Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

23 987

Lidmaatschap van de Europese Unie

Nr. 361

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2019
Hierbij bied ik u de kabinetsappreciatie van het uitbreidingspakket 2019
aan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-23987-361
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

1

Kabinetsappreciatie uitbreidingspakket 2019
Inleiding
Op 29 mei 2019 presenteerde de Europese Commissie haar jaarlijkse
uitbreidingspakket.1 Naast een algemene mededeling over het uitbreidingsbeleid omvat het pakket voortgangsrapportages van Turkije,
Montenegro, Servië, Noord-Macedonië, Albanië en Kosovo en het avis
over de lidmaatschapsaanvraag van Bosnië-Herzegovina.
Deze appreciatie gaat in op de belangrijkste elementen en aanbevelingen
van het uitbreidingspakket van de Commissie, en beoordeelt de
voortgang die de (potentiële) kandidaat-lidstaten het afgelopen jaar
hebben gemaakt alsook de mate waarin deze landen op de lidmaatschapsverplichtingen zijn voorbereid. Deze appreciatie vormt eveneens de basis
voor de Nederlandse inzet bij de voorbereidingen voor de conclusies over
de algemene mededeling en de landenrapportages die de Raad naar
verwachting op 18 juni 2019 zal aannemen en de Raadsconclusies over
het avis voor Bosnië-Herzegovina die op een later tijdstip zullen worden
aangenomen. Het kabinet zal u op de gebruikelijke wijze informeren zodra
duidelijk is wanneer besluitvorming door de Raad over het avis voor
Bosnië-Herzegovina te verwachten is.
Deze appreciatie komt in plaats van een BNC-fiche. Het kabinet heeft een
positieve grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit van de
Commissie-mededeling. Het uitbreidingsbeleid is per definitie een
beleidsterrein dat alleen op EU-niveau uitgevoerd kan worden. Ten
aanzien van het proportionaliteitsoordeel heeft het kabinet eveneens een
positieve grondhouding. De Commissie-mededeling geeft uitvoering aan
het door de Europese Raad vastgestelde uitbreidingsbeleid uit 2006.2
Uitbreidingsstrategie 2015 – implementatie
In 2015 presenteerde de Commissie in een overkoepelende mededeling
een uitbreidingsstrategie voor de resterende termijn van deze Commissie
(2014–2019).3 De Commissie geeft de stand van zaken ten aanzien van de
implementatie van deze mededeling. Het goed functioneren van democratische instituties blijft een belangrijke uitdaging in de meeste landen,
aldus de Commissie. De rechtsstaat is de belangrijkste benchmark
waartegen de voortgang van landen in het toetredingsproces wordt
beoordeeld. Geloofwaardige voortgang op dit terrein blijft een significante
uitdaging. Deze tekortkomingen hangen vaak samen met een gebrek aan
politieke wil, institutionele weerstand en een in toenemende mate
vijandige omgeving voor het maatschappelijk middenveld, zo schrijft de
Commissie. Dit is gedeeltelijk het gevolg van overname en controle van
het staatsapparaat door politieke partijen (state capture). De Commissie
geeft aan dat fundamentele rechten grotendeels zijn opgenomen in
wetgeving in de Westelijke Balkanlanden, maar serieuze inspanningen zijn
nodig om de implementatie ervan te verbeteren. In Turkije neemt de
Commissie een voortdurende sterke verslechtering van mensenrechten
waar. Er is sprake van bescheiden voortgang ten aanzien van hervorming
van het openbaar bestuur in de Westelijke Balkan, maar de Commissie
meldt serieuze achteruitgang in Turkije. De Commissie geeft aan dat de
samenwerking op het gebied van migratie langs de Oostelijke Middellandse Zee en Westelijke Balkan migratieroutes voortduurt. De econo1

Zie voor het volledige pakket https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/countries/
package_en.
2
Zie Kamerstuk 21 501-20, nr. 329.
3
Zie Kamerstuk 23 987, nr. 154.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

2

mieën in de Westelijke Balkan en Turkije staan voor grote uitdagingen,
aldus de Commissie. De Commissie geeft verder aan dat het uitbreidingsbeleid stabiliteit moet exporteren, en de EU kan en zal daarom geen
bilaterale disputen importeren. De Commissie wijst tot slot op haar
voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot
vaststelling van het instrument voor pretoetredingssteun (IPA III).
Het kabinet herkent de uitdagingen die de Commissie schetst. Voor wat
betreft het kabinetsstandpunt ten aanzien van IPA III zij kortheidshalve
verwezen naar het BNC-fiche (Kamerstuk 22 112, nr. 2684) en de Geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van 19 maart 2019
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 1974).
De Commissie stelt dat een geloofwaardig uitbreidingsbeleid een
geostrategische investering in vrede, stabiliteit, veiligheid en economische groei in geheel Europa is. Het is, aldus de Commissie, ook
onderdeel van de bredere strategie om de Unie te versterken. De EU en de
uitbreidingslanden hebben gezamenlijke kansen en gezamenlijke
uitdagingen, zoals migratie, georganiseerde misdaad en terrorisme. Het
voorbereiden van uitbreidingslanden om aan de lidmaatschapscriteria te
voldoen blijft een van de belangrijkste politieke prioriteiten van de EU, zo
schrijft de Commissie. Om voortgang in het proces te behouden, moeten
de uitbreidingslanden wezenlijke en duurzame resultaten op het gebied
van rechtsstaat, justitiële hervormingen, de bestrijding van corruptie en
georganiseerde misdaad, veiligheid, fundamentele rechten, het functioneren van democratische instituties, hervorming van het openbaar
bestuur en economische ontwikkeling en mededinging leveren.
Verzoening, goede nabuurschapsrelaties en regionale samenwerking zijn
ook prioritair voor de Westelijke Balkan. De Commissie benadrukt dat een
solide en geloofwaardig toetredingsperspectief voor alle landen essentieel
blijft om het transformatieproces, verzoening en de export van stabiliteit
en Europese waarden naar de regio aan te jagen. De EU moet zich daarom
aan zijn beloftes houden en duidelijk en positief reageren op objectief
behaalde resultaten van uitbreidingslanden, aldus de Commissie. Dit is
volgens de Commissie een strategische investering in de regio, maar in
de eerste plaats in het politieke en economische belang van de Unie zelf.
De Commissie schrijft verder dat China’s toegenomen economische
activiteit in de regio in beginsel kansen biedt, maar dat de investeringen
vaak voorbij gaan aan socio-economische en financiële houdbaarheid. Het
is ook daarom van belang dat de uitbreidingslanden de Stabilisatie- en
Associatieovereenkomsten met de EU volledig implementeren, aldus de
Commissie.
Met de Commissie houdt het kabinet vast aan een «strikt en fair»
uitbreidingsbeleid. Uitbreiding is voor het kabinet geen doel op zich maar
een middel om stabiliteit in de buurlanden van de Unie te verbeteren,
onder andere met het oog op het tegengaan van irreguliere migratie,
grensoverschrijdende criminaliteit en etnische spanningen in de regio.
Daarnaast kunnen door verbetering van het economisch bestuur en de
economische ontwikkeling in deze landen nieuwe kansen ontstaan voor
het Nederlandse bedrijfsleven. De op grond van de toetredingscriteria
noodzakelijke hervormingen op het gebied van de rechtsstaat, democratisering, goed bestuur en de economie in de uitbreidingslanden zijn
daarmee ook in ons eigen belang. Het kabinet blijft daarom gecommitteerd aan het toetredingsproces en zal zich ook bilateraal blijven inzetten
om landen te ondersteunen in dit belangrijke hervormingstraject. Het
kabinet zal daarbij tegelijkertijd vasthouden aan de strikte voorwaarden en
benadrukt dat het primair aan de uitbreidingslanden zelf is om deze te
vervullen. Elk land dient steeds op eigen merites te worden beoordeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

3

Het kabinet onderstreept dat het hier om een lang proces gaat waarbij
daadwerkelijke toetreding vooralsnog voor geen van de landen aan de
orde is.
Landenrapportages
Turkije
De Commissie stelt dat Turkije een belangrijke partner is voor de EU en
een kandidaat-lidstaat. Dialoog en samenwerking met Turkije zijn
voortgezet, inclusief effectieve samenwerking op migratieterrein en
omvangrijke EU-steun voor vluchtelingen. Echter, de Commissie
constateert dat Turkije zich verder is blijven verwijderen van de Europese
Unie, met serieuze achteruitgang op het gebied van rechtsstaat en
fundamentele rechten. Daarnaast is er sprake van het verzwakken van
effectieve checks and balances in het politieke systeem, veroorzaakt door
de inwerkingtreding van de grondwetswijzing voor een presidentieel
systeem. Dit heeft geleid tot verdere politisering van de overheid en de
rechterlijke macht, aldus de Commissie. De recente besluiten van de
Supreme Election Council om de verkiezingen in Istanbul over te doen en
om het burgemeesterschap van een aantal gemeentes in het zuidoosten
van het land toe te kennen aan kandidaten die tweede waren geworden,
zijn voor de Commissie een grote bron van zorg. Deze besluiten gaan in
tegen de kern van het democratische verkiezingsproces, aldus de
Commissie. Er is sprake van serieuze achteruitgang op het gebied van
vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering, aldus de
Commissie. Ook op economisch terrein constateert de Commissie een
serieuze terugval. Volgens de Commissie levert de EU-Turkije Verklaring
nog steeds resultaten op, waarbij beide partijen gecommitteerd zijn aan
de implementatie. De afname in irreguliere grensoversteken van Turkije
naar de EU is te danken aan intensievere maatregelen van Turkije, aldus
de Commissie. Tevens is de bilaterale relatie met een aantal EU-lidstaten,
waaronder Nederland, volgens de Commissie verbeterd in de afgelopen
periode. De Raad concludeerde in juni 2018 dat de toetredingsonderhandelingen met Turkije effectief tot stilstand gekomen zijn en er geen nieuwe
hoofdstukken geopend of gesloten kunnen worden. De Commissie stelt
vast dat de onderliggende feiten waarop deze conclusie is gebaseerd nog
immer van toepassing zijn.
Het kabinet deelt de zorgen van de Commissie over de verdere achteruitgang ten aanzien van de rechtsstaat, democratie en mensenrechten in
Turkije zoals recentelijk uiteengezet in de brief aan uw Kamer van 13 mei
jl. met Kamerstuk 32 623, nr. 259. De voorgenomen juridische hervormingen kunnen positief zijn, maar de daadwerkelijke invulling en
effectiviteit hiervan zijn nog onduidelijk. Het kabinet blijft dan ook
overtuigd dat het toetredingsproces effectief stil zal blijven liggen. Tevens
zal het kabinet blijven bepleiten dat de pretoetredingssteun voor Turkije
volledig wordt opgeschort. Conform de motie-Van Ojik/Van den Hul
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1207) zal het kabinet zich ervoor inzetten dat de
steun aan mensenrechten NGO’s tenminste op peil blijft. Ook op
economisch terrein constateert het kabinet een terugval. Turkije bevindt
zich momenteel in een recessie gekenmerkt door negatieve groei, inflatie,
toenemende werkloosheid en een waardedaling van de lira. Door
opeenvolgende verkiezingen is het beleid gericht op ad-hoc maatregelen
en stelt de Turkse regering het keer op keer uit om hervormingen te
implementeren die de negatieve trend kunnen keren. Het kabinet blijft
positief over de implementatie van de EU-Turkije Verklaring inzake
migratie. Turkije houdt zich aan de afspraken en vangt meer dan 4 miljoen
vluchtelingen op waarvan 3,5 miljoen Syriërs. Turkse grensbewaking en
politie spannen zich nog steeds met succes in om te voorkomen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

4

migranten de gevaarlijke zeereis naar Europa ondernemen en arresteren
mensensmokkelaars die dit faciliteren. Het kabinet zal onverminderd
vasthouden aan de vervulling van alle benchmarks van de Roadmap
visumliberalisatie voordat het zal kunnen instemmen met het afschaffen
van de visumplicht voor kort verblijf van Turkse burgers.
Montenegro
Montenegro heeft 32 hoofdstukken in het toetredingsproces geopend
waarvan er drie voorwaardelijk gesloten zijn. De Commissie stelt dat het
vervullen van de interim rechtsstaat benchmarks onder hoofdstuk 23 en
24 de belangrijkste prioriteit is. Montenegro zal hiervoor meer vorderingen moeten maken op het terrein van mediavrijheid, corruptiebestrijding en mensenhandel. De Commissie constateert dat er weliswaar
voortgang is in het hervormen van de overheid, maar de depolitisering
van het ambtenarenapparaat blijft een uitdaging. De Commissie is positief
over de economische groei maar constateert ook dat de staatsschuld een
nieuw record heeft bereikt.
Wat het kabinet betreft zal verdere voortgang in het toetredingsproces in
belangrijke mate afhangen van de voortgang die Montenegro boekt bij de
rechtsstaatshervormingen. Het komt nu aan op implementatie, ook daar
waar mogelijk politieke belangen in het geding zijn. Ondanks enkele
nieuwe onderzoeken en hervorming van het opsporingsapparaat is het
kabinet niet overtuigd van de resultaten op het gebied van corruptiebestrijding en georganiseerde misdaad. Het Anti-Corruptieagentschap gaat
nog steeds selectief te werk en het opsporingsapparaat zou pro-actiever
en daadkrachtiger moeten optreden. Daarnaast is het kabinet van mening
dat de overheid meer moet doen om journalisten te beschermen en
adequaat opvolging dient te geven aan bedreigingen en aanvallen.
Daarentegen blijft Montenegro waardering verdienen voor de volledige
aansluiting bij het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid
en de constructieve opstelling in de regio. Hoewel de economische groei
aanhoudt, blijft het investeringsklimaat suboptimaal door corruptie,
cliëntelisme, vriendjespolitiek en ontoereikende implementatie van
juridische uitspraken.
Servië
Servië heeft 16 hoofdstukken in het toetredingsproces geopend waarvan
er twee voorwaardelijk gesloten zijn. De Commissie stelt dat Servië het
tempo van rechtsstaathervormingen significant moet opvoeren, met
name op het gebied van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht,
corruptiebestrijding, mediavrijheid, de aanpak van oorlogsmisdaden, en
de strijd tegen georganiseerde misdaad. Het Servische politieke
landschap kenmerkt zich door polarisatie en krimpende ruimte voor
afwijkende politieke meningen. Economische hervormingen hebben
wederom tot resultaten geleid, vooral op het terrein van macroeconomische stabilisatie. Maar de Commissie stelt dat grote structurele
hervormingen van de overheid, belastingdienst en staatsbedrijven
langzaam vorderden. De Commissie constateert dat Servië verdere
substantiële pogingen moet doen om een bevorderlijke omgeving te
creëren, m.n. via zijn internationale betrekkingen, voor het overeenkomen
van een allesomvattende juridisch bindende overeenkomst met Kosovo.
Het kabinet is van mening dat sprake is van stagnatie in het
EU-toetredingsproces van Servië. Verdere voortgang zal in belangrijke
mate afhangen van de voortgang die Servië boekt bij de rechtsstaatshervormingen. Het afgelopen jaar liet twee parallelle ontwikkelingen zien:
minimale voortgang ten aanzien van rechtsstaathoofdstukken 23 en 24 en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

5

onvoldoende checks and balances mede als gevolg van overname en
controle van het staatsapparaat door politieke partijen (state capture). Het
kabinet maakt zich zorgen over politieke benoemingen op topfuncties
binnen onafhankelijke instellingen met waakhondfunctie en aanvallen op
rechters die de onafhankelijkheid van de rechtspraak ondermijnen. De
versterking van de capaciteiten van de War Crimes Prosecutor’s Office
waardeert het kabinet, maar de implementatie van de nationale strategie
voor de berechting van oorlogsmisdaden is onvoldoende en de verheerlijking van het recente oorlogsverleden in het politieke discours blijft een
punt van zorg. Ook de voortgang in de strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad is gering. De mediastrategie is dan wel gepubliceerd,
maar nog altijd niet goedgekeurd en de druk op onafhankelijke media
blijft onverminderd groot. Specifieke aandacht is vereist voor de slinkende
ruimte voor het maatschappelijk middenveld. Tevens maakt het kabinet
zich zorgen over de selectieve wijze waarop Servië het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid volgt. Het kabinet is tevreden over
de economische en financiële hervormingen die de Servische overheid
heeft doorgezet.
Noord-Macedonië
Noord-Macedonië heeft in het afgelopen jaar grote stappen gezet naar zijn
strategische doel van EU- en NAVO-integratie, aldus de Commissie. Het
land heeft volgens de Commissie vastberadenheid getoond om vorderingen te maken in de Europese hervormingsagenda en tastbare en
aanhoudende resultaten geboekt. De overeenkomst met Griekenland over
de naamskwestie (het Prespa-Akkoord), die in juni 2018 door beide landen
werd ondertekend en na een referendum en grondwetswijziging in
februari jl. van kracht werd, noemt de Commissie een historische
doorbraak en een voorbeeld van verzoening voor de regio en Europa. In
het licht van de significante vooruitgang en het feit dat, volgens de
Commissie, aan de voorwaarden van de Raad in juni 2018 is voldaan,
beveelt de Commissie aan om de toetredingsonderhandelingen met
Noord-Macedonië te openen.
De Raad van 26 juni 2018 gaf Noord-Macedonië een concreet pad met
rechtsstaatshervormingen die moeten worden geïmplementeerd voordat
de toetredingsonderhandelingen kunnen worden geopend: het land moet
duurzame en tastbare resultaten boeken op het gebied van hervormingen
van de justitiële sector, de veiligheidsdiensten, de veiligheidssector en het
openbaar bestuur. Het kabinet deelt de constatering van de Commissie
dat de regering van Noord-Macedonië in het afgelopen jaar positieve
stappen heeft gezet. Het kabinet verwelkomt het feit dat de recente
presidentsverkiezingen volgens ODIHR ordentelijk en democratisch zijn
verlopen. De oplossing die de regering samen met Griekenland vond voor
de naamkwestie is een voorbeeld voor de regio. In het afgelopen jaar
heeft Noord-Macedonië resultaten geboekt in het hervormen van de
rechterlijke macht, en is een goed begin gemaakt met een track record van
high-level veroordelingen. Hervorming van de veiligheidsdiensten vindt
op een zorgvuldige manier plaats, met betere controle en scheiding van
bevoegdheden. De hervorming van het openbaar bestuur is in gang gezet.
De nieuw aangenomen anti-corruptiewet voorziet in bredere opsporingsbevoegdheden voor de Anti-Corruptiecommissie, die is begonnen met
onderzoeken. Een belangrijke nog te zetten stap is de spoedige aanname
van de wetgeving omtrent de toekomstige status van de Speciale
Aanklager. Het kabinet acht de politieke wil die de regering laat zien met
betrekking tot hervormingen bemoedigend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

6

Albanië
Albanië heeft de goede vorderingen voortgezet en geeft blijk van
voortdurende vastberadenheid om vooruitgang te boeken in het
EU-traject, aldus de Commissie. Het land heeft volgens de Commissie
tastbare en aanhoudende resultaten geboekt in een consistent gepolariseerd politiek klimaat. In het licht van de significante vooruitgang en het
feit dat, volgens de Commissie, aan de voorwaarden van de Raad in juni
2018 is voldaan, beveelt de Commissie aan om de toetredingsonderhandelingen met Albanië te openen. De Commissie geeft aan dat Albanië
verder moet werken aan track records in het veroordelen van corruptie en
georganiseerde misdaad op alle niveaus. Om de voortgang die door het
land is geboekt te consolideren is een sterkere nationale consensus ten
aanzien van de prioriteit van EU-integratie nodig, en moet de Albanese
politiek in plaats van de huidige polarisatie juist partij-overstijgende
politieke wil tonen, zo schrijft de Commissie.
De Raad van 26 juni 2018 gaf Albanië een concreet pad met rechtsstaatshervormingen die moeten worden geïmplementeerd voordat de toetredingsonderhandelingen kunnen worden geopend: het land moet de
justitiële hervormingen bestendigen en tastbare resultaten boeken in de
strijd tegen corruptie en georganiseerde misdaad. Het kabinet heeft
waardering voor de stappen die Albanië heeft gezet in het afgelopen jaar.
De oprichting van de High Judicial Council en High Prosecutorial Council
zijn positief. Het opnieuw beoordelen van alle rechters en openbare
aanklagers (vetting proces) moet de basis vormen voor een onafhankelijke
rechterlijke macht. Tegelijkertijd is het thans een vertragende factor voor
het functioneren van de nieuwe gerechtelijke organen. Op administratief
niveau is vooruitgang geboekt in de strijd tegen corruptie, maar er
moeten nog stappen gezet worden in het verder opbouwen van een track
record van corruptiezaken, zeker op het hogere niveau. Ondanks een
aantal geboekte resultaten blijft georganiseerde misdaad in Albanië, en de
spillover hiervan naar EU-lidstaten, een omvangrijk probleem. Het kabinet
waardeert de politieke wil van de Albanese regering tot hervorming, maar
maakt zich zorgen over de impact die het gepolariseerde politieke klimaat
kan hebben op de verdere hervormingen. Het kabinet benadrukt dat
Albanië in de komende periode meer werk zal moeten maken van de
bestrijding van corruptie en georganiseerde misdaad. In dat kader is de
oprichting van de Special Anti-Corruption and Organised Crime Structure
(SPAK) van belang.
Kosovo
De in november 2018 opgelegde importheffingen voor goederen uit
Servië en Bosnië-Herzegovina moeten urgent worden opgeheven en het
land moet zijn focus richten op de implementatie van de Stabilisatie- en
Associatieovereenkomst4 en de Europese Hervormingsagenda, aldus de
Commissie. Recent aangenomen wetgeving inzake rechtsstaat en
openbaar bestuur moet nu worden geïmplementeerd. De hoge mate van
corruptie en georganiseerde misdaad, onder andere in het noorden van
Kosovo, moet resoluut worden aangepakt, schrijft de Commissie. In juli
2018 bevestigde de Commissie dat Kosovo aan de voorwaarden voor
visumliberalisatie heeft voldaan, en in maart 2019 steunde het Europees
Parlement het voorstel van de Commissie voor visumliberalisatie voor
Kosovo. Het voorstel ligt nu bij de Raad en moet volgens de Commissie
met urgentie worden behandeld. De Commissie constateert dat Kosovo
4

Zoals gecommuniceerd aan de Kamer (zie o.a. Kamerstuk 21 501-02 nr. 1265) zijn hierin alleen
EU-bevoegdheden vervat en geen lidstaatbevoegdheden, vanwege het feit dat vijf EU-lidstaten
Kosovo niet erkennen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

7

verdere substantiële pogingen moet doen om een bevorderlijke omgeving
te creëren voor het overeenkomen van een allesomvattende juridisch
bindende overeenkomst met Servië.
Hoewel Kosovo het afgelopen jaar enige vooruitgang heeft geboekt op het
gebied van rechtsstaat, met name door het aannemen van wetgeving, het
vergroten van de capaciteit van de staande en zittende magistratuur en de
verbetering van procedures, blijft implementatie vaak achter. Het kabinet
verwelkomt het feit dat Kosovo enige vooruitgang heeft geboekt in de
strijd tegen corruptie door het opbouwen van een (bescheiden) track
record van high-level zaken, maar corruptie blijft een serieus probleem.
Het kabinet betreurt het feit dat er geen vooruitgang is geweest op het
gebied van mensenrechten en van vrijheid van meningsuiting. Nederland
zal pas instemmen met het invoeren van visumvrijheid van Kosovaarse
burgers wanneer er sprake is van een serieus en gedegen track record ten
aanzien van de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie en
de continue vervulling van de overige voorwaarden.
Avis Bosnië-Herzegovina
Bosnië-Herzegovina voldoet nog onvoldoende aan de Kopenhagen
criteria, aldus de Commissie in haar advies over de
EU-lidmaatschapsaanvraag (avis). De Commissie schrijft dat de eventuele
toetreding van het land in de toekomst een beperkte impact zal hebben op
het functioneren van de EU, maar ingewikkelde interne besluitvormingsprocessen in het land kunnen besluitvorming in de EU wel compliceren.
Het avis bevat 25 hervormingsprioriteiten waaraan het land moet voldoen
alvorens de toetredingsonderhandelingen kunnen worden geopend, die
op het terrein van democratie/functionaliteit van de staat, rechtsstaat,
fundamentele rechten en hervorming van het openbaar bestuur liggen.
Bosnië-Herzegovina moet zijn juridisch en institutioneel kader verbeteren
om o.a. rechtszekerheid over de verdeling van competenties over
bestuursniveaus te verzekeren, onafhankelijke rechtspraak te garanderen,
de gelijkheid en non-discriminatie van haar burgers te verzekeren (m.n.
door het Sejdić-Finci arrest te adresseren), een klimaat te scheppen
waarin verzoening mogelijk is, het voorkomen en bestrijden van georganiseerde misdaad en corruptie te versterken, de rechten van alle burgers te
beschermen, een beter klimaat voor het maatschappelijk middenveld te
verzekeren en het functioneren van het openbaar bestuur te verbeteren.
De Commissie raadt de Raad aan het avis pas te bespreken wanneer er
een regering in Bosnië-Herzegovina is gevormd. Als onderdeel van het
uitbreidingspakket van 2020 zal de Commissie een rapport uitbrengen
over de mate van implementatie van de genoemde hervormingsprioriteiten in Bosnië-Herzegovina.
Met de Commissie is het kabinet van mening dat Bosnië-Herzegovina
verdere hervormingen moet doorvoeren alvorens volgende stappen in het
toetredingsproces kunnen worden gezet. De voortdurende impasse
rondom de regeringsformatie na de verkiezingen in oktober 2018
bemoeilijkt evenwel vooruitgang in het hervormingsproces, en toont de
verdeeldheid in de Bosnische politiek, die wordt gekenmerkt door
polariserende retoriek en pogingen de centrale staat te ondermijnen. Dit
komt de stabiliteit in land en regio niet ten goede en past niet bij de
Europese ambities van Bosnië-Herzegovina. Het kabinet onderstreept het
belang van het in lijn brengen van de Grondwet met het EU acquis, in het
bijzonder de implementatie van het Sejdić-Finci arrest. Ook op gebied van
de rechtsstaat ligt er huiswerk voor Bosnië-Herzegovina. Weliswaar zijn
het afgelopen jaar EU-conforme amendementen van het Wetboek van
Strafvordering aangenomen om corruptie, georganiseerde misdaad en
terrorisme effectief te bestrijden, maar er is weinig voortgang t.a.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

8

mensenrechten en fundamentele rechten geboekt; de positie van
minderheden in het land is niet significant verbeterd, en gescheiden
onderwijs blijft een punt van zorg. Met betrekking tot de rechtsstaat moet
Bosnië-Herzegovina in de komende jaren werk maken van zaken als de
verbetering van de onafhankelijkheid en efficiëntie van de rechterlijke
macht, het opbouwen van een track record van corruptie- en georganiseerde misdaad-zaken, de hervorming van het openbaar bestuur, en het
zetten van concrete stappen ter bescherming van mensenrechten en
anti-discriminatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 23 987, nr. 361

9