Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3111
Vragen van de leden Becker en Brekelmans (beiden VVD) aan de Ministers
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Buitenlandse Zaken over het
bericht «Turkse Nederlanders mogen opnieuw in Amsterdam stemmen, extra
aandacht voor veiligheid» (ingezonden 22 mei 2023).
Antwoord van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 3 juli 2023). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 2848.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Turkse Nederlanders mogen opnieuw in
Amsterdam stemmen, extra aandacht voor veiligheid»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 10
Op welke locaties in Nederland kunnen Nederlanders met een Turkse
achtergrond hun stem uitbrengen voor de tweede stemronde? Zijn dit
dezelfde locaties die zijn gebruikt voor de eerste stemronde? Op welke wijze
worden deze locaties aangewezen? In hoeverre zijn de Turkse autoriteiten
hierbij betrokken? In hoeverre is het Rijk hierbij betrokken? Hoe zag deze
rolverdeling eruit bij de eerste stemronde afgelopen week?
In hoeverre zijn de Turkse autoriteiten betrokken bij het breder organiseren
van de Turkse verkiezingen in Nederland? Hoe verhoudt zich dit tot de
betrokkenheid van het Rijk en de gemeenten? Hoe beoordeelt u dit?
Klopt het dat de Turkse consul is gevraagd een veiligheidsplan te maken? Is
dit veiligheidsplan inmiddels gemaakt en ontvangen? Welke Nederlandse
diensten zijn hierbij betrokken? Wie beslist of dit plan wordt goedgekeurd of
niet? Mochten er na goedkeuring van het plan alsnog rellen uitbreken bij de
tweede stemronde of bij de uiteindelijke uitslag van de verkiezingen, op wie
worden deze kosten dan verhaald?

1

ah-tk-20222023-3111
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Het Parool, 16 mei 2023, «Turkse Nederlanders mogen opnieuw in Amsterdam stemmen, extra
aandacht voor veiligheid», (www.parool.nl/amsterdam/turkse-nederlanders-mogen-opnieuw-inamsterdam-stemmen-extra-aandacht-voor-veiligheid~bebc2667/?referrer=https%3A%2F%2F
www.google.com%2F#:~:text=In%20Amsterdam%20kreeg%20Erdogan%2066,28%2C26%20
procent%20voor%20Kilicdaroglu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2, 3 en 10
Inwoners van Nederland met de Turkse nationaliteit konden in Den Haag (GIA
Trade & Exhibition Center), Deventer (Sport- en Belevingscentrum De Scheg)
en Eindhoven (Van der Valk Hotel) hun stem uitbrengen in beide stemronden
van de Turkse verkiezingen 2023. In Amsterdam vond de eerste stemronde
plaats in RAI Amsterdam en de tweede stemronde in Rhône Events &
Congrescenter. Deze locaties werden voorafgaand aan het verkiezingsproces
bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de betrokken gemeenten
aangekondigd.
De verantwoordelijkheid voor de organisatie van buitenlandse verkiezingen
voor stemgerechtigde burgers in Nederland, inclusief het aanwijzen van
stemlocaties, ligt altijd bij de diplomatieke en/of consulaire vertegenwoordiging van het desbetreffende land in Nederland. De vertegenwoordigingen
staan daarover in contact met de gemeenten waarin gestemd kan worden. De
gemeenten maken daarbij de afweging ten aanzien van de openbare orde en
veiligheid en in hoeverre de gekozen locatie voldoet aan de noodzakelijke
vergunningsverplichtingen en het bestemmingsplan.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een coördinerende rol bij de
organisatie van buitenlandse verkiezingen in Nederland. Dit ministerie staat in
contact met de Turkse ambassade, de NCTV en de betrokken gemeente(n). BZ
wordt dan ook door de ambassade van het desbetreffende land over de
stemlocaties en het stemproces geïnformeerd. BZ geleidt deze informatie
door naar de NCTV, die vervolgens aan het lokaal bevoegd gezag een advies
uitbrengt t.a.v. mogelijke veiligheidsrisico’s en eventueel te nemen veiligheidsmaatregelen. Het lokaal bevoegd gezag, dat wordt gevormd door de
burgemeester en de hoofdofficier van Justitie, besluit over eventuele
veiligheidsmaatregelen. Deze procedure is ook gehanteerd ten aanzien van de
organisatie van de Turkse verkiezingen in Nederland.
Afhankelijk van de specifieke omstandigheden in de gemeente of bijzonderheden t.a.v. de stemprocedure kan het lokaal bevoegd gezag bepaalde eisen
stellen aan het stemproces met het oog op een veilig en ordentelijk verloop,
zoals het indienen van veiligheidsplannen. Het verzoeken om een veiligheidsplan behoort daarbij tot de mogelijkheden. De Consulaten-Generaal van
Turkije in Nederland hebben desgevraagd veiligheidsplannen aangeleverd
voor de organisatie van het stemproces in Nederland. De beoordeling en
eventuele goedkeuring van die veiligheidsplannen ligt bij het lokaal bevoegd
gezag.
Vraag 4
Klopt het dat de Turkse overheid de afgelopen maanden in contact heeft
gestaan met het Ministerie van Buitenlandse Zaken? Zo ja, hoe is dit contact
verlopen? In hoeverre wordt er informatie gedeeld en besproken of meegedeeld? Hoe ervaart het Ministerie van Buitenlandse Zaken deze samenwerking?
Antwoord 4
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken is tijdig en volledig, zowel schriftelijk
als mondeling, door de Turkse ambassade op de hoogte gebracht van de
wijze waarop het stemproces voor de Turkse presidentiële en parlementaire
verkiezingen van 2023 in Nederland wordt georganiseerd. Ook over de
campagneregelgeving is veelvuldig contact geweest tussen het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en de Turkse autoriteiten. Dit contact is constructief
verlopen. Voor details over de rol van Buitenlandse Zaken verwijst het kabinet
naar het antwoorden op vraag 2, 3, 10, 12 en 13.
Vraag 5
Staat het Ministerie van Buitenlandse Zaken in contact met landen zoals
Duitsland en België om samen te evalueren hoe het daar gaat en hoe zij deze
zaken aanpakken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken staat op reguliere basis met andere
landen, o.a. Duitsland en België, in contact. In dit contact wordt ook
gesproken over de manier waarop buitenlandse verkiezingen in deze landen
en in Nederland worden georganiseerd. Tijdens deze contactmomenten kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

informatie worden uitgewisseld, met als doel de verkiezingen zo goed
mogelijk te laten verlopen.
Vraag 6
Klopt het dat in voorgaande jaren Nederlanders met een Turkse achtergrond
hun stem konden uitbrengen op Turkse consulaten of per post? Zo ja,
waarom gebeurt dat niet meer? Hoe beoordeelt u dit?
Antwoord 6
De afhuur van externe locaties voor het faciliteren van buitenlandse
verkiezingen in Nederland is niet ongebruikelijk. Bij de organisatie van de
Turkse presidentiële en parlementaire verkiezingen in 2018 is ook gebruikgemaakt van externe locaties zoals evenementenzalen en sporthallen en kon
niet worden gestemd op de Consulaten-Generaal. Het is derhalve niet
ongebruikelijk dat de Turkse verkiezingen plaatsvinden op een externe locatie.
Het kabinet beschikt niet over informatie waaruit blijkt in hoeverre er bij
voorgaande verkiezingen gebruik is gemaakt van stemmen per post.
Vraag 7
Klopt het dat de Turkse overheid Nederlandse congrescentra heeft afgehuurd
om verkiezingen te organiseren? Hoe beoordeelt u dit? Klopt het dat bij
andere buitenlandse verkiezingen in Nederland gewoon via de post wordt
gestemd door Nederlanders met een dubbele nationaliteit? Waarom worden
de Turkse verkiezingen niet op dezelfde wijze georganiseerd?
Antwoord 7
De Turkse vertegenwoordigingen hebben verschillende locaties (genoemd in
het antwoord op vraag 2, 3 en 10) afgehuurd voor de organisatie van het
stemproces voor de Turkse verkiezingen van 2023.
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 2, 3 en 10 zijn de vertegenwoordiging(en) van dit land in Nederland verantwoordelijk voor de organisatie van buitenlandse verkiezingen. Het Rijk stelt in beginsel geen voorwaarden
aan de wijze waarop het stemproces wordt ingericht. Het staat hen vrij om
verkiezingen naar eigen inzicht te organiseren. Wel dient er sprake te zijn van
goed overleg met het lokaal bevoegd gezag met het oog op een veilig en
ordentelijk verloop van het stemproces. Bij de organisatie van de Turkse
presidentiële en parlementaire verkiezingen in Nederland was hiervan sprake.
Vraag 8
Hoe worden de Turkse verkiezingen in buurlanden met vergelijkbare Turkse
gemeenschappen georganiseerd? Hoe beoordeelt u dit ten opzichte van de
organisatie in Nederland?
Antwoord 8
In buurlanden zijn de Turkse verkiezingen op vergelijkbare wijze georganiseerd. Ook in deze landen kon er op verschillende locaties worden gestemd
en geldt dat de diplomatieke en/of consulaire vertegenwoordiging in het
desbetreffende land de verkiezingen organiseerden.
Vraag 9
Wie dragen de kosten voor het organiseren van de Turkse verkiezingen in
Nederland? In hoeverre is het Rijk hier financieel bij betrokken? Hoe is dit in
omringende landen geregeld?
Antwoord 9
De kosten voor de organisatie van buitenlandse verkiezingen in Nederland
zijn voor rekening van de vertegenwoordiging(en) van het desbetreffende
land in Nederland. Dit geldt ook voor de organisatie van de Turkse presidentiële en parlementsverkiezingen van 2023.
Vraag 11
Er wordt gesteld dat in de RAI Amsterdam tijdens de vorige stemronde
jassen zijn gevonden van de Turkse politie/speciale eenheden; kunt u dit
verifiëren? Zo ja, hoe beoordeelt u dit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Er zijn ons geen aanwijzingen bekend die in de richting van het gestelde
wijzen. Dit bericht kan derhalve niet worden geverifieerd.
Vraag 12
Bent u ervan op de hoogte dat er sinds een aantal jaar geen campagne meer
mag worden gevoerd door buitenlandse politici voor de verkiezingen in
Nederland? Zo ja, in hoeverre is daar nu op gehandhaafd in aanloop naar de
Turkse verkiezingen in Nederland dit jaar?
Antwoord 12
In 2021 introduceerde het kabinet de algemene lijn op het gebied van
campagne activiteiten in Nederland van vertegenwoordigers van een
buitenlandse overheid.2 Voor buitenlandse overheidsfunctionarissen geldt een
meldplicht om campagne-activiteiten op Nederlands grondgebied te mogen
ontplooien. Binnen drie maanden voorafgaand aan verkiezingen in derde
landen zijn niet-EU overheidsfunctionarissen niet welkom om campagne te
voeren in Nederland. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft deze
regelgeving op verschillende momenten onder de aandacht gebracht van de
Turkse autoriteiten, zowel in Ankara via de Nederlandse Ambassade als in
gesprekken met de Turkse ambassadeur in Nederland.
Vraag 13
Is er zicht op beïnvloeding rond de Turkse verkiezingen vanuit Turkije zoals
het sturen van brieven met stemadvies zoals bij vorige verkiezingen het geval
was? Zo nee, waarom niet? Welke concrete maatregelen zijn er in de
afgelopen maanden genomen om buitenlandse beïnvloeding/inmenging ten
behoeve van de Turkse verkiezingen te voorkomen?
Antwoord 13
Het kabinet acht het van belang dat verkiezingen in Nederland ongestoord
kunnen verlopen. Alle Nederlandse burgers moeten in staat zijn om in
vrijheid keuzes te maken over de inrichting van hun leven. Om grip te houden
op mogelijke beïnvloeding heeft het kabinet diverse gesprekken gevoerd met
de Turkse autoriteiten over de algemene lijn op het gebied van campagneactiviteiten zoals verwoord in antwoord 12. Ook is aangegeven dat het geven van
persoonlijk stemadvies door de Turkse overheid aan Nederlanders met een
Turkse achtergrond niet wenselijk is in welke vorm dan ook, zoals toegezegd
in eerdere antwoorden op Kamervragen van Becker en Rajkowski (beiden
VVD).3
Daarnaast heeft onderzoeksinstituut Clingendael een onderzoek uitgevoerd
naar het ervaren diasporabeleid van Turkije onder Turkse-Nederlanders
voorafgaand aan de verkiezingen. Dit onderzoek zal worden hervat na afloop
van de verkiezingen. Het eerste deel van dit onderzoek is op 24 april jl.
gepubliceerd. Naar verwachting zal het tweede deel eind 2023 worden
opgeleverd.
Tevens zijn er vanuit het veiligheidsdomein gesprekken gevoerd met
gemeenten die een grote Turks-Nederlandse gemeenschap kennen. In deze
gesprekken is stilgestaan bij de mogelijke lokale impact van de verkiezingen
in Turkije en het herkennen van eventuele signalen van ongewenste
buitenlandse inmenging. Ook het Ministerie van SZW heeft in het kader van
de sociale stabiliteit een rondgang langs verschillende Turks-Nederlandse
organisaties gemaakt waarbij ook de verkiezingen in Turkije aan bod zijn
gekomen. Tevens heeft de Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS) van het
Ministerie van SZW in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut
kennissessies voor gemeenteambtenaren en professionals georganiseerd, om
inzicht te bieden in de diversiteit van de Turks-Nederlandse gemeenschappen
en handelingsperspectieven te delen over het voorkomen van maatschappelijke spanningen en polarisatie.

2
3

Brief aan parlement (overheid.nl).
https://open.overheid.nl/repository/ronl-ced8777995e44f4a9faa979ae0c42165a9780b5b/1/pdf/
antwoorden-kamervragen-over-het-bericht-erdogans-trolle-schworen-sich-auf-wahlkampfein.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 14
Hoe staat het met het onderzoek naar de vechtpartijen in de RAI Amsterdam?
Wordt hierbij ook specifiek onderzoek gedaan naar geluiden van intimidatie,
beïnvloeding en bedreiging? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Zoals burgemeester Halsema heeft gemeld tijdens het mondelinge vragenuur
in de Amsterdamse gemeenteraad op 10 mei jl., heeft de politie in kaart
gebracht wat is voorgevallen bij de RAI Amsterdam in de nacht van 7 op
8 mei, zoals vaker gebeurt bij dergelijke incidenten. In de Amsterdamse
driehoek is een feitelijk overzicht besproken. Deze bespreking heeft niet geleid
tot nader onderzoek. De politie doet op dit moment geen specifiek onderzoek
naar intimidatie, beïnvloeding en bedreiging. Mocht er van deze feiten
aangifte worden gedaan, dan zal er onderzoek plaatsvinden.
Vraag 15
In hoeverre wordt geanticipeerd op de uitslag van de tweede stemronde van
de Turkse verkiezingen? In hoeverre worden hier, naar aanleiding van de
vechtpartijen in de RAI Amsterdam, maatregelen genomen?
Antwoord 15
Het kabinet kan geen uitspraken doen over specifieke veiligheidsmaatregelen
die al dan niet zijn genomen in anticipatie op de uitslagen van de tweede
stemronde. Wel kan worden aangegeven dat het Ministerie van SZW in
contact is en blijft met gemeenten, gemeenschappen en professionals, zoals
in aanloop naar de verkiezingen is gedaan, en dit ook na afloop van de
verkiezingen zal blijven doen.
Vraag 16
Bent u het eens dat het verstandig is, gezien de recente gebeurtenissen, om
de tweede stemronde te laten plaatsvinden bij Turkse consulaten of per post
zoals in voorgaande jaren ook gebeurde? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u
bereid om dit te bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 16
Het kabinet vindt het onacceptabel als spanningen of tegenstellingen uit
Turkije naar Nederland worden geëxporteerd, of onrust veroorzaken tussen
groepen in Nederland. Dit geldt ook voor spanningen gerelateerd aan
buitenlandse verkiezingen. De inrichting van het stemproces, waaronder de
wijze waarop kan worden gestemd, zoals fysiek of per post, behoort tot de
verantwoordelijkheid van het organiserende land. Daarnaast kent Nederland
de onder vraag 12 genoemde algemene lijn op het gebied van campagne
activiteiten in Nederland van vertegenwoordigers van een buitenlandse
overheid4 om op deze wijze te proberen spanningen te minimaliseren.
Vraag 17
Bent u bereid om vragen de vragen 2, 7, 10, 15 en 16 te beantwoorden voor
de tweede stemronde van start gaat op 20 mei 2023?
Vraag 17
Bent u bereid om vragen de vragen 2, 7, 10, 15 en 16 te beantwoorden voor
de tweede stemronde van start gaat op 20 mei 2023?

4

Brief aan parlement (overheid.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5