga.
De voorzitter: Dat kunnen we beter niet doen.
De heer Koppejan (CDA): Ik denk dat de staatssecretaris het zichzelf veel
te moeilijk maakt. Er ligt een amendement voor dat inmiddels wordt
gesteund door vier partijen en dat beoogt om de publiek-private samenwerkingsmogelijkheden te vergroten. Ik denk dat dit precies het antwoord
is waar de topsector om vraagt. Als wij op dat moment dus een positieve
reactie van de staatssecretaris krijgen, hebben wij dit probleem gelijk
opgepakt.
Staatssecretaris Atsma: U krijgt daar een positieve reactie op. Daarover is
er geen enkele discussie, want ik heb geproefd dat juist voor die
pps-constructies terecht breed draagvlak in de Kamer bestaat. Het gaat
hier echter om de vraag of er vanuit de overheid bereidheid is om
separaat geld vrij te maken voor innovatieve projecten, innovatieve
ideeën, onderzoek et cetera. Het ligt dus een tikkeltje anders, maar het
antwoord op uw vraag is natuurlijk: ja. Als u daarmee al tevreden bent, is
dat meegenomen.
De heer Koppejan (CDA): Zo ver zijn wij nog niet.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Volgens mij is er in ieder geval een
semantisch misverstand over wat «een innovatief project» is. Is «een
innovatief project» alleen een project waarvoor separaat innovatiegeld
beschikbaar is gemaakt? Of is «een innovatief project» een project waarbij
bijvoorbeeld op basis van aanbestedingsregels of projectomschrijvingen
expliciet wordt gestuurd op het indienen van innovatieve projecten, zodat
met hetzelfde geld zo veel mogelijk innovatie wordt bereikt? Ik pleit sterk
voor die laatste benadering, samen met meer publiek-private samenwerking. Daar zit heel veel in. In de wijze van aanbesteding en in de wijze
waarop partijen worden uitgenodigd om met hun projectvoorstellen te
komen, moet die innovatie wat mijn fractie betreft een plaats krijgen.
Staatssecretaris Atsma: Het antwoord daarop is, heel snel en kort, ja.
De voorzitter: Ja, dat is erg compact. Ik had zelf over de experimenteerbepaling twee vragen gesteld die volgens mij bij dit blokje horen. Daar is
ook het amendement op stuk nr. 15 over ingediend. De tweede vraag had
betrekking op de reikwijdte van de financiering, met name met betrekking
tot het bestrijden van de gevolgen van een overstroming, als die toch
plaatsvindt. Valt dat nou wel onder het programma of niet?
Staatssecretaris Atsma: Dat laatste valt niet onder het programma. In
geval van een calamiteit wordt dus niet vanuit het Deltafonds voorzien in
de financiële gevolgen. Zo heb ik uw vraag verstaan. Voor een calamiteit
die op grond van de wet wordt omschreven als «een ramp», hebben wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

29

sowieso een eigen instrumentarium. Dit ligt dan overigens bij de minister
die over de rampen gaat, minister Opstelten.
De voorzitter: De bedoeling van die vraag was het vermijden van te
grote gevolgen van overstromingen, bijvoorbeeld maatregelen om
elektriciteitscentrales en hoogspanningsleidingen te beveiligen tegen de
gevolgen van overstromingen, zodat de effecten van een overstroming
worden beperkt. Kan dat onder de reikwijdte vallen?
Staatssecretaris Atsma: Nee. Ik kijk even naar rechts maar naar mijn
inschatting is dit niet het geval. Ik hoor nu «het zou kunnen zijn dat». Ik
zeg toe dat wij daarop terugkomen, want dan moet je heel specifiek naar
het voorbeeld kijken waarin dit aan de orde zou kunnen zijn. Zo had ik u
niet verstaan overigens. Op uw «experimenteeramendement» kom ik
sowieso terug bij de bespreking van de amendementen, maar als u mij
vraagt hoe ik het beoordeel, vraagt u eigenlijk of ik de horizonbepaling uit
de duur van het experimenteerartikel wil halen waardoor het blijvend
wordt. Eigenlijk is daarop niets tegen, zeg ik in uw richting. Daarmee laat
ik het oordeel over dit amendement aan de Kamer. Het was mijn
bedoeling om dit straks te zeggen, maar ik zeg het nu zonder dat ik de
papieren voor mij heb.
De voorzitter: Prima, dan stel ik voor dat wij naar het volgende blok
overgaan, naar de financiering.
Staatssecretaris Atsma: Ja, de financiering van het Deltafonds. Ik ben mij
ervan bewust dat ik links of rechts een vraag heb kunnen laten liggen,
maar die komen dan wel in tweede termijn terug.
Van verschillende kanten is gevraagd of ik wil bevestigen dat 1 mld. het
uitgangspunt blijft voor het Deltafonds. Ik kan niet anders dan volmondig
ja zeggen op die vraag. 1 mld. was 1 mld. en blijft in ieder geval 1 mld. De
Kamer heeft dit ook eerder geaccordeerd. In de eerdere teksten van het
aanvullend beleidsakkoord is sprake van ten minste 1 mld. Ik ben van
mening dat wij elkaar daaraan moeten houden vanaf 2020. Ik zal mijn
uiterste best doen om binnen de financiële kaders die nu beschikbaar zijn
en met de kennis van nu – die is wat anders dan een paar jaar geleden –
die garantie af te geven. In het najaar zullen wij hierop terugkomen bij de
behandeling van de begroting. Dan wordt ook over de omvang van het
Deltafonds gerapporteerd. Ik zal bij mijn afwegingen uiteraard ook de
reikwijdte van het fonds laten meewegen.
De heer Koppejan heeft samen met mevrouw Lucas de harde toezegging
gevraagd van het kabinet dat er geen waterkwaliteitsprojecten en geen
onderhouds- en beheerskosten worden gefinancierd uit het Deltafonds. Ik
heb in tweede instantie met name de waterkwaliteitsprojecten horen
langskomen, ook in een amendement. Op dat amendement kom ik nog
terug. Met de Waterwet is gekozen voor een integrale aanpak van het
waterbeleid. Ik hecht eraan om dit nog eens te benadrukken. Als je uit
verschillende voedingsbronnen zou moeten putten doe je dus eigenlijk de
integraliteit een beetje geweld aan. Tegelijkertijd begrijp ik de wens van de
Kamer heel goed. Ik heb al gezegd dat wij in die integrale benadering de
lange termijn willen kunnen borgen uit artikel 12. Zoals het nu in het
amendement is verwoord, laat je toch een beetje de langetermijnborging
los, maar ik begrijp de wens wel. Ik zal straks zeggen dat ik het oordeel
over dit amendement aan de Kamer overlaat, maar eigenlijk doe ik dat
dus al bij dezen. Ik heb wel oren naar de zorg van de Kamer.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Even voor de notulen, ik heb niet
gezegd dat ik beheer en onderhoud niet uit het Deltafonds wil laten
bekostigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

30

Staatssecretaris Atsma: Ik heb al gezegd dat dit niet meer terugkomt in
het amendement. Er wordt een stenogram gemaakt, dus laat ik helder zijn.
De heer Koppejan was duidelijker met die koppeling dan mevrouw Lucas;
mevrouw Lucas laat dit ook niet terugkomen in het amendement. Dit
amendement is door meerdere fracties onderschreven. In het
amendement wordt alleen over de waterkwaliteit gesproken. Het lijkt mij
goed dit inderdaad even te bevestigen in de richting van mevrouw Lucas,
anders kunnen er misverstanden ontstaan en dat is niet onze bedoeling.
De heer Koppejan heeft een aantal vragen gesteld over de voeding van
het Deltafonds. Het is goed om nog eens te benadrukken dat het Deltafonds een begrotingsfonds is, net zoals het Infrafonds. Dit nu vastleggen
en het laten lopen tot 2028, betekent dat er niet een-twee-drie kan worden
geshopt uit het fonds. Het doel van het Deltafonds, inclusief de
bestemming van de middelen daaruit, moet dus volstrekt helder zijn.
Mocht het amendement door de Kamer worden aangenomen, dan is het
volstrekt helder voor welke doelen je middelen uit het Deltafonds kunt
halen. Daarmee weten we precies welke middelen beschikbaar zijn. Ik heb
alleen aangegeven dat ik hoop dat wij voor de lange termijn die voeding
van minimaal 1 mld. per jaar kunnen waarmaken; ik ga daarvoor in ieder
geval wel mijn best doen. Met excuus aan mevrouw Lucas: de heer
Koppejan sprak wel over beheer en onderhoud. Op dit moment wil ik de
suggestie van de heer Koppejan over beheer en onderhoud ontraden, juist
vanwege de integrale benadering. Als het enigszins kan, laat dan beheer,
onderhoud en investeringen, noodzakelijk voor de waterveiligheid, in één
hand: het Deltafonds. Hierover moet elk misverstand worden weggenomen. Wij hebben heel bewust voor deze systematiek in het fonds
gekozen.
De heer Koppejan vroeg ook nog naar de bekostiging van de lokale en
regionale ambities. Zoals ik al tegen de heer De Mos zei: lokale en
regionale ambities moeten ook via lokale en regionale financiering mede
mogelijk gemaakt kunnen worden. Het Deltafonds is voor het Rijk.
Aanvullende wensen kunnen altijd, als ze een meerwaarde bieden; en
daarmee zitten we weer bij de integrale benadering. De verwante
discussie hierover van vorige week ga ik nu niet herhalen.
Mevrouw Van Veldhoven vroeg waar de extra voeding van het Deltafonds
vandaan komt als het eindbeeld van 100% financiering door het waterschap niet wordt gerealiseerd. Wij spreken nu van een financiering van
het Deltafonds tot en met 2028. Als het aan mij ligt, gaan we in 2030 over
tot een 100% financiering. Tot en met 2028 is de 50%-50%-verdeling in
ieder geval geborgd, op grond van de huidige wetgeving. Na 2028 moet
er ten eerste een verlenging van het Deltafonds komen. Ten tweede moet
de Kamer daarvóór al hebben besloten over hoe zij aankijkt tegen die
50%-50%-financiering, of wat zij vindt van een andere verdeelsleutel. Maar
wat mij betreft, is de reikwijdte van het fonds duidelijk tot 2028: 50%-50%.
Over de voeding van het fonds hebben verschillende leden gesproken.
Komt de voeding van het Deltafonds alleen van het Rijk? Laten we dus
hopen van niet. Ik zei al dat het Rijk vanaf 2020 voor ten minste 1 mld.
borg staat. Ik ga ervan uit dat we dat ook kunnen waarmaken, maar het is
zeker niet niks. Juist daarom is de Deltacommissaris actief gaan zoeken
naar andere mogelijkheden van voeding van het Deltafonds. Het is
natuurlijk heel goed mogelijk dat ook private partijen hiervoor belangstelling hebben. Het zou ook goed zijn als regionale en lokale overheden
actief zouden willen participeren. Ik sluit dat niet op voorhand uit, hoewel
dan wel de vraag rijst hoe de middelen geoormerkt moeten worden. Een
lokale of regionale overheid zal daar heel scherp naar kijken, indachtig de
woorden van mevrouw Jacobi over een evenwichtige verdeling over het
gehele land. Je zult dus niet snel een lokale overheid vinden die voor een
project ver van het eigen bed zal willen meebetalen, maar ik sluit niet uit
dat in het kader van het Deltafonds regionaal en lokaal via het bedrijfsleven en wellicht zelfs Europees op enig moment middelen zijn te vinden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

31

waarbij ook gekeken kan worden naar de positie van waterschappen en
anderen die actief zijn in de waterketen. Niet voor niets behandelen we
naast de waterveiligheid ook de zoetwatervoorziening. In de waterschapswereld is het aloude adagium van kracht «belang, betaling, zeggenschap»,
maar «belang» en «betaling» gaan wat betreft het Deltafonds in een
aantal gevallen hand in hand. Ik hoop dat de Deltacommissaris
argumenten zal vinden om andere partijen ertoe te bewegen proactief
mee te financieren. Ik sluit dat op voorhand zeker niet uit. Het zal niet
gemakkelijk zijn, maar ik wijs alleen al naar de opdracht om onze
zoetwatervoorziening te reguleren. Er moet ons dus alles aan gelegen zijn
om daarnaar te kijken.
De heer Dijkgraaf vroeg naar de wettelijke prioritering en de uitgaven van
het Deltafonds. Hij stelde mij de vraag of ik bereid zou zijn om prioritering
in de uitgaven in de wet op te nemen. Prioritering in de wet wil zoveel
zeggen als oormerken aan het Deltafonds geven. Als ik het amendement
van mevrouw Lucas goed heb begrepen, zit daar al een sterke mate van
oormerking in. Ik heb al eerder kanttekeningen gehoord bij de waterkwaliteit en ik neem aan dat via het amendement van mevrouw Lucas het
praktische antwoord op de vraag van de heer Dijkgraaf is gegeven. Ik kan
me niet voorstellen dat er nog veel aan is toe te voegen. Wij zijn het op
dat punt met elkaar eens. De Kamer en ik kunnen natuurlijk van mening
verschillen over het aantal doelen dat wij vanuit het Deltafonds willen
realiseren. Op dit moment hoor ik echter niet veel verschil van mening.
De heer Dijkgraaf heeft ook gevraagd naar het aantrekken van vreemd
vermogen voor het Deltafonds, niet zozeer kijkend naar marktpartijen of
andere overheden maar denkend aan het uitgeven van obligaties. Ook dat
zit in de verkenning van de commissaris. Het aantrekken van vreemd
vermogen op een nieuwe manier is wat mij betreft een optie die meegenomen zou moeten worden. Ik kan mij voorstellen dat er in de financiële
wereld ook interesse voor kan zijn. We hebben per slot van rekening ook
een Waterschapsbank, een soort waterbank. Wie weet, liggen daar nog
mooie opties.
Mevrouw Van Veldhoven heeft gevraagd hoe ik omga met de mitigerende
projecten en budgetten van anderen. Juist vanwege de wens om de zaken
integraal aan te pakken en te financieren, hebben we het experimenteerartikel in de Deltawet opgenomen om die flexibiliteit erin te brengen. Als
derden willen bijdragen, moet dat mogelijk zijn en moeten de budgetten
daarop worden aangepast. Mijn vertrekpunt is en blijft echter hetgeen ik
in eerste instantie al heb genoemd.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik stel de volgende vraag graag
heel plat en simpel. Kan de staatssecretaris mij verzekeren dat er in zijn
optiek voldoende geld is om nu en in de toekomst aan de veiligheidsnormen te voldoen, om een goede watervoorziening te garanderen en om
het Deltaprogramma enigszins vlot uit te voeren? Ik wil het liefst vrij
simpel horen: «ja, dat geld heb ik» of: «nee, we zijn dat nog bij elkaar aan
het sprokkelen».
Staatssecretaris Atsma: Ja, voor zover u mee wilt werken en ja, voor
zover we nu de ambitie kunnen overzien. Tot het onmogelijke is niemand
gehouden en wat je niet kunt overzien, kun je ook niet toezeggen. Dat bent
u hopelijk wel met mij van mening. Voor zover wij het nu kunnen
overzien, zeg ik ja.
De voorzitter: Twee maal ja, dat is een mooi antwoord!
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik heb geen antwoord gekregen op de vraag die
ik trouwens in een soort van betoogje heb verborgen. Het ging erover dat
de Deltawet niet voorziet in de mogelijkheid om veiligheidsmaatregelen in
het regionale systeem ten gunste van het hoofdwatersysteem te finan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

32

cieren en andersom, dus dat je afwenteleffecten in het regionale watersysteem als maatregelen in het hoofdwatersysteem ook niet kunt
financieren. Mogelijk kan dit dankzij een kleine wettelijke aanpassing wel
gebeuren, mits ik het zelf amendeer en mits de staatssecretaris hier
positief op reageert.
Staatssecretaris Atsma: Excuus. Ik vond het een interessante
beschouwing van u, maar ik dacht dat u mij die ter lering had voorgehouden. Ik ben het wel met u eens dat dit moet kunnen. Daarom heb ik
mij tijdens de schorsing met de deskundigen naast mij verstaan. Zij
hebben mij de bevestiging gegeven dat dit op grond van de huidige wet al
kan, dus als het regionale watersysteem dat vergt, kan het integraal
onderdeel zijn van de aanpak uit het Deltaprogramma. Het is dus een
terechte opmerking. Wij zijn het met elkaar eens. Het hoeft niet nog
specifiek in de wet te worden vermeld.
De heer Koppejan (CDA): Als ik het goed begrijp, garandeert de staatssecretaris dat er 1 mld. voor waterveiligheid beschikbaar is, ook na 2020 en
2028. Uiteindelijk gaat het natuurlijk om de vraag hoe die belofte, die
toezegging wordt waargemaakt. Dan gaat het om de voeding van het
fonds. Ik begrijp best dat dit kabinet niet tot in lengte van dagen kan
bepalen wat volgende kabinetten gaan doen, maar het vraagt wel om
visie. Ik wil de staatssecretaris eigenlijk uitdagen om die visie te geven
middels beantwoording van enkele concrete vragen. In de eerste plaats
wil ik hem vragen of hij het met mij eens is dat het waarborgen van onze
waterveiligheid minstens evenveel prioriteit moet krijgen als de terugdringing van het begrotingstekort en de staatsschuld, de huidige prioriteit
van dit kabinet? Is dat geen vergelijkbare prioriteit? Als dat zo is, moet er
dan niet worden gekeken naar het Infrafonds, waarvan nu nog slechts
10% aan waterveiligheid wordt uitgegeven, zoals u in antwoord op mijn
vragen zei? Zou er niet kritisch moeten worden nagegaan of dat
percentage omhoog moet om die doelstelling in de toekomst te kunnen
waarmaken? Dit waren twee vragen.
Staatssecretaris Atsma: Op dat laatste zeg ik nee, want dat is niet nodig.
Het klinkt natuurlijk makkelijk om even een greep in de kas van het
Infrafonds te doen, maar vergeet niet dat behalve wegen en spoorwegen
ook waterwegen en niet te vergeten het openbaar vervoer uit het
Infrafonds worden gefinancierd. Wat dat betreft moeten we er natuurlijk
voor waken, te snel een verkeerde keuze te maken. Tegelijkertijd zeg ik dat
de beste waarborg natuurlijk de wettelijke verankering is, waardoor het
Deltafonds voor de lange termijn tot en met 2020 bij wet is vastgelegd.
Natuurlijk kan elke Kamer in de toekomst weer een eigen afwegingskader
creëren. Dat is niet aan de orde en het zou buitengewoon onverstandig
zijn om ervan uit te gaan dat dit gebeurt. Laat ik meteen helder zeggen dat
juist het feit dat waterveiligheid ook binnen dit kabinet en de Kamer de
hoogste prioriteit geniet, ertoe heeft geleid dat de minister van Financiën
ons verzoek om het Hoogwaterbeschermingsprogramma te kunnen
realiseren, heeft ingewilligd. Hij heeft gezegd: oké, we hebben de voeding
van het Deltafonds voor de langere termijn geregeld, dus ik accepteer en
wij accepteren als kabinet dat er nu al geld voor de lange termijn naar
voren wordt gehaald om juist de veiligheid te kunnen borgen. Ik heb dus
geen enkele reden om daaraan te twijfelen. Natuurlijk is het meer nooit
vol, alhoewel dit op dit moment in het kader van de waterdiscussie wat
ingewikkeld klinkt, maar ik ben er volstrekt van overtuigd dat kabinet en
Kamer samen de prioriteit bij waterveiligheid hebben gelegd, leggen en
blijven leggen. Als het op enig moment duidelijk is dat het volstrekt uit de
hand zal lopen – waar ik niet van uitga, zoals ik ook mevrouw Van
Tongeren al verzekerd heb – weet ik ook dat wij voor alle problemen wel
een oplossing creëren. Dat is op dit moment echter niet aan de orde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

33

De heer Dijkgraaf (SGP): Ik begrijp het wel, maar ik vind het bijzonder dat
wij aan de ene kant een Deltafonds hebben ingericht, juist om van de
politieke besluitvorming af te zijn bij zulke belangrijke investeringen, en
aan de andere kant bij de behandeling van de wet constateren dat wij te
maken hebben met allerlei onzekerheden over de voeding van het fonds.
Nogmaals, ik begrijp de staatssecretaris wel, gegeven de omstandigheden, maar met het oog op de toekomst blijf ik mij daar zorgen over
maken. Zouden wij de Deltacommissaris niet moeten vragen om in de
rapportages te adviseren over dit aspect? Hij kan nagaan hoe het zit met
de borging van de financiering en bezien of er opties zijn om de financiering beter te borgen dan nu in de wet is opgenomen. Op die manier
houden wij ook van die kant voldoende voeling met de zekerheid van
financiering.
Staatssecretaris Atsma: Een betere borging dan een wettelijke borging
kan ik mij eerlijk gezegd niet voorstellen. Juist om die borging te
garanderen, zijn wij met deze wet gekomen. Natuurlijk moet een wet via
de parlementaire weg worden vastgesteld. Als het parlement op enig
moment een andere mening zou hebben, dan kan dat. Dat is nu eenmaal
de gang der zaken. Wij hebben de wettelijke borging als instrument
gekozen, als een extra verankering van voldoende middelen voor de
langere termijn voor de waterveiligheid. Voor het Infrastructuurfonds
hebben wij overigens exact hetzelfde gedaan. Laten wij daar dus niet
moeilijk over doen. Uiteindelijk bepaalt de Kamer zelf de hoogte van de
budgetten. Zoals gezegd ben ik ervan overtuigd dat voor de lange termijn,
voor de periode 2020–2028, het bedrag van 1 mld. gehaald wordt. Bij de
begroting zal ik proberen inzichtelijk te maken dat wij in elk geval ten
minste dat bedrag zullen waarmaken. Veel meer kan men van mij niet
verwachten. Ik ben geen geldmachine, hoewel ik dat op sommige
momenten wel zou willen zijn. Ook speculeren wij niet, dus ook daar
kunnen wij weinig heil van verwachten, maar in een rechtsstaat als de
onze is de enige en ook de beste borging de borging bij wet. Dat doen wij
nu.
De heer Dijkgraaf (SGP): Tegelijkertijd constateer ik dat wij nog allerlei
discussies hebben over nieuwe projecten en over beheer en onderhoud
versus investeringen. Dat is allemaal logisch, dus ik begrijp het allemaal
wel. Ik interpreteer de woorden van de staatssecretaris zodanig, dat hij er
geen enkel bezwaar tegen heeft als de Deltacommissaris zijn licht laat
schijnen over deze kwestie en dat hij, als hij opties ziet, die vooral naar
voren zal brengen.
Staatssecretaris Atsma: Ja, ik vind dat ook. Ik zal de commissaris vragen
of hij in zijn jaarlijkse rapportage, die ook naar de Kamer gaat, wil ingaan
op dat element. Nog belangrijker vind ik dat hij niet alleen nadenkt over
de borging, maar vooral ook over de vraag hoe wij bovenop het bedrag
van 1 mld. meer geld kunnen binnenhalen. Die suggestie zal ik absoluut
aan hem voorleggen, ook namens de heer Dijkgraaf en de andere
afgevaardigden aan deze tafel.
De heer Dijkgraaf (SGP): Het gaat mij niet alleen om de 1 mld. Het gaat
mij om de borging van het gehele programma.
De voorzitter: Ik stel vast dat wij het tweede blok kunnen afsluiten. De
staatssecretaris zal nu ingaan op de opmerkingen over de Deltacommissaris.
Staatssecretaris Atsma: Enkele sprekers hebben gevraagd wat precies de
rol is van de Deltacommissaris en of zijn positie wel stevig genoeg is. De
Deltacommissaris is er juist gekomen om het onderwerp waterveiligheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

34

en zoetwatervoorziening boven de politieke waan van de dag uit te tillen.
Ik moet zeggen dat dit de afgelopen jaren heel goed is gelukt. Ik ben ervan
overtuigd dat mede door de Deltacommissaris en de urgentie die hij,
samen met de commissie-Veerman, aan het thema heeft toegekend,
middelen voor de lange termijn zijn vrijgemaakt. Dus om even vast te
stellen of de positie tot nu toe wel of niet werkt, ik ben ervan overtuigd dat
die werkt. Wij hebben tegelijkertijd bij de voorbereiding van dit
wetsvoorstel ook met uw Kamer overlegd hoe de positie van de Deltacommissaris zou worden vormgegeven. Uw Kamer heeft er ruim een jaar
geleden op aangedrongen om de commissaris bij voorrang te benoemen.
Dat is ook gebeurd. Dat heeft wat mij betreft tot nu toe ook heel goed
gewerkt, want daardoor is het onderwerp geagendeerd. Sterker nog,
daardoor zijn er ook middelen in beeld gebracht.
Het is natuurlijk wel zo dat de Deltacommissaris in algemene zin geen
bevoegdheden heeft. Hij werkt immers onder rechtstreekse ministeriële
verantwoordelijkheid. Een aantal van u heeft daar ook op gewezen. Ik
denk dat het goed is om dit te benadrukken. De commissaris doet jaarlijks
het voorstel voor het Deltaprogramma. Daarnaast kan hij uiteraard ook
adviezen geven met betrekking tot de voortgang en de uitvoering van het
Deltaprogramma. Ik heb al aangegeven dat de suggestie van de heer
Dijkgraaf mij ook zeer dienstig lijkt om die daaraan expliciet toe te voegen.
Over de positie van de Deltacommissaris is een flink aantal vragen
gesteld, allereerst door mevrouw Wiegman, evenals trouwens de heer
Dijkgraaf. Ik had even een verkeerd blaadje voor mij. Ik had de heer
Dijkgraaf daarnet al genoemd in de aanloop. Als je in de aanloop wordt
genoemd betekent dat dat je echt een heel belangrijke vraag hebt gesteld.
Ik heb gezegd dat het goed is om aan de jaarlijkse rapportage van de
Deltacommissaris ook de elementen toe te voegen die de heer Dijkgraaf
heeft genoemd. Dat hoef ik niet nogmaals te herhalen, want ik heb het nu
al twee keer gezegd.
De heer Koppejan vroeg hoe dicht de Deltacommissaris bij de staatssecretaris zit. Ik heb de ministeriële verantwoordelijkheid al genoemd. De heer
Koppejan voegde hieraan ook de huisvesting toe. De Deltacommissaris zit
niet fysiek aan de Plesmanweg, als de heer Koppejan dat bedoelt. Hij zit
wel in een van de gebouwen van het ministerie. De heer Koppejan zei dat
hij op loopafstand zou moeten zitten. Wat mij betreft is fietsafstand ook
goed, dat maakt mij eerlijk gezegd niet zoveel uit, maar hij zit echt dicht bij
het ministerie. Dat is ook fysiek te belopen en te befietsen als dat zou
moeten en anders is er nog het openbaar vervoer. Hij zit aan de Nieuwe
Uitleg en wij zitten aan de Plesmanweg, zeg ik voor de kenners onder u.
De heer De Mos weet precies hoe ver die straten uit elkaar liggen. Dat
moet te doen zijn. Veel meer kan ik daar ook niet over zeggen.
Een andere vraag was met wat voor budget de Deltacommissaris en zijn
apparaat werkt. Bij het totale apparaat gaat het om de uitvoeringsorganisatie. De omvang van het apparaat hangt ook samen met de plek waar je
iemand kunt huisvesten. Overigens, voor de mensen die dat niet weten,
het ministerie zit ook nog met Rijkswaterstaat in een ander gebouw in de
stad, niet zijnde de Koningskade, en het voormalige ministerie van VROM
zit nog steeds aan de Rijnstraat. Wij zouden wel alles, Koningskade,
Nieuwe Uitleg en Rijnstraat, aan de Plesmanweg onder kunnen brengen,
maar dan zouden wij een aantal problemen hebben met de minister van
Sociale Zaken omdat wij dan schromelijk de arbowetgeving geweld aan
zouden doen. Wij zitten dus op vier locaties. De Deltacommissaris bevindt
zich met zijn staf van 15 fte’s aan de Nieuwe Uitleg. Het totale budget van
15 fte’s is 2 mln. Daarnaast is er een vergelijkbaar budget voor het
programma, dus voor het uitzetten van onderzoeken et cetera. De heer
Koppejan kent ongeveer de vragen die soms aan de ingenieursbureaus en
anderen worden gesteld. Als je Deltacommissaris bent, moet je een aantal
projecten kunnen uitzetten. Het budget is globaal een aantal miljoenen en
er werken in totaal vijftien personen bij de Deltacommissaris, overigens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

35

voortdurend in goede harmonie, ook bij de afstemming, met het DG
Water. Het DG Water zit op dit moment aan deze tafel en op sommige
andere plekken in Den Haag.
De heer Koppejan heeft ook gevraagd of wij mogen aannemen dat het
aantal overleggen met minder dan 10% toeneemt. Ik kon deze vraag niet
goed plaatsen, maar het streven is om met minder overleggen toe te
kunnen, juist omdat een aantal ministeries is samengevoegd. Op dit
moment is dit al volop aan de orde. Overigens streven wij ook naar
minder en andersoortige overleggen met de regio’s en de waterschappen.
Wij proberen op die terreinen wel efficiencywinst te behalen. In algemene
zin staat het kabinet op het standpunt dat het goed is om voortdurend
kritisch te kijken waar sprake is van commissies die op enigerlei wijze niet
meer daadwerkelijk hoeven worden ingezet. Dat is in het geval van water
maar in heel beperkte mate het geval. De heer Koppejan weet zelf met
welke commissies wij regelmatig rond de tafel moeten zitten, maar van
efficiencywinst is wel degelijk sprake.
Mevrouw Van Veldhoven heeft gevraagd of de Deltacommissaris meer is
dan alleen een soort projectdirecteur – ik vertaal het even in mijn eigen
woorden – en hoe het zit met zijn onafhankelijkheid. Die onafhankelijkheid
heeft ook de heer De Mos onderstreept, weliswaar vanuit een andere
aanvliegroute. Wat mij betreft is volstrekt helder dat de Deltacommissaris
hoe dan ook onafhankelijk moet zijn. Dat zal hij nu, straks en in de
toekomst zijn. Dat moet wel het geval zijn, want hij moet ervoor zorgen
dat met alle mogelijke partijen in het land wordt samengewerkt en dat
daar draagvlak wordt gecreëerd. Dus wanneer sprake zou zijn van enige
politieke profilering, zo antwoord ik de heer De Mos, zou een Deltacommissaris zichzelf diskwalificeren. Aan mevrouw Van Veldhoven antwoord
ik dat de Deltacommissaris wel werkt onder de verantwoordelijkheid van
de minister of de staatssecretaris. Dat betekent dat hij qua onafhankelijkheid geen andere positie inneemt dan vele anderen binnen het
ministerie. Ik kan daaraan niet veel toevoegen, want de onafhankelijkheid
is wat mij betreft volstrekt vanzelfsprekend. Ik heb in de eerste termijn al
aangegeven dat de Deltacommissaris vooral ook gezag moet hebben en
gezag verdien je alleen maar. Dat krijgt niemand vanzelfsprekend. Tot nu
toe ben ik heel enthousiast over de rol van de Deltacommissaris.
Er is gevraagd hoe lang de Deltacommissaris moet zijn, dus hoe lang de
Deltacommissaris nodig is. Ik heb dat niet nagemeten. Het hangt af van de
schoenen of de klompen. Wat mij betreft is volstrekt helder dat de positie
van de Deltacommissaris onlosmakelijk met het wetsvoorstel is
verbonden. Mevrouw Lucas stelde de op zich terechte vraag of de
Deltacommissaris nog nodig is als het werk klaar is en of het DG Water
dan de feitelijke werkzaamheden niet kan overnemen. Tot en met 2028
voorzien wij volop werk, dus in principe gaan wij ervan uit dat de
Deltacommissaris tot 2028 actief moet zijn. Als hij niet meer nodig zou
zijn, zouden wij dit snel aan elkaar en aan het instituut Deltacommissaris
melden. Ik ga ervan uit dat hij voor de duur van het Deltafonds absoluut
nodig is. Na de derde toetsing en het formuleren van de Delta-ambities in
2014 en 2015 zullen wij op enig moment immers een vierde toetsing
krijgen. Ook daarin zal wellicht een nieuwe ambitie doorklinken die voor
de Deltacommissaris het nodige werk mee zal brengen. Ik ga er dan ook
van uit dat de Deltacommissaris nodig blijft. Hij is nu benoemd voor een
periode van zeven jaar. Ik kan mij voorstellen dat de Kamer in 2018,
wanneer het evaluatiemoment is voorzien – ik meen dat dit in 2018 was en
dat strookt met de periode van zeven jaar – bij de evaluatie beoordeelt of
er een vervolg wordt gegeven aan het instituut Deltacommissaris. Je
beoordeelt dan met name het functioneren van het Deltafonds, het
realiseren van de ambities en wat dies meer zij. Juist daarom heb je ook
een evaluatiemoment ingebouwd. Ik schat in dat dit wel is toevertrouwd
aan de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

36

Ik zit even te twijfelen of de evaluatie wel in 2018 plaatsvindt. Na vijf jaar,
zo lees ik. Ik hoop eigenlijk dat de evaluatie eerder is, want als ik uitga van
2018 en ik lees in mijn tekst dat de evaluatie na vijf jaar is, dan kan dit
betekenen dat de wet pas in 2013 van kracht wordt en dat moeten wij niet
hebben. Laten wij hopen dat de wet in 2017 geëvalueerd kan worden. Ik
ga er namelijk van uit dat de wet per 1 januari 2012 van kracht wordt; ik zit
er dus een jaar naast.
De heer De Mos heeft gevraagd naar de politieke kleur van de Deltacommissaris. Ik zou het absoluut niet weten. Ik ben natuurlijk altijd benieuwd
naar politieke kleuren, maar ik vind dat voor deze functie totaal niet
relevant, vooral omdat de commissaris onder de ministeriële verantwoordelijkheid werkt. Net zo min als ik geïnteresseerd ben in de politieke kleur
van velen op het ministerie, ben ik geïnteresseerd in de politieke kleur van
de commissaris. Hij of zij moet gewoon zijn of haar werk doen, niet meer
en niet minder. Ik wil hier verder ook geen partijpolitieke discussie aan
wijden.
Mevrouw Van Veldhoven vraagt of de Kamer in contact kan komen met de
Deltacommissaris. Ik wil niet te veel zeggen, maar ik heb begrepen dat
een aantal van u dat contact al heeft gehad. Het antwoord is in principe:
ja, u kunt altijd in contact komen met wie dan ook, met elke ambtenaar op
het moment dat dit gevraagd zou worden.
Volgens mij heb ik de meeste vragen over de Deltacommissaris hiermee
beantwoord.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): De staatssecretaris begon heel mooi
met de opmerking dat de Deltacommissaris onafhankelijk moet zijn en
ook alleen maar onafhankelijk kan zijn. Ook ik ben enthousiast over de
werkzaamheden van de Deltacommissaris tot nu toe; wij horen daar
helemaal geen negatieve geluiden over. De staatssecretaris zegt: hij moet
het gezag verdienen. Dat geldt voor elke plaats in het publieke bestel,
maar dat neemt niet weg dat die onafhankelijkheid in de ene positie
gemakkelijker is dan in de andere. In geval van een Deltacommissaris die
direct onder de minister moet functioneren en die voor zijn begroting
afhankelijk is van diezelfde minister, is de druk om niet te veel licht te
laten tussen hetgeen hij adviseert en wat de minister in haar beleidsagenda zou willen, heel groot.
De voorzitter: En uw vraag is?
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Is het niet makkelijker om werkelijk
onafhankelijk te zijn als je niet direct onder je minister ressorteert? Dat is
de eerste vraag. De tweede vraag gaat over het in contact komen met de
Tweede Kamer. Ik wil de oprechte suggestie doen om de Kamer de
mogelijkheid te geven, die onafhankelijkheid ook te toetsen anders dan in
informeel overleg. De derde vraag gaat over het instellen van een
procedure. Als we een procedure hebben voor het aanstellen van een
Deltacommissaris, zou het dan ook niet logisch zijn dat we ook procedures
hebben voor het benoemen, het ontslaan en de termijn die een commissaris in dienst is? Dit om dat netjes wettelijk af te hechten. Daar heb ik
verder geen enkele politieke bedoeling mee. Het lijkt mij gewoon netjes
om dan alle aspecten van de benoeming van zo’n functionaris aan te
geven.
De voorzitter: Misschien dat de staatssecretaris dan meteen de amendementen die hierop betrekking hebben, kan meenemen. Dit om te
voorkomen dat we ze straks dubbel behandelen.
Staatssecretaris Atsma: Dan moet ik ze er eerst even bij zoeken. Ik ga
straks nog wel even op de amendementen in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

37

Mevrouw Van Veldhoven heeft in haar bijdrage gezegd dat de Deltacommissaris onafhankelijk moet zijn. Vervolgens suggereert ze dat de
Deltacommissaris onafhankelijker is als hij of zij onder AZ zou functioneren. Dat is iets wat de facto niets uitmaakt. Het kabinet spreekt altijd
met een mond. Dus de ambities zijn dezelfde. Bovendien zijn de
opdrachten dezelfde. Wat dat betreft zou het de facto geen verschil
maken. Los van het feit dat AZ natuurlijk nooit een deelprogramma voor
zijn rekening zal nemen. Het lijkt mij ook niet verstandig, zeker niet als ik
refereer aan de opmerkingen die mevrouw Van Veldhoven zelf heeft
gemaakt over de ambitie om integraal projecten aan te pakken. Mevrouw
Jacobi heeft aangegeven dat er ook regionaal zaken in de Delta-ambitie
zouden moeten kunnen worden versleuteld. Welnu, ik zie het bij AZ nog
niet zo snel gebeuren dat het driehoog achter een veendijk gaat beoordelen. Dus ik zou er echt op tegen zijn. Laat de integraliteit vooral bij het
ministerie van Infrastructuur en Milieu. Daar past het ook. In het
voortraject ten aanzien van de wetgeving heeft de Kamer zelf aangegeven
dat het verstandig is om de commissaris onder de ministeriële verantwoordelijkheid te plaatsen. Dat is ook logisch, omdat je elk jaar wel een
discussie krijgt over prioritering en budgetten. Als je het dan over een
volstrekt onafhankelijke positie hebt, moet je als Kamer consequent zijn
en zeggen: het budget omvat dat of dat bedrag en u doet er maar mee wat
u wilt doen. Dan heb je het over volstrekte onafhankelijkheid. Maar elke
stap die door de commissaris wordt gezet als het gaat om het maken van
een programma en het realiseren van ambities, valt wel onder de
ministeriële verantwoordelijkheid. De Kamer moet wel haar controlefunctie kunnen vervullen.
De voorzitter: Het antwoord zou nog wel iets korter mogen. Mevrouw
Van Veldhoven heeft nog een vervolgvraag.
Staatssecretaris Atsma: Maar dit is wat betreft D66 wel een heel
principiële kwestie, voorzitter.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het is absoluut een principieel punt. Het
is natuurlijk wel iets anders of je een integraal programma waar meerdere
bewindspersonen bij betrokken zijn, direct onder een van de belanghebbenden hangt of dat je die onder een van de niet direct belanghebbenden
hangt. Dat is het essentiële verschil. Het gaat er om de commissaris
buiten de directe belanghebbenden te plaatsen, maar die nog wel onder
de ministeriële verantwoordelijkheid te laten vallen. Je kunt dan ook nog
onderscheid maken tussen het stellen van de lijn en het uitvoeren van de
individuele projecten of het beoordelen ervan. Ondanks dat ik blijkbaar
nog meer vertrouwen heb in de minister-president dan de staatssecretaris
in wat die allemaal kan, lijkt het beoordelen van de veendijk mij inderdaad
iets voor ambtenaren met expertise op dat specifieke terrein.
Staatssecretaris Atsma: Of het beoordelen van de Zandmotor, de
Waterdunen et cetera. De heer De Mos heeft nog wel een aantal projecten
voor u in de aanbieding. Wat dat betreft zou ik zeggen: je moet geen
situatie krijgen waarin er twee kapiteins op een schip zitten, waarbij de
een politiek verantwoordelijk is en de ander een totaal andere verantwoordelijkheid draagt. Kijkend ook naar het verleden, zou ik u dat absoluut niet
aanbevelen. Wat betreft uw suggestie om met een voordracht richting de
Kamer te komen zodat de Kamer er een besluit over kan nemen, zou ik
nog het volgende willen zeggen. De parallel die je zou kunnen trekken met
bijvoorbeeld de leden van de Rekenkamer gaat natuurlijk volstrekt niet op.
De Rekenkamer is volstrekt onafhankelijk en is niet gebonden aan enig
ministerie qua budgetten, zoals de Deltacommissaris dat wel is. De
commissaris legt een programma aan ons en aan de Kamer voor, omdat
hij niet over de besteding van de middelen gaat. Daar gaat de Kamer over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

38

met, naar ik hoop, ook goede aanbevelingen en suggesties van de kant
van het departement. Dus daar mag u mij op aanspreken.
De voorzitter: De heer Koppejan is door al zijn interrupties heen. Ik stel
voor dat we helemaal aan het eind nog een rondje doen over de
amendementen.
De heer Koppejan (CDA): Op deze manier slaat u het debat dood. We
behandelen maar een keer de Deltawet op deze manier. We nemen daar
behoorlijk de tijd voor. Het wordt juist sprankelend als je op elkaar kunt
reageren. Ik zou u toch willen vragen om elkaar iets meer ruimte te geven.
De voorzitter: Ik probeer het debat sprankelender te maken door mijn
belofte waar te maken om om 22.00 uur klaar te zijn. Dat gaat zo niet
lukken, ben ik bang. Het is in ons aller belang.
De heer Koppejan (CDA): Ik vind het helemaal niet erg om iets langer
door te werken.
De voorzitter: Ik kijk even naar uw collega’s. Als u allen ruimte wilt
hebben voor interrupties, vind ik dat best. Heeft de staatssecretaris tijd
voor uitloop?
Staatssecretaris Atsma: Ja, maar niet te lang. Dan kunnen wij straks nog
een glaasje water drinken.
De voorzitter: Ik inventariseer even welke opdracht u mij meegeeft.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik wil graag van de heer Koppejan
weten of die coulance ook terugkomt in andere debatten. Ik maak het
regelmatig mee dat ik nog een puntje wil maken en dat de CDA-collega
dan ook niet bereid is om nog een kwartiertje door te gaan. Ik vind dat wij
ons aan de afspraken moeten houden. Wij hebben die in het begin
gemaakt. Wij hebben een regel voor altijd. Of wij moeten geen eindtijd
hanteren, maar dan ook beide kanten op.
De heer Koppejan (CDA): Het is een afspraak die wij met elkaar maken.
Als de Kamer zichzelf echter serieus wil nemen, moet je ruimte geven
voor het debat en moet je op elkaar kunnen reageren. Dat geeft er
scherpte aan. Als je dan heel strak zegt dat we allemaal om 22.00 uur thuis
moeten zijn, zeg ik: wij zijn geen ambtenaren, wij zijn politici, wij zijn
volksvertegenwoordigers en wij gaan door zolang het nodig is.
De voorzitter: Wij hebben vier uur uitgetrokken voor het debat plus een
schorsing waarin een aantal dingen op een rijtje kon worden gezet. Ik bied
u nog aan om een extra interruptie te geven aan het einde van de termijn
van de staatssecretaris. Als ik zo om mij heen kijk, constateer ik dat het
redelijk ruim is. U krijgt ook nog tijd voor een tweede termijn. Dat is een
luxe die wij ons vaak niet kunnen permitteren. Ik verzoek de heer
Koppejan zijn interruptie op te sparen.
Staatssecretaris Atsma: Er zijn nog enkele vragen blijven liggen.
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink heeft gevraagd naar de
gevolgen van natuurbezuinigingen op waterveiligheidsprojecten. Ik heb in
het vorige overleg gereageerd dat ik hoop – en dat is ook een appel op de
collega’s – dat wij, wanneer de waterveiligheid gediend is bij investeringen die ook van belang zijn voor de natuur, alles op alles zetten om die
investeringen door te laten gaan. Ik spreek dat nogmaals uit.
De heer De Mos heeft gesproken over de Zandmotor en heeft gevraagd
wat te doen met het zeldzame plantje op het moment waarop de natuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

39

zich ontwikkelt. Ik vind dat een terechte vraag. Ik heb die vraag eerder
gesteld. Via een innovatief project creëren wij zand dat via water, golfslag
en wind richting de kust beweegt, waardoor je een natuurlijke manier van
suppletie gerealiseerd ziet worden. Als zich daar op enige wijze nieuwe
flora en fauna aandienen, waardoor er in het kader van Europese wet- en
regelgeving sprake zou moeten zijn van bescherming van die zandplaat,
vind ik dat zulks niet aan de orde kan zijn. Dat is volstrekt helder. Ik hoop
de heer De Mos daarmee gerust te stellen. Het kan niet zo zijn dat je de
Zandmotor straks ineens tot een bijzonder project ziet verworden en dat
hij zijn werk niet meer kan doen. De Zandmotor is juist bedoeld om
natuurlijke suppletie te realiseren. Je moet dat dan niet laten stopzetten.
Je moet niet de benzine eruit halen omdat er ineens een nieuwe vegetatie
verschijnt. Ik hoop dat de heer De Mos het daarmee eens is. Ik besef dat
hij niet zoveel voelt voor de Zandmotor, maar het is het een of het ander.
Mevrouw Van Tongeren heeft gevraagd hoe het debat over de waterschaarste zich in Europa voltrekt. Ik hoop over twaalf uur bij de Europese
Milieuraad te zijn. Ik heb gezegd dat ik dit in de marge van de vergadering
aan de orde wil stellen. Ik hoop daarop op korte termijn bij de Kamer
terug te komen. Het thema waterschaarste komt zeker terug, evenals
berichtgeving over de afspraken die wij daarover in Europa maken. Ik heb
al eerder gezegd dat het mij bevreemdt dat je wel afspraken maakt in
Rijnverband over te grote hoeveelheden water en de kwaliteit van het
water, maar dat je kennelijk geen afspraken hebt kunnen, willen of mogen
maken – ik veroordeel dat niet – over wat te doen bij schaarste.
Mevrouw Van Tongeren vindt dat het vertrekpunt De vervuiler betaalt
scherp in beeld moet komen. Mevrouw Van Veldhoven heeft dat ook
genoemd in haar termijn. Ik hoorde in allereerste instantie mevrouw
Jacobi ook iets roepen over de landbouw en de watergebruikers. In
algemene zin wil ik ingaan op het principe De vervuiler betaalt.
Mevrouw Jacobi (PvdA): De gebruiker, niet de vervuiler.
Staatssecretaris Atsma: De gebruiker of de vervuiler. Ja, er zit inderdaad
een gradueel verschil tussen. Je zou kunnen zeggen: degene die profiteert
betaalt. Dan wordt het nog iets ingewikkelder. Maar als het gaat om de
systematiek van de waterschapslasten – waar wij ons op richten – kan ik in
elk geval met een gerust geweten concluderen dat degenen die het
meeste belang hebben bij voldoende en schoon water in verhouding veel
betalen. Je kunt het ook omdraaien. Laat ik een willekeurig voorbeeld
nemen. Ik noem de situatie in Almere of in de Drechtsteden, waar relatief
veel woningbouw is en dus heel veel geïnvesteerd moet worden om het
water buiten de deuren en buiten de straten te houden. Als je dat
een-op-een zou omslaan op de bewoners van die huize is dat ook een fors
kostenplaatje. Ik ben blij met het feit dat wij onze waterschapslasten zo
hebben opgebouwd dat er een evenwicht is, waarbij belang, betaling en
zeggenschap iets is wat wij moeten koesteren. Ik zou niet te snel naar een
andere systematiek willen overgaan en zeker niet tot een CO2-heffing of
tot een soort klimaatheffing, waarbij ik erken dat sommigen van de
aanwezigen daar anders over denken. Die discussie krijgen we wellicht op
enig moment nog wel, maar ik ben daar niet voor. Ik zou dat niet willen
bepleiten.
Hiermee heb ik de meeste algemene vragen beantwoord en ga ik over tot
bespreking van de amendementen.
De voorzitter: Ik stel voor dat de staatssecretaris zich beperkt tot de
amendementen die hij nog niet genoemd heeft.
Staatssecretaris Atsma: Ik begin met het amendement op stuk nr. 9 van
mevrouw Van Veldhoven, waarin staat dat de Deltacommissaris niet
werkzaam moet zijn in de private sector op het terrein van water, natuur,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

40

milieu of ruimtelijke ordening. Ik ben het eens met de conclusie dat het in
algemene zin niet wenselijk is om ook in de private sector werkzaam te
zijn als je Deltacommissaris bent. Er is gezegd dat de Deltacommissaris
ambtenaar was. Dat hoeft natuurlijk niet. Sommige ambtenaren hebben
de eed afgelegd. Dat zou al voldoende waarborg moeten zijn. Ten aanzien
van dit amendement laat ik het oordeel aan de Kamer. Daarmee heb ik
een zekere kwalificatie van dit amendement gegeven.
Het amendement op stuk nr. 10 van mevrouw Van Veldhoven geeft aan
dat de Deltacommissaris maximaal twee keer zeven jaar benoembaar zou
moeten zijn. Ook dit amendement laat ik over aan het oordeel van de
Kamer.
Dan heeft mevrouw Van Veldhoven een amendement ingediend op stuk
nr. 11 over de rol van de Tweede Kamer bij benoeming van de Deltacommissaris. Ik heb aangegeven waarom het om meerdere redenen niet
verstandig lijkt. Het raakt de privacy van de kandidaten. Ik heb al gezegd
waarom ik vind dat de functie onder de politieke verantwoordelijkheid is
en moet blijven. Daarom wil ik dit amendement op stuk nr. 11 ontraden.
De heer Koppejan en mevrouw Jacobi hebben het amendement op stuk
nr. 12 ingediend, waarin wordt aangegeven dat het aanbrengen van
bewuste wijzigingen in de verdeling van de kosten van waterveiligheid
tussen waterschappen weliswaar een bevoegdheid van de waterschappen
blijft, maar dat de Kamer hierbij steeds betrokken moet worden. Ik ben het
op zichzelf volledig eens met de wens dat er een evenwichtige verdeling
van de kosten moet zijn en dat de Kamer daarbij betrokken hoort te zijn. Ik
heb dat eigenlijk ook al eerder aangegeven, maar ik stel vast dat het
amendement op dit moment niet nodig is omdat dit al is geregeld in de
Waterwet. Bij de spoedwet gaat het om 100 mln. De Waterwet moet in
2012 echter sowieso gewijzigd worden. Ik doe daarom de suggestie om
dit amendement niet in deze wet op te nemen. Ik laat het oordeel over aan
de Kamer, maar het amendement is nu dus eigenlijk niet nodig. Wanneer
de aangepaste Waterwet naar de Kamer komt – dat zal dus op korte
termijn gebeuren – zal het amendement echter wel dienstig zijn. Eigenlijk
is dit amendement nu overbodig, maar ik zou zeggen: pak het
amendement op bij de Waterwet. In dat kader zou je dit eigenlijk moeten
regelen. Dan raakt het ook de volledige breedte van het waterdossier.
Het amendement van de heer Koppejan en mevrouw Jacobi beoogt om
de benoeming van de Deltacommissaris facultatief en dus niet verplicht te
maken. Om de continuïteit van de functie te waarborgen, hebben we
gekozen voor de verplichte aanstelling. Ik heb in mijn inbreng aangegeven
dat ik het goed vind dat de Deltacommissaris er is zolang het Deltafonds
bestaat. Zij zijn een-op-een via de Deltawet aan elkaar gekoppeld. Ik kan
mij dus voorstellen dat wij dit zo laten. Opheffen kan dan alleen via een
wetswijziging. Dat erken ik, maar wat mij betreft is het niet nodig om dit in
de wet op te nemen. Ik vind dat je ook bij de evaluatie hiernaar zou
kunnen kijken. Ik wil het oordeel dus overlaten aan de Kamer, maar ik neig
ertoe dat het niet voor de hand ligt om dit nu uit de wet te schrappen.
De voorzitter: Ik geef het woord even aan mevrouw Jacobi voor een
mededeling.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik wil hier een paar opmerkingen over maken.
De voorzitter: Nou, alleen een mededeling. Opmerkingen kunt u
eventueel in tweede termijn maken.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik wil iets meedelen en daarna wil ik ook ...
De voorzitter: Nee, alleen iets meedelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

41

Mevrouw Jacobi (PvdA): Mijn gedachtegang bij het steunen van het
amendement was dat dit niet bureaucratisch zou hoeven te zijn als dat
niet nodig is. Bij nader inzien en gehoord hebbend de opmerkingen van
de staatssecretaris vind ik dat ik hiermee de wettelijke status van de
Deltacommissaris te veel geweld aandoe. Daarom wil ik mijn handtekening onder dit amendement laten weghalen.
De voorzitter: Oké. Ik stel voor dat de verdere argumentatie in uw termijn
aan de orde komt. De staatssecretaris gaat verder met het amendement
op stuk nr. 14.
Staatssecretaris Atsma: Dat is het amendement van mevrouw Lucas. Ik
heb uit de inbreng van de Kamer begrepen dat dit amendement breed
wordt gedeeld. Mevrouw Lucas geeft aan dat het Deltafonds alleen voor
de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening bedoeld moet zijn en dat
de waterkwaliteit en wateroverlast wat haar betreft naar hoofdstuk XII van
de begroting kunnen worden overgeheveld. Ik heb al aangegeven dat dit
vanwege de integraliteit niet mijn voorkeur heeft, maar als de Kamer dit
zo breed naar voren brengt, laat ik het oordeel graag over aan de Kamer.
Ik begrijp de argumenten overigens ook wel.
Van de heer Jansen heb ik een amendement over de experimenteerbepaling. Ik heb al aangegeven dat ik geen enkel bezwaar heb tegen dit
amendement. Ook het oordeel daarover laat ik dus over aan de Kamer.
Het amendement op stuk nr. 16 is vervangen door het amendement op
stuk nr. 18. Inhoudelijk en tekstueel zijn enkele korte wijzigingen aangebracht. Dit amendement is van de heer Koppejan, gesteund door
mevrouw Lucas en mevrouw Jacobi. Het voegt toe dat het projectenplan
tevens een inventarisatie bevat van maatschappelijke functies, mogelijkheden van het waterstaatswerk et cetera. Ik heb in mijn reactie al
aangegeven dat «water» op zich nog heel weinig ervaring heeft met
pps-constructies, dus met publiek-private samenwerking. Als het aan mij
ligt, komt daar absoluut verandering in. Ik heb dat ook al laten doorklinken
in de discussie over de Afsluitdijk. Even afgezien van de vraag of het het
meest praktisch is om dit hier neer te zetten, kan ik zeker met de intentie
van de indieners meegaan. Ik zou het oordeel over dit amendement dus
aan de Kamer willen overlaten, want het is goed dat het bedrijfsleven hier
volop bij betrokken wordt.
Dan het amendement op stuk nr. 17 van mevrouw Van Veldhoven. In het
kort gezegd wordt daarin gesteld dat de minister van Algemene Zaken
over de Deltacommissaris en het Deltafonds gaat in plaats van de minister
van I&M. Ik heb al gezegd dat ik dit amendement met klem wil ontraden.
Hiermee ben ik door de amendementen heen.
De voorzitter: Dat is het geval. Wij houden nog een laatste narooironde
om na te gaan of er nog zaken zijn blijven liggen. De leden kunnen dan
eventueel vragen over de amendementen meenemen.
De heer De Mos (PVV): Ik heb nog een korte vraag gesteld over de
Zandmotor waarop de staatssecretaris en ik gek zijn. Verder heb ik een
vraag gesteld over het zwemverbod dat steeds verder wordt uitgebreid.
Veel zwemmers en recreanten in Zuid-Holland vinden dat niet leuk, kan ik
melden als Haags raadslid. Ik heb voorts nog niets gehoord over mijn
opmerkingen over het Haringvliet.
Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. Sorry, ik ben een blaadje vergeten.
De opmerking van de heer De Mos over het Haringvliet was wezenlijk.
Ook anderen hebben hierover en over de kier gesproken. De heer De Mos
wil niet dat de getijdenwerking in het Haringvliet weer terugkomt, los van
de discussie over de kier. Ik meen dat ik hem zo goed heb verstaan en ik
deel die opvatting. Ik ben van mening dat het zeer onverstandig zou zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

42

om de getijden weer te laten terugkeren in het Haringvliet. Dan zou de kier
een wijd open deur worden en dat kan hoe dan ook nooit de bedoeling
zijn. Dit zou ook volstrekt haaks staan op het bieden van voldoende
garanties voor de zoetwatervoorziening. Ik kan de heer De Mos bevestigen
dat dit, als het aan mij ligt, niet gebeurt. Ik mag hopen dat de Kamer dat
ook niet wil, maar daarover ga ik uiteraard niet.
De heer De Mos stelde in het kader van het Haringvliet ook nog een vraag
over de visriolen. Het klopt dat in het complex van het Haringvliet
visriolen zijn opgenomen. Los van de discussie over de kier ben ik van
mening dat als de bestaande visriolen niet werken, ze beter kunnen
worden gesloten, omdat ze dan alleen maar leiden tot meer zoutwaterintrek. De oorspronkelijke doelstelling, het doorlaten van vissen, wordt
kennelijk niet waargemaakt. Als ze niet werken voor de bedoeling die men
ooit voor ogen had, moeten ze worden gesloten. Dat was een tweede punt
van de heer De Mos.
De vraag over de Zandmotor is al beantwoord. Er wordt nu nog zand
gesuppleerd. Daarom is het onverstandig om te zwemmen, maar zodra de
suppletiewerkzaamheden zijn gestopt, kan iedereen – iedere geoefende
zwemmer moet ik daaraan toevoegen – zich vrijelijk bewegen in dat deel
van de zee.
De voorzitter: Daar reken ik de heer De Mos zeker toe, dus dat is een hele
zorg minder.
De heer De Mos (PVV): Diploma A, B en C en reddingszwemmen 1.
De voorzitter: Voordat ik het woord geef aan de heer Koppejan voor zijn
interruptie, meld ik dat de heer Dijkgraaf wegens een andere verplichting
het overleg heeft moeten verlaten.
De heer Koppejan (CDA): Ik wil nog een vraag stellen over de Deltacommissaris. Ik vind het jammer dat de staatssecretaris het amendement zo
negatief interpreteert, maar goed dat komt misschien door de andere
vragen die ik heb gesteld over de Deltacommissaris. Daar zou ik graag een
reactie op krijgen. Laat duidelijk zijn, ik zie absoluut de meerwaarde van
de Deltacommissaris. Sterker nog, ik heb in de vorige periode samen met
de heer Boelhouwer een motie ingediend om deze persoon eerder aan het
werk te zetten dan aanvankelijk de bedoeling was. Ik ben er alleen maar
tevreden over. Maar goed, ik ben ook een Zeeuw en Zeeuwen zijn zuinig.
In een tijd waarin zo wordt bezuinigd op de rijksoverheid en ambtenaren,
wordt een figuur geïntroduceerd van 15 fte’s plus 2 mln. Kan dat niet een
beetje minder? Is dat nu echt het minimum waar deze Deltacommissaris
mee vooruit kan?
Staatssecretaris Atsma: Dit zijn twee verschillende discussies. De
discussie over het amendement raakte vooral aan de wettelijke verankering. Als in de wet die kan-bepaling wordt opgenomen, moet deze weer
worden doorgetrokken naar alle onderdelen van de werkzaamheden van
de Deltacommissaris. Er moet dus nogal wat worden aangepast en
daarom zei ik dat het praktischer is om over vijf jaar bij de evaluatie te
bekijken hoe een en ander functioneert. Ik deel uw opvatting over de
bezuinigingen; een fte die niet nodig is, moet niet overeind worden
gehouden. Maar ik kan u geruststellen: de Deltacommissaris draait volop
mee in de reguliere ronde van bezuinigingen en personeelsdoelstellingen.
Het is dus niet zo dat er links en rechts fors wordt bezuinigd, maar de
Deltacommissaris en zijn apparaat daarmee geen rekening hoeven te
houden. De herijking raakt het apparaat van de Deltacommissaris net zo
goed als alle andere apparaten van het Rijk. Als ik het zo formuleer, is het
ook aan hem helder gecommuniceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

43

Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ik heb nog drie puntjes.
Ik heb het idee dat de staatssecretaris mij altijd net niet begrijpt, of mij wel
begrijpt maar geen helder antwoord kan geven. Kan de staatssecretaris op
zijn minst garanderen dat de natuurontwikkeling doorgaat die bijdraagt
aan waterveiligheid? Anders gooien we namelijk het kind met het
badwater weg.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb u goed begrepen. Ik ben daar positief over.
Ik heb gezegd dat dit onze inzet is jegens ELI, en dat ELI daar ook positief
in staat. Je zou immers gek zijn om dat te schrappen, als je op die manier
waterveiligheidsambities kunt realiseren.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Mijn volgende vraag gaat over
«de vervuiler betaalt»; dat is iets anders dan «de gebruiker betaalt». Deze
hele problematiek komt door de verandering van het klimaat, waardoor de
zeespiegel omhoogkomt en we meer water krijgen. GroenLinks wil graag
van de staatssecretaris weten of het CDA afstapt van het principe «de
vervuiler betaalt», of alleen in dit specifieke geval?
De voorzitter: Stelt u die vraag aan de CDA-fractie of aan de
staatssecretaris?
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Aan de staatssecretaris, die
toevallig ook van die partij is.
Staatssecretaris Atsma: Het is van tweeën een: of je kiest voor de brede
solidariteit waarover een aantal Kamerleden het hadden, of je kiest voor
de wat stevigere inzet van u. Dat laatste is uw goed recht, maar ik kies
daar niet voor.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Mijn laatste vraag betreft een
nieuwe verrassing. Ik hoorde de staatssecretaris net zeggen dat we de
visdoorlaat in het Haringvliet maar moeten dichtgooien als deze onvoldoende werkt. Heb ik hem goed begrepen?
Staatssecretaris Atsma: De PVV-fractie vroeg mij of er sprake is van
visriolen in het Haringvlietcomplex en ik heb daarop gezegd: ja. Ik heb
met eigen ogen grote visriolen onder in het complex gezien. Volgens mij
doelt u met deze discussie op de kier. Visriolen zijn passages waardoor
vissen van A naar B kunnen zwemmen, die dus zijn bedoeld om vissen te
kunnen laten migreren. Als deze niet werken, moet je je afvragen of je ze
wel in stand wilt houden. Als dat inderdaad het geval is, moet je ze
sluiten. Dat staat los van de discussie over de kier. Dat betekent namelijk
dat ze hoe dan ook niet werken voor de vispassage en dat ze alleen maar
voor de zoutmigratie werken. Dat is niet de bedoeling.
De voorzitter: Mijn suggestie is overigens om dit in het algemeen
overleg Kierbesluit op 28 juni uitgebreid te bespreken. Daar hebben we
twee of drie uur voor staan.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Ik heb hier toch nog een kleine
vervolgvraag op. We zullen er zeker op terugkomen als wij over het
Haringvliet komen te spreken. Hoor ik de staatssecretaris goed als hij zegt
dat het alleen wordt gesloten als het niet werkt en niet als het onvoldoende werkt?
Staatssecretaris Atsma: Als de riolen niet doen waarvoor ze bedoeld zijn.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Ik zal het woord «Haringvliet»
niet in de mond nemen!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

44

Ik heb nog een vraag die onbeantwoord is gebleven, namelijk om hoeveel
extra geld het nu eigenlijk gaat als we alle bestaande maatregelen voor
waterkwaliteit en waterkwantiteit eraf halen. Hoeveel is het nu extra?
Staatssecretaris Atsma: Ik vind het mooier en chiquer om dat bij de
begroting te melden en dat mee te nemen met wat ik mevrouw Wiegman
en de heer Dijkgraaf heb toegezegd. Ik weet het nog niet, want de
begroting is nog niet afgetikt. Ik heb al aangegeven wat mijn inzet is,
namelijk om te proberen er meer uit te slepen dan tot nu toe beschikbaar
is geweest. Ik wil het graag in dat kader aan de Kamer melden. Ik zou het
niet chic vinden om nu te zeggen wat mijn inzet is terwijl ik het nog niet
heb binnengehaald. Dan ben je het kwijt en komt het nooit meer terug.
De voorzitter: Dat lijkt mij een heel praktische oplossing. Van mij is nog
een vraag blijven liggen over de breedte van het wetsvoorstel en met
name over de mitigatieaspecten. Kan de staatssecretaris het overzicht
geven van de andere Europese landen als hij niet voor mitigatie kiest? Kan
hij ook een standpunt innemen over Aanbeveling nr. 4 van de Raad voor
Verkeer en Waterstaat?
Staatssecretaris Atsma: Ik neem dat mee in de tweede termijn.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. In afwachting van de uitwerking van
de toezeggingen heb ik waardering voor de wijze waarop de staatssecretaris doorzet wat betreft de doorwerking naar 2014, waarbij er samenhang
tussen het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het Deltaprogramma
komt. Ik ben hooguit nog kritisch op het evenwicht van de aandacht en de
prioritering van de zoetwaterfuncties en de programma’s daarvoor. Wij
gaan nog op zoek naar zoetwaterreservoirs in Nederland, maar ik zou
graag zien dat we daar een goed evenwicht houden met de waterveiligheid, de zoetwatervoorziening en de waterkwaliteit, ook in financiële
zin.
Veel is gezegd over de integrale aanpak, maar het zal er straks vooral op
aankomen hoe die in de programma’s tot uiting komt en hoe de
samenhang tussen de regio’s en specifiek tussen de provincies, de
waterschappen, de gemeenten en het Rijk uitpakt. Ik hoop dat het in de
meest positieve zin uitpakt. Ik ben er absoluut van overtuigd dat de
Deltacommissaris daarin een bijzondere rol gaat spelen. Ik volg dit dossier
verder met vertrouwen.
Mevrouw Lucas-Smeerdijk (VVD): Voorzitter. Ook ik houd het kort, want
mijn vragen zijn alle naar tevredenheid beantwoord. Ik dank de staatssecretaris voor zijn heldere positionering van de Deltacommissaris ten
opzichte van de staatssecretaris, maar ook ten opzichte van deze Kamer.
In eerste termijn sprak ik over een wankel evenwicht tussen voldoende
slagkracht om daadwerkelijk te adviseren en onafhankelijk te zijn en om
daarnaast onder de politieke verantwoordelijkheid van de staatssecretaris
te vallen. Naar mijn mening is dat evenwicht er nu en dat is bevestigd
door de beantwoording van de staatssecretaris. Ik ben ook blij met de
snelheid waarmee het normeringsbesluit vordert. Dat is in mijn ogen een
heel belangrijke stap op weg naar zo’n toekomstig tweede Deltaprogramma. De woordvoerder van de SP gaf aan dat de VVD er geen
onderzoeksfonds van wilde maken. Ik wil nog eens benadrukken dat
onderzoek wel degelijk nodig is, maar dat het er mij vooral om gaat dat
wij onderzoek het liefst in de gouden driehoek van overheid, kennisinstellingen en het bedrijfsleven vormgegeven zien. Wij hebben liever
pilotprojecten dan alleen maar papieren onderzoek. Dat was de achtergrond van mijn opmerking.
Ik ben blij met de steun van de collega’s voor mijn amendement. Er lijkt
brede steun voor te zijn en er is ook een positief advies van de staatsse-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

45

cretaris. Mijn vraag over de evaluatie is ook beantwoord, namelijk dat die
in 2017 plaatsvindt. Op dat moment kunnen we opnieuw bezien of de
functie van Deltacommissaris nog nodig zal zijn. Ik vind het geen
probleem als daarvoor een wetswijziging nodig is, want als we het te
gemakkelijk maken om die functie zo maar weg te gooien, denk ik dat het
wankele evenwicht waarover ik het net had, verstoord raakt. Ook ik heb er
dus vertrouwen in dat de Deltacommissaris ons gaat helpen om
Nederland weer veilig te krijgen en om water als exportproduct beter op
de kaart te zetten, op zoek naar innovatieve methoden voor waterbouw. Ik
zie de samenwerking met de Deltacommissaris met vertrouwen tegemoet.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks): Voorzitter. Ook ik heb waardering
voor de beantwoording en vooral voor deze manier om een langeretermijnprobleem toch binnen een politiek bestel van de korte termijn op te
pakken. Ik doe verder graag de suggestie om op soortgelijke wijze naar
het energieveld te kijken.
Ik sluit mij kortheidshalve aan bij de vorige sprekers. De balans willen we
erin houden. Natuurlijk vindt GroenLinks de natuurkwaliteit en de
waterkwaliteit enorm belangrijk. Mijn fractie begrijpt dat er in tijden van
bezuinigingen soms iets op de langere termijn moet worden geschoven,
maar zij wil vooral vasthouden aan het pleidooi dat ook in Nederland
natuur een belangrijke plaats moet innemen. Ik zou de staatssecretaris
willen vragen om toch nog eens goed na te gaan of er echt geen bijdrage
van veroorzakers moet zijn aan iets wat zo ongelooflijk kostbaar is en zo
zwaar gaat drukken op de belastingbetalers. Idem dito vraag ik hem om
ook eens te kijken of warmwaterlozing niet ergens zo kan worden
gereguleerd dat er niet zo maar warm water vrijelijk in ons zoet water kan
stromen. Kan hieraan ergens in het programma aandacht aan worden
besteed?
Wij wensen de Deltacommissaris en de verdere projecten die onder deze
wet tot stand komen veel succes.
De voorzitter: Die luistert ongetwijfeld mee.
De heer De Mos (PVV): Voorzitter. Ik heb wel wat moties. Dat de staatssecretaris het Waterdunenprobleem alleen bij lokale overheden neer wil
leggen, vinden wij wat makkelijk. Bovendien is die 22 mln. in Natuurpakket Westerschelde van ELI, die er naartoe gaan, volgens mij ook
bestemd voor natuurherstel in de Westerschelde. Volgens dat malle
project wordt prima landbouwgrond onder water gezet. Bovendien zorgen
projecten als Waterdunen en Perkpolder voor verzilting in de bodem en
aantasting van de buffering aan het zoet water. Daarom dien ik de
volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat verzilting een groot probleem is voor de land- en
tuinbouw;
constaterende dat het ontpolderingsproject Waterdunen nog in de fase zit
van grondverwerving en er gebruikgemaakt wordt van het instrument
onteigening;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

46

constaterende dat de 250 ha natuur die wordt aangelegd voor het project
Waterdunen de kwaliteit moet hebben van de ecologische hoofdstructuur
en ten koste gaat van goede landbouwgrond;
overwegende dat in het regeerakkoord staat dat bestaande ontpolderingsplannen worden heroverwogen;
overwegende dat in het regeerakkoord staat dat de ecologische hoofdstructuur zal worden herijkt, robuuste verbindingen geschrapt en er
minimaal wordt ingezet op verwerving van gronden;
verzoekt de regering, de verdere uitwerking van het project Waterdunen
per direct te stoppen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De Mos. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 20 (32 304).
De heer Koppejan (CDA): De heer De Mos wil dat het Rijk het project
Waterdunen per direct stopzet, maar het is een project van de provincie.
De heer De Mos vraagt dus iets wat de staatssecretaris nooit kan
waarmaken. Doet hij het niet een beetje voor de bühne?
De heer De Mos (PVV): Neen, want ik zei net in mijn betoog dat er van het
Rijk 22 mln. heen gaat, onder andere voor natuurherstel in de Westerschelde. Ook dat zit aan de waterverstevingswerken van de Waterdunen,
dus het Rijk kan een gebaar maken door de financiering stop te zetten, ook
voor de kustverdediging, mits daar natuurelementen in zitten waar de
boeren in Zeeland absoluut niet blij van worden.
De heer Koppejan (CDA): Ja, maar de staatssecretaris zegt dus dat het
geld naar waterveiligheid gaat. U zegt dat u liever hebt dat het geld niet
naar waterveiligheid gaat en dat de boel maar onder water moet lopen.
Dan gaan de polders van u en van mij toch onder water. Ik vind dus dat de
rijksoverheid het geld gewoon voor waterveiligheid moet bestemmen. Het
is aan de provincie Zeeland om te beslissen hoe zij het project wil
inrichten.
De heer De Mos (PVV): Ik vraag om nog eens te overleggen met de
provincie Zeeland, om te bewerkstelligen dat de provincie echt gaat
luisteren naar haar inwoners. Dat zijn hoofdzakelijk boeren die dat malle
project niet zien zitten. Daarom zeg ik tegen de staatssecretaris: gaat u
nog eens terug naar Zeeland en komt u terug met een nieuw plan.
De Deltacommissaris is een belangrijk man op een dossier waar miljarden
in omgaan. Onafhankelijkheid is daarom een pre. Wij kennen allemaal het
verhaal van de malle ambtenaar die opstapte vanwege de PVV. Ambtenaren moeten loyaal en apolitiek zijn. Dat geldt zeker voor een van de
belangrijkste ambtenaren in het land. Daarom dien ik de volgende motie
in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

47

constaterende het voornemen van het kabinet de functie van Deltacommissaris te verankeren in de Deltawet;
overwegende dat de Deltacommissaris een zo onafhankelijk mogelijke
positie moet hebben ten opzichte van alle bestuurlijke niveaus om zijn
werk zo goed mogelijk te kunnen doen;
verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat de Deltacommissaris geen lid
kan zijn van het algemeen bestuur van een provincie of gemeente en ook
geen lid kan zijn van een politieke partij,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De Mos. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (32 304).
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik denk dat de heer De Mos het wel weet, maar
hij ontneemt hier iemand een grondrecht. Dat is heel wat anders dan een
functievermenging. Waarom stelt hij toch deze motie voor?
De voorzitter: Ik denk dat dit een herhaling van zetten is.
De heer De Mos (PVV): Dat denk ik ook, voorzitter. Wij doorbreken met
deze motie misschien een taboe, omdat ambtenaren apolitiek zijn, maar
bij topbenoemingen gaat het altijd om partijpolitiek. Dat wil ik aan de kaak
stellen. Het gaat hier om een heel belangrijke ambtenaar, zo niet de
belangrijkste ambtenaar van het land, die verantwoordelijk is voor een
dossier waar miljarden in omgaan. Ik vind onafhankelijkheid dan een heel
belangrijk en groot goed.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik herhaal dat de PVV-fractie hier een grondrecht
verwart met het aspect van de onafhankelijkheid. Ik stel voor dat de heer
De Mos zijn motie terugneemt, want ik vind die motie niet kunnen.
De heer De Mos (PVV): Ik hoor geen vraag.
De voorzitter: Dat heeft u goed geconstateerd.
De heer De Mos (PVV): De Telegraaf kopte vandaag dat waterlelies
gezorgd hebben voor een enorme overstroming in de Filippijnen. Daaruit
blijkt maar weer dat natuur en waterveiligheid niet samengaan. Daarom
dien ik de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat honderden miljoenen euro’s worden besteed aan
programma’s en projecten van het Deltaprogramma die «nieuwe natuur»
beogen aan te leggen voor onder andere de ecologische hoofdstructuur;
constaterende dat de aanleg van «nieuwe natuur» vaak hand in hand gaat
met ontpolderingen en gevaren van verzilting;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

48

constaterende dat veel regionale dijken nog niet voldoen aan de wettelijke
normen;
overwegende dat in het regeerakkoord staat dat bestaande ontpolderingsplannen worden heroverwogen en geen nieuwe besluiten tot ontpolderingen worden genomen;
overwegende dat in het regeerakkoord staat dat de ecologische hoofdstructuur zal worden herijkt, robuuste verbindingen worden geschrapt en
minimaal wordt ingezet op verwerving;
verzoekt de regering daarom, alle natuurdoelen uit het artikel met
betrekking tot het Deltaprogramma te schrappen en alleen in te zetten op
waterveiligheid en de zoetwatervoorziening,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De Mos. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (32 304).
De heer De Mos (PVV): Laat de Hollandse leeuw eens brullen in Europa;
stop Nederlandse investeringen in buitenlandse waterbeschermingswerken. Op dit punt dien ik de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende het voornemen van het kabinet om in de wetswijziging de
mogelijkheid te scheppen om vanuit het Deltafonds uitgaven te doen voor
onder andere waterveiligheidsmaatregelen in buiten het Nederlands
grondgebied gelegen stroomgebieddistricten van de Eems, Maas, Rijn en
Schelde om Nederland te beschermen bij problemen aldaar;
overwegende dat omliggende landen als goede buren en belangrijke
handelspartners hun verantwoordelijkheid dienen te nemen, zodat
Nederland niet vanwege zijn ligging het afvoerputje van Europa wordt;
overwegende dat er internationale rivierenoverleggen zijn waarin
Nederland zijn onvrede naar voren kan brengen ten aanzien van eventueel
falend beleid in omliggende landen;
verzoekt de regering, geen Nederlands geld uit te geven aan in het
buitenland gelegen waterbeschermingswerken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De Mos. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 23 (32 304).
De heer De Mos (PVV): Aan het eind van deze tafel zit een schone
jonkvrouw, maar die zijn het gevaarlijkst. Als haar lobby slaagt om de kier
te openen in het Haringvliet, roken de boeren een zoute sigaar. Daarom
dien ik de volgende motie in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

49

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er een actieve lobby is om een kier te krijgen in de
Haringvlietsluis;
constaterende dat zo’n kier zal leiden tot verzilting;
verzoekt de regering, te garanderen dat er geen getijden worden
toegestaan in het Haringvliet, teneinde verzilting zo veel mogelijk te
voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De Mos. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 24 (32 304).
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn
beantwoording. Ook spreek ik waardering uit voor de wijze waarop hij het
wetsvoorstel hier naartoe heeft gebracht. Ik ben blij met de reactie van de
staatssecretaris op de door ons ingediende amendementen. Twee van de
drie amendementen heeft hij positief bejegend. Dat lijkt me belangrijk,
met name ook wanneer het gaat om het amendement dat tot doel heeft
meer samen met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties te gaan
doen rond dijken.
Wat nog wel is blijven liggen, is de vraag hoe wij de financiering voor de
lange termijn gaan waarborgen. De intentie is 1 mld. per jaar, maar ik
denk dat wij deze discussie nog wel moeten voortzetten. Daarover heb ik
ook direct een vraag aan de staatssecretaris. Eerder in het debat hebben
wij gewisseld dat de Deltacommissaris is gevraagd om hierover ook zijn
licht te laten schijnen. Kan de staatssecretaris precies aangeven wanneer
dat advies van de Deltacommissaris komt en wanneer wij dan ook als
Kamer hierover het debat kunnen voeren? In zijn beantwoording van
vragen van mij heeft de staatssecretaris al het jaartal 2012 genoemd. Het
zou mij prima lijken wanneer wij inderdaad 2012 benutten om als Kamer
de fundamentele discussie te voeren over de vraag wat ons de waterveiligheid, ook voor de lange termijn, waard is, hoe deze prioriteiten zich
verhouden tot de andere overheidsdoelen, hoe wij waarborgen dat er
geen concurrentie zal ontstaan tussen de verschillende overheidsdoelen
en hoe wij voorkomen dat waterveiligheid conjunctuurgevoelig zou
worden.
Ten slotte nog een opmerking over dit debat. Ik vind het jammer – en ik
trek mij dat ook persoonlijk aan – dat wij toch als collega’s moeten
zeggen: liever meer interrupties dan lange termijnen en zelf aan het
woord zijn. Ik vind dat het debat over een zo belangrijk onderwerp als de
Deltawet een beetje moet kunnen sprankelen. Dat betekent dat je dat je op
elkaar moet kunnen reageren en dat je daar ook genoeg gelegenheid voor
moet hebben. Dit is geen verwijt aan de voorzitter, want wij waren er
allemaal bij toen hij zijn voorstel deed, dus in die zin vind ik dat wij onszelf
hierop moeten aanspreken. Ik zou willen voorstellen dat wij in een
volgend debat meer ruimte voor interrupties bieden, want wij halen de
tijd van 22.00 uur gemakkelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

50

De voorzitter: Ik stel voor dat we bij de komende procedurevergadering
kort stilstaan bij de evaluatie van dit aspect.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris
voor zijn beantwoording. Hij heeft niet veel van mijn zorgen kunnen
wegnemen over de onafhankelijkheid en de budgetonafhankelijkheid door
de structuur die is gekozen. Dit is zeker iets wat wij heel nadrukkelijk
zullen gaan betrekken bij de evaluatie die is aangekondigd. Ik kan mij zo
voorstellen dat als de staatssecretaris negatief adviseert op het
amendement om de Deltacommissaris ergens anders onder te brengen,
dat zo zijn effect heeft op de stemming. Mocht het zo blijven als nu, dan
wil ik zeggen dat wij dit zeer nadrukkelijk zullen betrekken bij de evaluatie.
Het amendement op stuk nr. 11 was, ook na de reactie van de collega’s,
voor mij een dubbeltje op zijn kant, maar ik ga het toch intrekken. Ik
waardeer ook het oordeel van de collega’s hierover.
De voorzitter: Het amendement-Van Veldhoven (stuk nr. 11) is
ingetrokken.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het gaat dan om de procedure voor de
benoeming door de Kamer. De staatssecretaris heeft het sterk ontraden en
verschillende collega’s hebben ook gezegd dat het wel eens het tegengestelde effect kan bereiken. Het was voor mij een dubbeltje op zijn kant,
zoals ik heb gezegd. Ik neem het oordeel van de collega’s ook graag
meteen mee.
Dan heb ik nog twee korte opmerkingen voor de staatssecretaris. Hij heeft
het heel kort gehad over het IJsselmeerpeil en hij zei niet meteen te
denken aan een stijging van 1,5 meter. Hij komt daar later nog op terug. Ik
wil hem wanneer hij daarop terugkomt ook nadrukkelijk vragen te
bekijken of met een minder grote stijging wellicht een deel van de
doelstelling kan worden bereikt, want er wordt nu in één keer gesproken
over 1,5 meter. Dat werpt terecht allerlei schrikbeelden op, maar wellicht
is niet 1,5 meter de enige mogelijkheid en is een kleine stijging van het
peil misschien toch ook een mogelijkheid om een deel van de zoetwaterproblematiek op te lossen. Ik vraag de staatssecretaris dus uitdrukkelijk
om met meerdere scenario’s te komen wanneer hij met ons komt te
spreken over het IJsselmeerpeil en de uitwerking daarvan.
Ik kom bij het tweede punt waarbij wij het hebben over zoet water. Ik
vraag de staatssecretaris om ook de waterlens onder de landbouwgrond
mee te nemen. Nu kunnen de boeren in tijden van droogte nog uit de
waterlens onder de landbouwgrond putten, terwijl die in tijden van
wateroverschot wordt uitgespoeld. Dus eigenlijk putten zij hun voorraad
uit, die moeilijk weer aan te vullen is, omdat door drainage overvloedig
regenwater meteen wordt afgevoerd naar de rand. Wanneer de staatssecretaris spreekt over de zoetwatervoorziening vraag ik hem om daarbij
ook heel nadrukkelijk de waterlens mee te nemen.
Voorzitter: Jacobi
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris dat
hij mijn amendementen over het schrappen van de tijdelijkheid van het
experimenteerartikel positief bejegent. Ik ben in mijn eerste termijn
klaarblijkelijk niet duidelijk genoeg geweest met mijn vraag naar de
financiering van maatregelen om de gevolgen van overstromingen te
beperken. Het gaat mij niet om rampenbestrijding, dat herhaal ik expliciet,
maar om maatregelen waardoor de gevolgen zo klein mogelijk zijn als er
ondanks alle hoge of brede dijken toch overstromingen plaatsvinden. Ik
noem een voorbeeld dat de staatssecretaris zelf recent heeft gebruikt
tijdens een discussie over de hoogte van normen bij de kerncentrale van
Borssele. De staatssecretaris zei dat de norm niet strenger hoeft te zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

51

dan 1 op 4 000, omdat de kerncentrale zelf bestand is tegen een vloed die
5 meter hoger is dan de dijk. Over dat type maatregelen spreek ik, met
name in relatie tot de publieke verantwoordelijkheid van het Rijk. Private
partijen hebben uiteraard hun eigen verantwoordelijkheid. Wellicht kan de
staatssecretaris daarop reageren.
Ik heb verder een opmerking over het amendement op stuk nr. 18, dat ik
het pps-amendement noem. Ik kan op zich wel leven met dit
amendement, want het is heel vrijblijvend geformuleerd. De SP-fractie is
niet principieel tegen pps, maar ik vraag degenen die daarvan alle heil
verwachten om eens te kijken naar de ervaringen in Engeland met
pps-constructies bij zaken die vroeger door de overheid werden gefinancierd. Daarvan hebben de kranten de afgelopen maanden vol gestaan. Er
moest bijvoorbeeld in pps-constructies worden betaald voor een school
die al lang buiten gebruik was. Het contract was echter zodanig dat men
daarmee geen kant meer op kon. De SP-fractie staat op het standpunt dat
je pps heel zorgvuldig moet toepassen, dat je zelf goede deskundigen in
huis moet hebben, kortom dat het nogal ondoordacht is om daarvan alle
heil te verwachten. Maar nogmaals, die optie sluiten wij niet uit. Wij zijn
echter terughoudend.
Tot slot kom ik op de financiering. In mijn termijn heb ik de suggestie
gedaan om in de wet te verankeren dat de voeding toereikend moet zijn
om projecten voor de komende twaalf jaar te financieren. Dat geeft net
iets meer zekerheid dan de huidige formulering in het wetsvoorstel. Nu
staat er alleen maar: er moet een Deltafonds zijn. Het gaat de SP-fractie
erom dat het voorstel een vangnetbepaling bevat dat het Rijk er uiteindelijk voor verantwoordelijk is dat het programma wordt uitgevoerd
indien cofinanciering, die obligaties, niet zo’n succes is.
Voorzitter: Paulus Jansen
Staatssecretaris Atsma: Voorzitter. Ik begin met uw vragen. Dat laatste
punt is vooral ingegeven door de zorg dat er een soort vangnet is als het
qua financiering niet goed komt. Het is goed dat de Deltacommissaris, die
ik vraag om in te gaan op de aanvullende financieringssuggesties, dit
meeneemt in zijn rapportage. Een van commissieleden vroeg of de
Deltacommissaris in zijn rapportage voor dit jaar nog kan meenemen wat
de stand van zaken is bij het vinden van aanvullende financiering. Ik zal
vragen dit jaarlijks automatisch mee te nemen in de rapportage over het
Deltaprogramma. Ik ben ervan overtuigd dat hij dit gaarne doet. Ik zeg toe
dat bij de begrotingsaanbieding, bij het aanbieden van de stukken voor
Prinsjesdag, al een eerste indicatie zal worden gegeven. Die zal misschien
nog niet zo uitputtend zijn, omdat het een recente opdracht is om te kijken
naar de aanvullende financiering, maar daarna komt het uiteraard in de
meest ruime zin terug.
Ik had de heer Jansen in eerste instantie inderdaad niet goed begrepen. Ik
sprak over rampen, terwijl hij sprak over risicobeperking door het mede
inzetten van programmaonderdelen die je via Delta-ambities kunt
realiseren. Meerlaagsveiligheid wordt dit in het jargon genoemd. Hij
noemde het voorbeeld van de kerncentrale, maar je kunt ook denken aan
het realiseren van een secundaire dijk die relatief minder investeringen
vergt en daardoor een relatief groter effect heeft op het voorkomen van
schade. Dit kun je inderdaad meenemen. Zo zijn er ook nog wel enkele
andere voorbeelden te noemen.
De heer Jansen heeft in de eerste termijn een vraag gesteld over mitigatie
en adaptatie. Wij hebben ons vooral gericht op adaptatie. Het Deltaprogramma speelt in op aanpassing aan de veranderende omstandigheden.
Wij hebben daarvan verschillende voorbeelden. Voor mitigatie geldt dit
minder. Mitigatie raakt natuurlijk wel het klimaatbeleid in algemene zin. Ik
denk dat het dienstig is om te kijken of wij mitigatie een plekje kunnen
geven in onze eigen klimaatagenda omdat mitigatie in relatie tot water

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

52

heel sterk Nederland raakt. Ik denk dat het verstandig is om er vooral in
dat kader naar te kijken; dat was ook de intentie van de vraag.
Ik dank mevrouw Jacobi, mevrouw Lucas en anderen voor de instemmende bewoordingen. Ik kan alleen maar zeggen dat ik mij volledig
aansluit bij hun opmerkingen en bij de ambities die zij hebben uitgesproken.
Mevrouw Van Tongeren is kort ingegaan op het principe van «de vervuiler
betaalt». Aan wat ik in eerste termijn hierover heb gezegd, heb ik niets
meer toe te voegen. Wat het lozen van warm water betreft: dit is
een-op-een gekoppeld aan de vergunningplicht en de voorwaarden die
eraan gesteld zijn. Het is dus niet zo dat iedereen maar ongebreideld
warm water kan lozen. Sterker nog, als je hierdoor een temperatuuroverschrijding veroorzaakt die onomkeerbare gevolgen heeft voor het milieu
en het ecosysteem, kan dat niet eens. In die zin worden er wel
voorwaarden gesteld.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Klopt het dat de conclusie dat het principe van
«de vervuiler betaalt» niet verlaten wordt en op termijn mogelijk nog
verder aangescherpt wordt? Het heeft natuurlijk vergaande consequenties, ook wat de collectieve lasten betreft.
Staatssecretaris Atsma: Ik heb ten aanzien van de verdeling van de
waterlasten aangegeven dat in de huidige systematiek met de belastingregels waaraan de waterschappen zich moeten houden, al een nadrukkelijk evenwicht zit. Ik heb al gezegd dat wij in 2014 het hele systeem gaan
herijken. Dat doen wij samen met de Kamer. Ik voel er echter niet voor om
even op een namiddag aan te geven dat wij voor een aantal sectoren
totaal andere aanslagen voorspellen. Integendeel, ik zou dat niet willen. Ik
zou niet willen pleiten voor een CO2-heffing of een klimaatheffing, zoals
mevrouw Van Tongeren dat doet; overigens niet voor het eerst. Wij
verschillen daarover van mening. Ik vind dat je moet streven naar een
evenwicht, waarbij het vertrekpunt solidariteit moet zijn: voor alle
categorieën en voor heel Nederland. Zo heb ik mevrouw Jacobi ook
beluisterd. Ik vind dat wij deze solidariteit erin moeten houden.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter ...
De voorzitter: Is het punt niet voldoende toegelicht?
Mevrouw Jacobi (PvdA): Als het gaat om het gezamenlijk financieren van
onze waterveiligheid en het betalen van primaire keringen, ben ik het
absoluut met de staatssecretaris eens dat dit op basis van solidariteit
moet gebeuren. Echter, als het gaat om vervuiling veroorzaakt door
fabrieken, landbouw of wat dan ook, moet een ander principe gelden. Dan
moet er geen sprake zijn van solidariteit. Wij moeten bezien hoe wij de
rekening kunnen presenteren aan degene die de problematiek heeft
veroorzaakt.
Staatssecretaris Atsma: Daar hebben wij natuurlijk het reguliere systeem
voor. Ieder jaar kijk ik als ik mijn aanslag ontvang om hoeveel inwonersequivalenten het gaat. Laten wij in de discussie niet te veel afdwalen van
waar het werkelijk om te doen is vanavond. Ik wil graag met mevrouw
Jacobi over de zuiverings- en afvalwaterheffing discussiëren, maar ik
geloof niet dat dit de bedoeling was van mevrouw Van Tongeren.
De voorzitter: De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.
Staatssecretaris Atsma: Ik ben gebleven bij de opmerkingen van de heer
Koppejan. Hij vroeg naar de financiering op lange termijn en stelde de
vraag of de Deltacommissaris hierover kan rapporteren. Ik zeg toe dat ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

53

hem zal vragen om dit nog voor de begrotingsbehandeling te doen. Een
rapportage kan altijd. Of het naar tevredenheid is, zien wij dan wel, maar
ik zal dit zeker bepleiten.
Mevrouw Van Veldhoven heeft nog gesproken over de onafhankelijkheid
van het instituut Deltacommissaris. Ik kan haar zorgen op dat punt niet
wegnemen. Ik zou willen dat ik al haar zorgen kon wegnemen, dus ik
accepteer het graag dat dit mij op dit punt niet is gelukt.
Haar zorg over het peil van het IJsselmeer probeer ik daarentegen wel
weg te nemen. Als anderhalve meter veel te gek zou blijken te zijn en het
op enkele tientallen centimeters wel acceptabel en haalbaar zou zijn, dan
moet je dat wellicht overwegen. Die flexibiliteit moet er dus voor 100% in
zitten. Ik vind ook dat dit kan. Uiteraard kijken wij ook naar het tot voor
kort voor mij onbekende begrip «waterlens». Ik begrijp inmiddels heel
goed wat daarmee bedoeld wordt. Ook daar wordt dus naar gekeken.
De heer De Mos heeft een motie ingediend over het project Waterdunen.
Ik heb al aangegeven dat het Rijk maar zeer beperkt is betrokken bij dat
project. Wij en het oude ministerie van Verkeer en Waterstaat staan voor
de waterveiligheid. Niet meer en niet minder. De motie vraagt om per
onmiddellijk te stoppen met dit project. Ook al zou ik dat willen, ik kan dat
niet, aangezien het voor een groot deel een provinciaal project is. Dus ik
moet de motie ontraden. Als hij de motie aanhoudt en mij vraagt om nog
een keer met de provincie te praten over de ins en outs van het project
dan ben ik daartoe altijd bereid. Dat is echter totaal iets anders dan dat ik
de motie overneem en ik toezeg dat wij het project stoppen. Dat kan ik
niet en dat wil ik niet. Bovendien, ik heb geen andere informatie dan dat er
een breed draagvlak voor is. Ontpoldering is in principe alleen daar aan
de orde waar de waterveiligheid in het geding is. Niet meer en niet
minder. Dat is een belangrijk criterium. Op het moment dat provincies en
anderen er op een andere manier naar kijken, dan geldt dat iedereen zijn
eigen verantwoordelijkheid heeft. Ook de PVV en andere partijen in
Zeeland kunnen daar hun eigen provinciaal bestuur op aanspreken.
Kortom, ik ontraad deze motie.
Dan kom ik op de motie van de heer De Mos over de Deltacommissaris.
Het mag duidelijk zijn dat ik deze motie wel moet ontraden. De Deltacommissaris fungeert onder politieke verantwoordelijkheid van de desbetreffende bewindspersoon. Ik hoop dat de heer De Mos in elk geval toestaat
dat bewindslieden nog wel een politieke kleur hebben. Als dat zo is, is dat
voor mij in elk geval een geruststelling.
Dan de motie van de heer De Mos over de natuurwaarden. Als investeren
in natuur ook de waterveiligheid kan dienen – dat kan bijvoorbeeld zijn
omdat je meer ruimte creëert voor de rivier – dan vind ik dat je niet op
voorhand nee moet zeggen. Dat zou ook buitengewoon onverstandig zijn,
omdat het werken met Deltanatuur soms ook voordelen biedt als het gaat
om de waterveiligheid. Het bouwen met de natuur biedt die mogelijkheden ook. Dus ik kan met de beste wil van de wereld niet anders dan
deze motie ontraden. Ik vind dat die te kort door de bocht is. Ik begrijp de
intenties van de heer De Mos en waarschijnlijk zijn we het ook nog voor
een groot deel met elkaar eens, maar ik kan deze motie echt niet aan het
oordeel van de Kamer overlaten. Ze is namelijk onverstandig omdat ze
kansen laat weglopen, hetgeen ik niet graag zou zien willen gebeuren.
De vierde motie van de heer De Mos gaat over de internationale dimensie
van de inzet van Nederlandse middelen. Daarin wordt de regering
verzocht om geen Nederlands geld uit te geven aan in het buitenland
gelegen waterbeschermingswerken. Ook hiervoor geldt wat mij betreft dat
het nooit zo kan zijn dat Nederland klakkeloos geld gaat investeren in een
ander land. Wij hebben in het kader van onze internationale positie en
buitenlandagenda onze verplichtingen ten opzichte van andere landen. Ik
treed niet in de afweging van alle projecten die er op dat punt zijn. Ook via
Buitenlandse Zaken worden wellicht initiatieven in dit kader gesteund. Ik
kan dat van hieruit niet overzien. Het Topteam Water heeft zichzelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

54

afgelopen vrijdag gepresenteerd en heeft aangegeven dat er geweldige
kansen in den vreemde liggen voor Nederlandse waterbouwers, watermanagers en techneuten op het gebied van water. Wij moeten dus niet op
voorhand tegen elk project nee zeggen. Er kunnen immers kansen liggen
voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ik vind dat je die brede scope erin
moet houden. Ik kijk naar het economische belang en het belang dat wij
vanuit onze internationale solidariteitsverplichtingen hebben. Ik ontraad
daarom het aannemen van deze motie.
De motie op stuk nr. 5 heeft betrekking op het Haringvliet. Die motie is de
kortste, maar wat mij betreft heel duidelijk. Daarin wordt de regering
verzocht, te garanderen dat er geen getijden worden toegestaan in het
Haringvliet teneinde verzilting zoveel mogelijk te voorkomen. Ik heb al in
eerste termijn tegen de heer De Mos gezegd dat ik het daarmee eens ben.
Ik doe het niet vaak, maar ik wil de motie overnemen.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik heb een korte vraag over de getijden.
Ik begrijp de zorg van de heer De Mos. Is het niet zo dat het op een kier
zetten van de Haringvlietsluizen zal leiden tot een getijdenverschil van
ongeveer drie centimeter, terwijl het natuurlijke verschil al iets van een
halve meter is? Is dat niet de orde van grootte waarom het gaat?
Staatssecretaris Atsma: Volgende week spreken wij over het Kierbesluit
Haringvlietsluizen. Bij het laten terugkeren van getijden, zoals dat in een
aantal regio’s, soms wereldwijd, aan de orde is, doelt de heer De Mos
naar mijn stellige overtuiging op het getij dat je ook aan de andere kant
van de Haringvlietsluizen tegenkomt. Dat kan nooit de bedoeling zijn. Ik
heb al in eerste termijn gezegd dat het volstrekt haaks zou staan op de
risico’s die je kunt verwachten met betrekking tot de zoetwatervoorziening.
De voorzitter: De griffier meldt mij dat het overnemen van de motie
staatsrechtelijk niet mogelijk is. De motie moet gewoon in stemming
worden gebracht, tenzij de heer De Mos de motie intrekt. Ik laat dat aan de
heer De Mos over. Ik begrijp dat de staatssecretaris de motie uitvoert.
Staatssecretaris Atsma: Dat is staatsrechtelijk de juiste conclusie. Ik wil
de intentie van de motie overnemen. Het is dan niet meer nodig dat de
motie volgens het staatsrecht in stemming wordt gebracht.
De voorzitter: Wil de heer De Mos daarover nu al een uitspraak doen?
De heer De Mos (PVV): Het is laat op de avond. Ik ga daar nog een
nachtje over slapen.
De voorzitter: Heel verstandig. Dat kan ik u zeer aanraden. Ik constateer
dat er geen zaken uit de tweede termijn zijn blijven liggen.
Ik vat de toezeggingen samen. Naast de diverse adviezen van de
staatssecretaris over de diverse amendementen heb ik een toezegging
genoteerd dat de staatssecretaris de Deltacommissaris vraagt om jaarlijks
te rapporteren over de borging van de financiering van het Deltaprogramma op de lange termijn en het eerste resultaat op te leveren voor de
begrotingsbehandeling in 2011.
Ik meld dat de stemmingen zijn voorzien op dinsdag 28 juni 2011. Daarop
kunt u zich prepareren door het eventueel aanpassen van amendementen.
Sluiting 21.50 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 304, nr. 28

55