Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2018

Nr. 153

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 september 2018
In het wetgevingsoverleg over het jaarverslag 2017 van VWS (Kamerstuk
34 950 XVI, nr. 11) heb ik naar aanleiding van een vraag van het lid Pia
Dijkstra toegezegd uw Kamer te informeren over de opbrengsten van de
hoofdlijnenakkoorden in de curatieve zorg van 2012 tot en met 2017. Met
deze brief voldoe ik aan deze toezegging.
Inleiding
VWS heeft in de periode 2012 tot en met 2017 een aantal hoofdlijnenakkoorden gesloten met veldpartijen in de medisch-specialistische zorg
(MSZ), de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), huisartsenzorg en wijkverpleging. In de kern gaan deze hoofdlijnenakkoorden over een totaalpakket
aan inhoudelijke afspraken gekoppeld aan financiële afspraken over onder
andere beschikbare kaders en daarbij horende maximale landelijke
volumegroeipercentages.
Het succes van de hoofdlijnenakkoorden in de curatieve zorg is onmiskenbaar, afgemeten aan de in gang gezette acties om de zorg te verbeteren en de beheerste ontwikkeling van de Zvw-uitgaven in de periode
2012–2017. Informatie over de opbrengsten is opgenomen in diverse
begrotingen en jaarverslagen van VWS. Zo is in het jaarverslag 2017 een
aparte paragraaf over de zorgakkoorden opgenomen over met name de
financiële resultaten.
De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de Zorgakkoorden hebben
bijgedragen aan het beheersen van de zorguitgaven in de jaren
2012–2015. De Rekenkamer is nagegaan of de akkoorden werken en wat
VWS eraan doet om ervoor te zorgen dat de afspraken het gewenste effect

kst-34775-XVI-153
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XVI, nr. 153

1

hebben1. De Algemene Rekenkamer was in haar rapport vooral positief
over de financiële afspraken van de hoofdlijnenakkoorden. De Rekenkamer constateerde dat de afspraken over beperking van de groei over het
algemeen zijn nagekomen en deze afspraken een sterke dempende
invloed uitoefenen op de feitelijke uitgavenontwikkeling. Kritischer was de
Algemene Kamer over de resultaten van de inhoudelijke afspraken. De
Rekenkamer constateerde dat de afspraken over het doelmatig
voorschrijven van geneesmiddelen tot dusverre niet waren gerealiseerd.
Verder verliep volgens de Rekenkamer de uitvoering van de kwaliteits- en
doelmatigheidsagenda en de substitutieafspraken moeizaam en waren de
financiële effecten van van deze maatregelen beperkt. In de volgende
paragraaf ga ik nader in op de opbrengsten die samenhangen met de
hoofdlijnenakkoorden.
Opbrengsten akkoorden periode 2012 – 2017
Financieel
Een van de directe aanleidingen voor het sluiten van hoofdlijnenakkoorden in de afgelopen jaren was de stijging van de zorguitgaven en de
constatering dat dit op de lange termijn niet houdbaar werd en wordt
geacht. Met het sluiten van de hoofdlijnenakkoorden in de curatieve zorg
is de uitgavengroei in de Zvw teruggebracht van een gemiddelde
jaarlijkse reële groei in de periode 2006–2012 van 4,1% naar een
gemiddelde jaarlijkse reële groei in de periode 2012–2017 van 0,9%2.
De financiële besparingen die samenhangen met de akkoorden 2012–2017
lopen op tot grosso modo € 3 miljard in 2017. Bij dit bedrag is ten
eerste uitgegaan van de besparingen die samenhangen met de gesloten
akkoorden zoals die zijn verwerkt in begrotingen en jaarverslagen van
VWS. Dit betreft voornamelijk de besparingen op basis van het regeerakkoord Rutte II (Kamerstuk 33 410, nr. 15) met het oog op de destijds
beoogde nieuwe akkoorden vanaf 2015 (oplopend tot € 1,2 miljard in
2017) en de daarop aanvullende besparing die is gerealiseerd met de
bestuurlijke akkoorden voor de periode 2014–2017 (oplopend tot € 1
miljard in 2017). Daarnaast gaat het onder andere om de korting ziekenhuizen in het bestuurlijk hoofdlijnenakkoord MSZ 2012–2015 (€ 0,3
miljard), en de opbrengst van het Bestuurlijk akkoord Toekomst GGZ
2013–2014 (€ 0,1 miljard). Ten tweede is bij de besparing rekening
gehouden met de (per saldo) onderschrijdingen in 2017 ten opzichte van
de in de hoofdlijnenakkoorden afgesproken kaders in 2017. Op basis van
het VWS-jaarverslag 2017 gaat het daarbij om een bedrag van € 0,2
miljard.
Inhoudelijk
De sterke beperking van de uitgavengroei, zoals gerealiseerd met de
hoofdlijnenakkoorden, zou in mijn optiek niet zijn gelukt zonder afspraken
en commitment ten aanzien van een inhoudelijke agenda met
afspraken over onder andere een kwaliteits- en doelmatigheidsagenda
gericht op kwaliteitsverbetering die tevens bijdraagt aan verbetering van
de doelmatigheid van zorg. In het kader van deze kwaliteits- en doelmatigheidsagenda is met alle betrokken partijen voor 30 aandoeningen de
zogenaamde kwaliteits- en doelmatigheidscyclus doorlopen en is daarbij
1

2

Zie «Uitgavenbeheersing in de zorg deel 4, Zorgakkoorden» (Kamerstuk 33 060, nr. 8). In het
rapport is ook de bestuurlijke reactie van VWS opgenomen.
Zie VWS jaarverslag 2017, Financieel Beeld Zorg (Kamerstuk 34 950 XVI, nr. 1). Dit betreft de
groei van de netto BKZ-uitgaven, gecorrigeerd voor overhevelingen, technische bijstellingen en
prijs BBP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XVI, nr. 153

2

bezien waar knel- en verbeterpunten zitten: bestaan er bijvoorbeeld al
richtlijnen, zijn er beschrijvingen van behandelopties met voor- en
nadelen, zijn keuzehulpen voor de patiënt beschikbaar, bestaan er
kwaliteitsindicatoren, voldoen de bestaande kwaliteitsregistraties en zijn
er andere barrières om goede zorg te leveren. Naar aanleiding van deze
inventarisatie is een groot aantal verbetertrajecten in gang gezet, uw
Kamer is daarover eerder per brief geïnformeerd3.
De hoofdlijnenakkoorden 2012–2017 hadden bovendien tot doel dat de
afspraken zouden beklijven en er een fundamentele (cultuur)omslag zou
plaatsvinden ten aanzien van de manier waarop zorg wordt geleverd en
daarmee samenhangend het beperken van de uitgavengroei. De eerste
hoofdlijnenakkoorden zijn daarmee een belangrijke basis geweest om op
voort te borduren voor de toekomst, waarbij veldpartijen bereid zijn
geweest om voor de jaren daarna verdergaande inhoudelijke en financiële
afspraken te kunnen maken, zoals recentelijk is gebeurd met de afgesloten
hoofdlijnenakkoorden 2019–2022. Ik ben zeer ingenomen met het
commitment van alle veldpartijen en de afspraken die zijn gemaakt.
Hoofdlijnenakkoorden 2019–2022
Belangrijk onderdeel van de akkoorden is dat de daarbij betrokken partijen
zich hebben gecommitteerd aan een in gang gezette beweging naar «de
juiste zorg op de juiste plek». Deze beweging heeft als effect dat
(duurdere) zorg wordt voorkomen en dat zorg wordt verplaatst naar zorg
dichter bij mensen thuis als dat kan dan wel verder weg (geconcentreerd)
als het omwille van de kwaliteit en doelmatigheid moet. Daarnaast leidt
dit tot het vervangen van bestaande zorg door andere vormen van zorg,
zoals e-health, met een gelijkwaardige of betere medisch-inhoudelijke
kwaliteit van de zorg. Voor een uitgebreidere toelichting op dit thema
verwijs ik u naar het rapport van de Taskforce «De juiste zorg op de juiste
plek» dat ik uw Kamer op 6 april 2018 heb toegestuurd4
In financiële zin komt de transformatie tot uitdrukking in lagere
groeipercentages voor de medisch-specialistische zorg en geestelijke
gezondheidszorg en hogere groeipercentages voor de huisartsenzorg en
wijkverpleging. Daarbij zijn in de medisch-specialistische zorg afspraken
gemaakt over het ondersteunen van deze transformatie door het tijdelijk
beschikbaar stellen van middelen voor initiatieven van zorgaanbieders die
meegaan in deze transformatie. Het is vervolgens aan individuele
zorgaanbieders en zorgverzekeraars om hier in de lokale onderhandelingen invulling aan te geven om zo goed mogelijk te kunnen voldoen aan
de regionale/lokale behoeften aan zorg en ondersteuning. In de hoofdlijnenakkoorden zijn afspraken gemaakt over het monitoren en bespreken
van de voortgang van de hoofdlijnenakkoorden in de verschillende
bestuurlijke overleggen.
Naast de afspraken over de beweging naar de juiste zorg op de juiste plek
zijn de aanpak van de uitdagingen op de arbeidsmarkt en het terugdringen van regeldruk voor zorgaanbieders en professionals centrale
thema’s in de akkoorden.

3
4

Kamerstukken 29 248 en 32 620, nr. 294 en Kamerstuk 29 248, nr. 308
Kamerstuk 29 689, nr. 896

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XVI, nr. 153

3

Met deze akkoorden zal de kwaliteit van zorg voor de patiënt verbeteren
en kan de groei van de uitgaven aan curatieve zorg worden afgeremd in
lijn met de afspraken in het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700,
nr. 34).
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XVI, nr. 153

4