29
Wijziging van de Wet verbod op kolen
bij elektriciteitsproductie in verband
met beperking van de CO2-emissie
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet verbod op kolen
bij elektriciteitsproductie in verband met beperking van de
CO2-emissie ( 35668 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met de beperking van de
CO2-emissie (35668). Een hartelijk woord van welkom aan
de minister van Economische Zaken en Klimaat. Fijn dat u
bij ons bent. We hebben u hier nog weinig mogen zien in
deze functie, dus wat zal ik zeggen: dat kan vaker! Fijn dat
u bij ons bent. We hebben maar liefst twaalf sprekers van
de zijde van de Kamer, die redelijk forse spreektijden hebben aangevraagd. We nemen er dus eens lekker de tijd
voor.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
De eerste spreker van de zijde van de Kamer is de heer
Boucke van de fractie van D66. Hij heeft tien minuten
spreektijd. Het woord is aan hem.

De heer Boucke (D66):
Dank u wel, voorzitter. Voor ik mijn betoog begin, wil ik
degenen die vandaag hun maidenspeech houden heel veel
succes toewensen. Het gaat om twee gewaardeerde collega's zo meteen.
Voorzitter. Ons huis staat in brand. We moeten in actie
komen. We hebben wereldwijd afspraken gemaakt om onze
CO2-uitstoot terug te dringen. Met de wet die de minister
voorstelt, kunnen we een belangrijke stap zetten en komen
we ook in actie. Maar het einddoel is nog niet in zicht: het
tegengaan van klimaatverandering. Het is wat D66 betreft
echt heel pijnlijk dat een rechterlijke uitspraak nodig was
om het kabinet aan de eigen doelen te houden. D66 is heel
duidelijk: we hadden liever gezien dat de rechter er helemaal
niet aan te pas hoefde te komen. De doelen moeten we
halen en de Nederlander moet erop kunnen vertrouwen
dat dat gebeurt. De zorgen van de klimaatstakers en van
de Grootouders voor het Klimaat moeten we ter harte
nemen. Wat voor signaal geven we af aan de volgende
generatie, de jongeren, waar we het voor doen? Ik sprak
vorige week de klimaatstakers. Hun zorgen over de gevolgen van klimaatverandering voor hun toekomst zijn groot.
Zij vragen de politiek om in actie te komen. Dat zijn wij met
elkaar in deze zaal.
Voorzitter. Dit kabinet is demissionair, maar klimaatverandering is niet demissionair. D66 heeft dit kabinet in de
groene stand gezet, maar het is niet voldoende. De hele
wereld gaat nu voor klimaatactie. Joe Biden, aan de andere
kant van de oceaan, rolt het ene na het andere ambitieuze

Tweede Kamer

miljardenprogramma uit. Duitsland kreeg een rechterlijke
tik op de vingers en heeft dit zo snel als mogelijk omgezet
naar actie: 65% in 2030 en klimaatneutraal in 2045. Dat
hebben ze binnen een week besloten. Ambitieus klimaatbeleid is de toekomst. We moeten nu inzetten op groen herstel.
Voorzitter. Gisteren tikte de CO2-prijs voor het eerst in de
geschiedenis boven de €50 per ton aan. Ik heb jarenlang
mogen werken in Brussel aan dit Europese systeem. Het
succes was niet altijd even zichtbaar. Er gingen zelfs stemmen op om ermee te stoppen, maar we hebben doorgezet.
Want voor het oplossen van complexe problemen zijn er
geen quick fixes. Met een sterk stijgende CO2-prijs is de
urgentie voor compensatie van energiebedrijven steeds
kleiner. Dat is de winst van dit systeem. Met welke CO2prijs heeft de minister rekening gehouden bij het opstellen
van dit wetsvoorstel, en is dat nog een reëel uitgangspunt?
Want de prijs is de afgelopen weken heel hard gestegen.
Twee. Hoe wil de minister overcompensatie voorkomen?
Kiest de minister voor het werken met forwardprijzen en,
als dat zo is, waarom? Is de minister het met mij eens dat
het algemeen belang beter gediend is bij het werken met
compensatie achteraf op basis van reële prijzen? Want laat
mij duidelijk zijn: D66 wil niet te veel gaan betalen aan
compensatie, helemaal niet nu de CO2-prijs stijgt. Een derde
vraag bij dit blokje aan de minister is: worden bij de
beperking van het stoken van kolen de bijbehorende ETSrechten uit de markt gehaald omwille van de integriteit van
ons Europese systeem?
Voorzitter. De groei van zon en wind gaat razendsnel. De
prijs van CO2 stijgt; ik zei het net al. Het heeft dan ook geen
zin om die roetzwarte kolencentrales te blijven subsidiëren.
De al toegezegde subsidie op de bijstook van biomassa is
een financieel infuus voor kolencentrales, waar we op termijn van af moeten. Er zijn steeds meer betrouwbare schone
alternatieven voor energieopwekking. Daar moeten wij werk
van maken. Kan de minister bevestigen dat de bijstook van
biomassa eindig is en, zo ja, per wanneer?
Voorzitter. Het voornemen is nu om in 2030 alle kolencentrales te sluiten. Dit moet wat ons betreft sneller. Met de
snelle groei van zonne- en windenergie in Nederland en de
steeds sneller stijgende CO2-prijs kunnen we sneller afscheid
nemen van de kolencentrales, maar om dat te bereiken
hebben we politiek leiderschap nodig en een veel snellere
uitrol van windparken op zee. Het rapport opgesteld onder
leiding van Laura van Geest spreekt over 10 gigawatt als
we in 2021 met de voorbereidingen beginnen. Afgelopen
zondag, 9 mei, was het Europadag. Dan staan we stil bij
wat Europa ons gebracht heeft, zoals een Europese prijs
op vervuiling. Wanneer die CO2-prijs stijgt, wordt de businessprijs voor fossiele energie, zoals kolencentrales, steeds
slechter.
Dat brengt mij bij de volgende drie punten. Ten eerste vraag
ik de minister hoe hij zich gaat inzetten voor een snellere
sluiting van de kolencentrales, zodat die centrales niet alleen
in Nederland sluiten maar in heel Europa. Ten tweede zijn
de onderhandelingen gaande voor de sluiting van de Rotterdamse kolencentrale Riverstone. Voor D66 is het duidelijk: eenmaal gesloten, blijft gesloten. Op welke wijze voorkomt de minister dat Riverstone toch weer in handen komt
van een of andere durfkapitalist? Ten derde moeten we
zorg dragen voor de medewerkers van Riverstone. We

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-1

moeten ze verder helpen aan een nieuwe, toekomstbestendige baan, met behulp van een sociaal plan en in overleg
met de werknemers. Is de minister al in gesprek met de
werknemers en de werknemersorganisatie over een sociaal
plan voor de werknemers van Riverstone? Daar krijgt onze
fractie graag duidelijkheid over.
Voorzitter. Met de sluiting van de kolencentrales zijn we er
nog niet. Dit kabinet en deze minister zijn demissionair,
maar klimaatverandering is niet demissionair. Wat gaat de
minister nog meer doen? Want we hebben de dure plicht
aan de volgende generaties om echt werk te maken van
ambitieus klimaatbeleid, werk te maken van de verdere
uitrol van zon en wind, werk te maken van de ontwikkeling
van duurzame en innovatieve technieken en werk te bieden
aan jongeren met een echte, toekomstbestendige groene
baan. We hebben juist nu de kans om werk van werk te
maken. Met de miljarden aan herstelgelden uit binnen- en
buitenland kunnen we bouwen aan die groene economie
van de toekomst.
Vanochtend stond MVO Nederland hier bij ons op de stoep.
Zij zeiden tegen ons dat ondernemers die nu al duurzaam
ondernemen sterker de klappen van de coronacrisis doorstaan. Dat gunnen we elke ondernemer. Daarom vraag ik
de minister hoe hij nationale, internationale en Europese
middelen inzet om groener en dus sterker uit deze crisis te
komen. We stappen af van kolen en hebben nieuwe energiebronnen nodig. Hoe gaat de minister schone energieopwekking versnellen? Pak juist nu de kansen van versnelling
van windenergie op zee, luidt mijn advies aan de minister.
Er ligt een kans van 10 gigawatt, bijvoorbeeld in het noorden van Nederland. Ten slotte vraag ik de minister om in
gesprek te blijven met de stichting Urgenda. Ik roep ook de
demissionaire premier op om snel in gesprek met hen te
gaan. Ik had heel graag gezien dat er een plenair debat
kwam met de minister-president, maar mijn oproep aan de
premier staat.
Voorzitter, ter afronding.
De voorzitter:
Eerst even een vraag van mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wilde even naar Rotterdam gaan met de heer Boucke,
want daar werken mensen bij de Onyxcentrale. U noemt
dat de Riverstonecentrale, maar dat is de naam van de
aandeelhouder die dat daar heeft gekocht voor 50 miljoen,
en nu 238 miljoen heeft aangevraagd om de Onyxcentrale
te sluiten. Wat vindt de D66-fractie van die verhouding?
De heer Boucke (D66):
Rotterdam gaat me heel na aan het hart. Het is de stad waar
ik al heel lang woon. De banen van de mensen in Rotterdam
gaan me ook heel erg aan het hart. Ik zet in op vergroening.
Dat staat ook in het D66-verkiezingsprogramma. Ik vind ook
dat die vergroening op een hele slimme manier moet
gebeuren. Daarom houd ik een pleidooi om de CO2-prijs
omhoog te krijgen. Het gaat al de goeie kant op, en wat mij
betreft gaat die prijs nog verder omhoog. Wat je krijgt als
de CO2-prijs omhooggaat, is dat de markt zelf zijn werk gaat
doen en dat we helemaal geen compensatiemaatregelen

Tweede Kamer

hoeven te treffen. Dat gaat dan door de markt betaald
worden. Dat is wat D66 betreft hoe het moet gaan.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar voor de vrijwillige sluiting van deze centrale is wel
een subsidie aan deze minister gevraagd van 238 miljoen.
Toen deze aandeelhouders vier centrales kochten, betaalden
ze daar 200 miljoen voor. Dus ik vroeg naar die verhouding.
Ik vroeg niet naar wat uw verkiezingsprogramma zegt, maar
naar wat u ervan vindt dat deze regering nu kijkt naar een
subsidie van 238 miljoen. Op die verhouding is geen antwoord gekomen. Laat ik daar dan de volgende vervolgvraag
op stellen. Hoort daar niet bij dat het personeel, als die
centrale sluit, in ieder geval op een goede manier van werk
naar werk of met een sociaal plan geholpen wordt? Wat
vindt D66 daarvan?
De heer Boucke (D66):
Ik noemde net al in mijn betoog dat D66 een goed sociaal
plan wil voor alle werknemers die getroffen worden door
de sluiting van kolencentrales. Dat hebben we met de
Hemwegcentrale gedaan en wat mij betreft gaan we dat
ook doen met élke andere centrale die in de komende tijd
gaat sluiten; vandaar ook mijn vraag aan de minister hierover. Mevrouw Leijten, u treft mij aan uw zijde als het gaat
om een goed sociaal plan voor de mensen die hun baan
dreigen kwijt te raken.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat vind ik heel goed om te horen. Ik heb daar schriftelijke
vragen over gesteld en die zijn een uur of twee voor de start
van het debat beantwoord. De minister is niet betrokken
bij die gesprekken. Hij wacht wel af. Ik ben bij een werkonderbreking geweest van het personeel en ook van de toevoerketen. Er is geen gesprek mogelijk, en de aandeelhouder Riverstone heeft geen geld over voor een goed sociaal
plan. Dus ik hoop dan ook op steun van D66 voor het
amendement om het bestaan van zo'n kolenfonds, zoals
dat is gaan heten, wettelijk vast te leggen, zodat werknemers bij het sluiten van een kolencentrale goed geholpen
worden. De minister kijkt namelijk wel naar een subsidieaanvraag van bijna 250 miljoen, maar hij bekommert zich
eigenlijk niet om die werknemers.
De heer Boucke (D66):
Ik wacht de antwoorden van de minister af, en ik kijk met
alle graagte naar teksten van de SP.
De heer Kops (PVV):
Klimaatpartij D66 is aan het woord. Er wordt heel veel
hoogdravende taal gebruikt over klimaatverandering en
dat we daar wat tegen moeten doen voor onze kinderen.
Het is natuurlijk altijd een zwaktebod als je in zo'n politieke
discussie kinderen erbij haalt, maar goed. Het is wel een
wat weinig concreet verhaal. Nederland is wereldwijd verantwoordelijk voor slechts 0,35% van alle CO2-uitstoot. Ik
wil graag van D66 horen wat dan nu het effect is van dit
wetsvoorstel, want daar gaat het concreet over: het beperken van de productie van de kolencentrales tot 35%. Wat
doet dat dan wereldwijd met de temperatuur van de aarde?
Kan D66 daar even een rekensom bij maken, alstublieft?

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-2

De heer Boucke (D66):
Ik ben heel blij dat we hier vandaag staan, want wij zorgen
er vandaag voor dat wij de Staat houden aan de afspraken
die zijn gemaakt. Die afspraken hebben we niet zomaar
gemaakt. Die afspraken hebben we gemaakt omdat we een
leidende rol in de wereld willen spelen in de strijd tegen
klimaatverandering. Dat doen we door hierover nationaal,
internationaal en met name ook in Europees verband
afspraken te maken. Al die afspraken moeten ertoe leiden
dat we binnen de 1,5°C- of 2°C-doelstelling blijven. Daar
zetten we op in als D66.
De heer Kops (PVV):
Dat is natuurlijk totaal geen antwoord op de vraag. We
behandelen hier een wetsvoorstel, een wijziging van de
Wet verbod op kolen. De kolencentrales gaan al allemaal
dicht in 2030. Dat is nogal wat. Een behoorlijk ingrijpend
wetsvoorstel ligt er nu weer voor. Dan vraag ik gewoon
heel concreet aan D66: wat is het effect van dit wetsvoorstel
op de wereldwijde ontwikkeling van de temperatuur van
de aarde? Dat is gewoon een hele concrete vraag. Want
daar is het toch allemaal om te doen, zou je zeggen:
tegengaan van klimaatverandering. Dat zegt de heer Boucke
zelf ook. Conclusie: hij heeft dus eigenlijk geen idee, gewoon
geen idee. Zo gaat het wel vaker in een klimaatdiscussie:
gewoon geen idee. Daarvoor wordt dan onze betrouwbare,
stabiele energievoorziening gewoon tot de grond toe
afgebroken. Dat is toch geen manier? Nota bene uw partijleider heeft het over "doen of doodgaan". Klimaatverandering, daar moeten we iets tegen doen, want anders gaan
we allemaal dood. Kunt u dan misschien die uitspraak even
concretiseren? Wat moeten we daaronder verstaan?
Gewoon even wat concreter. Het is allemaal zo vaag.
De heer Boucke (D66):
Wij bespreken hier vandaag een wetsvoorstel om ervoor
te zorgen dat we 25% reductie de komende jaren ook echt
halen. Daar zijn we nog niet. Daar spreken we hier vandaag
over. Over die cijfers wil ik het vandaag met de minister
hebben. Ik heb een flink aantal vragen aan de minister. Dit
wetsvoorstel moeten wij doen, maar mijn vragen zijn erop
gericht of het voldoende is. Dat is de onderliggende vraag.
Daar zal de minister zo meteen antwoord op geven. Daar
ben ik heel benieuwd naar.
De heer Kops (PVV):
Heel veel vragen stellen, dat is natuurlijk allemaal prima.
Maar ik mag toch aannemen dat D66 zelf ook een idee
heeft? De partij maakt nota bene deel uit van dit demissionaire kabinet. U heeft dit wetsvoorstel praktisch medeingediend. Nogmaals, gewoon concreet: wat gaat dit
wetsvoorstel dan doen? De Staat heeft zelf in de Urgendarechtszaak al aangegeven — als u de cijfers niet kent, zal ik
die maar even noemen — dat de extra CO2-reductie zoals
bevolen door de rechter leidt tot een mindere opwarming
van de aarde van 0,000045°C in 2100. Het is niet eens te
meten. Kunt u daar dan eens op ingaan? Het is toch allemaal
volstrekte flauwekul waar we hier mee bezig zijn? En daarvoor wilt u dus onze stabiele energievoorziening compleet
afbreken, en de kolencentrales sluiten? Daar werken duizenden mensen, die gewoon allemaal op straat komen te staan.
Mensen zijn dadelijk gewoon echt hun baan kwijt, uiterlijk
over negen jaar. En dat doet u allemaal voor die 0,000045°C,

Tweede Kamer

die ik u ook nog eens moet voorzeggen, omdat u zelf geen
idee heeft. Het is echt verschrikkelijk.
De heer Boucke (D66):
Mag ik nog reageren, voorzitter? Dank je wel. Waar D66
voor staat, is groene banen. Dus die banen waar meneer
Kops het over heeft, daar gaan we groene banen van
maken, mét een goed sociaal plan. Wij gaan ervoor zorgen
dat Nederland leider blijft in de strijd tegen klimaatverandering, maar dat kunnen we niet alleen. Dat moeten we in
Europa doen. En daar hebben we ons de afgelopen vier
jaar voor ingezet. Dat we meneer Kops niet aan onze zijde
treffen, vind ik heel spijtig, maar ik hoop dat we dit met het
deel van de Kamer dat het wel wil, de komende jaren zullen
doen.
De heer Kops (PVV):
Mag ik nog één vraag stellen?
De voorzitter:
Nee, we gaan naar de heer Van Raan.
De heer Kops (PVV):
Kort.
De voorzitter:
Nee, ook niet kort. De heer Van Raan.
De heer Van Raan (PvdD):
Ik ben blij dat D66 zulke ambitieuze woorden uitspreekt: "de
wereld staat in brand" en "urgentie". Dit is niet het moment
om terug te kijken op wat het huidige kabinet met D66
gedaan heeft, maar wel om vooruit te kijken. En dan wil ik
me even richten op biomassa. Uw voorganger heeft een
hoop van de vragen die u nu stelt, al beantwoord. Wanneer
loopt het af? Hoeveel is het? Dat is al bekend. En voor zover
het u nog niet bekend is: tot 2032 gaat er nog iets van 9
miljard euro aan subsidie naar biomassa. Dat is vergeven.
Wat gaan we doen om dat te stoppen? Hoever is D66 bereid
te gaan? Dat is vraag een.
De heer Boucke (D66):
Allereerst heb ik een paar vragen aan de minister gesteld.
Ik wacht de antwoorden af, maar ik wil wel van de gelegenheid gebruikmaken om te vertellen waar D66 voor gaat. En
dat is: vol inzetten op wind, met name wind op zee, en ook
zo veel mogelijk op zonne-energie. We zullen waarschijnlijk
meer nodig hebben, maar daar kom ik later nog op terug,
waarschijnlijk in de tweede termijn. Dan kunnen we inderdaad afstappen van de kolencentrales en van het bijstoken
van biomassa.
De heer Van Raan (PvdD):
Ik noemde net een bedrag van 9 miljard euro, en mijn vraag
was hoever D66 daarvoor gaat. Dat gaan we dan zien.
Dan vraag twee. D66 heeft de afgelopen tijd een hele goede
beweging gemaakt met betrekking tot biomassa, en is ook

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-3

tot de conclusie gekomen dat we daar zo snel mogelijk
vanaf moeten. De minister wil dat nog niet. Is D66 al wel
bereid om, zoals bijvoorbeeld ook gebeurt bij de luchtvaart,
alvast de uitstoot die biomassa met zich meebrengt te gaan
meten? Zo weten we wel wat het is, ook al zegt Europa dat
het neutraal is.
De heer Boucke (D66):
Ik kreeg net een compliment van de heer Van Raan. Dank
je wel. Ik wacht, nogmaals, eerst de antwoorden van de
minister af. Daarna zullen we kijken naar mogelijke teksten
die u heeft.
De voorzitter:
Prima. U rondt af.
De heer Boucke (D66):
Voorzitter, ter afronding. Er is een crisis die onze wereld,
onze gezondheid en onze economie in gevaar brengt. Dat
is de klimaatcrisis. En dat kunnen we voorkomen, maar dan
moeten we wel voorop durven lopen, hier in Nederland en
in Europa. En als de politiek zich aan haar eigen afspraken
houdt, hoeft er geen rechter meer aan te pas te komen. In
de vorige Kamerperiode hadden tien van de dertien partijen
een akkoord op het sluiten van de kolencentrales in 2030.
Daarom roep ik alle partijen nu op om weer net zo eensgezind politieke actie te laten zien, en samen te bouwen aan
het groene herstel.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. Dit is een bijzondere bijeenkomst, want we
hebben maar liefst drie maidenspeeches. Ja, hoe mooi kun
je het krijgen, zeg ik weleens. En de eerste is die van de
heer Erkens van de fractie van de VVD. Hij gaat ons twaalf
minuten bijpraten. U weet hoe het gaat: u kunt niet interrumperen en de heer Erkens heeft ongetwijfeld ook een
mooi persoonlijk woord voor ons. Luister en huiver.

De heer Erkens (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Toen ik 6 jaar oud was, was ik samen
met mijn moeder — een persoonlijke noot, zoals u al zei —
op bezoek bij mijn oma in Heerlen. Vanaf het balkon van
haar galerijflat zag je, zoals ze toen nog vrij respectloos
genoemd werden, de heroïnehoertjes tippelen op de
straathoek, overdag. Op weg naar het busstation zei mijn
moeder nog tegen me dat ik op de stoep moest blijven
lopen. Je wilt niet dat je 6-jarige zoontje in een gebruikte
drugsnaald stapt. De junks waren in de honderden in de
jaren negentig in Heerlen. Hoe kon het zover zijn gekomen?
Om dat te begrijpen, moeten we teruggaan naar Kerkrade
in het geboortejaar van mijn vader, 1960. Kerkrade, mijn
stad, en de regio eromheen, de mijnstreek, dreef op het
zwarte goud, de steenkolenmijnen. In Kerkrade werkten de
kompels vaak honderden meters onder de grond. In sommige wijken was zelfs 80% van de mannen werkzaam in de
mijnen. Er waren werknemers vanuit de hele wereld naar
Kerkrade getrokken om daar in de mijnen te werken. Het

Tweede Kamer

werk was uiteraard ook erg gevaarlijk en ongezond. Daarnaast hadden kerk, overheid en mijnbouw een ijzeren grip
op de samenleving in die tijd. Maar het waren ook trotse
gemeenschappen. Je haalde je pak suiker bij de buren. De
tuintjes waren goed verzorgd. De sociale saamhorigheid
en de lokale trots waren groot. In Heerlen was de welvaart
in die tijd ook enorm. Heerlen was toen de rijkste en
modernste stad van Nederland. Er liepen nergens meer
mensen met bontjassen rond. Dat was toen nog de standaard voor rijkdom. Dit was de situatie toen mijn vader
geboren werd in 1960.
Echter, de kolenmarkt veranderde snel, waardoor de Limburgse kolen minder aantrekkelijk werden op de wereldmarkt. Op 17 december 1965 kondigde minister Den Uyl de
sluiting van de mijnen aan. De bedoeling was dat er vervangend werk zou komen. Er ging dan ook veel geld naar de
mijnstreek. Vanuit goede intenties, maar met onvoldoende
oog voor resultaat. De uitkomst liet zich raden: er gingen
ongeveer 75.000 banen verloren; 75.000 banen op een
gebied van 20 bij 40 kilometer. Alle steun ten spijt kwamen
daar ongeveer 10.000 banen voor terug, waarvan minder
dan de helft voor de oud-mijnwerkers. Er werd wel een klein
groepje mensen heel rijk van de subsidiepot, maar niet de
gewone werknemers in de regio. De mijnwerkers zelf zaten
werkloos thuis, soms met stoflongen. Dat is een afgrijselijke
aandoening waarbij je langzaamaan geen lucht meer krijgt.
Het verval zette in en 30 jaar na de mijnsluiting, toen ik als
jong jochie door Heerlen liep, was het dieptepunt wel
bereikt. Het historisch centrum van Heerlen was gesloopt,
de werkloosheid was enorm in de regio, de sociale problematiek — alcoholisme, drugsmisbruik, misdaad — liep
gigantisch uit de klauwen en het vertrouwen in de politiek,
maar ook in elkaar, was tot een treurig dieptepunt gedaald.
Moedeloze armoede en werkloosheid die van generatie op
generatie werd doorgegeven in sommige wijken: dat was
het resultaat van die mooie intenties van toen.
Hoewel de littekens nog altijd zichtbaar zijn, is het vooruitzicht in de regio gelukkig aan het verbeteren. De regio
krabbelt de laatste jaren weer op. Er is meer werk, jongeren
trekken terug naar de regio door de relatief betaalbare
woningprijzen en DSM en Chemelot doen het goed. Regio,
provincie en gemeenten werken hard aan de toekomst.
Zoals mijn regio een transitie doormaakt, zo geldt dat ook
voor ons klimaat- en energiebeleid, de zogeheten klimaattransitie. Het is aan ons om te werken aan de toekomst. Het
is aan ons om dit land beter achter te laten voor de volgende generaties. Zoals de sluiting van de Limburgse
kolenmijnen onvermijdelijk en noodzakelijk was, geldt dat
ook voor de klimaattransitie. Echter, om de enorme opgave
die de klimaattransitie is goed te doorlopen, moeten we
lessen trekken uit het verleden. Lessen uit de mijnsluiting
en de gevolgen daarvan. Lessen die bij mij als kind uit de
mijnstreek tot in mijn haarvaten zitten. Het draait om de
volgende vraag: wie betaalt de prijs voor en wie verdient
aan de verandering? Ondanks alle goede intenties en
geldstromen vanuit de overheid betaalde de mijnstreek een
hoge prijs. De regio heeft decennia nodig gehad om weer
op te krabbelen. Deze fout mag niet worden gemaakt bij de
klimaattransitie. Het mag niet zo zijn dat de lasten alleen
terechtkomen bij de mensen thuis of in een specifieke regio.
Het mag niet zo zijn dat de kloof tussen Randstad en regio
hierdoor groter wordt. We moeten deze transitie samen als
één land doormaken. Dat vergt meer dan een politiek met

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-4

mooie intenties. Het vergt een politiek die is gericht op het
resultaat, een politiek die doet wat werkt. Op dat resultaat
mogen de mensen thuis ons uiteindelijk ook afrekenen,
want daarom zitten we hier.

Welke maatregelen neemt de minister als de werkgelegenheid toch op korte termijn onder druk komt te staan?

Voorzitter. Als trots kind uit de mijnstreek, uit Kerkrade, heb
ik zelf gezien en ervaren dat goede intenties alléén een
negatieve uitwerking kunnen hebben op een regio en wat
de gevolgen daarvan zijn. Ik zal er daarom dag in, dag uit
voor knokken dat de mensen thuis kunnen meeprofiteren
van de kansen die deze transitie biedt. Ik zal ervoor knokken
om dat te doen wat nodig is en om dat te doen wat werkt
voor iedereen. En dat is dat we ons land en deze wereld
beter achterlaten voor de volgende generaties op een
manier die kansen biedt voor ons allemaal.

De voorzitter:
Dank u wel. Dat is nou een maidenspeech. Een mooi persoonlijk verhaal gecombineerd met een stukje beleidsanalyse! Je kon een speld horen vallen. Elke voorzitter zal gek
op u zijn, omdat u zich ingeschreven heeft voor twaalf
minuten, maar u er maar acht heeft opgebruikt. Als u dat
voortaan blijft doen, zult u heel populair worden bij de
voorzitter van dienst.

Voorzitter. De wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met beperking van de
CO2-emissie ligt vandaag voor. De laatste stapjes op de weg
van de steenkool zijn ingezet; van het zwarte goud, zoals
we het toen noemden. De VVD staat positief tegenover de
voorgestelde wetswijziging, omdat we moeten voldoen aan
het Urgenda-vonnis alsook aan onze bredere klimaatambities richting 2030 en 2050. De beperking van het gebruik
van kolen bij de elektriciteitsproductie lijkt een logische
maatregel om daar snel resultaat te boeken.
Voorzitter. Ik heb wel nog een aantal zorgen waar ik graag
een reactie van de minister op zou willen krijgen. Ten eerste
stelt de minister in de memorie van toelichting dat dit
wetsvoorstel gevolgen kan hebben voor de prijs die burgers
en bedrijven betalen voor hun elektriciteitsgebruik. De
minister verwacht een mogelijke marginale stijging. Hoe
gaat de minister dit in de gaten houden? Hoe zorgt de
minister ervoor dat de energieprijzen voor de mensen thuis
betaalbaar blijven? Welke maatregelen treft de minister
indien de elektriciteitsprijzen zouden stijgen door deze
wetswijziging? Ten tweede lezen wij in de nota naar aanleiding van het verslag dat het gat dat de kolencentrales achterlaten, wordt opgevangen door Nederlandse gascentrales,
door de lage gasprijs. Dat is positief, want die zijn schoner.
Daarnaast bestaat er de kans dat we een deel van onze
elektriciteit uit het buitenland halen ter vervanging. Verwacht de minister dat hier ook vervuilende Duitse bruinkoolcentrales tussen zitten? Hoe wordt voorkomen dat de productie in Nederland wordt overgenomen door vervuilendere
buitenlandse centrales, zoals de bruinkoolcentrales? Want
dat zou per saldo een negatief effect hebben. Ten derde en
ten laatste stelt de minister in de memorie van toelichting
dat er naar verwachting niet of nauwelijks gevolgen zullen
zijn voor de werkgelegenheid bij de kolencentrales, omdat
de personele inzet niet afhankelijk is van de hoogte van de
productie.
Voorzitter. Ik heb zojuist gesproken over hoe de werkgelegenheid in de mijnstreek verliep. Dit punt is daarom erg
belangrijk voor mij. Het lijkt mij toch onwaarschijnlijk dat
de combinatie van de productiebeperking en de tender tot
vrijwillige sluiting alsook het aankomende definitieve verbod op het gebruik van kolen in 2025 respectievelijk 2030
geen forse impact gaat hebben op de werkgelegenheid. Dit
is een fundamentele vraag. Hoe gaan we om met werknemers in een sector die eindig is? Zij verkeren daardoor in
onzekerheid. Hoe houdt de minister de effecten hiervan in
de gaten? Is de minister het ermee eens dat het beter is om
tijdig te kijken naar perspectief voor deze werknemers?

Tweede Kamer

Dat was mijn inbreng voor deze termijn, voorzitter.

Ik nodig u graag uit om even naar voren te komen. Dan zal
ik u als eerste feliciteren. Dat is mij een grote eer. Uiteraard
doe ik dat met een coronabestendige buiging. Dan roep ik
graag de collega's op om u te komen feliciteren. Ik zie al
dat er een mooie ruiker uw kant op komt. Ik schors voor
enige ogenblikken voor dit mooie moment.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Heel goed. Dan gaan we voort met onze volgende maidenspeecher. Dat is de heer Thijssen van de fractie van de
Partij van de Arbeid. De lat ligt hoog, maar ik weet zeker
dat hij ook iets moois heeft om ons de komende tien
minuten mee te vermaken. Het woord is aan hem.

De heer Thijssen (PvdA):
Dank u wel, voorzitter en collega's. Ik was nog maar een
klein jochie toen bekend werd dat Wubbo Ockels de eerste
astronaut, de eerste Nederlander, in de ruimte zou zijn. Ik
deed mijn ogen dicht en ik stelde me voor hoe dat zou zijn,
om te zweven in de ruimte en dan die prachtige aarde te
zien: het blauw van de oceanen en het groen van de wouden, de continenten. Ik was vastbesloten: ik werd astronaut.
Dat heb ik heel lang volgehouden. Dus het was heel simpel:
ik ging ruimtevaarttechniek studeren, want dan kon ik
astronaut worden. Ik kon mijn geluk niet op toen een paar
jaar later bleek dat Wubbo Ockels hoogleraar werd in Delft.
Diezelfde week nog zat ik bij hem aan tafel en zei ik: bij jou
ga ik afstuderen.
Maar tijdens mijn studie werd ik op een gegeven moment
gegrepen door iets anders. Want wat bleek? Die prachtige
aarde die ik vanuit de ruimte wilde zien, werd en wordt
bedreigd. Later bleek dat de hele mensheid die ervaring,
die ik toen had, weleens heeft gehad. Dat was tijdens de
Apollo 8-missie — ook weer ruimtevaart — want toen vlogen mensen voor het eerst om de aarde heen. Ik stelde mij
voor hoe dat was: ze zitten in het ruimteschip, komen op
een gegeven moment bij de maan aan en gaan achter de
achterkant van de maan. Dan kunnen ze niet meer communiceren met de aarde en zitten ze te wachten tot ze de aarde
weer zien. Zij zweefden in die capsule, met een camera
klaar, en gingen natuurlijk de opkomst van de aarde fotograferen. En die foto, Earthrise, ging de wereld over en
sloeg — schijnbaar, ik was er niet bij — in als een bom. In
één keer zagen alle mensen op aarde waar al het leven
eigenlijk was: op dat kleine bolletje, in die onmetelijke
ruimte, waar echt geen planeet B is. Iedereen snapte: we

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-5

hebben het te rooien met elkaar op die aarde, want als we
het verknallen, kunnen we nergens anders heen.

groene skills en een groene baan, want de kolencentrale
moet echt dicht.

Ondanks Earthrise is de aarde enorm opgewarmd. Het is
kristalhelder dat dat enorme gevolgen heeft: het zorgt voor
droogtes, voor overstromingen, voor extreem weer, voor
drinkwatertekorten en er zijn voorspellingen dat het gaat
leiden tot oorlogen en enorme vluchtelingenstromen. Het
is wel terecht dat we zeggen dat dit de samenleving zoals
we die kennen, echt bedreigt. Dat is niet het enige probleem
dat de mens heeft veroorzaakt. Het leven op aarde wordt
ook bedreigd. Onnoemelijk veel leden, en wel een miljoen
soorten op aarde, worden bedreigd door hoe wij met elkaar
en met onze aarde omgaan.

Tot slot. Het derde dat we echt moeten doen om dit probleem op te lossen en de mooie visie die ik zie voor elkaar
te krijgen, is dat we echt, echt, écht op moeten houden met
onze oren laten hangen naar de fossiele industrie. De fossiele industrie heeft 100 jaar lang haar kortetermijnwinst
gesteld boven onze langetermijngezondheid en die van de
aarde. Zij gaat ons echt niet vertellen hoe we van de fossiele
brandstoffen afkomen. Dat moeten we hier zelf doen, in
deze Tweede Kamer. Of zij vervolgens onderdeel van de
oplossing willen zijn, moeten ze zelf maar uitzoeken, maar
wij hebben hier samen te bedenken hoe we deze enorme
transitie voor elkaar krijgen.

Gelukkig is er ook hoop. In 2015 kwamen de landen van de
wereld bij elkaar. Zij sloten het Parijse klimaatakkoord. Dat
is eigenlijk voor een stuk een verdraaid goed akkoord. Want
de landen spraken daar af — dit parlement heeft dat ook
goedgekeurd — dat we die temperatuurstijging zo veel
mogelijk moesten beperken en dat we zo dicht mogelijk bij
die 1,5 graad moesten blijven om de ergste gevolgen van
klimaatverandering te voorkomen. Dat is echt wel supergoed. Dat is ook wel terecht, want het kán ook. Als ik in de
toekomst kijk, zie ik een Nederland waar mensen wonen in
comfortabele, goed geïsoleerde huizen, waar het goed
toeven is. Omdat de leiders van toen het slim hebben
gedaan, zijn de woonlasten gelijk gebleven. De stroom die
uit de stopcontacten komt, is natuurlijk groen, want die is
opgewekt met de zonnepanelen op het dak of door de
windmolen om de hoek, die daar met inspraak en met
draagvlak van omwonenden is neergezet. Als ik in de toekomst kijk, zie ik een Nederland met een groene, innovatieve
industrie, die heel veel banen creëert, die toekomstbestendig is en die groene stroom en groene waterstof gebruikt
in plaats van olie en gas. Als ik in de toekomst kijk, zie ik
een landbouwsector die onderdeel is van de oplossing en
waar boeren eerlijke producten maken, waarvoor ze een
eerlijke prijs krijgen, terwijl we zorgen dat voedsel niet
verschrikkelijk veel duurder wordt. Om al dat moois voor
elkaar te krijgen en om het Nederland dat ik voor me zie
voor elkaar te krijgen, zijn volgens mij drie zaken cruciaal.
Eén. We moeten dit probleem niet bagatelliseren, laat staan
dat we het probleem gaan ontkennen. Het is een enorme
opgave waar we met z'n allen voor staan: de wereld,
Nederland en ook deze Tweede Kamer. We moeten niet
doen alsof het iets kleins is. Het is enorm groot. Mensen
hebben er heel veel zorgen over. We moeten die zorgen
bloedserieus nemen en ze zo goed mogelijk wegnemen. Ik
weet zeker dat dan iedereen in Nederland bereid is om zijn
of haar steentje bij te dragen om dit enorme probleem op
te lossen.
Het tweede dat cruciaal is: als we dit eerlijk doen, kunnen
we succesvol zijn. Je kunt je geen zorgen maken over het
einde van de wereld als je je zorgen maakt over het einde
van de maand. Je kunt draagvlak van mensen verwachten
en verwachten dat zij bijdragen aan de klimaatoplossing
als ze zien dat de grote vervuilers in deze maatschappij óók
hun bijdrage moeten leveren aan het oplossen van dit
probleem, en dat ze niet alleen maar geld hoeven te beuren,
maar dat ze ook een eerlijke financiële bijdrage doen. Je
kunt ook alleen maar medewerking van de werknemers van
een kolencentrale verwachten als je erkent welk mooi werk
ze doen, en welke trots ze hebben in hun werk. Je moet
echt naast ze staan en zeggen: we gaan je helpen aan

Tweede Kamer

Voorzitter. Na twintig jaar klimaatactivisme zit ik nu in de
Tweede Kamer. En ik ga elke minuut die mij in deze Kamer
gegeven is, gebruiken om de hoop en de visie die ik heb
voor die duurzame en eerlijke toekomst, te doen uitkomen,
om welwillende krachten in deze Kamer maar ook in de
maatschappij te bundelen, om verschillen te overbruggen.
Op die manier hoop ik niet alleen te praten over de problemen en de oplossingen, maar vooral ook heel veel te doen
en dingen echt voor elkaar te krijgen. Dat verwacht het
overgrote deel van de Nederlanders van ons. Het overgrote
deel van de Nederlanders, zo laat opiniepeiling na opiniepeiling zien, wil dat dit probleem snel wordt opgelost. Dat
verwacht al dat leven op aarde, dat bedreigd wordt. Dat
verwachten de scholieren. Dat verwachten de 40.000
demonstranten, die dit jaar en twee jaar geleden de straat
op zijn gegaan voor een veilig klimaat. En dat verwachten
mijn jongens, Luuk en Finn, van mij.
Voorzitter. Dan komen we bij dit debat. Als het niet zo duur
zou zijn en als het niet zo veel energie zou kosten, dan zou
ik het de minister gunnen om een raket te nemen en eens
van een beetje afstand naar de aarde te kijken. Dan zou de
minister zelf de schoonheid, maar ook de kwetsbaarheid
van de aarde kunnen zien; dan zou hij zelf kunnen zien hoe
fragiel de atmosfeer is, die al dat leven op aarde mogelijk
maakt. Misschien zou hij dan wel op tijd in actie komen.
Want wat hier vandaag voor ons ligt, is too little, too late.
Bijna zes jaar na het Urgendavonnis ligt deze wet voor om
de meest vervuilende vorm van energie gedeeltelijk niet
meer te gebruiken. Volgens Kalavasta wordt het Urgendadoel dit jaar bij lange na niet gehaald. En als we alle kolencentrales voor de rest van het jaar zouden sluiten, dan nog
is het zeer de vraag of de doelstelling van het Urgendavonnis dit jaar wordt gehaald; ik vermoed van niet. Daarom is
mijn vraag aan de minister: hoeveel reductie denkt hij dat
er nodig is om het doel in 2021 te halen? Denkt de minister
niet dat in elk geval volledige sluiting van de centrales in
2021 nodig is om het doel dit jaar te halen? Is het dan ook
niet slimmer om de centrales in 2022 gesloten te houden,
zodat we wat zekerder weten dat we het doel in 2022 dan
wel gaan halen? Want daar heeft de rechter ook iets over
gezegd: om het zekere voor het onzekere te nemen. Ik snap
niet waarom de minister de beperking van de CO2-uitstoot
door de vervuilende kolencentrales wil beperken tot 2024.
Verandert het klimaat daarna dan niet? Moeten we de
CO2-uitstoot na het Urgendavonnis niet nog veel verder
naar beneden zien te krijgen? Moeten we dus niet zorgen
dat de kolencentrales ook na 2024 gewoon niet meer
opengaan?

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-6

Ik lees dat de minister bekijkt of de eigenaren van de
kolencentrales gecompenseerd moeten worden. Dat is toch
wel de wereld op zijn kop. Ik heb net in mijn maidenspeech
verteld dat al vanaf 1968 iedereen op aarde weet dat er
geen planeet B is. Om dan in 2007 nog kolencentrales te
bouwen, is gewoon heel erg dom. Of in ieder geval: als je
het al wilt doen, is het helemaal voor eigen ondernemersrisico. Follow the Money heeft twee jaar geleden ook mooi
inzichtelijk gemaakt dat deze bedrijven willens en wetens
deze risico's hebben genomen. Kan de minister mij daarom
verzekeren dat hij er alles aan zal doen om te voorkomen
dat er ook maar één euro naar deze bedrijven gaat? Of kan
hij anders zorgen dat er zo min mogelijk geld die kant op
gaat? Ik vind het amendement van collega Grinwis dan ook
heel erg goed en slim; dat steun ik van harte.
Voorzitter, tot slot. De minister zegt dat deze wet geen
gevolgen heeft voor de werknemers. Net als de voorgaande
spreker ben ik daar niet van overtuigd, dus ik wil heel graag
de garantie dat dit zo is. Als u die niet wilt of kunt geven,
wil ik graag de toezegging dat voor de werknemers die
eventueel toch hun baan verliezen, eenzelfde arrangement
gaat gelden als gold bij de sluiting van de Hemwegkolencentrale.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. U wilde astronaut worden, maar de functie van
Kamerlid is natuurlijk ook best aardig. Staatsrechtelijk kunt
u in ieder geval niet hoger komen. Ik voorspel u dat als uw
speeches van deze kwaliteit blijven, u nog tot grote hoogten
zult stijgen.
Als u naar voren wilt komen, dan zal ik u als eerste feliciteren. Daarna is er ruimte voor de collega's om hetzelfde te
doen.
(Geroffel op de bankjes)
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Heel goed. Dat was de tweede maidenspeech. Aan het einde
van de eerste termijn van de Kamer hebben we de derde
en laatste maidenspeech. Die is van de heer Jansen van
Forum voor Democratie.
Dan geef ik nu graag het woord aan de heer Kops van de
fractie van de Partij voor de Vrijheid.

De heer Kops (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst uiteraard felicitaties aan
de heren Erkens en Thijssen met hun maidenspeech.
Voorzitter. De PVV blijft het zeggen: klimaatbeleid is onzinnig, onhaalbaar en onbetaalbaar. Het wetsvoorstel dat we
vandaag behandelen, is daar het zoveelste voorbeeld van.
In 2015 spande stichting Urgenda, een of andere dubieuze
duurzaamheidsclub, een rechtszaak aan tegen de Staat. En
waarom? Om Nederland te dwingen meer te doen tegen
klimaatverandering, meer te doen tegen CO2-uitstoot. En
waarom? Omdat anders toekomstige generaties gevaar

Tweede Kamer

lopen, aldus Urgenda. En dat terwijl Nederland, dat hele
kleine landje, verantwoordelijk is voor slechts 0,35% van
de totale, wereldwijde CO2-uitstoot. Het is totaal verwaarloosbaar. En ziehier meteen de grootheidswaan van de
Nederlandse klimaatpredikers.
Des te erger is het dan ook dat de klimaatgekte ondertussen
ook de rechterlijke macht heeft bereikt. Want tot aan de
Hoge Raad aan toe, die we beter CO2-raad kunnen noemen,
is Urgenda in het gelijk gesteld. In 2020 moet — beter
gezegd "moest" — de CO2-uitstoot met minimaal 25% worden gereduceerd, aldus de rechter. Dat is fout. Dat is fout
in alle opzichten. Het is fout omdat klimaatbeleid niet aan
de rechter is maar aan de politiek, aan ons hier. En het is
fout omdat het rampzalige gevolgen heeft.
En wat blijkt nu? Die CO2-reductie van 25% in 2020, zoals
bevolen door de rechter, is hoogstwaarschijnlijk niet
gehaald. En dat ondanks de coronacrisis waar we met z'n
allen in zitten. En als je dat tot je laat doordringen, dus zelfs
de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, waarbij
het hele land praktisch stil is komen te liggen, is blijkbaar
niet voldoende om de klimaatdoelen te halen. Er is een
economische crisis, mensen verliezen hun baan, bedrijven
gaan over de kop, het Internationaal Energie Agentschap
heeft zelfs gezegd dat de vraag naar energie het afgelopen
jaar is ingestort. Maar nee, ook dat allemaal is blijkbaar niet
voldoende om die doelen te halen.
Dan is de vraag: wat dan eigenlijk wel? Het toont de
onhaalbaarheid van het hele klimaatbeleid aan. Misschien
is dat dan wel wat vooral de linkse partijen bedoelen met
"klimaatcrisis": dat er namelijk nog heel wat crises, armoede
en ellende op ons af zullen komen in een drammerige maar
vergeefse poging om die klimaatdoelen alsnog te halen,
onder andere door middel van het wetsvoorstel dat we
vandaag behandelen.
In 2019 aanvaardde de Kamer de Wet verbod op kolen. Dat
betekent dus dat uiterlijk in 2030 alle centrales gesloten
moeten zijn. Uiteraard stemde de PVV tegen. En nu moet
met dit wetsvoorstel in aanloop naar die definitieve sluiting
de elektriciteitsproductie van kolencentrales worden beperkt
tot 35%. Alles in een poging die CO2-klimaatdoelen alsnog
te halen.
Voorzitter. Dan is de vraag: waar is dit wetsvoorstel nu
eigenlijk op gebaseerd? Officiële, definitieve cijfers over de
uitstoot van 2020 zijn er helemaal nog niet. En — ik heb het
in een interruptiedebatje met D66 ook al gevraagd — wat
is nu het precieze klimaateffect van dit wetsvoorstel? Dan
kan de minister natuurlijk aankomen met allerlei aannames,
waarschijnlijkheden, onzekerheden en berekeningen over
tonnen CO2-besparing, maar wat doet dit wetsvoorstel nu
concreet met de temperatuur van de aarde? Want daar is
het toch allemaal om te doen, nietwaar? Graag een uitgebreide berekening. En ik verwacht die met heel veel nullen
achter de komma.
Voorzitter. Laten we niet vergeten dat het de Staat zelf
geweest is, die in de Urgendazaak heeft aangevoerd dat
die extra CO2-reductie zoals bevolen door de rechter leidt
tot een mindere opwarming van de aarde van slechts
0,000045°C, en dan ook pas in 2100. Hiermee wilde de Staat
zelf in die Urgendazaak aantonen dat het feitelijke klimaat-

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-7

effect totaal te verwaarlozen is. Ik citeer: "geen meetbaar
effect op het gevaar van klimaatverandering". Het zijn
gewoon de woorden van de Staat. Oftewel: het is allemaal
gerommel in de marge.
Voorzitter. Maar hoe vals is het dan dat tegelijkertijd diezelfde Staat, dit kabinet, deze minister, niets anders doet
dan alleen maar meer, meer, meer klimaatbeleid over het
land uit te storten? Nu weer dit wetsvoorstel. En waarom?
Waarom moet nu de productie van kolencentrales worden
beperkt? Waarom is dat nodig? Want nog geen week geleden maakte de Nederlandse Emissieautoriteit bekend dat
de uitstoot van kolencentrales vorig jaar al is gehalveerd.
Gehalveerd! Maar tegelijkertijd is het aandeel biomassa in
de energiesector sterk toegenomen, met ruim 130%, en dat
terwijl er bij biomassa juist meer CO2 vrijkomt dan bij kolen
en ook bij gas. Als je erover nadenkt, is dat toch niet te
bevatten? Kolen verstoken in onze modernste, schoonste
centrales moet dus stoppen, want dat is slecht voor het
klimaat, maar complete bomen verbranden in vervuilende
biomassacentrales moet vooral doorgaan, want dat is goed
voor het klimaat. Hoe kan dit? Wat zit hierachter? Eigenlijk
is het niets meer dan een ordinaire boekhoudkundige truc,
want de CO2-uitstoot van biomassa wordt namelijk niet
meegerekend in de klimaatboekhouding, maar de uitstoot
van bijvoorbeeld kolen en gas weer wel. Er wordt dus
onderscheid gemaakt in CO2 op basis van herkomst. Hoe
bizar wil je het hebben? Met klimaat heeft het helemaal
niets meer te maken.
Voorzitter. Toegegeven, van ons hoeft die hele CO2-reductie
allemaal niet, maar als je hierover nadenkt: het is niets
anders dan volksverlakkerij. Klimaatoplichterij. Kletsen voor
de bühne over CO2-reductie, terwijl feitelijk met biomassa
de CO2-uitstoot alleen maar toeneemt. Zo zien we dat het
feitelijk dus allang niet meer gaat om die CO2-uitstoot,
zolang het op papier maar klopt, desnoods met een beetje
gesjoemel, en zolang de miljardensubsidies op kosten van
de belastingbetaler maar rondgepompt kunnen worden.
Daarmee is klimaatbeleid een doel op zich geworden. Het
is een doel op zich en dan gebeuren er rare dingen, hele
rare dingen. Zie bijvoorbeeld de in Diemen geplande biomassacentrale, die nota bene een partij als GroenLinks zo
graag wil. Het moet de grootste van het land worden, met
maar liefst 400 miljoen euro subsidie. Ieder jaar zal er meer
dan 200.000 ton hout worden verstookt. Er worden complete
bossen gekapt. GroenLinks als biomassapartij. Nota bene
GroenLinks als natuurvernietigingspartij. Dat heet dan klimaatbeleid. Of windturbines: overal worden die dingen
neergeplempt, zonder dat burgers er ook maar iets over te
zeggen hebben gehad. Slecht voor de leefomgeving, slecht
voor de natuur, slecht voor de gezondheid. Dat heet dan
klimaatbeleid. Of kijk naar het gasverbod. Huishoudens die
in Duitsland een gasaansluiting nemen, krijgen geld toe
omdat gas zo schoon is. Hier in Nederland moet iedereen
voor vele tienduizenden euro's van het gas af omdat het
zo vies is. Het is niet uit te leggen. En dat heet dan klimaatbeleid.
De voorzitter:
Een vraag van de heer Van der Lee.

Tweede Kamer

De heer Van der Lee (GroenLinks):
De heer Kops wil GroenLinks zo graag in een bepaalde hoek
zetten dat ik denk: ik moet er toch even iets van zeggen.
Zoals hij denk ik als geen ander weet, gaat het over rijksbeleid. Als een gemeente geconfronteerd wordt met vergunningaanvragen van bedrijven conform de wet, is een
gemeente niet bevoegd om te bepalen of een centrale al
dan niet opengaat. Zo is het ook niet aan een gemeentelijke
fractie, in dit geval wethouders van GroenLinks, om te
bepalen of het Rijk wil afzien van het subsidiëren van
bijstook van biomassa. Dat is aan ons hier in de Tweede
Kamer. Mijn partij heeft aangegeven, ook in een doorgerekend verkiezingsprogramma, dat wij daar vanaf willen. Die
framing is dus niet zo heel erg verstandig. Ik hoop dat de
heer Kops daar eens een keer van afziet.
De heer Kops (PVV):
Ik moet even nadenken. Dat was een heel warrig verhaal.
Ik moet dat even laten bezinken. De heer Van der Lee kan
nu natuurlijk verzinnen wat hij wil, maar GroenLinks, zijn
partij, ook in Amsterdam, is groot voorstander van biomassa. Uw partij, meneer Van der Lee. De grootste biomassacentrale van heel Nederland zal daar gebouwd worden.
400 miljoen euro subsidie. Ieder jaar zal er meer dan 200.000
ton hout worden verstookt. In landen als Estland en Letland
worden complete bossen gekapt om die in centrales van
GroenLinks te verbranden. Dan kan de heer Van der Lee nu
wel wegkijken — het is natuurlijk heel pijnlijk dat ik dit zeg
— maar het is uw beleid. GroenLinks staat voor biomassa,
het kappen van bomen om te verbranden en het kappen
van bomen om windturbines neer te zetten. Inderdaad,
GroenLinks als natuurvernietigingspartij, en ook nog
gesubsidieerd.
Voorzitter. Kijk naar landen als China en India. Daar worden
volop nieuwe kolencentrales bij gebouwd. Maar hier in
Nederland moeten de paar centrales die we nu nog hebben
allemaal worden gesloten, uiterlijk over negen jaar. Wat
een hypocrisie. Ook dat heet dan "klimaatbeleid". Zo kan ik
nog wel even doorgaan, met een hele lange lijst. Dat is nu
klimaatbeleid. Het hangt van hypocrisie aan elkaar.
Voorzitter. Wat te denken — het is er net al even over
gegaan — van de werkgelegenheid? Ik ga terug naar het
wetsvoorstel, naar de kolencentrales. Wat te denken van al
die mensen die keihard in die centrales werken? Het gaat
wel om hun baan, hun inkomen, hun levensonderhoud. De
minister schrijft dat dit wetsvoorstel "naar verwachting niet
of nauwelijks gevolgen heeft voor de werkgelegenheid bij
die kolencentrales". "Naar verwachting niet of nauwelijks"
is wel heel vaag. Kan de minister dat toelichten? Want zeg
nu zelf: als er minder kolen verstookt hoeven te worden,
dan heeft dat toch ook gevolgen voor de logistiek, om maar
wat te noemen? Zijn daar dan minder mensen nodig? Gaan
daar dan ontslagen vallen?
Verder schrijft de minister, en het is eigenlijk wel schunnig
zoals hij dat schrijft: "Mochten er toch gevolgen zijn voor
de personele inzet, dan is in eerste instantie de werkgever
zelf verantwoordelijk voor zijn eigen werknemers". Dat mag
wel zo zijn, maar het klinkt natuurlijk wel heel makkelijk.
Dus eerst een kolenverbod invoeren — uiterlijk in 2030
moeten van deze minister alle centrales gesloten zijn — in
aanloop daarnaartoe de productie beperken en dan zegt de
minister tegen alle mensen die daar werken en zich zorgen

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-8

maken om hun baan: ach, ga maar naar je baas en zoek het
verder maar uit. Daar komt het wel op neer.
Hoe staat het ondertussen met het zogeheten kolenfonds
van, ik dacht, 22 miljoen? Oftewel: een doekje voor het
bloeden. Dat is het eigenlijk, bedoeld om ontslagen werknemers te helpen bij het vinden van een nieuwe baan, voor
omscholing en dergelijke. Hoe zit het met de voormalige
werknemers van de inmiddels gesloten Hemwegcentrale?
Zijn al die mensen aan een nieuwe baan geholpen, ja of
nee? Vattenfall zegt dat zij allemaal onder dak zijn. "Allemaal
onder dak", wat betekent dat eigenlijk? Onder dak bij het
UWV? Of hebben ze allemaal weer een baan? Graag een
update.
Voorzitter. Als je die groene gekte tot je laat doordringen,
is in ieder klimaatdebat opnieuw de vraag: kabinet, minister,
waar bent u in hemelsnaam mee bezig? Laat ik die vraag
zelf maar beantwoorden. Dit kabinet, deze minister, is bezig
om onze betrouwbare en stabiele energievoorziening —
kolen en gas — vakkundig de nek om te draaien en te verruilen voor onbetrouwbare, weersafhankelijke energie uit
wind en zon. Eerder zei netbeheerder TenneT daarover dat
vanaf 2025 de stroomtoevoer niet meer vanzelfsprekend
zal zijn. Dat is nogal wat. Dat is heel ernstig. De stroomtoevoer zal dan niet meer vanzelfsprekend zijn. Met andere
woorden: de vanzelfsprekendheid van het überhaupt hebben van energie, van het kunnen wonen in een warm huis
en van het kunnen betalen van de energielasten moeten
plaatsmaken voor de allesverblindende klimaatideologie.
Voorzitter. De conclusie is dat dit geen klimaatbeleid maar
wanbeleid is en dat het zo ontzettend veel kapotmaakt.

De heer Kops (PVV):
Dit is zeker een politieke uitspraak geweest van de rechter.
Ik heb het al gezegd: klimaatbeleid is niet aan de rechter,
maar aan de politiek, aan ons. Wij moeten dat hier beslissen, of het nu gaat om klimaatbeleid überhaupt, om wat
voor soort klimaatbeleid, of om percentages CO2. Van de
PVV hoeft dat allemaal niet, maar hier moet erover worden
besloten. Ja, dat is een politieke uitspraak die van geen
kanten deugt. De Hoge Raad heeft het bijvoorbeeld over
25% CO2-reductie in 2020. Dan moet je je eens gaan afvragen waar dat percentage nu eigenlijk vandaan komt. Dat
komt uit IPCC-rapporten. Het is besproken op de klimaattoppen. Maar er is geen enkele harde afspraak over gemaakt.
Zelfs de rechter zegt over die 25%: hiermee is geen norm
met rechtstreekse werking vastgesteld. Dat zegt de rechter
dus zelf. En toch legt de rechter het nu aan ons op. Dat is
niet te bevatten. Dat toont alleen maar aan dat wij hier over
klimaatbeleid moeten gaan, niet de rechter.
De heer Thijssen (PvdA):
Goed. Ik constateer dus dat de rechter zegt dat de overheid
meer moet doen om haar burgers te beschermen en dat u
...
De heer Kops (PVV):
En wij vinden van niet.
De heer Thijssen (PvdA):
... dat wilt negeren. Dan mijn tweede vraag. U zegt namelijk
dat u zich zorgen maakt over mensen die mogelijk ...

Dank u.
De voorzitter:
U bedankt. Een vraag nog, van de heer Thijssen.
De heer Thijssen (PvdA):
Mijn eerste vraag is eigenlijk meer een opmerking. Ik wist
niet dat zo hard kon worden genegeerd wat GroenLinks
zegt over de opstelling van die partij en dat dan zo hard
wordt gezegd dat dit niet zo zou zijn. Volgens mij zegt
GroenLinks gewoon waar ze voor staan. Maar ik heb twee
vragen aan de spreker. Mijn eerste vraag is de volgende.
Ik denk niet dat u en ik het eens worden over hoe serieus
klimaatverandering is ...
De heer Kops (PVV):
U kunt het proberen.
De heer Thijssen (PvdA):
... maar de hoogste rechter in dit land heeft gezegd dat het
kabinet meer moet doen om zijn eigen burgers te beschermen. Ik hoor u ervoor pleiten dat die burgers niet
beschermd hoeven te worden. Kunnen we het er niet over
eens zijn dat we in ieder geval die uitspraak respecteren,
of de rechter nou op de stoel van de politiek is gaan zitten
of niet? Kunnen we niet zeggen dat de overheid meer moet
doen om haar eigen burgers te beschermen tegen klimaatverandering?

Tweede Kamer

De voorzitter:
Wilt u via de voorzitter spreken? Dus "de heer Kops zegt".
Dank u wel.
De heer Thijssen (PvdA):
Sorry. De heer Kops zegt dat hij zich zorgen maakt over de
crisis en de gevolgen die dit heeft voor de banen van
mensen.
De heer Kops (PVV):
Zeker, zeker.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik zou zeggen: laten we dan een plan maken over hoe we
die mensen weer aan een baan kunnen helpen, waarbij we
dan volgens mij de feiten moeten gebruiken dat een fossiele
economie minder banen genereert dan een groene economie. Dus kunnen de heer Kops en ik dan de handen ineenslaan en zorgen voor meer banen in dit land door te investeren in een groene economie, niet voor het klimaat, maar
wel voor de banen?
De heer Kops (PVV):
Wat de banen betreft: ten eerste, de redenering klopt
natuurlijk al niet. Dus eerst ga je duizenden banen om zeep
helpen. Je zet mensen gewoon op straat. En dan ga je tegen

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-9

ze zeggen: hier heb je een zak met geld voor een beetje
omscholen; zoek het verder maar uit. Dat is natuurlijk flauwekul. Ten tweede de farce van groene banen. TNO heeft
al eerder onderzoek gedaan, in 2019 al. Toen werd er gezegd
dat het Klimaatakkoord heel veel groene banen zou opleveren, maar later heeft TNO de conclusie moeten aanpassen
omdat het werkgelegenheidseffect zo goed als nul is. In
maart 2019 meldde het CPB dat het baneneffect van klimaatbeleid zeer beperkt is. Met andere woorden: er komen
helemaal geen groene banen bij. Met andere woorden: u
zet wel eerst die duizenden mensen van bijvoorbeeld de
kolencentrales op straat, en vervolgens laat u ze helemaal
aan hun lot over. Het is echt schandalig. Het gaat wel over
de banen van mensen, over hun inkomen. Je zal er maar
werken, bij zo'n kolencentrale. Je zal maar wellicht een
beetje op leeftijd zijn en daar — ik noem maar wat — op de
administratie werken. En dan? Moet je je dan laten
omscholen en opeens een windmolen gaan bouwen? Of
moet je dan zonnepanelen gaan installeren? Wat een farce.
Dat gaat niet werken. Die mensen komen op straat en krijgen gewoon geen fatsoenlijke baan meer. Het is ontzettend
erg dat met de banen van die mensen hier in deze Kamer
wordt gesold. Dat is het eigenlijk. U wilt die banen om zeep
helpen voor uw eigen klimaatideologie.
Dat was het, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Van Raan
van de fractie van de Partij voor de Dieren.

De heer Van Raan (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. In de eerste plaats feliciteer ik de
heer Erkens en de heer Thijssen met hun prachtige betogen.
De heer Erkens laat zien dat een transformatie, een transitie,
hoewel soms pijnlijk wel degelijk mogelijk is. Dat is goed
om te weten, omdat we echt voor een van de grootste uitdagingen van de komende tien jaar staan: weer een transitie
maken. De heer Thijssen dank ik voor het prachtige beeld
van Earthrise, van de kwetsbaarheid van de wereld als je
die van een afstand beschouwt. Ik ben hem ook zeer
erkentelijk voor het citeren van ons verkiezingsprogramma.
Er is inderdaad geen planeet B. Ik kijk uit naar de maidenspeech van de heer Jansen, al zie ik hem even niet zitten.
In ieder geval succes gewenst.
Voorzitter. Nadat jarenlang eigenlijk te weinig is gedaan,
vraagt de staat van het klimaat nu om radicale maatregelen
en dat is het drastisch omlaag brengen van de uitstoot van
schadelijke broeikasgassen op de zeer korte termijn. Het
zal u vast niet verbazen dat het idee van een forse beperking
van de uitstoot van kolenverbranding de Partij voor de
Dieren enorm aanspreekt. Uiteraard moeten we wel voorkomen dat het middel erger is dan de kwaal. Dat zal de
minister met ons eens zijn. En daar zit nou net het probleem.
Dat is nog niet uit te sluiten met deze wet en daarover wil
ik het vanavond hebben met deze minister. Behalve dat de
lat weer te laag wordt gelegd — er werd al aan gerefereerd
door de PvdA — is de reductiebeperking tijdelijk. Na een
opmerking van de Raad van State geldt de reductiebeperking tot en met 2024 in plaats van tot en met 2023 — dat is
één jaar verschil — zonder duidelijke uitleg. Structureel is
het dus weer niet geregeld. Waar is 2024 op gebaseerd?

Tweede Kamer

Waarom loopt de beperking niet tot aan het verbod op kolen
in 2030? Is de minister alsnog bereid om die productiebeperking door te trekken tot 2030?
Met probleemverschuiving ga je de klimaatverandering niet
te lijf. De minister schrijft: "Dit wetsvoorstel beperkt de
elektriciteitsopwekking met behulp van kolen tot 35%, maar
laat een andere aanwending van de productie-installaties
onverlet." Daar zit nu precies het probleem en het is fijn dat
de minister dat zelf zo helder markeert. De uitstoot van
kolen mag dan wel omlaaggaan, maar elke rendementsdenkende centrale denkt natuurlijk: ik stap over op biomassa.
Wat zou de minister doen als hij een rendementsdenkende
kolencentrale was? Ook hier geeft de minister zelf het antwoord: "Productie uit biomassa telt niet mee voor de voorgestelde productiebeperking voor kolen. De centrales kunnen in de praktijk dus meer elektriciteit produceren dan de
voorgestelde productiebeperking, als dit met biomassa (of
andere alternatieven) wordt opgewekt." Dat is het probleem.
Het verbranden van biomassa is volgens de berekening
van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland zelfs nog
vervuilender dan kolen, tot wel een factor 1,15.
Hier gebeurt iets bijzonders. Collega Kops wees daar al op.
Er gebeurt iets magisch: de uitstoot van biomassa wordt
niet meegeteld. Niet omdat die er niet zou zijn, maar omdat
Europa aldus besloten heeft. De Europese organisatie van
wetenschappelijke academies schreef in 2018 al dat de
huidige manier van berekenen onjuist en zeer risicovol is.
We hebben daar vaak vragen over gesteld. Klopt het nu dat
de CO2-uitstoot van biomassa helemaal niet gemeten wordt?
En, zo ja, hoe kan de minister dan uitsluiten, als er straks
juist meer wordt uitgestoten door biomassa en hij meet het
niet, dat er wordt gereduceerd door de kolenbeperking?
Het beste zou natuurlijk zijn als hij beter ging luisteren naar
de wetenschap, maar daar lijkt het niet op. Is hij dan op zijn
minst bereid om die CO2-uitstoot van biomassa te meten
en, zo nee, waarom niet? Als alle kolencentrales helemaal
overstappen op biomassa, hoeveel gaan ze dan uitstoten?
Kan de minister in het afbouwpad voor biomassa dat hij
heeft toegezegd rekening houden met een toename van
het gebruik, terwijl hij eigenlijk een afbouwpad aan het
maken is? Wanneer kan de Kamer dit afbouwpad verwachten? We hebben daar al vaak om gevraagd.
Voorzitter. De minister schrijft dat met extra stimulering
van biomassa niet op de korte termijn die hij voor ogen
heeft de gewenste CO2-reductie kan worden bereikt, aangezien bijstook van biomassa tot een hogere CO2-uitstoot leidt.
Dat kan ik natuurlijk alleen maar onderschrijven. Hij schrijft
ook dat hij biomassa niet extra gaat subsidiëren, maar dat
de subsidies die al verstrekt zijn wel verlengd kunnen worden na 2024. Dat is een bedrag van 9,5 miljard euro. Daarbij
komt een nieuwe subsidie en daar gaat het om, voorzitter.
Er komt een nieuwe subsidie bij, namelijk een subsidie voor
het ter beschikking stellen van flexibel vermogen.
Voorzitter. Dan andere zaken. Door de productiebeperking
verwacht het kabinet elektriciteit te moeten importeren,
maar de minister is niet voornemens certificaten van oorsprong aan te schaffen. Waarom wil de minister eigenlijk
niet weten waar die importenergie vandaan komt? Is het
kabinet wel voornemens om alleen duurzame elektriciteit
te importeren of gewoon wat het goedkoopst is?

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-10

Dan de uitstootrechten. Door de productiebeperking hebben
centrales een deel van de uitstootrechten niet meer nodig.
Wat gebeurt er met die uitstootrechten? Een aandeel blijft
verhandelbaar. Kan de minister dan uitsluiten dat onze uitstoot door productiebeperking naar een ander land verhuist?

De voorzitter:
Heel goed. U bedankt. Dan gaan we luisteren naar de heer
Van der Lee van de fractie van GroenLinks.

Voorzitter. Doen alsof je iets doet, is eigenlijk nietsdoen.
Dat is erger, omdat de ramp zich dan in stilte kan voltrekken.
Als de minister echt iets wil doen voor het klimaat, waarom
schaft hij dan niet gewoon de vrijstelling op kolenbelasting
af? Het was al onbegrijpelijk dat hij die in 2016 invoerde.
Als je iets wil ontmoedigen, dan ga je dat toch niet stimuleren? Hoe kijkt de minister hiertegen aan? Is hij bereid deze
alsnog af te schaffen? En als hij dat niet is, kan hij dan in
ieder geval op grond van artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet stukken met de Kamer delen waaruit blijkt dat de vrijstelling op kolen bijdraagt aan de klimaatopgave?

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Allereerst ook mijn felicitaties aan
de heren Erkens en Thijssen. Het zijn mooie, sociale en
groene verhalen. Die horen wij graag. Al maken andere
partijen soms de grap dat alle partijen links van hen
groenlinks zijn, zie ik echt wel de verschillen tussen deze
partijen. Maar ik verheug mij op het feit dat een grote
meerderheid van dit parlement de klimaatverandering
uitermate serieus neemt, al hebben we wel nog veel verschil
van inzicht over het tempo waarin we nu moeten handelen.
Daar zal ik zo wat meer over zeggen.

Voorzitter. Dan de nadeelcompensatie. Hoe verhoudt de
vrijstelling op kolenbelasting, die de belastingbetaler sinds
2016 ongeveer 90 miljoen per jaar heeft gekost, zich tot de
nadeelcompensatie? Wordt dit meegenomen in de berekening van de vergoeding? Waaruit blijkt dat de minister van
plan is om nadeelcompensatie te betalen? In welke begrotingsposten kunnen we die, of de reservering daarvan,
straks terugvinden? Waarom wordt überhaupt nadeelcompensatie betaald? Bedrijven konden allang weten dat
investeren in kolen — de collega van de PvdA wees daar
al op — onverantwoord was. Ik overweeg een motie op dat
punt.

Anderen hebben het belang ervan al terecht benadrukt:
Nederland opereert in dit vraagstuk echt als een zachte
heelmeester, die stinkende wonden maakt. Onze buurlanden
ten oosten van ons hebben al een CO2-reductie van 42%
gerealiseerd ten opzichte van 1990. Onze buren aan de
westkant hebben al een CO2-reductie van 51% gerealiseerd.
Dat is voorbij het doel dat wij voor 2030 met elkaar in de
Klimaatwet hebben gesteld. Nederland is er, ondanks drie
bindende rechterlijke uitspraken, nog steeds niet in geslaagd
om het Urgendadoel van 25% CO2-reductie ten opzichte
van 1990 te realiseren. Wij staan er echt slecht voor vergeleken met onze naaste buurlanden. Het pijnlijke daarvan is
dat de ingrepen die nu nodig zijn, zwaarder worden omdat
we zolang gewacht hebben. We betalen de hoge prijs voor
het feit dat er, ook na het eerste vonnis van inmiddels bijna
zes jaar geleden, voortdurend gestuurd is op de onderkant
van de bandbreedte waarvan het PBL aangaf dat het weleens de uitkomst zou kunnen zijn van de reductie. Ik spreek
de minister ook aan op wat zijn ambtsvoorgangers hebben
gedaan en vind dat hij vandaag in het debat nadrukkelijk
lessen zal moeten trekken over wat er de afgelopen jaren
is gebeurd. Waarom zijn we er niet in geslaagd om die 25%
reductie te realiseren?

Voorzitter. Ik sluit af. De werkelijkheid verandert snel en het
kabinet lijkt weer achter de feiten aan te lopen. De recente
uitspraak van het Duitse constitutionele hof over de klimaatwet daar belooft weinig goeds voor de Klimaatwet hier en
laat zien dat we een nieuwe klimaatzaak niet kunnen uitsluiten. Te lang niks doen of te laat begonnen zijn — het mooie
is dat de voorganger van deze minister, Eric Wiebes, uiteindelijk ruiterlijk heeft toegegeven dat we te laat zijn begonnen en te weinig hebben gedaan — kan voor de volgende
generatie leiden tot zeer verregaande inperking van democratische rechten om het vege lijf te redden. Dat is ook de
reden van het Duitse hof om aanvullende maatregelen te
eisen. Dat is de reden waarom Duitsland aanscherpt. De
reden is namelijk dat het straks nog radicaler, nog vervelender, nog duurder moet. Dat is de reden waarom deze wet,
die voorsorteert op bijvoorbeeld meer biomassa en dus
meer uitstoot, aangepast zou moeten worden.
Voorzitter. Ik citeer: "De maatregel past in een patroon
waarbij het Nederlandse energiebeleid een stelselmatig
gebrek toont aan stabiliteit en voorspelbaarheid. Deze wet
draagt daarmee bij aan het verslechteren van het investeringsklimaat in Nederland." Het hadden zomaar mijn
woorden kunnen zijn, maar het zijn de woorden van RWE.
We geven RWE gelijk. Bedrijven weten niet waar ze aan toe
zijn. Dat houdt de energietransitie onnodig op. De uitstoot
daalt nu alleen maar door een rekentruc van Europa. Het
is veel voor de hand liggender om alle uitstoot een stuk
duurder te maken en om de belastingvrijstellingen voor
fossiel uit het belastingstelsel te halen. Dat zouden ook
meteen een paar eenduidige signalen naar het bedrijfsleven
zijn.
Voorzitter, dank u wel.

Tweede Kamer

Het is het twee jaar geleden dat wij de oorspronkelijke
kolenwet hebben behandeld. Toen hebben wij dezelfde
discussie gevoerd. Mijn partij heeft toen per amendement
voorgesteld om veel sneller kolencentrales te sluiten. Toen
hebben we wederom gepleit voor het stopzetten van de
biomassabijstook in kolencentrales. Dat pleidooi, zo zeg ik
ook tegen de heer Kops die er nu niet is, houden wij al sinds
2016 in deze Kamer. In hoeverre worden de huidige kolencentrales alleen nog maar in leven gehouden door die biomassasubsidies? Kolencentrales hebben het zwaar, en dat
is maar goed ook, door de opkomst van hernieuwbare
energie als wind en zon, die steeds goedkoper wordt. Ze
hebben het ook zwaar omdat de CO2-prijs in het ETS
gelukkig harder omhooggaat dan lang werd gedacht. Is het
niet zo dat hun enige verdienmodel nu nog berust op de
subsidie die zij krijgen vanuit biomassa? Ik stel die vraag
ook in het licht van de compensatie die het huidige wetsvoorstel bevat. Wordt er nou kritisch gekeken naar de
marges die er gemaakt worden en naar hoe die gemaakt
worden?
Wat ik niet begrijp, en daarom heb ik twee amendementen
ingediend, is dat de productiebeperking maar voor een paar

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-11

jaar wordt opgelegd. Daar hadden wij al eerder kritiek op.
De Raad van State heeft die kritiek ook geuit. Dat heeft
geleid tot één jaar erbovenop zetten tot 2024. Maar waarom
niet tot en met 2030? We willen namelijk dat de CO2-uitstoot
blijvend omlaaggaat. Iedere ton uitgestoten CO2 is er een
te veel. Ik koppel die vraag dan ook wel weer aan de discussie over de compensatie, omdat de enige reden die ik kan
bedenken waarom het kabinet er niet voor kiest om de
productiebeperking door te trekken tot 2030, gelegen is in
het feit dat men bang is dat men nu te veel moet betalen.
Waarom vreest het kabinet dat het te veel moet betalen?
Omdat het er zelf voor heeft gekozen om de compensatie
vooraf vast te laten stellen. Ook dat is merkwaardig, want
je ziet in de afgelopen jaren hoe volatiel de energiemarkt
is en hoe onvoorspelbaar de prijsontwikkelingen zijn.
De trend is wel dat de businesscase van kolen heel hard
omlaaggaat. Dan is het logisch dat je in de compensatiebepaling ook gaat kijken naar wat de reële prijzen zijn en niet
alleen ex ante een compensatie invult maar juist ook ex
post. Ik zou de minister willen uitnodigen om zich daarover
uit te laten en ook aan de Kamer uit te leggen waarom het
niet veel beter is zo dicht mogelijk op het reële waardeverlies te zitten in plaats van een systeem in te gaan waarbij
het risico op overcompensatie heel erg fors is. Daar komt
nog bij dat daarvoor ook Europese toestemming moet
komen vanuit de staatssteunregels. Ook in dat licht kun je
beter alles doen om te voorkomen dat er overcompensatie
plaatsvindt. Overcompensatie leidt linea recta ook weer tot
een verslechtering van de positie van hernieuwbare energie
op de markt. Dat is ook niet wat we willen, dus hoop ik dat
de minister mij dat kan uitleggen maar ook bereid is nog
op een andere manier naar die compensatieregeling te kijken. In de tweede termijn kom ik daar dan nog op terug.
Wat ik ook merkwaardig vind, is dat er om technische
redenen wordt gezegd dat de productiebeperking niet naar
25% kan maar naar 35% moet. Wat is nou precies de technische reden waarom die 25% niet kan? Wat zit daar nou
eigenlijk achter? Ik vond dat daarover in de beantwoording
naar aanleiding van het verslag geen duidelijkheid werd
gegeven. Het lijkt me cruciaal dat de Kamer weet wat hier
speelt.
Verder zie ik ook een aantal andere amendementen waar
ik best positief over ben, zoals ik net al aangaf. Het stoppen
met de bijstook van biomassa is waarschijnlijk de snelste
route om zo snel mogelijk te stoppen met de uitstoot van
CO2 via kolencentrales. In dat licht sluit ik mij aan bij vragen
die daarover zijn gesteld en zou ik van de minister willen
horen hoe hij dat afbouwpad nou ziet en hoe hij gaat
voorkomen dat er plotseling weer een groei plaatsvindt van
de biomassa-uitstoot in die kolencentrales. Hoe gaat hij
ervoor zorgen dat wij niet op meerdere manieren kunstmatig centrales in de lucht gaan houden, door subsidie via de
biomassa te geven en daarbovenop ook nog eens compensaties te geven?
Ik wil graag ook nog wat zeggen over de sociale aspecten.
Ik deel ook de zorgen die anderen hebben verwoord. De
heer Erkens had natuurlijk een prachtig verhaal over de
manier waarop het destijds in de mijnen ging. Nou is het
zo dat het aantal arbeidsplaatsen in de kolencentrales toch
van een kleinere orde is dan die 75.000 waar toen sprake
van was. Ik denk ook dat die situatie anders is dan in veel
plekken in Nederland en dat juist op de plekken waar

Tweede Kamer

kolencentrales staan, weer andere nieuwe groene mogelijkheden zijn. Maar dat gaat allemaal niet vanzelf. Ik vind dus
ook dat op dat punt het kabinet eraan gehouden is om
ervoor te zorgen dat de bedrijven in eerste instantie zelf
zorgen voor goede sociale regelingen als daar noodzaak
voor is. De minister geeft aan geen directe werkgelegenheidseffecten te zien, maar ook dat roept natuurlijk toch
wel wat additionele vragen op, zeker in het licht van de
meerdere stappen die gezet zijn in het kolendossier.
Daar komt nog weer bij — ook daar heb ik nog wel een
vraag over — dat we hebben gezien dat Uniper en RWE
allebei al juridische stappen zijn gaan zetten aan het begin
van de kolenwet, die nu in dit debat wordt aangepast. Maar
die juridische strijd is ook nog helemaal niet gestreden. Het
zou ook maar zo weer kunnen zijn dat deze wet weer tot
nieuwe juridische stappen leidt. Hoe waarborgen we in dat
hele traject dat de belangen van de werknemers worden
behartigd, dat we de beoogde CO2-reductiedoelen halen
en dat we dat ook nog op zo'n manier doen dat de belastingbetaler niet op alle fronten euro's moet bijleggen?
Dan is er een subsidieregeling — die is geen onderdeel van
het wetsvoorstel, maar is er natuurlijk wel — gelanceerd
voor een centrale om vrijwillig te stoppen met alle activiteiten, namelijk voor de voormalige ENGIE-centrale. Ik ben
wel benieuwd wanneer we daarover een besluit kunnen
verwachten en of die subsidie inderdaad wel enigszins in
verhouding staat tot het daadwerkelijke verlies. De centrale
is overgenomen en heeft eigenlijk nog bijna niet gedraaid.
Hij bleek namelijk vrij snel na de overname kapot te zijn. Ik
zag ook dat de subsidieregeling qua ketelvermogen zo was
vormgegeven dat deze centrale eigenlijk de enige was waar
de subsidieregeling een beetje aantrekkelijk voor was. Maar
om het als Kamer straks te kunnen beoordelen, is het wel
vrij cruciaal om te weten wat de financiële grondslag en de
onderbouwing zijn van een uiteindelijk uit te keren subsidie
en of dat wel in de juiste verhouding staat. Dus ik weet niet
of de minister daar wat over kan zeggen, of op zijn minst
kan aangeven wanneer wij die informatie daarover vanuit
het ministerie krijgen? Ik denk dat ik het voor dit moment
daar even bij laat.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. O, er is op de valreep nog een vraag
voor u, meneer Van der Lee. De heer Jansen.
De heer Jansen (FVD):
Ik probeer altijd oprecht te begrijpen wat u zegt.
De voorzitter:
Wat de heer Van der Lee zegt.
De heer Jansen (FVD):
Wat de heer Van der Lee zegt.
De voorzitter:
Heel goed.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-12

De heer Jansen (FVD):
Excuses. Het hele idee van het klimaatverhaal is natuurlijk
gebaseerd op het idee dat de zeespiegel gaat stijgen en dat
Nederland dan onder water komt te staan. Daarom vroeg
ik mij af hoe snel de heer Van der Lee denkt dat de zeespiegel gaat stijgen. Hoeveel meters zijn er aan het einde van
de eeuw bij gekomen?

De heer Jansen (FVD):
Daarom vraag ik: wat denkt u, aan het einde van deze eeuw
…

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Als u denkt dat dat het klimaatverhaal is, dan praten we
snel langs elkaar heen. Er zitten veel meer aspecten aan
klimaatverandering dan een zeespiegelstijging op termijn.
We hebben nu al het probleem dat binnenvaartschepen in
Nederland als het erg heet is in de zomer niet kunnen varen
omdat er te weinig water in de rivieren zit. We hebben ook
al het probleem dat oogsten in de problemen komen. In de
Achterhoek, de regio waar ik vandaan kom, is er al vier jaar
achter elkaar extreme droogte geweest. Dat raakt direct het
inkomen van boeren. Dan heb ik het over Nederland, maar
wij zijn nog niet eens het zwaarst getroffen land in de
wereld. Ik ben jarenlang directeur geweest van een ontwikkelingsorganisatie en heb veel delen van de wereld bezocht,
waar verwoestijning vernietigend — vernietigend! — heeft
uitgehaald. Heel veel voorheen vruchtbare grond is verdwenen. Dat zijn allemaal aspecten van die opwarming. U bent
daar blind voor. Dat vind ik onbegrijpelijk en niet uit te
leggen. Maar onze wegen scheiden zich volgens mij totaal
op dit vraagstuk.

De heer Jansen (FVD):
Ja, wat denkt de heer Van der Lee? Hoe hoog is de Nederlandse zeespiegel aan het einde van deze eeuw?

De voorzitter:
De heer Jansen is er blind voor, wilt u zeggen.
De heer Jansen (FVD):
Ik vind het wel een relevante vraag, want het is wel degelijk
een heel groot deel van het klimaatverhaal dat Nederland
onder water komt te staan. U beschrijft allemaal natuurprocessen. Maar dit wordt gewoon gemeten en het PBL publiceert dat ieder jaar. De gemiddelde zeespiegelstijging is
0,19 millimeter per jaar. Dat betekent 15 centimeter aan het
einde van deze eeuw. Dus waar zijn al die angstverhalen
op gebaseerd? Waarom geven we die 2.000 miljard uit aan
het gasvrij maken van Nederland, aan al die subsidies voor
klimaat, windmolens en al die dingen? Hoe kunt u geloven
dat de wereld vergaat?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Volgens mij herhaalt de heer Jansen zijn eerdere punt. Hij
verengt een enorm vraagstuk tot een discussie over de
zeespiegelstijging. Dan kan ik aangeven dat zelfs de rijkscommissaris op dit terrein, die verantwoordelijk is voor de
beveiliging van Nederland tegen stijgend water, grote problemen ziet op de lange termijn. Daar komt bij dat het niet
gaat over de actuele stijging van de zeespiegel, maar de
trend die eraan zit te komen. Dat is ook iets wat u niet wil
zien.
De voorzitter:
Afrondend, kort.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Wat denkt de heer Van der Lee.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Nou, als wij onze zin krijgen, en vele andere landen met
ons echt iets doen aan die opwarming, dan kunnen we die
beperkt houden. Dan kunnen we ons daar goed tegen
wapenen.
De voorzitter:
Helder. Dank u wel. We gaan luisteren naar mevrouw Leijten
van de fractie van de SP.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Zoals het gebruik is: felicitaties voor de mensen
die hier voor het eerst gesproken hebben. Ik moet zeggen
dat ik de ruimtevergelijking van de heer Thijssen wel heel
erg mooi vond. Ik hoop dat wat we hier gaan bespreken
geen luchtfietserij of verafpolitiek gaat zijn, maar dat we
concrete daden gaan laten zien, ook met dit wetsvoorstel.
En dat sluit eigenlijk ook aan bij het pleidooi van de heer
Erkens over Heerlen. Want ja, wat lieten we Heerlen inderdaad in de steek; in het begin natuurlijk niet, maar daarna
wel. Dat gold ook voor de lokale politiek. En hoe ver is
Heerlen dan weg van Den Haag? Pas toen er lokaal een
politiek van de menselijke maat kwam, zijn de problemen
opgelost. En nu is Heerlen weer aan het leven. Dat laat ook
zien dat de politiek van "als het goed gaat met de grote
bedrijven gaat het goed met de hele samenleving" totaal
failliet is. Ik hoop dat de heer Erkens zijn fractie dan ook zal
meekrijgen in een daadwerkelijk ander klimaatbeleid. We
zien namelijk, en ik zal dat nog uitgebreider toelichten, dat
de miljardensubsidies voor de aandeelhouders klaarliggen,
maar de daadwerkelijke oplossing voor mensen, die én een
schoner milieu en betere luchtkwaliteit willen, én behoud
van werk, helemaal achteraan staat. Op die manier zal je
dus geen goed klimaatbeleid krijgen.
Voorzitter. Ik heb dit uiteraard voorbereid — u kent mij —
maar als Kamerlid ben je altijd bij discussies over andere
beleidsterreinen betrokken op een heel groot metaniveau.
Je zit zelf heel erg in je eigen specialisme en je krijgt van
de rest de grote lijnen mee. En nu ik er dan in duik, valt mij
wel iets op. Jarenlang hebben ministers van Economische
Zaken alleen maar hun oren laten hangen naar de grootverbruikers, dus de energiesector, staal, chemie en aluminium,
opdat er maar voldoende energie voor hen was. Maar
tegelijkertijd was ook de natuur aan het roepen: "Hallo, waar
zijn wij nog? Wij zuchten onder de uitstoot van CO2." Het
was bekend, zoals de heer Thijssen al zei. Nog maar vijftien
jaar geleden werd besloten tot het bouwen van vier kolencentrales en nu gaat de vlag uit voor het sluiten van kolen-

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-13

centrales, terwijl we toen al wisten dat het bouwen van die
kolencentrales totaal bizar was. Ik bedoel, de Urgendazaak
is niet een rare uitkomst van foute rechters. Nee, dat is het
opeisen van je machtspositie, van een deel van de belangenafweging die wij in de politiek moeten maken maar die
hier gewoon niet klonk, of wel klonk maar werd genegeerd.
Dat ging over het recht op leven en het recht op privé- en
familieleven en over schendingen van het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens. Die Urgendazaak was langslepend, en is tot bij de Hoge Raad verloren door de
Nederlandse Staat. De Nederlandse Staat, en wij dus ook
als parlement, heeft in de belangenafweging gewoon niet
gekeken naar wat van ons allemaal is: de natuur, schone
lucht! Er is alleen gekeken naar de belangen van grote
sectoren, van de industrie en van machtige aandeelhouders.
Daar hebben we naar geluisterd.
En tegelijkertijd was er een debat, weet u wel, over die klimaatdrammers van de Amsterdamse grachtengordel. En
ik moet daar soms ook wel een beetje om lachen. Alsof je
iets aan het klimaat doet als je allemaal een warme trui
aandoet. En natuurlijk willen we allemaal ons afval scheiden, maar daar gaan we de wereld niet mee redden. Terwijl
dit allemaal werd verengd tot het individuele gedrag van
mensen, liepen de miljarden de staatskas uit voor subsidie
op kolen, biomassa en CO2-opslag onder de grond. Innovatieve sectoren die we daarmee zouden aanwakkeren. Nou,
we zien het vandaag weer: 2 miljard naar Shell. Dat miljardenbedrijf, dat het milieu waar dan ook — of het nu in
Nigeria is of bij ons — gebruikt voor zijn eigen aandeelhouderswinst en nooit rekenschap geeft van de gevolgen van
zijn activiteiten, subsidiëren we weer volop.
Voorzitter. De tegenstellingen in het klimaatbeleid zijn wat
de SP betreft gigantisch. Je ziet dat er megaveel geld gaat
naar grote bedrijven voor zogenaamde innovatie, waarvan
we weten dat het in de zakken van de aandeelhouders verdwijnt. We zien dat trouwens ook met de coronasteun
gebeuren. En aan de andere kant wordt het klimaatbeleid
verengd tot het idee dat we er zijn als iedereen maar een
warmtepomp of een zonnepaneel neemt.
Gisteravond zei de VVD-leider bij Nieuwsuur dat we de
afgelopen jaren een politiek hebben gehad waarin het
politieke debat eigenlijk gesmoord is door dichtgetimmerde
akkoorden, waardoor er in deze zaal niet meer echte
belangenafwegingen of tegenstellingen behandeld zijn.
Laten we dat maar eens gaan doen dan. Want ik vind het
echt heel raar dat we ook in deze wet, een simpele wet
eigenlijk, weer zien dat er honderden miljoenen naar het
sluiten van de Onyxcentrale worden gegooid. Een aandeelhouder aan de andere kant van de plas, in de Verenigde
Staten, is helemaal niet bezig met de belangen van onze
schone lucht of van de werknemers die daar werken of die
in de kolentoevoer zitten. Maar hier zien wij wel dat heel
veel mensen te maken hebben met energiearmoede. Zij
zetten hun kachel laag en wonen in koude en klamme huizen, wat slecht is voor hun gezondheid. Uit onderzoek van
de SP blijkt dat 1,4 miljoen huishoudens hun energierekening niet meer kunnen betalen.
Klimaatbeleid zal moeten gebeuren. Ik denk echt dat dat
gewoon zo is. Ik bedoel, we hebben geen twee aardes. We
willen schone lucht. We willen niet alleen maar nadenken
over de korte termijn en over alleen onze generatie. We
moeten nadenken over volgende generaties. Als we het op
deze manier blijven doen, dan gaat het er niet komen. Dan

Tweede Kamer

gaat de steun er ook niet komen. Ik zou de minister willen
vragen wat hij eigenlijk vindt van de geprivatiseerde energievoorziening in ons land. Vindt hij dat een succes? Zo ja,
waarom? Op welke wetenschap baseert hij dat succes?
Dan het wetsvoorstel van vandaag. Dat geeft een nadere
invulling van de afbouw van de kolencentrales die in 2030
gesloten moeten zijn. Amsterdam is al gesloten. De Onyxcentrale in Rotterdam zal vrijwillig dichtgaan. Ik had het er
al over: 238 miljoen aan subsidie wordt aangevraagd door
een investeerder die het een paar jaar geleden heeft gekocht
voor een vierde deel van 200 miljoen, want toen kochten
ze vier energiecentrales, waaronder deze. De aandeelhouders en de durfinvesteerder betaalden toen zo'n 200 miljoen
voor vier centrales. En nu vragen ze voor één centrale 238
miljoen van óns belastinggeld. Als ik dan in mijn schriftelijke
vragen aan de minister vraag wat hij eigenlijk vindt van die
verhouding, dan zegt hij: ja, ja, we bekijken het nog. Nou,
de SP vindt het niet in verhouding, al helemaal niet omdat
ik, toen ik daar was bij de werkonderbreking, gewoon van
het personeel hoorde — en zo veel mensen zijn dat niet,
namelijk 70 in vaste dienst en mensen in de toevoer, dus
in die zin is het niet vergelijkbaar met de sluiting van de
mijnen in Heerlen — dat ze sinds september om de tafel
zitten, maar niks te horen krijgen. De vakbonden worden
geschoffeerd. Als we aan de minister vragen of hij iets wil
doen, dan zegt hij: nee, er is geen rol voor mij.
Er is een aangenomen Kamermotie van mijn collega Beckerman die spreekt over het kolenfonds, zoals dat is gaan
heten. Bij het sluiten van een kolencentrale op last van de
overheid of op verzoek van de overheid, moet je zorgen en
borgen dat mensen die daar werken van werk naar werk
worden begeleid. Je laat ze in ieder geval niet in de kou
staan. Wat ons betreft gaat het niet alleen om de mensen
die daar werken, maar ook om de toevoer. Het wordt
gewoon niet geregeld. Het heeft mijn enorme aandacht,
zegt hij in Kamervragen. Maar welke warme aandacht heeft
de uitvoering van de motie gekregen? Ik heb het niet gezien.
Warme aandacht: daar kunnen we niet van eten en daar
wordt het huis ook niet warm van. Daarom heeft de SP voor
dit wetsvoorstel gezegd: dan amenderen we dat er maar in
met het amendement op stuk nr. 17; we gaan het gewoon
waarborgen. Ik ga er dus ook echt vanuit dat de VVD dat
steunt. Want ja, de mooie woorden over wat we toen deden,
kunnen niet nog een keer. Dat moet dan ook vooral gematerialiseerd worden.
Er zijn geluiden dat de kapotte Onyxcentrale — want daar
is de aandeelhouder dan wel mee bezig — omgebouwd
gaat worden tot een biomassacentrale. De heer Van de Lee
had het daarover. De heer Van Raan had het er ook al over.
Dat betekent dus dat ze subsidie gaan krijgen voor het
sluiten van het kolendeel en dat ze vervolgens weer subsidie
kunnen vangen voor het wegstoken van bomen, waarvan
we allemaal weten a dat het geen CO2-winst oplevert en b
dat we dit eigenlijk niet meer willen. De hele Tweede Kamer
— ik weet de verhoudingen niet precies, maar de meerderheid — zegt: kap hiermee! En ja, dat plan zijn ze aan het
maken. Ik heb dat ook aan de minister gevraagd en die zegt:
ja, er ligt inderdaad een plan en dat zijn we aan het bekijken.
Gewoon niet doen! Als een centrale dichtgaat vanwege
CO2-winst, omdat we dat vinden en omdat we ons daaraan
gecommitteerd hebben, dan gaan we niet nieuwe
CO2-massauitstoot introduceren, nog los van de gevolgen
van de bomenkap. Daarvoor vraag ik om warme steun voor

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-14

het amendement op stuk nr. 16 en vraag ik de Kamer om
dat aan te nemen.
Dan heb ik nog een vraag die Van der Lee eigenlijk ook al
heeft gesteld. Hoe is het nou mogelijk dat Balkenende IV
op dit hele onderwerp een CO2-reductiedoelstelling had
van 30% in 2020 ten opzichte van 1990? Dat kabinet is een
tijd geleden, maar ik kan het me nog herinneren. Toen
kwam ik in deze Kamer en u ook, voorzitter. Hoe is het
mogelijk dat dit wetsvoorstel een lagere ambitie heeft voor
tien jaar later? Wat is er misgegaan, vraag ik de minister.
Voorzitter, ik ben er bijna doorheen. Wat ons betreft gaan
de kolencentrales gewoon dicht. We hebben al gezegd dat
dat per 2030 moet. Laten we dat gewoon nu snel doen,
want we weten dat die energievoorziening en de levering
kunnen. Daar zijn allemaal studies naar geweest. Misschien
moeten tijdelijk iets uit het buitenland halen, maar dan
hebben we wel die keuze gemaakt. Dan voldoen we aan de
Urgendazaak, laten we de boel niet langer bungelen en
laten we de subsidiemotor ook niet langer lopen. Dan hebben we duidelijkheid. Daarvoor dus het amendement op
stuk nr. 12.
Voorzitter. Tot slot. Wij willen graag een rechtvaardig klimaatbeleid en dat betekent dat je de energievoorziening
moet democratiseren. Het moet voor mensen duidelijk zijn
waar de energie wordt opgewekt. Daar moeten ze zeggenschap over hebben en niet medezeggenschap of allerlei
focusgroepen. Nee, daar hebben ze dan zeggenschap over.
De rekening moet eerlijk betaald worden, dus ook de grote
vervuilers moeten meebetalen. En we moeten erop toezien
dat iedereen die zijn werk hiervoor verliest, een andere plek
krijgt en niet zonder brood op de plank kijkt naar klimaatverandering.
Tot slot. We zien nu dat er allemaal grote massaclaims
komen. Ik vind dat echt gedurfd, hoor. Je hebt jarenlang
aan het subsidie-infuus gehangen en weet al jarenlang dat
de kolencentrales gesloten zullen worden en dan is het
zover en durf je tot 1 miljard en 1,4 miljard te eisen van de
Nederlandse overheid. Ik moedig deze minister aan om te
zeggen: dat gaan we gewoon niet doen; al gaan we tot de
hoogste raad of tot het Europese Hof, wij gaan dit niet doen.
Dit is echt je eigen risico als ondernemer.
De voorzitter:
Helder. Dank u wel.
Mevrouw Leijten (SP):
Dus ofwel stap uit de ECT, het verdrag dat het mogelijk
maakt dat ze die claims kunnen hebben, ofwel ga de strijd
aan, no matter what!
De voorzitter:
Heel goed. Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer
Stoffer, die in tegenstelling tot andere sprekers gewoon
een bescheiden vijf minuten spreektijd heeft aangevraagd.
Ik weet dat u zich daaraan gaat houden. Gefeliciteerd
daarmee!

Tweede Kamer

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Het past mij om natuurlijk eerst de heer Erkens
van de VVD en de heer Thijssen van de Partij van de Arbeid
te feliciteren met hun prachtige maidenspeeches. Ik vind
het altijd weer mooi om te luisteren naar die persoonlijke
verhalen; de een vanuit de diepte van de kolenmijn en de
ander naar de hoogte van de ruimte. Ik kon me toch niet
onttrekken aan de gedachte dat als je dat combineert, je
ongeveer op de boodschap komt van een christen: vanuit
de diepte van een zondig bestaan omhoogkijken naar een
genadige God. Een liberaal en een socialist die mij toch
weer op die gedachte brengen, op zo'n dinsdagavond,
hartelijk dank daarvoor!
Voorzitter. Daarvoor zitten we natuurlijk niet hier in deze
zaal. We hebben het over de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie in verband met beperking van de
CO2-emissie. De eerste gedachte die mij bekroop toen ik dit
allemaal zo tot me nam, was: hoe heeft het toch zo ver
kunnen komen dat de SGP het kabinet en collega-fracties
op gaat roepen om wat meer Europees te denken? Over
het algemeen zijn we daar toch wat terughoudend in. Vanuit
dat onderbuikgevoel ga ik maar direct naar de inhoud, want
anders ga ik veel te ver over mijn spreektijd.
Voorzitter. De SGP zet vraagtekens bij de noodzaak van de
voorliggende ad-hocwetgeving. De Nationale Emissieautoriteit gaf onlangs aan dat de steenkoolinzet van de Nederlandse kolencentrales het afgelopen jaar is gehalveerd ten
opzichte van 2019; van 143 naar 65 Petajoule, door meer
draaiuren van gascentrales en meer duurzame energieproductie. De emissies van ETS-bedrijven blijken in 2020 10
megaton lager uit te vallen dan in 2019 en zit al onder het
niveau waar het PBL in zijn laatste verkenning mee rekende
voor 2025. En dan is mijn eerste vraag aan de minister of
mijn veronderstelling juist is dat het doel van 25% reductie
in 2020, het Urgendadoel, naar verwachting gehaald zal
gaan worden. Heel graag antwoord daarop.
Recent stipte de CO2-prijs in het Europese emissiehandelssysteem €50 per ton aan. Duidelijk hoger dan de projectie
waar het PBL in de laatste verkenning van uitging. Brussel
komt in juli met voorstellen om het ETS nog verder aan te
scherpen. Mijn inschatting is dat de prijs dan eerder zal
stijgen dan dalen. Daarmee wordt recht gedaan aan de
uitspraak van de rechter dat ook na 2020 de doelen serieus
genomen moeten worden. Mijn vraag aan de minister is
dan ook: waarom laten we de markt niet gewoon zijn werk
doen in plaats van steeds weer met ad-hocmaatregelen te
komen, waarbij het mijns inziens nog maar de vraag is of
ze eigenlijk wel nodig zijn. En is de veronderstelling juist
dat het bij minder productie in Nederlandse kolencentrales
zomaar zou kunnen dat meer stroom geïmporteerd moet
worden uit het buitenland, waarover ik collega's ook al
hoorde, waar viezere kolencentrales gewoon door kunnen
draaien? Kortom, ik pleit ervoor om verder te kijken en te
denken dan alleen onze eigen Nederlandse landsgrenzen.
Voorzitter. De SGP ontvangt graag nadere duiding van de
hoogte van de nadeelcompensatie. Hoeveel gaat het naar
verwachting kosten als kolencentrales gelet op de marktomstandigheden meer zouden kunnen draaien dan het voorgestelde plafond? 100 miljoen of 1 miljard? Waar moet ik
aan denken? Ik ontvang heel graag een indicatie, bijvoorbeeld op basis van de productie in de afgelopen jaren, of

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-15

iedere andere goede inschatting die maar gemaakt zou
kunnen worden. Wel graag een inschatting wat het zou
kunnen gaan kosten. Die nadeelcompensatie is geld voor
niet-geëmitteerde CO2, terwijl er ook nog eens geen stroom
geleverd wordt. Het kost dus geld om op korte termijn
betere CO2-cijfers te krijgen, maar we bouwen niet tegelijkertijd die duurzame energievoorziening van de toekomst
op. Mijn vraag is hoe zinvol dat is. Je kunt toch iedere euro
maar één keer besteden?

onmogelijk traject, terwijl ik denk: laten we nu gewoon
verstandig zijn, echt ons best doen en naar echte alternatieven kijken voor onze huidige energieproductie. We zijn het
er denk ik gelukkig wél over eens dat we ooit van die
kolencentrales afgaan, maar de weg daarnaartoe delen we
niet. Ik denk telkens dat het ad hoc is. Het is voor mijn
gevoel eigenlijk niet duurzaam investeren in datgeen waar
je echt naartoe wilt. Ik mag geen vragen andersom stellen;
dat begrijp ik, voorzitter.

Of daadwerkelijk nadeelcompensatie uitgekeerd zal worden
is natuurlijk ook nog een open einde omdat de staatssteuntoets van de Europese Commissie nog moet komen. Stel
nu eens dat de Europese Commissie die nadeelcompensatie
blokkeert of inperkt. Wat gaat de minister dan doen? Deze
wet intrekken of nog wat anders? Heel graag ook een antwoord voor dat scenario.

De voorzitter:
Nee.

Voorzitter. Al met al veel vraagtekens bij het voorliggende
wetsvoorstel. Ja, we moeten met elkaar werk maken van
verduurzaming van de energievoorziening om de milieuschade te beperken en om minder afhankelijk te worden
van import van fossiele brandstoffen. Maar, zeg ik als SGP,
laten we ook verder kijken dan onze neus lang is, wegblijven
bij ad-hocmaatregelen en duurzaam investeren in de energievoorziening van de toekomst.
En daar laat ik het bij. Dank u wel.
De voorzitter:
Zelfs nog minder dan vijf minuten, gefeliciteerd! Maar de
heer Van der Lee gaat het even voor u oprekken.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik wil dat inderdaad even oprekken. Ik zie de SGP toch echt
als een heel rechtsstatelijke partij. Ik begrijp op zich alle
vragen die de heer Stoffer stelt; die zijn natuurlijk legitiem.
Maar er ligt een bindende uitspraak. Het is een feit dat er
niet aan de uitspraak voldaan is in het jaar 2020, terwijl dat
wel moest. We zien ook dat alle internationale voorspellingen zijn dat de groei van de CO2-uitstoot in 2021 weer fors
zal zijn, omdat we uit de coronacrisis komen. Dan vind ik
het toch wel wat moeilijk te begrijpen dat de SGP dit wegzet
als gelegenheidswetgeving en eigenlijk ruimte geeft aan
het kabinet om geen opvolging te geven aan deze bindende
juridische uitspraak. Dat snap ik niet van de SGP.
De heer Stoffer (SGP):
Ik denk niet dat GroenLinks en de SGP wat dit betreft heel
dicht bij elkaar komen. Op andere gebieden is dat nog
weleens het geval, maar op dit gebied niet zo. Er wordt elke
keer gezegd dat het over rechtsstatelijkheid gaat. Ik snap
dat er een uitspraak van de rechter is. Ik vind ook dat we
ons best moeten doen. Ik vind dat we op het hele traject
ons best moeten doen. Maar we hebben ook echt wel
moeite met die politieke uitspraak. Ons best doen is wat
anders dan nu maatregelen treffen waarvan we zeggen: is
dat nu verstandig? Als je er zo naar kijkt, dan lijkt het zo dat
we het gehaald zouden kunnen hebben. Dat is ook een van
de vragen die ik aan de minister heb gesteld. Als dat zo is,
dan is het maar de vraag of je dit nog moet doen. Je stopt
hiermee, als je niet uitkijkt, ook geld in allerlei nadeelcompensaties, en ga zo maar door. Je komt dus in een soort

Tweede Kamer

De heer Stoffer (SGP):
Maar ik ben eigenlijk wel benieuwd of meneer Van der Lee
van GroenLinks dit eigenlijk wel duurzaam vindt. Hij moet
toch ook zien dat dit eigenlijk gewoon geld weggooien is.
Zie ook de vragen die ik stel over kolencentrales in Duitsland, en ga zo maar door. Dus ja, we zitten denk ik net een
beetje aan de andere kant van de scheidslijn.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik heb in mijn inbreng aangegeven dat wij veel eerder, veel
steviger hadden willen ingrijpen en dat we in de oorspronkelijke kolenwet dingen hadden willen regelen, waardoor
we de doelen van Urgenda met twee vingers in de neus
hadden kunnen halen. Dat is niet gebeurd. Maar we zitten
nu in een andere realiteit. U mag iedere kwalificatie geven
aan de uitspraak van de hoogste rechter; dat is aan u. Maar
de consequentie trekken dat het aanvaardbaar is dat die
niet wordt nageleefd, begrijp ik niet vanuit de traditie van
de SGP, die juist altijd heel zuiver is als het gaat om het
borgen en naleven van onze rechtsstaat.
De voorzitter:
Ja. Helder.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat kan ik maar niet begrijpen.
De heer Stoffer (SGP):
Ik snap aan de ene kant het onbegrip wel een klein beetje.
Als je aan de andere kant even praktisch kijkt, dan denk ik
dat we het misschien zelfs wel halen of er dichtbij komen.
Je doet je best om een uitspraak van de rechter na te leven,
maar het is natuurlijk aan ons als parlement om uiteindelijk
te kijken of je dat in alle redelijkheid gaat halen. Ik denk dat
we, als we op deze manier doorgaan, niet in alle redelijkheid
goed bezig zijn met een duurzame investering in onze
nieuwe, duurzame energievoorziening. Als we er in juni
weer verder over spreken, kom ik graag weer opnieuw met
constructieve, goede voorstellen. Maar ik denk dat de
rechter ons in een soort onmogelijkheid plaatst. Als parlement moeten we serieus bekijken wat goed is voor onze
bevolking. We moeten die uitspraak niet helemaal aan de
kant gooien, maar het wel in alle redelijkheid met elkaar
proberen op te lossen.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-16

De heer Van Raan (PvdD):
Ik sluit mij even aan bij de heer Van der Lee van GroenLinks.
Nu wordt voor de tweede of misschien al derde keer
genoemd dat de hoogste rechter een politieke uitspraak
gedaan heeft. Dat begrijp ik niet goed. Het gaat over een
zaak waar de Nederlandse Staat zichzelf toe verplicht heeft,
via een internationaal verdrag. Het doet er eigenlijk niet
eens toe waartoe die zich verplicht heeft. Het waren vrijwillige afspraken, zonder dwang. Die afspraken zijn niet
gehaald. Het enige wat getoetst is, was: wat heeft Nederland
beloofd en is het gehaald? Nee? Ga het dan doen. Ik begrijp
niet zo goed waarom juist de SGP dat een politieke uitspraak
noemt.
De heer Stoffer (SGP):
Iets daarover heb ik net al een klein beetje gezegd, maar
één ding ben ik met meneer Van der Lee eens toen hij
aangaf dat we eerder hadden moeten beginnen. Dat denk
ik ook. Ik denk dat de situatie een beetje als volgt is. We
moeten ergens naartoe, laten we zeggen van hier naar
Oostenrijk. Dat duurt tien uur. Eigenlijk hadden we er om
22.00 uur vanavond willen zijn. Als je dan nu vertrekt, haal
je het gewoon niet. Laten we dus gewoon concreet stellen
dat we te laat zijn begonnen. Als je dan aan onmogelijke
zaken wil gaan voldoen ... Urgenda zou uiteindelijk nog een
keer naar de rechter kunnen stappen als we het niet halen.
Ik vertel hier niet dat we niet ons best moeten doen. Zeker,
ik vind dat we onze uiterste best moeten doen. We mogen
ook investeren in een hele duurzame energievoorziening
en in een goed klimaat, maar wel op een redelijke termijn.
Je komt nu in een soort onredelijkheid, waarbij we dingen
gaan doen die niet verstandig zijn voor een echt duurzame
energievoorziening. Ik ben gewoon niet voor dit soort adhocdingen. De SGP zit inderdaad best een beetje klem tussen aan de ene kant de rechtsstatelijkheid en aan de andere
kant dat je ook praktisch moet blijven. Wat dat betreft zit ik
echt op de lijn dat we ook praktisch moeten blijven.
De voorzitter:
De heer Van Raan, afrondend. Kort, puntig.
De heer Van Raan (PvdD):
Ja, afrondend. Ik vind het jammer dat de heer Stoffer geen
antwoord geeft op de vraag. Nogmaals: de afspraak is niet
nagekomen. Dat heeft de rechter getoetst, zoals de rechter
al de eigen verplichtingen die vrijwillig worden aangegaan
gewoon kan toetsen en kan kijken of die worden nagekomen
of niet. Daar is helemaal niets politieks aan. Ik zou het fijn
vinden als de heer Stoffer die uitspraak van de rechter
inderdaad niet als politiek zou willen labelen. Ik ben het wel
met hem eens, samen met bijvoorbeeld ex-minister Wiebes,
dat we te laat zijn begonnen en meer hadden moeten doen.
De heer Stoffer (SGP):
Ik ben niet de enige die het heeft over een politieke uitspraak
van de rechter. Dat doen ook rechtsgeleerden die mij in de
rechtsgeleerdheid ver te boven gaan. Ik ben maar een
eenvoudig ingenieur, met een enkel bijvakje in de juridische
sfeer. Ook prominente hoogleraren op het gebied van
staatsrecht en dergelijke geven aan: dit zit op de rand van
een politieke uitspraak of het gaat eroverheen. Ik sta hier
dus zeker niet alleen in.

Tweede Kamer

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Op zich begrijp ik dat. Zo hebben wij er als CDA ook wel
naar gekeken toen de uitspraak werd gedaan. Maar wat doe
je dan als die uitspraak er ligt? Dan zou je een weg moeten
vinden om er verandering in te brengen, dus dan zou je het
echt rechtsstatelijk moeten aanvliegen. Dat kan. Ik heb daar
nog geen initiatief van de SGP voor gezien, maar dat komt
misschien nog. Die uitspraak ligt er. Als er in andere zaken
uitspraken zijn, verwachten wij toch wel van onze inwoners
en bedrijven dat ze die uitspraken nakomen. Maar nu stelt
de collega van de SGP hier in de Tweede Kamer dat dat
eigenlijk helemaal niet nodig is. Je aanvaardt dan eigenlijk
alleen een uitspraak als die je bevalt. Moet ik de stelling
van de SGP dan zo begrijpen?
De heer Stoffer (SGP):
Nee. Als mevrouw Mulder het zo heeft opgevat, denk ik dat
we elkaar niet goed verstaan hebben. Ik zeg echt dat we
ons best kunnen en mogen doen als er zo'n uitspraak ligt,
maar als je het in alle redelijkheid net niet haalt, moet je op
een gegeven moment ook een afweging maken als parlement. Die afweging maak ik en ik zeg: doe het in alle redelijkheid wel. Daarbij kijk ik heel sterk naar waar je straks
naartoe wilt. Ik denk echt dat het goed realiseerbaar is om
in 2050 je doelen te halen. Maar we zitten in een klem, nu
en in 2030, met de Klimaatwet. Ik vraag me af: is dat nu
verstandig, gaan we dat halen? Oud-minister Wiebes zei in
het verleden altijd: je gaat twee stappen vooruit en een
achteruit. Dat is in dit hele complexe veld de situatie, denk
ik. Ik zeg niet: we leggen het even makkelijk naast ons neer.
Nee, het is goed om ons best te doen, maar is daar in dit
geval deze wet voor nodig? Maar goed, daar krijgen we
straks antwoord op. Ik denk dat we het doel hoogstwaarschijnlijk al zonder deze wet hebben gehaald. Ik zeg ook
heel nadrukkelijk dat er straks nog Europese regelgeving
komt, waarmee we het, denk ik, veel makkelijker met elkaar
in het Europese speelveld gaan oplossen. Daar begon ik
mijn bijdrage ook mee. Ik heb nergens gezegd: laten we
het maar lekker naast ons neerleggen. Maar of we het exact
gaan halen? Ik denk het niet. Ik denk niet dat dat verstandig
is.
De voorzitter:
Afrondend, kort, puntig.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik hoor de collega van de SGP zeggen: de rechter plaatst
ons voor een onmogelijkheid; we kunnen het in alle redelijkheid niet realiseren, dus dan moeten we het maar niet
doen. Maar als iedereen in Nederland zo gaat denken, dan
gaat het toch ergens helemaal niet goed?
De heer Stoffer (SGP):
Dat klopt, maar ook als de rechter een uitspraak doet op
het gebied van ruimtelijke ordening of weet ik wat, dan is
altijd nog de vraag: kun je dat in redelijkheid halen of niet?
Maar een van mijn vragen, sterker nog, mijn eerste vraag
aan de minister was of het juist is dat we dat doel in 2020
naar verwachting gewoon gehaald hebben. Oftewel, ik ben
helemaal niet degene die zegt: we hoeven het niet te halen,
doe maar niks, het is onzin. Nee, zeker niet. Maar het moet
wel in alle redelijkheid gaan, wat mij betreft.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-17

De voorzitter:
Heel goed. We gaan naar mevrouw Leijten. Mevrouw Mulder, ik wil een beetje opschieten.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Er zijn wel collega's die al vaker geïnterrumpeerd hebben
en ook wat langer achter elkaar, dus ik zou het wel coulant
vinden als …
De voorzitter:
Nou, heel kort en puntig dan nog even.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Dank u wel, voorzitter. De SGP-fractie zegt eigenlijk het
volgende. "Wij willen wel dat doel halen in 2050. Daar
committeren we ons wel aan en daar gaan we wel stappen
voor zetten. Maar deze ene maatregel is dan even niet voor
ons, want die past ons niet."
De heer Stoffer (SGP):
Dit gaat over een wet; niet over een maatregel, maar over
een wet. Natuurlijk liggen daar maatregelen onder, maar
wij denken dat het niet verstandig is om dit op deze manier
te doen. Ik heb het al meerdere keren uitgelegd, maar ...
De voorzitter:
Mevrouw Leijten heeft een geheel nieuwe invalshoek.
Mevrouw Leijten (SP):
Nou, ik probeer het toch even scherp te krijgen, juist omdat
ik weet dat de SGP altijd heel zuiver argumenteert en
debatteert. Is het nou een onnodige wet omdat we het volgens u al hebben gehaald, maar accepteert u wel de uitspraak van de Hoge Raad dat we ons aan bepaalde doelen
moeten houden? Of denkt u: wat de Hoge Raad heeft
gezegd, is politiek en daarom hoeven we deze wet niet?
De heer Stoffer (SGP):
Dat laatste niet. Juist van de Hoge Raad moeten we ons
best doen. Maar als wij kijken naar deze wijziging, dan
denken wij dat het op dit moment niet verstandig is om het
op deze manier te doen. De vraag is of het überhaupt nodig
is. Zeker met de prijzen die je nu ziet en met wat nu door
de kolencentrales überhaupt wordt neergezet, is het maar
de vraag of die wet nodig is. Maar wij zeggen echt: als we
nu kijken naar het ETS dat eraan komt, dat nog opgedraaid
wordt, met de prijzen die erop zitten — ik heb het net allemaal in mijn bijdrage neergezet — dan halen wij dit volgens
mij ook vanzelf. Dus wij denken dat deze wet, ook gezien
wat er gebeurt, eigenlijk een wet is die niet veel meer gaat
doen, die misschien wel zelfs onnodig is. Maar ik zeg niet:
het is een politieke uitspraak en die kunnen we wel naast
ons neerleggen. Ik heb naar aanleiding van een eerdere
interruptie al even aangegeven dat ik bepaald niet de enige
ben. Er zijn rechtsgeleerden die hier veel geleerder in zijn
dan ik, die ook zeggen: deze uitspraak is toch wel echt op
of, zoals ook een aantal zegt, over de rand.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Afrondend.
Mevrouw Leijten (SP):
Die laatste zin is nou zo jammer, want ik wilde eigenlijk
vaststellen dat de heer Stoffer zich met zijn uitspraken
misschien een beetje politiek had vergaloppeerd door te
zeggen: de uitspraak van de Hoge Raad is politiek. Want
als we zo gaan beginnen, dan kunnen we natuurlijk ook
over ieder bouwproject dat wordt stilgelegd, dat niet kan
doorgaan omdat er een te hoge CO2-uitstoot is, zeggen: we
bouwen lekker door. Terwijl we weten dat we dat niet doen,
want dat heeft te maken met de volksgezondheid. Ik zou
het nou juist zo onverstandig van de SGP vinden als ze op
die lijn gaan zitten. Je kan zeggen: dit is onnodig, omdat
we denken dat het op een andere manier kan. Dan volg ik
de heer Stoffer. Dan ben ik het misschien niet met hem
eens. Maar als hij zegt: die uitspraak van de Hoge Raad, tot
aan de Hoge Raad alle rechtsmiddelen gedaan, dat is politiek. Ik denk dat hij dan met vuur speelt.
De heer Stoffer (SGP):
Als ik naar dat hele vraagstuk rond klimaat kijk, dan denk
ik: het wordt politiek, juridisch enzovoorts gemaakt. Ik ben
een ingenieur. Ik zeg altijd: als je dit op wilt lossen, heb je
in de eerste plaats een goede techniek nodig, en een stuk
draagvlak in de samenleving. En ik geloof vast en zeker dat
als we over die band gaan, we veel sneller gaan dan dat
we er elke keer politiek en juridisch over discussiëren. Ik
snap dat dat gebeurt, ook in een democratie. Maar ik blijf
erbij dat deze uitspraak van de rechter toch wel echt op de
rand is. Het helpt in ieder geval niet om dadelijk echt tot
een oplossing te komen.
De voorzitter:
Kort, kort, kort!
Mevrouw Leijten (SP):
Ik denk dat ik daar heel ver in mee kan gaan. Dit hoort een
politiek debat te zijn, met politieke afwegingen. En zoals ik
in mijn betoog heb gezegd is dat afwezig geweest, omdat
we alleen maar achter de belangen van grote bedrijven
aangelopen zijn en we de belangen van de natuur en de
toekomst in het debat eigenlijk niet mee hebben laten
wegen. En dan staat het mensen die zich niet vertegenwoordigd voelen in deze zaal, vrij om de juridische weg te kiezen.
Dat is onze rechtsstaat. Ik vind het echt onverstandig dat
een serieuze politieke partij als de Staatkundig Gereformeerde Partij zegt: maar ja, dan bewandel je ook die legitieme weg en dan win je dat helemaal tot aan de Hoge Raad,
en dan is het een politieke uitspraak. Volgens mij begeef je
je dan echt op héél, héél glad ijs.
De voorzitter:
Een korte reactie en dan kunt u afronden.
De heer Stoffer (SGP):
Ik denk dat mevrouw Leijten en ik elkaar daarin niet vinden,
want ik blijf bij mijn uitspraak.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-18

De voorzitter:
U continueert?
De heer Stoffer (SGP):
Ja.
De voorzitter:
Meneer Stoffer, ik begrijp dat u klaar bent? O, ik zie de heer
Grinwis nog. We kunnen heel lang doorgaan met interrumperen, maar ik stel vast dat we nog vier sprekers te gaan
hebben voor de dinerpauze. Ik had gehoopt voor 20.00 uur
te kunnen schorsen voor de dinerpauze, maar dat wordt
later en later. Meneer Grinwis, gaat uw gang.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Toch dank, voorzitter. Bij de SGP is volgens mij lijdelijkheid
slecht en lijdzaamheid een deugd. Maar is de heer Stoffer
nu in zijn betoog niet te lijdelijk? Ik snap zijn kritiek op die
productiebeperking. Hij wijst naar de ETS-prijs die iedere
dag stijgt en die gisteren op €52 is gekomen. Maar het risico
is dat zo'n ETS-prijs weer kan dalen. En dan kan zo'n
kolencentrale toch weer moed krijgen en openblijven. Is de
heer Stoffer het dan vanuit de houding van lijdzaamheid
en daadkracht met me eens dat je zo'n prijs dan misschien
toch moet vastklikken op een bepaald niveau, dat je in ieder
geval een minimum in de markt legt en een minimumprijs
moet voorstellen van €40 of €50, zodat er in ieder geval
sprake is van duidelijkheid en stabiliteit en die kolencentrales nooit meer opengaan?
De heer Stoffer (SGP):
Ik vind dit een mooie vraag van de heer Grinwis. Als we
dat in Europees verband doen, dan kan ik me heel goed
voorstellen dat we dat op die manier zouden aanpakken.
Zeker.
De voorzitter:
Afrondend.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Hier wijst de heer Stoffer heel snel naar Europa. Dat is een
opmerkelijke bijzaak en eigenlijk de winst van dit debat,
want dat doet hij niet zo vaak. In Nederland moeten wij
voldoen aan die rechterlijke uitspraak. De heer Stoffer wijst
naar de prijs als hét mechanisme waarmee zeker gesteld
kan worden dat aan die rechterlijke uitspraak kan worden
voldaan. Waarom dan niet een extra slot op de deur en een
minimum in de wet vastleggen? Er ligt hier al twee jaar een
wetsvoorstel te verstoffen om een minimumprijs in te stellen. Als je de prijs op €40, €50 stelt, dan hebben we een slot
op de deur en laten we de markt verder zijn werk doen.
De heer Stoffer (SGP):
Nee. Ik heb heel bewust aan het begin naar Europa verwezen. Dat heb ik vaker gedaan, omdat ik denk dat je dit niet
binnen de landsgrenzen van Nederland kunt oplossen. Je
moet dit met elkaar doen. Ik ga natuurlijk te veel van uw
tijd nemen, voorzitter; daar wordt u niet blij van. Er staan
vieze, vuile kolencentrales net over de grens met Duitsland,

Tweede Kamer

die veel langer door blijven draaien dan de centrales hier.
Ik zeg: laten we dat nu eerst oplossen. Pak dat breder aan.
Je doet het klimaat er geen deugd mee en je doet er mensen
geen goed mee als we blijven kijken binnen de beperkte
grenzen van Nederland. Dat laat onverlet dat ik voor goede
oplossingen ben — daar zullen we ook begin juni wel weer
mee komen als we het Klimaat- en Energiedebat hebben
— maar ik ga niet in deze wet iets vastklikken. Ik wil het
vastleggen op Europees niveau.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Agnes
Mulder van de fractie van het CDA.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter, dank. Allereerst natuurlijk felicitaties voor de
collega's Thijssen en Erkens. Ik vond het hele mooie, persoonlijke verhalen. Dat brengt u uiteindelijk vandaag hier
en dat doet mij deugd.
Voorzitter. Voor het CDA is rentmeesterschap hele belangrijke kernwaarde. Vrij vertaald betekent dat dat we goed
voor onze aarde willen zorgen. Tegelijkertijd betekent
rentmeesterschap voor ons ook gedegen financiën, en
daarmee ook dat beleid wordt gemaakt dat haalbaar en
betaalbaar is, zodat iedereen het mee kan maken. Dat doen
we, misschien best wel egoïstisch, voor onszelf hier, zoals
we hier vandaag zijn, voor een schone en gezonde samenleving, en ook nog voor de generaties die na ons komen.
Klimaatverandering is een van de grootste opgaven van
deze tijd. We willen daarom dat Nederland een solide bijdrage gaat leveren aan het halen van het doel dat we
wereldwijd in Parijs hebben afgesproken, namelijk dat we
CO2 gaan reduceren. Met de tijdelijke productiebeperking
voor kolencentrales, die met deze wetswijziging wordt
vastgesteld, zetten we een grote stap om de klimaatafspraken te halen die we met elkaar hebben gemaakt.
De afspraken die we hebben gemaakt, blijken in de praktijk
wel een hele grote uitdaging te zijn. Collega's hadden het
daar vandaag ook al over. Het gaat allemaal niet gemakkelijk. Dat er een Urgendavonnis moest komen, is daarvan
een bevestiging. Deze week hebben de partijen achter het
Urgendavonnis aangegeven dat zij vinden dat het nog niet
snel genoeg gaat. Herkent de minister deze kritiek en zo ja,
wat gaat hij daaraan doen? Het wetsvoorstel van vandaag
laat in ieder geval zien dat we hier in de Kamer dit voorstel
en het vonnis serieus nemen.
Voorzitter. Met de tijdelijke productiebeperking voor
kolencentrales, die met deze wetswijziging wordt voorgesteld, zetten we een grote stap om de afspraken te halen.
Als CDA hebben we steeds gewezen op het feit dat er
eventueel leveringszekerheidsrisico's zijn en dat deze goed
moeten worden opgevangen. We hebben er vertrouwen in
dat met deze tijdelijke productiebeperking en het feit dat
de centrales beschikbaar blijven voor de piekvraagmomenten, de leveringszekerheid van elektriciteit is gewaarborgd.
Dat willen we natuurlijk thuis ook allemaal graag, want we
willen onze telefoons kunnen opladen, we willen een koelkast kunnen gebruiken en alles wat we thuis ook maar willen. Ik wil alleen wel aan de minister vragen hoeveel bandbreedte er is op het gebied van de leveringszekerheid, want

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-19

we horen verschillende getallen: 35, 25. Hoeveel rek zit
daarin? Bij welk percentage productiebeperking zou de
leveringszekerheid dan wel echt in gevaar komen? Kan de
minister daarop ingaan?
De minister geeft aan dat de productiebeperking waarschijnlijk grotendeels zal worden opgevangen door Nederlandse
gascentrales. Maar een deel van de elektriciteit zal misschien ook wel uit het buitenland komen. Verschillende
collega's zeiden het al. Het kan dus zijn dat de CO2-effecten
op Europees niveau dan niet gunstig uitpakken. Klopt dat?
Kan de minister daarop ingaan? Hoeveel elektriciteit zou er
dan uit het buitenland komen? Hoe groot is die kans? Dat
maakt namelijk dat het natuurlijk wel een beetje een
papieren exercitie wordt; dat is het gevoel dat we hier in
deze zaal allemaal hebben. Dat brengt mij toch wel bij het
feit — dat vond ik mooi aan de bijdrage van de SGP — dat
het toch wel heel verstandig is om op Europees niveau
zaken op het gebied van klimaatbeleid goed aan te pakken.
Voorzitter. Dan de nadeelcompensatie. Exploitanten kunnen
daar aanspraak op maken voor schade als gevolg van deze
maatregel die niet voor hun rekening is. Ik lees dat er een
onafhankelijk adviseur zal worden betrokken bij de nadeelcompensatie, bij de bepaling daarvan. Maar het is wel lastig
dat de hoogte van die nadeelcompensatie op dit moment
nog niet bekend is. Ook de methodiek waarmee die zal
worden berekend, is nog niet duidelijk. Kan de minister ons
toch wat meer informatie hierover geven? Over welke orde
van grootte zal het bijvoorbeeld gaan? Wanneer moeten
de hoogte en de methodiek waarmee de nadeelcompensatie
wordt berekend duidelijk zijn? In hoeverre heeft de stijgende
Europese ETS-prijs, die vandaag de €52 raakt, daar ook mee
te maken? Kan de minister op die aspecten ingaan?

mers zijn, de werkgever daar met name voor verantwoordelijk is. Dat vind ik toch wel wat mager, net als de collega's
in deze zaal. Kan de minister toezeggen dat, als er onverhoopt toch nadelige gevolgen voor de werkgelegenheid
optreden, hij zich actief zal inzetten voor deze gevolgen,
om die zo veel mogelijk te beperken en/of te verzachten?
Voorzitter. Het kolenfonds kwam voorbij. Het is misschien
goed als de minister daar een update over geeft en vertelt
hoe het daar nu mee staat.
Voorzitter. Een ander mogelijk gevolg van deze maatregel
is dat de elektriciteitsprijs kan gaan stijgen, bijvoorbeeld
als de vraag naar elektriciteit of gas toeneemt. De minister
zegt dat deze situatie zich momenteel niet voordoet, omdat
de gasprijs behoorlijk laag is. Maar we weten natuurlijk niet
hoelang dat zo zal blijven. Ik zou daarom toch graag van
de minister willen horen hoe hij ervoor wil zorgen dat de
kosten voor onze inwoners niet onevenredig stijgen als
deze situatie in de komende jaren verandert. Kan hij daar
wat over zeggen?
Voorzitter, ik ga bijna afronden. Ik zou graag nog van de
minister horen wat de laatste stand van zaken is omtrent
de call for proposals voor de vrijwillige sluiting van een
kolencentrale. Vele collega's hadden het daar al over.
Wanneer verwacht de minister de beoordeling van het
binnengekomen voorstel af te ronden? En op welke termijn
verwacht hij duidelijkheid over goedkeuring door de Europese Commissie? Kan de minister ook nog uitleggen
waarom deze productiebeperking nodig blijft, ook als de
vrijwillige sluiting van een centrale door zou gaan? Misschien moet er toch nog even gekeken worden hoe we
daarmee uitkomen.

De minister geeft aan dat de exploitanten beroep kunnen
indienen indien zij het niet eens zijn met de hoogte van de
compensatie dan wel de methodiek. Kan de minister aangeven of het risico bestaat dat ook als gevolg van deze
productiebeperking arbitragezaken bij het Energy Charter
Treaty volgen? Deelt de minister de mening dat dit verdrag
momenteel wordt misbruikt door partijen die arbitragezaken
aanspannen tegen de Nederlandse overheid, terwijl het
verdrag oorspronkelijk was bedoeld om integratie van
energiemarkten in West- en Oost-Europa te bevorderen?

Voorzitter, ter afsluiting. Ik begon onze bijdrage met onze
kernwaarden rentmeesterschap en toekomstige generaties.
Vandaag stonden ze hier, in de stromende regen en een
onweersbui, bij ons in Den Haag op de stoep. We ontvingen
van hen deze oproep: maak ons weerbaar tegen klimaatverandering. Wat wil de minister vandaag ook tegen hen zeggen? Het CDA vraagt de minister om samen met de minister
van Onderwijs naar hun voorstellen te kijken, daarover met
hen in gesprek te gaan en dat terug te rapporteren aan de
Kamer.

Voorzitter. Het kabinet heeft aangegeven niet uit het verdrag
te willen stappen omdat Nederlandse investeerders in het
buitenland dan een minimale rechtsbescherming verliezen,
die op grond van dit verdrag bestaat. Kan de minister aangeven om hoeveel Nederlandse bedrijven het gaat en op
welke manier zij op dit moment gebruikmaken van het
verdrag en de bescherming die dat hun biedt? Heeft hij daar
voorbeelden van? Wij willen graag een wat beter gevoel
van de ordegrootte krijgen over hoe het nu precies zit met
het verdrag. Het kabinet heeft eerder aangegeven in te zetten op de modernisering van het ECT-verdrag, zoals ik het
afgekort noem. Wat is daar tot nu toe van terechtgekomen?

Voorzitter. Dat je je toekomst droomt en dat dat begint in
je jeugd, hoorden we vandaag van een tweetal collega's:
Thijssen en Erkens. Laten we niet stoppen met dromen dat
we deze wereld echt goed kunnen doorgeven.

Het CDA vindt het belangrijk dat er goed wordt omgegaan
met het personeel van de kolencentrales die met deze
maatregel te maken krijgen. Heel veel collega's delen dat.
Ongetwijfeld zullen daar moties over komen. Er zijn amendementen over ingediend. We lezen dat er volgens deze
minister niet of nauwelijks gevolgen zullen zijn voor de
werkgelegenheid. Op zich is dat goed om te horen. Maar
de minister zegt ook dat, als er wel gevolgen voor werkne-

Tweede Kamer

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van der Lee heeft nog een vraag.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Zoals vaker weet mevrouw Mulder heel veel vragen te
stellen, misschien wel de meeste van alle leden die meedoen. Maar ik heb wel een vraag aan het CDA. Dat is ook
ingegeven door het feit dat het CDA extra stappen om het
Urgendadoel te behalen op dit moment controversieel heeft
verklaard. Dus als we het doel willen halen, moet dat binnen
de instrumenten die al bedacht zijn. Daarover ligt nu een
wetsvoorstel voor. Mag ik uit de vragen die u stelt over de

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-20

productiebeperking zelf afleiden dat het CDA ook zou kunnen instemmen met een productiebeperking tot 25%?

minimumprijs bijvoorbeeld, dat later helaas neerwaarts is
bijgesteld, was zodanig gekozen dat kolencentrales op enig
moment als het ware vanzelf zouden sluiten.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Wij willen heel helder hebben hoe het zit met die leveringszekerheid, want die is voor ons best cruciaal. Op het
moment dat het bij 25% niet kan, dan kan het dus niet. Ik
weet niet precies waar het percentage dan ligt. Daar worden
vraagtekens bij gesteld. Ik zie die vraagtekens ook. Daar wil
ik vandaag dan wel helderheid over van de minister bij deze
wetsbehandeling. Ik ga nu uit van die 35 en ik ga ervan uit
dat die ook klopt. Maar stel je voor dat er toch door
omstandigheden andere inzichten zijn gekomen. Dan is het
misschien wel handig dat de minister die hier vandaag deelt
met de Kamer, zodat we daar onze conclusies uit kunnen
trekken.

Het is anders gelopen. Er kwam een Wet verbod op kolen.
Vandaag bespreken we een tijdelijke wijziging daarvan.
Toch heb ik een vraag. Waarom handelt de minister niet
meer in de geest van deze filosofie uit het regeerakkoord
van destijds? Waarom heeft hij er dus eigenlijk niet voor
gekozen om een stevige minimumprijs voor te stellen,
zodanig dat kolencentrales niet alleen nu uit staan, maar
sowieso nooit meer aan gaan? Bij een ETS-prijs van €52
levert de minimumprijs van €40 of misschien wel €50 toch
geen enkel risico op voor de leveringszekerheid? Dat was
wel het argument van de minister in de memorie van toelichting, om niet voor het mechanisme van de minimumprijs
te kiezen. Maar gezien de pijlsnelle stijging van de ETS-prijs
wil ik hier toch graag nog een keer zijn reactie op. Zekerheidshalve heb ik samen met collega Boucke een amendement ingediend om een tussentijdse evaluatie van deze
wetswijziging in ieder geval zeker te stellen, juist ook om
het wetsvoorstel na inwerkingtreding op zijn merites te
kunnen blijven beoordelen. Het is niet dat het voorstel van
de minister irrationeel is, geenszins. Wel is de vraag
waarom hij voorstelt te werken met toch vrij ingewikkelde
en juridisch kwetsbare normstellingen in deze wet, terwijl
de macht van de markt en de prijs makkelijker en zeker zo
effectief zijn. Sterker nog, de wetten van markt en prijs zijn
voor de grote oude fossiele bedrijven heiliger dan de wetten
van ons land helaas. Dat weet de minister toch? Maar oké,
hij kiest voor een tijdelijke productiebeperking om te voldoen aan de rechterlijke uitspraak. Is dat juridisch gezien
echt voldoende of moet de productiebeperking scherper
en/of langer? Er zijn wat amendementen ingediend. Ik ben
zeer benieuwd naar de reactie daarop van de minister zo
meteen.

De voorzitter:
Heel goed, dank u wel. We gaan luisteren naar de heer
Grinwis van de fractie van de ChristenUnie. Ik stel vast dat
we nog drie sprekers te gaan hebben in deze termijn, van
ieder tien minuten. Dus over een halfuurtje hoop ik te
schorsen voor de dinerpauze.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst een hartelijke felicitatie
aan mijn collega's Erkens en Thijssen voor hun betrokken
en passievolle maidenspeeches. Mooi, zo'n blik vanuit de
mijnstreek en vanuit de ruimte. Dank.
Voorzitter. Hoe eerder kolenstroom de wereld uit is, hoe
beter, voor de planeet, de luchtkwaliteit en de volksgezondheid. Gelet op de rechterlijke uitspraak van een aantal jaren
terug inzake Urgenda snap ik natuurlijk dat juridisch moet
worden zeker gesteld dat de uitstoot van broeikasgassen
snel genoeg afneemt. Toch roept dit wetsvoorstel vragen
bij mij op. Niet dat ik tegen tijdelijke productiebeperking
ben in de kolencentrales, maar wat is nu precies de meerwaarde van deze wetswijziging die we met elkaar bespreken? Als we naar buiten kijken, zien we dat de ETS-prijs
voor CO2 inmiddels is gestegen naar €52 per ton. Het kwam
al een paar keer langs. Dat is zeven keer zoveel als de €7,50
toen het huidige, inmiddels demissionaire, kabinet eind
oktober 2017 aantrad. De elektriciteitsprijs laat bovendien
ook een dalende trend zien. Geen kolenboer die bij deze
prijzen overweegt om zijn centrale aan te zetten. Dat is
precies wat we met elkaar willen: de prijs en de markt hun
werk laten doen, mits de markt goed werkt. Gelukkig werkt
die markt inzake CO2 steeds beter, althans op ons continent.
Ik moet eerlijk toegeven dat ik jarenlang een hard hoofd
had in de werking van het emissiehandelssysteem: te veel
uitstootrechten, te goedkoop, te veel gratis rechten ook.
Maar stap voor stap gaan we nu de goede kant op. We
weten bijvoorbeeld dat bij prijzen tussen de €30 en €40 per
ton CO2 kolencentrales worden afgeschakeld, terwijl de
gascentrales zonder problemen kunnen blijven draaien en
— nog veel beter — de businesscases voor hernieuwbare
energie en energiebesparing met de dag beter worden.
Deze beprijzingsfilosofie was niet voor niets het uitgangspunt van het regeerakkoord in 2017. Het traject van de

Tweede Kamer

Urgenda kondigt nieuwe rechterlijke stappen aan als het
kabinet niet snel handelt. Wat is de reactie van de minister
hierop? Doet het kabinet zijn belofte gestand om aan de
rechterlijke uitspraak te voldoen en, zo ja, wanneer kunnen
we het nieuwe maatregelenpakket van de minister tegemoetzien? Het tempo van de energietransitie moet immers
omhoog. Te veel projecten om de warmtevoorziening te
verduurzamen vallen bijvoorbeeld tot nu toe buiten de SDEsubsidierondes, de laatste, terwijl de onrendabele top kleiner en kleiner wordt. De steeds hogere CO2-prijs maakt
immers de energietransitie met de dag goedkoper voor de
Nederlandse belastingbetaler. Met de huidige SDE-systematiek spelen we daar nog onvoldoende op in, met als
gevolg steeds grotere reserves in de SDE. Welke mogelijkheden ziet de minister voor open programmering in de
SDE, een methode waar zijn collega's bij Infrastructuur en
Waterstaat al jaren goede ervaringen mee hebben om
onderuitputting dan wel reserveopbouw te voorkomen? De
klimaatcrisis is groot genoeg om nog meer te doen dan we
nu doen.
Voorzitter. De bijstook van houtige biomassa is geen verstandig alternatief voor de stook van kolen in het licht van
onze strijd tegen klimaatverandering. Op korte termijn zorgt
deze vorm van biomassa namelijk voor een extra hoeveelheid CO2 in de atmosfeer, juist op een moment dat we alles
op alles moeten zetten om de uitstoot van broeikasgassen
te verminderen. De Eemshavencentrale heeft echter alle
formaliteiten al geregeld of in werking gesteld om meer
biomassa te kunnen bijstoken: niet 15%, maar 30%. Ziet de

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-21

minister mogelijkheden om te voorkomen dat deze wetswijziging gaat betekenen dat er nog meer houtige biomassa
wordt bijgestookt? De pendant van een stijgende ETS-prijs
is immers ook dat biomassabijstook zonder subsidie langzamerhand rendabel dreigt te worden. Hoe verhoudt zich
dat tot het afbouwpad waarmee de minister moet gaan
komen? Kan eerdere sluiting van een kolencentrale waar
bijgestookt werd, leiden tot extra inzet van gesubsidieerde
biomassa in de resterende kolencentrales of is dat juridisch
onmogelijk? Deze wetswijziging gaat er toch niet toe leiden
dat er meer subsidiegeld gaat naar de bijstook van biomassa in kolencentrales? Collega's vroegen er ook al naar.
Voorzitter, ten slotte. Ik sta nog even stil bij de nadeelcompensatie. De minister stelt in de nota naar aanleiding van
het verslag dat het feitelijk geleden nadeel berekend wordt
op basis van recente forwardprijzen, die de brutomarge
reflecteren en daarmee de verwachte productie voor de
periode 2021-2024. Gelet op de huidige CO2-prijzen zullen
de gederfde inkomsten vrijwel nihil zijn, lijkt me. Denkt de
minister dat ook? In dat licht de vraag welke formule hij
nou precies gaat hanteren bij die nadeelcompensatie. Collega Mulder vroeg er ook al naar. Dat is op dit moment nog
niet duidelijk. In hoeverre is deze wetswijziging tot afbouw
van kolenstroom eigenlijk als onvoorzienbaar aan te merken, aangezien klimaatbeleid bij de bouw en opening van
de drie nieuwste kolencentrales toch echt al onderwerp was
wetenschappelijke, maatschappelijke en politieke discussies? Wat de ChristenUnie betreft moet de procedure van
nadeelcompensatie zo transparant en democratisch
mogelijk tot stand komen. Daarom heb ik een amendement
ingediend om te komen tot een voorhangprocedure bij het
besluit tot nadere compensatie, zodat we vandaag of volgende week niet stemmen in den blinde wat betreft die
nadeelcompensatie.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we nu luisteren naar de heer Eppink
van de fractie van JA21.

De heer Eppink (JA21):
Meneer de voorzitter, dank u zeer dat u mij nu het woord
geeft. Ik zal het kort houden, zodat mijn voormalige partijgenoot de heer Jansen voldoende tijd heeft voor zijn maidenspeech. Ik heb dus ontzettend veel geschrapt in mijn
toespraak. Zoals Bomans ooit zei: schrijven is schrappen.
Meneer … Ik had hier trouwens mevrouw de voorzitter
staan, maar het is meneer de voorzitter.
Het klimaatbeleid produceert in toenemende mate een soort
van planeconomie zonder precedent. Planmodellen bepalen
het beleid, maar hoe betrouwbaar zijn die modellen? In zijn
recente boek Een nieuw sociaal contract wijst collega
Omtzigt op de gebreken van modellen. Hij citeert een statisticus die stelt: "Alle modellen zijn verkeerd, maar sommige
zijn nuttig." Modellen hebben soms de neiging om wetten
van Meden en Perzen te baren, zoals de Klimaatwet en de
Wet verbod op kolen. Er zijn namelijk altijd onbekende factoren in het beleid en zaken die je niet kent. Ook de
memorie van toelichting wijst op het verloop van de energie- en klimaattransitie in andere Europese landen, die vaak
heel anders is, als factoren die we nog niet goed kennen.

Tweede Kamer

Bovendien is de impact van het Nederlands beleid op het
wereldklimaat zeer gering.
Nu, hoe verloopt onze energietransitie? Ik zou zeggen:
warrig. Nu de Klimaatwet voelbaar wordt bij de burgers,
begint de maatschappij zich te roeren. Er komt weerstand
tegen windmolens en andere zaken. Het "los van het gas",
een van de kernpunten van de Klimaatwet, functioneert
amper. Het is te moeilijk, het is te duur, het is niet populair
bij de mensen. Maar dat vind je niet zo snel terug in
modellen. Houdt de minister desondanks vast aan "los van
het gas"? Pas als een windmolen met de omvang van de
Eiffeltoren voor je neus staat, begint het verzet. Dat zien we
nu overal, zelfs onder groenen. Biomassacentrales, tot voor
kort een absolute must van links, zijn in realiteit vies en
vervuilend. Iedereen heeft dat nu begrepen. Die zijn desastreus voor de bossen en echte bomenkillers. Die optie is
dus niet bijster groen, maar zwarter dan steenkool. Er
worden in de loop van de tijd 600 kleinere biomassacentrales bijgebouwd. Is de minister bereid tot een koerswijziging
inzake biomassa?
Kernenergie is bij ecologisten een totaal taboe. De Duitse
Groenen kwamen bijvoorbeeld voort uit hun verzet tegen
kerncentrales. Daarom worden die nu in Duitsland afgebroken. Het is een deel van hun geboorteakte. Als ik dan hoor
dat we wellicht energie moeten importeren naar Nederland
uit het buitenland, dan kan ik u nu al vertellen waar die
vandaan komt: die komt namelijk uit Frankrijk. En dat is
atoomstroom. De energietransitie bestaat dus vooral uit
het uitschakelen van energiebronnen of het niet toelaten
van bepaalde nieuwe. Er wordt te veel gewed en gehoopt
op wind en zon. Maar waar moet die energie dan vandaan
komen? Hoe gaat de energiemix eruitzien? Is de minister
bereid tot een bijstelling van de energiemix?
Dan het buitenland. Duitsland schakelt over op gas, omdat
het met de mislukkingen in de Energiewende niet anders
kan. De afbraak van kerncentrales leidde tot een toename
van en het doorgaan met kolengestookte centrales. Als u
eens kijkt naar de Rijn, dan ziet u allemaal Nederlandse
schepen vol met kolen naar Duitsland varen. Dat is de
wereld op z'n kop. Het gas wordt dus de redding voor
Duitsland, terwijl dit in Nederland tot het kwaad wordt
gerekend. België telt zes kerncentrales, maar die zijn oud
en versleten. Wat wordt het alternatief? Gas. Frankrijk blijft
alle kaarten zetten op kernenergie. Is de minister bereid om
te leren van deze ervaringen uit het buitenland?
Ondertussen gaat de rest van de wereld vrolijk door met
het uit de grond stampen van nieuwe kolencentrales. Neem
bijvoorbeeld China. Ondanks de mooie woorden van president Xi over het klimaat bouwt China op enorme schaal
nieuwe kolencentrales. Wij sluiten moderne kolencentrales.
China bouwt, zoals gepland, verder tot 2030.
Dan wat kolen betreft nog een illustratie in Oost-Europa:
de grootste kolencentrale van Europa in het Poolse Belchatow wordt momenteel uitgebreid. Hij stoot in zijn eentje
80% van de totale uitstoot uit van alle Nederlandse energiebedrijven bij elkaar. Mijn vraag is daarom: kijkt u ook een
keer naar de uitvoerbaarheid van deze wetten? Thorbecke
heeft ooit wetten gemaakt die uitvoerbaar waren, zoals de
Gemeentewet, de Provinciewet enzovoort. Ze bestaan nog.
Wij maken wetten en binnen een jaar zitten we al in de
moeilijkheden en moeten wij ons afvragen of die wet wel
haalbaar is. Er moet dus ook in wetgeving een soort Ord-

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-22

nungspolitik zitten om ervoor te zorgen dat zij de tand des
tijds kan doorstaan.
Kortom, om af te sluiten, JA21 staat erg kritisch tegenover
het energie- en klimaatbeleid van dit kabinet. Wij hebben
grote zorgen over de uitvoerbaarheid. Maar laat mij een
redelijk tussenvoorstel doen, pragmatisch, een compromis.
Verleng de overgangstermijn van de drie resterende centrales van 2030 naar 2040. Is de minister daartoe bereid? Ik
roep het kabinet en de Kamer ertoe op om het huidige klimaatbeleid te herijken. Let op de vele onzekerheden die u
zelf heeft geschetst, zoals in de memorie van toelichting
staat: de onzekerheden op de energiemarkten. Ontwerp
een realistische energiemix zonder taboes en voorkom dat
u de Nederlandse economie en de Nederlandse burger
wurgt met een wet van Meden en Perzen.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. Dan is het woord aan een van de drie feestvarkens van hedenavond. Dat is de heer Jansen van de fractie
van Forum voor Democratie. Ook hij gaat zijn maidenspeech
houden. Het woord is aan hem.

De heer Jansen (FVD):
Dank u wel, meneer de voorzitter. De wet die vandaag
voorligt, vind ik heel bizar. VVD en CDA willen samen met
D66 en GroenLinks de Nederlandse kolencentrales sluiten.
De wet die vandaag voorligt, moet de capaciteit dus
onmiddellijk met 65% reduceren. Gelet op het feit dat het
inderdaad mijn eerste bijdrage is, wilde ik ook iets persoonlijks vertellen.
Ik weet nog goed dat ik als kind vaak logeerde bij mijn opa
en oma. Tegenover de flat waar zijn woonden, stond de
IJsselcentrale van Zwolle. Dat was ooit een kolencentrale
en later een gascentrale. Ik wist dat daar stroom werd
gemaakt. Dat was iets heel magisch. Dat gebouw viel 's
avonds weg tegen de duistere achtergrond en dan brandden
er alleen wat van die lampjes bij een paar van die raampjes,
omdat er altijd nog mensen bezig waren om stroom te
maken omdat we stroom altijd nodig hebben. Ik weet ook
nog dat om de zoveel tijd een van die schoorstenen werd
neergehaald — ik weet niet hoeveel schoorstenen er stonden — en de capaciteit van de centrale werd verlaagd. Uiteindelijk werd die hele centrale gesloten. Ik heb dat nooit
begrepen.
Misschien is er voor die specifieke centrale een specifieke
reden geweest om hem te sluiten — dat zou allemaal heel
goed kunnen — maar nu staan we op het punt om alle
resterende kolencentrales te sluiten. Dit snap ik niet.
Waarom zouden we dit doen? Waarom zouden we onze
energiezekerheid op het spel zetten? Waarom zouden we
onze betaalbare stroom op het spel zetten? Waarom doen
we dit onszelf aan? Ik begrijp het niet. Nederland staat op
het punt om de laatste 4 gigawatt kolenstroom op te offeren.
Ondertussen heeft China vorig jaar 30 gigawatt aan kolenstroom bijgebouwd. Nederland gooit 4 gigawatt weg en
China bouwt 30 gigawatt bij. Het is volstrekt onbegrijpelijk
waarom we dit doen. Hoe kijkt de minister daartegen aan?
Hoe kijkt de minister ertegen aan dat wij inleveren op
goedkope stroom en dure alternatieven gaan kiezen die

Tweede Kamer

normale mensen moeten gaan betalen, terwijl China bijna
het achtvoudige bijbouwt in één jaar en voor de komende
jaren zelfs gepland heeft om 270 gigawatt aan kolenstroom
bij te bouwen?
China begrijpt, in tegenstelling tot de klimaatfanatici hier
in de Kamer, dat een land stroom nodig heeft en dat die
stroom betaalbaar moet zijn. Hier wordt de energierekening
ieder jaar verhoogd. Bijna de helft van de energierekening
is inmiddels belasting: klimaatbelastingen, gasbelastingen
en stroombelastingen. Als Nederlanders maar veel betalen,
zo denkt men hier, dan wordt de wereld wel gered. Moderne
aflaten voor de klimaatkardinalen in het bisdom van Den
Haag. De mensen die dat geloven, die geloven dus dat ons
een soort zondvloed bespaard zal worden als we maar
genoeg betalen en als we maar die 1.000 miljard uitgeven
voor minstens, misschien, eventueel, in het meest optimistische scenario 0,00007 minder opwarming volgens hun
eigen berekeningen.
Het is totaal onbegrijpelijk wat er gebeurt, want de rest van
de wereld doet niet mee. Ik noemde net al China. Nederland
heeft de schoonste, meest moderne kolencentrales ter
wereld. Sommige zijn pas net open. In plaats van die
goedkope, schone stroom te gebruiken kiezen VVD, CDA,
D66, GroenLinks en al die anderen liever voor het verbranden van bomen in omgebouwde kolencentrales, want dat
is pas groen. Kolencentrales moeten plaatsmaken voor
biomassacentrales. Die stoten 15% meer CO2 uit per joule
energie; maar dat is schone CO2, dat is groene CO2. Deze
wet bereikt eigenlijk het tegenovergestelde van het hele
doel van het Klimaatakkoord. De CO2-uitstoot in Nederland
gaat niet omlaag als gevolg van het sluiten van kolencentrales, maar omhoog. Maar volgens de boekhoudkundige
trucjes van het kartel is de CO2 die vrijkomt bij het verbranden van oerbossen, CO2-neutraal. In hun Excelsheet staat
"duurzaam", dus dan is het duurzaam.
Niet alleen stoot biomassa meer CO2 uit dan steenkool, het
stoot ook nog eens meer stikstof uit, meer zwaveldioxide
en meer fijnstof. Dingen die daadwerkelijk slecht zijn voor
de volksgezondheid, waar ook genoeg instellingen voor
hebben gewaarschuwd, in tegenstelling tot de vermeende
wereldramp, die niemand eigenlijk ziet gebeuren, behalve
in de documentaires van fanatici. Sterker nog, op steeds
meer plekken worden kleine decentrale biomassacentrales
gebouwd. Die dingen zijn zo inefficiënt dat ze niet genoeg
stroom opleveren om de kosten van filters te dekken.
Daarom kiest men er maar voor om ongefilterd stikstof en
zwaveldioxide de lucht in te blazen. Dat is echt bezopen.
De helft van de Nederlandse duurzame energie bestaat
inmiddels uit biomassa. Amerikaanse en Canadese oerbossen worden op massale schaal gekapt om hier in een kachel
te worden gegooid voor de groene stroom van hippe
D66'ers en GroenLinksers.
Ook in Nederland gaat de bomenkap door. Inmiddels is het
zo dat Nederland sneller ontbost in aantallen vierkante
kilometers per jaar dan de Amazone. Waar blijft al dat hout?
Gaat dat allemaal die centrales in? Ik vraag de minister
waarom we de schoonste kolencentrales ter wereld gaan
sluiten om bossen te verbranden in biomassacentrales en
de hele Noordzee vol te bouwen met windmolens. Ik zal dit
echt nooit begrijpen. Ik hoop dat u hier een antwoord op
heeft. Kolencentrales zijn schoner, natuurvriendelijker en

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-23

veel goedkoper. Laten we stoppen met dit zinloze, peperdure beleid. Laten we stoppen met deze waanzin.

Van 't Wout:
Maar heeft u ook de inleiding meegeteld? Ik heb er hier
toch echt tien, hoor.

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was een verhaal vol passie en strijdlust.
Dat zien we graag. U verbruikt ook maar de helft van uw
spreektijd, dus de voorzitters die hier de komende jaren
gaan zitten, zullen blij met u zijn. Als u hier naar voren komt,
is het mij een eer en genoegen om u als eerste te mogen
feliciteren. Er zijn anderen van uw fractie en uit dit huis die
hetzelfde zullen gaan doen.
Ik schors overigens tot 20.45 uur voor het diner, en dan
gaan we luisteren naar de antwoorden van de minister.

De voorzitter:
Nou, het zal allemaal wel.
Van 't Wout:
Volgens mij komen we daar wel uit, voorzitter.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten steunt me, dus dan moet het waar zijn. Ik
stel voor dat u gewoon van start gaat en dat u zelf even
roept wanneer er een blokje is afgerond.

De vergadering wordt van 19.57 uur tot 20.51 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de minister. Ik begrijp dat hij blokjes heeft:
tien nog wel. Ik hoor graag van de minister welke dat zijn.
Het zou fijn zijn als de mensen willen gaan zitten en ook
een beetje zwijgen. Het woord is aan de minister.

Van 't Wout:
Voorzitter, dank. Er zijn heel veel vragen gesteld in de eerste
termijn. Ik ga proberen om die hier allemaal te beantwoorden. Mocht ik er nog één missen, dan komen we daar vast
nog in de tweede termijn op terug. Voor het overzicht heb
ik het inderdaad in maar liefst tien blokjes proberen te persen. Zo meteen heb ik een paar inleidende woorden. Dan
heb ik het over de vraag waarom we geen 25% in plaats
van 35% hanteren. Daar hebben meerdere leden naar
gevraagd. Dan heb ik een blokje over de nadeelcompensatie, een blokje over de opmerkingen om het wetsvoorstel
naar 2024 door te trekken en een blokje over een sociaal
plan en alles wat samenhangt met werkgelegenheid, waar
de Kamer denk ik terecht aandacht voor vroeg. Dan heb ik
nog een paar diverse punten over het wetsvoorstel. Dat is
nummertje zes. Dan leek het me goed om daaromheen —
alhoewel we hier natuurlijk het wetsvoorstel behandelen,
en niet alles wat in de toekomst nog komt — een paar dingen te zeggen over Urgenda, het Energiehandvest en biomassa. En dan eindig ik met een aantal losse punten die
nog over waren. Dan hoop ik heel compleet te zijn, en dan
gaan we eens kijken …
De voorzitter:
… of we dan nog leven.
Van 't Wout:
… of we dan nog leven, en hoe snel we daar zijn.
De voorzitter:
Ik heb meegeschreven en ik kom tot acht blokjes. Maar
goed, daar gaan we niet moeilijk over doen. De heer Van
Raan zegt negen.

Tweede Kamer

Van 't Wout:
Ja, is goed.
De voorzitter:
Dat is dan namelijk het moment dat we gaan interrumperen,
voor zover we dat willen, hoor. Als u zegt "ik wil een beetje
bijtijds naar huis", dan doen we dat niet. Dat mag ook. Ik
fluister u maar even in dat u niet verplicht bent tot interrumperen. Als de minister dat dus steeds na afloop van elk
blokje wil roepen, dan wens ik hem alle succes in de eerste
termijn.
Van 't Wout:
Voorzitter. Allereerst bied ik natuurlijk ook van mijn kant
felicitaties aan voor de drie leden die hun maidenspeech
hielden. Ik denk dat u daar terecht complimenteus over
was. Dat is altijd een bijzonder moment. Ik kan me ook
voorstellen dat het mooi is om dat gelijk bij een wetsvoorstel te doen dat ook echt wel ergens over gaat. Overigens
had ik vroeger dezelfde droom om astronaut te worden,
maar het is mij nog niet eens gelukt om ruimtevaartkunde
te gaan studeren. Ik ben maar een eenvoudige alfa, maar
die droom herken ik wel. Dus dat u het mij gunde om nog
eens met een raket de ruimte in te gaan … Nou, wie weet
in de toekomst nog een keer.
De voorzitter:
We zullen binnenkort een gespreksgroep opzetten voor
gemankeerde astronauten in de Tweede Kamer.
Van 't Wout:
Dat lijkt me heel goed, ja, om toch dat jeugdtrauma eens
te verwerken.
De voorzitter:
Ja, die film Apollo 11 kijken en zo.
Van 't Wout:
Ja, fantastisch, ja.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-24

Voorzitter. Ik wilde in mijn inleiding een aantal dingen zeggen over de noodzaak van dit wetsvoorstel, en over waarom
we dit nu ook alweer doen. U kent allemaal de Urgendauitspraak, waar wij ons als overheid natuurlijk gewoon aan
te houden hebben. Daar hebben wij een heel pakket aan
maatregelen … Of "wij", het is natuurlijk vooral het werk
van mijn voorganger Eric Wiebes geweest; ere wie ere
toekomt. We hebben dus een groot pakket aan maatregelen
genomen om te voldoen aan die uitspraak, waarvan dit een
buitengewoon belangrijk onderdeel is. Ik ben de Kamer ook
erkentelijk, want ik had haar verzocht om dit wetsvoorstel
spoedig te behandelen. Hoe eerder het in kan gaan, hoe
groter het effect is en hoe groter de kans dat we die doelen
daadwerkelijk gaan halen. Want ik zag ook dat er in de
Kamer brede discussies zijn geweest over nut en noodzaak
van klimaatbeleid in het algemeen. Het kabinet is daar
uiteraard voorstander van, maar hoe je er ook tegen aankijkt, we zitten wel met een rechterlijke uitspraak, waar wij
ons sowieso toe moeten verhouden.
Een aantal leden, onder anderen de heer Stoffer en de
spreker van de ChristenUnie, zeggen: we zien nu toch een
aantal ontwikkelingen zoals een hogere CO2-prijs, en je
haalde je doelstellingen misschien überhaupt al niet dit
jaar, dus kun je niet hetzelfde doel bereiken zonder dit
wetsvoorstel? Zo vertaal ik het maar even. Het punt is een
beetje dat wij die onzekerheid nou juist niet willen hebben.
Want het klopt dat er nu bepaalde ontwikkelingen zijn die
misschien de goede kant opgaan, maar je weet natuurlijk
nooit hoe het zich de komende jaren gaat ontwikkelen.
Omdat wij er zeker van willen zijn dat we aan het vonnis
gaan voldoen, hebben we dus voor deze wetgeving gekozen.
Onder anderen mevrouw Mulder van het CDA vroeg of dit
eigenlijk nog wel nodig is als een vrijwillige sluiting doorgaat. Ja. Als je naar de totaliteit van de opgave kijkt, hebben
we het nog steeds nodig om deze beperking op te leggen.
Voorzitter. Dat was even kort de belangrijkste aanleiding
voor het wetsvoorstel dat we hier bespreken, die ik in mijn
inleidende woorden aan de Kamer wilde meegeven.
Dan kom ik nu op het punt van de 25% en de 35%. Daar
vroeg onder anderen de heer Van der Lee naar. Ik snap ook
best dat die vragen komen, want het is gewoon best een
ingewikkeld verhaal. Het is misschien ook goed om te zeggen dat het echt geen onwil is bij mijn ministerie om niet
naar de 25% toe te gaan. Ook de leveringszekerheid zou
daarbij geen doorslaggevend argument zijn, want die zou
er met 25% ook nog zijn. Maar we zitten met het gegeven
dat als wij in Nederland wetgeving maken, die wel gelijk
moet zijn voor alles en iedereen die daar onderhavig aan
is. Dat zal de heer Van der Lee ook met mij eens zijn. Dat is
een belangrijk principe. Het is best een technisch verhaal,
dus ik ga mijn best doen om het nog een keer uit te leggen,
maar anders vraag ik met alle liefde op ons ministerie nog
een keer om een brief, voor de stemming, waarin we het
zo begrijpelijk mogelijk uitleggen. Het heeft namelijk te
maken met de techniek van een van die centrales, die
daarbij ook nog restproducten van de omliggende industrie
verbrandt. Dat zijn dierlijk zetmeel en zware afvalstoffen. Ik
ben geen kolencentraleontwerper, dus ik hoop dat u het
mij niet euvel duidt dat ik het niet helemaal tot achter de
komma kan uitleggen, maar als je dat wil blijven doen, is
het in de techniek van die centrale gewoon nodig dat die

Tweede Kamer

op 35% blijft draaien, omdat dat ding anders niet warm
genoeg wordt en je niet alles kunt verbranden waar je vanaf
wilt. Daar zijn ook simpelweg geen alternatieven voor op
de korte termijn, dus voor de looptijd van dit wetsvoorstel.
En je kunt in Nederland geen wetgeving maken die voor
de een anders is dan voor de ander. Ik hoop dat ik een klein
beetje licht op de zaak heb kunnen laten schijnen. Nogmaals, het is dus geen onwil van de zijde van het kabinet.
We hebben hier echt heel uitgebreid naar gekeken en we
zijn tot de conclusie moeten komen dat het gewoon technisch niet gaat.
De voorzitter:
Ik wil de interrupties eigenlijk na afloop van een blokje doen.
Van 't Wout:
Dit was het verhaal. Daarom zijn er zo veel blokje, want ze
zijn soms best heel kort.
De voorzitter:
Als u elke alinea een blokje noemt, dan wordt het nog wat.
Dan de heer Van der Lee.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik heb hier toch twee vragen over. Is het nou zo dat er exact
35% minimaal nodig is, omdat er contracten liggen over
het verbranden van andere stoffen dan kolen of houtige
biomassa in die centrales? De bandbreedte van 25% tot
35% is al langer een discussie. Dan vind ik het een beetje
typisch dat het uitgerekend op 35% uitkomt in plaats van
op 25%. Ik zou dus willen weten of dat exact zo is.
De andere vraag is: biedt de wet zoals die er nu ligt, dan
wel de AMvB over de nadeelcompensatie, nog de mogelijkheid om bij de andere centrale te stimuleren dat daar misschien vrijwillig wordt overgegaan tot een reductie naar
25%? Misschien kan dat binnen een bepaalde compensatie,
maar is die ruimte er in hoe de wetgeving nu in elkaar zit?
Van 't Wout:
Even op het eerste. U moet mij niet overvragen als niet
technisch ontwerper van kolencentrales, maar wij hebben
dit heel uitgebreid en met oprechte intenties bestudeerd.
Dan zie je dat deze centrale over een jaar gemiddeld 35%
op kolen moet kunnen draaien om de restproducten veilig
te kunnen verbranden. We hebben natuurlijk ook bekeken
of je dat ook ergens anders zou kunnen doen. Alle analyses
bij ons geven aan dat dat simpelweg niet gaat lukken. Ik
stel voor dat ik op de vraag of het ook vrijwillig kan later
nog even terugkom. Volgens mij hebt u daar ook een
amendement of motie over.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik heb daar inderdaad een amendement over ingediend.
Van 't Wout:
Vindt u het goed als ik er bij de behandeling van de amendementen op terugkom?

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-25

Over de leveringszekerheid heb ik het gehad. Dat was niet
de reden om die 25% niet te doen. Het is echt puur een
technische reden. We hadden ook wel meer gewild, maar
dat kon gewoon niet. Daar loop je soms ook tegenaan in
het leven. Dat over de 25% en 35%.

weer niet zo'n voorstander van zou zijn, is om het weer
helemaal via een voorhangprocedure te doen. Daar is ook
een amendement over. Dat heeft er niks mee te maken dat
ik niet wil weten wat de Kamer vindt, maar omdat ons dat
natuurlijk weer heel veel tijd gaat kosten. En we hebben
wel echt haast met dit wetsvoorstel.

De voorzitter:
Als u wilt interrumperen, moet u echt bij de microfoon gaan
staan, meneer Thijssen. Het woord is aan u.

Dat waren mijn punten over de nadeelcompensatie, voorzitter.

De heer Thijssen (PvdA):
Ik dacht: ik wacht rustig op mijn beurt. Ik dank de minister
voor deze antwoorden. Ik vraag me nog iets af wat ik niet
in de inleiding heb gehoord. Is die 35% nou genoeg om het
Urgendavonnis te halen of moeten we eigenlijk meer doen?
Of is dat iets wat terugkomt in het zevende blokje, als u
meer gaat zeggen over Urgenda?
Van 't Wout:
Ja, ik kom straks nog even terug op de vraag: hoe verder?
Die 35% is het maximale wat we kunnen doen bij de centrales. Zo begrijp ik uw vraag ook. U zegt: oké, dat zegt u dan,
maar gaan we zo alle doelen halen? Als u het goed vindt,
kom ik daar straks even op terug als ik het heb over Urgenda
en over de vraag: hoe verder?
Voorzitter. Dan zijn er begrijpelijkerwijs veel vragen gesteld
over de nadeelcompensatie. Daar spreekt vooral uit dat we
niet willen dat daar te veel geld aan uitgegeven gaat worden. Wij zijn gewoon verplicht om een nadeelcompensatie
te geven. Je maakt juridisch gezien inbreuk op iemands
eigendom. Dan moet je daar een compensatie voor geven,
maar die willen wij natuurlijk ook zo laag mogelijk houden,
want het gaat om belastinggeld, zoals velen van u terecht
hebben opgemerkt. Hoe borgen we dat? Enerzijds hebben
we onafhankelijke experts gevraagd daar een zo reëel
mogelijke inschatting van te maken. Ik denk dat er ook een
heel andere belangrijke borging is, namelijk het feit dat je
dit aan de Europese Commissie zult moeten voorleggen
om te vragen of het geen ongeoorloofde staatssteun is als
het bedrag te hoog is. Ik kan u verzekeren dat de Europese
Commissie terecht buitengewoon streng is op dat soort
zaken. Daar heb ik dus echt wel vertrouwen in. In mijn
economische portefeuille heb ik veel te maken met trajecten
waarin we Europa om toestemming moeten vragen. Dat
lukt je niet zomaar, kan ik u vertellen. Dat is ook volledig
terecht.
Dan zeggen sommigen: ja, maar is het niet een beetje gek
om dat vooraf te doen? Kun je dat nou niet beter achteraf
allemaal berekenen enzovoort? Daar hebben wij natuurlijk
ook wel naar gekeken, maar dat wordt technisch wel buitengewoon complex en zelfs met het risico dat je dan wel meer
zou moeten gaan betalen dan je nu zou moeten gaan
betalen. Stel dat de prijs bijvoorbeeld omhooggaat, omdat
je het aanbod beperkt, dan heb je aan het eind een heel
ander rekensommetje dan nu. Wij leggen de methodiek
van de nadere compensatie vast in een AMvB. Mijn voorstel
zou zijn om de Kamer te informeren over hoe dat in elkaar
zit. Ik bied u dan ook met liefde een technische briefing
daarover aan, want dit soort trajecten is best complex. Dat
lijkt me de manier om dit bij de kraag te vatten. Dan kunnen
we daarover daarna met elkaar doorspreken. Waar ik dan

Tweede Kamer

De voorzitter:
De heer Van der Lee heeft hier ook een vraag over.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik heb hier toch wel een beetje moeite mee. Er zijn natuurlijk
allerlei risico's als je niet alleen met een ex-ante-inschatting
op basis van forward pricing gaat werken, maar ook ex post
wilt en ook nog een bepaalde correctie wilt toepassen. Dat
is volgens mij op allerlei terreinen vrij gebruikelijk. Mogen
we als Kamer dan ook verwachten dat er in de AMvB en de
toelichting daarop wordt uitgelegd wat de verschillende
mogelijkheden zijn of is de route al bij voorbaat: we gaan
gewoon vooraf doen en er is verder eigenlijk geen keuzeoptie meer? Hoe moet ik de minister verstaan?
Van 't Wout:
We maken nu de keuze om deze methodiek te doen. Daar
is bij ons goed over nagedacht. Vindt u het goed als ik voor
de tweede termijn nog even kijk of er misschien nog een
haakje zit en of we daar t.z.t. nog wat van kunnen vinden?
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, graag, want ik heb daar ook een amendement op ingediend. Ik vind het wel cruciaal dat we inzicht hebben in die
keuze en in wat het zou betekenen als je het anders doet.
Ik wil ook een echte onderbouwde risico-inschatting. Want
ik wil u best geloven, maar ik wil echt dat het op dit punt
heel goed is afgewogen, omdat het om veel geld gaat in
een situatie van een complexe transitie, waarin we op
allerlei terreinen vechten voor draagvlak. Dat moeten we
ook als Kamer goed kunnen afwegen.
Van 't Wout:
Dat ben ik zeer met u eens. Daarom doe ik sowieso het
aanbod dat we een technische briefing gaan geven. Want
de inzet van de Kamer en het kabinet is hier echt hetzelfde.
De heer Van Raan (PvdD):
In aanvulling daarop, wijs ik op onze vragen. A. Hoe zit het
met de vrijstelling van de kolenbelasting? Daar is jarenlang
zo'n beetje 90 miljoen per jaar naartoe gegaan. Wij hebben
ervoor gekozen om dat vrijwillig weg te geven. Wordt dat
verrekend in die compensatie? B. Wij vroegen ook onder
welke post het precies gaat vallen. Dat heeft natuurlijk te
maken met het budgetrecht van de Kamer. Hoe wordt
daarvoor gereserveerd en waar kunnen we dat terugvinden
in de begroting? Ik kan er goed mee leven als dat in een
brief of in de technische briefing verwerkt wordt.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-26

Van 't Wout:
Ja, laten we dat doen, want dit soort regelingen is echt wel
complex. Maar nogmaals, we trekken echt aan hetzelfde
eind, namelijk dat je hier niet meer geld dan strikt noodzakelijk voor uit wilt geven.
Mevrouw Leijten (SP):
Dan begrijp ik niet zo goed wat de minister zegt. Hij biedt
ons een technische briefing aan en zegt dat hij het in volledige transparantie gaat doen, want we moeten hier niet
meer geld aan uitgeven dan we willen. Hij zegt ook: ja, we
hebben respect voor het budgetrecht van de Kamer. Dan
kun je het toch wel aan de Kamer voorleggen met de verschillende beleidsopties? Dan kun je het toch wel helder
inzichtelijk maken op het moment dat het er is?
Van 't Wout:
Ik wil het ook heel helder inzichtelijk maken enzovoort, maar
mijn bezwaar tegen weer zo'n hele voorhangprocedure is
dat die gewoon heel veel tijd kost. Ik zoek dus een beetje
naar een manier om de Kamer wel helemaal mee te nemen,
zonder dat we heel veel vertraging oplopen. Want ik denk
dat iedereen hier haast heeft met de implementatie van dit
wetsvoorstel.
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, maar ik heb niet zozeer zin om meegenomen te worden
om iets te kunnen doen op het moment dat een meerderheid van deze Kamer denkt dat dit niet de juiste weg is. Dan
zul je toch een voorhang moeten bewandelen. Op het
moment dat de minister perfecte plannen maakt, zal die
voorhang in een maand passeren en is er niks aan de hand.
Maar op het moment dat het broddelwerk is en wij zeggen:
"ho, wacht even, dit was niet de afspraak", kunnen we aan
de noodrem trekken. Dat zou ik toch wel prefereren boven
een technische briefing en dan kan hij ons meenemen. Ja,
meenemen waarheen? Dan moet ik daar ook naartoe willen.

Van 't Wout:
Die berekeningen van hoe dat eruit gaat zien, zijn we nu
nog aan het maken. Zodra we daar meer over weten, zal ik
dat ook aan u laten zien.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Maar bij een ETS-prijs van €52 en de huidige lage prijs van
gas en elektriciteit staan kolencentrales uit. Dat is toch een
feit? Als dat een feit is, waarom kan de minister dan geen
antwoord geven op de vraag over nadeelcompensatie bij
een wet die materieel dus geen betekenis heeft?
Van 't Wout:
Die heeft materieel wel betekenis. Dit heeft ook een beetje
met de aanleiding van de wet te maken. Ik snap wat u zegt.
Er zijn op zich een paar autonome ontwikkelingen die deze
beweging in zichzelf al zouden helpen. Alleen weten we
natuurlijk niet hoe dat zich de komende jaren verder zal
ontwikkelen. Je wilt echt borgen dat we zo veel mogelijk
aan het vonnis kunnen voldoen, waar dit een belangrijk
onderdeel van is. Daarom doen we dit met een wettelijke
beperking voor meerdere jaren. Dan zul je toch juridisch
verplicht zijn om een compensatieregeling op te zetten.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ten slotte, voorzitter. Ik ben op zoek naar duidelijkheid over
die compensatieregeling. Wat ik zeg moet minister Van 't
Wout toch bekend voorkomen. Als we alle omstandigheden
gelijk houden en op dit moment staan de kolencentrales
uit, moet de vraag of de nadeelcompensatie nul zal zijn of
meer dan nul toch te beantwoorden zijn? Daarom nogmaals
mijn vraag en anders in tweede termijn daarover graag wat
duidelijkheid.

Van 't Wout:
Ja, dat snap ik. Bij mijn streven om uw Kamer mee te
nemen bedoel ik dat echt niet zoals mevrouw Leijten het
nu wat cynisch lijkt te vertalen. Ik wil u echt in alle transparantie informeren. Overigens, iedere maand is wel weer
een maand bij dit wetsvoorstel, dat zeg ik er wel bij. Laat
mij nog heel even navragen wat kan en dan kom ik daar in
tweede termijn op terug. Is dat goed? Nogmaals, echt,
geloof mij daar ook in, wij zitten hier wel aan hetzelfde eind
van het touw te trekken. Ik wil er ook geen cent meer aan
uitgeven dan strikt noodzakelijk is.

Van 't Wout:
Ja, dat kan ik ook nog proberen, maar je zegt hier dat je
een meerjarige productiebeperking oplegt. Dat ga je nu zo
goed mogelijk inschatten, maar het is niet 100% zeker dat
alles hetzelfde zal zijn als vandaag, dus je zult iets moeten
doen. Streven daarbij is dat het zo laag mogelijk is. We
sluiten daarbij aan bij actuele en reële marktverwachtingen.
Die berekeningen zijn nog niet afgerond. Ik ga u daarover
sowieso precies informeren als wij ook nog de staatssteuntoets van de Europese Commissie hebben gedaan, want
die zal ook naar dit soort aspecten kijken. Daar kijken ze
heel streng naar. Maar op zichzelf heeft u natuurlijk gelijk
dat een stijgende ETS-prijs de nadeelcompensatie wel lager
maakt. Dat over de nadeelcompensatie, voorzitter. Daar
zullen wij straks ook nog wel even over doorpraten.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik hecht toch wel enorm aan een voorhangprocedure, zeker
als wij moeten stemmen over een wet waarbij we niet weten
hoe de nadeelcompensatie er precies uit gaat zien en hoe
dat uitwerkt. Mijn vraag aan de minister is: als de omstandigheden blijven zoals ze nu zijn, met een ETS-prijs van
rond de €52 en een vrij lage prijs van elektriciteit en gas,
wat kan de nadeelcompensatie dan nog zijn? Is die dan nul?
Begrijp ik de minister dan goed? Of is de formule zo opgebouwd dat zelfs als je alle omstandigheden gelijk houdt en
doortrekt, het toch anders uitpakt?

Dan waren er ook een aantal leden die vroegen: waarom
doen we dit tot 2024 en waarom trek je het niet door tot
2030? In 2030 stoppen we sowieso en gebruiken we geen
kolen meer in de elektriciteitscentrale. Dit is op zichzelf best
een uitzonderlijke wet om een productiebeperking op te
leggen. Dat is nodig en ik sta er volstrekt achter, maar dat
zal ook geld gaan kosten. Ik ben niet zo optimistisch dat we
op €0 zullen uitkomen, maar wie weet heeft de ChristenUnie
nog gelijk. Als je kijkt hoelang het noodzakelijk is en als je
kijkt naar waar we in de toekomst in de breedte ongeveer
staan, met alles wat we nog meer gaan doen en wat er uit
Europa nog op ons af zal komen, ook om te voldoen aan

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-27

het Urgendavonnis, dan is zeer de vraag of zo'n waarschijnlijk relatief dure maatregel als deze nog de meest zinnige
besteding van je euro zal zijn. Bijvoorbeeld door verder
stijgende ETS-prijzen en door concurrentie van andere
energiebronnen — dat gaat gelukkig heel hard; daar hebben
meerdere leden hier op gewezen — zal er waarschijnlijk
namelijk gewoon autonoom echt al veel minder productie
zijn en voldoen we door al die andere dingen waarschijnlijk
alweer aan het Urgendavonnis. Een basis voor het klimaatbeleid die iedereen hier wel zal delen, lijkt me dat je het
maximale rendement probeert te maken van iedere euro
die je uitgeeft. Ik geloof niet dat die euro na 2024 op dit
terrein nog maximaal zal renderen. Er zijn dan waarschijnlijk
betere bestedingen te bedenken die ten goede komen aan
het klimaat.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dat geloof ik dus niet, want het klimaatbeleid biedt mogelijkheden voor hernieuwbare energie om nog harder te
groeien dan al gebeurt. Die energie is vele malen goedkoper
dan energie uit kolencentrales straks nog is. Daarbovenop
komt nog een aanscherping van het bestaande ETS-systeem. Als je dus in de nadeelcompensatie inbouwt dat je
met die reële ontwikkelingen rekening houdt, dan hoeft het
nu helemaal niet meer geld te kosten. Het biedt wel zekerheid. Het geeft ook een signaal af. Ik weet van sommige
eigenaren van die kolencentrales dat zij op zoek zijn naar
een bepaalde zekerheid, om de keuze te kunnen maken om
versneld af te stappen van een installatie waar ze geen
verdienmodel meer in zien en misschien iets anders te gaan
doen.

De voorzitter:
Was dit weer een blokje?

Van 't Wout:
Dan worden we het gewoon niet eens. Ik denk echt dat je
je euro dan niet op een efficiënte manier aan het besteden
bent, want het kost je gewoon geld. De vraag is of het dan
nog echt nodig is. Dit doen we nu omdat we het Urgendavonnis hadden, waardoor we heel zeker moeten weten
dat we op korte termijn geborgd hebben dat de productie
omlaaggaat.

Van 't Wout:
Ja, het zijn blokjes, onderwerpen … Zo kom je wel tot tien,
hè.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik vind dit wel heel problematisch. Het argument is dus
eigenlijk dat het te duur wordt als we het doortrekken tot
2030, vanuit het idee dat de nadeelcompensatie omhoog
moet. Maar waarom moet hij omhoog? Dat moet, omdat
er wordt ingezet op een nadeelcompensatie die uitgaat van
forward pricing nú, in plaats van een compensatie die
rekening houdt met de reële ontwikkelingen in de komende
jaren. Als de reële ontwikkelingen in die jaren gunstig zijn,
hoef je steeds minder of zelfs geen compensatie te betalen
en hoef je de tijdsduur ook niet in te perken. Dan kun je die
gewoon doortrekken totdat alle kolencentrales dicht zijn.
Dus die twee dingen hangen nauw met elkaar samen. Ik
begrijp die keuze niet, want we weten gewoon dat kolencentrales relatief enorme uitstoters zijn. Het is in het belang
van het klimaatbeleid dat we het niet meer mogelijk maken
dat die productie alsnog omhoog kan na 2024, niet alleen
in het licht van Urgenda, maar ook in het licht van onze
nationale en verhoogde Europese doelen. Ik begrijp de
logica dus gewoon niet.
Van 't Wout:
Ik zal het nog een keer proberen. Wij verwachten dat we na
2024 echt aan al die doelstellingen kunnen gaan voldoen,
sowieso door wat er nog aantrekkelijk zal zijn aan de productie van kolencentrales, door de concurrentie van andere
energiebronnen, bijvoorbeeld door hogere ETS-prijzen,
maar ook door wat we breder in het klimaatbeleid zullen
doen. Zodra je een productiebeperking aan iemand oplegt,
zal je een vorm van nadeelcompensatie moeten geven, of
je dat nou leuk vindt of niet. Daar zijn kosten mee gemoeid.
De vraag is alleen of dat op dat moment nog de meest
efficiënte inzet van je euro is, omdat er dan waarschijnlijk
toch al veel minder kolenproductie plaats gaat vinden. Dan
kun je je euro's denk ik dus waarschijnlijk in veel betere
plannen gaan steken, waarvan u er ongetwijfeld heel veel
zult hebben. Het gaat je gewoon meer geld kosten als je
het tot 2030 doortrekt.

Tweede Kamer

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Toch nog een vraag. Deze methode gaat blijkbaar gepaard
met een nadeelcompensatie. Hoe en wat kan de minister
nu nog niet precies vertellen. Dat weet de Kamer dus niet.
Maar zou dat dan bij elke methode om zeker te stellen dat
kolencentrales de komende jaren niet meer produceren dan
X en dus de CO2-uitstoot niet meer zal zijn dan Y, het geval
zijn geweest, bijvoorbeeld bij de minimumprijs?
Van 't Wout:
Als je echt zeker wil zijn dat het gebeurt — dat willen wij,
omdat we ons moeten verhouden tot het Urgendavonnis
— dan is dit gewoon de meest zekere weg. Ik wil die onzekerheid er gewoon uit slopen. Als je beperkingen aan
iemands productie oplegt, zal je juridisch gezien altijd verplicht zijn om er een nadeelcompensatie tegenover te zetten.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat begrijp ik, maar dat was natuurlijk niet mijn vraag. Mijn
vraag was of een andere methode, die juridisch misschien
niet net zo effectief is maar de facto wel, ook gepaard zou
moeten gaan met nadeelcompensatie. Ik noemde het
voorbeeld van een minimumprijs, die nota bene in het
vorige regeerakkoord staat. Er is ook een wetsvoorstel met
weliswaar een heel laag pad neergelegd in deze Kamer.
Maar als je nu naar buiten kijkt en daar de minimumprijs
misschien enigszins op zou aanpassen, dan heb je toch
dezelfde zekerheid, maar dan zonder nadeelcompensatie?
Of is daar ook nadeelcompensatie aan verbonden?
Van 't Wout:
Diezelfde zekerheid heb je dan niet, denk ik, omdat al die
ontwikkelingen over een tijdje ook weer anders kunnen zijn.
Het kabinet heeft hier juist voor gekozen omdat we echt

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-28

honderd procent zeker willen zijn dat we deze CO2-reducties
bij deze centrales bereiken. Dan is dit echt een manier.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nogmaals, ik begrijp dat, maar feit is toch dat kolencentrales
op dit moment uitstaan omdat het te duur is voor hen om
te draaien? De wetten van de markt en de prijs zijn dus op
dit moment toch sterker dan welke productiebeperking dan
ook?
Van 't Wout:
Ik ben het met u eens — u had daar ook een mooi betoog
over — dat het ETS-systeem goed begint te werken. Dat
gaat ons in de breedte heel veel helpen. Maar nogmaals,
je weet niet hoe allerlei zaken zich de komende jaren ontwikkelen. Dat weet je nooit honderd procent zeker. Omdat
we hier zo'n strenge rechterlijke uitspraak hebben liggen,
wil ik wel honderd procent zeker weten dat we daaraan
kunnen voldoen. Daarom kiezen we voor deze methodiek.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik denk dat het goed is dat we met de minister het gesprek
aangaan, via die technische briefing of iets dergelijks, over
hoe we de nadeelcompensatie dan bepalen. Ik wil de
minister vragen of hij daarbij mee wil nemen wat Follow
the Money heeft uitgevonden over deze bedrijven, bedrijven
die willens en wetens deze kolencentrales zijn gaan bouwen
en erop gokten dat ze er in de lobby wel voor konden zorgen
dat ze gratis energierechten zouden krijgen. Daar zijn ze op
nat gegaan. Het is gewoon een ondernemingsrisico
geweest, waar wij nu blijkbaar nadeelcompensatie voor
moeten betalen. Ik wil de minister dus vragen om in de
technische briefing ook mee te nemen in hoeverre we
kunnen zeggen: dit was een ondernemingsrisico; je hebt
pech gehad, want je wist dat er strenger klimaatbeleid aan
ging komen.

echt heel anders. Dat roept bij mij de vraag op of het echt
het slimste is om met forward pricing te werken. Moeten
we niet toch gaan kijken naar de reële prijs? U zegt dat het
heel ingewikkeld en complex is, maar u kan het me hier nu
niet op een heldere manier uitleggen, dus ik blijf zitten met
die vraag. Ik voeg er nog iets aan toe. U en wij …
De voorzitter:
"De minister", want "u" ben ik, hè? Dus u kunt beter zeggen:
de minister.
De heer Boucke (D66):
Ja, excuus. "De minister", zo zeg ik via u, voorzitter. De
minister heeft nog een aantal knoppen waar hij aan kan
draaien. Als we het slim doen deze zomer, samen met de
EU, kunnen we ervoor zorgen dat de ETS-prijs verder
omhooggaat. U heeft dus ook nog andere knoppen om aan
te draaien. In dat licht ben ik heel benieuwd wat de slimste
keuze is. Is dat forward pricing of toch iets anders?
Van 't Wout:
Wij zijn ervan overtuigd dat dat echt de slimste manier is,
omdat het achteraf een bijna ondoenlijke exercitie wordt.
Overigens worden de marktprijsontwikkelingen van het
ETS meegenomen in de berekeningen die wij aan het maken
zijn. Daar proberen we een zo realistisch mogelijke
inschatting van te maken.
Mevrouw Leijten (SP):
Wij behandelen dit wetsvoorstel snel. Wij willen die doelen
halen. Maar de nadeelcompensatie moet nog worden
vormgegeven, beweert de minister. De vertraging ligt dan
dus niet hier, maar op het ministerie. Dat wilde ik nog even
zeggen over het voorgaande.
Waar is die 238 miljoen die Riverstone vraagt voor het
vrijwillig sluiten van de Onyxcentrale dan op gebaseerd?

Van 't Wout:
Die vraag kunnen we natuurlijk meenemen. Maar we hadden wel 2030 gezegd; dat is echt een periode die men had
kunnen voorzien. Nu leggen we wel op een wat kortere
termijn al een productiebeperking voor de komende jaren
op. Maar het lijkt me goed om al die vragen mee te nemen.
Nogmaals, we staan op dat punt niet tegenover elkaar. Het
is niet zo dat ik zin heb om hier heel veel geld aan uit te
geven. Ik wil doen waar ik juridisch verplicht toe ben en
niet meer dan dat.
De voorzitter:
De heer Bouckes. Herstel: de heer Boucke.
De heer Boucke (D66):
Boucke, inderdaad. Dank u wel. Ik luister aandachtig naar
de minister, maar hoe langer ik luister, hoe meer ik in twijfel
gebracht word. We willen allemaal dat het doel gehaald
wordt, en zo snel mogelijk. Het gaat mij en ik denk ook de
andere leden van de Kamer erom dat we de nadeelcompensatie zo slim mogelijk in elkaar schroeven. Wat is er nu aan
de hand ten opzichte van een paar maanden of een paar
jaar geleden? De ETS-prijs is fors hoger. De situatie is nu

Tweede Kamer

Van 't Wout:
Ik kom zo meteen nog even op de subsidie voor de sluiting,
als u het goed vindt. Die vraag zit in een ander mapje.
Voorzitter. Veel van uw leden hebben aandacht gevraagd
— hier komt het dan waarschijnlijk, mevrouw Leijten; tenminste, deels — voor een sociaal plan en werkgelegenheidseffecten. De voorwaarde voor het eventueel toekennen van
een subsidie is dat er een goed sociaal plan ligt. Dat is
gewoon een harde voorwaarde die wij gesteld hebben.
Zonder dat zal het dus niet gaan. Sommigen vroegen: zou
die beperking op zich nou geen werkgelegenheidseffect
hebben? Bij ons is op geen enkele manier bekend dat dat
het geval zou zijn. Natuurlijk houd je dat in de gaten. Iemand
noemde het "wat kil" dat wij gezegd zouden hebben dat het
in eerste instantie aan de werkgever zelf is, maar dat vind
ik ten principale. Je hebt als werkgever gewoon een verantwoordelijkheid ten opzichte van je personeel, ook als
iemand zijn baan kwijtraakt. Dus dat dat de basis is, vind ik
helemaal niet zo gek. Maar we houden dit natuurlijk wel
samen met de minister van Sociale Zaken heel goed in de
gaten.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-29

Er kan gebruik worden gemaakt van de middelen die er zijn
voor werkgelegenheidseffecten van de energietransitie. De
minister van SZW is daarover op dit moment ook nog in
overleg met de sociale partners. Daarbij werd ook verwezen
naar het eerdere Hemwegarrangement. Heeft dat nou goed
gewerkt? Bij een sluiting is dat overigens een beetje het
model waar je, wat ons betreft, aan zou moeten denken,
zeg ik in de richting van mevrouw Leijten. De heer Kops
van de PVV vroeg: heeft dat nou zijn werk gedaan? De
begeleiding van die werknemers loopt nog. De meeste
mensen zijn gewoon binnen Vattenfall herplaatst. Voor
zover dat niet mogelijk was, zijn ze herplaatst binnen het
Mobiliteitscentrum Kolenketen Westhaven. Vrijwel iedereen
heeft een baan gevonden. Minder dan vijf mensen zitten
nu nog in de begeleiding door dit mobiliteitscentrum. Dus
volgens mij heeft dat daar echt zijn werk gedaan.
In dat kader werd inderdaad ook gevraagd naar de motieBeckerman die eerder is ingediend. Die hebben wij
natuurlijk helder op het netvlies. Nogmaals, als we uiteindelijk overgaan tot subsidie bij sluiting, dan moet er een
sociaal plan zijn. Dat is ook een eis die we hebben opgenomen in die call for proposals. Dat zijn dezelfde uitgangspunten als bij het Westhavenarrangement.
Mevrouw Leijten (SP):
U moet het me maar een beetje vergeven dat ik misschien
dingen door elkaar haal. De ene keer is het de subsidie, dan
is het nadeelcompensatie en dan noemen we weer een call
for proposal. Maar waar het hier om gaat, is dat er 238
miljoen wordt gevraagd door de Amerikaanse investeerder
Riverstone, die Onyx een paar jaar geleden heeft gekocht
met drie andere, dus vier in totaal, voor 200 miljoen. Ik wil
graag weten waar dat subsidiebedrag op gebaseerd is. En
ik wil ook graag weten, zeker naar aanleiding van de
beantwoording van de Kamervragen, wat het ministerie in
de tussentijd voor contacten heeft gehad over de hoogte
van dat bedrag, over de inzet voor het personeel. Want die
moeten inmiddels werkonderbrekingen houden om überhaupt voor hun belangen te knokken.
Van 't Wout:
Ik zit even te zoeken naar het mapje waar dat in staat, want
die punten zitten in een ander blokje. Kunnen we even kijken
of we er vanzelf tegen aanlopen, mevrouw Leijten?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik kom hier wel op terug hoor, voorzitter. Daar kan de
minister op rekenen.
Van 't Wout:
Daarom. Ik ken u langer dan vandaag.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar ik hoop dat u ook begrijpt dat die bedragen, zelfs voor
een oud-financieel woordvoerder, echt bizar overkomen.
En ik hoop ook dat de minister begrijpt dat ik best wel
teleurgesteld ben in de beantwoording van de Kamervragen, omdat ik in die vragen eigenlijk al om dit soort informatie vroeg. Die antwoorden zijn vanmiddag gekomen —
wat fijn is voor het debat — maar als die Kamervragen dan

Tweede Kamer

niet goed beantwoord zijn, dan komen die natuurlijk wel
terug in het debat.
Van 't Wout:
Ja. Overigens wil ik nog wel even zeggen dat ik me op het
vorige punt echt verbonden voel met de Kamer. Wij willen
echt dat die werkgelegenheidseffecten zo minimaal mogelijk
zijn. En als die er zijn, dan moeten we gewoon goed voor
die mensen zorgen. Dat is echt een gezamenlijke inzet van
kabinet en Kamer. Daar kunt u van op aan.
Voorzitter. Dan nog wat diverse punten, gerelateerd aan
het wetsvoorstel. Er werd gevraagd of de ETS-rechten die
nu vrijvallen, uit de markt worden genomen. Als er een
overschot aan rechten ontstaat doordat wij kolenmaatregelen nemen, dan gaat dat automatisch naar de marktstabiliteitsreserve. Daar hoeven wij dus zelf niet eens wat aan te
doen.
Onder anderen de heer Erkens vroeg: hoe gaan wij de
effecten op de energierekening monitoren? Dat is natuurlijk
iets wat we jaarlijks sowieso doen, waarbij we in de
augustusbesluitvorming natuurlijk altijd breder kijken naar
de effecten ervan op de portemonnee. Er zijn daar natuurlijk
meer dingen bij aan de orde dan alleen de energierekening.
Je maakt altijd een weging over wat je daar redelijk en billijk, gezien de mogelijkheden die er op dat moment zijn,
gaat besluiten. In het voorjaar komt het CBS telkens met
een actueel beeld van de ontwikkeling van de energierekening in het lopende jaar. In het najaar, bij de KEV, gaat het
PBL in op de langere termijn. In augustus bekijk je altijd de
koopkrachteffecten van al je beleid, zoals u weet. Hij vroeg
ook: hoe zorgen we nou dat de energieprijzen een beetje
betaalbaar blijven? Dat is, denk ik, een gemeenschappelijk
streven van ons allemaal. De energietransitie, het klimaatbeleid, is ongelofelijk belangrijk, maar we willen wel dat
mensen het mee kunnen maken en dat mensen het kunnen
dragen. Bij de energierekening is onze invloed natuurlijk
beperkt tot de hoogte van de energiebelastingen. Dat zul
je dus telkens met elkaar als kabinet en Kamer moeten
wegen bij de augustusbesluitvorming.
Voorzitter. Er waren meerdere leden, onder anderen de
heer Erkens, die vroegen: we hebben nu toch de kans dat
we stroom moeten gaan importeren? Ja, dat is waar. De
Hoge Raad heeft dat echter gewogen: van een weglekeffect
moet je je even niks aantrekken op dit moment; jullie moeten gewoon voldoen aan de eisen en daarom die productiebeperking gaan opleggen. Onze inschatting is dat we het
overgrote deel in Nederland kunnen opvangen, maar je zult
waarschijnlijk ook wel iets moeten gaan importeren. Je
kunt aan de stroomkabel niet zien waar het uiteindelijk
vandaan komt. Daar moeten we gewoon eerlijk over zijn.
Dat is wel een nadeel hiervan, maar ik denk dat het echt
heel klein is.
De heer Van Raan vroeg daar ook naar. We proberen de
weglekeffecten dus zo klein mogelijk te laten zijn, waarbij
je overigens nog wel geholpen wordt als andere landen
waaruit je importeert ook aan het vergroenen zijn.
Dan waren er een aantal vragen, onder anderen van de heer
Jansen, maar ook van de heer Kops, die eigenlijk wat breder
gingen. Zij hebben zo hun eigen opvattingen over het klimaatbeleid en of het zinnig is dat je daar als Nederland wel

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-30

of niet iets aan doet. Het standpunt van het kabinet, gedragen door een grote meerderheid in de Kamer de afgelopen
jaren, is dat we dit mondiaal moeten aanpakken. Dat betekent dat ieder zijn rol daarin zal moeten pakken. Natuurlijk
is een aandeel van Nederland daarin kleiner dan van een
veel groter land, maar als iedereen zo gaat redeneren, dan
komt er nooit wat van de grond. Zelfs de heer Stoffer begon
de Europese gedachte te omarmen, zo gaf hij al aan in zijn
inbreng. Dit is bij uitstek iets wat je internationaal en samen
zult moeten oppakken. Dat is het antwoord op de meer
principiële discussie, die vast nog vaak zal terugkomen.
Maar goed, vanavond hebben we het over dit wetsvoorstel,
waar we door de uitspraak van de Hoge Raad aan gebonden
zijn.
De heer Kops (PVV):
Ik vind het toch iets te makkelijk wat de minister hier nu
zegt, want laten we niet vergeten dat het de Staat zelf is die
in de Urgendazaak heeft aangevoerd dat de extra
CO2-reductie, zoals geëist door Urgenda en opgelegd door
de rechter, leidt tot 0,000045 graden minder opwarming.
De Staat heeft dat dus zelf als argument aangevoerd en
wilde daarmee aantonen: nou, waar zijn we eigenlijk mee
bezig, meneer de rechter; die extra CO2-reductie is totaal
verwaarloosbaar. Daarnaast heeft ook voormalig minister
Wiebes gezegd: we gaan in beroep en in cassatie, juist
omdat we willen weten of de rechter wel in deze mate op
de stoel van de politiek mag gaan zitten. Laten we wel
wezen: je gaat natuurlijk niet in beroep en in cassatie voor
je lol. Dat doe je omdat je het niet eens bent met een uitspraak. Ik vind het dus veel te makkelijk dat de staat in de
Urgendazaak een hele grote broek aantrekt, van "nou, nee,
het heeft allemaal geen klimaateffect; dat moeten we niet
doen", maar ondertussen uiteindelijk wel doorgaat met het
uitrollen van het klimaatbeleid.
Van 't Wout:
Het was niet zo dat we geen klimaatbeleid hadden vóór
Urgenda. Alleen, we zijn nu wel geconfronteerd met een
uitspraak van de hoogste rechter. Die hebben wij uiteindelijk
te accepteren. Zo werkt dat in een rechtsstaat. Daarom is
deze specifieke maatregel echt noodzakelijk. Ik bedoelde
meer dat er breder een discussie leeft vanuit uw kant over
de zin van klimaatbeleid. Dat is een bekend standpunt van
de PVV. Vanuit dit kabinet voel ik mij echt gebonden aan
wat wij de afgelopen jaren met elkaar op verschillende
manieren hebben afgesproken in het Klimaatakkoord, in
de Klimaatwet enzovoort. Ik voel mij daarin gesteund door
een grote meerderheid van de Kamer.
De heer Jansen (FVD):
Het is toch ook gewoon een kwestie van gezond verstand?
Als China 30 gigawatt kolenenergie erbij bouwt en Nederland 4 gigawatt kolenenergie sluit, wat hebben we dan
bereikt? Het kost ons zo ontzettend veel geld. Het kost normale mensen zo ontzettend veel geld. We zijn gewoon geld
aan het weggooien, aan het verbranden, als bossen in biomassacentrales, terwijl het effect uiteindelijk nul is. Daar
zijn we het toch over eens?

Tweede Kamer

Van 't Wout:
Wij hebben over de hele wereld afspraken gemaakt over
onze klimaatdoelstellingen. Daar moet ieder land zijn bijdrage aan gaan leveren, ook Nederland. Ieder land zal dat
op zijn eigen manier moeten doen. Daarbovenop heb ik
een gerechtelijke uitspraak liggen waartoe ik me moet verhouden. Die eist gewoon van ons dat wij die reductie op
de korte termijn halen. Daar is dit wetsvoorstel een uitvloeisel van. Er zijn — toen zat u nog niet in de Kamer — uitgebreide inventarisaties gemaakt over wat er op korte termijn
kan. Dit is wel de grootste klapper die je kan maken.
De heer Jansen (FVD):
Maar als we met iets totaal onzinnigs bezig zijn, moeten
we onszelf toch het een en ander afvragen en zeggen: deze
uitspraak, waar overigens heel veel op aan te merken is,
slaat gewoon nergens op. China heeft vorig jaar de grens
bereikt en stoot meer CO2 uit dan de hele ontwikkelde
wereld bij elkaar. En dan gaan wij hier eventjes wat kolencentrales sluiten. Dat heeft toch geen enkel effect? Dat ziet
u toch ook?
Van 't Wout:
Klimaatbeleid moet je internationaal doen. Dat ben ik met
de heer Jansen eens. In eerste instantie moet dat zeker ook
Europees. Daar gaan wij van de zomer vast nog vaak met
elkaar over praten. Maar het is wel zo dat ieder land zijn
eigen rol daarin heeft. Als we overal redeneren "zij stoten
veel meer uit, dus dan doen wij maar niks", dan valt dat
hele systeem natuurlijk uit elkaar. Dan zegt iedereen: we
stoppen er maar gewoon mee. Dat lijkt mij echt buitengewoon onverstandig.
De heer Jansen (FVD):
Het zou voor Nederlanders heel goed zijn, want die moeten
er uiteindelijk voor betalen. Ik hoop dus dat u eindelijk toch
een andere conclusie trekt.
Van 't Wout:
Ik vrees dat wij elkaar hier niet helemaal op zullen vinden.
Voorzitter. Dan waren er nog een aantal vragen over
Urgenda. De heer Boucke zei: blijf nou vooral met ze in
gesprek, ook de minister-president. Dat doen wij ook. Binnenkort spreek ik weer met mevrouw Minnesma van
Urgenda, waar ook de minister-president bij aanwezig zal
zijn. We zien allemaal breder dat we er qua klimaatbeleid
nog lang niet zijn. Ik denk dat iedereen dat ziet. Of we
Urgenda gaan halen, is nog spannend en onzeker. Maar
we hebben onze doelen richting 2030 en 2050. We gaan
van de zomer voorstellen uit Europa krijgen die linksom of
rechtsom ook voor Nederland een effect zullen hebben. Dit
is dus zeker niet het laatste debat dat uw Kamer over klimaatbeleid en nieuwe voorstellen zal houden. Zolang ik in
deze functie ben, zal ik mij daar vol voor inzetten. Daarbij
is het wel altijd even zoeken, ook in de rol als demissionair
kabinet. Dat is soms wel een beetje complex. Maar ik denk
dat we daar wel gewoon uit gaan komen. We zullen na de
zomer met elkaar in gesprek moeten gaan over wat wij van
de Europese voorstellen vinden. Dan moeten we maar kijken
of de formatie is afgerond of nog gaande is en hoe we het
in het vat gieten. Ik geloof dat een van uw leden zei: die

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-31

problematiek is niet demissionair. Dat is natuurlijk waar.
Daar zullen we ons dus ook toe moeten verhouden. Ik denk
dat wij rond de zomer en zeker daarna nog heel veel zullen
spreken over nieuwe ambities, plannen en Europese
inspanningen.
Dan stelde mevrouw Mulder een aantal vragen over het
Energiehandvest. Ze vroeg of het risico bestaat op een
arbitragezaak. Theoretisch kan dat, want dat recht hebben
bedrijven nu eenmaal. Het recht op toegang tot de rechter
is een groot goed, natuurlijk. Dat zult u met mij eens zijn.
Dat kan een nationale rechter zijn, maar het kan ook via het
internationaal recht. Nederland is partij bij het ECT, zoals
u weet, en is van mening dat de rechtsbescherming die
daarmee geboden wordt vergelijkbaar is met de beginselen
die wij hier kennen uit de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur in ons nationale recht. Dat verdrag creëert op zichzelf niet allemaal extra rechten, maar wel een
extra rechtsgang. Het indienen van een claim betekent
natuurlijk niet automatisch dat die toegekend gaat worden.
Wij zullen op alle mogelijke manieren verweer voeren, ook
in de zaken die nu zijn aangekondigd.
Mevrouw Mulder vraagt ook: moeten we dat verdrag niet
eens een beetje aanpassen, want wordt er soms geen misbruik van gemaakt? Dat is precies waarom wij, met collega
Kaag voorop vanuit BuHa-OS, hard inzetten op modernisering van het verdrag, met het doel om het recht van staten
om te reguleren te verduidelijken, ook dat misbruik te
voorkomen en er vooral voor te zorgen dat je wel gewoon
klimaatbeleid kunt voeren. Die gesprekken voert overigens
de Europese Commissie uiteindelijk namens ons, maar wij
hebben onze inbreng bij de Commissie. De inzet is modernisering, want op zichzelf vinden we dat dit soort verdragen
ook voor Nederlandse ondernemers rechtszekerheid bieden.
Vervolgens vroeg zij of ik weet hoeveel Nederlandse
investeerders hiervan gebruik hebben gemaakt. Daar zijn
mij geen cijfers van bekend, in ieder geval.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Is dat omdat die cijfers er niet zijn of doordat de minister
die cijfers niet heeft?
Van 't Wout:
In ieder geval heb ik ze niet uit mijn ministerie kunnen krijgen. En dan zullen ze niet bestaan, want die weten altijd
alles.

degelijk tegen onrechtmatig overheidshandelen in andere
landen, waar wij als zeer exporterend en wereldwijd opererend land natuurlijk bij gebaat zijn.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik begrijp op zichzelf wat de minister zegt, maar het is er
destijds eigenlijk gekomen omdat wij handeldreven met
landen die voor ons onzeker waren in het Oostblok. Nu zien
we dat het eigenlijk wordt gebruikt door Europese bedrijven
op Europese bodem en ik vind het gewoon iets heel raars
dat het op die manier wordt toegepast. Dat zou niet nodig
moeten zijn, want we hebben allemaal redelijk goede
rechtsstelsels in Europa. Oké, ik moet toegeven dat ik Polen
en Hongarije wat lastig vind, maar voor bedrijven is het
best heel redelijk geregeld. Dan denk ik: waarom zouden
we dat dan allemaal moeten toestaan en ze zoveel mogelijkheden moeten geven? Daarom ook die moderniseringsslag. Stel dat er echt geen enkel bedrijf is uit Nederland dat
er ooit van gebruik van heeft gemaakt of er mogelijk nog
gebruik van zou kunnen maken. Dan kan je ook nog een
andere route overwegen als die moderniseringsroute niet
gaat opleveren wat we ervan verwachten.
Van 't Wout:
Het is nu wel een wat bredere vraag aan het worden.
Daarvoor zou ik ook echt even naar mevrouw Kaag moeten
kijken, als collega. Laten we kijken wat we hierover voor u
in een brief kunnen zetten.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind het antwoord aan mevrouw Mulder eigenlijk wel
ontluisterend. De argumentatie was juist: we hebben nu
last van het gebruik van die extra bedrijvenrechtbank, om
het maar even zo te zeggen, maar daar profiteren we ook
van als onze bedrijven in het buitenland investeren. Nu
blijkt dat er uit het ministerie van EZK geen bedrijven komen
rollen, gaat dat argument helemaal niet op. Deze Kamer
heeft eerder gezegd: moeten wij wel aan dat verdrag voldoen als wij op die manier, buiten onze gewone rechtspraak
om, gedaagd worden voor mogelijke investeringsnadelen
die miljardenbedrijven ons opleggen? Toen was het argument "nee, daar kunnen wij niet uitstappen, want daar heeft
ons bedrijfsleven last van" en nu blijkt dat ons bedrijfsleven
niet uit het ministerie komt rollen. Wat is hier nou mis?

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Misschien kan de minister dat nog even checken voor de
tweede termijn of anders toezeggen dat hij een brief stuurt
over welke bedrijven hier dan gebruik van maken vanuit
Nederland en wat de orde van grootte is. Want als er dus
geen enkel Nederlands bedrijf is dat er gebruik van maakt,
zijn er natuurlijk ook andere stappen denkbaar.

Van 't Wout:
Ik heb die cijfers hier gewoon niet. Ik zal nogmaals vragen
of daar meer over bekend is, of misschien wel bij BuHa-OS.
Ik heb aan mevrouw Mulder al breder een brief hierover
aangekondigd. Meer in z'n algemeenheid zou ik zeggen dat
juist een land als Nederland heel erg gebaat is bij het
beschermen van de rechtspositie van Nederlandse bedrijven
die in andere landen ondernemen. Dat lijkt me een goede
zaak.

Van 't Wout:
Ik zal kijken of er meer informatie is, maar ik denk helaas
dat dat niet het geval is. Maar dan nog: ook als je er geen
gebruik van hebt gemaakt, zou je misschien voor de toekomst niet willen uitsluiten dat Nederlandse bedrijven er
gebruik van kunnen maken. Want het beschermt je wel

Mevrouw Leijten (SP):
Misschien is deze minister van Economische Zaken nog
niet lang genoeg op zijn post om te weten dat er ook
gewoon een andere wind aan het waaien is en dat wij zeggen: die investeringsbescherming in allerlei verdragen die
buiten rechtsstelsels om gaan, is misschien niet meer van

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-32

deze tijd, omdat dat bepaalde investeringen meer
beschermt, buiten ons gewone rechtssysteem. Ik vind deze
denkwijze dus heel bekend van de afgelopen jaren en ik
weet dat de Kamer er heel anders over is gaan denken.
Daardoor is bijvoorbeeld nu de ratificatie van het Mercosurverdrag met Zuid-Amerikaanse landen geblokkeerd. Over
CETA is veel discussie, juist over dit soort investeringsbeschermingen. Als dit dus het argument is om tegen de
Kamer te zeggen "Tuttuttut! Niet zo kritisch, want onze
bedrijven in het buitenland" en het er dan niet is ... Ja, zo
kun je toch niet een loopje nemen met de volksvertegenwoordiging, zou ik willen zeggen.
Van 't Wout:
Dat is zeker niet mijn bedoeling. Zo kent mevrouw Leijten
mij ook. Ik zal nog eens kijken wat we er wel over kunnen
vinden. Dit was gewoon wat ik net uit het ministerie mee
kreeg.
De voorzitter:
De heer Van der Lee nog even op dit punt.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, toch nog even op dit punt, omdat het Energy Charter
Treaty wel vaker onderwerp is geweest van discussie. Ik
heb het toch goed dat de verdedigingslijn van het ministerie
is — althans, zo is het ook beschreven in de oorspronkelijke
memorie van toelichting op de kolenwet — dat het doen
van een beroep op het charter zoals RWE nu gedaan heeft,
botst met het Europees recht, op basis van jurisprudentie
in een andere zaak, met een verzekeraar? Ik vind de argumentatie nu dus een beetje vreemd. Daar komt bij dat we
zien dat Nederland gebruikt wordt, met brievenbusfirma's,
door buitenlandse ondernemingen om via Nederland dit
soort arbitragezaken aan te spannen. Ook daarvoor was dit
toch echt niet bedoeld. Er is dus alle reden om het charter
te herzien en om ermee te stoppen als dat niet snel genoeg
gebeurt.
Van 't Wout:
De inzet is dus ook om het charter te herzien. Overigens zei
ik daarstraks al dat wij de ontvankelijkheid van die zaken
ook nog zullen betwisten, precies om de reden die u daar
geeft.
Voorzitter. Mevrouw Mulder toonde ons wat zij gisteren in
ontvangst mocht nemen van de klimaatklas. Zelf spreek ik
ook om de zoveel tijd veel met jongeren over klimaatbeleid.
Daar zit grote betrokkenheid, vooral omdat zij zelfs meer
nog dan een veertiger als ik weten dat dit over hun toekomst
gaat. Dat contact is er dus gewoon veel. Hun betrokkenheid
waardeer ik buitengewoon zeer. In de klimaatnota rapporteren wij ook jaarlijks wat wij daar allemaal besproken
hebben.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik was even benieuwd of de minister bereid is om met Youth
For Climate in gesprek te gaan, ook over dit manifest dat
ze vandaag hebben aangeboden.

Tweede Kamer

Van 't Wout:
Dat doe ik graag.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Dat is een hartstikke mooie toezegging voor de jongeren.
Daar zullen ze blij mee zijn.
Van 't Wout:
Dat moet je achteraf vragen! Haha. Nee, hoor.
De heer Boucke (D66):
Ik had nog een vraag over de Europese inzet van de minister
als het gaat om de sluiting van kolencentrales in Europa.
Die is gekoppeld aan een andere vraag die ik voor de
minister had, namelijk of met de sluiting van de centrales
de hoeveelheid rechten in het emissiehandelssysteem
afneemt. Daarvan zei de minister: ja, dat is zo. Maar ik krijg
ook informatie dat dat weliswaar gebeurt, maar veel te
weinig. Het probleem wordt groter naarmate meer kolencentrales in Europa gaan sluiten. Mijn vraag is of de
minister ons daarover zou kunnen informeren. Want het is
misschien heel klein als het gaat over waar we het vandaag
over hebben, maar het wordt groter naarmate we meer
kolencentrales in Europa gaan sluiten en die willen we ook
sluiten.
Van 't Wout:
Ik denk dat dat bij uitstek een discussie is die we straks in
het kader van het hele Europese beleid met elkaar zullen
gaan voeren. Daarbij is dit natuurlijk de crux. Hoe zorg je
dat het ETS-systeem goed blijft functioneren? Ik schat
zomaar in dat het ETS-systeem tot hogere prijzen zal komen
door het Europese beleid van na de zomer.
De heer Boucke (D66):
Hoor ik de minister zeggen dat hij er in Europa voor zal
pleiten om meer rechten uit de markt te halen, zodat er
geen lucht in het systeem ontstaat?
Van 't Wout:
Daar kom je een beetje op een ingewikkelde … Als Europa
met zijn voorstellen komt, dan gaan wij daar wat van vinden
via BNC-fiches. Dan moeten we ook even kijken wat de
status is van de formatie, het demissionaire kabinet enzovoort. Maar het ETS is op zichzelf — ik geloof dat u ook zei
dat uw enthousiasme was gegroeid — een heel goed
functionerend systeem. Dat functioneert natuurlijk vooral
als je zorgt dat er een hogere prijs komt. Het voordeel
daarvan is ook nog eens dat je Nederlandse bedrijven niet
extra benadeelt ten opzichte van andere bedrijven.
De heer Boucke (D66):
De terughoudendheid van de minister om hier vol voor te
gaan, stelt me echt teleur. Want het is heel simpel: je moet
gewoon die rechten uit de markt willen halen, wil je een
robuust systeem hebben. Dat is ook wat we de afgelopen
jaren gedaan hebben. Het stelt me dus teleur dat de minister
hier niet gewoon klip-en-klaar antwoord op wil geven.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-33

Van 't Wout:
Bij deze sluiting gebeurt het. Ik ben groot voorstander van
het ETS-systeem. Ik denk dat een aanscherping daarvan
voor Nederland bij uitstek de manier is om tot een goed
klimaatbeleid te komen en dat wij daar veel voordeel van
hebben. Ik probeer nog even een klein beetje terughoudend
te zijn en niet al helemaal vooruit te lopen op wat wij straks
van de Europese voorstellen gaan vinden, omdat ik toch
echt even moet afwachten of wij dan nog demissionair zijn
of dat er een nieuw kabinet is enzovoort. Maar daar zullen
wij zeker met de Kamer over komen te spreken.
Voorzitter. Dan is er ook veel discussie over biomassa. Dat
is niet nieuw natuurlijk. De vraag was onder andere: hoe
zit het nou met geen nieuwe subsidies? Wij hebben al eerder besloten om geen nieuwe subsidies te geven aan het
gebruik van biomassa voor de productie van elektriciteit.
Daarnaast zijn er nog de moties van Sienot en Van Esch die
vragen om aanvullend beleid om ook geen subsidies meer
te geven voor de productie van lagetemperatuurwarmte
met houtige biomassa totdat er een uitfaseerdatum is. Op
de manier waarop ik die motie moet uitvoeren kom ik op
korte termijn bij u terug. Daarbij zullen wij een aantal complexiteiten moeten adresseren, namelijk dat het afbouwpad
van het PBL controversieel is verklaard. Anderzijds weet u
dat daarin staat dat het zonder biomassa heel ingewikkeld
wordt om onze klimaatdoelen te bereiken en dat dat ook
veel geld zou kosten. Dus ik kom na overleg in het kabinet
snel terug op de uitvoering van die moties, en we zullen
vast nog vaker spreken over hoe verder te gaan met biomassa. Het standpunt van dit kabinet is dat we dat echt
nodig hebben om onze doelen te bereiken. Hoe een volgend
kabinet daarover besluit, is aan hen.
De heer Kops (PVV):
Het is toch wel treffend dat de minister zegt dat we biomassa nodig hebben voor het halen van de klimaatdoelen.
Zegt u nou eens eerlijk, minister: dit is toch puur bedrog,
juist omdat de CO2-uitstoot van biomassa niet wordt meegerekend in onze klimaatboekhouding? Die van kolen en
gas wordt dat wel, terwijl er bij biomassa juist meer CO2
vrijkomt, maar die tellen we dus voor het gemak niet mee.
Die uitstoot is er wel, maar die tellen we niet mee. Zegt u
nu eens eerlijk: dat is toch niets anders dan oplichterij? Dat
heeft toch niets meer met klimaat te maken?
Van 't Wout:
Wij hebben biomassa echt nodig om onze doelen te halen.
Dat geeft ook het PBL aan ons aan. De uitstoot daarvan is
wel gemeten bij de oogst. Die wordt dus wel degelijk meegenomen. Wij doen er als Nederland ook alles aan om
ervoor te zorgen dat de biomassa hier echt verantwoord
CO2-neutraal is. Wat een volgend kabinet daarvan gaat
vinden, kan ik u nog niet voorspellen. Ik denk alleen wel
dat je echt voor een grote uitdaging komt te staan, zegt ook
het PBL, als je niet met biomassa meer werkt. Dan word je
afhankelijk van technieken die echt nog te veel in de kinderschoenen staan, met alle gevolgen voor de leveringszekerheid van dien. Alleen, dat PBL-afbouwpad is nou net weer
door uw Kamer controversieel verklaard, dus dat is voor
mij een beetje een ingewikkelde puzzel.

Tweede Kamer

De heer Kops (PVV):
Ik vind het echt veel te makkelijk. Zo'n beetje iedereen is
het er wel over eens dat er bij biomassa juist meer CO2
vrijkomt dan bij kolen en bij gas en dat er zelfs complete
bossen in Estland en Letland worden gekapt om hier in
Nederland, in onze centrales, verbrand te worden. Zeg nou
zelf: dat heeft toch niks meer met klimaatbeleid te maken,
of je daar nou voorstander van bent of niet? Dat is toch
pure oplichterij? En als de minister dan zegt "ja, we hebben
biomassa juist nodig voor het halen van de klimaatdoelen",
dan is dat alleen maar omdat die uitstoot voor het gemak,
omdat dat zo makkelijk uitkomt, niet wordt meegerekend.
Dat toont tegelijkertijd aan hoe onhaalbaar die klimaatdoelen in de praktijk dus zijn. Kan de minister daarop ingaan?
Van 't Wout:
Ik denk niet dat die doelen onhaalbaar zijn. Wel denk ik dat
er grote uitdagingen liggen, maar daar ben ik optimistisch
over. Dit kabinet heeft altijd vastgehouden aan biomassa
en wordt daarin ook gesteund door het PBL. We hebben
dat gewoon nodig. Dat zijn overigens niet alleen maar
bossen die gekapt worden. Wij doen er alles aan om te
zorgen dat wat wij hier gebruiken, allemaal zo verantwoord
mogelijk spul is. Hoe wij daar in de toekomst mee verdergaan, zal ook echt aan een volgend kabinet zijn, omdat de
consequenties van het daarmee stoppen simpelweg heel
erg groot zijn.
De heer Van Raan (PvdD):
De wetenschap vertelt ons dat doorgaan met biomassa
voorsorteren is op een ramp. Want die uitstoot is er uiteindelijk gewoon, maar hij wordt alleen niet geteld, zoals mijn
voorganger zei. Ik heb drie vragen daarover. Een: is de
minister in ieder geval bereid om wel te meten hoe groot
de uitstoot is? Die vraag had ik al gesteld. Twee: om hoeveel
biomassa gaat het wat de minister betreft de komende
jaren? Drie: er is een nieuwe vorm van subsidie in de maak,
de flexibelvermogensubsidie. Dat gaat ervan uit dat je
subsidie krijgt als je je centrale zo voorbereidt dat je snel
kan bijschakelen. Dat staat los van de energiesoort. Is de
minister bereid om op z'n minst biomassa daarvan uit te
sluiten?
Van 't Wout:
Hoeveel biomassa precies, om welk getal het gaat, dat zou
ik even moeten opzoeken. Nogmaals, u kent ook het rapport
van het PBL hierover. Ik snap ook dat dat in die zin controversieel is verklaard, want als je zou stoppen met biomassa
— verschillende partijen zijn daar in meer of mindere mate
voor — dan heeft dat wel enorme consequenties. Dat zijn
hele grote keuzes, die niet aan een demissionair kabinet
zijn. Want het heeft financiële consequenties en dan moet
je echt een discussie gaan hebben over je leveringszekerheid op dat moment, waarvan ik denk dat u die uiteindelijk
ook belangrijk vindt. We willen immers niet dat bij mensen
het licht uitgaat. Dus ja, wij werken wel naar een afbouw,
maar ik zou dat wel op een verantwoorde manier doen, en
niet heel snel. Ik vrees dat we het gewoon nog een hele tijd
nodig hebben, in ieder geval als ik kijk naar wat het PBL
ons daarover heeft geadviseerd.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-34

De heer Van Raan (PvdD):
De minister haalt het PBL aan. De SER heeft daar ook wat
over gezegd. De wetenschappelijke academies in heel
Europa hebben daar iets over gezegd. Die wijzen erop dat
het niet duurzaam is en dat je het moet gaan meetellen.
Het is duidelijk dat het controversieel is, maar de minister
geeft geen antwoord op mijn vraag. Ga het alvast meten,
want dan weet je het. Vroeg of laat draait dat om en zal
biomassa niet meer als duurzaam worden gelabeld. Dus is
hij daartoe bereid?
Van 't Wout:
Al die dingen worden al gemeten bij de oogst, dus dan ga
je een dubbeltelling doen. Dat lijkt me dus niet zo zinvol.
De heer Van Raan (PvdD):
Nee. Het wordt per land gemeten, maar er wordt niet
gemeten hoeveel er in de centrales verdwijnt. Wil hij dat
vast gaan meten?
Van 't Wout:
Ik zie daar nu geen meerwaarde in.
De heer Van Raan (PvdD):
Dan heb ik nog een vraag over die subsidie van het flexibele
vermogen. Kan de minister daar wat over vertellen? Dank
overigens voor de toezegging om de hoeveelheid biomassa
…
Van 't Wout:
… als we dat hebben …
De heer Van Raan (PvdD):
… als we dat hebben in de brief neer te zetten.
Van 't Wout:
Ook dat lijkt me niet verstandig. Dat raakt ook aan de discussie of je wel of geen biomassa wilt gebruiken. Ik vind
het nu als minister in een demissionair kabinet buitengewoon ingewikkeld om te zeggen "we stoppen met alles",
omdat dat allemaal gewoon enorme effecten heeft. Je zult
dan ook met alternatieven moeten komen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik hoop dat de heer Van Raan gezond is, want ik sta bij zijn
microfoon.
De voorzitter:
We zullen u straks zelf even ontsmetten.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik hoop dus dat je gezond bent. Dat geldt trouwens voor
iedereen. Ik wil het niet hebben over de hele discussie over
de afbouw van biomassa, hoe verleidelijk ook. Ik wil even
terug naar het wetsvoorstel. Ik wil even heel goed begrijpen
wat de consequenties van het wetsvoorstel zijn, dus van

Tweede Kamer

de aanpassing op de oorspronkelijke wet. In de oorspronkelijke wet is gezegd dat die kolencentrales worden uitgefaseerd en dat de compensatie niet in geld zit, maar in de
mogelijkheid om ook andere technieken toe te passen,
waaronder biomassa. Daar bestaat dan subsidie voor. De
productiebeperking, zoals die nu wordt ingevoerd, betekent
dat het volume aan bijgestookte biomassa zal dalen ten
opzichte van eerdere inschattingen. Zo begrijp ik het, omdat
het over "bijmengen" gaat. Dat betekent dat het gereserveerde bedrag in de beschikking waarschijnlijk niet uitgegeven hoeft te worden. Klopt dat, of moet ik het zo zien dat
het doen van een beroep op de beschikkingen die zijn
afgegeven, langer in de tijd zou kunnen doorlopen? Ik hoop
dat ik helder ben in de vraag, want het is een technisch
lastig onderwerp.
Van 't Wout:
Ja. Misschien kunt u nog een keer proberen uw vraag te
stellen.
De voorzitter:
Ja, we hebben de tijd.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Fijn dat de voorzitter zo flexibel is. Kijk, de miljarden waarover wordt gesproken zijn reserveringen. Dat zijn geen
bedragen die automatisch worden gegeven. Je hebt pas
recht op een deel van dat bedrag als er een onrendabele
top is ontstaan doordat je biomassa hebt bijgestookt. Zo
werkt de SDE-subsidie. Nu wordt er een productiebeperking
opgelegd. Er kan dus minder volume biomassa worden
bijgestookt in de komende jaren. Klopt dat, of kun je onder
die productiebeperking uit als je in één klap helemaal over
zou schakelen naar biomassa? Dat is één vraag. De andere
vraag is of dit betekent dat men in de tijd langer een beroep
kan doen op de beschikkingen als het in de komende vier
jaar niet is opgebruikt?
Van 't Wout:
Ik vraag u of ik er in tweede termijn op mag terugkomen
hoe dat technisch gezien precies doorwerkt. We geven geen
nieuwe subsidies meer af voor biomassa in elektriciteitsproductie; dat weet u sowieso. Dit wetsvoorstel regelt dat er
een productiebeperking is op kolen, maar zegt verder niets
over wat men al dan niet in een centrale met biomassa zou
willen gaan doen. Tenminste, daar regelt het niet iets voor.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het heeft wel implicaties, ook voor de nadeelcompensatie.
Het volume te verstoken biomassa gaat vrij veel doen met
de marges die men de komende jaren maakt, juist omdat
er een subsidie op zit. Ik hoef dat niet vandaag te horen,
maar wil dat wel horen bij de uitwerking van de AMvB. Bij
de technische briefing moeten we als Kamer inzicht hebben
in de hoeveelheid biomassa die men waarschijnlijk daadwerkelijk gaat meestoken in de komende jaren. Dat moeten
we denk ik weten om goed te kunnen inschatten of er een
terechte nadeelcompensatie plaatsvindt. Dat biedt ons
tegelijkertijd inzicht of er misschien helemaal niet zo veel
bijstook nodig is als nu voorspeld of verwacht wordt.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-35

Van 't Wout:
Laten we kijken hoe ik u maximaal kan bedienen tegen die
tijd.
De heer Jansen (FVD):
Ik wilde toch even stilstaan bij wat er net gebeurde. Het was
wel heel interessant wat de minister zei. Hij zei dat de biomassa nodig is voor het halen van de doelen en dat deze
anders eigenlijk onhaalbaar zijn — zoals meneer Kops zei.
Ik ben benieuwd of het kabinet heeft laten doorrekenen wat
de consequentie zou zijn van het stoppen van het gebruik
van biomassa. Hoeveel wind en zon zijn dan nodig ter
compensatie daarvan?
Van 't Wout:
Het PBL heeft gekeken naar een afbouwpad. Dat afbouwpad
is nu controversieel verklaard, maar het PBL heeft daarnaar
gekeken. Vervolgens proberen wij ook nog meer inzicht te
krijgen in de financiële consequenties daarvan. Maar het
PBL geeft duidelijk aan dat je het de komende tijd nodig
zult hebben, ook vanuit het oogpunt van leveringszekerheid.
Maar goed, het is aan een volgend kabinet om daar misschien weer andere afwegingen in te maken. Het PBL-plan
is controversieel verklaard. Dus we zitten nu ook wel een
beetje in een ingewikkelde fase.
De heer Jansen (FVD):
Er hoeft ook niet per se nu een antwoord op te komen, maar
misschien is het wel interessant om daar een brief over te
ontvangen, of er misschien zelfs iets over op te vragen bij
het PBL.
Van 't Wout:
Ik kom sowieso binnenkort nog even bij u terug op de
moties die zijn aangenomen op dit dossier.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind het teleurstellend en een beetje onbevredigend dat
de minister bij de bespreking van dit wetsvoorstel, dat gaat
over het afbouwen van de productie van kolen en waarin
staat dat alternatieven prima zijn — we weten allemaal dat
dat gaat over biomassa — behoorlijk onvoorbereid is op
dit onderwerp. Hij kan er eigenlijk geen goed antwoord op
geven anders dan: het PBL zegt het. Ja, er zijn ook andere
organisaties die zeggen dat we in ieder geval moeten
stoppen met het subsidiëren ervan en dat we moeten werken aan het afbouwen ervan. Daar gaat de minister niet op
in. En vervolgens zegt hij: het is controversieel verklaard,
dus ik kan niks. Het heeft met elkaar te maken. We weten
dat deze centrales gaan bijstoken. We weten dat bijvoorbeeld de Onyxcentrale, waarop u nog moet terugkomen,
wel een subsidie aanvraagt van bijna een kwart miljard om
te stoppen met kolen, maar al een plan heeft liggen voor
een doorstart op biomassa. Dat heeft alles te maken met
eten uit de ruif van belastinggeld van ons allemaal. En dan
maakt de minister daar een technisch verhaal van en zegt
hij: het is controversieel verklaard en ik heb het PBL, maar
de SER zegt wat anders. Maar de minister vindt toch zelf
ook wel wat?

Tweede Kamer

Van 't Wout:
Toch even over de verhouding op dit moment. Wij zijn een
demissionair kabinet. Er ligt een PBL-advies over het
afbouwpad. Dat is vervolgens weer controversieel verklaard
door de Kamer, wat het vrij ingewikkeld maakt om daar
allerlei stappen in te zetten als kabinet. En ja, mijn inschatting is wel dat we, als we besluiten te stoppen met biomassa, echt een paar hele grote uitdagingen op te lossen
hebben op het gebied van leveringszekerheid, financiën
enzovoorts.
Mevrouw Leijten (SP):
De minister denkt dat. CE Delft zegt tegen ons: die leveringszekerheid wordt schromelijk overschat. De Kamer heeft
gezegd dat we in ieder geval stoppen met de subsidie op
biomassa. Dat is niet controversieel. De minister verschuilt
zich en schetst een doembeeld: het licht gaat uit of de grote
industrie heeft geen energie meer. Dat is precies dezelfde
redeneerlijn die destijds, in 2006 en 2007, is gebruikt om
die nieuwe kolencentrales te bouwen, waaraan we nu miljarden moeten uitgeven om ze weer te sluiten. Ik vind het
zo weinig onderbouwd, terwijl dit wetsvoorstel wel de deur
openzet voor de bijstook en voor die biomassa, waarvan
we eigenlijk allemaal zeggen: het levert niks op in de
CO2-doelen, het kost ons hartstikke veel belastinggeld en
het is geen alternatief voor duurzame energie; zet je daarop
in? Dat zegt de SER ook. En dan zegt de minister: ja, ik denk
dat.
Van 't Wout:
Ik baseer mij gewoon op wat het PBL ons als adviesbureau
voorlegt. Overigens geven wij ook geen nieuwe subsidies
meer af voor biomassa in elektriciteitscentrales. We geven
daar geen subsidiebeschikkingen meer voor uit.
De voorzitter:
De heer Van Raan nog even.
De heer Van Raan (PvdD):
Ik neem aan dat de minister weet dat tot 2032 het bedrag
dat gereserveerd is voor biomassasubsidie 4,9 miljard is.
Van 't Wout:
Dat zijn bestaande beschikkingen.
De heer Van Raan (PvdD):
Ja, ja, bestaande. En we weten ook dat de kolencentrales
overstappen op het verbranden van meer biomassa. Anders
zijn ze niet in stand te houden. Dan moet de minister toch
kunnen aangeven om hoeveel biomassa het gaat, al was
het alleen maar om die 4,2 miljard aan subsidies te balanceren? Dat is nog even afgezien van het feit dat die centrales
misschien uit zichzelf niet gesubsidieerd gaan stoken. Dat
hij dat niet weet, vind ik prima. Dat snap ik. Maar hij moet
toch een hoeveelheid biomassa kunnen koppelen aan het
subsidiebedrag dat er nog maximaal in kan gaan? Dat moet
hij toch weten? Hij zegt "dat weet ik niet", maar dat moet
hij ons toch kunnen vertellen? Dat is een.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-36

Twee. De minister maakt gewag van een afbouwpad van
het PBL, maar dat is nou juist het punt: dat is het helemaal
niet.
Van 't Wout:
U heeft gelijk: ik gebruik de verkeerde term.
De heer Van Raan (PvdD):
Dus er is helemaal geen afbouwpad. Het is wel degelijk uit
te rekenen. Het zou fijn zijn als de minister dat toegeeft of
in ieder geval de toezegging doet dat hij een schatting
maakt hoeveel biomassa er tot 2030 of 2032 naar zijn beste
schatting die centrales in gaat als je kijkt naar het bedrag
dat ervoor gereserveerd is, namelijk 4,9 miljard.
Van 't Wout:
Ik ga kijken of ik dat nog even voor u op kan laten zoeken.
Ik heb dat ook al eerder gezegd volgens mij.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank. Ik had begrepen dat hij had gezegd dat hij het niet
ging doen, maar ik begrijp nu dat hij het wel gaat doen.
Dank daarvoor.
Van 't Wout:
Dan had ik nog een vraag van mevrouw Leijten. Zij heeft
het over een bedrag van een subsidie, maar die subsidie
hebben wij nog helemaal niet toegekend natuurlijk. Het is
een aanvraag die zij hebben gedaan, maar daarmee is die
subsidie natuurlijk nog niet gegeven. Dat besluit moet nog
genomen gaan worden, daarvoor is onder andere een goed
sociaal plan een voorwaarde, iets wat u en ik allebei zo
belangrijk vinden. De kogel is dus nog niet door de kerk.
Mevrouw Leijten (SP):
Ja, zover waren we nu. Die subsidie is aangevraagd in
oktober. Op basis waarvan komt Riverstone, eigenaar van
Onyx, tot het verzoek om 238 miljoen? Wat heeft het
ministerie in de tussentijd gedaan? Is dat in verhouding
met de investering die Riverstone heeft gedaan? Dat zijn
allemaal vragen die ik schriftelijk heb gesteld en waar ik
nog geen antwoord op heb.

met de aandeelhouder van Power Plant Rotterdam over de
(financiële) onderbouwing van het voorstel dat onder de
call for proposals is gedaan." Dan is er toch gewoon uitgevraagd hoe ze tot die 238 miljoen komen en of ze dat ook
mogen ontvangen? Dat vraag ik. Staat dat in relatie? Vervolgens vraag ik wat u eigenlijk gedaan hebt voor de medewerkers die vragen om steun. "Het is voorwaardelijk voor het
geven van subsidie, maar verder bemoeien we ons er niet
mee." Het ministerie gaat er dus naartoe, praat met de
directeur en de aandeelhouders ergens in Amerika, maar
bemoeit zich verder niet met het personeel. U zegt dat u er
een warm hart voor heeft, ernaar kijkt en dat u het belangrijk
vindt, maar klopt dat ook?
Van 't Wout:
We gaan die hele subsidie niet uitkeren als er geen fatsoenlijk sociaal plan ligt. Dat is een harde voorwaarde.
Mevrouw Leijten (SP):
Ze vragen het aan: bijna een kwart miljard. Er wordt
gevraagd wat de basis is voor dat bedrag. Dat wordt ons
niet gegeven. Vervolgens vraag ik wat het ministerie heeft
gedaan om het een beetje verder te brengen na de werkonderbreking. Van oktober tot april is toch een behoorlijke
tijd. "Er is contact geweest, maar we bemoeien ons niet
met de onderhandelingen tussen de or." Die vragen om
hulp van Den Haag omdat ze niet verder komen met de
aandeelhouders, die natuurlijk zo maximaal mogelijk het
geld uit de Onyxcentrale willen trekken. Maar dat is dus
niet voldoende. Er ligt een vraag om 238 miljoen. Dat is
gigantisch veel geld. Dat kunnen ze blijkbaar vragen. Dat
is blijkbaar gewoon. En het personeel? Ja, sorry, dat laten
we lekker …
Van 't Wout:
Sorry, dat ben ik echt niet met mevrouw Leijten eens. Wij
hebben een call for proposals uit laten gaan met de vraag
of er iemand is die vrijwillig zijn centrale zou willen sluiten.
Daar is een aanvraag voor ingediend. Een keiharde voorwaarde is dat er een goed sociaal plan gemaakt wordt, zodat
het personeel gewoon fatsoenlijk behandeld gaat worden.
Als dat er niet ligt, wordt die hele subsidie überhaupt niet
uitgekeerd. Het is een noodzakelijke voorwaarde. Dat hebben we niet voor niets zo afgesproken destijds.

Van 't Wout:
Ik heb geprobeerd u daar eerder al zo veel mogelijk over te
vertellen, maar wij zijn nu aan het bekijken wat reëel is en
wat ze precies van ons vragen. Daarna zullen wij uiteindelijk
tot een besluit moeten komen tot welk bedrag je moet
komen. Eerder hebben wij natuurlijk al wel aangegeven
wat we er maximaal aan uit zouden willen geven. Zodra ik
daar meer over weet, zal ik uw Kamer daar gelijk over
informeren.

Mevrouw Leijten (SP):
Ja, en wat nou als de investeerder die de centrale kocht
voor een vierde deel van 200 miljoen, zegt: ik vind 11 miljoen wel voldoende voor mijn personeel, terwijl het personeel zegt dat het 60 miljoen moet zijn? Wie trekt er volgens
de minister nou aan het langste eind op het moment dat
de minister helemaal niks doet, terwijl hij wel praat met de
aandeelhouders en de directie, maar niet luistert naar het
personeel? Wie trekt dan volgens de minister aan het
langste eind van het touw: de aandeelhouders of de
medewerkers?

Mevrouw Leijten (SP):
De uitstoot van de Onyx is nu niet zo veel, want hij ligt een
beetje plat. Hij is kapot namelijk. In antwoord 5, dat u vandaag hebt gestuurd, staat: "De afgelopen maanden is er
contact geweest met de directie van de kolencentrale en

Van 't Wout:
Wij willen gewoon dat zij tot een goed en fatsoenlijk sociaal
plan komen. Dat zullen zij moeten voorleggen voordat wij
die subsidie verlenen en dan gaan we dat beoordelen.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-37

Mevrouw Leijten (SP):
Ik wil gewoon antwoord op de vragen die ik stel. Ik zal ze
opnieuw schriftelijk stellen en ik ga ervan uit dat de minister
ze dan fatsoenlijk en zo snel mogelijk beantwoordt. Hoe
komen ze tot zo'n bedrag? Welke contacten zijn daar
geweest? Waarom bemoeit de minister zich niet met de
positie van het personeel in de toelevering? Want er is een
Kamermotie aangenomen die toeziet op de deze centrale.
Die aangenomen Kamermotie is van december. Dat is al
vijf maanden geleden. Fatsoenlijk daarmee omgaan geeft
aan de Kamer ook het vertrouwen dat het op een goede
manier wordt opgelost. Maar een beetje met de handen op
de rug daarnaar kijken en vage antwoorden geven, terwijl
het om gigabedragen gaat, wekt geen vertrouwen; in ieder
geval niet bij de SP-fractie.
Van 't Wout:
Dan zien we die vragen nog tegemoet. Ik zal altijd mijn best
doen om uw vragen zo goed mogelijk te beantwoorden,
mevrouw Leijten.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Over hetzelfde onderwerp, the call for proposal, en de
reactie vanuit Rotterdam had ik gevraagd wanneer de
beslissing van het departement valt. Kan de minister in
ieder geval aangeven wanneer er een besluit gaat komen
en wanneer wij daar ook kennis van kunnen nemen? Ik
vraag dat, omdat ik toch wel benieuwd ben of het al dan
niet toekennen van deze call of, beter gezegd, dit proposal
op basis van de call, ook weer wordt afgewogen ten
opzichte van de nadeelcompensatie die nog moet worden
uitgewerkt in het kader van deze wet en de alternatieve
compensatie in de vorm van tijd en biomassa, die in de
oorspronkelijke wet zit en waar nu juridische procedures
over gehouden worden. Wordt dat in samenhang bekeken
of staat de beoordeling van de call for proposal helemaal
op zichzelf? Wanneer krijgen we die?
Van 't Wout:
Ik meen dat ... Ik ga de datum wanneer u dat krijgt, even
dubbelchecken. Ik kom er zo op terug.
Voorzitter. Het is ook goed gebruik om in de eerste termijn
de amendementen alvast te beoordelen.
De heer Thijssen (PvdA):
Mag ik de minister nog voordat we dat gaan doen, iets
vragen? We staan hier voor een wetsvoorstel om de
CO2-uitstoot van kolencentrales te beperken om te voldoen
aan het Urgendavonnis. We hebben deze week van Urgenda
kunnen horen dat zij denken dat dit niet voldoende is om
dat vonnis te halen. Daarom heb ik de vraag gesteld hoeveel
reductie zal er zijn. Hoeveel megaton zal er als gevolg van
dit wetsvoorstel minder uitgestoten worden? Als we vast
blijven zitten aan de 35% in plaats van 25% of gewoon 0%,
zoals ik heb voorgesteld, wat is dan nog nodig om het gat
te dichten om te voldoen aan het Urgendavonnis? Kan de
minister daar een antwoord op geven?

Tweede Kamer

Van 't Wout:
De definitieve cijfers over 2020 moeten we nog krijgen. De
eerste cijfers die we zagen, liggen op en rond de 25% of
misschien net iets daaronder. We zien ook allemaal dat er
ook effecten waren van corona en de zachte winter, bijvoorbeeld. Je hebt dus kans dat het er dit jaar toch echt wel
weer wat slechter uitziet. Daar moeten we reëel in zijn. Dit
is wel een van de grootste onderdelen van het hele pakket
dat destijds is gemaakt naar aanleiding van het Urgendavonnis. We hebben toen heel goed bekeken wat reëel en uitvoerbaar is om echt zo snel mogelijk aan het vonnis te
voldoen. We zullen continu moeten bekijken of er meer
mogelijk is. Ik denk ook dat we dat vooral moeten bezien
in relatie tot hoe wij überhaupt verdergaan met onze doelen
in 2030 en 2050 die als gevolg van het Europese programma
waarschijnlijk ook nog verder zullen worden aangescherpt.
Zoals ik al zei, zullen we daarover na de zomer — of het
nou dit kabinet is of een nieuw kabinet — met uw Kamer
in gesprek moeten.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik snap dat het voor de minister, maar ook voor de Kamer,
lastig is om op deze manier te kijken hoe ver we moeten
gaan met deze wet, want we weten niet wat de actuele cijfers zijn. Kalavasta heeft daar wel een zo goed mogelijke
inschatting van gemaakt en zegt dat er dit jaar nog 5 tot 12
megaton CO2-reductie moet zijn. Als we vandaag besluiten
de kolencentrales te sluiten, is dat volgens mij ongeveer 4
tot 5 megaton. Dat betekent dat ze helemaal dicht moeten,
niet dat ze nog op 25% door kunnen gaan, want dan is het
maar 2 megaton of zo. Oftewel, de minister of Nederland
heeft een heel groot probleem, want zelfs als deze wet
morgen wordt aangenomen en die kolencentrales minder
gaan draaien, is er nog een enorm gat met het Urgendavonnis. Ik wil de minister vragen: hoe gaan we daarmee om?
De beste inschatting die we nu hebben — niet van het PBL,
maar wel van een gerenommeerd bureau — zegt dat de
wet zoals die er nu ligt, niet genoeg is om aan het Urgendavonnis te voldoen.
Van 't Wout:
Dat is wat ik net zei. We hebben in de afgelopen jaren
natuurlijk uiterste inspanningen gedaan om te kijken wat
er kan om aan het Urgendavonnis te voldoen. Daar is dit
een groot onderdeel van. Kolencentrales helemaal dicht,
dat kan simpelweg niet, omdat we dan met de leveringszekerheid in Nederland een groot gevaar of probleem krijgen.
Dat zou u ook niet willen, denk ik. Zoals ik net al aangaf: we
zullen de komende tijd sowieso heel goed moeten kijken
welke extra inspanningen wij kunnen gaan plegen, want ik
zie die uitdaging echt wel. Daarbij zou ik ook zeggen dat
het er uiteindelijk om gaat onze doelen in 2030 en 2050 te
halen. Dat vinden we allemaal belangrijk. Die doelen zullen
opgehoogd gaan worden. Daarover zal dit kabinet, als er
nog geen nieuw kabinet is, of het nieuwe kabinet rond de
zomer met heel veel mensen in gesprek moeten gaan.
De heer Thijssen (PvdA):
Daar gaat het dus niet om, ook al halen we dat er allemaal
wel bij. Dit debat gaat niet over de doelen in 2030 en 2050.
Dit gaat over de maximale uitstoot die Nederland mag
hebben eind 2020, in 2021 en in 2022; het Urgendavonnis.
Dat Urgendavonnis gaan we bij lange na niet halen, consta-

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-38

teer ik dus. Volgens mij heeft Urgenda heel duidelijk laten
weten in de media: als jullie het niet halen, beste kabinet,
dan gaan wij geld halen. In plaats van dat de kolenbedrijven
dat doen, gaat Urgenda dat doen. Het is gewoon niet goed
genoeg. Als we nu al constateren dat deze wet niet genoeg
is om aan het Urgendavonnis te voldoen, dan moeten toch
alle alarmbellen afgaan en moet er nu een pluspakket
komen. Nu! We zijn al zes jaar te laat. We zijn al zes jaar
aan het wachten tot deze wet eindelijk in deze Kamer is. Nu
is die er en constateren we dat het niet genoeg is. Wanneer
gaan we meer doen?
Van 't Wout:
Er is in de afgelopen jaren echt gekeken wat op korte termijn
te realiseren is om aan het Urgendavonnis te voldoen. Daar
is het pakket uitgekomen waar dit een van de grootste
klappers van is. Natuurlijk zul je continu moeten kijken of
er nog meer kan. Ik zou dat zelf echt in samenhang willen
zien met je langeretermijndoelen, omdat dat uiteindelijk is
waar we het allemaal voor doen. Verder zijn er op hele korte
termijn niet zo heel veel maatregelen, of dat vraagt hele
grote, enorme politieke besluiten, die ik hier niet even op
een dinsdagavond in mijn eentje kan gaan nemen.
De heer Van Raan (PvdD):
Ik begrijp dat we in het blokje overig zitten, want de minister
ging al naar de beoordeling van de amendementen.
Van 't Wout:
Ja.
De heer Van Raan (PvdD):
Ik heb drie dingen gemist en daar heb ik hele korte vragen
over. Ik vroeg naar de duurzame import van energie.
Van 't Wout:
Daar heb ik al wat over gezegd.
De heer Van Raan (PvdD):
Dan heb ik dat gemist. Dan ga ik dat nakijken. U hebt gezegd
dat dat niet kan, begrijp ik. Maar er zijn toch wel degelijk
certificaten voor duurzame import van energie te vinden?
De minister gaat er ook helemaal vanuit dat dat bij biomassa
ook kan, dus waarom niet bij energie?
Twee. Misschien heb ik het gemist, maar ik vroeg naar de
afschaffing van de kolensubsidie — of eigenlijk de vrijstelling — waar de stukken over 3.1 Comptabiliteitswet zijn
gebleven. Die zou ik graag zien, want die bepalen of die
vrijstelling nou eigenlijk werkt.
Drie. Daar wil ik mee besluiten. Het constitutionele hof in
Duitsland heeft de vloer aangeveegd met de Duitse klimaatwet, die verdergaat dan de Nederlandse Klimaatwet. Meteen
zijn de doelen opgehoogd. Daarover heb ik twee vragen.
Herkent de minister de analyse van het Duitse hof? Dat zegt:
"Hoe langer je wacht, hoe erger de maatregelen die je moet
nemen voor de volgende generatie. Dat kunnen we ze niet
aandoen, dus moet je nu wat doen." Herkent de minister
die redenering? Twee. De doelen in Duitsland zijn dus

Tweede Kamer

eigenlijk veel hoger en we zijn altijd bang voor een weglekeffect als we hier te streng zijn. Is de minister nu niet bang
voor, laten we zeggen, een "inlekeffect" van vervuilende
Duitse bedrijven die hier komen omdat het hier soepeler
is?
Van 't Wout:
Dat laatste zie ik nou niet gelijk gebeuren. We moeten ook
nog zien hoe Duitsland vervolgens weer invulling gaat
geven aan die opgehoogde doelen. Maar wijzelf gaan ons
natuurlijk ook weer met elkaar verstaan over hoe we met
onze doelstellingen omgaan, ook in het kader van wat
Europa allemaal van ons gaat vragen en hoe wij daar zelf
als Nederlandse politiek dan ook weer instaan. Dat is dus
echt een discussie die we richting de zomer, en vooral
daarna, met elkaar zullen moeten gaan voeren.
De heer Van Raan (PvdD):
Dat is een half antwoord op vraag drie. De vraag was ook
of de minister die analyse herkent: hoe langer je wacht, hoe
drastischer de maatregelen zijn die je moet nemen, omdat
het onverantwoord is om een volgende generatie op te
zadelen met de gevolgen van klimaatverandering. Herkent
de minister die analyse? Dan was er ook nog de vraag naar
die comptabiliteit.
Van 't Wout:
Op die laatste kom ik straks even op terug in de tweede
termijn, als u het goed vindt. Herken ik de analyse? Ja, maar
dat is toch ook waarom dit kabinet een heel ambitieus klimaatbeleid heeft gehad? Misschien ging dat volgens sommigen nog niet ver genoeg, volgens u zeker niet denk ik,
maar het was wel degelijk een zeer ambitieus klimaatbeleid.
Daarom hebben wij als Nederland in Europa ook gepleit
voor het ophogen van die normen. Dat weet u ook; daar
was Nederland een van de voortrekkers. Wij zullen straks
ook zeker door gaan discussiëren over hoe we in Europa
verder moeten naar aanleiding van de voorstellen die zij
daar aan ons gaan presenteren.
De heer Boucke (D66):
Ik wil nog even voortborduren op de vraag die collegaKamerlid Thijssen stelde aan de minister. Het is belangrijk
om scherp te hebben wat het gat is dat overblijft. Daar
moeten we niet al te lichtvaardig over denken. We staan
hier de hele avond — misschien gaan we vannacht wel door
— om te spreken over een onderdeel dat over een paar
megaton gaat. Dan zijn we er kennelijk nog niet, maar we
willen het Urgendadoel halen. Ik ben dus op zoek naar wat
wij kunnen doen en hoe we de minister ertoe kunnen
bewegen om ons te informeren over wat het gat is dat
overblijft. Dat hoeft niet vanavond, maar wel heel binnenkort. Ik zou ook van de minister willen weten wat hij eraan
gaat doen om dat gat te dichten. Ik neem aan dat de
minister het met mij eens is dat we het Urgendadoel moeten
halen. Collega Thijssen deed echt heel erg zijn best, maar
hij kreeg heel weinig respons van u. Ik denk dat de sense
of urgency groot is. Ik hoop dat u die ook voelt.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-39

Van 't Wout:
Die voel ik ook zeker. Vandaar ook het verzoek aan uw
Kamer destijds, dat u ingewilligd heeft, om snel over deze
wet te spreken, omdat we deze stappen sowieso met z'n
allen moeten gaan zetten. Ik denk dat wij een zomer vol
discussies over het klimaatbeleid krijgen, zowel over waar
we staan met Urgenda als hoe we omgaan met onze Europese doelen.

Van 't Wout:
Het amendement van de heer Grinwis gaat over de voorhang. Ik heb u net een voorstel gedaan voor hoe ik het graag
voor mij zou zien. Het amendement op stuk nr. 11 gaat over
een voorhang. Het nadeel daarvan is dat het dan extra
vertraging oploopt. Om die reden wil ik het amendement
ontraden, maar ik ga u als Kamer wel maximaal informeren,
zoals ik heb toegezegd.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik wil ook een bruggetje maken naar wat de minister zo
gaat doen, namelijk een oordeel geven over de amendementen. Ik wil hem daarvoor nog iets meegeven, dat precies
gaat over deze discussie. De minister zegt: wij zijn demissionair en ik kan niet met additioneel Urgendapakket komen.

De voorzitter:
De heer Van der Lee nog even over zijn amendement.
Puntigheid en bondigheid ga ik waarderen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ja, dat begrijp ik, voorzitter, maar dan zou het ook helpen
als de antwoorden iets bevredigender waren.

Van 't Wout:
Nou, dat zeg ik niet helemaal.
De voorzitter:
Het klokje van gehoorzaamheid gaat al ergens, hoor ik.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Nou, daar komt het wel op neer. Bovendien heeft een
rechtse meerderheid in de Kamer gezegd: alles wat nieuw
is, verklaren we controversieel. Dat is ook een politiek feit.
Die twee politieke feiten maken dat ik mij gedwongen zag
om twee amendementen in te dienen op dit wetsvoorstel,
die de garantie op zo veel mogelijk CO2-reductie vergroten.
Het betreft het opvoeren van de productiebeperking en de
productie tot 25% beperken, en het in de tijd zekerstellen
dat het doorloopt, waardoor ik verwacht dat een van de
eigenaren überhaupt misschien sneller stopt met de centrale. Kan de minister dat even meenemen in de beoordeling
van de twee amendementen?

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik vind het jammer dat de minister niet ingaat op het punt
dat ik net voor zijn beoordeling maakte. Als er geen andere
politieke opties openliggen dan in deze wet het maximale
aan reductie bereiken, vind ik het jammer dat de minister
niet mee wil gaan in een verdere verruiming. Kan hij dan
op z'n minst toezeggen dat hij in de uitwerking van de
nadeelcompensatie ook kijkt naar het vrijwillig stimuleren
van een beperking tot 25% bij die centrale waar dat technisch wel mogelijk is?

Van 't Wout:
Ja, dat ga ik proberen. Ik moet even kijken of ik mijn administratie hier helemaal goed heb. Ik mis alleen nog het
oordeel over het amendement op stuk nr. 18, dat misschien
zo uit het stapeltje naar voren komt.

Van 't Wout:
Ik ga kijken hoever we daarmee kunnen komen. Als iemand
dat vrijwillig gaat doen, lijkt me dat op zichzelf prima. Overigens heb ik die twee amendementen niet ontraden omdat
ik niet, net als u, meer CO2-beperking zou willen bereiken.
Ik heb uitgelegd dat er aan het ontraden andere redenen
ten grondslag liggen. Maar goed, dat hebben we net ook
al met elkaar gewisseld.

Het amendement op stuk nr. 9 van de heer Van der Lee gaat
over het doortrekken van het verbod tot 2030. Ik heb daar
net in het debat al over gezegd dat onze overtuiging is dat
dit niet zo heel veel meer zal bijdragen en daarmee ook
geen efficiënte inzet van je euro's in die periode zal zijn.
Om die reden, met verwijzing naar wat ik daar eerder over
zei, moet ik dat helaas ontraden.
Datzelfde geldt helaas voor zijn amendement op stuk nr.
10 over die 25%. Ik heb daar net ook al over gezegd dat het
niet zo is dat het kabinet dat niet zou willen. Het gaat technisch simpelweg gewoon niet. We kunnen nou eenmaal
geen verschillende doelen voor verschillende centrales
stellen, vanuit het oogpunt van rechtsgelijkheid.
Dan heb ik hier het amendement op stuk nr. 11 van de heer
Grinwis, maar ik denk dat de heer Van der Lee wat over zijn
eigen amendement wil zeggen.
De voorzitter:
Nou, maak dit even af.

Tweede Kamer

Dan heb ik het amendement-Leijten op stuk nr. 12, waarin
staat: sluit nou alles per 2022. Dat wil het kabinet ontraden,
want we zien dat er dan echt een te groot risico ontstaat
voor de leveringszekerheid van elektriciteit in periodes
waarin zon of wind nauwelijks energie opwekt. Dat is de
reden. Dat is ook wat TenneT, die onze adviseur hierover
is, ons daarover adviseert. Ik vind leveringszekerheid toch
echt een zeer belangrijk punt, dus het amendement op stuk
nr. 12 moet ik ontraden.
De voorzitter:
Kunt u het amendement op stuk nr. 15 ook meteen even
doen? Dan kan de heer Grinwis daarover meteen zijn vraag
stellen, want hij staat nu bij de interruptiemicrofoon.
Van 't Wout:
Nou, ik kom zo bij nr. 15, maar ik wilde de amendementen
op nummer langslopen.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-40

De voorzitter:
Ja, dat klopt. U heeft nr. 12 net gehad en na nr. 12 komt nr.
15 bij ons.

Van 't Wout:
Ik moet er zo meteen even naar kijken, want anders wordt
het een rommeltje.

Van 't Wout:
O. Bij mij liggen ze op getalsmatige volgorde, zeg maar. Ik
heb hier nog twee amendementen liggen, nr. 13 en nr. 14.
Klopt dat dan niet?

De voorzitter:
Wij worden er ook gek van. Een bende is het. Mevrouw
Leijten is zo chaotisch! Straks gaat ze nog een interruptie
plegen ook. Gauw, meneer Grinwis!

De voorzitter:
Die zijn alle twee ingetrokken.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank, voorzitter. De minister was zo lekker aan het ontraden,
tot het laatste amendement, gelukkig. Nog even terug naar
nr. 11, over de voorhang. Collega Leijten zei al: als de
minister zijn huiswerk goed doet en de AMvB er goed uitziet, dan hoeft de voorhang niet lang te duren. Dan heeft
de minister niks te vrezen en wordt de Kamer toch in positie
gebracht voor haar controlerende taak, zodat ze die goed
kan uitvoeren. Dus nogmaals, wat is nou het probleem met
die voorhangprocedure? Het maakt onze positie als controleur in ieder geval sterker, en daar kan de minister toch niks
op tegen hebben?

Van 't Wout:
Zijn die ingetrokken? Dan is dat sneller gegaan dan …
De voorzitter:
Ingetrokken c.q. gewijzigd.
Van 't Wout:
Ik hoor iemand zeggen dat ze zijn vervallen. Nou, dat scheelt
dan weer. Is het amendement op stuk nr. 18 nog wel in de
lucht?
De voorzitter:
Ja, dat hebben we nog. O nee, nr. 18 hebben we ook niet
meer.
Van 't Wout:
Oké.

Van 't Wout:
Nee, voorzitter, ik hecht zeer aan een sterke positie van de
Kamer. Ik probeer hier een beetje een midden te vinden
tussen de snelheid die geboden is vanwege de urgentie
van het voorstel en het tegelijkertijd recht doen aan uw
positie. Dan zou mijn verzoek zijn om het op deze manier
te doen. Maar goed, u gaat zelf uiteindelijk over hoe u over
amendementen stemt. Dat weet ik als geen ander.
Mevrouw Leijten (SP):
Op het risico af dat er nog weer wijzigingen komen …

De voorzitter:
Ik heb de nrs. 15, 17 en 19 nog openstaan. Dat is mijn
boekhouding.

De voorzitter:
Graag!

Van 't Wout:
O, dan zit er in mijn boekhouding iets verkeerd. Dat zou
misschien door die gewijzigde amendementen kunnen
komen. Ik heb hier nog nr. 15. Die andere twee doe ik dan
even in de tweede termijn, als u het goedvindt, voorzitter,
want ik moet even kijken welke dat zijn en wat daarvan de
appreciatie is. De stukkenstroom loopt even niet helemaal
zoals zou moeten.

Mevrouw Leijten (SP):
… zou ik het gewoon wel fijn vinden als er op hoofdlijnen
een reactie kan komen.

In het amendement op stuk nr. 15 van de heer Grinwis en
de heer Boucke wordt gevraagd om na twee jaar verslag
te doen van de doeltreffendheid en de effecten. Dat lijkt mij
een goed idee, dus dat amendement wil ik graag oordeel
Kamer geven.

Mevrouw Leijten (SP):
Ja.

De voorzitter:
Om het even simpel te maken: we hebben nog twee nummers openstaan. Nr. 17, van mevrouw Leijten, was eerst
nr. 13. En als u dat ingewikkeld vindt: nr. 19, van mevrouw
Leijten c.s., was eerst nr. 14, toen werd het nr. 16, toen werd
het nr. 18 en nu is het nr. 19.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Op uw twee amendementen?

Van 't Wout:
Ik heb gezegd dat ik dat in tweede termijn even doe, want
mijn administratie is door de wijzigingen niet helemaal op
orde.
Mevrouw Leijten (SP):
Naar mijn idee zijn het eigenlijk alleen wijzigingen in de
ondertekening geweest.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-41

Van 't Wout:
Maar ik heb nu ook de goede nummers niet meer. Ik denk
dat het helderder is als ik dat zo in tweede termijn even
doe.

Daarnaast heb ik twee moties die ik zou willen indienen.

Mevrouw Leijten (SP):
Het punt is natuurlijk dat als je het in de eerste termijn in
ieder geval op hoofdlijnen doet, je dan ook nog kunt kijken
of er nog ruimte zit in aanpassingen. Maar goed, daar kunnen we misschien Hemelvaartsdag ook nog voor gebruiken.

De Kamer,

Van 't Wout:
Ja.

overwegende dat ook na 2025 middels de Klimaatwet er
een wettelijke verplichting ligt voor stevige CO2-reductie;

Voorzitter, ik zou zelf om fysieke redenen graag een paar
minuutjes pauze willen hebben.

verzoekt de regering om te onderzoeken wat de effecten
zullen zijn indien de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie in verband met beperking van de CO2-emissie
ook na 2025 van kracht blijft,

De voorzitter:
Ja, dat is u gegund. U heeft nog zo veel te doen voor de
tweede termijn dat een paar minuutjes misschien wat weinig is.
Van 't Wout:
Ja, maar we gaan nu toch door met de tweede termijn van
de Kamer? Ik weet niet of u daarna nog wilt schorsen.
De voorzitter:
Wat u wilt. Zijn vijf minuutjes voldoende?
Van 't Wout:
Dat vind ik wel even lekker.

Motie

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Raad van State heeft geadviseerd om
te bezien of de voorliggende wetswijziging ook na 2025 van
kracht zou moeten zijn;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Boucke en Erkens.
Zij krijgt nr. 20 (35668).
Dank u wel.
De heer Boucke (D66):
De tweede.

Motie
De Kamer,

De voorzitter:
Dan schors ik voor vijf minuutjes.
De vergadering wordt van 22.37 uur tot 22.45 uur geschorst.
De voorzitter:
Tweede termijn Kamer. Twee minuten per spreker. Dat
moet voldoende zijn. De eerste spreker is de collega van
D66, de heer Boucke. Ik geef graag het woord aan hem.
Maar het hoeft niet, hoor.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de uitspraak van de hoogste rechter in
het Urgendavonnis de Staat de plicht geeft om te voldoen
aan een klimaatdoel van 25% CO2-reductie;
overwegende dat dit doel voor 2021 nog niet in zicht is;
overwegende dat er veel potentie ligt in ons land voor
windenergie op zee en dit met name voor de economie in
het Noorden perspectief kan bieden;
verzoekt de regering om de beschikbare nationale en
internationale coronaherstelgelden in te zetten ten behoeve
van een groen herstel;

De heer Boucke (D66):
Dank, voorzitter, en dank aan de minister voor de antwoorden op de vragen die gesteld zijn. Ik moet bekennen dat ik
nog wel met een paar vragen zit. De belangrijkste daarvan
heeft te maken met het halen het doel waar de rechter ons
toe dwingt. We hebben het er net over gehad. Wij spreken
vanavond over het beperken van het stoken van kolen, maar
als ik de minister goed beluister, dan zijn we er misschien
nog niet helemaal. Ik zou dus aan de minister willen vragen
om ons daarover heel binnenkort te informeren en ook aan
te geven welke andere mogelijkheden er zijn om het doel
wel te halen.

Tweede Kamer

verzoekt de regering om de aanwijzing van windparken op
zee, met inachtneming van de afspraken in het Noordzeeakkoord, te versnellen en dit jaar te borgen dat minimaal
10 gigawatt wordt aangewezen, en de Kamer over de
voortgang te informeren in oktober 2021,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Boucke, Agnes
Mulder, Grinwis, Van der Lee en Thijssen.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-42

Zij krijgt nr. 21 (35668).

het is weer wachten en wachten en wachten. Dat hoeft
helemaal niet. Dat is toch wel erg teleurstellend. Herkent
de heer Boucke dat hij precies hetzelfde doet als zijn voorganger? Het is geen D66-beleid dat hij voorstaat.

Dank u wel. O, een vraag nog van de heer Van Raan.
De heer Van Raan (PvdD):
Die had ik de heer Boucke beloofd. Ik had twee vragen
gesteld in het begin van de eerste termijn. A. Hoe hard gaat
D66 zich nou inzetten om de subsidie van in totaal 9 miljard,
maar tot 2032 4,9 miljard, voor biomassa af te bouwen?
Hoe hard gaat D66 zich daarvoor maken?

De heer Boucke (D66):
Daar kan ik heel helder in zijn. Dat herken ik niet. Mijn
intentie is heel duidelijk. Ik wacht op meer informatie uit
Brussel.

De tweede vraag: is D66 samen met de Partij voor de Dieren
ook van mening dat we in ieder geval de CO2-uitstoot van
biomassa moeten gaan meten, zodat we weten hoeveel het
is en omdat we dan, zodra we de wetenschap gaan volgen,
voorbereid zijn op de consequenties daarvan? Toen zei de
heer Boucke: ik ga eerst even de antwoorden van de
minister afwachten. Nou, die heeft hij gehad. Kan hij nu
antwoord geven op deze twee vragen?

Mevrouw Leijten (SP):
De heer Boucke van D66 heeft in de eerste termijn heel
duidelijk gezegd dat, als er compensatie moet zijn, het geen
overcompensatie moet zijn. Dan gaan we een wetsvoorstel
aannemen waarbij we niet weten hoe die nadeelcompensatie plaats zal vinden, want die modellen zijn nog niet klaar.
Steunt de heer Boucke dan wel het amendement van de
heer Grinwis waarin staat dat de Kamer in positie komt om
daar nog wel iets over te kunnen zeggen op het moment
dat het er ligt? Dat is dus met een voorhang.

De heer Boucke (D66):
Ja, dank u wel. Wat ik de minister niet hoorde zeggen — ik
had gehoopt dat hij daarop zou ingaan — is dat er in Europees verband ook nog onderzoek gedaan wordt naar biomassa en het bijstoken daarvan. Ik weet dat Commissaris
Timmermans daarmee bezig is. Ik wil daar ook naar kijken,
dus ik kan helaas niet nu meteen het antwoord geven op
de vragen van de collega. Ik had gehoopt dat de minister
daar ook iets over zou kunnen zeggen. Misschien kan hij
dat in tweede termijn doen.

De heer Boucke (D66):
De nadeelcompensatie is voor mij een groot punt. De
omstandigheden waar we nu in zitten — ik doel met name
op de CO2-prijs — zijn namelijk anders dan toen de minister
de wet voorstelde. Daar heb ik ook vragen over gesteld aan
de minister. Ik vind het belangrijk dat we daar goed met de
minister over spreken, dat we de gelegenheid hebben om
ons daarover uit te spreken. De amendementen ga ik in dat
licht heel goed bestuderen.

De heer Van Raan (PvdD):
Dank voor deze antwoorden, maar die staan natuurlijk
helemaal los van wat de minister gezegd heeft. Wat de heer
Boucke nu doet, is dat hij zegt "ik kan nu nog niet antwoorden, want ik wacht nog even op Europa", terwijl hij eerst
op de minister wachtte. Dat vind ik een beetje een vreemde
figuur. We weten ook dat Timmermans bezig is met de
nieuwe richtlijn waar u het over heeft, de RED II-herziening.
Daar wordt voorgesorteerd op biomassa als neutraal
handhaven. Ik denk dat de heer Boucke dat ook weet. Dan
blijft de vraag toch staan. Hoe hard gaat hij zich met die
kennis inzetten voor het afbouwen van die subsidies? Twee.
Is hij voor het vast gaan meten van de CO2-uitstoot als
gevolg van die bijstook, ja of nee?
De heer Boucke (D66):
Ik zal herhalen wat ik gezegd heb. Ik wil echt nog wel meer
informatie hebben. Als de minister die niet geeft, wacht ik
op de informatie uit Brussel. Het moet helder zijn dat D66
wel op termijn af wil van het bijstoken van biomassa. Alleen,
ik heb meer informatie nodig om te weten in welk tempo
dat zal zijn en hoe snel we ervan af willen.
De heer Van Raan (PvdD):
Heel kort. Dat is dan toch heel teleurstellend? Want dat is
precies hetzelfde verhaal als het verhaal dat D66 vier jaar
geleden ook voerde. De hoop was nu net, gezien de mooie
woorden en de felle intenties, dat het anders zou zijn. Maar

Tweede Kamer

Mevrouw Leijten (SP):
Dan ga ik er eigenlijk van uit dat D66 dat amendement
steunt. Het betekent niet alleen dat je het kan bespreken,
maar ook dat je je uit kan spreken of dat je bij kan sturen
als dat nodig is. Anders is die hele mooie eerste termijn,
ook over de positie van mensen die het werk doen en de
groene banen, helemaal niks waard. Als wij geen sleutel in
handen hebben, kunnen we niks meer. Dan zeggen we
eigenlijk ja tegen een uitvoering die volledig door het
ministerie zal worden vormgegeven en geen goedkeuring
meer heeft in deze Kamer.
De heer Boucke (D66):
Ik wil mevrouw Leijten danken voor het minicollege over
de Tweede Kamer. Ik ben net nieuw en neem het mee, maar
wat ik zei, staat op de inhoud. Ik wil wel heel goed kunnen
kijken welk mechanisme de minister voorstelt voor de
nadeelcompensatie. Ik vind het belangrijk dat we daar ons
zegje over kunnen doen als Kamer.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Erkens
voor zijn maidentweedetermijn.

De heer Erkens (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Dank voor de informatie, minister.
Wij kunnen ons nog steeds vinden in de wetswijziging zoals

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-43

die is voorgesteld. Alleen, ik blijf nog wel zorgen hebben
over een papieren werkelijkheid. Stel dat we inderdaad te
snel gaan hiermee, met name door de import van stroom
uit het buitenland en zonder dat we weten waar die vandaan
komt. Ik ben nog steeds geen fan van die Duitse bruinkool.
Franse kernenergie zou een stuk beter aansluiten bij wat
wij willen. Maar nogmaals, we snappen de afweging die
de minister maakt.
Ik zou daar nog aan willen toevoegen dat de fasering waarin
we afscheid nemen van kool … Nogmaals, we hebben vier
centrales over. Daarvan blijven er in de huidige plannen
twee open tot 2030. Er loopt één tender en eentje sluit in
2025. Met deze Kamer hebben we ook een beraadslaging
over de overige twee kolencentrales. Dat wil ik graag nog
wel benoemd hebben.
Ik heb nog twee moties voor de minister.

overwegende dat de opeenstapeling van maatregelen, de
tender voor vrijwillige sluiting en het verbod op kolen in
2030 waarschijnlijk wel effect hebben op de werknemers
bij de kolencentrales;
verzoekt de regering om te bezien of het nodig is om aanvullend een voorziening te treffen indien blijkt dat er toch
gevolgen optreden voor de werkgelegenheid ten gevolge
van deze maatregel;
verzoekt de regering om in dat geval in te zetten op
omscholingstrajecten en werkbegeleidingstrajecten voor
werknemers van kolencentrales zodat de gevolgen voor
hen en de lokale gemeenschappen zo beperkt mogelijk
blijven, waarvoor eventueel de Voorziening werkgelegenheidseffecten energietransitie kan worden aangesproken;
verzoekt de regering hierover in dat geval tijdig een plan
van aanpak aan de Kamer terug te koppelen,

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Erkens, Boucke,
Agnes Mulder en Stoffer.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de kolenproductie wordt beperkt in het
kader van het Urgendavonnis;

Zij krijgt nr. 23 (35668).

constaterende dat de minister stelt in de memorie van toelichting dat er mogelijk een marginale stijging van de elektriciteitsprijzen kan plaatsvinden door dit wetsvoorstel;

Dank u wel. Er is nog een vraag van de heer Van der Lee.

overwegende dat het van belang is dat de energietransitie
betaalbaar blijft voor huishoudens;
verzoekt de regering om de ontwikkeling van de energierekening zorgvuldig in de gaten te houden, en wanneer nodig
de Kamer hierover te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Erkens, Agnes
Mulder en Stoffer.
Zij krijgt nr. 22 (35668).
De heer Erkens (VVD):
De tweede motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de kolenproductie wordt beperkt in het
kader van het Urgendavonnis;
constaterende dat de minister stelt in de memorie van toelichting dat er naar verwachting niet of nauwelijks gevolgen
gaan zijn voor de werkgelegenheid bij de kolencentrales;

Tweede Kamer

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ook om misverstanden te voorkomen, ook in de komende
periode, wilde ik de heer Erkens vragen of hij zich realiseert
dat nadat besloten is om deze productiebeperking in
Nederland te introduceren omdat wij ons Urgendavonnis
niet halen, Duitsland een heel ambitieus Kohleausstiegprogramma heeft gelanceerd, waarbij op grote schaal
afscheid wordt genomen van kolen, zeker ook van bruinkolen. Op basis van een rechterlijke uitspraak heeft Duitsland
recent nog daarbovenop de klimaatambities opgeschroefd
naar 65% CO2-reductie in 2030. Dus die angst voor die foute
energie uit het oosten is echt een achterhaald station.
De heer Erkens (VVD):
Die angst zal na verloop van tijd inderdaad minder worden,
zodra dat risico ook afneemt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik ben eerlijk gezegd nogal verbaasd over de laatste motie
van de VVD. Want a dat is al vaker uitgesproken, b daarop
wordt niet gereageerd door de regering en c er ligt gewoon
een voorstel om dat te regelen in de wet. Waarom kiest de
VVD voor een motie, terwijl je nu ook gewoon kunt zeggen:
we regelen het in de wet? Dan hoeft het geen verzoek meer
te zijn, maar dan wordt het regel.
De heer Erkens (VVD):
Mevrouw Leijten heeft het in dit geval ook over haar
amendement dat voorgesteld is. De minister komt daar in
zijn appreciatie nog op terug. Ik zal daar ook met een positieve blik naar kijken, in ieder geval.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-44

Mevrouw Leijten (SP):
Maar in dat geval is die motie dus ook niet meer nodig.
De heer Erkens (VVD):
In het geval dat uw amendement een meerderheid krijgt,
is deze motie inderdaad niet nodig.
Mevrouw Leijten (SP):
Maar waarom sorteert u dan toch voor door zo'n motie in
te dienen, als u zegt: ik sta positief tegenover zo'n amendement? Misschien kunnen we er de komende tijd nog aan
sleutelen, zodat het goed genoeg is en we dat goed in de
wet kunnen zetten. Dan is er toch geen motie meer nodig?
Eigenlijk sorteert de VVD-fractie samen met de meeondertekenaars hier voor op tegenstemmen bij dit amendement.
De heer Erkens (VVD):
Dat is de interpretatie van mevrouw Leijten. Nogmaals, ik
wacht de appreciatie van de minister af van het amendement. Ik zal er dan inderdaad met een constructieve blik
naar kijken en er met u het gesprek over aangaan. Ik zal
kijken of deze motie daarmee niet meer nodig is, maar ik
wil daarvoor wel de reactie van de minister afwachten.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Hoge Raad eind 2019 heeft bepaald
dat de jaarlijkse Nederlandse emissies van broeikasgassen
vanaf 2020 met minimaal 25% moeten zijn verminderd ten
opzichte van 1990;
overwegende dat deze Urgendadoelstelling in 2021 met
het huidige beleid waarschijnlijk niet zal worden gehaald;
verzoekt de regering op korte termijn aanvullende maatregelen te nemen om de Urgendadoelstelling structureel te
halen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Thijssen, Van der
Lee, Leijten en Van Raan.
Zij krijgt nr. 24 (35668).
Dank u wel. Dan is het woord aan de heer Kops.

De voorzitter:
Dan gaan we naar de heer Thijssen van de Partij van de
Arbeid.

De heer Thijssen (PvdA):
Dank, u, voorzitter. Ik ben er ook erg voor dat we toch wel
nader betrokken worden bij de compensatieregeling van
de bedrijven. Volgens mij ben ik het eens met de collega
van de ChristenUnie dat dit erg snel kan gaan en dat het
niet hoeft te leiden tot vertraging. Ook maak ik me echt
zorgen over hoe er wordt omgegaan met de werknemers.
Ik ben bij die mensen geweest. Zij leven al een hele tijd in
onzekerheid over die Onyxcentrale en over wat er nu gaat
gebeuren. Als u zo zeker weet dat er goed voor deze mensen
gezorgd gaat worden, regel dan gewoon met die mensen
dat zij zekerheid hebben. Dan kunt u daarna met de eigenaar
van de Onyxcentrale nog wel verdergaan over hoe die
centrale dan dichtgaat.
Het belangrijkste dat ik wil zeggen, is dat we hier staan voor
een wetsvoorstel om de kolencentrales minder hard te laten
draaien en minder CO2-vervuiling te laten veroorzaken en
dat de minister eigenlijk met zoveel woorden zegt dat het
niet voldoende gaat zijn om aan het Urgendavonnis te voldoen. En dit is zes jaar nadat we een uitspraak van de
rechter hebben gekregen, die Urgenda in het gelijk heeft
gesteld en heeft gezegd dat de CO2-uitstoot in Nederland
met 25% gereduceerd moet zijn. Zes jaar na dato zitten we
hier eindelijk te praten over hoe we kolencentrales stil
kunnen leggen of gedeeltelijk stil kunnen leggen en dan
komen we tot de conclusie dat deze wet niet genoeg is. Ik
vind dat onacceptabel en ik vind het eigenlijk een grof, grof
schandaal. Zes jaar na dato. Dus ik heb een motie.

Tweede Kamer

De heer Kops (PVV):
Dank u wel, voorzitter.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering alle kolencentrales open te houden,
hun productie niet te beperken en alle reeds gezette stappen
tot het uitfaseren en verbieden van kolen onmiddellijk terug
te draaien,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Kops.
Zij krijgt nr. 25 (35668).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering zich onmiddellijk terug te trekken uit
het klimaatakkoord van Parijs (conform artikel 28) en alle
andere internationaal gemaakte klimaatafspraken;
verzoekt de regering tevens het nationale Klimaatakkoord
door de shredder te trekken,

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-45

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Kops.
Zij krijgt nr. 26 (35668).
De heer Kops (PVV):
Ik dank u.

overwegende dat dit duurzame energie moet zijn, omdat
de uitstoot zich anders naar het buitenland verplaatst en er
dus geen echte CO2-winst wordt behaald;
verzoekt de regering om garanties van oorsprong (GvO's)
aan te schaffen als bewijs voor milieubewuste energieproductie,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de heer Van Raan
van de fractie van de Partij voor de Dieren.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Raan.
Zij krijgt nr. 28 (35668).

Motie
De heer Van Raan (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Deze wet leidt onvermijdelijk — zo
staat het nu — tot biomassastook. Tenzij het amendement
van mevrouw Leijten om dat expliciet te verhinderen, waar
mijn naam ook onder staat, wordt aangenomen, zal mijn
fractie grote moeite met deze wet hebben. Ik heb vier
moties.

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat na Uniper nu ook RWE miljarden aan
belastinggeld claimt om te compenseren voor de klimaatmaatregelen die noodzakelijk zijn om burgers te beschermen tegen gevaarlijke klimaatverandering, waarvan zij
zeggen dat zij die niet hadden aan zien komen;
overwegende dat we dit soort claims vaker kunnen verwachten, omdat er ook steeds meer klimaatmaatregelen nodig
zijn;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet het rekenen met échte
CO2-winst heeft omarmd in het Klimaatakkoord en in de
reactie op het advies van de SER;
constaterende dat de overstap van kolen naar biomassa
geen echte CO2-winst oplevert doordat de bijstook van
biomassa juist een hogere CO2-uitstoot met zich meebrengt;
constaterende dat het kabinet de CO2-uitstoot door de
bijstook van biomassa nog niet meet;
verzoekt de regering de uitstoot door de bijstook van biomassa voortaan te meten, en de Kamer hierover te informeren,

constaterende dat het kabinet vindt dat bedrijven de klimaatmaatregelen wel degelijk hadden kunnen zien aankomen;
verzoekt de regering deze stellingname met wetenschappelijk onderzoek te onderbouwen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Raan, Leijten
en Grinwis.
Zij krijgt nr. 29 (35668).
De heer Van Raan (PvdD):
En de laatste motie.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Raan en Leijten.
Zij krijgt nr. 27 (35668).

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Kamer onder andere met de motieSienot c.s. en de motie-Van Esch c.s. heeft bepaald dat er
geen nieuwe subsidies voor biomassa mogen worden verstrekt;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet een deel van de energie wil
importeren die straks wegvalt door de productiebeperking;

Tweede Kamer

Motie

overwegende dat er dus ook geen nieuwe subsidies voor
biomassa mogen worden verstrekt als ze in een ander jasje
worden gestoken, bijvoorbeeld onder het mom van subsidies voor flexibel vermogen;

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-46

verzoekt de regering om biomassa uit te sluiten van toekomstige subsidies,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Raan en Leijten.
Zij krijgt nr. 30 (35668).
De heer Van Raan (PvdD):
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Van der Lee van de fractie van
GroenLinks.

De heer Van der Lee (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ook ik dank de minister voor de
beantwoording. Ik wil in ieder geval al zeggen dat ik het
amendement over de voorhang van de AMvB van harte
steun, want er hangt veel af van de invulling van de
nadeelcompensatie. Daarop aansluitend heb ik een motie
gemaakt. Die sluit ook aan op mijn inbreng in het debat.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de regering in de wet die een productiebeperking oplegt aan kolencentrales kiest voor een
nadeelcompensatie die vooraf wordt vastgesteld op basis
van recente forwardprijzen, waarin ook getracht wordt de
effecten van het ingezette klimaatbeleid en toekomstige
marktverwachtingen mee te nemen;
overwegende dat de elektriciteitsmarkt zeer volatiel is en
het zeer lastig te voorspellen is wat de effecten op de marges van kolencentrales zullen zijn als gevolg van het ingezette klimaatbeleid en het te verwachten nieuwe klimaatbeleid, dat voortbouwt op het verhoogde EU-doel van 55%
CO2-reductie in 2030;
overwegende dat de nadeelcompensatie over vier achtereenvolgende kalenderjaren zal worden verstrekt, waardoor
er vanwege de zeer volatiele marktcontext een flink risico
ontstaat op overcompensatie;
overwegende dat het voor de ontwikkeling van hernieuwbare elektriciteitsopwekking belangrijk is om risico's op
overcompensatie van kolencentrales te mitigeren én het zo
veel mogelijk voorkomen hiervan ook de kans vergroot dat
er vanuit staatssteunregels bezien sneller Europese toestemming kan worden verkregen voor de methodiek van de
nadeelcompensatie;

Tweede Kamer

verzoekt de regering om in de AMvB over de nadeelcompensatie te kiezen voor een methodiek die niet uitsluitend
berust op een ex-anteanalyse, maar ook een substantieel
ex-postelement bevat, zodat de compensatie zo dicht
mogelijk blijft bij de reële ontwikkeling van de markt en de
potentieel te behalen marges,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Lee,
Boucke, Grinwis, Agnes Mulder en Thijssen.
Zij krijgt nr. 31 (35668).
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Voorzitter. Los van de nadeelcompensatie heb ik twee
amendementen ingediend. Ik ben iemand die overtuigd kan
worden met goede argumenten. Die goede argumenten
heb ik vandaag te weinig gehoord. Dat ligt niet alleen aan
de minister; ik zie dat hij in een demissionair kabinet zit. Ik
verwijt het ook de meerderheid van de Kamer dat zij additioneel Urgendabeleid bij voorbaat controversieel heeft verklaard. Dat is in samenhang met de formatie extra pijnlijk.
Wij hebben de toeslagenaffaire gehad. Daarin zijn vele delen
van onze rechtsstaat niet in staat gebleken om mensen te
beschermen. In dit geval heeft de hoogste rechter de
Nederlandse Staat tot drie keer toe opgedragen de Nederlandse burgers te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Een Kamermeerderheid blokkeert het
opvolgen van die rechterlijke uitspraak. Ik vind dat echt niet
kunnen.
Ik begrijp dat de minister in die zin politiek met gebonden
handen zit, maar dat betekent voor mij niets anders dan
dat ik de amendementen die ik heb ingebracht, in stemming
moet brengen om het maximale te halen uit dit instrument
en om zo veel mogelijk recht te doen aan het vonnis dat is
verstrekt. Ik had het graag anders gezien, maar dat is de
realiteit. Wij betalen hier de hoge prijs voor een beleid dat
elke keer te optimistisch was en waarmee er elke keer voor
werd gekozen om de meest optimistische berekening van
het PBL als realiteit te beschouwen, terwijl we weten hoe
weerbarstig het klimaatbeleid is. Dat is een dure les die we
nu geleerd hebben. Die moeten we niet herhalen in de
komende jaren. Ook dat is een opdracht aan welke partij
dan ook die aan de formatietafel gaat zitten.
Nederland heeft zich wettelijk verplicht tot klimaatdoelen,
is binnen de Europese Unie verplicht klimaatdoelen te realiseren en zal moeten zorgen dat het tijdig adequate
instrumenten ontwikkelt die die doelen gaan realiseren. Dat
moet op een sociale en eerlijke manier. Ik zal de voorstellen
steunen die toezien op goede sociale plannen voor de
werknemers, want ook dat is een belangrijk onderdeel van
de transitie. Het moet eerlijk, sociaal, maar zeker ook met
het doel afspraken na te komen en onze planeet en de toekomstige generaties te beschermen.
Daar laat ik het even bij. Dank, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar mevrouw Mulder
van de fractie van het CDA. Nee, eerst mevrouw Leijten.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-47

Hoe kan ik die nou over het hoofd zien! Ik vrees dat ze nu
eerst vijf minuten losgaat op mij. Maar ja, daar heb ik zelf
om gevraagd.

dat allang besloten was om fossiele brandstoffen in de ban
te doen;
overwegende dat het onwenselijk is dat er na jarenlange
subsidies voor de fossiele industrie nog meer geld naar
aandeelhouders vloeit;

Mevrouw Leijten (SP):
Ik wou bijna zeggen "eeuwige liefde", voorzitter, maar we
kunnen ook overdrijven.
Ik kom nog even terug op de nadeelcompensatie. Ik roep
de Kamer op om ons in positie te brengen om dat toch nog
te kunnen bespreken en dus wel voor het amendement van
de heer Grinwis te stemmen. Ik vind het eigenlijk heel zorgelijk dat de minister daarvan zegt: dat is te veel tijdsverspilling wat mij betreft. Als het ministerie het zo belangrijk had
gevonden dat wij dit wetsvoorstel snel zouden behandelen
én ook in zijn totaliteit, dan hadden die modellen gewoon
af moeten zijn. Nu die nog gemaakt worden en er nog naar
gekeken wordt, zou ik graag willen dat de minister daarin
meeneemt dat die nadeelcompensatie natuurlijk gaat om
degenen die in de productie werken maar ook om degenen
die de aanlevering van die productie doen, de keten dus.
De minister weet hoe belangrijk de SP altijd de héle keten
heeft gevonden. We weten natuurlijk dat er in de overslag
en in de toevoer ook werk zit. Dit zijn allemaal zaken die wij
van overheidswege beslissen, dus dan is het ook logisch
dat de nadeelcompensatie daar ook op ziet.
We hebben gezien dat die subsidieaanvraag van bijna een
kwart miljard is gedaan door investeerders in Amerika, die
vrijwillig een kolencentrale willen sluiten die op het moment
ook gewoon stilligt en daarbij niet bereid zijn om te praten
met een goede afvaardiging van de or en de vakbonden
over de positie van de medewerkers aldaar. Die vragen
gewoon om hulp uit Den Haag. Ik heb al tegen de minister
gezegd dat ik daar verdere Kamervragen over zal stellen,
maar ik hoop ook echt ... Ik zie het als een steun in de rug,
want het is niet zomaar iets. Het gaat over heel groot geld,
maar het gaat ook gewoon over de toekomst van 100, 150
gezinnen, van mensen die nu gewoon volwaardig werk
hebben en die anders aan de verkeerde kant staan, terwijl
wij wel bijna een kwart miljard lijken over te hebben voor
het sluiten of het compenseren van aandeelhouders die in
2019 wisten dat ze een kolencentrale kochten die ook dicht
zou gaan.
Dan heb ik nog een motie, voorzitter.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Leijten.
Zij krijgt nr. 32 (35668).
Dank u wel. Dan is het moment aangebroken van mevrouw
Mulder.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter, hartelijk dank. Ik dank ook de minister voor zijn
beantwoording in eerste termijn. Het was nog niet helemaal
duidelijk wat er in een brief komt te staan over dat verdrag,
waar net ook een motie over is ingediend door collega
Leijten. Daarom heb ik in ieder geval een motie en zie ik de
brief gewoon tegemoet.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Energy Charter Treaty in de jaren
negentig is opgesteld om integratie van energiemarkten in
West- en Oost-Europa te bevorderen en energiedoorvoer
en investeringen te stimuleren;
constaterende dat de wereld in de jaren na het opstellen
van het verdrag is veranderd, bijvoorbeeld ten aanzien van
de verduurzaming van de energievoorziening;
overwegende dat modernisering van dit verdrag, zoals op
het gebied van duurzaamheid, al enige tijd op zich laat
wachten;
overwegende dat dit verdrag momenteel wordt misbruikt
door partijen die arbitragezaken aanspannen tegen de
Nederlandse overheid vanwege verduurzaming van het
energiebeleid;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Energy Charter Treaty bedrijven in
staat stelt de overheid aan te klagen als zij achten dat hun
investeringen gevaar lopen;
constaterende dat de Duitse energiebedrijven RWE en
Uniper miljardenclaims hebben ingediend tegen de
Nederlandse overheid voor verlies dat zij stellen te lijden
als gevolg van het verbod op kolen, terwijl zij hebben
geïnvesteerd in het optuigen van kolencentrales in een tijd

Tweede Kamer

verzoekt de regering zich terug te trekken uit het Energy
Charter Treaty,

verzoekt de regering in te zetten op een zo snel mogelijke
modernisering van het ECT-verdrag, zodat het beter aansluit
bij ontwikkelingen in de energietransitie en er wordt voorkomen dat arbitragezaken worden aangespannen die de
verduurzaming van onze energievoorziening juist tegenwerken,
en gaat over tot de orde van de dag.

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-48

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Agnes Mulder,
Erkens, Boucke, Grinwis, Stoffer, Van der Lee, Thijssen en
Leijten.

overwegende dat de beperking van de opwekking van
elektriciteit met behulp van kolen zou kunnen leiden tot
extra bijstook van biomassa, met name in de Eemshavencentrale;

Zij krijgt nr. 33 (35668).

verzoekt de regering zeker te stellen dat de invoering van
de Wijziging van de Wet verbod op kolen niet zal leiden tot
het toekennen van extra subsidiegeld dan wel nieuwe
subsidiebeschikkingen voor de bij- en meestook van biomassa in kolencentrales,

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Het andere belangrijke onderwerp dat we naar voren hebben gebracht, is toch wel die nadeelcompensatie. Dat
wringt. Dan denk ik: als het ministerie zijn huiswerk goed
doet, kan het binnen een maand gewoon gebeuren. Het
CDA steunt dus het amendement van collega Grinwis op
stuk nr. 11 en heeft net een motie van GroenLinks meeondertekend. We willen dit gewoon op een nette manier doen.
Het gaat over heel veel geld. Natuurlijk moeten er ook zo
snel mogelijk tonnen gereduceerd worden. Dat is precies
de spagaat waar we in zitten. Maar dit moet wel ordentelijk
gebeuren.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Boucke,
Stoffer, Van der Lee, Agnes Mulder, Thijssen, Van Raan en
Leijten.
Zij krijgt nr. 34 (35668).
Dank u wel.

Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Grinwis van de fractie van de
ChristenUnie.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter. Dan nog een tweede, en laatste, motie.

Motie
De Kamer,
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Dank aan de minister voor zijn antwoorden. De nadeelcompensatie viel mij toch niet helemaal
mee. Er is nog heel veel onduidelijk. Gelukkig zijn we als
Kamer een controleur die zich, als het goed is, bij de stemming van haar beste kant gaat laten zien. Want eerlijk
gezegd, minister, het argument tijd neem ik toch niet heel
serieus. De nota naar aanleiding van het verslag ligt er al
vanaf 19 januari dit jaar. Begin april kwam er een briefje
van "het moet snel, snel, snel". Op dit moment zijn de
marktomstandigheden zo dat kolencentrales uitstaan. Die
gaan met de huidige marktomstandigheden ook niet zomaar
aan. En dan zou een maandje voorhang in één keer een
wereld van verschil maken? Nou, in ieder geval wel wat
betreft onze controlerende taak, maar niet wat betreft het
wel of niet voldoen aan het Urgenda-arrest en het wel of
niet reduceren van CO2-emissies, die overigens nu harder
dalen dan de 35% met de huidige marktomstandigheden.
Dat nog even als onderstreping van het belang van het
amendement op stuk nr. 11.
Voorzitter. Dan twee moties. Ik heb er eentje meegebracht
over bij- en meestook van biomassa, om toch zeker te stellen dat daar niet extra belastinggeld naartoe gaat.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de ETS-prijs voor CO2 snel stijgt en deze
sinds de start van het vorige kabinet, oktober 2017, is verzevenvoudigd;
overwegende dat de onrendabele top van projecten in
beheer van SDE++ steeds kleiner wordt en daarmee de
reserves in de SDE++ toenemen;
overwegende dat overprogrammering een beproefde
methode is om onderuitputting c.q. reserveopbouw te
voorkomen, bijvoorbeeld bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, en dat overprogrammering ook verstandig lijkt in de SDE++;
verzoekt de regering in het toekennen van SDE++-subsidies
verstandig te anticiperen op de gestegen en nog steeds
stijgende ETS-prijs voor CO2, zodat het tempo van de
energietransitie omhooggaat en zo veel mogelijk wordt
voorkomen dat reserves in de SDE++ verder oplopen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis, Boucke,
Stoffer, Van der Lee, Agnes Mulder en Thijssen.

Motie

Zij krijgt nr. 35 (35668).

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Dank u wel.

constaterende dat de bij- en meestook van houtige biomassa in kolencentrales op korte termijn de uitstoot van
CO2 niet beperkt;

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter. Tot zover, dank.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-49

De voorzitter:
Heel goed. Een vraag nog van de heer Erkens. Kort en
puntig graag.
De heer Erkens (VVD):
Ik zal het kort houden, voorzitter. Ik zou graag het volgende
willen begrijpen. Wil de heer Grinwis met deze motie
voorkomen dat de SDE-reserves fors toenemen door de
hogere ETS-prijzen en de verwachting dat die verder gaan
stijgen?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ja.
De heer Erkens (VVD):
Daarbij stelt u als oplossing voor het verder uitgeven van
de subsidies die we nu hebben. Een alternatief zou natuurlijk
ook kunnen zijn dat we besluiten tot een andere inzet van
de middelen in de reserve.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Zoals?
De heer Erkens (VVD):
Zoals bijvoorbeeld het terugdoen om de energierekening
van mensen te verlagen. Als wij meer ophalen dan nu nodig
is om het resultaat te kunnen bereiken, is het natuurlijk niet
zo van: we moeten het geld toch uitgeven, want we hebben
het. Uiteindelijk is het wel gewoon belastinggeld.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
De ODE op de energierekening is bedoeld om de onrendabele top van CO2-besparing en van hernieuwbare-energieprojecten af te dichten. Die onrendabele top wordt nu snel
kleiner. We voldoen op dit moment niet aan onze klimaaten energiedoelen. Het is een beproefd concept, bijvoorbeeld
bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, om extra
te programmeren als onderuitputting dreigt, zodat je de
middelen die je hebt, uitput en uitnut en je doelen bereikt.
Op dit moment putten we de middelen in de SDE niet uit.
Sterker nog, er was een CCS-project in het nieuws met een
maximale reservering van 2 miljard en bij de huidige ETSprijs 1,1 miljard max. En als de ETS-prijs doorstijgt — het
project komt pas in 2024 tot uitvoering — kan het nog weleens zo zijn dat van die maximale reservering van 2 miljard
€0 wordt uitgegeven. Dat is des te beter, maar warmteprojecten, geothermieprojecten, die kansrijk zijn, vallen op dit
moment buiten de boot. Het is dus zonde dat we nu kansen
laten liggen, terwijl er overal in ons land heel veel innovatieve initiatieven van onderop zijn. Een aantal projecten,
met name bij de warmtetransitie, komen op dit moment
niet in aanmerking. Ik zou dus zeggen: één plus één is twee.
De onrendabele top wordt kleiner, het is goed voor de
belastingbetaler en we kunnen het tempo van de energietransitie versnellen. Dat is goed voor Nederland en goed
voor onze planeet.

De heer Erkens (VVD):
U zegt dat het goed is voor de belastingbetaler, dus eigenlijk
kunnen we allebei ermee doen. We kunnen én de belastingbetaler een lagere belasting laten betalen op de energierekening, én meer uitgeven waar nodig. Dat is eigenlijk uw
stelling als de ETS-prijs blijft stijgen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Het is allebei waar. Als de ETS-prijs stijgt, is op een gegeven
moment de noodzaak om te subsidiëren weg. En gelukkig
maar, want uiteindelijk is die CO2-beprijzing ook hét middel
om te voorkomen dat wij belastinggelden moeten blijven
ophalen om de onrendabele toppen af te dichten, terwijl
fossiele energie tot op heden eigenlijk niet voldoende werd
beprijsd. Dit is dus precies zoals het moet werken.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het is dat de heer Erkens erover begint, want nu ga ik de
heer Grinwis hier toch een vraag over stellen. Hij heeft de
afgelopen vier jaar met de VVD geregeerd. Het is een
minister van VVD-huize die een Klimaatakkoord heeft
afgesloten en een deal heeft gesloten met de Nederlandse
industrie, ook over het introduceren van een additionele
CO2-heffing en het subsidiëren van transities via de SDE.
Het is wel heel bizar dat de grootste regeringspartij in haar
doorgerekende — door het CPB, niet door het PBL — verkiezingsprogramma een kwart van het SDE-budget weghaalt. Ik begrijp de motie en daarom heb ik haar ook
medeondertekend, als een poging om de reserveringen zo
klein mogelijk te houden, om te voorkomen dat de VVD
weer een greep uit de kast doet terwijl ze zich echt niet
inspant om de klimaatdoelen tijdig te halen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik had het niet beter kunnen zeggen dan de heer Van der
Lee. Het is ongekend dat ODE-middelen die de afgelopen
jaren met bloed, zweet en tranen door belastingbetalers en
bedrijven zijn opgebracht om de energietransitie mogelijk
te maken, af te toe zijn afgeroomd ten behoeve van de
algemene middelen. En inderdaad, als je goed kijkt naar de
doorrekening van het VVD-verkiezingsprogramma zou dat
zomaar opnieuw kunnen gebeuren, althans als die inzet
zou worden beloond in een formatie. Dat is beslist niet zoals
de ChristenUnie daartegen aankijkt en ook beslist niet zoals
de motie-indieners ertegen aankijken. We gaan dus zien bij
de stemming of dat trucje van afromen van voor de energietransitie bedoelde middelen ten behoeve van de algemene middelen in de toekomst nog een keer kan gaan slagen. Wat ons betreft kan dat duidelijk niet.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Eppink is verdwenen, denk ik. Dan is
de laatste spreker van de zijde van de Kamer de heer Jansen
van de fractie van Forum voor Democratie.

De heer Jansen (FVD):
Dank u wel. Ik had twee moties, maar de heer Kops heeft
het zo goed verwoord dat ik mijn eerste motie niet hoef in
te dienen. Ik sluit me dus heel graag bij hem aan.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-50

Dan mijn tweede motie. Ik moest terugdenken aan het korte
debatje dat ontstond over de haalbaarheid van de klimaatdoelen als het gaat over het wel of niet gebruiken van biomassa. We hoorden een minister die zei dat hij het eigenlijk
heel graag zou willen weten, maar dat het controversieel
verklaard is en dat we het dus niet weten. Volgens mij hoor
ik ook in de Kamer een grote wens om te stoppen met biomassa en om te bekijken wat daar de consequentie van is.
Daar wil ik een motie over indienen.

Dan schors ik tien minuten. Daarna gaan we luisteren naar
de minister.

Motie

Van 't Wout:
Voorzitter, dank u wel. Ik begin met excuses aan mevrouw
Leijten voor het feit dat het net even niet lukte met de
administratie van mijn appreciatie van haar amendementen,
inmiddels onder de stukken nrs. 17 en 19. Ik begin met het
amendement — nu moet ik het wel echt zeker weten en
goed doen — op eerst stuk nr. 13 en nu op stuk nr. 17, het
amendement over het kolenfonds. Ja, ik heb het even
helemaal goed opgeschreven. Op zichzelf klinkt de oprichting van zo'n kolenfonds sympathiek. Ik heb ook gezegd
dat het kabinet ook de zorgen rondom werkgelegenheid
heel erg serieus neemt. Daarom is daar in het wetsvoorstel
en de call for proposals nadrukkelijk aandacht voor. We
hebben het erover gehad dat een sociaal plan geëist is. Wij
verwachten verder dat die productiebeperking nou niet
direct werkgelegenheidseffecten zal hebben, maar voor
hier is nu wellicht nog even belangrijker dat zoiets als dit
echt ligt op het terrein van de minister van SZW. Ik snap
dus waar de vraag vandaan komt, maar ik wil hem even
vragen om daar voor de stemmingen schriftelijk nog een
appreciatie op te geven.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de minister aangeeft dat de klimaatdoelen
niet haalbaar zijn zonder het gebruik van biomassa;
roept de regering op het PBL te vragen te onderzoeken wat
de consequentie zou zijn van het niet gebruiken van biomassa voor de leveringszekerheid van stroom en voor de
energiemix,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Jansen en Van
Meijeren.
Zij krijgt nr. 36 (35668).
Dan de heer Van der Lee. Die is zo lekker aan het interrumperen vanavond. Die denkt: deze kans laat ik niet lopen.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik begrijp dat u nieuw bent in de Kamer, maar dit onderzoek
is al gedaan door het PBL.
De heer Jansen (FVD):
Oké. Dat was mijn vraag aan de minister.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
U kunt het gewoon downloaden van de website.
De heer Jansen (FVD):
Wellicht kunt u me een linkje sturen.
De voorzitter:
Maar heeft het dan nog zin om een motie in te dienen?
De heer Jansen (FVD):
Ik kijk even naar het linkje van de heer Van der Lee en
anders trek ik mijn motie in.
De voorzitter:
Dat lijkt me een mooie afspraak. Tot zover de tweede termijn
van de Kamer. De minister moet het nu toch wel in een
minuut of drie, vier kunnen redden, denk ik. Tien minuten?

Tweede Kamer

De vergadering wordt van 23.25 uur tot 23.45 uur geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Mevrouw Leijten (SP):
Dat is natuurlijk prima, maar dan zou ik wel ook van de
minister willen vragen hoe hij erover denkt om dit wettelijk
te borgen. We weten namelijk hoe het ervoor staat en dat
het iedere keer knokken is. Gaat het met een positieve
grondhouding naar SZW? Is er een mogelijkheid om in de
tijd nog samen te sleutelen om tot iets te komen? Of zegt
de minister: eigenlijk vind ik wat er nu is wel voldoende?
Van 't Wout:
Ik heb gezegd dat ik het me heel goed kan voorstellen, want
ik snap de zorgen van de Kamer heel goed. Mevrouw Leijten
heeft ook veel zorgen uitgesproken in haar inbreng. Als ik
zeg dat ik snap waar die zorg vandaan komt en dat we volgens mij aan hetzelfde eind van het touw trekken als het
gaat om het doel, dan ga ik die niet sturen met het bericht:
beste Wouter, kun je dit even voor mij afdoen. Wij willen
hier serieus naar kijken, maar het is wel de competentie
van de minister van SWZ; vandaar.
Mevrouw Leijten (SP):
We zitten natuurlijk met gekke blokdagen, zoals dat heet,
met Hemelvaart. En ik kan me ook echt wel voorstellen dat
het voor morgen best wel puzzelen is, ook voor de minister
van Sociale Zaken. Maar het zou wel fijn zijn als we ook
nog wel een mogelijkheid kunnen hebben om te sleutelen.
De minister weet wel wat ik daarmee bedoel. Als er bijvoorbeeld technische bezwaren zijn, waardoor het niet uitvoerbaar zou zijn, zijn dan de ministeries van Sociale Zaken en
Economische Zaken bereid om dat snel voor te leggen,

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-51

zodat we bij de stemming wel een goed amendement kunnen aannemen?
Van 't Wout:
Nee, dat snap ik. Wij gaan echt ons best doen om u zo
spoedig mogelijk daarbij te betrekken. Want als er ergens
een technisch ding in de weg zou staan, zou dat zonde zijn.
Ik had van mevrouw Leijten ook nog het amendement op
stuk nr. 19 om helemaal te stoppen met biomassa. Daar
heb ik ook het een en ander over gezegd in het debat van
vanavond. Dit kabinet ziet voor biomassa, als die duurzaam
wordt ingezet, echt nog wel een belangrijke rol bij de verduurzaming van onze energievoorziening. Daarom moet ik
dit amendement ontraden.
Dan kom ik aan de moties. De motie op stuk nr. 20 van de
heer Boucke om te onderzoeken wat de effecten zouden
zijn indien je later nog wel zou willen doortrekken. Die motie
wil ik op zichzelf oordeel Kamer geven. Ik doe wel even aan
verwachtingsmanagement, ook verwijzend naar wat ik al
in reactie op amendementen hierover heb gezegd. Maar
een onderzoek wil ik wel doen.
Dan de motie op stuk nr. 21. Die vraagt ons om gelden in
te zetten ten behoeve van groen herstel en in te zetten op
wind op zee. Daar zijn wij volop mee bezig. U weet dat in
de RRF-middelen sowieso de vereiste zit dat die straks voor
een groot deel naar dit doel zouden moeten gaan, dus ik
wil deze motie oordeel Kamer geven.
Hetzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 22 van de heer
Erkens om de energierekening zorgvuldig in de gaten te
houden. Ik heb al aangegeven welke informatie daar
sowieso over komt en daarover ga ik u dan ook nader
informeren.
De motie-Erkens c.s. op stuk nr. 23 zou ik ook oordeel Kamer
willen geven. Er is net gevraagd hoe dat zich verhoudt tot
een ander amendement. Dat moeten we richting de stemming maar even bekijken. Ik wil deze oordeel Kamer geven
om duidelijk te maken dat ook het kabinet heel goed in de
gaten wil houden wat dit betekent voor de mensen die in
deze centrales werken en die daar gewoon eerzaam werk
verrichten.
De motie-Thijssen c.s. op stuk nr. 24 plaatst mij wel voor
een complex dilemma, gezien de inhoud en de politieke
situatie. Kijk, wij hebben in de afgelopen tijd natuurlijk uitvoerig gezocht naar maatregelen die op de korte termijn
kunnen bijdragen aan het halen van het Urgendavonnis.
Daar is niet lichtvaardig naar gekeken. Dan zie je ook dat
de lijst met dingen op korte termijn redelijk uitgeput is. Ik
wil wel nog een keer onderzoeken wat überhaupt nog opties
zijn en u daarover voor de zomer informeren.
Ik doe wel een beetje aan verwachtingsmanagement. Zeker
als u zegt dat het structureel moet, is dat ingewikkeld, want
we hebben sowieso fluctuaties van jaar op jaar, dus om dat
aan te geven. Of we die maatregelen wel of niet gaan
nemen, vergt ook echt wel weging in het kabinet dan wel
aan de formatietafel. Ik wil in ieder geval de eerste stap
zetten door er nog een keer heel goed naar te kijken en u
voor de zomer te informeren over wat voor opties er überhaupt nog realistisch en uitvoerbaar zijn, want het gaat vaak

Tweede Kamer

om hele korte termijnen. Ik hoop dat ik de motie zo mag
interpreteren — maar ik kan me niet op voorhand vastleggen op besluitvorming daarover — dat ik u voor de zomer
mag informeren, na een hele intensieve zoektocht, dan wil
ik de motie oordeel Kamer geven.
De voorzitter:
Dan stel ik even voor de verslaglegging vast dat de heer
Thijssen geknikt heeft.
De heer Thijssen (PvdA):
Ja, ik weet niet hoe de procedure helemaal werkt. Ik deed
mijn wenkbrauwen omhoog, want ik verbaasde mij erover
dat wij blijkbaar het oordeel van de Hoge Raad naast ons
neerleggen en niet gewoon zorgen dat we het Urgendavonnis halen. We hebben eerder informatiebrieven gehad van
de minister over wat alle mogelijkheden zijn om aan het
Urgendavonnis te voldoen. Prima om dat nog een keer te
ontvangen, maar volgens mij is dat overzicht wel te vinden
in Parlis. Ik wil dus echt bij deze motie blijven en ik wil de
regering en de minister oproepen om te voldoen aan het
Urgendavonnis.
De voorzitter:
En dus is de appreciatie van de minister?
Van 't Wout:
Ik heb u net mijn appreciatie gegeven. Ik kan mij in deze
demissionaire staat niet op voorhand vastleggen op
besluiten. Als u het zo hard stelt, moet ik de motie ontraden,
maar ik ga wel heel hard op zoek en wil dan de opties in
kaart brengen, maar ik kan me niet op voorhand al vastleggen op besluitvorming daarover. Ook heb ik nog het punt
gemaakt over het structurele onderdeel van deze motie,
dat het ook heel ingewikkeld maakt.
De voorzitter:
En dus?
Van 't Wout:
Dus als ik de motie niet mag interpreteren zoals ik deze
interpreteerde, is deze ontraden. Maar ik ga wel aan de slag,
zeg ik er gelijk bij, want ik wil niet dat hier blijft hangen dat
wij nu maar stil gaan zitten en nergens meer naar kijken.
De voorzitter:
Maar dan is deze dus ontraden. Dank u wel.
Van 't Wout:
Dan de motie-Kops op stuk nr. 25. Ik heb zomaar de indruk
dat hij die al heel vaak heeft ingediend, over het terugdraaien van de klimaatregelen. U weet dat dit niet de lijn is
van dit kabinet, dus die moet ik ontraden. Datzelfde geldt
voor de motie op stuk nr. 26 om het door de shredder te
halen.
Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 27. Ik heb al wel gezegd
dat we al bij de oogst van biomassa kijken hoe het zit met

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-52

die uitstoot, maar volgens mij bedoelt u echt dat we nog
een extra meting hier in Nederland gaan doen. In het debat
heb ik al gezegd dat ik dat niet voornemens ben, omdat je
dan volgens het kabinet dubbel telt, dus die motie moet ik
ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 28 van de heer Van Raan. Ik denk
dat hij vooral bedoelt: zorg nou dat je geen weglekeffecten
hebt. Dat is eigenlijk het doel van zijn motie. Dat zou je, nog
even los van dat het wat ingewikkeld is om voor je import
deze GvO's aan te schaffen, want dat doe je uiteindelijk als
individuele gebruiker ... U weet hoe die systematiek werkt.
Dat zegt nog niks over welke stroom daadwerkelijk door
het lijntje komt. Daarom wil ik de motie ontraden. Maar we
doen er wel alles aan om die weglek te voorkomen. Volgens
mij wees de heer Van der Lee er daarstraks trouwens ook
nog op in reactie op de VVD: we mogen ook wel wat hoop
putten uit wat er om ons heen gebeurt. In die zin neemt het
risico misschien wel wat af.
Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 29. Ik vind dat wel een
heel ingewikkelde. Wij zijn ons nu aan het voorbereiden op
ons verweer in de rechtszaken die tegen ons lopen. Het
kabinet is duidelijk van mening, zoals in eerdere gevallen
al is gezegd, dat dit een nette manier van doen is. Het wordt
wat ingewikkeld als ik alles wat wij daar hebben, nu alweer
ga delen. Wij doen er natuurlijk alles aan om die rechtszaak
in ons voordeel te beslechten. Verder vind ik ook wat ingewikkeld wat de heer Van Raan nou precies beoogt met deze
motie als we daar wat anders mee zouden gaan doen. Ik
zou de motie daarom willen ontraden. Wij zijn gewoon van
mening — de Kamer volgens mij ook, want die heeft de
wet aangenomen — dat de Wet verbod op kolen op een
nette manier tot stand is gekomen. Daarom moet ik de
motie dus ontraden.
Voorzitter. Dan de motie op stuk nr. 30, die zegt: sluit biomassa uit van toekomstige subsidies. Die motie moet ik
ontraden. Subsidies voor elektriciteit worden al niet meer
afgegeven. Verder kom ik deze maand nog terug op de
eerder aangenomen motie over hoe we omgaan met biomassa bij lagetemperatuurwarmte.
Dan de motie op stuk nr. 31 van de heer Van der Lee. Dat
vergt een iets uitgebreider, ook juridisch-technisch, antwoord, dat ik graag nog wel een keer op papier wil zetten,
want het gaat over het hele punt van die ex-postbenadering.
Ik heb het ook bij ons nog eens even heel goed nagevraagd.
Ik heb al aangegeven dat er ook meteorologisch nadelen
aan kunnen zitten. Er komt ook een juridische component
bij. Het EVRM schrijft ons voor dat er ex-anteparameters
voor de nadeelcompensatie kenbaar moeten zijn, omdat
anders het wetsvoorstel onrechtmatig zou zijn. Dat is best
een lang en ingewikkeld verhaal. Ik zal even kijken of ik dat
voor de stemming nog via een brief uw kant op kan krijgen.
Is dat akkoord? Ik kan helemaal voorlezen wat hier staat,
maar het is best een technisch verhaal dat uitdraait op:
ontraden. Ook volgens onze beste juristen zouden we
anders ingaan tegen het EVRM. Dat is niet iets wat wij als
kabinet willen, kunnen en mogen.
De voorzitter:
De motie is dus ontraden.

Tweede Kamer

Van 't Wout:
Ja.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Het lijkt me heel verstandig dat er een brief komt. Vooraf,
dus ex ante, parameters vaststellen wil nog niet zeggen dat
het niet mogelijk is om vervolgens ook nog ex post een
aantal aanpassingen toe te passen. Dat gebeurt bijvoorbeeld
ook bij contract for difference. Ook dan maak je een afspraak
afhankelijk van toekomstige prijsontwikkelingen. Als het
mee- of tegenvalt betaalt de ene of de andere. Ik denk niet
dat dit strijdig is met het verdrag. Ik verwacht dus wel dat
het in die brief veel beter wordt onderbouwd.
Van 't Wout:
Dat zal ik doen. Het zijn echt onze beste juridische adviseurs
die hierover zeggen: daar ga je echt de mist mee in. Dat
moeten we volgens mij niet willen.
Dan de motie op stuk nr. 32 van de SP over terugtrekken
uit het ECT. Daar heb ik eerder ook al wat over gezegd. Ik
zou dat niet willen ondersteunen, dus die motie moet ik
ontraden.
Wel voel ik mij thuis bij de motie-Mulder op stuk nr. 33, die
ons vraagt om echt fors in te zetten op modernisering van
het ECT. Dat is ook precies wat wij willen, dus oordeel
Kamer.
Datzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 34. Wij gaan ook
geen nieuwe subsidies meer geven aan elektriciteitscentrales voor biomassa.
Dan de motie op stuk nr. 35. Die kan ik oordeel Kamer geven
omdat wij al goed kijken naar IenW en de systematiek zo
goed mogelijk proberen toe te passen. Er is altijd wel iets
van overprogrammering, omdat je soms zult zien dat dingen
niet door kunnen gaan. Je probeert natuurlijk zo goed
mogelijk de verwachting van de ETS-prijzen daarin mee te
nemen. Met die lezing krijgt de motie oordeel Kamer.
Dan de motie op stuk nr. 36 van Forum voor Democratie.
Volgens mij werd het net gewisseld, maar dat onderzoek
is in principe gewoon al beschikbaar, dus dat hoeven we
volgens mij niet nog een keer te doen.
Voorzitter. Dan probeer ik snel nog een paar openstaande
vragen te beantwoorden. De heer Van der Lee had
gevraagd: hoe zit het nou met dat vrijwillig naar 25% gaan?
Dat zou je echt aan henzelf moeten vragen; dat zou je
moeten onderzoeken. Daar zal dan ook weer een vergoeding
tegenover moeten staan, boven op de nadeelcompensatie
die in deze wet zit. Dat heeft waarschijnlijk grote financiële
gevolgen. Als je dat al zou doen, zou dat aan een volgend
kabinet moeten zijn, maar ik wil wel kijken of hiervoor
interesse bestaat. We moeten ook kijken of dat mag in verband met de staatssteunregels. Dat zullen we dan bij alle
centrales moeten doen in het kader van het gelijkheidsbeginsel.
Voorzitter. Mevrouw Mulder vroeg nog naar het ECT. Ik ben
dat nog eens even nagegaan. Wat weten we nou over
Nederlandse bedrijven? Die bellen ons niet automatisch op
als zij ergens een zaak starten, maar wij hebben wel een

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-53

database van de VN, die zegt dat er in ieder geval al 114
keer vanuit Nederland een claim is ingediend tegen een
ander land. Ik denk dat de inzet op modernisering goed is,
maar dat het wel de waarde van het verdrag aantoont.

De heer Van Raan (PvdD):
Met andere woorden: bij die beschikking is artikel 3.1 van
de Comptabiliteitswet niet toegepast. Begrijp ik dat goed?

De voorzitter:
Er is nog een vraag van mevrouw Mulder.

Van 't Wout:
Volgens mij wel, maar waar u naar vraagt, is allemaal een
beetje voor mijn tijd geweest.

Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Er wordt nog wel iets meer specifiek over die cijfers teruggekoppeld via een brief, toch? Dat wil ik even vaststellen.

De heer Van Raan (PvdD):
Als de minister er nog even op terug kan komen in een
brief, zou dat fijn zijn.

Van 't Wout:
Ja, dat gaan wij doen.

Van 't Wout:
Dat is goed. Prima. Voorzitter. Dat is soms wel het nadeel
als je wat later instroomt: dat je ook niet automatisch alles
weet wat er jaren geleden gewisseld is. Wij doen ons best.

De heer Van Raan vroeg hoeveel extra biomassa er gebruikt
gaat worden als gevolg van dit wetsvoorstel. Dat ligt ook
aan de bedrijfseconomische afweging die de centrales gaan
maken. Het is niet verboden. Deze wet ziet op productiebeperking van kolen. Vervolgens is het aan het bedrijf zelf om
een beslissing te nemen over wat men wel of niet doet. Dat
kun je in die zin niet zomaar voorspellen.
De voorzitter:
De heer Van Raan, kort.
De heer Van Raan (PvdD):
Dat hadden we al vastgesteld: buiten die 4,9 miljard die
beschikbaar is, kunnen we niet weten hoeveel de bedrijven
zelf doen. Daar waren we het al over eens. Dat vraag ik ook
niet. Als die 4,9 miljard aan subsidies volledig wordt benut,
over hoeveel biomassa spreken we dan?
Van 't Wout:
Als de subsidie helemaal wordt benut? Bij de huidige
beschikkingen krijgen ze subsidie voor maximaal 25 petajoule per jaar aan energieopwekking. Ik dacht even dat u
vroeg wat er in de toekomst gaat gebeuren, maar daarvoor
zijn we afhankelijk van de beslissingen die men daar zelf
moet nemen. Het is op zichzelf niet verboden, maar voor
nieuwe aanvragen krijg je geen subsidie.
Voorzitter. De heer Van Raan vroeg ook nog naar de
Comptabiliteitswet, artikel 3.1. Hoe is aangetoond dat de
kolenvrijstelling een positief milieueffect heeft? Het
afschaffen van de kolenbelasting is een afspraak die nog
dateert uit het energieakkoord. Daarin is afgesproken dat
de kolenbelasting niet wordt ingevoerd in ruil voor de sluiting van de oudste kolencentrales, waarmee een positief
klimaateffect werd beoogd. Op basis van de afspraken uit
het energieakkoord heeft Nederland de eerste stappen gezet
in het realiseren van CO2-reductie in die periode.
Voorzitter. Volgens mij hebben wij het uitgebreid over
nadeelcompensatie gehad.

Volgens mij heb ik daarmee geprobeerd alles te beantwoorden.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten nog even.
Mevrouw Leijten (SP):
De minister zegt dat we het over nadeelcompensatie gehad
hebben en draait vervolgens zijn papiertje om. Maar ik had
daar wel een hele specifieke vraag over. Dat was de vraag
of de nadeelcompensatie ook over de keten gaat.
Van 't Wout:
Even kijken. Nee, ik heb dat antwoord hier niet voor me.
Sorry, daarop moet ik even het antwoord schuldig blijven.
Excuus daarvoor. Ik kom daar nog even bij u op terug.
De heer Van der Lee (GroenLinks):
Ik dank de minister nog voor de toezegging op het punt van
vrijwillig naar 25 gaan. Kan hij de voortgang van dat gesprek
en een mogelijke inschatting van de kosten meenemen in
het traject rond de AMvB en de invulling van de methodiek
rond de compensatie? Dat we in ieder geval een voortgang
krijgen. Misschien bent u nog niet klaar, maar dat we dat
wel een beetje bij elkaar krijgen.
Van 't Wout:
Daar wil ik in ieder geval mijn uiterste best doen. Dat lijkt
me heel logisch.
Voorzitter. Dat was het.
De voorzitter:
Ik heb nog een vraag over de motie op stuk nr. 36 van de
heer Jansen over dat onderzoek waarvan de minister zegt
dat dat al is uitgevoerd. Ik wil toch even een soort appreciatie horen van het kabinet.

De voorzitter:
De heer Van Raan nog even.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-54

Van 't Wout:
Die motie moet ik om die reden dan ontraden.
De voorzitter:
Heel goed.
Van 't Wout:
Ik geloof dat de heer Jansen dat zelf ook al wist.
De voorzitter:
Hij accepteert het, denk ik. Of niet? Hij heeft er nog een
vraag over.
De heer Jansen (FVD):
De heer Van der Lee was zo aardig om te wijzen op het
rapport. Ik ga het even bekijken. Mocht het niet helemaal
zijn wat ik in gedachten had, dan breng ik de motie gewoon
in stemming. En anders trek ik de motie in.
De voorzitter:
Dat lijkt me helder. Dank aan de minister voor zijn aanwezigheid. Het is toch later geworden dan we met z'n allen
dachten. Het is inmiddels 12 mei.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Dinsdag stemmen wij over de moties, de amendementen
en de wet, neem ik aan. Dan sluit ik de vergadering van
vandaag en ik wens u allen goedenavond en een veilige
reis naar huis. Dank u wel.

Tweede Kamer

Wijziging van de Wet verbod op kolen bij
elektriciteitsproductie in verband met
11 mei 2021
beperking van de CO2-emissie
TK 74

74-29-55