Monitor Arbeidsmarkt
Oktober 2018

2

Kernboodschap en leeswijzer

De cijfers in deze Monitor Arbeidsmarkt laten zien dat de Nederlandse arbeidsmarkt zich sinds het
2e kwartaal 2014 sterk heeft ontwikkeld, met een grote toename van het aantal werkenden (eerst
vooral flexwerkers en zzp’ers en met ingang van 2018 ook werknemers met een vast
dienstverband) en een dito groei van het aantal vacatures. De vacaturegraad liep in alle sectoren
op, het sterkst in de bouw, industrie en handel. De spanning op de arbeidsmarkt neemt daarbij
toe. De arbeidsdeelname van ouderen (55-plus) zet zich onverminderd voort en is ook in de
herstelperiode sinds 2014 het hardst gestegen (+7,6 procentpunt) t.o.v. andere groepen.
Het werkloosheidspercentage is sinds de top van 7,9% in februari 2014 ruim gehalveerd, naar
3,7% in september 2018 (voor seizoen gecorrigeerd). Dat is bijna op het niveau van vóór de crisis
(3,6% gedurende de laatste maanden van 2008).
Door een administratief registratie-effect als gevolg van de invoering van de Wet werk en
zekerheid (Wwz) per 1 juli 2015 bleef de daling van het aantal WW-uitkeringen aanvankelijk achter
bij de daling van het aantal werklozen, maar tussen eind maart 2016 en medio 2018 is het aantal
WW-uitkeringen vrijwel even hard gedaald als het aantal werklozen (met 39% respectievelijk
44%).
Het bijstandsvolume bleef, ondanks het aantrekken van de arbeidsmarkt, nog tot eind maart 2017
stijgen. Tussen eind maart 2017 en medio 2018 is het aantal bijstandsuitkeringen met 24 duizend
gedaald, van 405 naar 381 duizend (-6%).
Het aantal Wajong-uitkeringen steeg tot 2015 met een kleine 12 duizend per jaar, maar met de
aanscherping van de Wet Wajong per 1 januari 2015 vond een omslag plaats naar een daling met
1 à 2 duizend per jaar. In 2016 hielden de afname van de aflopende WAO/WAZ en de toename van
WGA/IVA elkaar in evenwicht en was de omvang van het AO-volume exclusief Wajong per eind
2016 gelijk aan de stand per eind 2015, maar vanaf 2017 neemt het AO-volume exclusief Wajong
licht toe. Over 2018 zal de stijging naar verwachting uitkomen op 5.000 uitkeringen.
Medio 2018 hadden 200 duizend personen een re-integratievoorziening van gemeenten, 30
duizend meer dan medio 2016. Personen kunnen meerdere voorzieningen hebben, in de 1e helft
van 2018 gemiddeld 1,35 per persoon. In 2017 werden vanuit het gemeentedomein 45,3 duizend
banen gestart met inzet van een re-integratievoorziening in de voorafgaande maand, en 134,1
duizend zonder eerdere voorziening. Ten opzichte van 2016 is dat 2,8 duizend meer,
respectievelijk 4,4 duizend minder gestarte banen. Deze ontwikkelingen reflecteren enerzijds de
toename van het aantal re-integratievoorzieningen en anderzijds de afname van de omvang van de
gemeentelijke doelgroep (o.a. door de daling van het aantal bijstandsontvangers vanaf 2017).
In 2017 kocht het UWV 26.800 trajecten in ten behoeve van arbeidsgehandicapten, en 38.300
voorzieningen ter ondersteuning van het aan het werk houden van arbeidsgehandicapten met een
gestarte baan. Dit is ten opzichte van 2016 een toename met 4.300 trajecten (+19%),
respectievelijk afname met 900 voorzieningen (-2%). Het plaatsingspercentage van de ingekochte
trajecten met een baan als direct doel is de laatste jaren flink gestegen. Van de in 2012 gestarte
trajecten heeft tot en met augustus 2018 26% geleid tot plaatsing, van de trajecten die in 2017
zijn gestart is dat nu al 39%.
In hoofdstuk 1 is een analyse opgenomen van de stromen in en uit de WW. Hoofdstuk 2 beschrijft
de ontwikkeling van de werkgelegenheid en werkloosheid sinds 2014, uitgesplitst naar een aantal
relevante kenmerken. In hoofdstuk 3 en 4 staan de ontwikkelingen op het terrein van
inkomenswaarborg, respectievelijk de activering en re-integratievoorzieningen in het gemeente- en
het UWV-domein, centraal.

3

Inhoudsopgave

1. In- en uitstroom WW
1.1 Inleiding
1.1.1 Korte schets Wet werk en zekerheid (Wwz)
1.2 Groei en krimp WW-bestand

5
5
5
5

1.2.1 Kenmerken van het WW-bestand

6

1.2.2 Kenmerken 50+ WW'ers

8

1.3 Nieuwe instroom in de WW

9

1.3.1 Achtergrondkenmerken nieuwe instroom

10

1.3.2 Invloed van de sector en de beroepsgroep op instroom in de WW

11

Box 1. Instroom vanuit de financiële dienstverlening

11

Box 2. ICT-beroepsgroep

12

1.4 Van WW'er naar Werkende

13

1.4.1 Meeste werkhervattingen in de eerste 6 maanden

14

1.4.2 Twee op de drie WW'ers bij of kort na beëindiging van de WW aan het werk

14

1.4.3 Grote groep WW'ers aan het werk met een gedeeltelijke uitkering

15

1.4.4 Werkhervatting vaak als uitzendkracht of op basis van tijdelijk contract

15

1.4.5 Stabiliteit van de carrières van WW-uitstromers varieert sterk

16

Box 3. Sectorale mobiliteit van werkhervatters verschilt tussen sectoren

17

1.5 Slot
2. Werkgelegenheid en werkloosheid

18
19

2.1 Inleiding

19

2.2 Werkgelegenheid

19

2.2.1 Ontwikkeling netto arbeidsdeelname

21

2.2.2 Ontwikkeling netto arbeidsdeelname naar persoonskenmerken

22

2.3 Werkloosheid
2.3.1 Ontwikkeling werkloosheid naar persoonskenmerken
2.4 Het lage-inkomensvoordeel (LIV)
3. Inkomenswaarborg

23
24
24
25

3.1 Inleiding

25

3.2 WW-uitkeringen

26

3.3 Bijstandsuitkeringen

27

3.4 Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen

29

4. Re-integratie

32

4.1 Inleiding

32

4.2 Re-integratie gemeentedomein

32

4.2.1 Personen met re-integratievoorziening van gemeenten

32

4.2.2 Re-integratievoorzieningen gemeentedomein

33

4.2.3 Gestarte banen door bijstandsontvangers en niet-uitkeringsgerechtigden

33

4.3 Activering en re-integratie door UWV

35

4.3.1 Beschikbare middelen activering en bemiddeling arbeidsgehandicapten

35

4.3.2 Dienstverleningsbestand en ingezette trajecten en voorzieningen

36

4.3.3 Effect van activering en inzet re-integratie door UWV

37

4

1. In- en uitstroom WW
1.1 Inleiding
De Nederlandse economie groeit nog steeds door en ook de werkgelegenheid laat een positieve
groei zien. Het aantal werklozen is verder gedaald en de werkloosheid bedraagt per september
2018 3,7%. Het aantal vacatures groeit nu al vijf jaar elk kwartaal en steeds meer mensen vinden
1

werk. Ook voor 2019 verwacht het UWV dat het aantal banen, weliswaar iets afgevlakt, verder zal
toenemen met 1,3%. Het aantal WW-uitkeringen neemt verder af tot 273.535 per september 2018
en in alle beroepsklassen is het aantal nieuwe uitkeringen in de afgelopen negen maanden gedaald.
Dit hoofdstuk gaat in op de kenmerken van de WW-populatie. Eerst volgt er in paragraaf 1.1.1 een
kort overzicht van de belangrijkste veranderingen in de Wet werk en zekerheid (Wwz). Daarna
wordt ingegaan op de groei en krimp van het WW-bestand, waarbij de achtergrondkenmerken van
WW’ers worden belicht, zoals geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, uitkeringsduur en
werkhervattingskans. In deze paragraaf wordt ook ingezoomd op de 50-plus WW-populatie.
Vervolgens wordt in paragraaf 1.3 gekeken naar de nieuwe instroom in de WW en naar de invloed
van sector en beroepsklasse op de in- en uitstroom. Paragraaf 1.4 tot slot belicht de uitstroom uit
de WW.
1.1.1 Korte schets Wet werk en zekerheid (Wwz)
Sinds 1 juli 2015 zijn er via de Wet werk en zekerheid (Wwz) een aantal aspecten van de WWuitkering veranderd. De maximale duur van een wettelijke WW-uitkering wordt stapsgewijs
verlaagd van 38 naar 24 maanden.2 Ook zijn de elementen op basis waarvan de wettelijke WWduur wordt vastgesteld, aangescherpt; waar een aanvrager eerst recht had op een maand WW
voor elk gewerkt jaar voor de aanvraag, geldt dit nu alleen voor de laatste 10 opgebouwde
werkjaren. Eerder gewerkte jaren van de aanvrager worden in de nieuwe situatie gerekend als een
halve maand WW. Door de gefaseerde invoering van de nieuwe WW-duur zijn er op dit moment
nog altijd WW’ers met een WW-duur van meer dan 2 jaar. Een WW-duur van meer dan 2 jaar komt
uitsluitend voor bij aanvragers met een lang arbeidsverleden en dus ook een hogere leeftijd. Alle
WW-gerechtigden waarvan de uitkering op dit moment langer loopt dan twee jaar, zijn dus bijna
allemaal ouder dan 50 jaar.
Werken moet lonend zijn, daarom stimuleert de Wwz WW’ers naast hun uitkering te gaan werken.
Door de systematiek van inkomstenverrekening levert dat altijd iets op. Als een WW’er gaat
werken en de inkomsten uit arbeid lager zijn dan 87,5% van het vorige loon, dan blijft het recht op
WW bestaan. Het inkomen dat een WW'er verdient, wordt voor 70% verrekend met de WWuitkering. Dat betekent dat 30% van het inkomen extra inkomen is naast de uitkering. De intentie
van deze maatregel is dat werkhervatting vanuit de WW financieel altijd lonend is (en er dus geen
armoedeval optreedt), en dat men gestimuleerd wordt eerder een baan te accepteren tegen een
lager loon. In de tweede helft van 2017 maakten 27,4% van de WW’ers gebruik van deze nieuw
vorm van inkomstenverrekening.3
1.2 Groei en krimp WW-bestand
Zowel het aantal werklozen als het aantal lopende WW-uitkeringen lagen eind 2008 op een
historisch laag niveau. Tijdens de economische crisis, in de periode 2008-2014, is het aantal
werklozen, aanzienlijk gestegen van grofweg ruim 300 duizend begin 2008 naar 700 duizend in
2014. Logischerwijs steeg het aantal WW-uitkeringen in deze periode ook fors, van ongeveer 200
duizend begin 2008 tot 460 duizend in 2014.
Sinds 2014 trekt de arbeidsmarkt weer aan en dalen het aantal werklozen en het aantal lopende
WW-uitkeringen gestaag. De werkloosheid in Nederland bedroeg in september 2018 3,7%. Dit
1

UWV, Arbeidsmarktprognose 2018-2019, juni 2018
Binnen de WWZ bestaat de mogelijkheid voor sociale partners om via bijvoorbeeld cao’s de maximale duur
van WW-uitkeringen bovenwettelijk te verhogen.
3
UWV, Inkomstenverrekening in de WW, maart 2018
2

5

percentage ligt nog iets hoger dan het laagste punt in 2008. De afname van de werkloosheid is in
de loop van 2018 iets afgevlakt. Deze ontwikkelingen zijn goed te zien in figuur 1.2.
Figuur 1.2: Lopende WW-uitkeringen en werkloze beroepsbevolking
Aantal per maand, in duizendtallen

Bron: UWV, Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen, september 2018

Het verschil tussen het volume van de werkloze beroepsbevolking en het aantal WW-uitkeringen
kan worden verklaard door het feit dat sommige werklozen geen aanspraak maken op de WW,
vanwege bijvoorbeeld een te korte arbeidsduur. Verder zijn er ook werklozen wiens WW-uitkering
is beëindigd zonder dat er nieuw werk is gevonden. Ten slotte zijn mensen met een baan met
aanvullende WW niet werkloos, maar door de aanvullende uitkering worden ze wel meegeteld in
het aantal lopende WW-uitkeringen. Het verschil in ontwikkeling van eind maart 2014 tot eind
maart 2016 tussen het WW-volume en het aantal werklozen is voor een belangrijk deel het gevolg
van de beleids- en uitvoeringseffecten van de Wwz, welke per 1 juli 2015 van kracht werd, zie voor
een nadere toelichting hoofdstuk 3.1.
1.2.1 Kenmerken van het WW-bestand
Deze paragraaf gaat in op de kenmerken van de WW-populatie per september 2018, zoals
geslacht, leeftijd, duur van de uitkering en opleidingsniveau. Verder behandelt deze paragraaf de
50+ populatie van de WW en er wordt nagegaan in hoeverre deze verschilt van de populatie 2750-jarigen.
Eind september 2018 waren er 273.535 lopende WW-uitkeringen. Dit is een daling van 22,0% ten
opzichte van september 2017 en een daling van 37,8% ten opzichte van het hoogtepunt van het
aantal WW-uitkeringen in 2014.4
Tabel 1.2.1.1 Lopende WW-uitkeringen naar geslacht

Geslacht

Aantal

% van totaal

% beroepsbevolking5

Man
Vrouw

132.470
141.064

48,4%
51,6%

52,9%
47,1%

4
Cijfers over het WW-bestand in deze paragraaf zijn gebaseerd op: UWV, Nieuwsflits arbeidsmarkt, september
2018
5
Cijfers over de beroepsbevolking in deze paragraaf zijn afkomstig van: CBS Statline. In de beroepsbevolking
zijn personen tot 65 jaar meegenomen.

6

De onderverdeling van de bestaande WW-populatie naar geslacht laat zien dat vrouwen momenteel
vaker een WW-uitkering ontvangen dan mannen, ook ten opzichte van de totale beroepsbevolking.
Van de WW-ontvangers in september 2018 was 51,6% vrouw en 48,4% man. In de totale
Nederlandse beroepsbevolking is 47,1% vrouw en 52,9% man. Vrouwen zijn in de WW dus 4,5
procentpunt vaker aanwezig dan in de beroepsbevolking.
Tabel 1.2.1.2 Lopende WW-uitkeringen naar leeftijd

Leeftijd

Aantal

% van totaal

% beroepsbevolking

15-25 jaar
25-35 jaar
35-45 jaar
45-55 jaar
>55 jaar

9.736
44.883
49.974
69.814
99.127

3,6%
16,4%
18,3%
25,6%
36,2%

16,5%
21,4%
19,8%
24,0%
18,2%

Oudere werkzoekenden zijn oververtegenwoordigd in de WW-populatie. Van alle WW-ontvangers is
36,2% boven de 55 jaar en 25,6% tussen de 45 en 55. Bijna de helft (49,8%) van de totale WWpopulatie bestaat uit 50-plussers.
Het aantal jongere werkzoekenden (15-35 jaar) in de WW-populatie is laag. Dit is o.a. te verklaren
doordat jongeren makkelijker de overstap naar nieuw werk maken, maar ook omdat binnen deze
groep minder mensen aanspraak kunnen maken op een langduriger WW-uitkering. Daardoor
stromen ze uit de WW, ook als ze niet snel een baan vinden. Veel jongeren tot 25 jaar volgen
bovendien nog een opleiding en hebben daarnaast een kleine bijbaan. Deze categorie komt niet in
de WW terecht. Uit cijfers van UWV uit 2013 blijkt dat 15-25 jarigen gemiddeld recht hadden op
een WW-uitkering voor de duur van 3 maanden, waar dat bij 25-35 jarigen al is opgelopen tot
gemiddeld 7 maanden. De WW-populatie ouder dan 55 jaar had gemiddeld recht op 30 maanden
WW6. Door aanpassingen in de Wwz zal dit voor 55-plussers nu waarschijnlijk lager zijn.
Tabel 1.2.1.3 Lopende WW-uitkeringen naar verstreken duur

Verstreken duur

Aantal

% van totaal

<6 maanden
6-12 maanden
1 tot 2 jaar
2 jaar of langer

129.658
53.729
56.568
33.580

47,4%
19,6%
20,7%
12,3%

De duur van de lopende WW-uitkeringen toont een evenwicht tussen het aantal WW-uitkeringen
met een duur korter dan 6 maanden (47,4%) en uitkeringen met een duur langer dan 6 maanden
(53,6%).
Figuur 1.2.1: Personen met een WW-uitkering naar duur uitkering

6

UWV, Na de WW aan het werk, december 2013

7

Bron: UWV Arbeidsmarktprognose 2018-2019

Met het aantrekken van de economie is het aantal WW-uitkeringen aanzienlijk afgenomen sinds
2014. De langlopende WW-uitkeringen nemen echter aanzienlijk langzamer af dan WW-uitkeringen
van kortere duur, zie figuur 1.2.1. Langdurig werkzoekenden vinden om verscheidene redenen
minder snel een nieuwe baan. In paragraaf 1.4 wordt nader ingegaan op de uitstroom naar werk.
Tabel 1.2.1.4 Lopende WW-uitkeringen naar opleidingsniveau

Opleidingsniveau

Aantal

% van totaal

% beroepsbevolking

Laag
Middelbaar
Hoog

74.855
90.901
80.262

30,4%
36,9%
32,6%

20,7%
41,8%
37,5%

N.B. van 27.517 WW-ontvangers en 1,2% van de beroepsbevolking is het opleidingsniveau onbekend.

Het opleidingsniveau van de huidige groep WW-ontvangers verschilt van de onderverdeling naar
opleidingsniveau van de gehele beroepsbevolking. Het aandeel laagopgeleiden in de WW is hoger
dan hun aandeel in de beroepsbevolking. Voor middelbaar- en hoogopgeleiden geldt het
tegenovergestelde. Hier worden de definities van het CBS gehanteerd waar laagopgeleid gelijk
staat aan een mbo1 diploma of lager; WW-ontvangers binnen deze groep hebben geen
startkwalificatie. Middelbaar opgeleid staat gelijk aan mbo2-4, of een havo- of vwo-diploma.
Hoogopgeleid staat gelijk aan een hbo of universitaire graad. Binnen de gehele Nederlandse
beroepsbevolking is 20,7% laag opgeleid, 41,8% middelbaar opgeleid en 37,5% hoog opgeleid.
Laagopgeleiden zijn dus 9,7 procentpunt vaker aanwezig in de WW-populatie dan in de
Nederlandse beroepsbevolking.
1.2.2 Kenmerken 50+ WW’ers
Binnen de WW-populatie zijn ouderen (45-54 en 55-AOW-leeftijd) sterk oververtegenwoordigd ten
opzichte van de leeftijdsverdeling van de totale beroepsbevolking, zie figuur 1.2.2. Het WWbestand bestaat voor 49,8% uit mensen van 50 jaar of ouder. Alhoewel 50+ werknemers niet
aanzienlijk vaker in de WW belanden dan andere leeftijdsgroepen, is de WW-duur van de populatie
50+ wel aanzienlijk langer. WW’ers van 50 jaar of ouder blijken na instroom lastig aan een nieuwe
baan te komen. Daardoor daalt het aantal 50+ WW’ers sinds 2014, in vergelijking met de rest van
de populatie, relatief langzaam. De maatregelen uit het actieplan “Perspectief voor vijftigplussers”7
van kabinet en sociale partners zijn er op gericht de arbeidsmarktpositie van vijftigplussers in de
WW te verbeteren. Een van de maatregelen uit dit plan is de actieve persoonlijke dienstverlening
vanuit het UWV voor deze groep. De maatregelen uit het actieplan worden in 2019 voortgezet.

7
Brief aan de Tweede Kamer, juni 2016, minister SZW, inzake het Actieplan aanpak werkloosheid onder 50plussers; Kamerstuk 29544, nr. 810.

8

Figuur 1.2.2: Lopende uitkeringen naar leeftijdsklasse (x 1.000)

Bron: UWV, Tijdreeksen 2017, april 2018

Een van de factoren die de doorstroom van 50+ WW’ers bemoeilijkt is de negatieve beeldvorming
bij werkgevers rondom oudere werknemers.8 Leeftijd is dus zeer bepalend voor de kans op snelle
werkhervatting (zie ook hoofdstuk 3.2). Om de werkloosheidsproblematiek van 50+ WW’ers
inzichtelijk te maken, wordt de uitkeringsduur en het opleidingsniveau van deze groep vergeleken
met die van de populatie WW’ers tussen de 27 en 50 jaar.9 De onderstaande tabellen geven een
beeld van deze verscheidenheid.
Tabel 1.2.2.1 Lopende WW-uitkeringen naar verstreken duur

Verstreken duur

27-50

% 27-50

50+

% 50+

<6 maanden
6-12 maanden
1 tot 2 jaar
2 jaar of langer

74.044
27.695
18.024
707

61,5%
23,0%
15,0%
0,6%

39.558
25.315
38.544
32.873

29,0%
18,6%
28,3%
24,1%

Uit de vergelijking van de verstreken duur van een WW-uitkering blijkt dat WW-ontvangers van
50+ een aanzienlijk grotere kans hebben om langdurig in de WW te verblijven. Van de huidige 50+
WW-ontvangers heeft 71,0% een WW-uitkering van langer dan 6 maanden, tegenover 38,5% van
de populatie 27-50. Dit grote verschil is deels te verklaren door het feit dat er meer
werkzoekenden in de populatie 27-50 zitten van wie de maximum duur van de WW korter is dan 6
maanden. Daarnaast verloopt de re-integratie van de 50+ populatie op de arbeidsmarkt simpelweg
moeizamer, waardoor zij vaker langer zonder werk zitten. Hierdoor verslechtert hun
arbeidsmarktpositie nog verder in vergelijking met de jongere 27-50 populatie.
Tabel 1.2.2.2
haakjes)10

Lopende WW-uitkeringen

naar

opleidingsniveau

(% beroepsbevolking

tussen

Opleidingsniveau

27-50

% 27-50

50+

% 50+

Laag
Middelbaar
Hoog

28.026
42.027
38.161

25,9% (12,7%)
38,8% (39,8%)
35,3% (46,2%)

42.844
42.976
40.285

34,0% (23,0%)
34,1% (41,2%)
31,9% (34,5%)

8

Brief aan de Tweede Kamer, juni 2016, minister SZW, inzake het Actieplan aanpak werkloosheid onder 50plussers; Kamerstuk 29544, nr. 810.
9
Alhoewel deze monitor de bevolkingsgroep 50+ als homogene groep benaderd, is het belangrijk te
benadrukken dat binnen de groep 50+ ook grote verscheidenheid bestaat op basis van kenmerken. De
arbeidssituatie van een 51-jarige werkloze is logischerwijs aanzienlijk anders dan die van een 64-jarige.
10
De gehanteerde leeftijdscategorieën voor het WW-bestand en de beroepsbevolking komen niet volledig
overeen. Voor de beroepsbevolking worden de leeftijdscategorieën ’25 tot 50’ en ’50 tot 65’ gehanteerd; voor
een klein gedeelte van de beroepsbevolking is het opleidingsniveau onbekend, waardoor het geheel niet optelt
tot 100%; van 12.256 WW-ontvangers in de populatie 27-50 is het opleidingsniveau onbekend, ditzelfde geldt
voor 10.185 WW-ontvangers in de populatie 50+.

9

De kans op werkhervatting voor hoogopgeleide ouderen is veel kleiner dan voor hoogopgeleide
jongeren. Laagopgeleiden hebben over het algemeen een kleinere kans op werkhervatting, maar
ook voor hoogopgeleide werkloze 50-plussers blijkt het vinden van een nieuwe baan lastig te zijn.
Leeftijd is namelijk de meest belangrijke voorspellende factor voor werkhervatting.11 WWontvangers van 50+ zijn in vergelijking met jongere werkzoekenden van 27-50 jaar gemiddeld
gezien vaker laag opgeleid. Dit is op zich niet vreemd, aangezien oudere generaties over het
algemeen lager zijn opgeleid dan jongere generaties.

1.3 Nieuwe instroom in de WW
In deze paragraaf wordt nagegaan uit welke sectoren en beroepsgroepen de werkzoekenden die
tussen januari en september 2018 in het WW-bestand zijn ingestroomd afkomstig zijn. Er wordt
eerst gekeken naar de kenmerken van deze nieuwe WW-populatie, zoals: geslacht, leeftijd,
opleidingsniveau, en vervolgens naar de sectoren en beroepsgroepen waar nieuwe WW’ers uit
afkomstig zijn. Voor twee beroepsgroepen, de economisch administratieve beroepen en de ICTberoepen, volgt een verdieping.
1.3.1 Achtergrondkenmerken nieuwe instroom12
Het totaal antal WW-uitkeringen neemt in september 2018 ten opzichte van een jaar eerder af
omdat minder mensen een uitkering aanvragen. Eind september werden minder nieuwe WWuitkeringen verstrekt; het aantal nieuwe uitkeringen bedroeg op dat moment 254.416 uitkeringen.
Ten opzichte van september 2017 betekent dat een daling van -15,4%.
Tabel 1.3.1.1 Nieuwe WW-uitkeringen naar geslacht

Geslacht

Aantal

Aandeel

% beroepsbevolking13

Man
Vrouw

129.763
124.641

51,0%
49,0%

52,9%
47,1%

De onderverdeling van de nieuwe WW-populatie naar geslacht vertoont een evenwichtig beeld. Van
de nieuwe WW-ontvangers in september 2018 was 51% man en 49% vrouw. Het aantal nieuwe
WW-uitkeringen daalde in september 2018 ten opzichte van september 2017 onder mannen harder
(-16%) dan onder vrouwen (-14,7%).
Tabel 1.3.1.2 Nieuwe WW-uitkeringen naar leeftijd

Leeftijd

Aantal

Aandeel

% beroepsbevolking

15-25 jaar
25-35 jaar
35-45 jaar
45-55 jaar
>55 jaar

24.192
74.140
54.799
55.862
45.447

9,5%
29,1%
21,5%
22,0%
17,9%

16,5%
21,4%
19,8%
24,0%
18,2%

Ouderen niet vaker in de nieuwe WW-uitkeringen
In de nieuwe WW-uitkeringen vormen 25-45 jarigen, met een aandeel van 50,7%, de grootste
groep. De arbeidsmarkt flexibiliseert verder en het aantal flexwerkers in de leeftijdsgroep 25-45
jaar is volgens het CBS14 in de periode 2003-2017 verdubbeld tot 20%. Dit kan tot gevolg hebben
dat meer mensen tussentijds hun baan verliezen en de WW in- en weer uitstromen.
Onder 45-55 jarigen is het aandeel in de nieuwe WW-uitkeringen 22%. Het aandeel 55-plussers is
met 17,9% in het bestand van nieuwe WW-uitkeringen klein. Ouderen zijn, ook niet ten opzichte
van hun aandeel in de beroepsbevolking, niet oververtegenwoordigd in de nieuwe instroom.

11

UWV, Werkverkenner 2.0, juni 2018
Cijfers over het WW-bestand in deze paragraaf zijn gebaseerd op: UWV, Nieuwsflits arbeidsmarkt, september
2018
13
Cijfers over de beroepsbevolking in deze paragraaf zijn afkomstig van: CBS Statline. In de beroepsbevolking
zijn personen tot 65 jaar meegenomen.
14
CBS, Toename flexwerk vooral bij jongeren met bijbanen, april 2018
12

10

Het aandeel jongeren tot 25 jaar in de nieuwe WW-uitkeringen is laag. In paragraaf 1.2 is reeds
aangegeven dat de meeste jongeren (ruim 80%)15 nog onderwijsvolgend zijn, vaak een kleine
bijbaan hebben en dus niet in de WW terecht komen. Slechts 20% is niet onderwijsvolgend en
daarvan werkt weer 80%. Indien jongeren van de deze leeftijd toch in de WW komen, stromen ze
snel weer uit. De daling in september 2018 ten opzichte van het jaar daarvoor onder de nieuwe
instroom was onder jongeren ook het sterkst met -19,5%.
Tabel 1.3.1.3 Nieuwe WW-uitkeringen naar opleidingsniveau16

Opleidingsniveau

Aantal

Aandeel

% beroepsbevolking

Laag
Middelbaar
Hoog

69.758
82.210
61.479

32,7%
38,5%
28,8%

20,7%
41,8%
37,5%

In de nieuwe instroom is het percentage laagopgeleiden 32,7%. Dit is hoog in vergelijking met het
aandeel van deze groep (20,7% in 2018) in de beroepsbevolking.17 Het aandeel middelbaar
opgeleiden is met 38,5% in de nieuwe instroom het hoogst van alle groepen maar vergeleken met
hun aandeel in de beroepsbevolking, 41,8%, laag. Het aandeel hoogopgeleiden in de nieuwe
instroom is 28,8%. Dit is laag vergeleken met hun aandeel van 37,5% in de beroepsbevolking.
Onder de nieuwe WW’ers is het percentage personen met een startkwalificatie (56,5%) in de
meerderheid en de groep zonder startkwalificatie met 27,4% in de minderheid. Bij de resterende
16,1% is het opleidingsniveau niet bekend. Binnen de beroepsbevolking is het aandeel dat over
een startkwalificatie beschikt met 78,3% ook het hoogst.
1.3.2 Invloed van de sector en de beroepsgroep op instroom in de WW
Zakelijke dienstverlening en economisch administratieve beroepen in nieuwe instroom WW
De sector en de beroepsklasse zijn belangrijke determinanten van de instroom in de WW. Het
aantal nieuwe WW-uitkeringen op sectorniveau, in de eerste negen maanden van 2018, is met
51.103 WW-uitkeringen het hoogst vanuit de zakelijke dienstverlening, gevolgd door 31.601
nieuwe WW-uitkeringen vanuit de sector zorg en welzijn en 30.716 nieuwe WW-uitkeringen vanuit
de uitzendbedrijven.
In de periode januari-september 2018 zijn veel nieuwe WW’ers ingestroomd (49.178) vanuit de
bedrijfseconomische en de administratieve beroepen. Deze beroepen zijn verspreid over
verschillende sectoren, zoals zakelijke dienstverlening, de bankensector, verzekeringswezen,
pensioenfondsen, overheid en zorg (zie figuur 1.3.2). Deze ontwikkeling is voor een deel toe te
schrijven aan de automatisering (zie box 1), waardoor vooral in het bank- en verzekeringswezen
veel administratieve functies zijn verdwenen. Het einde hiervan is nog niet in zicht.
In de zakelijke- en de financiële dienstverlening is al enige tijd een verschuiving gaande van laagen middelbaar werk naar werkgelegenheid waar een hoger opleidingsniveau voor gevraagd wordt.
Ook is een trend gaande dat steeds meer financiële instellingen gebruikmaken van outsourcing en
shared service diensten ter vervanging van administratief en financieel administratief personeel.
Figuur 1.3.2: Economisch administratief in sectoren (werkzame personen, 2014 t/m 2015)

15

CBS, NEETs: jongeren die geen opleiding volgen en niet werken, 2018
In 40.969 van de gevallen is het opleidingsniveau onbekend.
17
CBS Statline
16

11

Bron: UWV, Factsheet arbeidsmarkt: administratieve beroepen, 2017

In box 1 en 2 worden twee sectoren, de financiële dienstverlening en de ICT-sector, nader belicht.
Voor deze twee sectoren is gekozen omdat zij de gevolgen van digitalisering (financiële
dienstverlening) respectievelijk robotisering (ICT-sector) tonen. Zowel in de goed presenterende
ICT-sector als in de structureel krimpende financiële dienstverlening verdwijnt werkgelegenheid op
middelbaar niveau en komen er banen bij op de hogere niveaus.
Box 1. Instroom vanuit de financiële dienstverlening18
De sector financiële dienstverlening bestaat voor 59% uit hoogopgeleiden (het totale percentage
hoogopgeleiden van alle andere sectoren is 36%) en oudere werknemers (ruim 47% is 45-plus).
Ook onder de nieuwe instroom in de WW vanuit de financiële sector zijn er volgens het UWV veel
ouderen en hoger opgeleiden, maar er zijn ook veel middelbaar opgeleiden aanwezig. In
vergelijking met de gemiddelde WW’er hadden WW’ers uit de financiële dienstverlening vaker een
vast contract voor hun instroom in de WW.
WW’ers afkomstig uit de financiële sector hebben voor het grootste deel een bedrijfseconomische,
administratieve of commerciële achtergrond met een grote variëteit binnen de beroepsklassen. Er
zijn enerzijds veel functies voor hooggeschoolde specialisten en aan de andere kant zijn er veel
algemeen dienstverlenende beroepen op verschillende niveaus.
UWV verwacht dat de structurele krimp van werkgelegenheid, die al 10 jaar gaande is in deze
sector, de komende jaren, weliswaar afgevlakt, nog zal doorgaan. Het aantal werknemersbanen
daalt vermoedelijk met 2% (3.800 banen per jaar) in 2018 en 2019. Vooral de dienstverlenende
beroepen van algemeen administratief medewerker, financieel-administratief personeel en
filiaalhouders krijgen met stevige krimp (>-15%) te maken. Dit zijn juist banen waar veel vrouwen
in werkzaam zijn. Zij zijn door digitalisering en de economische crisis harder geraakt.
Verdergaande digitalisering in de financiële sector zal meer middelbaar geschoold werk doen
verdwijnen. Om instroom in de WW te vermijden zullen deze beroepsgroepen moeten uitwijken
naar andere sectoren.
In onderstaande figuur is te zien dat de instroom van nieuwe WW’ers afneemt, maar het aantal
lopende WW-uitkeringen vanuit deze sector is nog substantieel hoog.

Ontwikkeling nieuwe WW-uitkeringen vanuit de financiële dienstverlening

Bron: UWV, Factsheet arbeidsmarkt Financiële Dienstverlening, 2018

18

Alle informatie in deze box is ontleend aan: UWV, Factsheet arbeidsmarkt: Financiële dienstverlening, 2018

12

Box 2. ICT-beroepsgroep19
De ICT-beroepsgroep is met 285 duizend werknemers klein (In 2017 nog geen 4% van de totale
werkgelegenheid). De arbeidsmarkt voor ICT’ers kenmerkt zich door krapte; werkgevers hebben
grote problemen om vacatures vervuld te krijgen. ICT-beroepen zijn te vinden in alle sectoren en
dat maakt dat wervingsproblemen zich overal voordoen.
In deze sector is er enerzijds veel vraag naar werknemers, maar anderzijds ontbreekt het aan
voldoende vakbekwaam en passend aanbod. Er is dus sprake van een kwalitatieve mismatch
binnen deze sector waarin, analoog aan de voortschrijdende ontwikkelingen in de IT-wereld, een
steeds hoger kennisniveau van werknemers wordt gevraagd. De krapte doet zich dan ook vooral
voor in de hogere ICT-beroepen, terwijl er in de ICT-beroepen op middelbaar niveau juist sprake is
van een (zeer) ruime arbeidsmarkt. 83% van de ICT’ers vervult een beroep op hoog niveau (HBO/
universitair) en slechts 17% van de ICT’ers is werkzaam op het middelbaar of lager niveau. Dit zijn
vooral banen in de ondersteuning van gebruikers van ICT.
Per maart 2018 zijn er vanuit de ICT-sector bijna 7 duizend uitkeringen. Met een percentage van
2% WW’ers in het lopende bestand, zijn ICT’ers ondervertegenwoordigd. UWV meldt dat tussen
2014 en 2017 het aantal nieuwe uitkeringen van ICT’ers sterk is gedaald. De jaarlijkse instroom
lag in 2017 (met bijna 7.800 WW-uitkeringen) circa 22% lager dan in 2014 (rond de 10.000
uitkeringen), zie onderstaande figuur.
Nieuwe uitkeringen ICT 2014-2017
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2014

2015

2016

2017

Bron: UWV, Factsheet arbeidsmarkt ICT, 2018

Circa 17% van de WW-instroom van ICT’ers betreft laagopgeleiden; dit is hoog ten opzichte van
hun werkgelegenheidsaandeel (5% in 2017). Dit is de groep zonder formele ICT-opleiding. Veel
van deze werknemers hebben zich door het behalen van een mbo-certificaat omhoog geschoold tot
het middelbaar beroepsniveau. Ook middelbaar opgeleiden zijn oververtegenwoordigd in het WWbestand. De banen van lager- en middelbaar opgeleiden lopen het risico te verdwijnen als gevolg
van automatisering.
In het lopend bestand van de WW evenwel, zijn vooral de oudere ICT’ers oververtegenwoordigd:
66% behoort tot de leeftijdscategorie van 45-55-plus. De jongere leeftijdscohorten zijn met 2%
onder 25 jaar en 14% in de categorie 25-35 jaar ondervertegenwoordigd in de WW-uitkeringen.

1.4 Van WW’er naar Werkende
De nog immer rooskleurige economische vooruitzichten vertalen zich ook in 2018 in een sterk
afnemende WW-instroom en een dalend aantal WW-uitkeringen. In 2017 werden er in totaal
472.207 uitkeringen beëindigd als gevolg van werkhervatting of door het bereiken van de
maximale WW-duur. Gemiddeld hadden deze uitkeringen een duur van 39 weken.20 In 2018 zijn er
in de periode tussen januari en september in totaal 310.835 beëindigde WW-uitkeringen
geregistreerd. De meerderheid (54,9%) van deze WW-uitkeringen had een duur onder de 6
maanden. 18,4% van de WW-uitkeringen werd tussen de 6 en 12 maanden na de start beëindigd.
19
20

Alle informatie in box 2 is ontleend aan: UWV, Factsheet arbeidsmarkt: ICT, 2018
UWV, Kwantitatieve informatie 2017, april 2018

13

In 13,1% van de gevallen geldt dat de verstreken uitkeringsduur tussen de 1 en 2 jaar lag. De
overige 13,6% van de uitkeringen heeft een looptijd gehad van 2 jaar of langer. Ten opzichte van
dezelfde periode in 2017 zijn deze verhoudingen slechts minimaal veranderd.21
De positieve conjuncturele ontwikkeling is met name terug te zien in het aantal kortlopende WWuitkeringen. Het aantal personen met een WW-duur van korter dan een jaar daalde tussen
augustus 2017 en augustus 2018 met 23%; het aantal langdurige WW’ers nam in dezelfde periode
met 18% af. Vanwege de snellere daling van het aantal kortdurende WW’ers is het aandeel
langdurige WW’ers gestegen van 31% naar 33%.22

1.4.1 Meeste werkhervattingen in de eerste 6 maanden
Voor de eerste 9 maanden van 2018 geldt dat de meeste werkhervattingen plaats hebben
gevonden in de eerste 6 maanden na de start van de WW-uitkering. 62,2% van de WW-uitkeringen
die in deze periode zijn beëindigd wegens werkhervatting had een verstreken duur van minder dan
6 maanden; 84,1% van de uitkeringen had een looptijd van minder dan 1 jaar (zie tabel 1.4.1).
Tussen de verschillende leeftijdscategorieën bestaan grote verschillen. In de leeftijdscategorie
onder de 50 jaar vond 68,6% van de werkhervattingen plaats in de eerste 6 maanden en 90,3%
binnen een jaar na de instroom in de WW. Voor 50-plussers liggen de percentages lager en geldt
dat 48,6% van de werkhervattingen zich voordeden gedurende de eerste 6 maanden, en 71,0% in
het eerste jaar na de instroom in de WW. 9,1% van de werkhervattingen van 50-plussers vond
plaats na 2 jaar of meer in de WW23. 50-plussers worden niet vaker werkloos dan de jongere
leeftijdscategorieën, maar stromen wel minder vaak en minder snel uit naar werk. Tegelijkertijd
hebben zij, vanwege hun doorgaans lange arbeidsverleden, gemiddeld gezien recht op een langere
WW-uitkering. Als gevolg hiervan waren in augustus 2018 79% van de langdurige WW’ers 50 jaar
of ouder.24
Tabel 1.4.1 Beëindigde WW-uitkeringen naar reden en verstreken duur (jan. t/m sep. 2018)

Verstreken duur

<27

27-50

>50

Totaal

Beëindigde WW-uitkeringen

39.845

165.273

105.715

310.835

< 6 maanden

90,1%

58,8%

35,5%

54,9%

6-12 maanden

9,9%

22,5%

15,2%

18,4%

1-2 jaar

14,5%

15,8%

13,1%

> 2 jaar

4,2%

33,5%

13,6%

Wegens Werk

10.544

66.146

36.613

113.303

< 6 maanden

94,9%

64,4%

48,6%

62,2%

6-12 maanden

5,1%

24,3%

22,5%

21,9%

10,6%

19,9%

12,6%

1-2 jaar
> 2 jaar
Wegens Max. Duur

18.769

0,6%

9,1%

3,3%

55.623

37.614

112.008

< 6 maanden

84,5%

46,4%

21,0%

44,3%

6-12 maanden

15,5%

19,9%

2,8%

13,4%

1-2 jaar

22,6%

6,1%

13,3%

> 2 jaar

11,1%

70,1%

29,1%

21

UWV, Nieuwsflits Arbeidsmarkt, september 2018
UWV, Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen, september 2018
23
UWV, Nieuwsflits Arbeidsmarkt, september 2018
24
UWV, Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen, september 2018
22

14

Bron: UWV, Nieuwsflits Arbeidsmarkt, September 2018; N.B. naast ‘wegens werk’ en ‘wegens maximale duur’,
zijn er meer redenen waarom een uitkering is beëindigd, bijvoorbeeld: uitstroom naar een ZW-uitkering of
pensionering. Deze overige redenen zijn niet in de tabel opgenomen.

1.4.2 Twee op de drie WW’ers bij of kort na de beëindiging van de WW aan het werk
Niet elke WW’er stroomt uit naar werk. In de periode januari-september 2018 werd 36,5% van de
WW-uitkeringen beëindigd wegens werkhervatting; dit is ruim 1 procentpunt hoger ten opzichte
van dezelfde periode in 2017. Voor de leeftijdscategorie onder de 27 geldt dat dit slechts voor
26,5% van de beëindigde WW-uitkeringen het geval was; dit hangt waarschijnlijk nauw samen met
de relatief korte WW-duur van deze groep. Dit is ook te zien in het aandeel WW-uitkeringen dat
beëindigd is vanwege het bereiken van de maximale duur in de categorie onder de 27 jaar. Dit ligt
met 47,1% beduidend hoger dan het gemiddelde van 36%.25
Veel mensen waarbij de uitkering is beëindigd vanwege het bereiken van de maximale duur,
vinden alsnog snel werk.26 Onderzoek van het UWV27 laat zien dat twee op de drie personen bij wie
in de eerste helft van 2017 de WW-uitkering is beëindigd bij of kort na (< 1 maand) uitstroom uit
de WW aan het werk is. Voor de meeste leeftijdscategorieën ontlopen de percentages elkaar niet
veel. De categorieën 40-45 jaar en 45-50 jaar scoren met 73% het hoogst. Het aandeel
werkhervatting in de groep 50-55 jarigen was met 70% gemiddeld. Echter, het aantal
werkhervatters bij de 55-60 jarigen en met name de groep 60 jaar en ouder lag, met
respectievelijk 61% en 32%, aanzienlijk lager.
1.4.3 Grote groep WW’ers aan het werk met een gedeeltelijke uitkering
Tegelijkertijd is er ook een groep WW’ers die het werk in loondienst of als zelfstandige hervat met
behoud van een gedeeltelijke uitkering. Immers, na de inwerkingtreding van de Wwz is werken
tijdens de WW-uitkering altijd lonend. In 2017 was er bij ruim 96.000 van de 330.000 WW’ers
(29,2 %) sprake van inkomsten uit arbeid. Met een toename van 9 procentpunt is dit ten opzichte
van 2015 snel toegenomen. Het leeuwendeel van deze 29,2% komt voor rekening van de
inkomstenverrekening (27,4%); het restant (1,8%) is toe te schrijven aan mensen die het werk
hervatten met een gedeeltelijke uitkering op basis van de oude regelingen. Met name in de
leeftijdscategorie 45-54 jaar wordt de inkomstenverrekening vaak toegepast; met 33,3% scoort
deze groep het hoogst van alle WW’ers.
De uitkering van WW’ers die gebruikmaken van de inkomstenverrekening bedraagt ongeveer de
helft van de uitkering van WW’ers die geen gebruikmaken van deze regeling. Dit aandeel is sterk
leeftijdsafhankelijk; naarmate de leeftijd toeneemt daalt de WW-uitkering van mensen met een
inkomstenverrekening ten opzichte van hun leeftijdsgenoten zonder inkomstenverrekening. Het
uitkeringsniveau van de groep onder de 25 jaar met inkomstenverrekening is 93% van de uitkering
van hun leeftijdsgenoten zonder inkomensverrekening; voor 55-plussers geldt dat het aandeel
slechts 43% is.28
1.4.4 Werkhervatting vaak als uitzendkracht of op basis van tijdelijk contract
Een gedeelte van de WW-uitkeringen wordt beëindigd wegens een aan werk gerelateerde reden.
Zoals figuur 1.4.4 laat zien, bestaat hierbinnen veel variatie wat betreft het contracttype waarin de
uitgestroomde WW’ers terechtkomen.
Figuur 1.4.4 Arbeidscontract voor en na de WW

25

UWV, Nieuwsflits Arbeidsmarkt, september 2018
UWV, Na de WW aan het werk, december 2013
27
UWV, Twee derde van de WW’ers is kort na uitstroom uit de WW aan het werk, juni 2018
28
UWV, Inkomstenverrekening in de WW, maart 2018
26

15

Contracttype voor de WW

Totaal

12%

Vast
Tijdelijk

51%
28%

50%

9%

Uitzendkracht 4%
0%

31%
14%

70%
24%
20%

3%3
6% 3

16% 2%3
68%

40%

60%

4
80%

100%

Contracttype na de WW
Vast

Tijdelijk

Uitzendkracht

Zelfstandige

Onbekend

Bron: UWV, Twee derde van de WW’ers is kort na uitstroom uit de WW aan het werk, juni 2018

Een duidelijke trend is waarneembaar wat betreft het aandeel dat bij de werkhervatting een vaste
baan vindt. Van de werkhervatters die in de eerste helft van 2017 uitstroomden, kreeg 12% een
vast contract29, terwijl dit in 2013 nog 16% was, en in 2008 zelfs 21%.30 Waar de uitstromende
WW’er terechtkomt lijkt ook samen te hangen met het arbeidscontract vooraf aan de WW. Hoewel
ongeveer 3 op de 10 van de WW’ers aan de slag zal gaan als uitzendkracht, geldt dat voor
werkhervatters die voorafgaand aan de WW als uitzendkracht werkzaam waren bijna 7 op de 10
opnieuw als uitzendkracht aan het werk gaan. Over het algemeen geldt dat het overgrote deel van
de werkhervatters uitstroomde naar flexwerk.
Duurzaamheid werkhervatting hangt samen met type arbeidscontract
De duurzaamheid van de werkhervatting varieert eveneens. Onderzoek van het UWV31 laat zien dat
tussen 2012 en 2015 een kleine 60% van de werkhervattingen geclassificeerd kan worden als
duurzaam; deze werkhervatters bleven na uitstroom uit de WW een geheel jaar aan het werk. Dit
verschilt echter wel tussen de verschillende arbeidscontracten. Circa 50% van de WW’ers die aan
het werk gaan als uitzendkrachten, slagen erin om minimaal een jaar aan de slag te blijven; de
grote meerderheid (ongeveer 91%) is ten minste 6 maanden werkzaam na de werkhervatting. Het
aandeel dat minimaal een jaar werkzaam is na de uitstroom uit de WW ligt voor tijdelijke
contracten (65%) en vaste contracten (70%) een stuk hoger.32 Tegelijkertijd is de kans op
herhalingswerkloosheid voor uitzendkrachten hoger dan voor zowel flexibele- als vaste contracten.
Voor de periode 2001-2014 gold dat ongeveer 23% van de WW-instroom een herhalingswerkloze
was. Tijdens hoogconjunctuur neemt dit aandeel toe, omdat de instroom van nietherhalingswerklozen daalt. In 2018 ligt dit percentage daarom waarschijnlijk wat hoger.33
1.4.5 Stabiliteit van de carrières van WW-uitstromers varieert sterk
Er zijn grote verschillen in het verdere verloop van de carrière van de WW-uitstromers
waarneembaar. Onderzoek van het PBL34 laat zien dat de stabiliteit van de carrièrepaden van
kortdurend werklozen (< 1 jaar) sterk varieert. Figuur 1.4.5 laat de 3 hoofdpaden van het
carrièreverloop zien van individuen die minder dan 1 jaar afhankelijk waren van een WW-uitkering:
stabiel vast, stabiel flex en instabiel flex.
Figuur 1.4.5 Carrièrepaden van kortdurend werklozen

29

UWV, Tweederde van de WW’ers is kort na uitstroom uit de WW aan het werk, juni 2018
UWV, Flexwerk na de WW, april 2015. Hoewel het aantal werknemers met een vast dienstverband weer
toeneemt vanaf 2016, en met name in 2018 (zie hoofdstuk 2.2), is het nog onduidelijk of een vergelijkbare
trend ook geldt voor werkhervatters.
31
UWV, WW’ers vaker aan het werk, mei 2017
32
UWV, Factsheet arbeidsmarkt: Uitzendwerk, december 2017
33
UWV, Flexwerk na de WW, april 2015
34
PBL, Regionale verschillen in carrièreverloop na de WW, april 2018
30

16

Bron: PBL, Regionale verschillen in carrièreverloop na de WW, april 2018

Het eerste pad (42% van de kortdurend werklozen) is het meest gunstig. Hoewel de meerderheid
van deze voormalige WW’ers de carrière hervat in een flexibele baan, heeft na 3 jaar gewerkt te
hebben circa 80% een vast contract.
15% van de WW-uitstromers waren, net zoals de stabiel-vaste groep, gedurende de gehele
volgperiode van 5 jaar bijna continu werkzaam (stabiel flex). Echter, voor deze groep geldt dat de
grote meerderheid werkzaam was aan de hand van een flexibel arbeidscontract. Slechts een
beperkt gedeelte werd opnieuw afhankelijk van een WW-uitkering.
Tot slot is er een grote groep (43%) van voormalige WW-ontvangers die een veel minder stabiele
carrièreverloop kennen (instabiel flex). In de 5 jaar na de beëindiging van hun WW hebben zij
meerdere flexibele banen gehad; vaak afgewisseld met perioden van werkloosheid. Slechts 10%
was de gehele 5 jaar aan het werk; bijna de helft was minimaal één keer meer dan 12 maanden
werkloos. De figuur toont dat van deze groep een klein deel, minder dan 10%, na 5 jaar een vaste
baan had.
Box 3. Sectorale mobiliteit van werkhervatters verschilt tussen sectoren
In welke sector werkhervatters terechtkomen hangt samen met de sector waarin zij werkzaam
waren voordat zij in de WW instroomden. Hoewel het aantal banen stevig toeneemt, zijn er
sectoren die wat betreft werkgelegenheid minder voortvarend presteren. Dit is eveneens terug te
zien in de in- en uitstroom uit de WW. Als er gekeken wordt naar het aantal beëindigde uitkeringen
ten opzichte van het totaal aantal uitkeringen per sector, dan staat de financiële dienstverlening
35

onderaan.

De financiële dienstverlening is de enige sector waarin het aantal banen structureel afneemt;
36

tussen 2012 en 2017 zijn er 37 duizend banen (-15%) verdwenen.

De meerderheid van de

WW’ers uit deze sector gaat daarom aan de slag in een alternatieve sector; slechts 9% van de

35
36

UWV, Nieuwsflits Arbeidsmarkt, september 2018
UWV, Factsheet arbeidsmarkt: Financiële dienstverlening, augustus 2017

17

werkhervatters startte na afloop van de WW-uitkering opnieuw als werknemer in deze sector. Rond
11% van de werkhervatters uit deze sector begint daarnaast voor zichzelf.

37

Sectorale mobiliteit werkhervatters uit de financiële dienstverlening

Jan-jun 2015

13%

Jan-jun 2016

9%

58%

Jan-jun 2017

9%

61%

0%

55%

10%

Zelfde Sector

20%

30%

Andere Sector

40%

18%

10%

4

18%

13%

2

11% 2

17%
50%

60%

Uitzendcontract

70%

80%

Zelfstandige

90%

100%

Onbekend

Bron: UWV, Twee derde van de WW’ers is kort na uitstroom uit de WW aan het werk, juni 2008

Voor de bouwnijverheid geldt het omgekeerde. De werkgelegenheid in deze sector is de afgelopen
38

jaren sterk hersteld , en de vraag naar arbeid is groot (zie ook hoofdstuk 2.2). Deze sector
behoort daarom wat betreft de verhouding tussen het aantal beëindigde uitkeringen en het totaal
aantal uitkeringen ook tot de top. De meerderheid van de werkhervatters uit de bouwnijverheid
keert na de beëindiging van de WW terug in dezelfde sector. Circa 1 op de 5 hervatte in 2017 het
werk in een andere sector.
Sectorale mobiliteit werkhervatters uit de bouwnijverheid

Jan-jun 2015

52%

16%

23%

5% 3

Jan-jun 2016

49%

21%

22%

[WAARDE]
3

Jan-jun 2017

53%
0%

Zelfde Sector

20%
Andere Sector

22%
40%

60%

Uitzendcontract

16%
80%

Zelfstandige

4% 5
100%

Onbekend

Bron: UWV, Twee derde van de WW’ers is kort na uitstroom uit de WW aan het werk, juni 2008

1.5 Slot
In hoofdstuk 1 zijn de kenmerken van het WW-bestand in beeld gebracht. De positieve
economische vooruitzichten hebben zich in de eerste negen maanden van 2018 vertaald in een
sterke afname van het aantal lopende WW-uitkeringen; het aantal lopende WW-uitkeringen is in
september 2018 ten opzichte van september 2017 met 22% afgenomen. De daling van het aantal
nieuwe WW-uitkeringen zet zich eveneens voort; in alle beroepsklassen zijn gedurende de eerste 9
maanden van dit jaar minder uitkeringen verstrekt.
Hoewel ouderen niet oververtegenwoordigd zijn in de nieuwe WW-uitkeringen, neemt deze groep
wel bijna de helft van de lopende WW-uitkeringen voor haar rekening. 50-plussers worden niet

37
38

UWV, Twee derde van de WW’ers is kort na uitstroom uit de WW aan het werk, juni 2018
UWV, Factsheet arbeidsmarkt: Bouw, mei 2018

18

vaker werkloos dan de jongere leeftijdscategorieën, maar zij stromen wel minder vaak en minder
snel uit naar werk. Als gevolg hiervan was in augustus 2018 79% van de langdurige WW’ers 50
jaar of ouder. Er ligt dus een belangrijke uitdaging om ook ouderen mee te laten profiteren van de
aantrekkende arbeidsmarkt.

19

2. Werkgelegenheid en werkloosheid

2.1 Inleiding
In dit hoofdstuk staat de jaarontwikkeling van de werkgelegenheid (paragraaf 2.2) en de
werkloosheid (paragraaf 2.3) in de periode 2014-2018 centraal. Er wordt een vergelijking gemaakt
met de ontwikkeling in andere EU-landen en er wordt aandacht besteed aan verschillen in
ontwikkeling naar kenmerken als positie werkkring, economische sector, vacaturegraad, dynamiek
op de arbeidsmarkt en naar persoonskenmerken (geslacht, leeftijd, herkomstgroepering en
opleidingsniveau).

2.2 Werkgelegenheid
Het Centraal Planbureau verwacht dat de omvang van de werkzame beroepsbevolking
(zelfstandigen en werknemers) in 2018 uitkomt op gemiddeld 8,76 miljoen, 546 duizend meer dan
het jaargemiddelde 2014 (+6,6%).39 De stijging zat tot 2018 vooral bij flexwerkers en
zelfstandigen zonder personeel, maar vanaf 2016 is er weer een stijging van het aantal
werknemers met een vast dienstverband, zie figuur 2.2a. Naar schatting zal de toename van het
aantal werknemers met een vast dienstverband in de periode 2016–2018 circa 214 duizend (4,2%)
bedragen. Het percentage werknemers met een vast dienstverband daalde in de periode 2009–
2017 van 68,4% naar 60,7%, maar stijgt in 2018 weer, met circa 0,5 procentpunt (naar 61,2%).
Figuur 2.2a: Jaarmutaties werkzame beroepsbevolking naar positie werkkring, 2014–2018
x 1000 personen
151

160

Werknemers, flex
120

107
79

80
40
0

ZZP

74
48

49
31

34
1315
6

4
-4

-40

27

24
0 4

Zelfstandigen met personeel,
meewerkende gezinsleden

-5
Werknemers, vast

-29

-80
-120
-160

-137
2014

2015

2016

2017

2018*

* 2018 is geschat op basis van
2017 + mutatie 2e kwartaal
2017 / 2e kwartaal 2018.

Bron: CBS (2018), Statline; bewerking SZW

Banen van werknemers naar sector
Het totaal aantal banen van werknemers zal in 2018 naar schatting uitkomen op gemiddeld 8,35
miljoen, 624 duizend meer dan gemiddeld in 2014 (+8,1%). Deze toename komt voor het grootste
deel op het conto van de zakelijke dienstverlening en de sector ‘Handel, vervoer en horeca’, met
een toename ten opzichte van 2014 met 312 (+22,4%) respectievelijk 194 duizend (+9,7%)
banen, zie figuur 2.2b. De groei van de zakelijke dienstensector met 312 duizend banen bestaat
merendeels uit uitzendbanen (239 duizend, +40,0%).40
In 2018 daalt het aantal banen alleen nog in de financiële dienstverlening (met circa 6 duizend, 2,8%). Voor het eerst sinds 2012 groeit vanaf 2017 ook het aantal banen in de zorgsector weer
(met circa 57 duizend, +4,5%). De voorlaatste groei (vóór 2017) van het aantal banen in de bouw
en bij het openbaar bestuur was nog langer geleden (2008 respectievelijk 2010).
39

CPB, Macro Economische Verkenning 2019, september 2018.
Zie ook CBS-artikelen Grootste stijging uitzenduren in ruim 10 jaar en Grootste omzetstijging uitzendbranche
in 2 jaar, 31 augustus 2017 en 28 februari 2018.
40

20

Figuur 2.2b: Jaarmutaties aantal banen van werknemers naar sector, 2014-2018
x 1000
100

Financiële dienstverlening
85
76

80

80

71

Openbaar bestuur

68

Industrie

60

53

Bouwnijverheid
37

36

40

32

Gezondheids- en welzijnszorg

25
16

20

0
-6 -7

4

2

1
-2
-6

-5

Handel, vervoer en horeca

9

7

6 8

Zakelijke dienstverlening

-1
-7

-6

-9

-20
-22

* 2018 is geschat op basis van 2017 +
mutatie 2e kwartaal 2017 / 2e kwartaal
2018 (voor seizoen gecorrigeerd).

-40
2015

2016

2017

2018*

Bron: CBS (2018), Statline; bewerking SZW

Vacaturegraad naar sector
De gemiddelde vacaturegraad (het aantal openstaande vacatures per duizend banen) daalde van
32 medio 2008 naar 12 medio 2013, maar is eind 2e kwartaal 2018 – met 31 - bijna weer terug op
het niveau medio 2008. In alle sectoren nam de vacaturegraad in de periode 2015–2018 toe,
waarbij de stijging het grootst was in de bouwnijverheid en de handel (met +40 respectievelijk
+21 vacatures per duizend banen), zie figuur 2.2c.
Figuur 2.2c: Jaarmutaties vacaturegraad (aantal openstaande vacatures per 1000 banen van
werknemers) naar sector, medio 2014 – medio 2018
20

16

P Onderwijs
O Openbaar bestuur

15

14

Q Gezondheids- en welzijnszorg

12

M-N Zakelijke dienstverlening
C Industrie

10
8

5
5

5

4
3
2

3

4 4

3

2
1

1

F Bouwnijverheid

5
4

3
2
1

K Financiële dienstverlening

6
5

3
2 2

G Handel

8

7

2

3

2 2

0
2015

2016

2017

2018

Bron: CBS (2018), Statline; bewerking SZW

Met de stijging van het aantal vacatures, en daarmee de vacaturegraad, is ook de spanning op de
arbeidsmarkt toegenomen. Volgens analyse van het UWV werkte in het 1e kwartaal 2016 slechts
16% van de werkende beroepsbevolking in een beroepsgroep met een krappe of zeer krappe
arbeidsmarkt. In het 2e kwartaal 2018 is dat opgelopen naar 64% van het aantal werkenden.41
Dynamiek op de arbeidsmarkt
De dynamiek op de arbeidsmarkt is groot, ook in recessieperioden als 2003–2005 en 2008–2014.
Uit statistieken van het CBS blijkt dat over de gehele periode 2004–2018 jaarlijks 1,1 à 1,2 miljoen
personen zonder werk een baan vonden, zie figuur 2.2d. Wel verandert onder invloed van de

41

UWV, Duiding Arbeidsmarktontwikkelingen, 24 september 2018.

21

conjunctuur het aandeel dat vanuit de niet-beroepsbevolking werk vindt: wanneer de arbeidsmarkt
aantrekt stijgt dit aandeel (doordat meer mensen van buiten de beroepsbevolking direct werk
vinden, zonder voorafgaande periode van werkloosheid), en wanneer de arbeidsmarkt verslechtert
stijgt het aandeel dat vanuit de werkloze beroepsbevolking een baan vindt.
Figuur 2.2d: Jaartotalen (t/m het 2e kwartaal) niet-werkzame baanvinders, naar
arbeidsmarktpositie bij aanvang kwartaal baanvondst, 2004–2018

x 1000 personen
1500

80%

1200

70%

900

810 824
802 705 653
808 748 745
734 691 711

700 702 753
796

600
300

60%
50%

501 540 518 493
452
437
433 426 401
430
426
419
377
363 396

0

40%
30%

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

werkloos

niet-beroepsbevolking

% niet-beroepsbevolking

Bron: CBS (2018), Statline; bewerking SZW

2.2.1 Ontwikkeling netto arbeidsdeelname
De netto arbeidsdeelname betreft het aantal werkenden als percentage van de bevolking 15-74
jaar. In februari 2009, bij de start van de recessie, bedroeg de arbeidsdeelname 68,3%, en zakte
vervolgens naar een laagste punt in maart 2014 (64,4%). Inmiddels – in september 2018 - is de
netto arbeidsdeelname (met 68,2%) bijna weer terug op hetzelfde niveau als de top bij de start
van de recessie (figuur 2.2.1a).
Figuur 2.2.1a: Netto arbeidsdeelname, maandcijfers januari 2015 – september 2018

%
69
68,2
68
67
66
65

63

64,4
jan
mrt
mei
juli
sep
nov
jan
mrt
mei
juli
sep
nov
jan
mrt
mei
juli
sep
nov
jan
mrt
mei
juli
sep
nov
jan
mrt
mei
juli
sep

64

2014

2015

voor seizoen gecorrigeerd
Bron: CBS (2018), Statline

2016

2017

2018

niet voor seizoen gecorrigeerd

22

Internationaal
In de jaren 2009 tot 2014 is de netto arbeidsdeelname in Nederland relatief sterk gedaald, en
verloor Nederland zijn koppositie binnen de EU. In het tweede kwartaal 2018 staat Nederland (met
67,7%) op de derde plek van EU-landen met de hoogste arbeidsdeelname gemeten in personen,
achter Zweden (68,7%) en Estland (68,4%), zie linkerkant figuur 2.2.1b.
Omdat de gemiddelde omvang van de werkweek in Nederland relatief kort is, is de netto
arbeidsdeelname in voltijdequivalenten (voltijders met een 40-urige werkweek) in Nederland
relatief laag. In het tweede kwartaal 2018 bedroeg deze 51,3%, tegenover 56,0% gemiddeld in de
EU, zie rechterkant figuur 2.2.1b.
Figuur 2.2.1b: Netto arbeidsdeelname internationaal, 1e kwartaal 2008 – 2e kwartaal 2018a

%

%

in personen

75

in voltijdequivalenten

70

70

65

Zweden
Estland

65

60
Nederland

60

Duitsland

55

EU
55

50

50

2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

45
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

a. Aandeel werkzame personen en voltijdequivalenten (werkzame personen omgerekend naar voltijders met
40-urige werkweek) als percentage van de totale bevolking 15-74 jaar.
Bron: Eurostat (2018); bewerking SZW

2.2.2 Ontwikkeling netto arbeidsdeelname naar persoonskenmerken
Zoals eerder gememoreerd is de (netto) arbeidsdeelname van personen 15-74 jaar na de daling
tussen 2008 en 2014 (van gemiddeld 67,9 naar 64,9%) grotendeels weer hersteld, naar een
jaargemiddelde van 67,7% in 2018, zie figuur 2.2.2.
Figuur 2.2.2: Netto arbeidsdeelname, jaargemiddelden 2005-2018
%

85

82
77

74
68

65

45

64

80

57

61
61

54

51

47
44

48

totaal (15-74)
68
67
63
61

65
60
55
46

15-24, niet-scholier

ouderen (55-64)
vrouwen
niet-westerse migranten

49
38

40

laagopgeleiden
arbeidsgehandicapten (AG) 15-64

35
25
'05
'08
'11
'14
Bron: CBS (2018), Statline; bewerking SZW

'18*

* C ijfer 2018 betreft de arbeidsdeelname in
het 2e kwartaal 2018. AG in 2018 obv 2017 +
gemiddelde mutatie 2017/2018.

De afname van het aantal werkenden tussen 2008 en 2014 vond plaats in de leeftijdscategorie 15
tot 55 jaar (-466 duizend), terwijl het aantal werkende 55-plussers steeg (+322 duizend). Ook in
de periode 2015–2018 is de toename van het aantal werkenden geconcentreerd bij de ouderen: in
de leeftijdscategorie 55 tot 65 jaar (+237 duizend werkenden) en, in mindere mate, 65-plussers
(+43 duizend). De (netto) arbeidsparticipatie van ouderen 55-64 jaar steeg per saldo over de

23

gehele periode sinds 2008 met bijna 17 procentpunt, van 50,7% naar 67,3% (474 duizend
werkenden) en van 65-plussers met 5,1 procentpunt (128 duizend werkenden).
In contrast hiermee is de arbeidsdeelname van arbeidsgehandicapten tussen 2008 en 2014 juist
fors gedaald, naar schatting met circa 13 procentpunt. Van 2015 op 2017 is er een positieve
ontwikkeling, met een stijging van 37,7 naar 38,9%.42

2.3 Werkloosheid
In februari 2014 is met een werkloosheid ter grootte van 7,9% van de beroepsbevolking 15-74 jaar
(voor seizoen gecorrigeerd) een niveau bereikt dat in lange tijd niet zo hoog was. Hierna is de
werkloosheid gaan dalen en bedraagt in september 2018 3,7% (figuur 2.3a). Dat is bijna op het
niveau van vóór de crisis (3,6% gedurende de laatste maanden van 2008).
Figuur 2.3a: Werkloosheidspercentage, maandcijfers januari 2015 - september 2018
%
9
8
7,9
7
6
5

2015

2017

juli

mei

jan

mrt

nov

juli

sep

mei

jan

mrt

nov

juli

2016

voor seizoen gecorrigeerd

sep

mei

jan

mrt

nov

juli

sep

mei

jan

mrt

nov

juli

2014

sep

mei

jan

mrt

3

sep

3,7

4

2018

niet voor seizoen gecorrigeerd

Bron: CBS (2018), Statline

Nederland behoorde tot het jaar 2012 steeds tot de top drie landen binnen de EU met de laagste
werkloosheid. Doordat de werkloosheidsstijging in Nederland langer aanhield dan gemiddeld in de
EU is Nederland echter teruggezakt naar de 6e plaats in het tweede kwartaal 2018 (3,9%,
tegenover 6,9% gemiddeld in de EU). Tsjechië heeft de laagste werkloosheid (2,3%) met Duitsland
op de 2e plek (3,4%), zie figuur 2.3b.
Figuur 2.3b: Werkloosheidspercentage internationaal 2007 – 2e kwartaal 2018a, gecorrigeerd voor
seizoensinvloeden

%
12
10
8

EU

6

Denemarken
Nederland

4
Duitsland
2
Tsjechië
0

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

Bron: Eurostat (2018); bewerking SZW

42

Zie CBS Statline, tabel Arbeidsdeelname; arbeidsgehandicapten, 14 februari 2018.

24

2.3.1 Ontwikkeling werkloosheid naar persoonskenmerken
Het aantal werklozen is tussen 2008 en 2014 (ruim) verdubbeld, van 318 naar 660 duizend
werklozen. Het gemiddelde werkloosheidspercentage steeg daarmee van 3,7% naar 7,4%. Volgens
prognose van het CPB43 zal het werkloosheidspercentage in 2018 uitkomen op 3,9% (355 duizend
werklozen), zie figuur 2.3.1.
Figuur 2.3.1: Werkloosheidspercentage, 2005–2018
%
18

niet-westerse migranten

17

arbeidsgehandicapten (AG) 15-64

15

16

14

laagopgeleiden

12 13

12

15-24, niet-scholier

11

10

9

8
8

6 6

7
6

ouderen (55-64)
8
8

7

4

6
6
5
4

2
'05
'08
'11
'14
Bron: CBS (2018), Statline; bewerking SZW

'18*

vrouwen
totaal (15-74)

* C ijfer 2018 betreft de werkloosheid in het 2e
kwartaal 2018. AG in 2018 obv 2017 +
gemiddelde mutatie 2017/2018.

De stijging tussen 2008 en 2014 was het grootst voor personen met niet-westerse
migratieachtergrond en arbeidsgehandicapten, en het kleinst voor vrouwen en ouderen. Deze
ontwikkeling van de werkloosheid (en verschillen daarin tussen groepen) is min of meer het
spiegelbeeld van de ontwikkeling van de arbeidsdeelname (eerder genoemd in paragraaf 2.2.2).
De daling van de werkloosheid vanaf 2014 is het grootst voor de groepen waar eerder de grootste
werkloosheidsstijging was: niet-westerse migranten en arbeidsgehandicapten. De werkloosheid van
ouderen (55 tot 65 jaar) steeg nog door in 2015, en is (in het tweede kwartaal) 2018 nog steeds
een kleine procentpunt hoger dan het gemiddelde werkloosheidspercentage van 3,9%.

2.4 Het lage-inkomensvoordeel (LIV)
Sinds 1 januari 2017 krijgen werkgevers een LIV-tegemoetkoming als zij werknemers in dienst
hebben met een laag loon (rond het wettelijk minimumloon). Het LIV verlaagt de loonkosten van
deze werknemers en stimuleert bedrijven om hen in dienst te houden of te nemen. Dit stuwt de
werkgelegenheid niet alleen voor reguliere werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt,
maar ook voor onder meer mensen op een beschutte werkplek, Wsw’ers en mensen met een
loonkostensubsidie op grond van de Participatiewet. Bij deze regeling vindt uitbetaling plaats na
afloop van het kalenderjaar waarin de verplichting ontstaat. In 2017 waren er dus geen uitgaven
aan deze regeling. De uitgaven in 2018 zijn geraamd op 479,3 miljoen euro.44
De Belastingdienst heeft in het najaar van 2018 de tegemoetkoming over 2017 uitgekeerd aan
ruim 93.500 werkgevers ten behoeve van ruim 400.000 werknemers.

43
44

CPB, Macro Economische Verkenning 2019, september 2018.
Zie: SZW begroting 2019, 18 september 2018 (tabel 3.1.1).

25

3. Inkomenswaarborg

3.1 Inleiding
Dit hoofdstuk schetst de ontwikkelingen op het terrein van inkomenswaarborg (inkomensvoorzieningen en inkomensverzekeringen). Figuur 3.1 geeft een blik op de ontwikkelingen sinds 2003.
Figuur 3.1: Aantal werklozen, en aantal uitkeringen arbeidsongeschiktheid (AO), Wajong, WW en
bijstand (tot AOW-leeftijd), vanaf 2003, per ultimo kwartaal (x 1000)a
900
859
706

700

569
521

560

500

Bijstand

470

454

405
381

341
300

340

100 135

AO excl. Wajong

298
259

251

331
288
246

Werkloosheid
WW
Wajong

161

I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II IIIIV I II
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 '18

a.

Bijstand betreft het aantal uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m
2014) en de Participatiewet (vanaf 2015); Het aantal werklozen per ultimo kwartaal is hier berekend door
middeling van het gemiddelde aantal werklozen in maand 3 van het verslagkwartaal en het gemiddelde
aantal werklozen in maand 1 van het volgend kwartaal.
Bron: UWV, CBS (2018); bewerking SZW

Met het aantrekken van de arbeidsmarkt vanaf 2014 daalde het WW-volume aanvankelijk van 454
duizend per eind maart 2014 naar 410 duizend uitkeringen medio 2015, maar deze daling werd
meer dan tenietgedaan door een stijging naar 470 duizend WW-uitkeringen per eind maart 2016.
Laatstgenoemde stijging is grotendeels veroorzaakt door een administratief registratie-effect als
gevolg van de invoering van de Wet werk en zekerheid (Wwz) per 1 juli 2015 (zie paragraaf 3.2
voor een toelichting). Vanaf eind maart 2016 loopt de ontwikkeling van het aantal WW-uitkeringen
weer meer parallel met die van het aantal werklozen, met een daling tot medio 2018 met 39%
(naar 288 duizend WW-uitkeringen) respectievelijk 44% (naar 331 duizend werklozen).
Het bijstandsvolume reageert minder sterk, en ook wat trager, op conjuncturele ontwikkelingen
dan het WW-volume. Onder andere door de invoering van de Participatiewet per 1 januari 2015
(waarmee meer arbeidsbeperkten een beroep doen op de bijstand) is het aantal
bijstandsuitkeringen (tot AOW-leeftijd) na maart 2014 door blijven groeien, en is eerst vanaf het
tweede kwartaal 2017 gaan dalen (paragraaf 3.3).
Het aantal Wajonguitkeringen is tussen eind maart 2003 en eind 2014 bijna verdubbeld, van 135
naar 251 duizend uitkeringen. Door de aanscherping van de Wet Wajong met ingang van 2015
vond een omslag plaats van een continue stijging van het Wajong-volume (met een kleine 12
duizend uitkeringen per jaar) naar een daling (paragraaf 3.4).

26

3.2 WW-uitkeringen
In de eerste helft van 2015 daalde het aantal WW-uitkeringen nog, maar nam in de volgende drie
kwartalen toe, van 410 duizend per eind juni 2015 naar 470 duizend per eind maart 2016, terwijl
het aantal werklozen in dezelfde periode van drie kwartalen nauwelijks (met 5 duizend) steeg.
Eerst met ingang van april 2016 daalde het aantal WW-uitkeringen verder, naar 288 duizend medio
2018.
Het verschil in ontwikkeling van eind maart 2014 tot eind maart 2016 tussen het WW-volume en
het aantal werklozen is voor een belangrijk deel het gevolg van de beleids- en uitvoeringseffecten
van de Wet werk en zekerheid (Wwz) welke per 1 juli 2015 van kracht werd. De precieze omvang
van de effecten van de Wwz worden nog onderzocht bij de evaluatie van de Wwz. Enerzijds gaat
het om een beleidsmatig beoogd effect doordat mensen die tegen lager loon gaan werken een
aanvulling uit de WW behouden en anderzijds een administratief effect doordat het recht op
uitkering pas definitief wordt beëindigd wanneer vaststaat dat er voldoende inkomsten zijn.45
De instroom in de WW in de jaarperiode tot en met augustus 2018 was 89 duizend uitkeringen
(21%) kleiner dan in de jaarperiode tot en met augustus 2017, zie tabel 3.2a. De instroomkans
(WW-instroom in % van het gemiddeld aantal werknemers) daalde daarmee van 6,2 naar 4,8%
van het aantal werknemers. De instroomkans in de WW is het grootst voor personen in de leeftijd
25-34 jaar; Voor jongeren van 15-24 jaar is de instroomkans het kleinst, doordat ze gemiddeld
minder arbeidsverleden hebben, en daarmee minder WW-rechten.
Tabel 3.2a: Instroom(kans) in de WW naar leeftijd, 2017-2018
Instroom in de WW (x 1000)

idem, in % van het gemiddeld aantal werknemers

Totaal

15-24

25-34

35-44

45-54

55-64

Totaal

15-24

25-34

35-44

45-54

55-64

sept.'16 – aug.'17

433

44

125

93

97

74

6,2

3,6

8,0

6,6

5,9

6,5

sept.'17 – aug.'18

344

33

100

74

76

61

4,8

2,6

6,3

5,2

4,6

5,2

Bron: UWV (2018); bewerking SZW

Ook de uitstroom uit de WW was in de jaarperiode tot en met augustus 2018 (70 duizend
uitkeringen, ofwel 14%) kleiner dan in de jaarperiode tot en met augustus 2017, zie tabel 3.2b. De
gemiddelde kans om binnen 6 maanden uit de WW te stromen is van 2017 op 2018 toegenomen
van 57,9% naar 60,6% (zie rechterkant tabel 3.2b).
Tabel 3.2b: Uitstroom(kans) uit de WW naar leeftijd, 2017-2018
Kans op uitstroom binnen 6 maanden (%)a

Uitstroom uit de WW (x 1000)
Totaal

15-24

25-34

35-44

45-54

55-64

Totaal

15-24

25-34

35-44

45-54

55-64

sept.'16 – aug.'17

498

45

134

104

115

100

57,9

74,3

68,7

60,1

53,0

46,6

sept.'17 – aug.'18

428

34

112

88

100

94

60,6

74,8

70,3

62,9

57,3

50,3

a. Berekend als jaaruitstroom x 100% / (bestand aan het begin + jaarinstroom).
Bron: UWV (2018); bewerking SZW

De uitstroomkans uit de WW neemt af met het stijgen van de leeftijd, in de jaarperiode tot en met
augustus 2018 van 74,8% voor jongeren (15-24) tot 50,3% voor ouderen (55-64). Deze kans is
overigens iets minder scheef verdeeld naar leeftijd dan in de voorafgaande jaarperiode, doordat de
toename van de uitstroomkans groter was met het stijgen van de leeftijd (van +0,5 procentpunt
bij jongeren tot +4,2 en +3,7 procentpunt bij ouderen in de leeftijd 45-54 en 55-64).
Het relatieve aandeel wegens werkhervatting binnen de WW-uitstroom bedraagt in de jaarperiode
tot en met augustus 2018 gemiddeld 47% en loopt met de leeftijd op van 30% voor jongeren (1524) tot 57% voor 45-54 jarigen. Het aandeel voor 55-plussers (38%) is weer een stuk lager.
Gerelateerd aan de totale uitstroomkans uit de WW (per leeftijdscategorie) leiden deze aandelen
wegens werkhervatting tot uitstroomkansen naar werk als opgenomen in figuur 3.2. De gemiddelde
uitstroomkans naar werk bedraagt 28%, en stijgt van 23% voor jongeren tot 34% voor 35-44

45
Zie voor nadere toelichting en kwantificering publicaties van het UWV, waar onder UWV Kennisverslag 20164, Wat gebeurt er met de WW?, 9 mei 2016, en UKV 2018-6, Volumeontwikkelingen. Duiding van de
ontwikkelingen in de sociale zekerheid, met speciale aandacht voor de WW, 11 april 2018.

27

jarigen, en daalt vervolgens naar 19% voor 55-plussers (zie linkerkant van figuur 3.2). De
uitstroomcategorie “overig” bestaat uit de volgende componenten: WW-beëindigingen wegens het
bereiken van de maximale duur uitkering (64%); uitstroom naar de ZW (12%); pensionering (3%)
en andere redenen van uitstroom (21%).46
Figuur 3.2: Uitstroomkans binnen 6 maandena vanuit de WW en bijstand; naar leeftijd, 2018b

100%

Bijstand

WW
80%

overig
60%
40%
20%

32%

52%

39%

naar werk
29%

25%
31%
26%

28%

23%

32%

34%

13%

33%
19%

0%
Totaal 15-24 25-34 35-44 45-54 55+

18%

11%

8%
11%

10%
6%
Totaal 15-24 25-34 35-44 45-54 55+
11%

11%

15%

13%

a. Berekend als jaaruitstroom x 100% / (bestand aan het begin + jaarinstroom).
b. Voor WW-uitkeringen de jaarperiode september 2017 – augustus 2018; voor bijstandsuitkeringen
de jaarperiode van het 2e kwartaal 2017 tot en met het 1e kwartaal 2018. De uitstroom uit de
WW naar werk betreft de totale 'uitstroom gerelateerd aan werk' uit de WW, zie voor toelichting
UWV Kennisverslag 2018-6 (tabel 1).
Bron: UWV, CBS (2018); bewerking SZW

3.3 Bijstandsuitkeringen
Ondanks het aantrekken van de arbeidsmarkt is het aantal bijstandsuitkeringen (tot AOW-leeftijd)
na maart 2014 door blijven stijgen, van 370 duizend uitkeringen naar 405 duizend per eind maart
2017. Pas vanaf dat moment, na 3 jaar dus, is het aantal bijstandsuitkeringen gaan dalen, naar
381 duizend medio 2018. Deze verlate daling van het bijstandsvolume heeft drie oorzaken: 1) een
time-lag van circa 1 jaar waarop het bijstandsvolume reageert op conjuncturele veranderingen; 2)
nieuwe wetgeving per 1 januari 2015, namelijk de Participatiewet en de nieuwe Wajong 2015; en
3) de sterke groei van het aantal asielzoekers dat een verblijfsvergunning heeft gekregen, waarna
ze een beroep kunnen doen op de bijstand.
Als gevolg van de Participatiewet stromen meer arbeidsbeperkten de bijstand in, vooral door de
aanscherping van de Wajong. Van de nieuwe jonggehandicapten hebben vanaf 2015 alleen
degenen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn recht op een Wajonguitkering. Andere
jongeren met een handicap kunnen een bijstandsuitkering krijgen als zij onvoldoende inkomen en
vermogen hebben.
De totaalkans om binnen 6 maanden uit de bijstand te stromen lag in de jaarperiode tot en met het
1e kwartaal 2018 gemiddeld op 24%. Net als bij de WW neemt deze uitstroomkans ook in de
bijstand af met de leeftijd, van 37% voor jongeren (15-24) naar 16% voor 55-plussers, zie
rechterkant figuur 3.2.
De gemiddelde kans op werkhervatting binnen 6 maanden vanuit de bijstand is in figuur 3.2
geschat op basis van het aandeel uitstroom naar werk in de WW, en komt dan uit op maximaal47
11% (tegenover gemiddeld 28% vanuit de WW). De kans op uitstroom wegens werkhervatting
vanuit de bijstand neemt daarbij met het oplopen van de leeftijd af van 15% voor personen 25-34
jaar tot 6% voor 55-plussers.

46

Percentages op basis van UWV, Kwantitatieve informatie 2017, 11 april 2018.
Volgens CBS-publicatie Redenen van in- en uitstroom bijstand (7 december 2017) is het aandeel uitstroom
uit de bijstand wegens werkhervatting 36% in 2016 (tabel 2, blz. 13). Uitgaand van dit percentage zou de
gemiddelde uitstroomkans wegens werk dan 9% bedragen, in plaats van de geschatte 11%.
47

28

29

Personen met bijstandsuitkering
Het aantal personen tot AOW-leeftijd dat eind maart 2014 een bijstandsuitkering ontving (425
duizend) was 15% (55 duizend) hoger dan het aantal bijstandsuitkeringen tot AOW-leeftijd (aan
huishoudens. Een uitkering aan een huishouden impliceert een uitkering aan 1 of 2 personen) op
dat moment. Ook de ontwikkeling van het aantal personen met bijstand kan verschillen van de
ontwikkeling van het aantal bijstandsuitkeringen. Zo steeg het aantal personen met bijstand tussen
eind maart 2014 en eind juni 2018 met 24 duizend (+6%, van 425 naar 449 duizend), terwijl het
aantal bijstandsuitkeringen (aan huishoudens) in dezelfde periode steeg met 11 duizend (+3%,
van 370 naar 381 duizend).
Met ingang van de jaarperiode (tot en met het 4e kwartaal) 2009 is het aantal personen met een
bijstandsuitkering alleen maar toegenomen, tot aan de jaarperiode 2017. De toename over het jaar
2013 was met 32 duizend personen het grootst. In de daaropvolgende twee jaren was de groei
telkens kleiner, respectievelijk 21 duizend en 15 duizend. In 2016 ging het groeitempo weer iets
omhoog, maar is daarna weer verminderd, zie figuur 3.3a.
Figuur 3.3a: Personen met bijstandsuitkering naar migratieachtergrond, mutatie t.o.v. jaar eerder
x 1000
35
25
15
5
-5
-15
-25

I

II

III

IV

2014

I

II

III

IV

2015

Nederlandse achtergrond

I

II

III

2016

IV

I

II

III

IV

2017

I

II

2018

Westerse migratieachtergrond

Niet-westerse migratieachtergrond
Bron: CBS (2018), Statline

Over het jaar 2017 was voor het eerst sinds 2008 weer sprake van een daling van het aantal
bijstandsontvangers, met 7,7 duizend. Over de jaarperiode tot en met het 2e kwartaal 2018 nam
het aantal personen in de bijstand af met 19,4 duizend.
Het aantal bijstandsontvangers met Westerse of Nederlandse achtergrond daalde reeds vanaf de
jaarperiode tot en met het derde kwartaal 2016, maar tot de jaarperiode 2017 werd deze daling
overtroffen door de stijging van het aantal bijstandsontvangers met niet-westerse achtergrond.
Vanaf de jaarperiode tot en met het 1e kwartaal 2018 daalt ook het aantal bijstandsontvangers met
niet-westerse migratieachtergrond.
In figuur 3.3b is zichtbaar dat vanaf de jaarmutatie 3e kwartaal 2015 het aantal jongeren (tot 27
jaar) in de bijstand relatief hard steeg, en pas vanaf de jaarperiode 2017 daalt.
Het aantal bijstandsontvangers in de leeftijd 27 tot 45 jaar daalt al sinds de jaarperiode tot en met
het 1e kwartaal 2017. Alleen het aantal ouderen (45 tot AOW-leeftijd) met bijstand is ook in de
meest recente jaarperiode (tot en met het 2e kwartaal 2018) nog gestegen.

30

Figuur 3.3b: Personen met bijstandsuitkering naar leeftijd, mutatie t.o.v. jaar eerder
x 1000
35
25
15
5
-5
-15
-25

I

II

III

IV

I

II

2014

III

IV

I

II

2015

Jonger dan 27 jaar

III

IV

I

2016

II

III

IV

I

2017

27 tot 45 jaar

II

2018

45 jaar tot AOW-leeftijd

Bron: CBS (2018), Statline

3.4 Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (AO-uitkeringen)
Belangrijk voor de recente ontwikkeling van het AO-volume is de aanscherping van de Wet Wajong
per 1 januari 2015. Tot 2015 steeg het aantal Wajong-uitkeringen met een kleine 12 duizend per
jaar, maar vanaf 2015 vond een omslag plaats naar een daling met 1 à 2 duizend per jaar.
In 2016 hielden de afname van de aflopende WAO/WAZ en de toename van WGA/IVA elkaar in
evenwicht en was de omvang van het AO-volume exclusief Wajong per eind 2016 gelijk aan de
stand per eind 2015, maar vanaf 2017 neemt het AO-volume exclusief Wajong licht toe, zie figuur
3.4. Over 2018 zal de stijging naar verwachting uitkomen op 5.000 uitkeringen.
Figuur 3.4: Aantal AO-uitkeringen naar uitkeringstype, per eind december; mutatie t.o.v. een jaar
eerder, 2011-2018

30 x 1000

20
15

11

9

12

8

11

14
5

2012

0

-2 -1

-2

-1

2013

-4
-10
-15

2014
2015

-19

-19
-30

2011

2016
2017

-28

2018
-45 -42
WAO

WAZ

Wajong

WGA

IVA

Totaal excl.
Wajong

Bron: UWV (2018), Kwantitatieve informatie (2014–2017); bewerking SZW

WAO/WAZ. Alleen personen die vóór 1 januari 2004 ziek geworden zijn kunnen nog beroep doen
op de WAO. Op 1 augustus 2004 werd de Wet Einde Toegang Verzekering WAZ van kracht. Na

31

deze datum kan er geen (eerste) recht op een WAZ-uitkering meer ontstaan. Omdat hierdoor
(vrijwel) geen nieuwe instroom meer is in de WAO/WAZ neemt het aantal beëindigde WAO/WAZuitkeringen van jaar op jaar af met het krimpen van het bestand, welke bij de WAO en WAZ vrijwel
geheel is vanwege pensionering (en overlijden). In de periode 2013-2018 nam de daling van het
aantal uitkeringen in het kader van de WAO en WAZ af van -33 tot -19 duizend, respectievelijk van
-3 tot -1 duizend per jaar.
WIA. De wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) voorziet werknemers die vanaf 1
januari 2004 ziek zijn geworden van een uitkering in geval zij langdurig arbeidsongeschikt raken.
De WIA kent twee soorten uitkeringen, de IVA en de WGA. De regeling Inkomensvoorziening
Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) verstrekt uitkeringen aan volledig en duurzaam
arbeidsongeschikten; de regeling Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA) verstrekt
uitkeringen aan gedeeltelijk arbeidsongeschikten en niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten.
In de periode 2013-2015 was er een jaarlijkse toename van het aantal WGA-uitkeringen, welke in
omvang kleiner werd, van +16 naar +9 duizend per jaar. In 2016–2018 neemt de jaarlijkse
stijging echter weer toe naar +12 duizend. De jaarlijkse toename van het aantal IVA-uitkeringen
steeg van +9 duizend in 2013 naar +14 duizend in 2018.

De groei van het aantal WIA-uitkeringen in 2016-2018 is vooral het gevolg van een grotere
instroom. Dat is volgens verwachting, want de WIA is nog in de opbouwfase. De uitstroom uit de
WIA is nog relatief beperkt. Doordat de WIA naar verhouding nog niet zo lang bestaat, bereiken
relatief weinig mensen in de WIA nu al de pensioengerechtigde leeftijd. De komende twee decennia
zal de uitstroom gestaag toenemen. Pas na 2040 zal het aantal lopende WIA-uitkeringen
stabiliseren.
Tabel 3.4a geeft een beeld van de ontwikkeling van de instroom in de AO-regelingen. Naast de
directe instroom is binnen de WIA ook de interne doorstroom van de WGA (na herbeoordeling)
naar de IVA van belang. De doorstroom andersom van de IVA naar de WGA is heel beperkt. In de
jaarperioden tot en met augustus 2017 en augustus 2018 bedroeg de interne doorstroom van WGA
naar IVA 11,5 respectievelijk 10,6 duizend uitkeringen (andersom van IVA naar WGA ging het om
60 à 70 uitkeringen).
Tabel 3.4a: Instroom in arbeidsongeschiktheidsregelingen, 2017–2018
Instroom in AO-regelingen (x 1000)
sept.'16 – aug.'17

a

Totaal

WAO

WAZ

Wajong

IVA

46,8

0,7

0,1

4,7

21,6

WGA
31,2

sept.'17 – aug.'18
48,1
0,7
0,0
4,9
21,9
31,2
a. Instroom IVA inclusief doorstroom van WGA naar IVA (het 'Totaal' is exclusief deze interne doorstroom
binnen de WIA).
Bron: UWV (2018), Kwantitatieve informatie; bewerking SZW

De directe instroom in de IVA (dus exclusief de interne doorstroom van WGA naar IVA) steeg
tussen genoemde jaarperioden 2017 en 2018 met 12% (van 10,1 naar 11,3 duizend uitkeringen),
tegenover een stabilisatie van de instroom in de WGA (op 31,2 duizend uitkeringen).
Het UWV noemt als verklarende factor voor het verschil in instroomontwikkeling tussen IVA en
WGA dat de instroom van zieke werknemers – de belangrijkste herkomstgroep bij zowel IVA als
WGA - in de IVA versnelt, terwijl bij de WGA de toename nog maar beperkt is.48
Verder blijkt uit analyse van het UWV dat de toename bij de groep zieke werknemers in 2018 bij
zowel IVA als GWA vooral wordt bepaald door het langer doorwerken van mensen en de verhoging
van de pensioenleeftijd. Bij de IVA vindt bijna 75% van de toename plaats bij de 60-plussers en bij
de WGA is de toename volledig geconcentreerd bij de 60-plussers.

48

Zie: UWV Kennisverslag (UKV) 2018-11, Volumeontwikkelingen 2018-II. Duiding van de ontwikkelingen in de
sociale zekerheid in de eerste helft van 2018, 8 november 2018.

32

De totale uitstroom uit de arbeidsongeschiktheidsregelingen was in de jaarperiode tot en met
augustus 2018, met 46,9 duizend uitkeringen, iets groter dan in de overeenkomstig periode tot en
met augustus 2017 (46,7 duizend uitkeringen), zie linkerkant tabel 3.4b. De uitstroom uit de
WAO/WAZ en de WGA was 0,7 respectievelijk 1,7 duizend (waarvan 0,9 duizend doorstroom naar
IVA) kleiner; de uitstroom uit Wajong en IVA steeg met 0,3 respectievelijk 1,2 duizend.
De gemiddelde kans om binnen 6 maanden uit de AO-regeling te stromen (berekend op basis van
de jaaruitstroom uit de AO in % van het AO-bestand bij aanvang jaar + de AO-jaarinstroom) is in
2018 (vrijwel) gelijk aan de kans in 2017 (5,5%), zie rechterkant tabel 3.4b.
Tabel 3.4b: Uitstroom(kans) uit arbeidsongeschiktheidsregelingena, 2017-2018
Uitstroom uit AO-regelingen (x 1000)

Kans op uitstroom binnen 6 maanden (%)
a

b

Totaal

WAO

WAZ

Wajong

IVA

WGA

Totaal

WAO

WAZ

Wajong

IVA

WGA

sept.'16 – aug.'17

46,7

21,6

1,7

6,1

6,7

22,1

5,5

7,1

11,6

2,4

6,5

5,4

sept.'17 – aug.'18

46,9

21,2

1,4

6,4

7,9

20,5

5,5

7,5

11,3

2,6

6,8

4,8

a. Uitstroom WGA inclusief doorstroom van WGA naar IVA (het 'Totaal' is exclusief deze interne doorstroom
binnen de WIA).
b. Berekend als jaaruitstroom x 100% / (bestand aan het begin + jaarinstroom).
Bron: UWV (2018), Kwantitatieve informatie; bewerking SZW

33

4. Re-integratie

4.1 Inleiding
In dit hoofdstuk worden de re-integratieinspanningen van gemeenten voor het gemeentedomein
(bijstandsontvangers en NUG’ers49) onderzocht (paragraaf 4.2) alsmede de activerende
dienstverlening en inzet van re-integratie door UWV ten behoeve van arbeidsgehandicapten
(paragraaf 4.3).
4.2 Re-integratie gemeentedomein
Het CBS verrijkt in opdracht van de minister van SZW de Statistiek Re-integratie Gemeenten (SRG)
met administratieve gegevens van personen met uitkeringen en banen en publiceert hier periodiek
over. In deze paragraaf wordt achtereenvolgens ingegaan op het aantal personen met een reintegratievoorziening, hun voorzieningen en het aantal gestarte banen door bijstandsontvangers en
niet-uitkeringsgerechtigden. De gegevens hebben betrekking op de periode (medio) 2016–2018.
4.2.1 Personen met re-integratievoorziening van gemeenten
Het totaal aantal personen met een re-integratievoorziening van gemeenten bedroeg medio 2018
200 duizend, 17% (30 duizend) meer dan medio 2016. Vooral voor jongeren (45%) en nietwesterse migranten (32%) was de toename relatief groot, zie tabel 4.2.1.
Tabel 4.2.1 Personen met re-integratievoorziening, (medio) 2016–2018
Medio

Medio

Medio

Jaarmutatie

% mutatie

2016

2017

2018

Medio'16/ Medio'17/

Medio'16/

medio'17 medio'18

medio'18

x 1000
Totaal

170,2

184,7

199,9

14,5

15,2

17%

Man

84,3

92,8

100,7

8,4

8,0

19%

Vrouw

85,9

92,0

99,2

6,1

7,2

15%
45%

Jonger dan 27

23,5

28,1

34,1

4,6

6,0

27 tot 45 jaar

74,6

78,2

81,6

3,6

3,4

9%

Ouder dan 45

72,1

78,4

84,2

6,3

5,8

17%

Autochtoon

77,9

80,0

83,4

2,1

3,5

7%

Niet-westerse migrant

75,0

87,2

98,6

12,3

11,4

32%

Westerse migrant

17,4

17,5

17,8

0,1

0,3

3%
-28%

Tijdelijke Loonkostensubsidies / WIW-ID banen

4,6

4,4

3,4

-0,2

-1,1

Participatieplaatsen
Loonkostensubsidies P-weta / Beschut werk

11,5

11,3

10,2

-0,2

-1,1

-12%

2,4

7,6

15,2

5,2

7,6

539%

Andere voorzieningen voor arbeidsbeperkten

0,4

1,7

3,6

1,3

1,9

859%

Overige re-integratievoorzieningen

156,5

167,4

178,8

10,9

11,4

14%

a. Met ingang van 2017 inclusief forfaitaire loonkostensubsidies P-wet. Met terugwerkende kracht tot de datum
van indiening van het 'Wetsvoorstel vereenvoudiging en stroomlijning Participatiewet' bij de Kamer (5 juli 2016)
kunnen gemeenten tijdens de eerste zes maanden van een dienstbetrekking een forfaitaire loonkostensubsidie
van 50% van het wettelijk minimumloon (WML) inzetten.
Bron: CBS (2018), Statistiek Re-integratie Gemeenten

Het aantal personen met een tijdelijke loonkostensubsidie of werkzaam in een WIW-ID baan50 is in
deze periode gedaald met 28%. Het aantal personen op een participatieplaats51 nam in dezelfde
49

Niet-uitkeringsgerechtigden ingeschreven bij het UWV.
De ‘Tijdelijke loonkostensubsidie’ kan door gemeenten worden ingezet wanneer naar de inschatting van
werkgever en gemeente een werkloze niet onmiddellijk de normale productiviteit op de werkplek kan leveren.
Instroom in de regeling In- en Doorstroombanen en de Werkinschakeling Werkzoekenden is per 1 januari 2004
niet meer mogelijk en deze regelingen worden decentraal afgebouwd.
51
Met een participatieplaats wordt een uitkeringsgerechtigde met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in
staat gesteld arbeidsritme op te doen en werknemersvaardigheden te ontwikkelen door - maximaal twee jaar met behoud van uitkering additionele werkzaamheden te verrichten. Onder voorwaarden kan de termijn met
twee jaar verlengd worden.
50

34

periode af met 12%. De (forfaitaire) loonkostensubsidie Participatiewet (P-wet) geldt voor mensen
die niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen, en kan (waar nodig) structureel worden
ingezet. Er is een gestage oploop van het aantal personen met een (forfaitaire) loonkostensubsidie
P-wet of beschut werk, in totaal van 2,4 duizend medio 2016 naar 15,2 duizend medio 2018 (het
aantal personen op beschut werk nam daarbij toe van 100 medio 2016 naar 1,4 duizend medio
2018).
Personen kunnen meerdere voorzieningen hebben. Uit figuur 4.2.1 blijkt echter dat de grote
meerderheid slechts één voorziening heeft. Tussen medio 2017 en medio 2018 steeg het aantal
personen met een (of meer) re-integratievoorziening(en) met 15 duizend (8%). Daarbij was de
stijging van het aantal personen met drie of meer voorzieningen relatief het grootst (49%), en van
het aantal personen met één voorziening het kleinst (4%). Het gemiddeld aantal voorzieningen per
persoon steeg hiermee van gemiddeld 1,29 in het eerste halfjaar 2017 naar 1,35 in het eerste
halfjaar 2018 (zie tabel 4.2.2).
Figuur 4.2.1 Aantal personen met re-integratievoorzieningen naar aantal voorzieningen,
(medio) 2017–2018
15
met 3 of meer
voorzieningen 10

Medio 2018
Medio 2017
35

met 2 voorzieningen

31

150

met 1 voorziening

144
0

40

80

120
160
x 1000 personen

Bron: CBS (2018), Statistiek Re-integratie Gemeenten

4.2.2 Re-integratievoorzieningen gemeentedomein
In het 1e halfjaar 2018 bedroeg het gemiddelde aantal lopende re-integratievoorzieningen 268
duizend. Dat is een toename ten opzichte van 2017 met 37 duizend, ofwel 16%, zie tabel 4.2.2.
Tabel 4.2.2: Aantal re-integratievoorzieningen, 2017–2018
e

1 helft 2017

e

1 helft 2018

% verschil

x 1000
begin verslagperiode

220

255

16%

eind verslagperiode

239

272

14%

gemiddelde omvang bestand

231

268

16%

gestart

86

94

9%

gemiddeld aantal voorzieningen per persoon

1,29

1,35

5%

Bron: CBS (2018), Statistiek Re-integratie Gemeenten

De stijging van het aantal gestarte voorzieningen (met 9%) was minder groot. Dit betekent dat de
gemiddelde duur van de voorzieningen iets is gestegen (van 16,1 naar 17,1 maanden).52

4.2.3 Gestarte banen door bijstandsontvangers en niet-uitkeringsgerechtigden (NUG)
In 2017 zijn in het gemeentedomein 50 duizend banen gestart met inzet van een reintegratievoorziening in de voorafgaande maand, en 151,5 duizend zonder eerdere voorziening.
Eén maand na de start van de baan bestond 91% (45,3 duizend) respectievelijk 89% (134,1
52
De bestandsomvang is in een stationaire situatie gelijk aan instroom x duur (B = I x d). De gemiddelde
verwachte duur bij start van een voorziening is derhalve in het 1e halfjaar 2017 gelijk aan 231 * 6 (maanden) /
86 = 16,1 maanden en in het 1e halfjaar 2018 aan 268 * 6 (maanden) / 94 = 17,1 maanden.

35

duizend) van deze banen nog. In 2016 waren deze percentages vrijwel hetzelfde, en bestonden er
1 maand na de start nog 42,6 banen met voorafgaande inzet van een voorziening en 138,4
duizend banen zonder eerdere voorziening (zie figuur 4.2.3a).
Figuur 4.2.3a: Gestarte banen - die nog bestaan na 1 maand - vanuit bijstand/NUG, 2016 en 2017
x 1000

Met re-integratievoorziening 0-1 mnd eerder

Zonder re-integratievoorziening 0-1 mnd eerder

160
2016

2017
138

120

134

97

80

40

43

45

40
9

11

4

4

19

20

10

10

0

0

95

38
1

1

0

Bron: CBS (2018), Statistiek Re-integratie Gemeenten; bewerking SZW

In vergelijking met 2016 steeg het aantal gestarte banen door personen met eerdere voorziening
in 2017 met 2,8 duizend (6,5%), terwijl het aantal gestarte banen door personen zonder eerdere
voorziening daalde met 4,4 duizend (-3,2%). Per saldo een afname van het totaal aantal gestarte
banen van 181,0 naar 179,4 duizend (-0,9%). Deze ontwikkelingen tussen 2016 en 2017
reflecteren enerzijds de eerder gememoreerde toename van het aantal re-integratievoorzieningen
en anderzijds de afname van de omvang van de gemeentelijke doelgroep (o.a. door de daling van
het aantal bijstandsontvangers vanaf 2017).
Van de personen die in de maand voorafgaand aan de start van een baan ondersteund werden met
een voorziening, ontvangt een deel ook tijdens de uitoefening van het werk een voorziening en / of
een (aanvullende) uitkering. Het percentage dat zowel een voorziening én een uitkering ontving
was relatief hoog onder vrouwen (47%), 27-plussers (43%) en Westerse migranten (45%),
tegenover 34% (jongeren tot 27 jaar) tot 38% (niet-westerse migranten) onder overige groepen.
Jongeren en mannen startten relatief vaak in een baan met alleen een re-integratievoorziening
(35% respectievelijk 30%, tegenover 24% onder 27-plussers en 22% onder vrouwen), zie
linkerkant figuur 4.2.3b.
Figuur 4.2.3b: Personen met een startende baan vanuit algemene bijstand/NUG naar geslacht,
leeftijd en migratieachtergrond, 2017
Met ri-voorziening 0-1 mnd eerder

Zonder ri-voorziening 0-1 mnd

100%
80%

Werkend met voorziening

60%

Werkend met uitkering

Werkend met voorziening

Werkend met uitkering
40%

Werkend met voorziening en
uitkering

20%

Werkend zonder voorziening of
uitkering

0%

Werkend met voorziening
en uitkering
Werkend zonder
voorziening of uitkering

Bron: CBS (2018), Statistiek Re-integratie Gemeenten; bewerking SZW

36

Het percentage personen dat zonder inzet van een voorziening startten in een baan, en na de start
een uitkering ontving, was relatief hoog onder Westerse migranten (32%); onder jongeren (16%)
was dit percentage relatief laag, zie rechterkant figuur 4.2.3b. Het grootste deel van de gestarte
mensen werkt zonder uitkering of voorziening.
4.3 Activering en re-integratie arbeidsgehandicapten door UWV
Naar aanleiding van een toezegging in het wetgevingsoverleg over het SZW-jaarverslag 2017 en
het verantwoordingsgericht onderzoek van de Algemene Rekenkamer wordt in deze paragraaf de
activerende dienstverlening en re-integratie door UWV onder de loep genomen. Daarbij wordt
integraal ingegaan op de besteding en de resultaten van de inzet van middelen uit
begrotingsartikelen 3 (Arbeidsongeschiktheid), 4 (Jonggehandicapten) en 11 (Uitvoering).
4.3.1 Beschikbare middelen activering en bemiddeling arbeidsgehandicapten
UWV krijgt voor de activering en bemiddeling van mensen met een arbeidshandicap vanuit de
artikelen 3, 4 en 11 middelen tot zijn beschikking. Middelen voor persoonlijke dienstverlening,
vaststellen van recht op voorzieningen, bepalen van de loonwaarde bij loondispensatie en de
uitvoeringskosten voor inkoop van re-integratietrajecten en voorzieningen komen ten laste van
artikel 11 (zie tabel 4.3.1a). UWV heeft vanuit het regeerakkoord met ingang van 2019 additionele
middelen ontvangen om de persoonlijke dienstverlening aan Wajongers op peil te houden en aan
WGA-uitkeringsgerechtigden te versterken.
Tabel 4.3.1a: Uitvoeringskosten re-integratie UWV
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

x 1000 euro
re-integratie
WAZ/WAO/WIA/ZW

60.920

56.312

54.320

71.519

72.593

73.917

75.121

76.260

77.028

re-integratie Wajong

78.642

86.631

85.000

104.127

94.405

114.117

108.973

106.670

105.728

Totaal

139.562

142.943

139.320

175.646

166.998

188.034

184.094

182.930

182.756

Bron: SZW begroting

Naast middelen voor persoonlijke dienstverlening krijgt UWV via de SZW-begrotingsartikelen 3 en
4 een ongedeeld taakstellend budget ter beschikking voor het inkopen van re-integratietrajecten
(inclusief scholing) en voorzieningen, alsmede een budget ter financiering van de subsidieregeling
voor de scholing en de arbeidstoeleiding van jongeren met arbeidsbeperkingen en ernstige
scholingsbelemmeringen (ESB), zie tabel 4.3.1b.
Tabel 4.3.1b: Re-integratiebudget UWV
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

61.017

84.762

104.543

115.126

116.236

117.344

118.453

x 1000 euro
Budget art.3 (WIA/WAO/WAZ/ZW)

73.348

60.933

Budget art. 4 (Wajong)

108.500

160.058

27.800

99.446

107.312

103.929

101.216

84.892

82.166

waarvan ESB-regeling a

12.000

13.000

13.000

14.000

14.000

14.000

14.000

14.000

14.000

Totaal beschikbaar voor de inkoop van
re-integratietrajecten en voorzieningen
(exclusief ESB-regeling)

167.848

206.991

75.817b

170.208

197.855

205.055

203.452

188.236

186.619

a. Regeling ernstige scholingsbelemmeringen.
b. In 2017 sluit het beschikbare budget niet een op een aan op de uitgaven aan re-integratie door het UWV. Dit
wordt verklaard doordat het UWV in 2017 ESF-gelden heeft ontvangen voor oude projecten (€ 36 miljoen).
Daarnaast is in 2016 een deel van het re-integratiebudget 2017 (€ 45 miljoen) aan UWV betaald.
Bron: SZW begroting

UWV heeft de opdracht binnen het taakstellende budget voor de inkoop van trajecten en
voorzieningen te blijven en krijgt de ruimte om de beschikbare middelen zo effectief en efficiënt
mogelijk te verdelen over de verschillende doelgroepen. Omdat mensen met een structureel
functionele beperking op basis van de WIA en Wajong recht hebben op noodzakelijke
ondersteuning bij werk in de vorm van werkvoorzieningen, raamt SZW in overleg met UWV de
verwachte totale uitgaven aan voorzieningen. De overige middelen kan UWV inzetten voor de
inkoop van re-integratietrajecten en scholing. In 2019 bedraagt het taakstellende reintegratiebudget 198 miljoen euro, ten opzichte van 170 miljoen in 2018.

37

UWV verwacht voor de inkoop van re-integratietrajecten een realisatie van 85 miljoen in 2018 (was
73 miljoen in 2017, zie tabel 4.3.1c), en voor de inkoop van voorzieningen een realisatie van 80
miljoen in 2018 (was 79 miljoen in 2017). In 2019 houdt UWV rekening met een verwachte uitgave
aan voorzieningen van 92 miljoen. Het totale re-integratiebudget UWV voor re-integratietrajecten
en voorzieningen in 2019 is 198 miljoen euro (zie tabel 4.3.1b), dus het beschikbare budget voor
inkoop van trajecten in 2019 bedraagt circa 106 miljoen euro.
Tabel 4.3.1c Gerealiseerde uitgaven aan voorzieningen en inkoop re-integratietrajecten en scholing
2015

2016

2017

x 1000 euro
Budget art.3 (WIA/WAO/WAZ/ZW)
- voorzieningen

26.000

23.000

24.000

- re-integratietrajecten & scholing

48.000

38.000

40.000

Budget art. 4 (Wajong)
- voorzieningen

52.000

58.000

55.000

- re-integratietrajecten & scholing

48.000

35.000

33.000

Totaal
- voorzieningen

78.000

81.000

79.000

- re-integratietrajecten & scholing

96.000

73.000

73.000

Bron: UWV fondsennota's

De benutting van het re-integratiebudget hangt mede af van de uitvoeringscapaciteit die UWV ter
beschikking heeft om mensen te spreken en met hen afspraken te maken over de activering en de
eventuele inzet van re-integratietrajecten (beschikbare middelen voor dienstverlening). Vanwege
taakstellingen in het verleden en het groter worden van de groep arbeidsgehandicapten die onder
de verantwoordelijkheid van UWV vallen is deze persoonlijke dienstverlening onder druk komen te
staan. Het kabinet heeft zoals hierboven aangegeven met het regeerakkoord middelen
uitgetrokken om de dienstverlening voor WGA-gerechtigden en Wajongers op peil te brengen.
4.3.2 Dienstverleningsbestand en ingezette trajecten en voorzieningen
In het kader van de activering van arbeidsgehandicapten biedt UWV persoonlijke dienstverlening
aan mensen in het vangnet ZW, WAO- en WAZ-gerechtigden die zichzelf melden voor
ondersteuning bij het vinden van werk en publiek verzekerde mensen in de WIA. Daarnaast biedt
UWV persoonlijke dienstverlening aan alle Wajongers met arbeidsvermogen. Met ingang van 2019
biedt UWV ook specifiek voor de groep WIA 35-min in de WW specialistische persoonlijke
dienstverlening. Het kabinet is voornemens het bij verzamelwet mogelijk te maken om ook reintegratietrajecten in te kunnen zetten voor deze groep.
De dienstverlening van UWV bestaat, naast activering van haar eigen bestand, uit het verstrekken
van noodzakelijke voorzieningen aan mensen die werken met een structureel functionele
beperking. De groep die in aanmerking kan komen voor voorzieningen is groter dan de mensen
met een uitkering van UWV.

Ingezette trajecten en voorzieningen
UWV kan voor mensen waaraan zij persoonlijke dienstverlening biedt re-integratietrajecten
inkopen. UWV kent trajecten gericht op het werkfit maken van mensen en trajecten gericht op het
aan het werk helpen van mensen. Daarnaast kan UWV scholing inkopen en zet UWV via de
subsidieregeling Individuele Plaatsing en Steun (IPS) GGZ trajecten in die gericht zijn op
ondersteuning naar werk voor mensen met een psychische beperking.
Tabel 4.3.2a: Aantal gestarte re-integratiediensten (inclusief scholing en IPS), 2015–2017
2015
2016
2017
WAO/WAZ

490

397

414

Ziektewet

11.497

7.777

7.703

WIA

4.553

4.266

6.962

Wajong

10.196

10.022

11.694

Totaal

26.736

22.462

26.773

Bron: UWV jaarverslag

38

Tabel 4.3.2a geeft het aantal ingekochte trajecten weer in enig jaar. Deze trajecten hebben over
het algemeen een langer durende looptijd. De lasten die met deze trajecten te maken hebben
vallen niet volledig in het jaar dat deze trajecten gestart zijn, en komen deels ten laste van
komende jaren.
Op het moment dat mensen met een arbeidshandicap starten met een baan, al dan niet via
proefplaatsing, koopt UWV noodzakelijke voorzieningen in ter ondersteuning van het aan het werk
houden van deze mensen. Tabel 4.3.2b geeft inzicht in de ingekochte voorzieningen. Daarnaast
geeft deze tabel inzicht in het aantal proefplaatsingen en toekenningen van loondispensatie
(inclusief het bepalen van de loonwaarde). UWV geeft loondispensatie af, waarbij de toekenning
geldt voor de contractperiode en maximaal 5 jaar. UWV kan loondispensatie op aanvraag
verlengen.
Tabel 4.3.2b: Aantal (ingekochte) voorzieningen WIA/WAO/WAZ/ZW en Wajong, 2015–2017
WIA/WAO/WAZ/ZW
Jobc oach

Wajong

2015

2016

2017

2015

2016

2017

1.241

1.006

1.121

23.295

26.301

24.673

Intermediair

1.710

2.602

3.497

321

491

592

Meeneembaar

4.217

4.553

4.649

552

489

557

Vervoer

2.182

2.378

1.860

989

1.164

1.080

Overige

178

203

198

50

55

66

Totale inkoop

9.528

10.742

11.325

25.207

28.500

26.968

Proefplaatsing

1.255

1.209

1.187

Loondispensatie

7.557

7.686

7.805

13.457

13.984

13.588

Bron: UWV Kwantitatieve informatie

4.3.3 Effect van activering en inzet re-integratie door UWV
Figuur 4.3.3 geeft het plaatsingspercentage weer van ingekochte trajecten gericht op werk. Dit
percentage geeft aan hoeveel van de in een kalenderjaar gestarte re-integratietrajecten hebben
geleid tot plaatsing in een betaalde baan na afronding van het re-integratietraject. Omdat een reintegratietraject vaak meerdere jaren in beslag neemt, zijn de effecten pas op langere termijn
zichtbaar. Vooral voor de sinds 2016 gestarte trajecten zal het percentage nog stijgen, omdat veel
van deze trajecten nog niet zijn afgerond. In de figuur is zichtbaar dat het plaatsingspercentage de
laatste jaren flink is gestegen. Van de in 2012 gestarte trajecten heeft tot en met augustus 2018
26% geleid tot plaatsing, van de trajecten die in 2017 zijn gestart is dat nu al 39%.53
Figuur 4.3.3: Plaatsingspercentage arbeidsgehandicapten, 2011–2017

Bron: UWV Achtmaandenverslag 2018

53

Zie: UWV Achtmaandenverslag 2018, 14 november 2018.

39

Niet alle door UWV ingekochte re-integratietrajecten zijn gericht op het direct aan het werk gaan
van mensen. UWV zet ook in op het werkfit maken van mensen (dichter bij de arbeidsmarkt
brengen), en op scholingstrajecten. Tabel 4.3.3a laat zien dat het succespercentage van de in 2017
beëindigde trajecten gericht op het werkfit maken van mensen (met 75%) redelijk hoog is. Het
aandeel in 2017 beëindigde scholingstrajecten dat met succes is afgerond bedraagt 81%.
Tabel 4.3.3a: Resultaat beëindigde trajecten en scholingen in 2017
Aantal

% aandeel

Trajecten met plaatsing als direct doel

13.163

100%

- afgesloten met een baan

4.906

37%

- afgesloten zonder baan

8.257

63%

Trajecten met dichter bij de arbeidsmarkt brengen als direct doel

9.796

100%

- succesvol

7.346

75%

- niet succesvol

2.450

25%

Afgeronde scholingstrajecten

3.731

100%

- succesvol

3.023

81%

- niet succesvol

708

19%

Bron: UWV jaarverslag

Effectiviteit van re-integratietrajecten
In de periode 2014 tot medio 2017 is op basis van een experiment de effectiviteit van ingekochte
trajecten voor mensen met een WGA-uitkering onderzocht. SEOR en Regioplan hebben in maart
2018 het rapport over dit experiment opgeleverd. Uit het onderzoek blijkt dat inzet van een traject
de kans op werkhervatting significant vergroot. Het netto-effect van de re-integratiedienstverlening
loopt op van bijna één procentpunt na drie maanden tot vier procentpunten na twee jaar. Om het
inzicht in de effectiviteit van de re-integratie van arbeidsgehandicapten te verbeteren is SZW
samen met UWV een kennisprogramma gestart. De opzet van het kennisprogramma is gericht op
een continu ontwikkelproces waarin door experimenteren, implementeren, meten en leren de
dienstverlening steeds verder wordt verbeterd.
Aan het werk met een arbeidsbeperking
UWV spant zich tevens in om mensen met een arbeidsbeperking aan het werk te helpen. Tabel
4.3.3b geeft inzicht in de resultaten. UWV rapporteert jaarlijks in breder verband over de
arbeidsmarktpositie van mensen met een arbeidshandicap in de UWV monitor arbeidsparticipatie.
Tabel 4.3.3b: Aantal aan het werk geholpen mensen met een arbeidsbeperking, 2015–2017a
Mensen met recht op WAO-/WAZ-uitkering

2015

2016

2017

2.000

2.000

1.800

Mensen met recht op Ziektewet-uitkering

500

400

300

Mensen met recht op WIA-uitkering

2.400

2.400

2.500

Mensen met recht op Wajong

8.400

7.700

8.400

Totaal

13.300

12.500

13.000

a. De aantallen zijn op verschillende manieren berekend. Bij de Wajong worden alleen de mensen die een
arbeidsovereenkomst van minimaal zes maanden voor minimaal twaalf uur per week hebben aanvaard geteld.
Bij de WIA, WAO en WAZ worden de mensen van wie het re-integratiedienstverleningstraject is beëindigd
omdat ze voor hun resterende verdiencapaciteit werk hebben aanvaard geteld. Voor de Ziektewet worden
uitsluitend de mensen die na een re-integratietraject aan het werk zijn gekomen geteld.
Bron: UWV jaarverslag

40