Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 V

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2020

Nr. 62

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 januari 2020
Per 1 januari 2020 heeft Nederland het jaarlijks roterende voorzitterschap
van de Benelux Unie van Luxemburg overgenomen. Aan het begin van dit
Nederlandse voorzitterschap informeer ik u zoals gebruikelijk over de
resultaten die Nederland dit jaar wenst te behalen.
De Benelux Unie
Binnen de Benelux Unie (www.benelux.int) werken België, Nederland en
Luxemburg intergouvernementeel nauw samen op de terreinen Economie
& interne markt (inclusief duurzame ontwikkeling) en Veiligheid &
samenleving (justitie en binnenlandse zaken). De samenwerking tussen de
drie landen krijgt over het algemeen concreet vorm in (hoog)ambtelijke
werkgroepen.
Daarnaast beschikt de Benelux over eigen juridische instrumenten
waarmee België, Nederland en Luxemburg grensoverschrijdende
vraagstukken van lokale autoriteiten of uitvoerende diensten op een
juridisch eenduidige manier kunnen aanpakken.
Juridische instrumenten
Artikel 6(2) van het Verdrag tot herziening van het op 3 februari 1958
gesloten Verdrag tot instelling van de Benelux Economische Unie
biedt de Benelux vier instrumenten die kunnen worden gebruikt om
haar beleid vast te leggen:
1. het Comité van Ministers kan beschikkingen nemen waarmee
uitvoering wordt gegeven aan de bepalingen van het BeneluxVerdrag, waarbij de voorwaarden van het Verdrag in acht moeten
worden genomen. Deze beschikkingen verbinden de lidstaten.
Om ook bindend te zijn voor de burgers van de drie lidstaten
moeten beschikkingen worden omgezet in nationale regelgeving;

kst-35300-V-62
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 62

1

2. het Comité van Ministers kan overeenkomsten opstellen, die dan
worden voorgelegd aan de drie lidstaten. Overeenkomsten zijn
juridisch bindende afspraken tussen de drie lidstaten van de
Benelux. Deze overeenkomsten worden in werking gesteld
overeenkomstig de grondwettelijke bepalingen van elk van de
lidstaten;
3. het Comité van Ministers kan aanbevelingen doen, ten behoeve
van de werking van de Benelux. Deze aanbevelingen hebben
geen juridisch bindende kracht, maar geven eerder een zekere
morele verplichting aan de lidstaten om hun wetgeving in
overeenstemming te brengen;
4. het Comité van Ministers kan richtlijnen geven aan de Benelux
Raad en het Secretariaat-generaal. Deze richtlijnen zijn bindend
voor de instanties tot wie ze gericht zijn.
Bron:
http://www.benelux.int/nl/juridische-databank/juridische-instrumenten
Met name in de grensgebieden is de afgelopen jaren zichtbaar geworden
dat de samenwerking tussen België, Nederland en Luxemburg op allerlei
terreinen intensiever wordt. Grensoverschrijdende initiatieven, zoals de
totstandkoming van het grensoverschrijdende havenbedrijf North Sea
Port rond Gent, Vlissingen en Terneuzen, leiden tot verdere ontwikkeling
van het grensgebied en hebben baat bij de juridische «gereedschapskist»
van de Benelux.
De nauwere samenwerking leidt er ook toe dat de verschillen tussen
België, Nederland en Luxemburg zich steeds duidelijker manifesteren. Het
is hierbij van belang dat de Benelux Unie vanwege haar kennis, instrumentarium en expertise betrokken wordt in het vinden van grensoverschrijdende oplossingen. Dat biedt niet alleen voordelen bij concrete
belemmeringen in de grensgebieden, maar helpt ook de interne markt te
vervolmaken en kan daardoor als goed voorbeeld dienen voor de aanpak
van grensoverschrijdende kwesties in de rest van de Europese Unie.
Artikel 350 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
zorgt er namelijk voor dat er geen beletsel bestaat voor verdere integratie
binnen de Benelux Unie.
Voor Nederland is het van belang dat de Benelux-samenwerking zich blijft
richten op resultaten die het dagelijks leven van burgers en bedrijven
direct verbeteren. Op deze manier laten we zien dat de Benelux meer dan
75 jaar na de oprichting nog altijd relevant is.
Prioriteiten Nederlands voorzitterschap
Tijdens het voorzitterschap zal Nederland zich richten op drie overkoepelende thema’s, te weten de duurzame economische ontwikkeling, de
waarborging van grensoverschrijdende veiligheid, en de samenwerking
met andere landen en regio’s.
1. Duurzame economische ontwikkeling
In 2020 wil Nederland nieuwe stappen zetten in het ontwikkelen van
duurzaam grensoverschrijdend economisch beleid, zeker tegen de
achtergrond van de Europese Green Deal. Het ontwikkelen en in stand
houden van een ambitieus energie- en klimaatbeleid is een prioriteit voor
Nederland. Dit zal concreet vorm kunnen krijgen door samenwerking aan
en het gezamenlijk overleg over de nationale energie- en klimaatplannen
van België, Nederland en Luxemburg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 62

2

Daarnaast zal de focus worden gelegd op verschillende factoren die
bijdragen aan de Benelux als een duurzame economische regio. Daarbij
staan ten eerste duurzame bouw en mobiliteit hoog op de agenda. Op het
gebied van duurzame en circulaire bouw zal Nederland met name
proberen inhoudelijke kennisdeling met de Benelux-partners te bevorderen. Dit geldt ook voor het stimuleren van duurzame mobiliteit, wat
vorm krijgt via: e-mobility en rijden op waterstof, autonoom rijden,
Mobility as a service (MaaS) en grensoverschrijdend (openbaar) vervoer
middels ID-based ticketing en -betalen.
Ten tweede vormt digitalisering een belangrijk thema dat bijdraagt aan de
Benelux als een duurzame economische regio. Met name de mogelijkheden in relatie tot Connected and Automated Mobility (CAM), beschikbaarheid en continuïteit van grensoverschrijdende dataverbindingen en
het verkennen van de mogelijkheden rondom kunstmatige intelligentie
binnen de Benelux zullen centraal staan.
Ten derde zal in het kader van het versterken van de Benelux Interne
Markt worden gekeken naar het bijeenbrengen van SOLVIT-centra van de
Benelux-landen, grensoverschrijdende samenwerking en het samenwerken met de diverse economische stakeholders. Tot slot is grensarbeid
een punt waarop continue, intensieve afstemming tussen de Beneluxlanden is vereist.
2. Waarborging van grensoverschrijdende veiligheid
Waarborging van grensoverschrijdende veiligheid vormt het tweede
prioriteitsterrein van het Nederlandse voorzitterschap. Bestrijding van
grensoverschrijdende ondermijnende criminaliteit en georganiseerde
misdaad heeft voor Nederland, en ook voor België en Luxemburg, grote
prioriteit. Het optimaliseren van de operationele politiesamenwerking kan
hierbij een nuttige rol spelen.
Met de Benelux-landen wil Nederland verder inzetten op het versterken
van de monitoring van illegale drugshandel, het stimuleren van operationele samenwerking en het inperken van criminele geldstromen. Hiervoor
worden tijdens het voorzitterschap nadere afspraken gemaakt zoals over
het opleveren van een gezamenlijk criminaliteitsbeeld van georganiseerde
(drugs)criminaliteit.
Ook zet Nederland erop in dat het nieuwe Benelux Politieverdrag in
werking kan treden in (de loop van) 2020. Dit Verdrag geeft de politie meer
mogelijkheden om grensoverschrijdend op te treden en onderlinge
uitwisseling van informatie waaronder politiegegevens wordt door het
Politieverdrag aanzienlijk uitgebreid. Tot slot vormt ook de preventie van
sociale fraude onder andere door meer onderlinge gegevensuitwisseling
een kernonderwerp.
3. Samenwerking met andere regio’s
De derde prioriteit van het Nederlandse voorzitterschap is de samenwerking van de Benelux met andere regio’s. Dit krijgt invulling op twee
manieren. Allereerst zal binnen de Benelux Unie gekeken worden naar
mogelijkheden om Noordrijn-Westfalen en Noord-Frankrijk (regio’s
Hauts-de-France en Grand Est) betrokken te houden bij sommige
beleidsterreinen van de reguliere Benelux-samenwerking.
Daarnaast zal de Benelux Politieke Samenwerking nader vormgegeven
worden door de organisatie van een Benelux Top (Minister-Presidenten)
en bijeenkomsten met andere regionale groepen, zoals de Noordse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 62

3

EU-landen, de Baltische staten en/of de leden van de Visegrad-groep. Een
gezamenlijke reis van de drie Ministers van Buitenlandse Zaken zal meer
zichtbaarheid genereren voor de Benelux. De bestemming en nadere
invulling van deze reis worden in de loop van het voorzitterschap bepaald.
Europese samenwerking
Tijdens het voorzitterschap zal de Benelux-samenwerking ook weer
worden ingezet om via een multi-bi benadering draagvlak te verkrijgen
voor de Nederlandse stellingnames ten aanzien van de
EU-onderhandelingsagenda.
Zo zullen de drie Ministers van Buitenlandse Zaken elkaar regelmatig
voorafgaand aan een Raad Algemene Zaken of Raad Buitenlandse Zaken
van de EU treffen. De agenda voor de samenwerking op Europees of
buitenlandpolitiek terrein wordt grotendeels bepaald door de actualiteit.
Om deze reden is hiervoor geen specifieke agenda opgesteld voor de
periode van het Nederlandse Benelux-voorzitterschap. U wordt hierover in
de loop van het jaar op de hoogte gehouden via de reguliere kanalen,
zoals de Kamerbrieven en debatten rondom de Raad Algemene Zaken en
Raad Buitenlandse Zaken.
Overige Benelux-aangelegenheden
Ten slotte informeer ik u graag over twee andere Benelux-gerelateerde
zaken. Per 1 januari 2020 is een nieuw College van Secretarissen-Generaal
van de Benelux Unie aangetreden. Waar in het verleden vijfjarige
mandaten golden voor Collegeleden, is dit enkele jaren geleden verkort
naar mandaten van drie jaar. Voor het eerst vindt nu na een driejarige
termijn wisseling van de collegeleden plaats. De heer Alain De Muyser
(namens Luxemburg) is per 1 januari 2020 de Secretaris-Generaal, de heer
Rudolf Huygelen (namens België) en de heer Frans Weekers (namens
Nederland) zijn de adjunct-Secretarissen-Generaal.
In opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken wordt er thans een
Benelux-evaluatie uitgevoerd. Deze evaluatie volgt op een toezegging aan
uw Kamer voor een periodieke evaluatie van de Benelux-samenwerking,
en na een eerdere evaluatie in 2012. Met de evaluatie wordt beoogd
inzicht te krijgen in de resultaten en maatschappelijke baten van de
samenwerking en in de vraag in hoeverre de met het nieuwe Beneluxverdrag (2009) beoogde verbeteringen van politieke sturing, focus en
flexibiliteit in de praktijk zijn gerealiseerd. Daarbij wordt ook gekeken in
hoeverre er opvolging is gegeven aan de aanbevelingen uit de vorige
evaluatie. De aanbieding van dit evaluatierapport aan de Kamer is voor
het voorjaar van 2020 voorzien. Ik zal de toezending van dit rapport
gepaard laten gaan met een kabinetsappreciatie.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 V, nr. 62

4