Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1117
Vragen van het lid Arib (PvdA) aan de minister van Veiligheid en Justitie over
vervolging van de rooms-katholieke kerk vanwege seksueel misbruik en
eventuele personele consequenties daarvan (ingezonden 23 december 2011).
Antwoord van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
17 januari 2012).
Vraag 1
Kent u het bericht dat «Bisdom slechts kan hopen»? over aangifte tegen de
rooms-katholieke kerk als organisatie?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kan het Openbaar Ministerie gegevens van de commissie-Deetman vorderen
ten behoeve van een strafrechtelijk (voor)onderzoek? Zo ja, onder welke
voorwaarden? Zo nee, waarom niet?
In hoeverre geldt de wettelijke plicht om misdrijven als verkrachting ter
kennis te brengen van het Openbaar Ministerie? Geldt deze verplichting ook
voor de commissie-Deetman zelf? Zo ja, in hoeverre kunnen de slachtoffers
zelf een aangifte door de commissie bevorderen of juist tegenhouden? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 2
Het Openbaar Ministerie kan bij een verdenking van een misdrijf als
omschreven in artikel 67 van het Wetboek van Strafvordering, waaronder ook
gevallen van misbruik van kinderen vallen, gegevens vorderen.
Artikel 160 Sv bevat een algemene en voor iedereen geldende aangifteplicht
voor in dat artikel omschreven misdrijven, waaronder verkrachting. Het moet
gaan om kennis dragen van een misdrijf. Een vermoeden is onvoldoende
voor de aangifteplicht. De commissie Deetman heeft in dat licht in totaal elf
geanonimiseerde meldingen onder de aandacht van het OM gebracht. De
commissie heeft daarin onafhankelijk een eigen afweging gemaakt. Naar één
van die meldingen, te weten de zaak Heel, is een feitenonderzoek ingesteld.
De overige meldingen bevatten te weinig informatie om een goed beeld te
krijgen van hetgeen zich zou hebben afgespeeld. Bovendien waren deze
1

ah-tk-20112012-1117
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Advocatenblad nieuwsbrief, 22 december 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

meldingen – voor zover vast te stellen – verjaard. Het OM heeft de commissie
Deetman geadviseerd om enkele melders in overweging te geven een
gesprek aan te vragen met een zedenrechercheur. Daarvan heeft één persoon
gebruik gemaakt. Dat gesprek heeft niet geleid tot een aangifte, omdat zowel
de mogelijke verdachte als het slachtoffer al waren overleden.
Vraag 3
Geven de in totaal elf geanonimiseerde meldingen die de commissieDeetman onder de aandacht van het Openbaar Ministerie heeft gebracht, u
aanleiding om te veronderstellen dat het archief van deze commissie mogelijk
meer informatie bevat die kan leiden tot strafvervolgingen of informatie bevat
die relevant kan zijn bij opsporing en vervolging van daders van seksueel
misbruik?
Antwoord 3
Nee. De commissie heeft met het OM afspraken gemaakt over de verstrekking
van informatie die voor het OM van belang zou kunnen zijn. De commissie
Deetman heeft het Openbaar Ministerie geïnformeerd over elf meldingen met
betrekking tot misbruik in de Rooms-katholieke kerk. Ik heb geen enkele
aanleiding om te veronderstellen dat de commissie Deetman over nog meer
informatie zou beschikken, die van belang zou kunnen zijn voor de opsporing
en vervolging van zedenmisdrijven die zijn gepleegd door priesters of andere
geestelijken.
Vraag 4 en 6
Welke mogelijkheden zijn er om een kerkgenootschap inclusieve hun de
onderdelen en lichamen die daar deel van uitmaken strafrechtelijk te
vervolgen dan wel civielrechtelijk aansprakelijk te stellen? Verschilt hierin een
kerkgenootschap van een andere rechtspersoon?
Bent u bereid te doen onderzoeken welke strafrechtelijke dan wel civielrechtelijke maatregelen genomen kunnen worden tegen de rooms-katholieke Kerk
als rechtspersoon? Zo ja, op welke wijze gaat u dit doen? Zo nee, waarom
niet?
Wordt naar aanleiding van aangifte(n) of ambtshalve door het Openbaar
Ministerie onderzocht of er reden bestaat om de rooms-katholieke kerk of
rechtspersonen gelieerd aan de rooms-katholieke kerk te vervolgen voor
strafbare feiten? Zo ja, kunt u dan de Kamer op de hoogte stellen als er
duidelijkheid is over de uitkomst van dat onderzoek? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4 en 6
Het OM heeft op grond van artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht (Sr) de
mogelijkheid om een rechtspersoon strafrechtelijk te vervolgen, indien door
die rechtspersoon een strafbaar feit is begaan en dit strafbare feit ook aan de
rechtspersoon kan worden toegerekend. Ook civielrechtelijk kan een
kerkgenootschap aansprakelijk worden gesteld, nu artikel 2 lid 1 boek 2 BW
bepaalt dat kerkgenootschappen rechtspersoonlijkheid bezitten. Een
kerkgenootschap verschilt hierin niet van een andere rechtspersoon.
Het Openbaar Ministerie ziet geen aanleiding om ambtshalve te onderzoeken
welke strafrechtelijke maatregelen kunnen worden genomen tegen de
rooms-katholieke kerk als rechtspersoon. Er is onvoldoende juridische grond
dat het individuele misbruik in strafrechtelijk zin of andere strafbare feiten
aan de kerk kunnen worden toegerekend. Bovendien zijn de in het rapport
van de commissie Deetman gemelde strafbare feiten verjaard. Uiteraard
worden nieuwe aangiftes en meldingen die (mede) betrekking hebben op de
rooms-katholieke kerk als rechtspersoon zorgvuldig beoordeeld.
Waar het betreft de civielrechtelijke aansprakelijkheid van de kerk is het aan
de slachtoffers om eventueel te komen tot een civielrechtelijke (schadevergoedings)actie.
Vraag 5
Wat zijn de voorwaarden waaraan moet worden voldaan eer er sprake is van
een criminele organisatie die het plegen van seksueel misbruik als oogmerk
had?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Antwoord 5
In artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht is strafbaar gesteld de
deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van
misdrijven. Om als criminele organisatie te kunnen worden aangemerkt zal
dus het oogmerk van de organisatie op het plegen van de misdrijven moeten
zijn gericht. Het enkele feit dat binnen een reguliere organisatie misdrijven
worden gepleegd is nog niet voldoende om zo’n oogmerk van de organisatie
aan te nemen. Het artikel ziet op de deelname van personen aan een
criminele organisatie en niet op de strafbaarstelling van de organisatie zelf.
Vraag 7
Herinnert u zich uw antwoorden op schriftelijke vragen over het in bescherming nemen van een veroordeelde pedofiele priester (antwoord ontvangen
24 maart 2011)?2
Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Kan gezien uw antwoord vraag 7 dat, «indien de uitkomsten van het
onderzoek van de commissie Deetman hiertoe aanleiding geven», u «de
noodzaak van aanvullend beleid opnieuw» zou bezien, aangenomen worden
dat u op dit punt nu wel van mening bent dat er voor de beroepsgroep van
priesters met pastorale taken of vergelijkbare beroepsgroepen bij andere
religies, een verklaring omtrent gedrag verplicht zou moeten worden gesteld?
Zo ja, hoe gaat u dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom zijn de uitkomsten van
het onderzoek niet ernstig genoeg om deze verplichting in te voeren?
Antwoord 8
Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de kerk te voorkomen
dat priesters en andere geestelijken zich schuldig maken aan (seksueel)
misbruik van kwetsbare personen zoals kinderen. Dit geldt evenzeer voor
vergelijkbare beroepsgroepen bij andere religies. De betreffende beroepsgroep kan ook nu, zonder wettelijke verplichting, door aanstaande medewerkers een verklaring omtrent het gedrag (VOG) laten aanvragen. Ik onderstreep
het belang dat kerkelijke instellingen zelf een integriteitsbeleid voeren,
waarvan een VOG deel kan uitmaken.
Voor vrijwilligersorganisaties die met kinderen werken is in samenwerking
met de Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV) / MOVISIE met
financiële steun van de overheid voor het voeren van integriteitsbeleid een
stappenplan en de toolkit «In Veilige Handen» ontwikkeld.
Met behulp van een quickscan heeft MOVISIE geïnventariseerd op welke
manier de kerkelijke instellingen in Nederland ondersteund kunnen worden
bij het nemen van maatregelen ter preventie van misbruik en seksueel
grensoverschrijdend gedrag. Ik zal de ontwikkeling van integriteitsinstrumenten voor kerkelijke instellingen door MOVISIE steunen.
Op dit moment geldt slechts voor een beperkt aantal beroepsgroepen een
wettelijke verplichting van een verklaring omtrent het gedrag, zoals op het
gebied van de jeugdzorg, de kinderopvang of het onderwijs. Daar gaat het
om sectoren waarin de overheid een eigen verantwoordelijkheid heeft voor
de zorg of de opvang. Die verantwoordelijkheid van overheid ontbreekt in de
relatie tot het personeelsbeleid van de kerken. Ik zie onvoldoende aanleiding
om een VOG wettelijk verplicht te stellen voor de betreffende beroepsgroepen. De kerken zijn hierin zelf aan zet en ook het best geëquipeerd om voor
de diverse beroepsmatige en vrijwillige functies een integriteitsbeleid op
maat te formuleren.
Vraag 9 en 12
Acht u het naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek van de
commissie Deetman nu wel noodzakelijk om aanvullend beleid in te voeren
ten aanzien van ontzetting uit beroep of ambt? (antwoord op vraag 8 van
24 maart 2011)? Zo ja, hoe gaat u dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat bij vervolging van seksuele misdrijven door personen
die vanwege hun beroep daartoe in de gelegenheid werden gesteld of die
2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2008–2009, nr. 3451.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

vanwege hun beroep overwicht konden uitoefenen op hun slachtoffers, dan
wel degenen die aan dergelijke verboden gedragingen feitelijk leiding hebben
gegeven, een bijkomende straf van ontzetting uit hun beroep of ambt aan de
orde kan zijn? Zo ja, wilt u dit dan in een OM-aanwijzing verwerken? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9 en 12
Naar aanleiding van het rapport «Strafrechtelijke ontzetting uit beroep of
ambt» van het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en rechtshandhaving heeft het Openbaar Ministerie onderzoek verricht (zie de brief van mijn
ambtsvoorganger van 5 augustus 2010, TK 2009–2010, 32 123 VI, nr. 122).
Naar verwachting zal in april 2012 een nieuwe Aanwijzing ontzetting uit
beroep of ambt van het College van procureurs-generaal in werking treden,
waarin instructies worden gegeven voor onder meer het vorderen van de
ontzetting uit een ambt of beroep (art, 28 Wetboek van Strafrecht), het
vorderen van een beroepsverbod als bijzondere voorwaarde (art. 14c lid 2
onder 5 Wetboek van Strafrecht) en het handhaven in geval van niet-naleving
van de ontzetting (art. 195 Wetboek van Strafrecht). In de aanwijzing zal
worden aangegeven dat ook kerkelijke en geestelijke ambten het karakter van
beroep kunnen dragen. Het is van belang dat officieren van justitie in het
algemeen op de hoogte zijn van de mogelijkheden van het beroepsverbod. In
de aanwijzing wordt in het algemeen aangegeven welke doelen een
beroepsverbod kunnen rechtvaardigen. Of een beroepsverbod in een
specifieke casus ook een adequate sanctie is, staat ter beoordeling aan het
OM en uiteindelijk de rechter.
Vraag 10
Herinnert u zich uw de vragen van het lid Arib over seksueel misbruik van
kinderen binnen de kerk. (antwoorden ontvangen op ontvangen 17 augustus
2009)?
Blijkt uit de u thans beschikbare gegevens nog steeds dat het tot nu toe één
keer is voorgekomen dat iemand bij veroordeling voor een zedenmisdrijf
door de rechter uit zijn geestelijk ambt werd ontzet (antwoord 7 van
17 augustus 2009)? Zo nee, hoeveel keer is dat inmiddels dan wel aan de
orde geweest?
Antwoord 10
Ja. Ik beschik niet over aanvullende gegevens dat het vaker is voorgekomen
dat een veroordeelde bij rechterlijk vonnis uit zijn geestelijk ambt is ontzet.
Vraag 11
Wilt u de Kamer op de hoogte stellen indien het Openbaar Ministerie in het
kader van het misbruik binnen de katholieke kerk als bijkomende straf
ontzetting uit beroep of ambt eist? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Nee, de registratiesystemen van het Openbaar Ministerie zijn niet ingericht op
het doen van dergelijke meldingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4