Kosten-batenanalyse norm bereikbaarheid 112
bij stroomstoringen

Amsterdam, augustus 2018
In opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Kosten-batenanalyse norm bereikbaarheid 112
bij stroomstoringen
Eindrapport

Bert Tieben
Menno van Benthem
Bert Hof

SEO Economisch Onderzoek - Roetersstraat 29 - 1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - www.seo.nl - secretariaat@seo.nl
ABN-AMRO IBAN: NL14ABNA0411744356 BIC: ABNANL2A - ING: IBAN: NL96INGB0004641100 BIC: INGBNL2A
KvK Amsterdam 41197444 - BTW NL 003023965 B01

“De wetenschap dat het goed is”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven. Ons
onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd aan de
Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben geen
winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het
uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek.

SEO-rapport nr. 2018-74
ISBN 978-90-6733-939-1
Informatie & Disclaimer
SEO Economisch Onderzoek heeft op de verkregen informatie en data geen onderzoek uitgevoerd dat het karakter draagt van een
accountantscontrole of due diligence. SEO is niet verantwoordelijk voor fouten of omissies in de verkregen informatie en data.
Copyright © 2018 SEO Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in artikelen,
onderzoeken en collegesyllabi, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld. Gegevens uit dit rapport mogen niet voor
commerciële doeleinden gebruikt worden zonder voorafgaande toestemming van de auteur(s). Toestemming kan worden verkregen via
secretariaat@seo.nl

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

i

Samenvatting
In hoeverre is het stellen van aanvullende normen en/of streefwaarden richting telecomaanbieders noodzakelijk om
aan de maatschappelijke gewenste bereikbaarheid van 112 tijdens (regionale en langdurige) stroomstoringen te
voldoen?
Geen positief saldo van baten en kosten
De conclusie van deze studie is dat voor geen van de onderzochte maatregelen ter verbetering van
de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoringen, de maatschappelijke baten en kosten een positief
saldo hebben. De kosten van de maatregelen zijn in alle gevallen hoger dan de baten die bestaan
uit het feit dat er minder slachtoffers vallen wanneer 1-1-2 beter aankiesbaar is bij een
stroomstoring. Deze conclusie betekent dat er geen norm of streefwaarde is te ontlenen aan deze
maatregelen.
Conclusies zijn robuust
Ook onder relatief gunstige voorwaarden is er een groot verschil tussen de baten en de kosten van
de in dit rapport onderzochte maatregelen. De gevoeligheidsanalyse laat zien dat toepassing van
meer realistische waarden van de gebruikte parameters tot een nog negatiever saldo van baten en
kosten leidt. Dit ondersteunt de conclusie van dit rapport dat maatregelen voor verbetering van de
aankiesbaarheid van 1-1-2 per saldo geen positieve bijdrage leveren aan de welvaart.
De aankiesbaarheid van 1-1-2 is thans voldoende, ook bij stroomuitval
De conclusies wijzen erop dat de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij een stroomstoring op dit moment
voldoende is gewaarborgd. Dit komt onder meer door de hoge kwaliteit van het stroomnet
waardoor storingen met een groot bereik (een groot aantal huishoudens zonder stroom) en een
lange duur (meer dan vier uur) in Nederland praktisch niet voorkomen. Voor een stroomstoring
met een gemiddeld profiel qua duur en omvang zijn de telecombedrijven thans voldoende in staat
om de mobiele telecommunicatie te waarborgen waardoor 1-1-2 aankiesbaar blijft. Deze conclusie
geldt voor de huidige inrichting van de telecommunicatienetwerken en het huidige beleid van de
telecommunicatiebedrijven.
Maatregelen voor de elektriciteitsmarkt
Voor de elektriciteitsmarkt zijn maatregelen denkbaar die de enkelvoudige storingsreserve van het
hoogspanningsnet verbeteren. Dit verkleint de kans op stroomstoringen. Dit rapport analyseert de
kosten en baten van twee typen investeringen in het hoogspanningsnet: railbeveiliging in
hoogspanningsstations en het vermazen van uitlopers. Tabel S.1 vat de resultaten van de analyse
samen. Beide maatregelen kennen hoge kosten waartegen de baten – het verbeteren van de
aankiesbaarheid van 1-1-2 – onvoldoende gewicht in de schaal leggen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ii

Tabel S.1

Saldo baten en kosten is negatief voor maatregelen op de elektriciteitsmarkt gericht
op verbeteren aankiesbaarheid 1-1-2 bij stroomstoringen

Maatregel

Saldo baten en kosten (in € mln.)

Stroomscenario

Laag

Hoog

A: Investering railbeveiliging HS-stations

-151,2

-146,3

B: Vermazing uitlopers

-106,0

-105,6

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

Maatregelen voor de telecommunicatiemarkt
De maatregelen op de telecommunicatiemarkt die de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoring
kunnen verbeteren zijn de investering in accu’s om de zendduur van GSM-masten bij stroomuitval
te verlengen en de aanschaf van mobiele noodaggregaten voor hetzelfde doel. Tabel S.2 vat de
kosten van deze maatregelen samen en vergelijkt ze met de baten. Voor beide maatregelen zijn de
kosten een veelvoud van de baten. Tot een duur van twee uur kent het plaatsen van accu’s alleen
kosten doordat bij een deel van de bestaande masten al voldoende accucapaciteit aanwezig is of
omdat andere maatregelen waarborgen dat de masten tot een duur van twee uur beschikbaar blijven
voor telefoonverkeer met 1-1-2.
De kosten en baten van maatregelen gericht op het bestrijden van accudiefstal zijn onzeker, maar
kunnen onder gunstige voorwaarden in balans zijn. Gezien de positieve neveneffecten lijkt het
doorvoeren van deze maatregel dan ook zinvol. Uitvoering van de maatregel kan echter op
problemen stuiten, met name omdat de politie een eigen afweging maakt bij het stellen van
prioriteiten.
Tabel S.2

Saldo baten en kosten is negatief voor telecommunicatiemaatregelen gericht op
verbeteren aankiesbaarheid 1-1-2 bij stroomstoringen

Maatregel

Impact (in € mln.)

Stroomscenario

Laag

Hoog

0,5 uur

Investering 4,5; baten nihil

Investering 4,5; baten nihil

1 uur

Investering 5,7; baten nihil

Investering 5,7, baten nihil

2 uur

Investering 113,4; baten nihil

Investering 113,4, baten nihil

4 uur

Investering 162,8;
jaarlijkse baten 2,2 + PM

Investering 162,8;
jaarlijkse baten 3,6 + PM

Jaarlijks saldo -1,4 + PM

Jaarlijks saldo -1,4 + PM

1 A Extra accu’s

1 B Voorkomen diefstal accu’s

2 A Investering mobiele noodstroom Investering 175; baten nihil

Investering 175; baten nihil

2 B Voorrang mobiele noodstroom

Waarschijnlijk negatief

Bron:

Waarschijnlijk negatief

SEO Economisch Onderzoek

Scenario met hogere kansen op stroomstoringen
Een toename van de grootte en frequentie van stroomstoringen, bijvoorbeeld als gevolg van
ontwikkelingen zoals verduurzaming en digitalisering, wordt niet verwacht, maar kan ook niet
uitgesloten worden. De gevoeligheidsanalyse rekent daarom een scenario door met hogere kansen
op stroomuitval. Dit verhoogt de potentiële baat van maatregelen om de aankiesbaarheid van 1-12 te waarborgen. Dit effect is echter relatief beperkt en te klein om het saldo van baten en kosten
van de onderzochte maatregelen significant te verbeteren.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

SAMENVATTING

iii

Pluk laaghangend fruit
In de loop van het onderzoek zijn diverse zaken aan het licht gekomen die op dit moment
suboptimaal geregeld zijn en, los van een eventuele normstelling, het functioneren van de 112keten zouden kunnen verbeteren. Dergelijke maatregelen zijn te karakteriseren als no regretmaatregelen of laaghangend fruit. De 112-meldkamers zijn op dit moment al bezig met het
doorvoeren van diverse maatregelen om hun beschikbaarheid te verbeteren. Andere gebieden waar
relatief eenvoudig winst is te behalen, zijn de informatievoorziening van netbeheerders aan
telecomoperators en een grotere politie-inzet op het gebied van accudiefstal.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

Inhoud
Samenvatting........................................................................................................................ i
1

2

3

Inleiding..................................................................................................................... 1
1.1
Aanleiding, vraagstelling en methode................................................................................. 1
1.2

Beleidstheorie ......................................................................................................................... 4

1.3

Leeswijzer ............................................................................................................................... 6

Aankiesbaarheid 1-1-2 zonder extra maatregelen ..................................................... 7
2.1
Beschrijving 1-1-2-keten....................................................................................................... 7
2.2

Scenario’s voor stroomstoringen ........................................................................................ 9

2.3

Kosten nulalternatief...........................................................................................................14

Te onderzoeken maatregelen .................................................................................. 21
3.1
Het selectieproces................................................................................................................21
3.2

4

5

Van long list naar maatregelkeuze ....................................................................................21

Kosten en baten van maatregelen ............................................................................ 31
4.1
N-1 Hoogspanningsnet ......................................................................................................31
4.2

Plaatsen accu’s......................................................................................................................36

4.3

Tegengaan uitval als gevolg van accudiefstal ..................................................................37

4.4

Aanschaf mobiele noodstroom .........................................................................................38

4.5

Voorrang mobiele noodstroom ........................................................................................39

Conclusies normering .............................................................................................. 41

Literatuur ...........................................................................................................................45
Bijlage A

Gevoeligheidsanalyse ....................................................................................47

Bijlage B

Toelichting maatregelen long list.................................................................. 51

Bijlage C

Casestudy Bommelerwaard ...........................................................................59

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

1

1 Inleiding
Wat is een redelijke norm voor de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoringen? Dit rapport onderzoekt de kosten
en baten van mogelijke maatregelen om de aankiesbaarheid van 1-1-2 beter te waarborgen.

1.1

Aanleiding, vraagstelling en methode

Aanleiding
In de recente jaren heeft een aantal grote stroomstoringen negatieve gevolgen gehad voor de
aankiesbaarheid van noodnummer 1-1-2. Vrijdagochtend 27 maart 2015 vindt als gevolg van een
storing in een 380 kV station (‘hoogspanningsstation’) te Diemen een grootschalige stroomstoring
plaats. De stroomstoring treft een groot gedeelte van Noord-Holland en kleine gedeelten van
Flevoland. Ongeveer één miljoen huishoudens zitten zonder stroom. Als gevolg hiervan vallen
delen van het mobiele telecommunicatienetwerk uit, waardoor 1-1-2 niet langer bereikbaar is
(Inspecties 2015).
In de vroege ochtend van 17 januari 2017 wordt Amsterdam getroffen door een grote
stroomstoring. Ditmaal is de oorzaak kortsluiting in een hoogspanningsstation aan de Hemweg in
Amsterdam. Circa 365 duizend huishoudens zaten enkele uren in het donker. Ditmaal bleef 1-1-2
bereikbaar, ook via de mobiele telecommunicatienetwerken. Maar het aantal bellers was zo groot
dat er een wachtrij ontstond en bellers tot 20 minuten moesten wachten voor hun noodoproep
werd beantwoord (Inspecties, 2017).
Er zijn jaarlijks circa 20 duizend stroomstoringen. Meer dan 99,9 procent van deze storingen heeft
geen negatieve gevolgen voor de bereikbaarheid van 1-1-2. Dit gebeurt alleen bij zeer omvangrijke
storingen zoals in Diemen en Amsterdam die historisch gezien uitzonderlijk zijn. De evaluatie van
de stroomstoring in Diemen leert dat mobiele netwerken uit kunnen vallen bij een stroomstoring
(zie Figuur 1.1). Het core netwerk en de transmissieknooppunten doorstaan de stroomstoring
zonder noemenswaardige problemen. Het radionetwerk dat de draadloze verbinding naar de
gebruiker verzorgt is echter kwetsbaar. Vrijwel direct na de storing valt een groot deel van de
antennes uit. Na twee uur is ruim 80 procent van alle antennes buiten werking en is mobiele
communicatie niet of nauwelijks meer mogelijk in het getroffen gebied.
Figuur 1.1

Bron:

Na een uur is circa 75 procent van de mobiele netwerken uit de lucht

Inspecties (2015).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

2

HOOFDSTUK 1

Bij de storing in Amsterdam in januari 2017 vallen de mobiele netwerken beperkt uit en blijft
mobiel bellen naar 1-1-2 wel mogelijk “als gevolg van een specifieke samenloop van
omstandigheden”. Het inspectierapport van dit incident stelt evenwel dat bij een langere storing
met een groter effectgebied dezelfde problemen met de mobiele communicatie zoals in Diemen
zich hadden voorgedaan (Inspecties, 2017).
Het vaste telefonienetwerk blijft tijdens stroomstoringen wel beschikbaar, maar kan over het
algemeen niet gebruikt worden omdat de vaste telefoons bij mensen thuis afhankelijk zijn van
netstroom.
Vraagstelling
Uit de evaluaties van de stroomstoringen van de afgelopen komt naar voren dat de
telecomaanbieders eigen en onderling verschillende normen hanteren bij het al dan niet plaatsen
van noodstroomvoorzieningen, ondanks de wettelijke verplichting in de Telecommunicatiewet om
de bereikbaarheid van 1-1-2 te waarborgen (Inspecties, 2015 en 2017).
Tegen deze achtergrond adviseert het Agentschap Telecom telecombedrijven naar aanleiding van
de stroomstoring in Diemen:
“Evalueer en besluit over de getroffen voorzieningen om een ononderbroken toegang tot
het alarmnummer 1-1-2 bij een langdurige stroomstoring te borgen.”
In het verlengde hiervan is het advies van het agentschap voor het ministerie van Economische
Zaken:
“Bij de uitkomst dat telecomaanbieders besluiten geen aanvullende maatregelen te treffen
tegen het risico van langdurige regionale stroomstoringen, zal de vraag of het wenselijk is
een norm voor een ononderbroken toegang tot het alarmnummer 1-1-2 te stellen en welk
maatschappelijk aanvaard restrisico van de onderbroken toegang tot 1-1-2 acceptabel is,
beantwoord moeten worden.”
Dit onderzoek gaat in op de vraag welke norm voor telecomaanbieders maatschappelijk gezien
wenselijk is. De vraagstelling is:
• In hoeverre is het stellen van aanvullende normen en/of streefwaarden richting
telecomaanbieders noodzakelijk om aan de maatschappelijke gewenste bereikbaarheid van 1-12 tijdens (regionale en langdurige) stroomstoringen te voldoen?
• Wat is een redelijke norm en/of streefwaarde?
Methode
Deze studie onderzoekt het maatschappelijke effect van de aankiesbaarheid van 1-1-2 via de kosten
en baten van de maatregelen die genomen kunnen worden om de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij
stroomstoringen te verbeteren. Aankiesbaarheid houdt in dat burgers in een noodsituatie 1-1-2
telefonisch kunnen bereiken via een vaste lijn of een mobiel netwerk. Bij uitval van antennes in
GSM-masten en routers voor de vaste lijn is aankiesbaarheid van 1-1-2 niet mogelijk. Deze studie
onderzoekt het maatschappelijke effect van een norm of streefwaarde voor de aankiesbaarheid van
1-1-2 bij stroomstoringen. Het criterium voor een norm of streefwaarde is hierbij dat de

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

INLEIDING

3

maatschappelijke baten van de norm groter zijn dan de maatschappelijke kosten. In dat geval zal
de norm een positieve bijdrage leveren aan de welvaart. Deze vraag wordt in een maatschappelijke
kosten-batenanalyse aan de orde gesteld.
Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) is een instrument uit de toegepaste
welvaartstheorie. Een MKBA vergelijkt de kosten en baten van een maatregel of investering met
de kosten en baten in de uitgangssituatie zonder de maatregel of investering. Het saldo van de
MKBA laat zo de impact zien van de maatregel op de welvaart. Voor deze berekening worden alle
effecten waar mogelijk uitgedrukt in euro’s. Het voordeel hiervan is dat de impact van alle effecten
op de welvaart vergelijkbaar is. Hierbij houdt de MKBA rekening met alle effecten die een rol
kunnen spelen: directe effecten, indirecte of doorgegeven effecten en externe effecten. De laatste
categorie betreft effecten die niet gewaardeerd kunnen worden op basis van een marktprijs. Voor
de monetarisering van externe effecten is een waarderingsgrondslag nodig. In sommige gevallen
ontbreekt deze grondslag en kan de impact van het effect alleen kwalitatief worden beschreven.
Voor de MKBA is het van belang dat ook deze kwalitatief beschreven effecten als PM-post worden
meegenomen bij de bepaling van het saldo van kosten en baten. Dit is nodig om te waarborgen dat
in de analyse alle effecten van de maatregel worden meegewogen: de MKBA is een integrale analyse
van het effect op de welvaart. Dit betreft ook effecten die in de toekomst vallen. Deze effecten
worden via een discontovoet uitgedrukt in euro’s van nu.
Voor het opstellen van een MKBA bestaat een leidraad die is opgesteld door de Planbureaus
(Romijn en Renes, 2013). Deze studie volgt deze leidraad. De variant die het rapport daarbij toepast
is de kengetallen KBA of indicatieve MKBA. Bij deze variant wordt de denkwijze van de MKBA
gebruikt om de effecten van een maatregel of investering te onderzoeken. Kwantitatieve effecten
worden geschat met behulp van kengetallen. De uitkomsten zijn vooral richtinggevend. Voor een
volledige MKBA ontbreekt data- en effectonderzoek over de impact van de te onderzoeken
maatregelen.
Stappenplan
De aanpak van het onderzoek bestaat uit vijf onderdelen:
A. Opstellen onafhankelijk beeld nul-situatie (aanbodkant);
B. Maatschappelijke behoefte (vraagkant);
C. Maatregelen;
D. Effecten van de maatregelen;
E. Normvoorstel.
Onderdeel A stelt scenario’s voor stroomstoringen op, waarbij de vraag is wat elk scenario betekent
voor de ononderbroken toegang van 1-1-2. Tegelijkertijd brengt onderdeel B in kaart welke partijen
op welke manier profiteren van ononderbroken toegang van 1-1-2 (of omgekeerd welke partijen
op welke manier de negatieve effecten ondervinden indien er geen ononderbroken toegang is).
Deze onderdelen tezamen geven aan wat er misgaat als er geen additionele maatregelen worden
genomen. Onderdeel C haakt hierop aan door te inventariseren welke maatregelen zouden kunnen
worden genomen die de aankiesbaarheid van 1-1-2 ten opzichte van het nulalternatief verbeteren.
Een selectie van kansrijke maatregelen (gebaseerd op verwachte effectiviteit en efficiëntie) wordt
vervolgens in onderdeel D onderzocht op de bijbehorende maatschappelijke kosten en baten. De

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

4

HOOFDSTUK 1

resultaten hieruit geven inzicht in het vraagstuk van onderdeel E: de formulering van een redelijke,
goed onderbouwde norm.
Alle onderdelen A tot en met E passen in het stappenplan voor de uitvoering van MKBA’s zoals
beschreven in de Algemene Leidraad voor MKBA’s (Romijn en Renes, 2013). Zie Tabel 1.1.
Tabel 1.1

De onderzoeksonderdelen en het stappenplan voor MKBA’s

Onderdeel onderzoek

Stappenplan Algemene leidraad Toelichting

A Scenario’s
stroomstoringen

Nulalternatief

Het nulalternatief geeft de situatie weer zonder
additionele maatregelen om de gevolgen van
stroomstoringen voor de aankiesbaarheid van
112 te beperken. Door verschillende scenario’s
voor stroomstoringen te hanteren wordt rekening
gehouden met verschillende mogelijke
toekomstbeelden.

B Maatschappelijke
behoefte

Probleemanalyses

Door de actoren en hun belangen in kaart te
brengen en te koppelen aan de gevolgen van
stroomstoringen voor de aankiesbaarheid van
112 wordt duidelijk wat het probleem is zonder
additionele maatregelen.

C Maatregelen

Beleidsalternatieven

De beleidsalternatieven geven de maatregelen
weer die kunnen worden genomen om de
aankiesbaarheid van 112 te verbeteren.

D Effecten

Bepalen effecten, baten, kosten;
opstellen overzicht

De eigenlijke inschatting van de
maatschappelijke kosten en baten.

E Normvoorstel

Resultaten presenteren en
interpreteren

De uitkomsten van de MKBA geven aan welke
maatregelen met welke kosten en baten
gepaard gaan en geven daardoor input voor de
vraag wat een redelijke norm kan zijn.

Bron:

1.2

SEO Economisch Onderzoek

Beleidstheorie

De beleidstheorie geeft de relatie aan tussen de maatregelen en de wenselijkheid van normering.
Figuur 1.2 geeft de beleidstheorie schematisch weer.
Figuur 1.2

Bron:

Relatie tussen maatregelen en wenselijkheid van normering

SEO Economisch Onderzoek.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

INLEIDING

5

Elke maatregel om de aankiesbaarheid van 1-1-2 te verbeteren kent kosten en baten. De baten
ontstaan door het effect van de maatregel op de aankiesbaarheid. Doordat 1-1-2 wel bereikbaar is
bij een stroomstoring, kunnen hulpdiensten zoals ambulance, brandweer en politie tijdig worden
ingeschakeld. De vermeden schade door de tijdige inzet van deze hulpdiensten vormt de bron van
de baten die de studie toerekent aan de aankiesbaarheid van 1-1-2.
Daarnaast treden andere positieve en negatieve effecten op die ook een bron van maatschappelijke
baten kunnen zijn. Zo is het neveneffect van het langer in de lucht zijn van de mobiele
telecommunicatie bij een stroomstoring dat dienstverlening die gebruikmaakt van deze netwerken
niet wordt onderbroken. Dit is een baat voor de maatschappij naast het mogelijk positieve effect
van de maatregel op de aankiesbaarheid van 1-1-2. Als de maatregel inhoudt dat de
storingsgevoeligheid van de energienetwerken vermindert, dan is het neveneffect dat burgers en
bedrijven minder last hebben van onderbrekingen van de elektriciteitsvoorziening. Dit voorkomt
interrupties in consumptie en productie en vormt dus een baat voor de maatschappij, naast het
mogelijk positieve effect op de 1-1-2 keten.
De totale netto maatschappelijke baat van de maatregel bestaat uit de som van de baten van het
effect van de maatregel op de aankiesbaarheid van 1-1-2 en de overige positieve en negatieve
effecten. Doel van de analyse is om de kosten per maatregel te vergelijken met de baten. De te
onderzoeken hypothese die volgt uit deze beleidstheorie is:
Bij het stellen van een norm voor de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoringen (‘de maatregel’) is het saldo van
de baten en kosten positief.
De analyse vergelijkt de impact van verschillende maatregelen. De maatregel waarvan het saldo van
baten en kosten het meest positief is, verdient de voorkeur. Bij de interpretatie van de uitkomsten
kan ook rekenschap worden gegeven van de verdelingseffecten: bij welke partijen komen de baten
uiteindelijk terecht en wie draagt de kosten?

Box 1.1

Vergelijking met andere studies

De beleidstheorie sluit aan bij vergelijkbaar onderzoek. Zo analyseren O’Reilly et al. (2005) de
impact van de stroomuitval op de bereikbaarheid van hulpdiensten via de telefoon. Deze analyse
bespreekt geen maatregelen om de bereikbaarheid van de hulpdiensten te waarborgen, maar
berekent wel de maatschappelijke kosten. Deze kosten bestaan net als in dit onderzoek uit de
toename van het aantal slachtoffers doordat de hulpdiensten niet tijdig aanwezig zijn bij incidenten
en de maatschappelijke schade van de stroomuitval voor productie en consumptie. De kenmerken
en resultaten zijn als volgt.
• De simulatie betreft een black-out in een metropool in Noord-Amerika met 5 miljoen inwoners.
De duur van de black-out is 38 uur. De simulatie veronderstelt dat de batterijen van de mobiele
sites na vier uur uitvallen waardoor 98 procent van de 9-1-1 noodoproepen niet langer mogelijk
is;
• De kosten die worden toegerekend aan de black-out bestaan uit de economische kosten van de
slachtoffers die niet bereikt kunnen worden door de hulpdiensten. De studie onderscheidt drie
klassen slachtoffers: gewoon, ernstig en fataal. Ook maakt de studie een onderscheid tussen
slachtoffers door een ongeval en niet-ongevallen. 35,5 procent van de incidenten met
slachtoffers is gerelateerd aan een ongeval;

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

6

HOOFDSTUK 1

67 procent van de 9-1-1 telefoontjes is niet-spoedeisend of vals. 33 procent is wel spoedeisend.
Hiervan is het aandeel slachtoffers: Gewoon: 70 procent, Ernstig: 29,8 procent en Fataal: 0,2
procent;
• Bij een black-out verschuiven deze percentages waardoor er meer ernstige en fatale slachtoffers
zijn. De extra kosten van deze slachtoffers zijn de kosten van de uitval van 9-1-1 door de
stroomstoring;
• De kosten zijn berekend als het verschil tussen de baseline en de black-out en bedragen $ 36
miljoen. Deze waardering is gebaseerd op de economische kosten voor de slachtoffers
(loonderving en productieverlies). De maatschappelijke waarde kan fors hoger liggen doordat
personen verwondingen ook om andere redenen willen voorkomen. Dit betekent dat de
maatschappelijke schade een factor 3 groter is dan de economische schade;
• De maatschappelijke kosten van de stroomuitval anders dan het effect op 9-1-1 worden voor
de metropool geschat op $ 160 tot $ 400 miljoen.
•

1.3

Leeswijzer

Figuur 1.3 beschrijft de onderzoeksaanpak en de indeling in hoofdstuk van het rapport. Hoofdstuk
2 beschrijft de 1-1-2 keten en het nulalternatief waarin er geen maatregelen worden getroffen om
de bereikbaarheid van 1-1-2 te verbeteren. Hoofdstuk 3 gaat in op de keuze van de maatregelen.
Hoofdstuk 4 berekent de maatschappelijke kosten en baten van de maatregelen om de
aankiesbaarheid van 1-1-2 te verbeteren. Hoofdstuk 5 sluit af met conclusies.
Figuur 1.3

Onderzoeksaanpak en indeling van het rapport

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

2

7

Aankiesbaarheid 1-1-2 zonder extra
maatregelen

Dit hoofdstuk beschrijft de 1-1-2 keten. Wat is de nul-situatie waarin er geen maatregelen worden getroffen om de
aankiesbaarheid van 1-1-2 te verbeteren?

2.1

Beschrijving 1-1-2-keten

Vanuit het perspectief van de burger begint de 1-1-2-keten bij het intoetsen van het nummer in de
telefoon en eindigt deze wanneer de hulpdienst ter plaatse verschijnt. Op de achtergrond werken
verschillende technische systemen samen om deze keten te laten functioneren. Ten behoeve van
dit onderzoek ligt de focus op drie onderdelen van deze keten: het elektriciteitsnetwerk (1) voedt
het netwerk voor mobiele telefonie (2) dat communicatie met de 1-1-2-meldkamer (3) mogelijk
maakt.
Het elektriciteitsnetwerk
Het elektriciteitsnetwerk verbindt producenten van elektriciteit met consumenten, waaronder de
operators van telecomnetwerken. Het elektriciteitsnetwerk bestaat uit een landelijk hoogspanningsen extrahoogspanningsnetwerk, beheerd door TenneT, en een aantal regionale middenspanningsen laagspanningsnetwerken, beheerd door de regionale netbeheerders. 1 De grotere productieinstallaties zijn gekoppeld aan het landelijke netwerk. De stroom van elektriciteit loopt dan ook van
de productie-installatie, via (extra-)hoog-, midden- en laagspanningsnet naar de afnemer.
Elektriciteitsnetwerken bestaan uit een combinatie van ringstructuren en uitlopers. Het verschil
tussen deze twee is in essentie dat elk punt van het netwerk in een ringstructuur via twee routes
bereikt kan worden, terwijl een punt in een uitloper slechts via één route bereikt kan worden. Een
ringstructuur is daarom minder gevoelig voor de uitval van delen van het netwerk. Het landelijk
netwerk bestaat uit een grote ringstructuur met daaraan vast een groot aantal uitlopers.
Middenspanningsnetwerken zijn over het algemeen ook als ringen opgebouwd, terwijl
laagspanningsnetten meestal gevormd zijn als uitlopers.
Uit internationale vergelijkingen komt de Nederlandse stroomvoorziening naar voren als relatief
betrouwbaar. In een benchmarkstudie van CEER (2015) staat Nederland op de vijfde plek van 26
onderzochte landen in Europa.
Het netwerk voor mobiele telefonie
Nederland kent op dit moment vier telecomoperators met hun eigen netwerk voor mobiele
telefonie: KPN, T-Mobile, Tele2 en VodafoneZiggo. Als de geplande overname van Tele2 door TMobile doorgaat, neemt het aantal operators af tot drie. Het is echter nog niet bekend wat dit
betekent voor het aantal netwerken. Een operator kan beschikken over meerdere soorten
netwerken. In Nederland wordt gebruikgemaakt van 2G-, 3G- en 4G-netwerken. De uitrol van
5G-netwerken zal naar verwachting de komende jaren plaats gaan vinden.
1

Op dit moment zijn er zeven regionale netbeheerders voor elektriciteit: Coteq, Enduris, Enexis, Liander,
Rendo, Stedin en Westland Infra (Movares, 2018).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

8

HOOFDSTUK 2

Een netwerk voor mobiele telefonie begint bij een wijdvertakt netwerk van ontvangstmasten. Voor
een landelijk dekkend netwerk zijn enkele duizenden ontvangstmasten nodig. Deze vangen
radiosignalen op van mobiele telefoons. Deze signalen worden vervolgens via ondergrondse kabels
getransporteerd naar het zogenaamde core-netwerk, vanwaar ze verder verwerkt worden. In het
geval van ‘normale’ oproepen ontvangt een operator alleen oproepen van zijn eigen klanten. Voor
1-1-2-oproepen geldt echter een ander systeem, bekend als camping. Dit houdt in dat een netwerk
ook 1-1-2-oproepen accepteert en verwerkt van bellers die klant zijn bij een andere operator of van
toestellen zonder simkaart. Wanneer het eigen netwerk van een toestel niet bereikt kan worden of
een toestel geen eigen netwerk heeft, wordt gezocht naar een alternatief netwerk en de oproep daar
naartoe verzonden. Dit betekent dat een 1-1-2-oproep een veel grotere kans van slagen heeft dan
een normale oproep. Een normale oproep mislukt als het eigen netwerk niet bereikt kan worden,
terwijl een 1-1-2-oproep pas mislukt als alle netwerken uit de lucht zijn. Naar internationale
maatstaven is de dekking van de mobiele netwerken in Nederland bijzonder goed (TNO, 2015).
Een ontvangstmast gaat niet per definitie meteen uit de lucht bij een stroomstoring. Sommige
ontvangstmasten zijn voorzien van een accu, die de mast van stroom kan voorzien tot de accu leeg
is. De gebruiksduur van een accu is maximaal enkele uren. Een andere manier om een
ontvangstmast operationeel te houden is het aansluiten van een mobiel noodstroomaggregaat. Dit
werkt over het algemeen op diesel en kan de mast dus onbeperkt van stroom voorzien zolang de
aanvoer van diesel voldoende is.
Wanneer een ontvangstmast toch uit de lucht gaat, betekent dit ook niet per definitie dat het
netwerk een deel van zijn dekking verliest. Vaak overlapt het bereik van de ene mast met dat van
een andere. Met name in dichtbevolkte gebieden is dit het geval. Bij het ontwerpen van een netwerk
speelt namelijk niet alleen het bereik van de mast een rol, maar ook de capaciteit. In dichtbevolkt
gebied heeft een mast vaak onvoldoende capaciteit om alle oproepen te verwerken die binnen zijn
bereik vallen en moeten er meerdere masten worden geplaatst.
De 1-1-2-meldkamers
Wanneer een oproep ontvangen en verwerkt is door een telecomoperator, wordt de beller
doorverbonden met de landelijke 1-1-2-meldkamer. Deze meldkamer fungeert als een
tussenpersoon en heeft een aantal functies. Ten eerste wordt voor elke beller achterhaald of het
daadwerkelijk om een dringend hulpverzoek gaat. Wanneer dit niet het geval is, wordt de beller
niet doorverbonden. Ten tweede wordt achterhaald naar welke regio en welke hulpdienst (politie,
brandweer of ambulance) de beller moet worden doorverbonden. Tot slot wordt de beller
doorverbonden met een hulpdienst van de betreffende regionale meldkamer. Deze regionale
meldkamers waren vanouds georganiseerd in 25 veiligheidsregio’s. Naar aanleiding van de
reorganisatie van de politie tot 10 regionale eenheden, wordt het aantal regionale meldkamers ook
teruggebracht tot 10. De 1-1-2-meldkamers zijn de verantwoordelijkheid van de politie. De
ambulance en brandweer zijn nog georganiseerd per veiligheidsregio. Dit betekent dat één regionale
meldkamer verbonden kan zijn aan meerdere veiligheidsregio’s.
Vroeger waren er alleen regionale meldkamers en vonden de intake en doorverwijzing dus regionaal
plaats. Door de opkomst van de mobiele telefoon werd dat onpraktisch en is de landelijke
meldkamer ingevoerd om mobiele oproepen te verwerken. Vanaf dat moment kon namelijk niet
meer uit het nummer van de beller worden afgeleid welke regionale meldkamer bereikt moest

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

AANKIESBAARHEID 1-1-2 ZONDER EXTRA MAATREGELEN

9

worden. Inmiddels is 80-90 procent van de oproepen mobiel. Omdat één landelijke meldkamer
met name wat betreft het aanhouden van piekcapaciteit efficiënter is dan 25 regionale meldkamers,
worden tegenwoordig alle telefoontjes naar de landelijke meldkamer gestuurd.
De landelijke meldkamer heeft een aantal methoden om overbelasting tegen te gaan. Op de
meldkamer is een aantal telefonisten aanwezig dat andere taken vervult, maar bij drukte kan worden
ingezet om 1-1-2-oproepen te beantwoorden. Daarnaast is een aantal telefonisten altijd oproepbaar
en moet dan binnen een uur aanwezig zijn op de meldkamer. In geval van overbelasting van een
regionale meldkamer kan de landelijke meldkamer een beller ook doorverbinden naar een andere
regionale meldkamer. Wanneer een beller niet meteen geholpen kan worden komt hij in de wacht.
Hij krijgt dan een bandje te horen met het verzoek om in de wacht te blijven. Wanneer een beller
ophangt, wordt hij teruggebeld zodra er weer capaciteit beschikbaar is.
De landelijke meldkamer beschikt over een eigen noodstroomvoorziening. Het eerste half uur van
de storing wordt opgevangen met accu’s, daarna treedt een noodaggregaat in werking dat kan
blijven draaien zolang de brandstofvoorraad strekt.
Samenhang
Om 1-1-2-oproepen altijd te laten slagen, moeten de stroomvoorziening, het mobiele netwerk en
de 1-1-2-meldkamer dus aan een aantal voorwaarden voldoen:
• Het elektriciteitsnetwerk moet voldoende betrouwbaar zijn. Storingen mogen wel plaatsvinden,
maar deze moeten beperkt zijn in duur en/of grootte, zodat het mobiele netwerk zijn volledige
dekking behoudt;
• Het mobiele netwerk moet onder normale omstandigheden volledig dekkend zijn. Daarnaast
moet er een zekere robuustheid zijn om stroomstoringen op te kunnen vangen. Dit is te
bereiken door een combinatie van enerzijds overlap tussen masten en netwerken en anderzijds
alternatieve stroombronnen zoals accu’s en mobiele noodstroomaggregaten;
• De meldkamer moet voldoende capaciteit hebben om alle bellers tijdig te woord te staan, ook
in pieksituaties zoals een grootschalige stroomstoring.

2.2

Scenario’s voor stroomstoringen

Historische gegevens stroomstoringen
Movares (2013-2017) rapporteert jaarlijks over de betrouwbaarheid van de Nederlandse
elektriciteitsnetten. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen “storingen”, “voorziene
onderbrekingen” en “onvoorziene onderbrekingen”. Niet alle storingen leiden tot een
onderbreking. Een onvoorziene onderbreking is het gevolg van een storing, een voorziene
onderbreking niet. De belangrijkste kwaliteitsindicatoren zijn het aantal onderbrekingen, de
gemiddelde duur van een onderbreking en het aantal getroffen klanten per onderbreking. Op basis
hiervan worden nog twee andere kengetallen afgeleid: het aantal minuten per jaar en het aantal keren
per jaar dat een klant zonder stroom zit. Deze cijfers zijn voor de periode 2013-2017 weergegeven
in tabel 2.1. Uit deze indicatoren is geen duidelijke trend af te leiden. De indicatoren schommelen
licht van jaar tot jaar, maar blijven door de jaren heen min of meer op hetzelfde niveau.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

10

HOOFDSTUK 2

Tabel 2.1:

Kwaliteitsindicatoren Nederlandse stroomvoorziening 2012-2016
2013

2014

2015

2016

2017

# Storingen

19.956

18.874

19.526

20.502

21.533

# Onvoorziene onderbrekingen

19.092

17.757

18.746

19.366

20.193

# Getroffen klanten per onderbreking

133

125

190

122

115

Gemiddelde onderbrekingsduur (minuten)

79,0

72,5

75,3

73,5

88,3

Jaarlijkse uitvalduur (minuten/klant/jaar)

23,4

20,0

32,9

21,0

24,4

Onderbrekingsfrequentie (aantal/klant/jaar)

0,296

0,276

0,436

0,285

0,276

Bron:

Movares (2014; 2015; 2016; 2017;2018)

Onderbrekingen kunnen verder getypeerd worden naar de plaats in het elektriciteitsnetwerk waar
de storing optreedt. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar extrahoogspanningsnetten,
hoogspanningsnetten, middenspanningsnetten en laagspanningsnetten. Deze uitsplitsing is voor de
periode 2013-2017 weergegeven in tabel 2.2. Er zijn grote verschillen zichtbaar tussen de
netvlakken per indicator:
• Het aantal onderbrekingen is het grootst in het laagspanningsnet. Naarmate de spanning toeneemt,
neemt het aantal onderbrekingen verder af. Dit is goed verklaarbaar. Het laagspanningsnet
bestrijkt het grootste aantal kilometers en staat door de aanwezigheid in de gebouwde omgeving
bloot aan de meeste risico’s;
• Het aantal getroffen klanten per onderbreking is het grootst in de (extra-)hoogspanningsnetten. In
2013, 2014, 2016 en 2017 zorgden onderbrekingen in de hoogspanningsnetten voor het
grootste aantal getroffenen; in 2015 waren dit de onderbrekingen in de
extrahoogspanningsnetten. Onderbrekingen in de middenspanningsnetten treffen jaarlijks meer
klanten dan onderbrekingen in de laagspanningsnetten. Omdat storingen in eerdere delen van
de keten cascaderen naar latere delen, is ook deze verdeling conform verwachting. De
zeldzaamheid van onderbrekingen in het extrahoogspanningsnet betekent dat serieuze
onderbrekingen zich niet elk jaar voordoen. Maar in de jaren dat deze zich wel voordoen, zijn
zij ook verantwoordelijk voor het grootste aantal getroffenen per onderbreking;
• De gemiddelde onderbrekingsduur is het hoogst in het laagspanningsnet, gevolgd door het
middenspanningsnet en daarna het hoogspanningsnet. Het extrahoogspanningsnet neemt ook
hier een bijzondere positie in. In 2014, 2016 en 2017 is de onderbrekingsduur nul minuten. In
2013 bevindt de onderbrekingsduur zich tussen die van de hoog- en middenspanningsnetten
en in 2015 stijgt de onderbrekingsduur van de extrahoogspanningsnetten zelfs boven die van
de middenspanningsnetten uit. Hieruit kan geconcludeerd worden dat onderbrekingen in het
extrahoogspanningsnet te zeldzaam en te wisselend van aard zijn om een stabiel gemiddelde te
bepalen;
• De jaarlijkse uitvalduur is het grootst als gevolg van middenspanningsonderbrekingen, gevolgd
door
laagspanningsonderbrekingen.
De
uitvalduur
als
gevolg
van
hoogspanningsonderbrekingen
is
zeer
beperkt.
De
uitvalduur
van
extrahoogspanningsonderbrekingen is erg wisselend: in 2013, 2014, 2016 en 2017 is deze
(vrijwel) nul, maar in 2015 is deze bijna even hoog als voor het middenspanningsnet. De
uitvalduur is een combinatie van het aantal onderbrekingen, de duur van onderbrekingen en
het aantal getroffen klanten. Omdat het middenspanningsnet op alle drie de vlakken relatief
hoog scoort, is de totale uitvalduur daar het hoogst;

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

AANKIESBAARHEID 1-1-2 ZONDER EXTRA MAATREGELEN

•

11

De scores op de onderbrekingsfrequentie wijken iets af van de uitvalduur, omdat de lengte van de
onderbreking hierbij geen rol speelt. Het middenspanningsnet kent de hoogste
onderbrekingsfrequentie, maar in dit geval presteert het laagspanningsnet iets beter dan het
hoogspanningsnet.

Tabel 2.2:

Kwaliteitsindicatoren 2013-2017 per netvlak

Aantal onvoorziene onderbrekingen

2013

2014

2015

2016

2017

19.092

17.757

18.746

19.366

20.193

EHS-net

2

0

2

0

0

HS-net

39

23

36

31

27

MS-net

2.048

1.837

1.837

1.841

1.783

LS-net

17.003

15.897

16.871

17.494

18.383

Aantal getroffen klanten per
onderbreking

133

125

190

122

115

EHS-net

39

0

506.587

0

0

HS-net

11.153

14.065

21.010

19.513

29.822

MS-net

792

868

809

776

658

LS-net

20

19

19

19

18

Gemiddelde onderbrekingsduur
(minuten)

79,1

72,5

75,3

73,5

88,3

EHS-net

27,1

0,0

98,5

0,0

0,0

HS-net

14,6

21,7

23,2

43,8

87,0

MS-net

79,9

65,1

69,6

68,2

72,8

LS-net

157,1

164,2

154,0

151,0

146,2

Jaarlijkse uitvalduur (min/klant/jaar)

23,4

20,0

32,9

21,0

24,4

EHS-net

0,0

0,0

12,2

0,0

0,0

HS-net

0,8

0,9

2,2

3,2

8,4

MS-net

15,9

12,8

12,6

11,7

10,2

LS-net

6,7

6,3

5,9

6,0

5,8

Onderbrekingsfrequentie
(aantal/jaar)

0,296

0,276

0,436

0,285

0,276

EHS-net

0,000

0,000

0,124

0,000

0,000

HS-net

0,054

0,040

0,093

0,073

0,097

MS-net

0,199

0,197

0,181

0,172

0,140

LS-net

0,043

0,038

0,038

0,040

0,040

Bron:

Movares (2014; 2015; 2016; 2017; 2018)

De bovengenoemde gemiddeldes zeggen weinig over de aankiesbaarheid van 1-1-2, omdat
daarvoor met name de duur en grootte van individuele storingen van belang zijn. Om hier meer
inzicht in te krijgen, is gekeken naar de jaarlijkse top-10 van grootste storingen in Nederland
gedurende de afgelopen tien jaar (2008-2017).2 In totaal bevat de dataset dus honderd storingen.
Storingen buiten de top-10 zijn niet meegenomen, omdat SEO geen toegang tot deze informatie
heeft gekregen. Met de periode van tien jaar is getracht een balans te vinden tussen enerzijds een
zo groot mogelijk aantal datapunten en anderzijds de representativiteit van de dataset voor het
huidige netwerk. Naarmate de data ouder zijn, hebben deze uiteraard minder voorspellende waarde
voor toekomstige storingen.
2

Voor storingen die buiten de top-10 vallen, zijn geen openbare gegevens beschikbaar.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

12

HOOFDSTUK 2

Wanneer deze storingsdata worden gerangschikt naar duur van de storing en aantal getroffenen,
leidt dit tot de grafiek in Figuur 2.1. Hieruit blijkt dat 95 storingen binnen de grenzen van 600
minuten en 150.000 getroffenen blijven. Drie storingen duurden beduidend langer: bijna 1.000
minuten (circa 16 uur). Twee storingen hadden meer getroffenen: Amsterdam-2017 met bijna
400.000 getroffenen en Diemen-2015 met meer dan een miljoen getroffenen. Dit waren ook de
twee storingen die de meeste media-aandacht kregen.
Figuur 2.1

Alle storingen in de jaarlijkse top-10 voor de periode 2008-2017

Bron: SEO Economisch Onderzoek, op basis van KEMA (2009-2012) & Movares (2013-2018).
De oranje lijn verbindt alle punten waarvoor geldt:
# gebruikersminuten (duur maal aantal getroffenen) = 1,9 miljoen.
Storingen buiten de top-10 zijn niet opgenomen in de figuur, maar zouden onder deze lijn liggen.

Figuur 2.2 zoomt in op het gebied met de meeste storingen, dat wil zeggen met een duur kleiner
dan 600 minuten en met minder dan 150.000 getroffenen. Hierin is duidelijker zichtbaar dat het
grootste aantal storingen zowel klein als kortdurend is. Andere storingen zijn ofwel grootschaliger,
ofwel langduriger, maar niet beide. Deze eigenschappen komen terug in de scenario’s voor
toekomstige stroomstoringen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

AANKIESBAARHEID 1-1-2 ZONDER EXTRA MAATREGELEN

Figuur 2.2

13

Storingen in de jaarlijkse top-10 voor de periode 2008-2017 met een duur < 600
minuten en minder dan 150.000 getroffenen

Bron: SEO Economisch Onderzoek, op basis van KEMA (2009-2012) & Movares (2013-2018).
De oranje lijn verbindt alle punten waarvoor geldt:
# gebruikersminuten (duur maal aantal getroffenen) = 1,9 miljoen.
Storingen buiten de top-10 zijn niet opgenomen in de figuur, maar zouden onder deze lijn liggen.

Toekomstscenario’s
De historische gegevens met betrekking tot stroomstoringen zijn de belangrijkste bron voor het
opstellen van de toekomstscenario’s voor dit onderzoek. Daarnaast zijn enkele interviews 3
afgenomen en zijn beschikbare scenariostudies bekeken. 4 De geïnterviewden en studies waren
betrekkelijk eensgezind in hun toekomstverwachtingen. De verwachting is dat de huidige
betrouwbaarheid van de stroomvoorziening ongewijzigd blijft in de toekomst. De enige
kanttekening die hierbij werd geplaatst, was de mogelijke negatieve invloed van ontwikkelingen
zoals verduurzaming, digitalisering, terrorisme en internationalisering.
Daarom is gekozen voor een tweetal scenario’s, Hoog en Laag, die beide een extrapolatie zijn van
het huidige aantal en type storingen naar de toekomst. Scenario Hoog weerspiegelt daarbij de
bovenkant van de bandbreedte in het aantal storingen, terwijl scenario Laag de onderkant van de
bandbreedte aanhoudt. Om enig gevoel te verkrijgen voor de mogelijke invloed van
bovengenoemde negatieve ontwikkelingen, wordt tot slot een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd.
Deze gaat uit van meer en grotere storingen dan het scenario Hoog (zie verder: Bijlage A).
Op basis van de honderd storingen in het historische overzicht worden zestien soorten storingen
onderscheiden. Dit gebeurt door zowel voor de duur als voor het aantal getroffenen vier gradaties
aan te brengen. Tabel 2.3 plaatst de historische storingen in deze zestien categorieën. Hierin is te
zien dat zich niet in alle zestien categorieën storingen hebben voorgedaan de afgelopen tien jaar.
In vijf categorieën rechtsonder in de tabel staat “niet voorgekomen”. Dit wil zeggen dat er de
afgelopen tien jaar geen stroomstoringen hebben plaatsgevonden met deze combinatie van duur
3
4

De interviewpartners waren Movares, ACM, Netbeheer Nederland, TenneT en Liander.
Zie onder meer: CE Delft (2017), Netbeheer Nederland (2017) en Rli (2018).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

14

HOOFDSTUK 2

en aantal getroffenen. In de scenario’s wordt verondersteld dat dit in de toekomst zo blijft.
Linksboven in de tabel staat bij twee categorieën “geen” vermeld. Het aantal stroomstoringen in
de afgelopen tien jaar in deze categorieën was weliswaar enorm groot, maar het aantal
gebruikersminuten was in alle gevallen kleiner dan 1,9 miljoen. Omdat wordt aangenomen dat
dergelijke storingen geen effect hebben op de aankiesbaarheid van 1-1-2, blijven deze storingen in
de toekomstscenario’s ook buiten beschouwing. Ter indicatie, het aantal stroomstoringen per jaar
schommelt rond de 20.000. Het aantal stroomstoringen in de periode 2008-2017 zal dus rond de
200.000 liggen. Meer dan 99,9 procent van alle stroomstoringen bevindt zich dus in een van deze
categorieën.
Tabel 2.3

Typering top-10 stroomstoringen 2008-2017

Duur

# Getroffenen
Klein
(<10.000)

Middel
(10.000-70.000)

Groot
(70.000-150.000)

Extreem
(>150.000)

Kort (<2u)

Geen*

14x in tien jaar*

8x in tien jaar*

Diemen ‘15

Middel (2-4u)

Geen*

20x in tien jaar*

2x in tien jaar

Amsterdam ‘17

Lang (4-15u)

3x in tien jaar

6x in tien jaar

Niet voorgekomen

Niet voorgekomen

Extreem (>15u)

3x in tien jaar

Niet voorgekomen

Niet voorgekomen

Niet voorgekomen

Bron: SEO Economisch Onderzoek, op basis van KEMA (2009-2012) & Movares (2013-2018).
* = exclusief storingen met # verbruikersminuten < 1,9 miljoen.

Ten behoeve van de scenario’s zijn de resterende negen categorieën, waarin zich wel storingen
hebben voorgedaan groter dan 1,9 miljoen gebruikersminuten, geclusterd naar vier soorten
storingen: Klein & Lang, Middelgroot, Groot & Kort en Extreem. Voor elk van deze vier clusters
is vervolgens het gemiddelde aantal storingen per jaar plus en min 25 procent genomen. Dit zijn
de gehanteerde waarden voor respectievelijk de scenario’s Hoog en Laag. Deze waarden zijn
weergegeven in tabel 2.4.
Tabel 2.4

Toekomstscenario’s Hoog en Laag

Scenario

# Stroomstoringen per jaar
Klein & Lang

Middelgroot

Groot & Kort

Extreem

Laag

0,45

3

0,75

0,15

Hoog

0,75

5

1,25

0,25

Bron:

2.3

SEO Economisch Onderzoek

Kosten nulalternatief

Met behulp van de scenario’s uit de vorige paragraaf kan nu de verwachte schade als gevolg van
mislukte 1-1-2-oproepen berekend worden. Dit gebeurt in vier stappen:
1. Voor elk type storing wordt het aantal minuten stroomstoring vertaald naar het aantal minuten
dat het mobiele netwerk offline is;
2. Het aantal minuten dat het mobiele netwerk offline is en de grootte van de stroomstoring
bepalen samen het aantal 1-1-2-oproepen dat mislukt;
3. Het aantal 1-1-2-oproepen dat mislukt, wordt verdeeld over de drie hulpdiensten: politie,
ambulance en brandweer.
4. Voor elk van de hulpdiensten wordt de schade van de niet verleende hulp ingeschat.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

AANKIESBAARHEID 1-1-2 ZONDER EXTRA MAATREGELEN

15

Ad 1: op basis van vertrouwelijke informatie verstrekt door de telecomoperators heeft SEO een
inschatting gemaakt van de gemiddelde periode dat er geen mobiel netwerk beschikbaar is voor 11-2-oproepen per type storing. Dit is onder andere afhankelijk van de aanwezige accucapaciteit, de
mogelijkheid van mobiele noodstroomvoorziening en de dekking en capaciteit van de verschillende
netwerken. De gehanteerde kengetallen zijn weergegeven in tabel 2.5.
Hierbij moet worden opgemerkt dat dit een zuiver theoretische berekening is. Daadwerkelijke
metingen van de beschikbaarheid van mobiele netwerken tijdens verschillende soorten
stroomstoringen ontbreken. Dit is met name problematisch voor het inschatten van de mate waarin
het bereik van verschillende ontvangstmasten overlapt. In geval van overlap heeft het uitvallen van
een mast kleinere of geen gevolgen voor de dekking van het mobiele netwerk, omdat andere
ontvangstmasten de uitval compenseren. In onderstaande tabel is geen rekening gehouden met
eventuele overlap. Dit betekent dat de inschatting van het aantal uren uitval relatief hoog is. Daar
staat tegenover dat ook geen rekening is gehouden met lokale onevenwichtigheden in het netwerk
en de afwezigheid van accu’s op specifieke locaties. Deze kunnen ervoor zorgen dat
stroomstoringen juist een groter effect hebben op het mobiele netwerk dan hier is aangenomen,
wanneer er bijvoorbeeld lokaal sprake is van een slechtere dekking of er een cruciale accu
ontbreekt. 5
Tabel 2.5

De duur van de afwezigheid van mobiel bereik per type stroomstoring.

Periode geen mobiel
netwerk beschikbaar
(aantal uren)
Bron:

Klein & Lang

Middelgroot

Groot & Kort

Extreem

6

2

0,5

0,5

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door telecomoperators.

Ad 2: op basis van historische gegevens is bekend wat het gemiddeld aantal oproepen per uur is
onder normale omstandigheden en tijdens calamiteiten zoals een grote stroomstoring, een storm
of oud en nieuw. Het aantal is gecorrigeerd voor oproepen zonder spoed en vals alarm. Hierbij
wordt aangenomen dat bij storingen van het type Klein & Lang, Middelgroot en Groot kort het
normale regime geldt, terwijl bij een storing van het type Extreem het aantal telefoontjes piekt. De
gebruikte parameters zijn opgenomen in tabel 2.6. Door het aantal getroffenen te delen door het
totaal aantal stroomaansluitingen in Nederland, kan de fractie van het aantal oproepen dat mislukt
worden ingeschat.
Tabel 2.6

Het aantal mislukte 1-1-2 oproepen per type stroomstoring.
Klein & Lang

Middelgroot

Groot & Kort

Extreem

Aantal oproepen per
uur

200

200

200

1.200

Fractie getroffen (%)

0,06%

0,5%

1,38%

8,5%

Aantal mislukte
oproepen

0,125

1

2,75

102

Bron:

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door de 1-1-2-meldkamer.

5

Telecomoperators schatten dat gemiddeld 10 procent van de geplaatste accu’s niet functioneert als gevolg
van technisch falen en diefstal.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16

HOOFDSTUK 2

De mate waarin 1-1-2 oproepen mislukken is afhankelijk van de kwetsbaarheid van de
telecommunicatie-infrastructuur voor stroomstoring. Hiervoor gelden de volgende inzichten
(Inspecties 2015, pp. 34-35), samengevat in figuur 2.3.
Mobiele netwerk
• Mobiele sites blijven 30 minuten tot twee uur werken, indien voorzien van
noodstroomvoorziening (afhankelijk van locatie en aanbieder);
• De
transmissieknooppunten
en
het
core
netwerk
beschikken
over
noodstroomvoorzieningen die het twee tot vijf uur, respectievelijk dagen kunnen
volhouden.
• Vaste netwerk
• Valt direct uit door het ontbreken van noodstroomvoorzieningen (modem/router werkt
niet meer);
• Straatkasten werken nog anderhalf uur op noodstroom;
• Vaste telefoon via kopernetwerk blijft werken, mits het toestel geen gebruikmaakt van een
230V-aansluiting.
•

Figuur 2.3

Bron:

Uitval telecommunicatie bij stroomstoring

Inspecties (2015), p. 35

Bij het aantal getroffenen speelt de geografische dimensie van de storing een rol. In het getroffen
gebied vallen de masten voor mobiele telecommunicatie na enige tijd uit als de
noodstroomvoorziening (indien aanwezig) uitgeput raakt. Masten in naburige gebieden die nog wel
stroom hebben blijven bereikbaar als bellers binnen het bereik van de betreffende masten vallen.
De geografische omvang van de uitval van de mobiele telecommunicatie is daardoor beperkter dan
de geografische omvang van de stroomstoring.
De geografische dimensie van de uitval van de telecommunicatie bij stroomstoring is niet
onderzocht door de inspecties bij de grote incidenten in Diemen en Amsterdam in recente jaren.
Een casestudy voor de Bommelerwaard laat zien dat de grote dichtheid van het radionetwerk voor

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

AANKIESBAARHEID 1-1-2 ZONDER EXTRA MAATREGELEN

17

telecommunicatie continuïteit van de dienstverlening voor een belangrijk deel kan waarborgen, ook
als de stroom uitvalt. De Bommelerwaard is een ‘uitloper’ in het hoogspanningsnet. Bij een incident
waardoor de lijn in de hoogspanningsmast beschadigd raakt, zit het hele gebied zonder stroom
doordat er geen alternatieve route is voor het elektriciteitstransport. In de afgelopen jaren heeft een
dergelijk incident ongeveer drie keer plaatsgevonden. Er zitten dan ongeveer 90 duizend
huishoudens circa twee uur of langer zonder stroom: in 2007 duurde de storing twee dagen nadat
een helikopter door de hoogspanningskabel was gevlogen.
Bijlage C toont de kaart van het gebied dat bij een storing zonder stroom komt te zitten. De kaart
toont tevens de locaties van de GSM-, UMTS en LTE-masten in omringende gebieden die nog wel
stroom hebben. Een mast straalt ongeveer 20 kilometer. 6 De kaart laat zien dat de Bommelerwaard
theoretisch gesproken bij een stroomstoring nog steeds telefonisch bereikbaar is via omringende
masten. Dit geldt ook als we de reikwijdte van de masten beperken tot 10 kilometer. Wel is het
mogelijk dat op bepaalde plaatsen in het gebied de kwaliteit van het signaal verslechtert door de
aanwezigheid van gebouwen en andere obstakels.
Ad 3: een globale verdeling van 1-1-2-oproepen is verstrekt aan SEO door de 1-1-2-meldkamer.
Deze is weergegeven in tabel 2.7.
Tabel 2.7

De verdeling van 1-1-2-oproepen over de hulpdiensten.

Aantal 1-1-2-oproepen (%)
Bron:

Politie

Ambulance

Brandweer

60%

30%

10%

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door de 1-1-2-meldkamer.

Ad 4: de laatste stap vereist het verbinden van consequenties aan mislukte 1-1-2-oproepen, dat wil
zeggen het niet bereiken van 1-1-2 bij spoedgevallen. De vraag is op welke manier en op welke
termijn er in dat geval sprake is van de inzet van hulp(diensten) en wat de consequenties zijn voor
personen die zich in een spoedsituatie bevinden.
Om deze stap te maken zijn gegevens nodig over het aantal mensen dat tegelijkertijd hetzelfde
spoedgeval meldt bij 1-1-2; over de effectiviteit van de inzet van hulpdiensten via 1-1-2 in termen
van het voorkómen van materiële schade, slachtoffers en dergelijke (ten opzichte van wat er zou
zijn gebeurd zonder de 1-1-2-oproep); en over de ‘waarde’ van vermeden materiële schade,
slachtoffers en dergelijke. Over het aantal mensen dat tegelijkertijd hetzelfde spoedgeval meldt, zijn
ons geen gegevens bekend. Ook zijn ons geen specifieke studies bekend naar de effectiviteit van
de inzet van hulpdiensten via 1-1-2.
Om toch tot orde-van-grootte inschattingen te kunnen komen is met kengetallen en
veronderstellingen gewerkt. Tabel 2.8 geeft de aldus verkregen maatschappelijke schade van
gemiste 1-1-2-oproepen per hulpdienst. Deze getallen zijn zeer nadrukkelijk slechts bedoeld om te
worden gebruikt voor een globale inschatting ter vergelijking met de kosten van maatregelen. Ze

6

Informatie telecomprovider. Dit is een gemiddelde. De daadwerkelijke reikwijdte verschilt per mast en
hangt onder meer af van de hoogte van de mast, de aard en omvang van omliggende bebouwing en
eventuele hoogteverschillen in het landschap.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

18

HOOFDSTUK 2

hebben niet de pretentie om precies of volledig te zijn en dienen te worden gezien als illustraties
van de mogelijke omvang van de maatschappelijke schade.
Tabel 2.8

Maatschappelijke schade van een gemiste 1-1-2-oproep per hulpdienst
Politie

Ambulance

Brandweer

Maatschappelijke schade
in €, bovenkant
bandbreedte

€ 12.417

€ 579.175

€ 23.971

Maatschappelijke schade
in €, midden bandbreedte

€ 7.450

€ 361.984

€ 14.982

Maatschappelijke schade
in €, onderkant
bandbreedte

€ 2.483

€ 144.794

€ 5.993

Bron:

zie hoofdtekst.

Politie. Hiervoor is gebruikgemaakt van de totale kosten van criminaliteit (in prijzen van 2005, welke
naar 2015 zijn gecorrigeerd) en het aantal door de politie geregistreerde misdrijven in 2015 uit
Criminaliteit en rechtshandhaving 2015. Dit geeft de kosten per misdrijf. Er is een veronderstelling
nodig over hoeveel mensen tegelijkertijd een (‘terechte’) melding doen via 1-1-2 en over hoe vaak
een 1-1-2-oproep een ‘gemiddeld misdrijf’ voorkómt. Dat wil zeggen: hoe vaak zonder een 1-1-2oproep een gemiddeld misdrijf wél plaatsvindt, maar als gevolg van een 1-1-2-oproep en de daaruit
volgende inzet van de politie zo’n misdrijf of de consequenties ervan worden voorkomen (zie
Box 2.1). Voor het aantal tegelijk bellende mensen gaan we zonder verdere informatie hierover uit
van één à twee. Voor de effectiviteit van de politie-inzet gebruiken we de schattingen van algemene
politie-inzet uit Vollaard & Koning (2009) van 0,2 à 0,5. Amerikaans onderzoek concludeert dat de
arrestatie-kans bij oproepen maximaal zeven procent is (Spelman en Brown 1984). Coupe en Blake
(2005) zien op basis van onderzoek in Engeland argumenten voor een hogere arrestatie-kans dan
deze zeven procent. Deze studie hanteert daarom een ondergrens van 10 procent. Dit geeft een
bandbreedte van effectiviteit van 0,5 tot 0,1.
Box 2.1

Leidt een noodoproep tot meer arrestaties?

Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat een noodoproep via een alarmnummer tot meer
arrestaties leidt. Onderzoek in vier grote steden in de VS laat zien dat 29 van de 1000 oproepen tot
arrestaties leiden (Sherman 1998). De reactietijd van de politie heeft volgens dit onderzoek een
beperkte invloed op het aantal arrestatie-kans. De reden hiervoor is dat slachtoffers incidenten niet
onmiddellijk melden: de gemiddelde reactietijd van slachtoffers is ruim 40 minuten. 75 procent van
de serieuze zaken wordt pas na lange tijd gemeld, waardoor een snelle reactie van de politie niet
leidt tot een significante verbetering van de arrestatiekans. Spelman en Brown (1984) concluderen
op basis van uitgebreid onderzoek dat de arrestatiekans maximaal 7 procent kan bedragen als alle
communicatieproblemen worden opgelost.
Empirisch onderzoek van Cihan et al. (2012) toont aan dat een snelle reactie van de politie wel de
kans vergroot dat inbrekers op heterdaad worden betrapt en gearresteerd. Dit onderzoek werd
uitgevoerd in Houston. Onderzoek in Engeland komt tot vergelijkbare resultaten (Coupe en Blake,
2005). Per minuut responstijd neemt de kans op een succesvolle arrestatie bij inbraak met 12
procent toe. Beide studies maken geen onderscheid tussen meldingen met en zonder spoed: 100
procent van de meldingen kwam binnen via het noodnummer of een alarmsysteem. Deze resultaten
suggereren een positieve effectiviteit van de politie-inzet bij inbraken-op-heterdaad vergeleken met
de situatie waarin 1-1-2 onbereikbaar is door een stroomstoring. De totale populatie overtredingen
waarvoor de politie wordt gebeld is uiteraard groter dan inbraken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

AANKIESBAARHEID 1-1-2 ZONDER EXTRA MAATREGELEN

19

Ambulance. Hiervoor is gebruikgemaakt van het aantal spoedeisende ambulance-inzetten in 2015
uit Tabellenboek 2016 Ambulancezorg Nederland en de waardering van een statistisch mensenleven
zoals toegepast in de Maatschappelijke kosten-batenanalyse brandveiligheid in woningen (SEO, 2014) voor
dodelijke slachtoffers en gewonden. De veronderstelling is dat ambulance-inzetten met
spoedeisendheid A1 dodelijke slachtoffers kunnen voorkomen en ambulance-inzetten met
spoedeisendheid A2 gewonden. Ook nu zijn veronderstellingen nodig over hoeveel mensen
tegelijkertijd een (‘terechte’) melding doen via 1-1-2 en over hoe vaak een 1-1-2-oproep dodelijke
slachtoffers (A1) en gewonden (A2) voorkomt. Dat wil zeggen: hoe vaak zonder een 1-1-2-oproep
een dodelijk slachtoffer of gewonde wél valt, maar als gevolg van een 1-1-2-oproep en de daaruit
volgende inzet van de ambulance niet. Voor het aantal tegelijk bellende mensen gaan we zonder
verdere informatie hierover uit van 2 à 4 en voor de effectiviteit van ambulance-inzet van 0,25 à
0,5. Dit geeft een bandbreedte van effectiviteit van 0,25 tot 0,0625.
Brandweer. Hiervoor is gebruikgemaakt van de gemiddelde schade per woningbrand uit de
Maatschappelijke kosten-batenanalyse brandveiligheid in woningen (SEO, 2014) uit scenario 3 over de jaren
2019-2113, dat wil zeggen de componenten materiële schade, dodelijke slachtoffers en gewonden.
Dit is gecorrigeerd voor het feit dat niet iedere brandweerinzet een woningbrand betreft, op basis
van CBS, CBS, Brandweer; hulpverlening, slachtoffers en reddingen 1985-2013. Ook nu zijn
veronderstellingen nodig over hoeveel mensen tegelijkertijd een (‘terechte’) melding doen via 1-12 en over hoe vaak een 1-1-2-oproep dodelijke slachtoffer, gewonden en materiële schade
voorkomt. Voor het aantal tegelijk bellende mensen gaan we zonder verdere informatie hierover
uit van 2 à 4 en voor de effectiviteit van brandweerinzet van 0,25 à 0,5. Dit geeft een bandbreedte
van effectiviteit van 0,25 tot 0,0625.
In het vervolg van dit rapport nemen we steeds de bovenkant van de bandbreedte van vermeden
maatschappelijke schade door 1-1-2-oproepen. Als op basis daarvan een positief saldo van
maatschappelijke baten minus kosten resulteert, wordt onderzocht of dit saldo positief blijft bij de
lagere waarden van de bandbreedtes van vermeden maatschappelijke schade.
Bovenstaande leidt uiteindelijk tot een jaarlijkse maatschappelijke schade door gemiste 1-1-2oproepen als gevolg van stroomstoringen ter hoogte van € 2,8 tot 4,6 miljoen. De uitsplitsing per
hulpdienst en scenario is weergegeven in Tabel 2.9. Een voorbeeldberekening is gegeven in
Box 2.2.
Tabel 2.9

Toekomstscenario Hoog en Laag

Scenario

Schade als gevolg van mislukte oproepen
Politie

Ambulance

Brandweer

Totaal

Laag

€ 111.890

€ 2.609.544

€ 36.001

€ 2.757.435

Hoog

€ 186.484

€ 4.349.240

€ 60.002

€ 4.595.726

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

20

HOOFDSTUK 2

Box 2.2

Voorbeeldberekening maatschappelijke schade als gevolg van mislukte 1-1-2
oproepen.

Stel dat we willen weten wat het aandeel is van de extreme storingen op de totale
maatschappelijke schade als gevolg van mislukte 1-1-2-oproepen. Dan doorlopen we de volgende
x stappen:

1.
2.

3.

4.

5.

6.
7.
8.

Bron:

In tabel 2.4 lezen we de frequentie af van extreme storingen voor de scenario’s Laag en
Hoog. Deze zijn gelijk aan 0,15 en 0,25 storingen per jaar;
Deze vermenigvuldigen we met de duur van de uitval van het mobiele netwerk. Deze staat
in tabel 2.5 en is gelijk aan 0,5. De uitvalduur als gevolg van extreme storingen is dus gelijk
aan 0,075 en 0,125 uur per jaar;
Deze vermenigvuldigen we met het aantal mislukte oproepen per uur in geval van een
extreme storing. Dit getal is af te lezen uit tabel 2.6 en is gelijk aan 102. Het totaal aantal
mislukte oproepen is dus gelijk aan 7,65 en 12,75 oproepen per jaar;
Deze oproepen verdelen we over de hulpdiensten politie, ambulance en brandweer
conform de verdeling in tabel 2.7: 60%-30%-10%. Dan krijgen we dus een verdeling van
4,59-2,295-0,765 voor scenario Laag en een verdeling van 7,65-3,825-1,275 voor scenario
Hoog;
Elk van deze getallen vermenigvuldigen we vervolgens met de relevante kengetallen uit
tabel 2.8, in dit geval de bovenkant van de bandbreedte. Dat wil zeggen € 12.417 voor de
politie, € 579.175 voor de ambulance en € 23.971 voor de brandweer;
De totale schade in scenario Laag is dan gelijk aan:
4,59 * € 12.417 + 2,295 * € 579.175 + 0,765 * € 23.971 = € 1.404.538;
De totale schade in scenario Hoog is dan gelijk aan:
7,65 * € 12.417 + 3,825 * € 579.175 + 1,275 * € 23.971 = € 2.340.897;
Om het aandeel van de extreme storingen in de totale schade te bepalen, delen we ten slotte
de in stap 6 en 7 berekende bedragen door de totale schades, zoals af te lezen uit tabel 2.9.
Voor scenario Laag is dat € 2.757.435 en voor scenario Hoog € 4.595.726. In beide gevallen
geeft dit een aandeel van 50,9 procent.
SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

3

21

Te onderzoeken maatregelen

De selectie van de maatregelen is uitgevoerd op basis van criteria over de uitvoerbaarheid, de beschikbaarheid van
effectonderzoek en gegevens en de verwachte impact op de aankiesbaarheid van 1-1-2. De selectie heeft geleid tot een
mix van te onderzoeken maatregelen die aangrijpen bij zowel de elektriciteitsmarkt als de telecommunicatiebedrijven.

3.1

Het selectieproces

Het proces dat heeft geleid tot de keuze van door te rekenen maatregelen bestond uit de volgende
stappen:
1. Het opstellen van een ‘long list’ van mogelijke maatregelen die voldoen aan de eisen dat:
• ze niet al genomen zijn of al genomen worden;
• ze technisch uitvoerbaar zijn met de huidige stand van de techniek;
• het op zijn minst aannemelijk is dat de maatregel de aankiesbaarheid of bereikbaarheid van
1-1-2 verbetert;
2. Het middels een quickscan beoordelen van de maatregelen op de long list om de meest
kansrijke maatregelen te identificeren voor op de short list. Deze beoordeling bestaat uit:
• het kwalitatief ‘scoren’ van de maatregelen op vier criteria: verwachte effectiviteit op
aankiesbaarheid/bereikbaarheid, verwachte neveneffecten, verwachte kosten en
uitvoerbaarheid;
• het formuleren van een oordeel (kansrijk, minder kansrijk of nader onderzoek vereist) op
basis van deze vier criteria;
3. Het in samenspraak met de begeleidingscommissie en opdrachtgever kiezen van de door te
rekenen maatregelen.

3.2

Van long list naar maatregelkeuze

3.2.1 Opstellen long list
De long list van maatregelen is gebaseerd op een inventarisatie van maatregelen uit de literatuur,
interviews en discussie met de begeleidingscommissie. De maatregelen zijn ingedeeld naar de sector
waarop ze gericht zijn: de elektriciteitssector, de telecomsector en de 1-1-2-dienstverlening.
Daarbinnen is een verdere opdeling mogelijk naar de aard van de maatregel. Binnen de
elektriciteitssector is een relevant onderscheid of de maatregel een stroomstoring beoogt te
voorkomen (preventie) of de gevolgen probeert te beperken (mitigatie). Binnen de telecomsector
kan onderscheid worden gemaakt naar maatregelen die de capaciteit van het telecomnetwerk
vergroten en maatregelen die het gebruik van het telecomnetwerk proberen te verlagen. Binnen de
1-1-2-dienstverlening geldt een vergelijkbaar onderscheid: de capaciteit van de meldkamers kan
vergroot worden, of bellers naar 1-1-2 kan een alternatief geboden worden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

22

HOOFDSTUK 3

Voor elk van de zes subcategorieën (3x2) is één of meer concrete maatregelen mogelijk. Deze
worden hieronder één voor één besproken. Sommige maatregelen zijn gekoppeld aan maatregelen
in een andere subcategorie, andere maatregelen zijn gericht op meerdere sectoren.
Figuur 3.1 vat de hieronder toegelichte maatregelen samen.
Figuur 3.1

Bron:

Typering maatregelen long list

SEO Economisch Onderzoek

Elektriciteitssector – preventie
Preventie van stroomstoringen zorgt voor een verbeterde aankiesbaarheid/bereikbaarheid van 11-2 doordat stroomstoringen die de aankiesbaarheid/bereikbaarheid van 1-1-2 verslechteren
daardoor minder vaak zullen voorkomen. In grote lijnen zijn er twee vormen van preventie
mogelijk.
De eerste is gericht op het voorkomen van stroomstoringen door een robuustere uitvoering van het
netwerk. Hierbij kan gedacht worden aan het redundant uitvoeren van netwerkonderdelen, d.w.z.
dat bij uitval van één enkel onderdeel in het netwerk geen stroomstoring optreedt. Dit kan
betrekking hebben op alle netwerkonderdelen of op een deel van het netwerk, bijvoorbeeld door
het opnemen van uitlopers in de zogenaamde ringstructuur (d.w.z. dat individuele verbindingen
minder kwetsbaar worden omdat ze omzeild kunnen worden via de ‘ring’). Ten opzichte van de
huidige situatie en verwachte toekomstige situatie houdt dit in dat op plekken waar
netwerkonderdelen nog niet redundant zijn of worden uitgevoerd, dit nu wél gebeurt. Naast het
redundant uitvoeren van netwerkonderdelen zou ook de vervanging van onderdelen met een
verhoogd risico op inwendige defecten kunnen worden geïntensiveerd.
De tweede vorm van preventie is gericht op het voorkómen van externe oorzaken van stroomstoringen,
zoals graafwerkzaamheden en botsingen met netwerkinfrastructuur. Dit houdt in dat er bovenop

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TE ONDERZOEKEN MAATREGELEN

23

bestaande maatregelen extra maatregelen worden genomen. Daarbij past de kanttekening dat niet
alle (externe) oorzaken van stroomstoringen volledig kunnen worden voorkomen.
Elektriciteitssector – mitigatie
Mitigatie van de effecten van stroomstoringen door netbeheerders zorgt voor een verbeterde
aankiesbaarheid/bereikbaarheid van 1-1-2 doordat stroomstoringen sneller worden verholpen dan
nu of doordat andere partijen minder last hebben van de stroomstoring dan nu het geval is.
Maatregelen om de gevolgen van stroomstoringen te beperken door de netbeheerders kunnen in
drie richtingen gezocht worden. Netbeheerders kunnen hun processen om stroomstoringen op te
lossen verbeteren. Daarnaast kunnen zij andere partijen, met name de telecomsector, beter en
sneller voorzien van informatie over de storing, zodat deze partijen sneller en gerichter maatregelen
kunnen nemen. Tot slot kunnen netbeheerders burgers die getroffen worden door een
stroomstoring voorzien van informatie over de duur van de storing en concrete
handelingsperspectieven bieden, zoals het opnemen van contact met netbeheerders in plaats van
bellen naar 1-1-2. Dit kan deels tijdens een storing gebeuren (‘warme’ communicatie) en deels
voorafgaand aan een storing (‘koude’ communicatie).
Telecomsector – capaciteit noodstroom vergroten
Een vergroting van de noodstroomcapaciteit van het mobiele netwerk verbetert de aankiesbaarheid
of bereikbaarheid van 1-1-2 doordat tijdens een stroomstoring het mobiele netwerk langer in de
lucht wordt gehouden. Hiervoor is een alternatieve stroombron nodig. Dit kan een vaste bron zijn,
zoals een accu die gekoppeld is aan een ontvangstmast. Het kan ook een mobiele bron zijn, zoals een
noodaggregaat dat op diesel draait. Dit kan in geval van een stroomstoring naar de masten zonder
stroom worden toegereden en ter plekke worden aangesloten.
Bij een vaste stroombron (accu) is de belangrijkste parameter de capaciteit van de bron, die bepaalt
hoe lang deze meegaat tijdens een stroomstoring. Een tweede punt betreft de inrichting van de
koppeling tussen mast en accu. Deze kan variëren van mast tot mast. In sommige gevallen is er één
accu voor alle ondersteunde netwerken (2G/3G/4G), in andere gevallen is elk netwerk uitgerust
met een eigen accu. Ten derde is diefstal van accu’s een veelvoorkomend probleem. Maatregelen
om de vaste stroomvoorziening te verbeteren, kunnen dan ook gericht zijn op het vergroten van
de accucapaciteit, het optimaliseren van de inrichting van de accu-mastkoppeling en het verder
tegengaan van diefstal. Niet alle mastlocaties zijn geschikt voor installatie van (grotere) accu’s.
Dakconstructies zijn bijvoorbeeld niet altijd berekend op extra gewicht.
In het geval van een vaste bron is in de begeleidingscommissie ook gewezen op de mogelijkheid
van koppeling aan lokale energieopslaginstallaties. Gezien de opkomst van decentrale, duurzame
energieopwekking is dit een kansrijke mogelijkheid voor de toekomst, maar op dit moment nog
niet haalbaar. Deze mogelijkheid wordt dan ook niet verder uitgewerkt.
Bij een mobiele noodstroomvoorziening is de capaciteit van de voorziening over het algemeen
geen beperkende factor. In geval van een langdurige storing kan namelijk extra diesel worden
aangevoerd. Verbetering van de mobiele noodstroomvoorziening is dan ook eerder gericht op het
tijdig ter plaatse zijn, bijvoorbeeld als gevolg van een betere informatievoorziening aan de
telecomsector of door een toename van het aantal noodstroomaggregaten en een betere spreiding

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

24

HOOFDSTUK 3

over het land zodat de aanrijtijd beperkt wordt. In noodsituaties kan het extra lastig zijn om mobiele
noodstroomvoorzieningen op de juiste plek te krijgen, omdat straten zijn afgesloten of het verkeer
vastloopt.
Ook de beschikbaarheid van noodstroomvoorzieningen is een aandachtspunt. Op dit moment
worden noodstroomvoorzieningen veelal gehuurd bij bedrijven die geen leveringsgarantie geven.
Dit betekent dat de noodstroomvoorziening bij een grote storing vaak al verhuurd is aan andere
belangstellenden. Dit zou privaatrechtelijk voorkomen kunnen worden (andere contracten voor
noodstroomlevering) of publiekrechtelijk (wettelijke voorrang voor telecomproviders).
Telecomsector – gebruik verlagen
Een andere manier om het mobiele netwerk langer in de lucht te houden en daardoor de
aankiesbaarheid of bereikbaarheid van 1-1-2 te vergroten is om het gebruik van het netwerk door
burgers en bedrijven te verlagen. De tijd dat een accu meegaat, is namelijk afhankelijk van het
gebruik dat ervan wordt gemaakt. Naarmate meer mensen bellen of data versturen en ontvangen,
is de capaciteit van een accu sneller verbruikt.
Het gebruik van het netwerk kan worden verlaagd door middel van awareness-campagnes, waarin
burgers worden geïnformeerd over de noodzaak om spaarzaam om te gaan met de mobiele
telefoon tijdens stroomstoringen. Een andere manier om het gebruik te verminderen is het
preventief uitschakelen van een deel van het netwerk. Wanneer bijvoorbeeld het dataverkeer wordt
uitgeschakeld, kan de vrijkomende capaciteit gebruikt worden om langer mee te bellen.
1-1-2 – capaciteit vergroten
De bereikbaarheid van 1-1-2 kan ook in het geding zijn doordat het aantal bellers op enig moment
groter is dan de meldkamers aankunnen. Dit kan het geval zijn voor de landelijke meldkamer, waar
oproepen aanvankelijk binnenkomen, of voor de regionale meldkamers, waarnaar wordt
doorverbonden. Als alle telefonisten bezet zijn, komt een beller in de wacht te staan. Een dergelijke
wachttijd is voor 1-1-2-oproepen sowieso ongewenst, maar creëert ook het risico dat een beller
ophangt, waardoor contact met de meldkamer helemaal niet tot stand komt. De meldkamer kan in
dergelijke gevallen wel terugbellen, maar dit gebeurt in een situatie van overbelasting vaak pas uren
later. Om dergelijke situaties te voorkomen, kan het aantal telefonisten in een meldkamer vergroot
worden. Hierbij kan ook gebruikgemaakt worden van een ‘flexibele schil’ van telefonisten die
aanwezig zijn op de meldkamer maar ander werk doen tot ze nodig zijn, en van oproepkrachten
die bij piekdrukte naar de meldkamer komen.
Een maatregel waar nu al aan gewerkt wordt, is om regionale meldkamers zo in te richten dat deze
elkaars werk kunnen opvangen. Het aantal regionale meldkamers wordt geleidelijk teruggebracht
van 25 naar 10, maar ook dan geldt dat bij een regionale calamiteit één van de regionale meldkamers
snel overbelast raakt, terwijl de overige het relatief rustig hebben. Wanneer andere regionale
meldkamers in zo’n geval kunnen bijspringen, betekent dit een verveelvoudiging van de capaciteit.
Omdat deze maatregel op dit moment wordt geïmplementeerd, wordt deze niet meegenomen als
mogelijke maatregel op de long list.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TE ONDERZOEKEN MAATREGELEN

25

De technische capaciteit van de meldkamer (d.w.z. het aantal telefoontjes dat het meldsysteem kan
verwerken) is over het algemeen groter dan het aantal telefonisten. Hier is dan ook geen bottleneck
te verwachten.
1-1-2 – alternatieven bieden
Vanuit de 1-1-2-dienstverlening is een andere mogelijke denkrichting om burgers alternatieven te
bieden voor het bellen van 1-1-2, waardoor de meldkamercapaciteit beschikbaar blijft voor burgers
die op dat moment geen alternatief hebben.
Dit kan primair op twee manieren. De eerste is om via ‘koude’ communicatie burgers meer inzicht
te geven in de manier waarop zij het beste kunnen handelen tijdens stroomstoringen:
• het ontmoedigen van onwenselijk 1-1-2-gebruik;
• het bieden van alternatieven voor 1-1-2 in de vorm van andere noodnummers;
• het bieden van meer informatie over hoe 1-1-2 het beste te bereiken (niet snel de verbinding
verbreken, niet meteen nog een keer bellen en dergelijke);
• het vergroten van de zelfredzaamheid van burgers tijdens stroomstoringen, waardoor ze
voorbereid zijn op een aantal veel voorkomende problemen (afwezigheid van licht, verwarming,
communicatiemiddelen etc.)
De tweede richting is om via ‘warme’ communicatie tijdens calamiteiten (waaronder
stroomstoringen) te communiceren met burgers. Via een 1-1-2-app kunnen burgers bijvoorbeeld
op de hoogte worden gehouden van de ontwikkeling van een stroomstoring en de drukte bij 1-12. Hier ligt wel een relatie met het afschakelen van dataverkeer door de telecomsector. Wanneer
hiervoor gekozen wordt, is een app uiteraard geen geschikt communicatiemiddel. Ook moet in het
achterhoofd worden gehouden dat communicatie via een 1-1-2-app alleen mogelijk is zolang het
mobiele netwerk nog functioneert. Ook een burger die 1-1-2 belt en in de wachtrij belandt, kan
van uitgebreidere informatie worden voorzien m.b.t. de verwachte wachttijd, mogelijke
alternatieven voor 1-1-2 en advies over hoe te handelen bij een lange wachttijd.

3.2.2 Quick scan: van long list naar short list
Om te komen tot de short list zijn bovengenoemde maatregelen kwalitatief gescoord op de
volgende vier criteria:
1. Verwachte effectiviteit op aankiesbaarheid/bereikbaarheid:
a. Effectiviteit aannemelijk, maar weinig tot geen harde informatie over de omvang:
‘Omvang effecten onbekend’;
b. Verwachte kleine effecten;
c. Verwachte grote effecten;
2. Verwachte neveneffecten:
a. Geen (grote) verwachte neveneffecten;
b. Verwachte positieve neveneffecten;
c. Verwachte negatieve neveneffecten;
3. Verwachte kosten:
a. Weinig tot geen harde informatie.
b. Kosten naar verwachting relatief laag.
c. Kosten naar verwachting relatief hoog.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

HOOFDSTUK 3

4.

Uitvoerbaarheid:
a. Op kortere termijn waarschijnlijk niet uitvoerbaar;
b. Op kortere termijn waarschijnlijk wel uitvoerbaar;
c. Uitvoerbaarheid op kortere termijn op basis van de huidige informatie
onduidelijk.
Tabel 3.1 vat de scores op de vier criteria van de maatregelen samen. De scores zijn gebaseerd op
direct beschikbare resultaten uit de literatuur, interviews en discussies met de
begeleidingscommissie. Een uitgebreidere toelichting per maatregel is opgenomen in Bijlage B.
Tabel 3.1

Scores van maatregelen op de vier criteria
Effectiviteit

Neveneffecten

Kosten

Uitvoerbaarheid

Klein /
Groot /
Omvang onbekend

Positief /
Negatief /
Geen

Laag /
Hoog /
Onbekend

Goed /
Slecht /
Onbekend

Positief

Hoog

Goed, m.u.v.
intensivering
vervanging:
onbekend

Volledige netwerk
of delen redundant:
groot
Intensivering
vervanging:
omvang onbekend

S1

Investeringen
infrastructuur

S2

Externe oorzaken

Omvang onbekend

Positief

Onbekend

Slecht

S3

Oplossen storingen

Omvang onbekend

Positief

Onbekend

Onbekend

S4

Informeren telecom

Omvang onbekend

Geen

Laag

In beginsel goed

T1

Investeringen accu’s

Groot

Negatief

Hoog

Onbekend

T2

Voorkomen diefstal
accu’s

Klein

Positief

Laag

Goed

T3

Mobiele noodstroom

Groot

Geen

Hoog

Goed

T4

Voorrang inhuur
noodstroom

Klein

Negatief

Laag

Slecht

T5

Downgraden
netwerk

Omvang onbekend

Positief

Wisselend

Goed

S5/
T6/
H1

Awarenesscampagnes

Groot

Positief

Laag

Goed

H2

Begeleiden burgers
in wachtstand

Omvang onbekend

Geen

Laag

Goed

H3

1-1-2-app

Omvang onbekend

Geen

Laag

Goed

H4

Piekcapaciteit
meldkamers

Klein

Geen

Laag

Goed

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

Op basis van de scores op de bovenstaande vier criteria is een voorlopig oordeel over de
kansrijkheid van de maatregelen geformuleerd:
• maatregel is kansrijk vanwege de mogelijkheid op een positief saldo van baten minus kosten en
de uitvoerbaarheid; of
• maatregel is minder kansrijk vanwege een lagere mogelijkheid op een positief saldo van baten
minus kosten (vanwege lage baten en/of hoge kosten) en/of vanwege verminderde
uitvoerbaarheid; of
• de maatregel is vanwege missende informatie op het moment van schrijven niet zomaar in te
delen in kansrijk of niet kansrijk: nader te onderzoeken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TE ONDERZOEKEN MAATREGELEN

27

Daarnaast is aangegeven waar sprake is van “no regret”-maatregelen. Dit zijn maatregelen die naar
verwachting lage kosten hebben en geen risico op negatieve effecten.
Tabel 3.2 geeft de tussentijdse oordelen met een compacte toelichting daarop.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

HOOFDSTUK 3

Tabel 3.2

Beoordeling maatregelen long list
Oordeel

Toelichting

Kansrijk /
Minder kansrijk /
Nader onderzoek vereist

S1

S2

Investeringen
infrastructuur

Volledig redundante uitvoering
Volledig redundant uitvoering netwerk: te duur
netwerk: niet kansrijk
t.o.v. baten
Specifieke investeringen
Specifieke investeringen redundantie en
redundantie: vereist nader
intensivering vervanging vereisen meer onderzoek
onderzoek
naar de voorwaarden waaronder dit kansrijke
Intensivering vervanging:
maatregelen kunnen zijn
vereist nader onderzoek

Externe oorzaken

Niet kansrijk

Maatregel zou op (kosten)effectiviteit onderzocht
kunnen worden, maar is waarschijnlijk minder
goed uitvoerbaar omdat net het traject van de Wet
van 11 april 2018 tot wijziging van de Wet
informatie-uitwisseling ondergrondse netten is
doorlopen

S3

Oplossen storingen

Niet kansrijk

Er zijn te weinig concrete aanwijzingen dat het
oplossen van storingen dusdanig sneller zou
kunnen dat de aankiesbaarheid van 1-1-2
daardoor zou verbeteren

S4

Informeren telecom

Nader onderzoek vereist

Nader te onderzoeken hoe groot het uiteindelijke
effect op aankiesbaarheid 1-1-2 is. No regret
maatregel: lage kosten, geen negatieve
neveneffecten

T1

Investeringen accu’s

Kansrijk

De potentieel zeer grote effectiviteit maakt deze
maatregel kansrijk, ondanks de verwachte hoge
kosten en eventuele neveneffecten

T2

Voorkomen diefstal
accu’s

Kansrijk

De effectiviteit is naar verwachting klein, maar de
lage kosten, positieve neveneffecten en goede
uitvoerbaarheid maken dit een kansrijke
maatregel. Tevens no regret maatregel

T3

Mobiele noodstroom

Kansrijk

De grote effectiviteit en goede uitvoerbaarheid
maken dit tot een kansrijke maatregel, hoewel de
kosten naar verwachting hoog zijn

T4

Voorrang inhuur
noodstroom

Minder kansrijk

De lage effectiviteit in combinatie met een slechte
uitvoerbaarheid maken deze maatregel minder
kansrijk

T5

Downgraden
netwerk

Nader onderzoek vereist

De effecten van het downgraden van het netwerk
zijn complex en vereisen nader onderzoek om te
bepalen hoe kansrijk de maatregel is

S5/
T6/
H1

Awarenesscampagnes

Kansrijk

De goede uitvoerbaarheid, potentieel grote
effectiviteit, lage kosten en positieve
neveneffecten maken deze maatregel kansrijk

H2

Begeleiden burgers
in wachtstand

Kansrijk

De effectiviteit is naar verwachting klein, maar de
lage kosten en goede uitvoerbaarheid maken dit
tot een kansrijke maatregel. Tevens no regret

H3

1-1-2-app

Nader onderzoek vereist

De manier waarop een 1-1-2-app ingezet kan
worden en welke effecten dit met zich meebrengt
zijn nog moeilijk te overzien. Nader onderzoek is
vereist om te bepalen of deze maatregel kansrijk is

H4

Piekcapaciteit
meldkamers

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

Minder kansrijk

De effectiviteit is naar verwachting erg klein,
omdat hier vrijwel geen bottlenecks optreden.
Daarom is de maatregel minder kansrijk

TE ONDERZOEKEN MAATREGELEN

29

3.2.3 De gekozen maatregelen
Op basis van de quickscan is in samenspraak met de begeleidingscommissie gekozen voor het
doorrekenen van de volgende maatregelen.
Elektriciteitsmarkt
Het volledig redundant maken van het elektriciteitsnetwerk van TenneT blijkt niet haalbaar,
vanwege de ontwikkeling in de regelgeving voor de enkelvoudige storingsreserve. Naar aanleiding
van een eerdere discussie over de (n-1)-norm lopen er diverse projecten voor aanpassing van het
hoogspanningsnet. De gekozen maatregelen bestaan daarom uit gerichte investeringen in het
hoogspanningsnetwerk waarvoor nog geen projecten zijn gepland en waarvan de verwachting is
dat ze impact hebben op de aankiesbaarheid van 1-1-2:
• Het n-1 redundant maken van railsystemen in stations met een maximale belasting < 100 MW.
Een storing in deze systemen leidt tot uitval van het station;
• Het vermazen van uitlopers met een maximale belasting < 100 MW. Een kenmerk van uitlopers
is dat per mast meerdere circuits lopen. Bij mastfalen (omvallen of een vergelijkbaar incident)
is de stroomvoorziening naar het gebied achter de uitloper onderbroken. Reparatie kost
doorgaans veel tijd.
Telecommarkt
Op de telecommarkt is voor twee typen maatregelen gekozen: investeringen in accu’s en
investeringen in voorzieningen voor mobiele noodstroom.
Accu’s
De hoofdmaatregel heeft betrekking op het generiek investeren in accu’s bij alle masten/faciliteiten.
Als variant hierop wordt gekeken naar het tegengaan van diefstal van accu’s.
Mobiele noodstroom
De hoofdmaatregel betreft het investeren in mobiele noodstroomvoorzieningen. Daarbij wordt de
voorrang op de inhuur van noodstroom onderzocht als variant.

3.2.4 De overige maatregelen
De overige maatregelen zijn niet doorgerekend. Dit betekent echter niet dat het niet waardevol zou
zijn om de maatregelen nader te onderzoeken. Ook betekent het niet dat de maatregelen niet zinvol
zijn. Binnen het kader van dit onderzoek was een beperking van het aantal maatregelen echter
noodzakelijk.
Elektriciteitsmarkt
Het versneld vervangen van risico-onderdelen door netbeheerders is niet doorgerekend. Hiervoor zou meer
informatie beschikbaar moeten komen over wat netbeheerders méér kunnen doen aan onderzoek
en vervangingen dan ze nu al doen, en wat de kosten en effecten daarvan zijn.
Het voorkomen van externe oorzaken van stroomstoringen is niet doorgerekend omdat
graafwerkzaamheden niet de belangrijkste oorzaak lijken te zijn van met name langdurige
stroomstoringen en omdat de overige externe oorzaken te diffuus zijn voor specifieke maatregelen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

HOOFDSTUK 3

Het sneller oplossen van storingen is niet doorgerekend. Het is onduidelijk in hoeverre hier een kans ligt
en er zou meer informatie beschikbaar moeten komen over wat netbeheerders meer of anders
zouden kunnen doen dan in hun huidige processen.
Het beter informeren van telecompartijen bij storingen is niet doorgerekend. Er is wél verondersteld dat
deze maatregel wordt uitgevoerd en daarmee is rekening gehouden in het nulalternatief.
Telecommarkt
Het aanwijzen van regionale operators die investeren in accu’s is niet doorgerekend omdat het risico bestaat
dat deze maatregel wegens een marktverstorende werking niet uitgevoerd kan worden.
De maatregel downgraden netwerk is niet doorgerekend vanwege de haken en ogen aan deze
maatregel, met name de negatieve neveneffecten vanwege de keuze tussen belverkeer en
dataverkeer.
Meldkamer
Awareness campagnes / het bieden van handelingsperspectief, het begeleiden van burgers en een 1-1-2 app zijn
niet doorgerekend. Reden is dat meer onderzoek is vereist t.a.v. de specifieke vormgeving van deze
maatregelen om te kunnen concluderen wat de effectiviteit is. Bij de app speelt ook dat een
dataverbinding nodig is. Het vergroten van de piekcapaciteit van meldkamers is niet doorgerekend vanwege
een verwachte beperkte effectiviteit.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

4

31

Kosten en baten van maatregelen

Dit hoofdstuk bespreekt de maatregelen voor verbetering van de aankiesbaarheid van 1-1-2. De wenselijkheid van
normstelling wordt onderzocht aan de hand van de kosten en baten van de betreffende maatregelen.

4.1

N-1 Hoogspanningsnet

Kosten
Het hoogspanningsnet is ontworpen om te voldoen aan de wettelijke eis van redundantie: bij uitval
van één element, moet de leveringszekerheid gewaarborgd zijn (n-1, of enkelvoudige
storingsreserve). De beheerder van het hoogspanningsnet is continu bezig met het waarborgen van
de wettelijke n-1 eisen en voert waar nodig investeringen uit om ook in de toekomst aan de eisen
te kunnen voldoen. Dit rapport onderzoekt twee investeringen in redundantie van specifieke
onderdelen van het hoogspanningsnet aanvullend op de wettelijke eis: (1) het aanbrengen van
railbeveiliging 7 in kleine stations en het vermazen 8 van enkele kleine uitlopers met een maximale
belasting groter dan 50 MW. Dit betreft uitlopers waar een deel van het tracé loopt via een
bovengrondse lijn waar beide circuits op dezelfde mast hangen. Deze twee investeringen worden
hier gescheiden behandeld.
De investering in railbeveiliging in hoogspanningsstations kost gemiddeld € 900 duizend per station
als de aanpassing plaatsvindt op een natuurlijk vervangingsmoment. De kosten zijn € 1,7 miljoen
per station als de aanpassing geforceerd plaatsvindt. 9 Dit hoofdstuk rekent met de ondergrens van
deze schatting. Er zijn geen extra jaarlijkse onderhoudskosten. De totale investering bedraagt voor
218 stations minimaal € 196 miljoen.
De investering in de uitlopers houdt in het aanbrengen van een extra circuit via een apart tracé (een
kabel of een lijn). 10 Hierdoor blijft het onderliggende net in het betreffende gebied aangesloten bij
mastfalen in de uitloper. SEO heeft 7 uitlopers geïdentificeerd waarvoor nog geen projecten zijn
gepland. Dit zijn kleinere verbindingen met een maximale belasting groter dan 50 MW. Tabel 4.1
laat zien dat de kosten van het oplossen van deze zeven uitlopers in totaal € 88,7 miljoen. Dit
brengt extra jaarlijkse onderhoudskosten met zich mee die circa € 900 duizend per jaar bedragen,
1 procent van de investering (SEO 2009).
De hier vermelde kosten zijn gebaseerd op studies uit eerdere jaren. Uit reeds uitgevoerde projecten
blijkt dat de kosten thans 60 à 70 procent hoger liggen dat ingeschat in de genoemde studies. Dit
rapport gebruikt in de gevoeligheidsanalyse de kostenstijging van 60 à 70 procent.

7
8

9
10

Dit betreft de beveiliging van railsystemen: dit zijn de knooppunten op een station waarmee alle
verbindingen, transformatoren en aansluitingen verbonden zijn.
Een vermaasd net houdt in dat knooppunten in een elektriciteitsnet via verschillende circuits en
verbindingen gevoed worden. Uitval van één of beide circuits leidt dan niet direct tot uitval van de
stroomvoorziening (of deze kan via de alternatieve route sneller hersteld worden).
Zie: ACM (2013), p. 61.
Afhankelijk van de situatie van de uitloper, kunnen andere oplossingen worden overwogen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

HOOFDSTUK 4

Tabel 4.1

Het vermazen van 7 uitlopers vraagt een investering van € 88 miljoen

Uitloper*

Maximale belasting (MW)

Lengte (in km)**

1.

91

8,8

7,4

2.

63

14,9

26,3

3

57

4,4

13,1

4.

68

7,7

12,0***

5.

71

2,8

4,3***

6.

146

23,4

14,7

7.

122

7,0

10,9***

Totaal
Bron:
*
**
***

Kosten (in € mln.)

88,7
SEO (2009) en eigen berekening SEO Economisch Onderzoek
Op verzoek van de netbeheerder worden de uitlopers aangeduid met nummers
De lengte betreft alleen het gedeelte van de verbindingen waar de beide circuits in dezelfde mast hangen.
Berekening SEO gebaseerd op gemiddelde kosten per kilometer van de projecten waarvoor een
kostenschatting bekend is: € 1,55 miljoen per kilometer. Dit gemiddelde is vermenigvuldigd met de lengte
van de lijn waar de circuits in één mast hangen.

Effectiviteit
De effectiviteit van de investeringen in het hoogspanningsnet hangt af van de impact op de
leveringszekerheid. ACM (2013) berekent dat er gemiddeld elk jaar een probleem plaatsvindt met
een railsysteem in een station < 100 MW. Dit veroorzaakt voor het betreffende netvlak een storing
die enkele uren kan duren waardoor de stroom uitvalt in een gebied met circa 75 duizend
aansluitingen.
De impact van de railbeveiliging op de leveringszekerheid houdt in dat er gemiddeld per jaar één
storing minder plaatsvindt (ACM 2013). De storingsregistratie 2008-2017 laat zien dat storingen in
het railsysteem in de categorieën “Middelgroot” (10 tot 70 duizend getroffenen) en “Groot &
Kort” (70 tot 150 duizend getroffenen) vallen (zie Tabel 2.3). We verdelen het effect over deze
twee categorieën waardoor de kans op een storing voor beide met een half procent daalt (Tabel
4.2). 11
Tabel 4.2

Impact N-1 railbeveiliging

Scenario

# Stroomstoringen per jaar
Klein & Lang

Middelgroot

Groot & Kort

Extreem

Laag

0,45

2,625

0,375

0,15

Hoog

0,75

4,375

0,625

0,25

Noot:

De rode getallen zijn gewijzigd

Een storing in een uitloper leidt meestal tot een onderbreking van de stroomvoorziening met een
(zeer) lange duur. Vermazing van de uitlopers heeft daarom gevolgen voor de categorieën “Klein
& Lang” (4-15 uur) en “Middelgroot” (twee tot vier uur) in Tabel 2.3. SEO heeft geïnventariseerd
welke storingen in de top 100 van 2008-2017 hebben plaatsgevonden in uitlopers van het
hoogspanningsnet. Dit waren er 11. 5 storingen in de uitlopers passen in de categorie “Klein &
Lang”, 6 in de categorie “Middelgroot”. Vermazing van deze uitlopers kan dus de kans op een
11

Zo was de kans 3 op een storing per jaar in de categorie Middelgroot in scenario Laag. Dit wordt 3-0,5 =
2,5 in Tabel 4.2. De kans op een storing Groot & Kort in scenario Laag was 0,75. Dit wordt als gevolg van
de maatregel 0,75-0,5 = 0,25.We veronderstellen dat het effect van de maatregel procentueel gelijk is voor
de scenario’s Laag en Hoog.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN EN BATEN VAN MAATREGELEN

33

stroomstoring met gemiddeld circa 10 procent verkleinen oftewel 0,1. Dit leidt tot neerwaartse
aanpassing van de storingskansen in de scenario’s “Klein & Lang” en “Middelgroot” met elk 0,05
(Tabel 4.3). 12
Tabel 4.3

Impact vermazing uitlopers

Scenario

# Stroomstoringen per jaar
Klein & Lang

Middelgroot

Groot & Kort

Extreem

Laag

0,4125

2,9625

0,75

0,15

Hoog

0,6875

4,9375

1,25

0,25

Noot:

De rode getallen zijn gewijzigd

Neveneffecten
Voor beide type investeringen treedt als neveneffect op dat de leveringszekerheid van elektriciteit
verbetert. De indicator voor de leveringszekerheid is de value of lost load, VOLL (schade per nietgeleverde eenheid stroom). De VOLL kan in een bedrag per uur worden uitgedrukt of in een
bedrag per kWh. Voor de waardering van de VOLL bestaan diverse grondslagen zoals de
productiefunctiebenadering, de preventieve uitgavenmethode en de conjunct meetmethode. 13 Elke
methode kent voor- en nadelen. In de MKBA Netuitlopers hanteert SEO de
productiefunctiebenadering voor de waardering van de verbetering van de leveringszekerheid als
uitlopers worden vermaasd. Deze methode berekent de waarde van het verlies aan productie als
gevolg van de storing. Dit verlies aan product verschilt per sector en per regio. SEO (2009, p. 32)
hanteert de volgende kengetallen voor de VOLL (€/kWh) per sector: 14
• Industrie: € 2 15
• Bouw en overheid: € 33
• Diensten: € 8
• Huishoudens: € 16,4
• Gemiddeld per kWh: € 8,6 16
Deze schadekosten bestaan uit de toegevoegde waarde die gemaakt zou zijn in de periode dat er
geen stroom is. Bij huishoudens is met de loonkostenmethode gewerkt. De stroomstoring zal tot
gevolg hebben dat huishoudens hun vrije tijd anders moeten gaan invullen wat een verlies van nut
betekent. De verloren vrije tijd is gewaardeerd tegen het netto uurloon. Voor Nederland als geheel
bedraagt de VOLL € 8,6/kWh voor een gemiddelde storing. Dit is een schade van € 97,1 miljoen
(in euro’s van 2009) voor een storing met een duur van een uur. Doordat de productiviteit van

12

13
14

15
16

Zo was de kans 0,45 op een storing “Klein & Lang” in scenario Laag. Dit wordt als gevolg van de maatregel
0,45-0,05=0,4. De kans op een storing “Middelgroot” in scenario Laag was 3. Dit wordt als gevolg van de
maatregel 3-0,05 = 2,95. We veronderstellen dat het effect gelijk is voor de scenario’s Laag en Hoog.
Deze en andere waarderingsmethoden worden uitvoerig besproken in SEO (2010).
Bij extreme storingen kan uitval plaatsvinden van vitale infrastructuren die afhankelijk zijn van de
stroomvoorziening. De impact van deze afhankelijkheid is niet bekend. Bij een langdurige stroomstoring
kan bijvoorbeeld maatschappelijke ontwrichting een rol gaan spelen waardoor de openbare orde en
veiligheid niet langer gewaarborgd zijn. Dit zijn maatschappelijke kosten die geen rol spelen bij de
gemiddelde stroomstoringen die centraal staan in deze studie. Storingen met extreme duur en impact met
potentiële gevolgen voor meerdere vitale infrastructuren hebben zich in Nederland de afgelopen decennia
niet voorgedaan.
Deze schade is relatief laag, omdat de industrie relatief veel elektriciteit gebruikt ten opzichte van de
toegevoegde waarde.
De schade voor Nederland als geheel is afhankelijk van het moment van de storing, zie verder SEO (2009),
p. 27. De genoemde VOLL voor Nederland is berekend voor een gemiddelde storing.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

34

HOOFDSTUK 4

bedrijven jaarlijks groeit, neemt ook het schadebedrag jaarlijks toe met 1,95 procent (SEO 2009, p.
43). In euro’s van 2018 is de VOLL met andere woorden € 115,5 miljoen per uur voor Nederland.
De gemiddelde duur van storingen als gevolg van problemen met railsystemen is 16 seconden per
jaar. In 2019 is de VOLL met andere woorden (16/3600)*(101,95%)*115,5 = € 523.340. Deze
VOLL stijgt jaarlijks met 1,95 procent.
De uitlopers hebben vooral een regionaal effect. De kansen op mastfalen zijn minimaal 2,8*10-5
per jaar en maximaal 8,5*10-5 per jaar. Een hoogspanningsverbinding heeft gemiddeld om de 300
meter een mast. Via de lengte van de uitloper is het aantal masten te berekenen en daarmee de kans
op storing als gevolg van mastfalen in de betreffende uitloper (Tabel 4.4). Per uitloper is gerekend
met een gemiddelde storingsduur van 256 minuten als mastfalen optreedt (SEO 2009, p. 48). Dit
levert het verwachte aantal onderbrekingsminuten per aansluiting in de gebieden achter de
uitlopers. 17
SEO (2009) heeft de VOLL berekend voor storingen in twee uitlopers: Haaksbergen en de
Bommelerwaard. Voor Haaksbergen was de VOLL € 300 duizend per uur, voor de
Bommelerwaard € 1,1 miljoen per uur. Voor deze waardes is in detail gekeken naar de aantallen
bedrijven en huishoudens in de betreffende gebieden. De gemiddelde VOLL per tijdseenheid per
MW (maximale belasting van de verbinding) in deze twee gebieden is gebruikt als kengetal om de
VOLL te berekenen voor de schade bij storingen in de 7 uitlopers voor de investeringen in dit
rapport. 18
Optelling voor alle aansluitingen levert de VOLL (Tabel 4.4). Ook deze VOLL neemt jaarlijks met
1,95 procent toe als gevolg van productiviteitsstijging. In het vervolg werken we met de hoge
schatting van de VOLL.
Tabel 4.4
Uitloper

Het verlies van welvaart in uitlopers als gevolg van stroomstoringen bedraagt jaarlijks
€ 34 duizend tot € 100 duizend
Lengte
(km)

# masten

Faalkans
Laag

Faalkans
Hoog

VOLL Laag
(in mln.)

VOLL Hoog
(in mln.)

1.

8,8

29

8,21E-04

2,49E-03

€ 0,004

€ 0,01

2.

14,9

50

1,39E-03

4,22E-03

€ 0,005

€ 0,02

3.

4,4

15

4,11E-04

1,25E-03

€ 0,001

€ 0,00

4.

7,7

26

7,19E-04

2,18E-03

€ 0,003

€ 0,01

5.

2,8

9

2,61E-04

7,93E-04

€ 0,001

€ 0,00

6.

23,4

78

2,18E-03

6,63E-03

€ 0,019

€ 0,06

7.

7,0

23

6,53E-04

1,98E-03

€ 0,005

€ 0,01

€ 0,039

€ 0,12

Totaal
Bron:

SEO Economisch Onderzoek

17

De gebruikte formule is: onderbrekingsminuten = aantal masten x faalkans per mast (hoog of laag) x duur
uitval bij een storing
De gebruikte formule is: VOLL_uitloper (€) = onderbrekingsminuten x maximale belasting x VOLL (in
(€/minuut)/MW).

18

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN EN BATEN VAN MAATREGELEN

35

Conclusie: baten in relatie tot kosten
De kosten-batenanalyse veronderstelt dat de investeringen direct plaatsvinden. 19 De effecten zijn
vervolgens berekend voor een periode van 100 jaar en verdisconteerd met een discontovoet van 3
procent. 20 Dit levert de contante waarde op van de kosten en baten van de maatregelen. Deze
analyse is uitgevoerd voor beide scenario’s Hoog en Laag voor de stroomstoringen. Tabel 4.5 en
Tabel 4.6 bevatten de resultaten. Voor beide maatregelen is de verhouding tussen baten en kosten
negatief. Eerdere kosten-batenanalyses van deze investeringen in de (n-1) norm kwamen ook tot
een negatief baten-kostensaldo (SEO 2009 en ACM 2013).
Bij de resultaten moet vermeld worden dat de berekening van het baten-kostensaldo is uitgevoerd
met de meest gunstige waarden van de gebruikte parameters:
• De kosten zijn gebaseerd op ACM (2013). Uit reeds uitgevoerde projecten blijkt dat de kosten
thans 60 à 70 procent hoger liggen dat ingeschat in de genoemde studie;
• Voor de investering in railbeveiliging van hoogspanningsstations is uitgegaan van de kosten van
vervanging op een natuurlijk moment. Bij vervanging op een geforceerd moment zijn de kosten
bijna het dubbele;
• Voor de berekening van de baten is voor de kans op mastfalen gerekend met de bovenkant van
de bandbreedte. Dit levert relatief hogere baten op voor het neveneffect op de
leveringszekerheid. Ook is gerekend met de maximale belasting waardoor de VOLL en dus de
maatschappelijke baat van de maatregel hoger uitvalt. De gemiddelde belasting is lager;
• De baten van de betere bereikbaarheid van 1-1-2 zijn maximaal ingeschat door uit te gaan van
de bovenwaarde van de effectiviteit van het optreden van de hulpdiensten.
De gevoeligheidsanalyse in Bijlage A onderzoekt de impact van minder gunstige parameters op het
saldo van baten en kosten van de maatregelen. Ook kijkt de gevoeligheidsanalyse naar een meer
extreem stroomscenario waarin de kans op een stroomstoring groter is dan in de scenario’s Laag
en Hoog.
Tabel 4.5

Investeringen in railbeveiliging hebben een negatief baten-kostensaldo

Maatregel A: Aanbrengen railbeveiliging (in € mln)

Laag

Hoog

investeringen

€ 190,5

€ 190,5

jaarlijkse kosten

€0

€0

totaal verdisconteerde kosten

€ 190,5

€ 190,5

Verdisconteerde baten 1-1-2:

€ 7,3

€ 12,2

Neveneffecten in verdisconteerde euro's:

€ 32,0

€ 32,0

Netto: baten minus kosten

-€ 151,2

-€ 146,3

Verdisconteerde kosten:

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

19

Dit is een veronderstelling. In de praktijk zal de netbeheerder de aanpassing van de stations gefaseerd
uitvoeren. Een meer gefaseerde uitvoering van de maatregel verandert de conclusie van de kostenbatenanalyse niet.
De periode van 100 jaar is een vereiste in de Algemene Leidraad voor MKBA’s. De gevoeligheidsanalyse
in Bijlage A beperkt deze periode tot 25 jaar zodat de noodzaak tot herinvestering geen rol speelt in de
beoordeling van de maatregel.

20

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

36

HOOFDSTUK 4

Tabel 4.6

Vermazing van uitlopers resulteert in een negatief baten-kostensaldo

Maatregel B Uitlopers Hoge faalkans (in € mln)

Laag

Hoog

investeringen

€ 86,1

€ 86,1

jaarlijkse kosten

€ 28,0

€ 28,0

totaal verdisconteerde kosten

€ 114,1

€ 114,1

Verdisconteerde baten 1-1-2:

€ 0,6

€ 1,0

Neveneffecten in verdisconteerde euro's:

€ 7,5

€ 7,5

Netto: baten minus kosten

-€ 106,0

-€ 105,6

Verdisconteerde kosten:

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

4.2

Plaatsen accu’s

De maatregel om accu’s te plaatsen bij elke daarvoor geschikte mast is doorgerekend in vier
verschillende varianten. De gebruiksduur van de accu is gezet op een half uur, één uur, twee uur
en vier uur. De kosten en baten van elk van deze vier varianten worden hieronder behandeld.
Kosten
De kosten van het plaatsen van accu’s zijn geschat op basis van vertrouwelijke gegevens verstrekt
door de telecomoperators. De kosten zijn op te delen in eenmalige investeringskosten om de locatie
te verbouwen, de kast te vergroten en de installatie te plaatsen. Daarnaast worden er jaarlijkse
kosten gemaakt voor onderhoud en vervanging van accu’s. Deze kosten zijn weergegeven in Tabel
4.7.
Tabel 4.7

Kosten voor het plaatsen van accu’s.
0,5 uur

1 uur

2 uur

4 uur

Eenmalige kosten (€)

4,5 mln.

5,7 mln.

113,4 mln.

162,8 mln.

Jaarlijkse kosten (€)

0,8 mln.

0,9 mln.

2,3 mln.

3 mln.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door de telecomoperators.

Effectiviteit
De baten van het plaatsen van accu’s bestaan uit een langere beschikbaarheid van het mobiele
netwerk en daarmee een kleiner aantal 1-1-2-oproepen dat mislukt. Op basis van de kengetallen uit
hoofdstuk 2 is geschat hoe groot deze baten zijn. Dit is weergegeven in Tabel 4.8. Hierbij valt
onmiddellijk op dat de baten voor de eerste drie varianten op nul zijn gezet. Dit heeft te maken
met het feit dat er bij een deel van de bestaande masten al accucapaciteit aanwezig is. Wanneer deze
capaciteit in het nulalternatief al voldoende is om het mobiele netwerk voor een bepaalde periode
in de lucht te houden, brengt het toevoegen van extra capaciteit wel kosten, maar geen baten met
zich mee.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN EN BATEN VAN MAATREGELEN

Tabel 4.8

37

Baten van het plaatsen van accu’s.
0,5 uur

1 uur

2 uur

4 uur

Jaarlijkse baten
scenario Laag (euro)

nihil

nihil

nihil

2,2 mln.

Jaarlijkse baten
scenario Hoog (euro)

nihil

nihil

nihil

3,6 mln.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door de telecomoperators.

Neveneffecten
Het plaatsen van additionele accucapaciteit brengt twee belangrijke neveneffecten met zich mee.
Ten eerste zijn er additionele baten voor gebruikers van mobiele netwerken, omdat deze het
netwerk nu ook langer kunnen blijven gebruiken voor oproepen naar andere nummers dan 1-1-2.
Ten tweede is er een negatief effect verbonden aan het verplicht stellen van accucapaciteit, omdat
dit de mogelijkheden beperkt voor telecomoperators om te concurreren op het gebied van
betrouwbaarheid. In het verlengde hiervan verliest de klant keuzevrijheid bij het kiezen van een
optimaal betrouwbaarheidsniveau.
Beide neveneffecten zijn binnen de scope van het onderzoek niet te kwantificeren, maar zijn van
belang om mee te nemen bij het evalueren van deze maatregel.
Conclusie: baten in relatie tot kosten
Op grond van bovenstaande kan geconcludeerd worden dat het opleggen van een norm aan
telecomoperators voor een beschikbaarheid van het netwerk van twee uur of korter niet zinvol is.
Pas als de norm substantieel hoger wordt gesteld, bijvoorbeeld op vier uur, zijn de baten zodanig
dat er mogelijk sprake is van een positieve kosten-batenverhouding. De structuur van de kosten (een
grote eenmalige investering met lagere jaarlijkse kosten) in combinatie met de structuur van de
baten (hoge jaarlijkse opbrengsten) betekent dat de kosten-batenverhouding steeds positiever
wordt naarmate de tijdshorizon van de doorrekening toeneemt. In zo’n geval is het nuttig om naar
het break-even moment te kijken: het jaar waarin de cumulatieve baten de cumulatieve kosten voor
het eerst overstijgen. Zowel in scenario Hoog als in scenario Laag is er geen break-evenpunt voor
het jaar 2100.
Op basis van deze resultaten kan worden geconcludeerd dat het maatschappelijk niet wenselijk is
om accu’s met een capaciteit van vier uur te plaatsen. Zelfs op basis van de meest gunstige
veronderstellingen verdient deze maatregel zichzelf niet terug binnen de levensduur van de
investering. Het enige voorbehoud dat hierbij nog gemaakt kan worden, is dat de baten van een
langere beschikbaarheid van het mobiele netwerk voor andere doeleinden dan het bellen van 1-12 in deze berekening niet zijn meegenomen.

4.3

Tegengaan uitval als gevolg van accudiefstal

Kosten
De kosten van het tegengaan van de gevolgen van accudiefstal liggen op twee gebieden.
Telecomoperators maken extra kosten voor het vervangen van accu’s en de politie maakt extra
kosten voor de opsporing van accudieven.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

38

HOOFDSTUK 4

Telecomoperators schatten dat jaarlijks vijf procent van het totaal aantal geïnstalleerde accu’s wordt
gestolen. Op dit moment worden gestolen accu’s vaak pas vervangen wanneer er een reguliere
onderhoudsbeurt gepland staat. Wanneer deze accu’s direct worden vervangen en wordt
aangenomen dat het aantal diefstallen gelijk blijft, betekent dit voor de telecomoperators tezamen
een extra kostenpost van € 0,6-0,8 miljoen per jaar. Wanneer het aantal accu’s en de capaciteit per
accu worden vergroot, bijvoorbeeld als gevolg van de maatregel onderzocht in paragraaf 4.2, nemen
de vervangingskosten toe. Deze kunnen dan oplopen tot enkele miljoenen euro’s per jaar.
Wanneer accu’s direct zouden worden vervangen terwijl er niet of nauwelijks opsporing plaatsvindt,
kan dit zorgen voor een exponentiële toename van diefstal. Om het aantal diefstallen daadwerkelijk
gelijk te houden, is dus een grotere inzet door de politie vereist op het gebied van handhaving en
opsporing. SEO schat de kosten van het toewijzen van voldoende politiecapaciteit hieraan op zo’n
€ 0,8 miljoen per jaar.
Effectiviteit
De baten van het voorkomen dat masten uitvallen tijdens stroomstoringen als gevolg van
accudiefstal zijn af te leiden van de totale maatschappelijke kosten van als gevolg van mislukte 11-2-oproepen. In het nulalternatief bedragen deze € 2,8-4,6 miljoen per jaar. Wanneer vijf procent
van deze kosten vermeden worden, leidt dit tot baten van € 0,14-0,23 miljoen per jaar.
Daarnaast kunnen baten optreden wanneer het optreden van de politie leidt tot een vermindering
van het aantal diefstallen. Wanneer het aantal diefstallen bijvoorbeeld halveert, halveren ook de
vervangingskosten van de telecomoperators.
Neveneffecten
Het voornaamste neveneffect van deze maatregel is het vergroten van de rechtvaardigheid binnen
de samenleving. Burgers en bedrijven moeten erop kunnen rekenen dat het overtreden van de wet
bestraft wordt. Op het gebied van accudiefstal is dat op dit moment niet het geval.
Conclusie: baten in relatie tot kosten
De kosten en baten van deze maatregel in monetaire zin zijn met veel onzekerheid omgeven, met
name de relatie tussen verbeterde handhaving en frequentie van diefstal is onzeker. In ieder geval
hebben kosten en baten dezelfde orde van grootte. Gezien de positieve neveneffecten lijkt het
doorvoeren van deze maatregel dan ook zinvol. Uitvoering van de maatregel kan echter op
problemen stuiten, met name omdat de prioritering van politiewerkzaamheden niet direct van
buitenaf is af te dwingen.

4.4

Aanschaf mobiele noodstroom

Kosten
De kosten van het garanderen van een volledige noodstroomvoorziening zijn geschat op basis van
vertrouwelijke gegevens verstrekt door de telecomoperators. De kosten zijn op te delen in
eenmalige investeringskosten om noodaggregaten aan te schaffen met bijbehorend vervoer en
jaarlijkse kosten voor onderhoud en personeel. Deze kosten zijn weergegeven in Tabel 4.9. De
personeelskosten zijn niet gekwantificeerd, omdat het de vraag is in hoeverre deze additioneel zijn.
Een deel van de personeelsinzet kan namelijk opgevangen worden door bestaand personeel.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN EN BATEN VAN MAATREGELEN

Tabel 4.9

39

Kosten van aanschaf en onderhoud van een mobiele noodstroomvoorziening.

Eenmalige kosten (€)

175 mln.

Jaarlijkse kosten (€)

8 mln. + evt. personeelskosten

Bron:

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door de telecomoperators.

Effectiviteit
De baten van het plaatsen van accu’s bestaan uit een langere beschikbaarheid van het mobiele
netwerk en daarmee een kleiner aantal 1-1-2-oproepen dat mislukt. Op basis van de kengetallen uit
hoofdstuk 2 is geschat hoe groot deze baten zijn. Dit is weergegeven in Tabel 4.10. Hierbij valt op
dat de baten van de maatregel relatief laag zijn ten opzichte van het plaatsen van accu’s. Dit heeft
als achterliggende reden dat noodstroomvoorzieningen in optimale omstandigheden vier uur na
het ontstaan van de stroomstoring aangesloten kunnen worden. Het overgrote deel van de
stroomstoringen is echter binnen vier uur verholpen.
Tabel 4.10

Baten van adequate noodstroomvoorziening.

Jaarlijkse baten scenario Laag (€)

0,04 mln.

Jaarlijkse baten scenario Hoog (€)

0,07 mln.

Bron:

SEO Economisch Onderzoek, op basis van informatie verstrekt door de telecomoperators.

Neveneffecten
Voor deze maatregel zijn geen noemenswaardige neveneffecten bekend.
Conclusie: baten in relatie tot kosten
De jaarlijkse baten van deze maatregel liggen ruim een factor 100 lager dan de jaarlijkse kosten.
Zelfs wanneer de investeringskosten geheel buiten beschouwing blijven, is daarmee duidelijk dat
deze maatregel een zeer negatieve kosten-batenverhouding kent.

4.5

Voorrang mobiele noodstroom

Conclusie: baten in relatie tot kosten
Op basis van de kosten en baten berekend in paragraaf 4.4 kan zonder nadere analyse
geconcludeerd worden dat ook deze maatregel een negatieve kosten-batenverhouding kent. Het is
aannemelijk dat het verlenen van voorrang aan telecomoperators bij de inhuur van
noodstroomaggregaten kostenvoordelen met zich meebrengt ten opzichte van een verplichte
aanschaf van noodstroomaggregaten door telecomoperators. Deze kostenvoordelen zijn echter
van een andere orde dan vereist zou zijn om deze maatregel maatschappelijk wenselijk te maken.
Daarnaast zijn er kanttekeningen te plaatsen bij de juridische haalbaarheid en maatschappelijke
wenselijkheid van positieve discriminatie van telecomoperators ten opzichte van andere sectoren.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

5

41

Conclusies normering

Op basis van de analyses in de voorgaande hoofdstukken kan nu een antwoord worden gegeven
op de hoofdvraag van dit onderzoek:
In hoeverre is het stellen van aanvullende normen en/of streefwaarden richting telecomaanbieders noodzakelijk om
aan de maatschappelijke gewenste bereikbaarheid van 112 tijdens (regionale en langdurige) stroomstoringen te
voldoen?
Geen positief saldo van baten en kosten
De conclusie van deze studie is dat voor geen van de onderzochte maatregelen ter verbetering van
de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoringen, de maatschappelijke baten en kosten een positief
saldo hebben. De kosten van de maatregelen zijn in alle gevallen hoger dan de baten die bestaan
uit het feit dat er minder slachtoffers vallen wanneer 1-1-2 beter aankiesbaar is bij een
stroomstoring. Deze conclusie betekent dat er geen norm of streefwaarde is te ontlenen aan deze
maatregelen met een positieve impact op de welvaart.
Ook met andere voorwaarden blijft het saldo negatief
De aanpak van deze studie is erop gericht de impact van de maatregelen onder relatief gunstige
voorwaarden te onderzoeken, bijvoorbeeld met een relatief hoge effectiviteit of relatief lage kosten.
Het doel van deze aanpak is om maatregelen te vinden die wijzen in de richting van een mogelijk
positief saldo van baten en kosten. Nader onderzoek kan dan uitwijzen onder welke voorwaarden
de maatregel een mogelijk positieve uitkomst heeft op de aankiesbaarheid van 1-1-2. Ook onder
relatief gunstige voorwaarden is er een groot verschil tussen de baten en de kosten van de in dit
rapport onderzochte maatregelen. De gevoeligheidsanalyse laat zien dat toepassing van meer
realistische waarden van de gebruikte parameters tot een nog negatiever saldo van baten en kosten
leidt. Dit ondersteunt de conclusie van dit rapport dat maatregelen voor verbetering van de
aankiesbaarheid van 1-1-2 per saldo geen positieve bijdrage leveren aan de welvaart. De kostenbatenanalyse ondersteunt geen norm of streefwaarde voor de aankiesbaarheid van 1-1-2.
De aankiesbaarheid van 1-1-2 is thans voldoende
Er is een inherente kwetsbaarheid van de 1-1-2 keten bij stroomstoringen, maar per saldo is de
aankiesbaarheid van 1-1-2 goed gewaarborgd. Dit komt onder meer door de hoge kwaliteit van het
stroomnet waardoor storingen met een groot bereik (een groot aantal huishoudens zonder stroom)
en een lange duur (> vier uur) in Nederland praktisch niet voorkomen. Voor een stroomstoring
met een gemiddeld profiel qua duur en omvang zijn de telecombedrijven thans voldoende in staat
om de mobiele telecommunicatie te waarborgen waardoor 1-1-2 aankiesbaar blijft. Deze conclusie
geldt voor de huidige inrichting van de telecommunicatienetwerken en het huidige beleid van de
telecommunicatiebedrijven.
De relatief hoge kwaliteit van de stroomvoorziening en de back up van de telecommunicatieinfrastructuur, betekent dat verbetering van de bereikbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoringen hoge
kosten met zich meebrengt en relatief beperkte baten. Deze situatie verklaart in belangrijke mate
de negatieve resultaten voor de baten-kostenverhouding van de onderzochte maatregelen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

42

HOOFDSTUK 5

Maatregelen voor de elektriciteitsmarkt
Voor de elektriciteitsmarkt zijn maatregelen denkbaar die de enkelvoudige storingsreserve van het
hoogspanningsnet verbeteren. Dit verkleint de kans op stroomstoringen. Dit rapport analyseert de
kosten en baten van twee typen investeringen in het hoogspanningsnet: railbeveiliging in
hoogspanningsstations en het vermazen van uitlopers. Tabel 5.1 vat de resultaten van de analyse
samen. Beide maatregelen kennen hoge kosten waartegen de baten – het verbeteren van de
aankiesbaarheid van 1-1-2 – onvoldoende gewicht in de schaal leggen. Bij deze conclusie is rekening
gehouden met de maatschappelijke voordelen die een lagere kans op stroomstoring heeft voor de
maatschappij. Dit is een aanvullend effect dat onderdeel is van het baten-kostensaldo.
Voor deze resultaten zijn relatief gunstige waarden van de parameters gebruikt. Andere parameters
maken de resultaten nog negatiever, zoals de gevoeligheidsanalyse laat zien. De conclusie dat de
baten-kostenverhouding negatief is van maatregelen op de elektriciteitsmarkt ter verbetering van
de aankiesbaarheid van 1-1-2, is robuust.
Tabel 5.1

Saldo baten en kosten is negatief voor maatregelen op de elektriciteitsmarkt gericht
op verbeteren aankiesbaarheid 1-1-2 bij stroomstoringen

Maatregel

Saldo baten en kosten (in € mln.)

Stroomscenario

Laag

Hoog

A: Investering railbeveiliging HS-stations

-151,2

-146,3

B: Vermazing uitlopers

-106,0

-105,6

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

Maatregelen voor de telecommunicatiemarkt
De maatregelen op de telecommunicatiemarkt die de aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoring
kunnen verbeteren zijn de investering in accu’s om de zendduur van GSM-masten bij stroomuitval
te verlengen en de aanschaf van mobiele noodaggregaten voor hetzelfde doel. Tabel 5.2 vat de
kosten van deze maatregelen samen en vergelijkt ze met de baten. Voor beide maatregelen zijn de
kosten een veelvoud van de baten. Tot een duur van twee uur kent een investering in accu’s eigenlijk
alleen kosten doordat de impact op de uitval van de GSM-masten vrijwel nihil is. Dit heeft te maken
met het feit dat er bij een deel van de bestaande masten al voldoende accucapaciteit aanwezig is of
dat andere maatregelen waarborgen dat de masten tot een duur van twee uur beschikbaar blijven
voor telefoonverkeer met 1-1-2. Bij een hogere norm kunnen baten wel een rol spelen, omdat de
aankiesbaarheid van 1-1-2 verbetert. Nederland kent echter nauwelijks grote stroomstoringen met
een duur langer dan vier uur waardoor de baten van de betere aankiesbaarheid niet opwegen tegen
de kosten. Zelfs op basis van de meest gunstige veronderstellingen verdient deze maatregel zichzelf
niet terug binnen de levensduur van de investering.
De investering in mobiele noodstroom is duur en levert nauwelijks baten op doordat
noodstroomvoorzieningen in optimale omstandigheden vier uur na het ontstaan van de
stroomstoring aangesloten kunnen worden. Het overgrote deel van de stroomstoringen is echter
binnen vier uur verholpen.
De kosten en baten van maatregelen gericht op het bestrijden van accudiefstal zijn onzeker, maar
kunnen onder gunstige voorwaarden in balans zijn. Gezien de positieve neveneffecten lijkt het
doorvoeren van deze maatregel dan ook zinvol. Uitvoering van de maatregel kan echter op

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

CONCLUSIES NORMERING

43

problemen stuiten, met name omdat de politie een eigen afweging maakt bij het stellen van
prioriteiten.
Bij de effecten moet rekening worden gehouden met neveneffecten: burgers en bedrijven genieten
de voordelen van de beschikbaarheid van telefoon- en dataverkeer als de maatregel zorgt voor een
langere beschikbaarheid van de telecommunicatienetwerken bij een stroomuitval. Dit positieve
effect kan door gebrek aan kengetallen niet gewaardeerd worden maar heeft als PM-post een
positief effect op het saldo.
Tabel 5.2

Saldo baten en kosten is negatief voor telecommunicatiemaatregelen gericht op
verbeteren aankiesbaarheid 1-1-2 bij stroomstoringen

Maatregel

Impact (in € mln.)

Stroomscenario

Laag

Hoog

0,5 uur

Investering 4,5; baten nihil

Investering 4,5; baten nihil

1 uur

Investering 5,7; baten nihil

Investering 5,7, baten nihil

2 uur

Investering 113,4; baten nihil

Investering 113,4, baten nihil

4 uur

Investering 162,8;
jaarlijkse baten 2,2 + PM

Investering 162,8;
jaarlijkse baten 3,6 + PM

Jaarlijks saldo -1,4 + PM

Jaarlijks saldo -1,4 + PM

1 A Extra accu’s

1 B Voorkomen diefstal accu’s

2 A Investering mobiele noodstroom Investering 175; baten nihil

Investering 175; baten nihil

2 B Voorrang mobiele noodstroom

Waarschijnlijk negatief

Bron:

Waarschijnlijk negatief

SEO Economisch Onderzoek

Scenario met hogere kansen op stroomstoringen
In de toekomst kunnen de grootte en frequentie van stroomstoringen toenemen, als gevolg van
ontwikkelingen zoals verduurzaming en digitalisering. Om de invloed te verkennen van een
dergelijke toename op de resultaten van het onderzoek, is een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd met
een extra stroomscenario: Groei. In scenario Groei neemt vooral de kans op grootschalige
storingen toe als illustratie van de groeiende kwetsbaarheid van bepaalde economische sectoren
voor uitval van de stroomvoorzieningen. In dit scenario neemt de maatschappelijke schade als
gevolg van mislukte oproepen voor 1-1-2 toe. Dit verhoogt de potentiële baat van maatregelen om
de aankiesbaarheid van 1-1-2 te waarborgen. Dit effect is echter relatief beperkt en te klein om het
saldo van baten en kosten van de onderzochte maatregelen significant te verbeteren. De conclusies
zijn robuust, ook tegen de achtergrond van een scenario waarin de maatschappij te maken krijgt
met een belangrijk grotere kans op stroomstoringen.
Pluk laaghangend fruit
In de loop van het onderzoek zijn diverse zaken aan het licht gekomen die op dit moment
suboptimaal geregeld zijn en, los van een eventuele normstelling, het functioneren van de 112keten zouden kunnen verbeteren. Dergelijke maatregelen zijn te karakteriseren als no regretmaatregelen of laaghangend fruit. De 112-meldkamers zijn op dit moment al bezig met het
doorvoeren van diverse maatregelen om hun beschikbaarheid te verbeteren. Andere gebieden waar
relatief eenvoudig winst is te behalen, zijn de informatievoorziening van netbeheerders aan
telecomoperators en een grotere politie-inzet op het gebied van accudiefstal.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

45

Literatuur
ACM (2013), Kwaliteitsnorm enkelvoudige storingsreserve in het Nederlandse hoogspanningsnet, Den Haag.
CE Delft (2017). Net voor de toekomst. Achtergrondrapport. Rapport 17.3L53.170. CE Delft: Delft.
CEER (2015). CEER benchmarking report 5.2 on the continuity of electricity supply. Rapport C14-EQS-6203. CEER: Brussel.
Chihan, A., Y. Zhang & L. Hoover (2012), Police Response Time to in-Progress Burglary: A
Multilevel Analysis, Police Quarterly, vol. 15, pp. 308-327.
Coupe, R.T. & L. Blake (2005), The effects of patrol workloads and response strength on arrests
at burglary emergencies, Journal of Criminal Justice, vol. 33, pp. 239–255.
KEMA (2009). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland in 2008. Rapport 09-0420.
KEMA Consulting: Arnhem.
KEMA (2010). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland in 2009. Rapport 10-0563.
KEMA Consulting: Arnhem.
KEMA (2011). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland in 2010. Rapport 11-0741.
KEMA Consulting: Arnhem.
KEMA (2012). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland in 2011. Rapport 12-00616.
KEMA Consulting: Arnhem.
Inspecties (2015), Stroomstoring Noord-Holland 27 maart 2015: Lessen uit de crisisbeheersing en
telecommunicatie, Inspectie Veiligheid en Justitie en Agentschap Telecom, Den Haag.
Inspecties (2017), Onderzoek naar de stroomstoring Amsterdam en omstreken 17 januari 2017: Bereikbaarheid
en continuïteit van de meldkamers, Inspectie Veiligheid en Justitie, Agentschap Telecom en
Inspectie voor de Gezondheidszorg, Den Haag
Movares (2013). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland. Resultaten 2012. Rapport
RM-ME-13L1044000609-0420. Netbeheer Nederland: Den Haag.
Movares (2014). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland. Resultaten 2013. Rapport
RM-ME-14L11044-1103-01. Netbeheer Nederland: Den Haag.
Movares (2015). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland. Resultaten 2014. Rapport
RMI-ME-150002575. Netbeheer Nederland: Den Haag.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

46

Movares (2016). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland. Resultaten 2015. Rapport
ME-LD-160002735. Netbeheer Nederland: Den Haag.
Movares (2017). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland. Resultaten 2016. Rapport
ME-TB-170002055. Netbeheer Nederland: Den Haag.
Movares (2018). Betrouwbaarheid van elektriciteitsnetten in Nederland. Resultaten 2017. Rapport
ME-TB-180002200. Netbeheer Nederland: Den Haag.
Netbeheer Nederland (2017). Net voor de toekomst. Een vooruitblik op de energievoorziening in 2050.
Netbeheer Nederland: Den Haag.
Raad voor leefomgeving en infrastructuur (2018). Stroomvoorziening onder digitale spanning. Rli: Den
Haag.
Romijn, G. en G. Renes (2013), Algemene Leidraad Maatschappelijke kosten-batenanalyse, Centraal
Planbureau en Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag.
SEO (2009), MKBA Netinvesteringen Netuitlopers, SEO-rapport 2009-28, Amsterdam.
Sherman, L. W. (1998). Policing for crime prevention. In L. W. Sherman, D. Gottfredson, D.
MacKenzie, J. Eck, P. Reuter, & S. Bushaway (Eds.), Preventing crime: What works, what
doesn't, what's promising. Washington, DC: U.S. Department of Justice, pp. 295-336.
O’Reilly, G., H. Uzunalioglu, S. Conrad & W. Beyeler (2005), Inter-Infrastructure Simulations
across Telecom, Power and Emergency Services, IEEE: Proceedings.5th International Workshop
on Design of Reliable Communication Networks, pp. 387-393.
Spelman, W., & Brown, D. K. (1981). Calling the police: A replication of the citizen reporting component of
the Kansas City response time analysis. Washington, DC 7 Police Executive Forum.
TNO (2015). Werking en bereikbaarheid alarmnummer 1-1-2 via mobiel. TNO-rapport TNO 2015
R10334. TNO: Den Haag.
Vollaard, B. & P. Koning (2009), The effect of police on crime, disorder and victim precaution.
Evidence from a Dutch victimization survey, International Review of Law and Economics, vol.
29(4), pp. 336-348.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

47

Bijlage A Gevoeligheidsanalyse
In de hoofdtekst is gewerkt met twee scenario’s voor stroomstoringen: Hoog en Laag. Daarnaast
is melding gemaakt van de mogelijkheid dat de grootte en frequentie van stroomstoringen in de
toekomst toenemen, als gevolg van ontwikkelingen zoals verduurzaming en digitalisering. Om de
invloed te verkennen van een dergelijke toename op de resultaten van het onderzoek, is een extra
scenario ontworpen: Groei.
Stroomscenario Groei
Scenario Hoog en Laag namen als uitgangspunt respectievelijk 1,25 en 0,75 maal de historische
storingsrealisatie. Scenario Groei gaat uit van 1,5 maal de historische realisatie voor storingstypen
Klein & Lang, Middelgroot en Groot & Kort. Voor storingstype Extreem werkt het scenario Groei
met twee maal de historische realisatie. Hier is voor gekozen omdat uit de interviews naar voren
kwam dat met name het aantal grootschalige storingen zou kunnen toenemen als gevolg van
bovengenoemde ontwikkelingen. De resulterende parameters zijn weergegeven in tabel A.1.
Tabel A.1

Parameters scenario Groei ten opzichte van Hoog en Laag.

Scenario

# Stroomstoringen per jaar
Klein & Lang

Middelgroot

Groot & Kort

Extreem

Laag

0,45

3

0,75

0,15

Hoog

0,75

5

1,25

0,25

Groei

0,9

6

1,5

0,4

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

In het scenario Groei komen stroomstoringen vaker voor. Dit betekent dat het aantal mislukte
oproepen naar 1-1-2 in het nulalternatief ook toeneemt. Dit heeft weer tot gevolg dat de schade als
gevolg van mislukte oproepen groter is dan in de andere scenario’s. Deze schade is per hulpdienst
weergegeven in tabel A.2. De totale jaarlijkse schade bedraagt ruim € 15 miljoen. Dat is anderhalf
maal zoveel als in scenario Hoog en tweeëneenhalf maal zoveel als in scenario Laag.
Tabel A.2

Schade als gevolg van mislukte oproepen in het nulalternatief.

Scenario

Schade als gevolg van mislukte oproepen
Politie

Ambulance

Brandweer

Totaal

Laag

€ 111.890

€ 2.609.544

€ 36.001

€ 2.757.435

Hoog

€ 186.484

€ 4.349.240

€ 60.002

€ 4.595.726

Groei

€ 261.776

€ 6.105.225

€ 84.228

€ 6.451.229

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

De hogere schade in het nulalternatief betekent dat de aantrekkelijkheid van maatregelen die schade
voorkomen ook groter wordt. In tabel A.3 staat per maatregel toegelicht wat het effect is van het
scenario Groei op de doorgerekende maatregelen. Voor de maatregelen met betrekking tot het
hoogspanningsnet blijft de conclusie gelijk aan de eerdere conclusie: de baten wegen bij lange na
niet op tegen de kosten. Ook de maatregel met betrekking tot de plaatsing van accu’s blijft
onrendabel. De maatregel om accudiefstal tegen te gaan leek al gunstig en lijkt nu nog iets gunstiger.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

48

BIJLAGE A

Tabel A.3

Effect scenario Groei op doorgerekende maatregelen.

Maatregel

Effect

Toelichting

Railbeveiliging

Vermeden schade €
7,3 miljoen (Laag)
respectievelijk € 2,4
miljoen (Hoog)

Bij een hogere storingskans, is het positieve effect van de
maatregel groter. Dit betekent meer baten, omdat meer
bellers 1-1-2 bij een storing wel kunnen bereiken. Het
positieve effect is groter in vergelijking met het scenario
Laag, omdat het verschil in storingskansen dan het grootst
is. De positieve impact is niet voldoende voor een positief
saldo van baten en kosten.

Vermazing uitlopers

Vermeden schade €
600 duizend (Laag)
respectievelijk € 200
duizend (Hoog)

Bij een hogere storingskans, is het positieve effect van de
maatregel groter. Dit betekent meer baten, omdat meer
bellers 1-1-2 bij een storing wel kunnen bereiken. Het
positieve effect is groter in vergelijking met het scenario
Laag, omdat het verschil in storingskansen dan het grootst
is. De positieve impact is niet voldoende voor een positief
saldo van baten en kosten.

Accu’s

Vermeden schade €
5,1 miljoen per jaar

De jaarlijks vermeden schade neemt toe, daardoor is de
investering in accu’s eerder terugverdiend. Het break-even
moment ligt echter nog steeds voorbij de levensduur van de
investering.

Diefstal

Vermeden schade €
0,33 miljoen per jaar

De effectiviteit is geschat op 5% van de totale schade. Bij
een schade van € 6,5 miljoen betekent dit een stijging met
€ 0,1-0,2 miljoen.

Noodstroom

Vermeden schade
€0,08 miljoen per jaar

Het aantal storingen langer dan 4 uur neemt licht toe.
Daardoor neemt ook de vermeden schade toe met € 0,01
miljoen.

Elektriciteitsmarkt

Telecommunicatiemarkt

Bron:

SEO Economisch Onderzoek

Analyse maatregelen stroommarkt
Voor de analyse van de maatregelen gericht op het hoogspanningsnet zijn parameters gebruikt met
een gunstig effect op het saldo van baten en kosten. Deze gevoeligheidsanalyse varieert deze
parameters als controle op de robuustheid van de resultaten. De volgende veranderingen in de
waarden van de parameters zijn onderzocht:
• De kans op stroomstoringen neemt toe als gevolg van technologische en economische
ontwikkelingen (grotere afhankelijkheid van elektriciteit in de economie). Voor dit doel is een
extra stroomscenario ontwikkeld genaamd “Groei” (zie hierboven);
• Afhankelijk van het bereik van GSM-antennes zijn masten in naburige gebieden met stroom in
staat de telecommunicatie over te nemen. Het aantal getroffen bellers naar 1-1-2 is daardoor
kleiner dan het aantal huishoudens dat zonder stroom zit. Deze analyse halveert het aantal
getroffen bellers naar 1-1-2;
• De effectiviteit van hulpdiensten in reactie op een 1-1-2 oproep is positief ingeschat. Voor de
gevoeligheidsanalyse gebruiken we de ondergrens van de effectiviteit zoals vastgesteld in
Hoofdstuk 2. Dit houdt in dat voor de politie is gerekend met een effectiviteit van 0,1. Voor de
ambulance en de brandweer is de ondergrens voor de effectiviteit gesteld op 0,0625;
• De kosten van de investeringen kunnen hoger zijn dan de bedragen toegepast in deze MKBA.
Voor de railbeveiliging is gerekend met een bovengrens van € 1,7 miljoen per station bij het
aanpassen van het railsystemen buiten een natuurlijk vervangingsmoment. Voor de vermazing
van uitlopers zijn de kosten met 70 procent verhoogd in reactie op de daadwerkelijke kosten
van enkele recente projecten;
• De periode waarover de effecten worden toegerekend aan het saldo van baten en kosten is
standaard 100 jaar. Deze gevoeligheidsanalyse beperkt deze periode tot 25 jaar;

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

GEVOELIGHEIDSANALYSE

•

49

Voor de investering in de uitlopers is voor deze gevoeligheidsanalyse gerekend met de
ondergrens van de kans op mastfalen.

Tabellen A.4 en A.5 beschrijven de resultaten. Voor elke verandering in de parameters is het saldo
van de maatschappelijke baten en kosten opgenomen. Daarnaast is het verschil tussen het nieuwe
saldo en het saldo met toepassing van de standaard parameters opgenomen. De tabellen
differentiëren naar de effecten voor de twee stroomscenario’s Laag en Hoog.
De gevoeligheidsanalyse laat zien dat de toepassing van minder gunstige parameters negatieve
gevolgen heeft voor het saldo van baten en kosten. Dit effect is het sterkst bij verhoging van de
kosten die het negatieve saldo meer dan verdubbelen. De andere parameters hebben vooral effect
op de baten. De baten zijn beperkt in vergelijking met de kosten. Dit verklaart het relatief beperkte
verschil van deze wijzigingen.
De enige optie met een positieve impact op het saldo is het toepassen van een stroomscenario met
hogere stroomstoringskansen. Dit scenario verbetert het saldo met circa € 7,3 miljoen (Laag)
respectievelijk € 2,4 miljoen (Hoog), maar is niet voldoende voor een positief saldo van baten en
kosten.
Beperking van de tijdshorizon van de kosten-batenanalyse heeft een negatieve impact op de
uitkomst bij de maatregel railbeveiliging. De investeringskosten wegen door de kortere tijdshorizon
zwaarder in het saldo: er zijn minder baten om de investering aan het begin van de periode te
compenseren. Bij de maatregel vermazing uitlopers heeft verkorting van de tijdhorizon naar 25 jaar
wel een positieve impact op het saldo. Dit komt doordat deze maatregel ook jaarlijkse kosten heeft,
die na 25 jaar dus niet meer meetellen. Dit verbetert het saldo van baten en kosten. Per saldo blijven
beide maatregelen negatief.
Tabel A.4

Gevoeligheidsanalyse railbeveiliging

Stroomscenario

Laag

Gevoeligheid

Baten minus kosten

Stroomscenario
groei

€

-143.835.253 €

7.364.747

€

-143.835.253 €

2.464.747

Aantal getroffenen
gehalveerd

€

-154.849.122 €

-3.649.122

€

-152.401.595 €

-6.101.595

Ondergrens
effectiviteit

€

-156.699.664 €

-5.499.664

€

-155.485.832 €

-9.185.832

Bovengrens kosten

€

-320.498.221 €

-169.298.221

€

-315.603.168 €

-169.303.168

Effect voor 25 jaar

€

-175.171.316 €

-23.971.316

€

-172.473.808 €

-26.173.808

Bron:

Hoog
Verschil met
uitgangssituatie

Baten minus kosten

Verschil met
uitgangssituatie

SEO Economisch Onderzoek

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

50

BIJLAGE A

Tabel A.5

Gevoeligheidsanalyse vermazen uitlopers

Stroomscenario

Laag

Gevoeligheid

Baten minus kosten

Stroomscenario
groei

€

-105.452.958 €

597.042

€

-105.452.958 €

197.042

Aantal getroffenen
gehalveerd

€

-106.350.384 €

-300.384

€

-106.150.956 €

-500.956

Ondergrens
effectiviteit

€

-106.501.169 €

-451.169

€

-106.402.265 €

-752.265

Bovengrens kosten

€

-185.934.540 €

-79.884.540

€

-185.535.684 €

-79.885.684

Effect voor 25 jaar

€

-98.576.339 €

7.473.661

€

-98.356.542 €

7.293.458

Lagere kans
mastfalen

€

-111.093.135 €

-5.043.135

€

-110.694.278 €

-5.044.278

Bron:

Hoog
Verschil met
uitgangssituatie

Baten minus kosten

Verschil met
uitgangssituatie

SEO Economisch Onderzoek

Conclusie gevoeligheidsanalyse
De conclusie van de gevoeligheidsanalyse is dat alternatieve stroomscenario’s en uitgangspunten
de uitkomst van deze kosten-batenanalyse niet wijzigen: Maatregelen voor verbetering van de
aankiesbaarheid van 1-1-2 bij stroomstoringen hebben hogere kosten dan baten. Ook onder
gunstige randvoorwaarden verandert de uitkomst niet in een positief saldo op basis waarvan een
norm of streefwaarde kan worden overwogen. Meer realistische waarden van de gebruikte
parameters maken het saldo van baten en kosten nog negatiever.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

51

Bijlage B Toelichting maatregelen long list
Toelichting per maatregel
S1. Investeringen in netwerkinfrastructuur
We onderscheiden hierbij het redundant uitvoeren van alle netwerkonderdelen of van specifieke
onderdelen ervan; en het intensiveren van de vervanging van netwerkonderdelen met slijtagerisico.
Redundant uitvoeren netwerkonderdelen
Aard van de maatregel: zodanig investeren in het 110+ kV-elektriciteitsnet (transport van
elektriciteit via het hoogspanningsnet) dat de uitval van één onderdeel geen stroomstoring tot
gevolg heeft.
Verantwoordelijke partij: TenneT en Liander (voor 150kV-netdeel CBL Randmeren).
Bron: de studie Kwaliteitsnorm enkelvoudige storingsreserve in het Nederlandse hoogspanningsnet (2013, zonder
auteurs; werkgroep) en de daarin genoemde literatuur.
Effect op aankiesbaarheid: door deze investeringen neemt het aantal stroomstoringen af, waardoor
er ook minder vaak problemen zullen zijn met de aankiesbaarheid of bereikbaarheid van 1-1-2
vanwege stroomstoringen.
Neveneffecten: positieve neveneffecten omdat een afname van het aantal stroomstoringen naast
het effect op 1-1-2 ook andere positieve effecten heeft.
Onderbouwing effectiviteit: de studie Kwaliteitsnorm enkelvoudige storingsreserve in het Nederlandse
hoogspanningsnet (2013, zonder auteurs; werkgroep) laat zien dat bedoelde investeringen positief
uitpakken voor de betrouwbaarheid van de stroomvoorziening.
Verwachte baten-kostenverhouding en onderbouwing: de studie Kwaliteitsnorm enkelvoudige
storingsreserve in het Nederlandse hoogspanningsnet laat voor diverse onderdelen (hoogspanningsmasten,
parallelbedrijf nieuwe netten, railsystemen) zien dat de kosten hoger zijn dan de baten, met
referenties aan eerdere literatuur. SEO (2009) laat dit bijvoorbeeld zien voor uitlopergebieden,
d.w.z. gebieden waar het elektriciteitsnet niet bestaat uit ringstructuren waarbij de uitval van één
verbinding geen stroomstoring tot gevolg heeft.
Uitvoerbaarheid op kortere termijn: maatregelen zijn in technische zin goed uitvoerbaar maar
kennen meestal een doorlooptijd van enkele jaren en soms nog langer. Verder zijn aanpassingen
van de regelgeving op het onderdeel redundantie in voorbereiding. Dit biedt in beginsel
aangrijpingspunten om uitzonderingen (onderhoud, onderdelen, tijdsduur van de storing) op de
enkelvoudige storingsreserve nader te concretiseren, rekening houdend met het effect op de
aankiesbaarheid van 1-1-2.
Ontbrekende informatie: de gebruikte waarderingskengetallen van stroomstoringen houden geen
rekening met de kosten van specifiek langdurige stroomstoringen en zijn bovendien verouderd
(2009, 2004).
• Een vraag is in hoeverre actualisatie van waarderingskengetallen tot substantieel hogere baten
leidt. Voor de meeste onderzochte investeringen was het verschil tussen kosten en baten erg
groot.
• Een langdurige stroomstoring heeft meer consequenties voor 1-1-2 dan een kortdurende, al kan
het ook zijn dat sommige negatieve effecten juist minder groot worden doordat mensen zelf
meer maatregelen (kunnen) nemen (SEO, 2010).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

52

BIJLAGE B

•

Op het moment van schrijven is niet uit te sluiten dat specifieke investeringen kansrijk zijn,
namelijk als ze gericht zijn op het voorkómen van langdurige stroomstoringen in gebieden waar
een groter dan gemiddeld risico is op het niet aankiesbaar zijn van 1-1-2 bij zulke langer durende
stroomstoringen. Dit vereist informatie over welke gebieden dit specifiek zijn.

Intensiveren vervanging van netwerkonderdelen met risico op inwendig defect
Aard van de maatregel: op hoogspanningsniveau is veroudering/slijtage storingsoorzaak nummer
één (18 procent in 2017, Movares), bij middenspanning is dat inwendig defect (meestal m.b.t.
zogenaamde ‘moffen’) (26 procent in 2017) met veroudering/slijtage op nummer drie (17 procent),
bij laagspanning staan veroudering/slijtage resp. inwendig defect op nummer drie (15 procent) en
vier (11 procent). De maatregel sluit aan bij storingen door inwendige defecten en waar mogelijk
ook bij storingen door veroudering/slijtage. Momenteel doen regionale netbeheerders onderzoek
naar onderdelen in het netwerk die door een hoger risico op inwendige defecten vervangen dienen
te worden. De maatregel gaat uit van het intensiveren van deze inspanningen (onderzoek en
vervangingen).
Verantwoordelijke partij: de regionale netbeheerders, mogelijk ook TenneT, afhankelijk van op
welk spanningsniveau de maatregel precies wordt gericht.
Bron: interviews, Movares over 2017.
Effect op aankiesbaarheid: door deze investeringen neemt het aantal stroomstoringen af, waardoor
er ook minder vaak problemen zullen zijn met de aankiesbaarheid of bereikbaarheid van 1-1-2
vanwege stroomstoringen.
Neveneffecten: positieve neveneffecten omdat een afname van het aantal stroomstoringen naast
het effect op 1-1-2 ook andere positieve effecten heeft.
Onderbouwing effectiviteit: in welke mate door intensivering van onderzoek naar en vervanging
van kwetsbare onderdelen in het netwerk stroomstoringen worden voorkomen, is zonder nader
onderzoek niet bekend.
Verwachte kosten en onderbouwing: zonder nader onderzoek niet bekend.
Uitvoerbaarheid op kortere termijn: zonder nader onderzoek niet bekend.
Ontbrekende informatie: nadere informatie zou moeten worden verzameld over de effectiviteit,
kosten en uitvoerbaarheid op de kortere termijn.

S2. Voorkómen van externe oorzaken van stroomstoringen
De meest voorkomende categorie van bekende externe oorzaken van stroomstoringen betreft
graafwerkzaamheden. Dit is categorie stroomstoringen nummer één bij laagspanningsnetten en
nummer twee bij middenspanning (Movares over 2017).
Aard van de maatregel: voorkomen dat graafwerkzaamheden leiden tot stroomstoringen. In dat
geval zijn maatregelen vereist bovenop de maatregelen in de Wet van 11 april 2018 tot wijziging
van de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten (evaluatie WION en regeling bevoegde
rechter). In interviews wordt aangegeven dat het aantal storingen door graafwerkzaamheden
onvoldoende snel daalt. Additionele maatregelen zouden bijvoorbeeld (grotere) financiële prikkels
(boetes) kunnen leggen bij de partijen die verantwoordelijk zijn voor graafschades.
Verantwoordelijke partij: maatregel is gericht op de veroorzakers van stroomstoringen door
graafwerkzaamheden.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOELICHTING MAATREGELEN LONG LIST

53

Bron: interviews, de Wet van 11 april 2018 tot wijziging van de Wet informatie-uitwisseling
ondergrondse netten.
Effect op aankiesbaarheid: als het aantal stroomstoringen afneemt, zullen er ook minder vaak
problemen zijn met de aankiesbaarheid of bereikbaarheid van 1-1-2 vanwege stroomstoringen.
Neveneffecten: positieve neveneffecten omdat een afname van het aantal stroomstoringen naast
het effect op 1-1-2 ook andere positieve effecten heeft. Ook zullen er positieve effecten zijn
vanwege minder ongelukken met gasleidingen en dergelijke.
Onderbouwing effectiviteit: vereist nader onderzoek.
Verwachte kosten: vereist nader onderzoek.
Uitvoerbaarheid op kortere termijn: waarschijnlijk slecht, omdat net het traject van de Wet van 11
april 2018 tot wijziging van de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten is doorlopen.
Ontbrekende informatie: een analyse op mogelijke effectieve maatregelen bovenop de wijzigingen
in de Wet van 11 april 2018 tot wijziging van de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten,
alsmede onderzoek naar de kosten en effecten van die maatregelen.
S3. Stroomstoringen sneller oplossen
Aard van de maatregel: bij een stroomstoring wordt deze sneller opgelost, waardoor er minder
risico is op storingen die zó lang duren dat de aankiesbaarheid van 1-1-2 in gevaar komt.
Verantwoordelijke partij: TenneT en de regionale netbeheerders.
Effect op aankiesbaarheid: als stroomstoringen sneller kunnen worden opgelost, zullen storingen
die zo lang duren dat de aankiesbaarheid van 1-1-2 in het geding is minder vaak voorkomen.
Neveneffecten: positieve neveneffecten omdat kortere stroomstoringen naast het effect op 1-1-2
ook andere positieve effecten hebben.
Bron/onderbouwing effectiviteit: er zijn ons geen studies bekend die wijzen op mogelijkheden om
stroomstoringen in Nederland sneller te verhelpen. Uitzondering zijn zelfherstellende netten, die
nu al deels bestaan.
Verwachte kosten/onderbouwing: niet bekend.
Uitvoerbaarheid op kortere termijn: niet bekend.
Ontbrekende informatie: op het moment van schrijven is ons niet bekend of TenneT en de
regionale netbeheerders sneller dan ze dan nu doen stroomstoringen zouden kunnen oplossen, met
welke maatregelen dat zou moeten gebeuren en wat de kosten daarvan zouden zijn. M.b.t.
zelfherstellende netten zou kunnen worden onderzocht in hoeverre die nu al bestaan en wat de
kosten en effectiviteit zouden zijn als deze breder beschikbaar zouden zijn.
S4. Betere/snellere informatievoorziening aan telecompartijen
Aard van de maatregel: de maatregel sluit aan bij interviews en discussies in de
begeleidingscommissie waarin is gesteld dat er tussen TenneT en regionale netbeheerders enerzijds
en de telecompartijen anderzijds niet of nauwelijks sprake is van direct contact bij stroomstoringen.
Als telecompartijen actief door TenneT en regionale netbeheerders worden geïnformeerd dat er
een stroomstoring is, wat de locatie ervan is, hoe lang de storing naar verwachting gaat duren en
hoe er weer wordt opgeschakeld, kunnen telecompartijen sneller en betere beslissingen nemen met
name ten aanzien van de inzet van noodaggregaten.
Verantwoordelijke partij: TenneT en regionale netbeheerders i.s.m. de telecompartijen.
Bron: begeleidingscommissie, interviews.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

54

BIJLAGE B

Effect op aankiesbaarheid: de aankiesbaarheid verbetert als door communicatie snellere en betere
beslissingen worden genomen ten aanzien van de inzet van noodaggregaten, waardoor de periode
dat masten voor mobiel telefoonverkeer uit de lucht zijn bij een stroomstoring wordt verkort.
Neveneffecten: positief omdat mobiel telefoonverkeer in algemene zin sneller wordt hersteld.
Onderbouwing effectiviteit: nader uit te werken. Een op te lossen vraagstuk is mogelijk dat
netbeheerders stellen dat ze geen onderscheid mogen maken tussen klanten.
Verwachte kosten: naar verwachting relatief laag.
Onderbouwing kosten: nader uit te werken.
Uitvoerbaarheid op kortere termijn: uitvoerbaar op kortere termijn.
Ontbrekende informatie: nog uit te zoeken is in welke gevallen betere communicatie daadwerkelijk
leidt tot het sneller beschikbaar zijn van telecomdiensten en tot een betere aankiesbaarheid van 11-2.
T1. Versterken vaste noodstroomvoorziening telefoonmasten
Aard van de maatregel: elke antenne voor mobiel telefoon- en dataverkeer is of kan worden
voorzien van een noodstroomvoorziening (accu) om deze operationeel te houden bij een
stroomuitval gedurende een bepaalde periode. Versterking van deze voorziening kan plaatsvinden
door de capaciteit van de accu te vergroten, de kwaliteit van de accu te verbeteren of de inrichting
van de installatie aan te passen.
Verantwoordelijke partij: telecomproviders.
Bron: interviews telecomproviders.
Effect op aankiesbaarheid: de maatregel verlengt de periode dat de masten voor mobiel
telefoonverkeer in de lucht blijven bij een stroomstoring.
Neveneffecten: als een verplichting wordt opgelegd aan telecomproviders, kan dit een
marktverstorend effect hebben. Daar staat tegenover dat naast het bereiken van 1-1-2 ook het
ander bel-en dataverkeer langer mogelijk blijft.
Onderbouwing effectiviteit: de capaciteit van de accu is rechtstreeks gekoppeld aan de tijd dat er
nog gebeld kan worden. Onduidelijk is van welk deel van de accu’s de capaciteit daadwerkelijk
vergroot kan worden, omdat een deel van de locaties ongeschikt is (naar schatting 20-40 procent).
Daarnaast is bij een stroomstoring een deel van de accu’s niet operationeel vanwege diefstal of
technisch falen.
Verwachte kosten: de kosten verschillen sterk per telecomprovider, omdat de huidige inrichting
van hun telefoonmasten ook sterk verschilt. In ieder geval moet er rekening worden gehouden met
initiële aanschaf- en installatiekosten, gevolgd door vervangingskosten elke 5-10 jaar. Bijkomende
kosten zijn het versterken van daken en de transactiekosten van het onderhandelen met alle
eigenaren van mastlocaties.
Onderbouwing kosten: interviews telecomproviders.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: er zijn geen barrières voor het uitvoeren van deze maatregel,
rekening houdend met de beperking dat niet alle locaties geschikt zijn.
Ontbrekende informatie: meer gedetailleerde informatie over de grootte van verschillende
kostencomponenten, het aantal masten waarvoor deze maatregel uitgevoerd kan worden en de
resulterende effectiviteit.
T2. Tegengaan diefstal accu’s
Aard van de maatregel: het verminderen van het aantal diefstallen van accu’s in telefoonmasten,
door bijvoorbeeld snellere signalering, betere opsporing, betere handhaving, hogere straffen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOELICHTING MAATREGELEN LONG LIST

55

Verantwoordelijke partij: politie.
Bron: interviews telecomproviders.
Effect op aankiesbaarheid: het aantal masten dat aan het begin van een stroomstoring meteen
uitvalt, neemt af.
Neveneffecten: bij een vast politiebudget is er een opportunity cost verbonden aan de inzet van
politie. Een positief neveneffect is een mogelijke toename van het gevoel van veiligheid van burgers
en bedrijven.
Onderbouwing effectiviteit: naar schatting 5-10 procent van de batterijen blijkt bij een
stroomstoring gestolen te zijn.
Verwachte kosten: niet beschikbaar.
Onderbouwing kosten: niet beschikbaar.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: de maatregel is in principe goed uitvoerbaar, al kan de
beschikbaarheid van de politie wel een probleem zijn.
Ontbrekende informatie: beschikbaarheid politie en de kosten van hun inzet (om diefstal van accu’s
tegen te gaan).
T3. Mobiele noodstroomvoorzieningen
Aard van de maatregel: Het continu beschikbaar houden van een aantal mobiele
noodstroomaggregaten, zodat deze in geval van een storing naar het getroffen gebied kunnen
worden gereden en daar kunnen worden aangesloten op de masten die (gaan) uitvallen.
Verantwoordelijke partij: telecomproviders.
Bron: interviews telecomproviders.
Effect op aankiesbaarheid: beschikbaarheid van de telefoonmasten is geborgd vanaf het moment
dat de mobiele noodstroomvoorziening ter plaatse is.
Neveneffecten: als een verplichting wordt opgelegd aan telecomproviders, kan dit een
marktverstorend effect hebben. Daar staat tegenover dat naast het bereiken van 1-1-2 ook het
ander bel-en dataverkeer langer mogelijk blijft. Ten slotte zijn noodstroomaggregaten mogelijk ook
inzetbaar in andere situaties waar behoefte is aan extra stroom.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar. Waarschijnlijk met name effectief in combinatie met
maatregel S4.
Verwachte kosten: niet beschikbaar.
Onderbouwing kosten: niet beschikbaar.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: er zijn geen barrières te verwachten voor de uitvoering van deze
maatregel.
Ontbrekende informatie: inzicht in de kosten van de maatregel, het aantal aggregaten dat nodig is
om heel Nederland te voorzien, of en hoe snel het mogelijk is om de aggregaten op de juiste plek
te krijgen en aan te sluiten.
T4. Voorrang inhuur noodstroomaggregaten
Aard van de maatregel: bestaande voorraden mobiele noodstroomaggregaten worden in geval van
een stroomstoring gereserveerd voor telecomproviders, zodat deze ingezet kunnen worden om het
mobiele netwerk in de lucht te houden.
Verantwoordelijke partij: wetgever / telecomproviders / aanbieders noodstroomaggregaten.
Bron: interviews telecomproviders.
Effect op aankiesbaarheid: beschikbaarheid van de telefoonmasten is geborgd vanaf het moment
dat de mobiele noodstroomvoorziening ter plaatse is.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

56

BIJLAGE B

Neveneffecten: noodstroomaggregaten zijn niet meer beschikbaar voor andere partijen die stroom
willen tijdens een stroomstoring.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar.
Verwachte kosten: marginale kosten zijn beperkt tot additionele inhuurkosten voor
telecomproviders. Inhuur van noodstroomaggregaten door telecomproviders gebeurt waar
mogelijk nu al.
Onderbouwing kosten: interviews telecomproviders.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: omdat hier sprake is van een wettelijke regeling kan de invoering
lang duren en mogelijk op politieke en/of juridische weerstand stuiten.
Ontbrekende informatie: inzicht in kosten en effectiviteit van reserveren noodstroomaggregaten
door telecomproviders. Wat is de bestaande voorraad? Welk deel wordt nu al ingehuurd door
telecomproviders? Wat zijn de inhuurkosten? Hoe effectief is de additionele inhuur?
T5. Downgraden kwaliteit netwerk
Aard van de maatregel: de batterijen van masten worden zowel uitgeput door belverkeer als door
dataverkeer. Wanneer dataverkeer wordt uitgeschakeld, kan er dus langer gebeld worden.
(Eventueel kan er ook worden gekozen voor het uitschakelen van belverkeer ten faveure van
dataverkeer, bijvoorbeeld in combinatie met een 1-1-2-app.)
Verantwoordelijke partij: telecomproviders.
Bron: interviews telecomproviders.
Effect op aankiesbaarheid: batterijen gaan langer mee, door minder intensief gebruik van het
netwerk.
Neveneffecten: consumenten kunnen tijdens een stroomstoring geen gebruikmaken van het
mobiele netwerk voor dataverkeer.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar, afhankelijk van de verhouding belverkeerdataverkeer.
Verwachte kosten: verschilt sterk per telecomprovider, omdat de inrichting van het netwerk
verschilt.
Onderbouwing kosten: interviews telecomproviders.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: als er wordt gekozen voor een vrijwillige afspraak (in
tegenstelling tot een wettelijke regeling) is de maatregel op korte termijn goed uitvoerbaar.
Ontbrekende informatie: welk deel van het verkeer bestaat uit dataverkeer?
S6/T6/H1. Awareness-campagne correct gebruik 1-1-2
Aard van de maatregel: informeren van burgers over wanneer 1-1-2 te bellen, wat te doen als 1-12 niet bereikt kan worden en hoe te handelen tijdens stroomstoringen.
Verantwoordelijke partij: ministerie van Justitie en Veiligheid
Bron: begeleidingscommissie en diverse interviews
Effect op aankiesbaarheid: 1) aantal telefoontjes naar 1-1-2 neemt af, waardoor de kans op
overbelasting van 1-1-2 afneemt, 2) telefoon- en datagebruik tijdens stroomstoringen neemt af,
waardoor de accu’s van radiomasten minder snel uitgeput raken, 3) burgers weten hoe te handelen
als 1-1-2 niet bereikt wordt, waardoor de consequenties van gemiste oproepen kleiner worden.
Neveneffecten: zelfredzaamheid burger neemt toe, gevoel van veiligheid burger neemt toe.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar.
Verwachte kosten: niet beschikbaar.
Onderbouwing kosten: niet beschikbaar.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOELICHTING MAATREGELEN LONG LIST

57

Uitvoerbaarheid op korte termijn: geen barrières voorzien.
Ontbrekende informatie: informatie over kosten en effectiviteit van campagne.
H2. Begeleiden burgers in wachtstand
Aard van de maatregel: het verschaffen van uitgebreidere informatie aan burgers die in de wachtrij
van 1-1-2 terechtkomen: de verwachte wachttijd, mogelijke alternatieven voor 1-1-2 en advies over
hoe te handelen bij een lange wachttijd.
Verantwoordelijke partij: 1-1-2-meldkamers.
Bron: interview meldkamer.
Effect op aankiesbaarheid: de kans dat burgers onterecht ophangen neemt af, waardoor deze sneller
bereikt worden. De kans dat bellers terecht ophangen neemt juist toe, wat extra ruimte creëert voor
andere bellers.
Neveneffecten: geen.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar.
Verwachte kosten: niet beschikbaar.
Onderbouwing kosten: niet beschikbaar.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: de meldkamers krijgen naar verwachting nog dit jaar de
beschikking over een nieuw technisch platform. Daarna zou deze wijziging doorgevoerd kunnen
worden.
Ontbrekende informatie: informatie over effectiviteit van betere informatievoorziening.
H3. Verschuiven belverkeer naar dataverkeer (1-1-2-app)
Aard van de maatregel: een 1-1-2-app kan door hulpdiensten gebruikt worden om de burger van
informatie te voorzien. Daarnaast kan de app door burgers gebruikt worden als een alternatieve
manier om incidenten te melden.
Verantwoordelijke partij: 1-1-2-meldkamer.
Bron: “Het nieuwe melden” (TNO, 2016), interview 1-1-2-meldkamer.
Effect op aankiesbaarheid: daling van de vraag naar 1-1-2-diensten verkleint de benodigde
piekcapaciteit van de meldkamers en verlengt de beschikbaarheid van het mobiele netwerk tijdens
stroomstoringen.
Neveneffecten: geen.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar.
Verwachte kosten: niet beschikbaar.
Onderbouwing kosten: niet beschikbaar.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: goed, de 1-1-2-app komt dit jaar beschikbaar.
Ontbrekende informatie: informatie over kosten en effectiviteit van introductie 1-1-2-app.

H4. Extra capaciteit om pieken op te vangen
Aard van de maatregel: extra personeel betekent dat meer telefoontjes aangenomen kunnen
worden, waardoor de wachttijd en het aantal gemiste oproepen afnemen.
Verantwoordelijke partij: 1-1-2-meldkamers.
Bron: interview 1-1-2-meldkamer.
Effect op aankiesbaarheid: maximum aantal behandelbare telefoontjes (aanbod 1-1-2-diensten)
neemt toe.
Neveneffecten: geen.
Onderbouwing effectiviteit: niet beschikbaar.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

58

BIJLAGE B

Verwachte kosten: niet beschikbaar.
Onderbouwing kosten: niet beschikbaar.
Uitvoerbaarheid op korte termijn: goed.
Ontbrekende informatie: informatie over kosten en effectiviteit van vergroten piekcapaciteit.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

KOSTEN-BATENANALYSE NORM BEREIKBAARHEID 112 BIJ STROOMSTORINGEN

59

Bijlage C Casestudy Bommelerwaard
Bij stroomstoring in de Bommelerwaard vallen de zendmasten voor mobiele telecommunicatie uit.
Figuur C.1 laat zien dat masten in naastgelegen gebieden bereikbaar zijn voor bellers in de
Bommelerwaard als het bereik van de masten 20 kilometer is. Figuur C.2 toont aan dat dat ook
geldt als het bereik van de masten beperkt wordt tot 10 kilometer.
Figuur C.1

Bron:

Bereik antennes met reikwijdte 20 kilometer

SEO (2009) voor postcodes Bommelerwaard en het antenneregister van Agentschap Telecom voor
locaties masten

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

60

BIJLAGE C

Figuur C.2

Bron:

Bereik antennes met reikwijdte 10 kilometer

SEO (2009) voor postcodes Bommelerwaard en het antenneregister van Agentschap Telecom voor
locaties masten

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK