Voorwaarden voor een veilig en
verantwoord leefklimaat bij
Het Werkhotel Amsterdam

Inspectie jeugdzorg
Utrecht, december 2009

Inspectie jeugdzorg

2

Inspectie jeugdzorg

Samenvatting

De Inspectie jeugdzorg heeft in 2009 op verzoek van de Minister voor Jeugd en Gezin toezicht
uitgevoerd op de pilot “campussen”. De negen pilot campussen zijn bedoeld voor jongeren tussen 17
en 23 jaar die niet worden bereikt via de gebruikelijke instanties en dreigen af te glijden naar
ongewenst gedrag. Doel van de campussen is de jongeren te begeleiden naar werk en/of school
zodat zij een startkwalificatie behalen (ten minste mbo niveau 2). Het toezicht op campussen valt nog
niet onder een wettelijk kader. Na de evaluatie in 2010 zal bij de uiteindelijke vormgeving van de
campussen ook het toezicht structureel worden geregeld.
Het onderzoek richtte zich op de pilots waar de potentiële risico’s het grootst zijn, namelijk die waar de
jongeren dag en nacht op de campus verblijven. Het Werkhotel is één van deze campussen.
De onderzoeksvraag is in hoeverre het werkhotel voorziet in voorwaarden voor een veilig en
verantwoord leefklimaat.
De aard van de doelgroep verhoogt de kans op incidenten. De inspectie verwacht dat de leiding van
de campussen de kans op incidenten zo klein mogelijk maakt en streeft naar een veilig en
verantwoord leefklimaat. Een veilig en verantwoord leefklimaat maakt de kans kleiner dat incidenten
plaatsvinden tussen jongeren onderling en tussen jongeren en personeel. De inspectie verwacht dat
het toezicht op de jongeren, de afhandeling van incidenten, de rechten en plichten van jongeren en de
bescherming van hun privacy en persoonlijke levenssfeer voldoende gewaarborgd zijn. Ook verwacht
de inspectie dat er voldoende deskundig personeel aanwezig is.
Samenvattend oordeelt de inspectie dat de campus het Werkhotel in voldoende mate voorziet in
voorwaarden voor een veilig en verantwoord leefklimaat. Wel ziet de inspecties een aantal risico’s op
het gebied van toezicht, afhandelen incidenten en de rechten van de jongeren.
Dit oordeel is gebaseerd op de volgende conclusies:
•

Het toezicht op de jongeren is gezien de doelgroep adequaat.
Omdat ’s nachts medewerkers niet bereikbaar zijn is er wel het risico dat als er ’s nachts
incidenten plaats vinden deze niet tijdig opgepakt kunnen worden door de medewerkers.

•

Incidenten worden niet adequaat afgehandeld.
Hierdoor is er een risico dat er onvoldoende lering getrokken wordt uit incidenten en mogelijke
signalen gemist worden.

•

De privacy en persoonlijke levenssfeer van de jongeren worden voldoende gerespecteerd.

•

De rechten en plichten van de jongeren zijn goed geregeld.
Jongeren ervaren dat hun rechten en plichten goed geregeld zijn; van hun formele rechten zijn ze
zich niet altijd even sterk bewust. Dit geldt met name voor het klachtrecht en hun recht om gebruik
te maken van een vertrouwenspersoon. Hierdoor is er een risico dat jongeren hun klachten of
vertrouwenskwesties niet op een goede manier kwijt kunnen.

3

Inspectie jeugdzorg

•

Het personeel is voldoende toegerust om met deze doelgroep te werken.

Aanbevelingen
Op grond van de door haar gesignaleerde risico’s doet de inspectie de volgende aanbevelingen aan
de campus het Werkhotel:


Heroverweeg de huidige bereikbaarheid en beschikbaarheid van medewerkers voor de jongeren
zodat in geval van incidenten of calamiteiten, ook ’s nachts medewerkers beschikbaar zijn voor de
jongeren.



Voorzie in een adequate afhandeling van incidenten en zorg voor een heldere terugkoppeling aan
de werkvloer van de evaluatie van incidenten.



Informeer jongeren dat zij gebruik kunnen maken van een klachtencommissie en
vertrouwenspersoon.

4

Inspectie jeugdzorg

Inhoudsopgave
Samenvatting........................................................................................................................................... 3
Hoofdstuk 1

Inleiding ....................................................................................................................... 7

Hoofdstuk 2

Eindoordeel en aanbevelingen .................................................................................... 9

2.1

Eindoordeel.............................................................................................................................. 9

Het toezicht op de jongeren is gezien de doelgroep adequaat ........................................................... 9
2.2

Aanbevelingen ....................................................................................................................... 10

Hoofdstuk 3
3.1

Bevindingen ............................................................................................................... 11

Voorwaarden voor een veilig leefklimaat............................................................................... 11

3.1.1

Toezicht op de jongeren ............................................................................................... 11

3.1.2

Afhandeling incidenten .................................................................................................. 13

3.2

Voorwaarden voor een verantwoord leefklimaat ................................................................... 15

3.2.1

Privacy en persoonlijke levenssfeer jongeren voldoende gerespecteerd ..................... 15

3.2.2

Rechten en plichten van jongeren ................................................................................. 16

3.2.3

Personeel....................................................................................................................... 18

Bijlage 1:

Uitvoering van het toezicht ............................................................................................ 21

Bijlage 2:

Toetsingskader .............................................................................................................. 23

5

Inspectie jeugdzorg

6

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 1

Inleiding

De Inspectie jeugdzorg houdt op verzoek van de Minister voor Jeugd en Gezin en de Minister van
1

Justitie toezicht op de pilot ‘campussen’. De campussen zijn bedoeld voor jongeren die met de
gebruikelijke middelen niet worden bereikt en dreigen af te glijden naar ongewenst gedrag. De
hoofddoelstelling is het toeleiden van deze groep jongeren naar hetzij school, hetzij werk, hetzij het
behalen van een startkwalificatie.

Het toezicht op de campussen is nieuw en valt nog niet onder een wettelijk kader. Na de eindevaluatie
van de pilots in 2010 zal bij de uiteindelijke vormgeving van de campussen het toezicht structureel
geregeld worden. Op dit moment lopen er negen pilotprojecten, ieder met een eigen aanpak. Drie
campussen zijn 24-uursvoorzieningen.
Het onderzoek richtte zich op de pilots waar de potentiële risico’s het grootst zijn, namelijk die waar de
jongeren dag en nacht op de campus verblijven. Het Werkhotel is één van deze campussen.

In dit rapport beantwoordt de inspectie de vraag in hoeverre het werkhotel voorziet in
voorwaarden voor een veilig en verantwoord leefklimaat
Omschrijving van de campus
Het Werkhotel is een voorziening voor jongeren tussen 17 en 27 jaar, die door een problematische
thuissituatie van school dreigen uit te vallen en heeft als doel dat jongeren na ongeveer 2 jaar een
startkwalificatie (diploma MBO niveau 2) heeft voor de arbeidsmarkt of (uitzicht op) een vaste baan.
Jongeren met een zeer zware hulpvraag zoals psychiatrische problemen, en/of ernstige
verslavingsproblematiek, komen niet in aanmerking voor dit project.
Het Werkhotel is gelegen in stadsdeel Bos en Lommer in Amsterdam en is een samenwerkingsproject
dat gedragen wordt door Amarantis Onderwijsgroep (voorheen ROC-ASA), woningcorporatie
Stadgenoot, en HVO-Querido (opvang, woonbegeleiding en dagactiviteiten).
Het team van het Werkhotel houdt kantoor in een voormalige school. De jongeren wonen met zijn
tweeën of drieën in de directe omgeving van het Werkhotel. Het Werkhotel biedt huisvesting en
begeleiding aan 40 jongeren.
In november 2007 zijn de eerste (8) jongeren ingestroomd. Inmiddels zijn 37 plaatsen gerealiseerd en
hebben 47 jongeren gebruik gemaakt van het aanbod.

1

Brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal dd. 7-10-2008, DAM/J&G/08/2868

7

Inspectie jeugdzorg

Leeswijzer
In hoofdstuk twee geeft de inspectie haar eindoordeel en doet ze aanbevelingen aan de campus. Het
eindoordeel is gebaseerd op de bevindingen die in hoofdstuk drie zijn beschreven. Bijlage 1 bevat
achtergrond informatie over de uitvoering van het onderzoek en bijlage 2 het toetsingskader van de
inspectie.

8

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 2

Eindoordeel en aanbevelingen

In dit hoofdstuk geeft de inspectie antwoord op de centrale vraag van het onderzoek: “In hoeverre
voorziet de campus het Werkhotel in voorwaarden voor een veilig en verantwoord leefklimaat?”
Bij de onderbouwing van haar eindoordeel gaat de inspectie uit van de volgende deelvragen die
vanuit de centrale vraagstelling zijn geformuleerd:
•

Is het toezicht op de jongeren gezien de doelgroep adequaat?

•

Worden incidenten adequaat afgehandeld?

•

Wordt de privacy en persoonlijke levenssfeer van de jongeren voldoende gerespecteerd?

•

Zijn de rechten en plichten van de jongeren goed geregeld?

•

Is het personeel voldoende toegerust om met deze doelgroep te werken?

Het hoofdstuk eindigt met enkele aanbevelingen van de inspectie aan de instelling.
De opbouw van dit hoofdstuk is als volgt: paragraaf 2.1 bevat het eindoordeel en de onderbouwing en
in paragraaf 2.2. volgen de aanbevelingen

2.1

Eindoordeel

De campus Werkhotel voorziet in voldoende mate in voorwaarden voor een veilig en verantwoord
leefklimaat. Wel ziet de inspecties een aantal risico’s op het gebied van toezicht, afhandelen
incidenten en de rechten van de jongeren.

Dit oordeel is gebaseerd op de volgende conclusies:
Het toezicht op de jongeren is gezien de doelgroep adequaat
De leeftijd en de problematiek van de jongere spelen een rol bij het toezicht op de jongere. Een goed
functionerend en voor iedere medewerker toegankelijk registratiesysteem biedt de voorwaarde voor
continue schriftelijke overdracht. Doordat de lijnen kort zijn, vindt ook regelmatig informele overdracht
plaats.
Medewerkers zijn doorgaans tot 21.00 uur beschikbaar, nadien is er geen bereikbaarheidsdienst.
Jongeren ervaren dat er voldoende toezicht is. Echter in geval van incidenten/calamiteiten buiten
kantoortijden is het niet elke jongere even duidelijk wat hij zou moeten doen. Hierdoor is er het risico
dat als er ’s nachts incidenten plaats vinden deze niet tijdig opgepakt kunnen worden door de
medewerkers.
Incidenten worden niet adequaat afgehandeld
Incidenten/calamiteiten dienen gemeld te worden aan de directie, maar omdat het niet voor iedereen
duidelijk is wanneer een voorval als incident/calamiteit moet worden aangemerkt, kan het voorkomen
dat niet alle incidenten gemeld worden bij de directie. Bij incidenten wordt schriftelijk vastgelegd wat er

9

Inspectie jeugdzorg

is gebeurd en hoe het incident is afgehandeld. Evaluatie van incidenten vindt plaats op een hoger
niveau in de organisatie. Het is echter niet duidelijk of evaluatie van incidenten leidt tot
verbeterpunten. Hierdoor is er een risico dat er onvoldoende lering getrokken wordt uit incidenten en
mogelijke signalen gemist worden.

De privacy en persoonlijke levenssfeer van de jongeren worden voldoende gerespecteerd
De huisvesting van de jongeren voorziet in gezamenlijke ruimtes en een eigen af te sluiten kamer. De
woonbegeleiders beschikken over de sleutels voor de woningen en de individuele kamers van de
jongeren. Jongeren ervaren dat de woonbegeleiders terughoudend zijn om zich toegang te
verschaffen tot hun woning respectievelijk hun kamer. In de omgang tussen jongeren onderling en
tussen personeel en jongeren, ervaren jongeren dat hun privacy en persoonlijke levenssfeer
voldoende gerespecteerd worden.
De rechten en plichten van de jongeren zijn goed geregeld
Jongeren worden geïnformeerd over wat hen te wachten staat bij het begin van het traject en over de
dagelijkse gang van zaken (dagstructuur en omgangs-/huisregels). Centraal staat daarbij het
nakomen van afspraken en het niet veroorzaken van overlast. In de dagelijkse praktijk spreken de
medewerkers de jongeren daarop ook aan. Jongeren ervaren dat hun rechten en plichten goed
geregeld zijn; van hun formele rechten zijn ze zich niet altijd even sterk bewust. Dit geldt met name
voor het klachtrecht en hun recht om gebruik te maken van een vertrouwenspersoon. Hierdoor is er
een risico dat jongeren hun klachten of vertrouwenskwesties niet op een goede manier kwijt kunnen.

Het personeel is voldoende toegerust om met deze doelgroep te werken
Het personeel beschikt over een adequate opleiding en dito ervaring. Daarnaast wordt voorzien in
diverse trainingen, worden medewerkers begeleid en is er frequent intervisie. Van elke medewerker is
een verklaring omtrent gedrag in de personeelsdossiers.

2.2

Aanbevelingen

Op grond van de door haar gesignaleerde risico’s doet de inspectie de volgende aanbevelingen aan
de campus het Werkhotel:


Heroverweeg de huidige bereikbaarheid en beschikbaarheid van medewerkers voor de jongeren
zodat in geval van incidenten of calamiteiten, ook ’s nachts medewerkers beschikbaar zijn voor de
jongeren.



Voorzie in een adequate afhandeling van incidenten en zorg voor een heldere terugkoppeling aan
de werkvloer van de evaluatie van incidenten.



Informeer jongeren dat zij gebruik kunnen maken van een klachtencommissie en
vertrouwenspersoon.

10

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 3

Bevindingen

In dit hoofdstuk zijn de bevindingen van het onderzoek beschreven, ingedeeld volgens de twee
onderzoeksthema’s:
•

het voorzien in voorwaarden voor een veilig leefklimaat

•

het voorzien in voorwaarden voor een verantwoord leefklimaat

Elk thema is verdeeld in een aantal criteria met bijbehorende indicatoren. De score op de indicatoren
is weergegeven in een tabel, de onderbouwing van de score staat in de tekst onder de tabel.

Bij de beoordeling van de aangetroffen situatie geldt als maatstaf dat de campussen op de
onderzochte thema’s beleid hebben dat bekend is bij de medewerkers en in de praktijk consequent
wordt gehanteerd. Hierbij realiseert de inspectie zich dat het bij de campussen om pilots gaat. Dit
betekent dat de inspectie geen eisen stelt aan de vastlegging van het beleid. Indien de campus
duidelijke afspraken heeft die bij een ieder bekend zijn en in de praktijk werken, is dit als voldoende
beoordeeld.

3.1

Voorwaarden voor een veilig leefklimaat

3.1.1

Toezicht op de jongeren

In de praktijk geldt dat:

Ja

Deels

Leeftijd en problematiek van jongeren spelen een rol bij het toezicht

√

Fysieke woonomstandigheden hebben consequenties voor de

√

Nee

inrichting van het toezicht
√

Medewerkers zijn beschikbaar voor jongeren
Overdracht intern en extern vindt minimaal mondeling plaats

√

Jongeren ervaren dat er voldoende toezicht is

√

11

Inspectie jeugdzorg

Onderbouwing
Leeftijd en problematiek van jongeren spelen een rol bij het toezicht
Het toezicht op de jongeren wordt vanuit het Werkhotel primair verricht door een team van 5 woonbegeleiders.
Elk van de woonbegeleiders is mentor van meerdere jongeren. Hij bespreekt wekelijks de voortgang met de
jongere. Daarnaast neemt de woonbegeleider regelmatig poolshoogte in de woningen van alle jongeren. De
frequentie van zijn “huisbezoeken” hangt sterk af van de tijd dat een jongere al deelneemt aan het project en
van diens problemen. Bij aanvang is het toezicht dagelijks, later kan de frequentie teruglopen, maar wordt niet
minder dan eenmaal per week. Wanneer er signalen zijn, bijvoorbeeld van een school dat een jongere niet is
komen opdagen, gaat de woonbegeleider direct naar de woning van de jongere om te informeren wat er aan
de hand is. De woonbegeleiders houden ook de verplichtingen van elke jongere in de gaten en zitten er zo
nodig bovenop.
Fysieke woonomstandigheden hebben consequenties voor het toezicht
De jongeren wonen allen binnen een straal van zo’n 500 meter van het Werkhotel. De jongeren
wonen met 2 soms 3 jongeren in een woning met gemeenschappelijke ruimten en afsluitbare
individuele kamers. Jongens en meisjes wonen niet in eenzelfde woning, wel komt het voor dat ze in
eenzelfde flatgebouw wonen. De woningen worden gehuurd door HVO Querido/Werkhotel en als het
ware onderverhuurd aan de jongere.
Deze wijze van huisvesten heeft consequenties voor het toezicht. Zo is in het contract tussen
Werkhotel en jongere geregeld dat de jongere toestaat dat de woonbegeleider toegang heeft tot de
woning c.q. diens kamer . Naast het directe toezicht van de woonbegeleider is sprake van ‘indirecte
ogen’ zoals de netwerkcoördinator 12+ van het stadsdeel Bos en Lommer en de complexbeheerder
van de woningbouwvereniging. Deze laatste persoon bemiddelt ook wel eens bij burenkwesties, maar
tipt als het nodig is, ook het Werkhotel.
Medewerkers zijn niet altijd beschikbaar voor jongeren
Woonbegeleiders zijn door de week van acht uur ’s ochtends tot negen uur ’s avonds ingeroosterd.
Teamleider en maatschappelijk werker zijn doorgaans van acht tot vijf uur beschikbaar. De
maatschappelijk werker is op woensdag van één tot negen uur ’s avonds beschikbaar. In de
weekenden zijn twee woonbegeleiders werkzaam van negen uur ’s morgens tot vijf uur ‘s middags.
Buiten de tijden dat er medewerkers beschikbaar zijn, is de jongere in noodgevallen aangewezen op
het alarmnummer 112 van de politie. HVO-Querido heeft wel een bereikbaarheidsdienst voor
instanties. Jongeren kunnen daar geen gebruik van maken. Uit gesprekken met jongeren kwam naar
voren dat zij op de hoogte zijn van deze werkwijze. De jongeren gaven aan dat zij toch eerst de
woonbegeleider proberen te bereiken, ook na de uren waarop deze officieel beschikbaar is. Dit blijkt
soms succesvol te zijn. In geval van incidenten/calamiteiten is het niet elke jongere even duidelijk wat
hij zou moeten doen. In de regels hierover die bij de start worden verstrekt, staat daar niets over,
aldus één van de jongeren.

12

Inspectie jeugdzorg

Overdracht intern en extern vindt minimaal mondeling plaats
Elke twee weken worden in het team 2 à 3 jongeren besproken. Centraal staat de voortgang van de
jongere in relatie tot zijn begeleidingsplan en het 8-fasenmodel. Daarnaast is er ruimte voor het
bespreken van acute problemen wanneer die zich voordoen bij een jongere. Buiten reguliere
cliëntbesprekingen is er veel ruimte voor informeel overleg tussen de medewerkers.
Alle zaken, ook die in het meer informele circuit zijn besproken, worden in het elektronische dossier
Clever vastgelegd. Iedere medewerker begint zijn dienst met het lezen van het dossier.
Woonbegeleiders nemen waar nodig contact op met de school of stageplaats, ondermeer als check of
de jongere is waar hij moet zijn. Ook worden presentielijsten uitgewisseld om schoolverzuim tegen te
gaan. De woonbegeleiders en de leraren treden hierin gezamenlijk op.
Eens in de zes weken is er overleg met de buurtregisseur (wijkagent).
Jongeren ervaren dat er voldoende toezicht is
Jongeren met wie de inspectie heeft gesproken ervaren het toezicht over het algemeen als voldoende.
Er wordt echter opgemerkt dat er in de vakantieperiode weinig woonbegeleiders waren. Nu er geen
vakantie is, is er minstens een paar keer per week toezicht. Op de vraag van de inspectie of de
jongeren zich veilig voelden, reageerde één van hen dat dat niet helemaal zo was. De oorzaak was
dat bij deze jongere een keer een poging tot inbraak had plaatsgevonden. De nadien genomen
maatregelen in de vorm van het plaatsen van een buitenlamp en een gesprek met de woonbegeleider,
hadden het gevoel van veiligheid niet volledig teruggegeven.

3.1.2 Afhandeling incidenten
In de praktijk geldt dat:
Incidenten/calamiteiten worden door de medewerkers aan de directie

Ja

Deels

Nee

√

gemeld
Incidenten/calamiteiten schriftelijk worden vastgelegd (wat is er

√

gebeurd, hoe is gehandeld enz.)
√

evaluatie van incidenten leidt (waar nodig) tot verbeteringen
Jongeren ervaren dat incidenten goed worden afgehandeld

√

13

Inspectie jeugdzorg

Onderbouwing
Incidenten/calamiteiten worden gemeld aan de directie
Incidenten/calamiteiten binnen het Werkhotel worden gemeld bij de teamleider, deze meldt het incident
vervolgens op basis van het protocol ’Melding incidenten’ centraal bij HVO-Querido. Alle incidenten worden
centraal bijgehouden en eenmaal in de vier weken in het MT besproken.
Schriftelijke vastlegging incidenten/calamiteiten
Incidenten worden schriftelijk vastgelegd op een incidentenformulier. Hierin wordt aangegeven wat de aard
van het incident is, wie erbij betrokken zijn en hoe is gehandeld naar aanleiding van het incident. Tweemaal
heeft een incident geleid tot verwijdering van een jongere uit het project. Het bleek dat de problematiek van
de desbetreffende jongere te zwaar was. Naast registratie via het incidentenformulier wordt in het
registratiesysteem Clever uitgebreid gerapporteerd. Het aantal geregistreerde incidenten dat de inspectie
heeft waargenomen was vanaf de start van het project in november 2007 tot heden vier. Incidenten vanwege
het personeel zijn niet aangetroffen, hoewel het contract van één van de medewerkers indertijd is beëindigd
vanwege problemen met het houden van een voldoende evenwicht tussen afstand en nabijheid in relatie tot
jongeren.
In de gesprekken met woonbegeleiders kwam naar voren dat “gebeurtenissen” altijd in de dagjournaals
worden vastgelegd, maar dat het niet altijd duidelijk is wat nu wel of niet als een incident/calamiteit moet
worden aangemerkt. Ook komt een zekere beroepsdeformatie voor, aldus de woonbegeleiders, waardoor
zaken na verloop van tijd als “minder ernstig” worden gewaardeerd.
Dit kan dit tot gevolg hebben dat niet alle incidenten worden vastgelegd. Op grond hiervan heeft de inspectie
op dit onderdeel de score ’deels’ gehanteerd.
Evaluatie van incidenten leidt waar nodig niet zichtbaar tot verbeteringen
In het voorgaande is opgemerkt dat uit het incidentenformulier duidelijk blijkt wat de handelwijze van
het Werkhotel met betrekking tot de individuele casus is geweest. Niet duidelijk wordt of het incident
heeft geleid tot verbeterpunten op organisatieniveau. Mogelijk is dit het geval geweest, maar wegens
het ontbreken van een zichtbare terugkoppeling naar de werkvloer, blijft het antwoord en in het
midden.
Jongeren ervaren dat incidenten goed worden afgehandeld
De meeste jongeren die de inspectie heeft gesproken hadden geen incidenten/calamiteiten
meegemaakt. Een jongere had wel een incident meegemaakt, deze jongere ervoer de afhandeling
van het incident als matig.

14

Inspectie jeugdzorg

3.2

Voorwaarden voor een verantwoord leefklimaat

3.2.1 Privacy en persoonlijke levenssfeer jongeren voldoende gerespecteerd

In de praktijk geldt dat:

Ja

Deels

Nee

Bij gebruik van de leefruimten rekening wordt gehouden met de
privacy en persoonlijke levenssfeer van de opgenomen leeftijdsgroep

√

Jongeren houden rekening met privacy en persoonlijke levenssfeer
van andere jongeren

√

De privacy en persoonlijke levenssfeer een rol spelen bij de omgang
van personeel met jongeren

√

De jongeren ervaren dat hun privacy en persoonlijke levenssfeer
voldoende gerespecteerd worden

√

Onderbouwing

Bij gebruik van de leefruimten wordt rekening gehouden met de privacy en persoonlijke levenssfeer
van de opgenomen leeftijdsgroep.
Jongens en meisjes wonen niet in eenzelfde woning, wel komt het voor dat ze in een zelfde
flatgebouw wonen. Verder zijn er geen criteria die bepalend zijn voor de indeling van woningen. De
jongeren van eenzelfde woning hebben altijd een verschillende mentor. Elke jongere beschikt over
een eigen kamer met balkon. De eigen kamer bevat een tafel, een stoel, een bed en een tv. Voor het
overige zijn de ruimtes voor gezamenlijk gebruik: keuken met doucheblok, toilet en woonkamer.
Behalve de woningen zijn ook de eigen kamers afsluitbaar. Woonbegeleiders hebben van zowel de
woningen als de afzonderlijke kamers een sleutel en kunnen in principe (ook volgens het
wooncontract dat de jongere heeft ondertekend) zich zonodig toegang verschaffen tot de
woningen/kamers. Overigens kan een dergelijke vorm van toegang ook voor de woonbegeleider een
bepaald risico inhouden: een woonbegeleider zou na alleen een kamer betreed te hebben van een
jongere, later door de jongere beticht kunnen worden van oneerbaar gedrag.
Jongeren houden rekening met privacy en persoonlijke levenssfeer van andere jongeren
Het opbouwen van een eigen leven en de andere in zijn waarde laten, staan centraal in de onderlinge
omgang tussen jongeren. Onderlinge omgang en houding zijn zaken die ook regelmatig in de
mentorgesprekken aan de orde komen. Eenmaal per maand hebben de mentoren en hun pupillen een
huisvergadering in de woning van de jongeren. De gezamenlijke huisvesting staat hierbij centraal.
De ervaring van de jongeren is, dat ze over het algemeen goed met elkaar omgaan en elkaar zonodig
op gedrag aanspreken. Onenigheid wordt onderling uitgepraat en doorgaans opgelost.

15

Inspectie jeugdzorg

De privacy en persoonlijke levenssfeer een rol spelen bij de omgang van personeel met jongeren
Het werkprogramma 2009 van het Werkhotel geeft aan dat het team ROND werkt:Respectvol, Open,
Nieuwsgierig en Duidelijk. In de praktijk komt het er op neer dat werkers begrip voor de situatie van
jongeren hebben zonder zich al te zeer te laten leiden door medelijden. Woonbegeleiders zijn
voortdurend bezig met het opbouwen van vertrouwen en dat kost soms veel tijd. Zij geven aan dat
binnen het Werkhotel aandacht is voor de diversiteit aan geloven en levensovertuigingen van de
jongeren. Als een meisje bijvoorbeeld om reden van godsdienstige overtuiging een vrouw als mentor
wil, wordt geprobeerd daaraan te voldoen.
De jongeren ervaren dat hun privacy en persoonlijke levenssfeer voldoende gerespecteerd worden
De jongeren met wie de inspectie sprak, waren unaniem van mening dat de medewerkers hen met
respect bejegenen. Ook het toezicht van de woonbegeleiders gebeurt in hun ogen respectvol,
bijvoorbeeld omdat ze altijd hun komst vooraf aankondigen en eerst diverse malen bellen en kloppen
voordat ze een woning en/of kamer binnengaan.

3.2.2 Rechten en plichten van jongeren

In de praktijk geldt dat:
Jongeren worden geïnformeerd over wat hen te wachten staat bij het

Ja

Deels

Nee

√

begin van het traject
Jongeren worden geïnformeerd over de dagelijkse gang van zaken

√

(dagstructuur en huisregels)
Medewerkers jongeren aanspreken op gemaakte afspraken

√

Jongeren met hun klachten terecht kunnen bij een onafhankelijke

√

derde partij
Jongeren ervaren dat hun rechten en plichten goed geregeld zijn

√

Onderbouwing
Jongeren worden geïnformeerd over wat hen te wachten staat bij het begin van het traject
Aanmeldingen worden centraal verwerkt door het Bureau aanmelding en plaatsing van HVO-Querido.
Nadat informatie is ingewonnen bij de verwijzers voert de instroom maatschappelijk werker een
intakegesprek met de jongere. Tijdens dit eerste gesprek van ongeveer een uur wordt nog nauwelijks
informatie gegeven over het Werkhotel. Dit gesprek is gericht op selectie van de jongere en het
werkhotel wil in eerste instantie dan ook meer weten over de jongere. In dit stadium zijn nog geen
folders van het Werkhotel beschikbaar voor de jongere.

16

Inspectie jeugdzorg

Wanneer een jongere doorstroomt naar het Werkhotel, volgt circa anderhalve maand na het eerste
intakegesprek een kennismakings- en instroomgesprek in het Werkhotel plaats. Tijdens dat gesprek
wordt de jongere ook verteld wat hij kan verwachten. De jongeren met wie de inspectie gesproken
heeft, geven aan het te waarderen dat ze weinig schriftelijk maar voornamelijk mondeling worden
geïnformeerd.
Jongeren worden geïnformeerd over de dagelijkse gang van zaken.
Bij aanvang van het project krijgen de jongeren de huisregels uitgereikt. Hoewel één van de jongeren
zei deze niet allemaal paraat te hebben, konden de jongeren er zonder meer een aantal noemen.
Bijvoorbeeld wie er wel/niet tijdens een weekend mag komen logeren.
Voor het naleven van sommige huisregels maken jongeren zelf roosters. Zo trof de inspectie in de
door haar bezochte woningen lijstjes aan van wie aan de beurt was voor schoonmaken, afwassen etc.
Een algemene dagstructuur is vanuit het Werkhotel niet voorgeschreven, omdat niet iedereen
dezelfde daginvulling heeft. Zo kan het zijn dat de ene jongere ’s ochtends vroeg op school verwacht
wordt, terwijl de andere zijn stage ’s middags begint.
Medewerkers spreken jongeren aan op gemaakte afspraken
Jongeren worden aangesproken op het nakomen van afspraken. Bij voorkeur wordt dit zoveel
mogelijk gedaan door de jongere te complimenteren als ze het goed doen. Woonbegeleiders geven
bijvoorbeeld aan het te waarderen als een jongere op tijd komt. Anderzijds laten ze een jongere niet
vallen als hij een afspraak niet na komt. Ze activeren de jongeren, bijvoorbeeld door te bewaken of
jongeren ’s ochtends op tijd zijn voor hun afspraken.
Jongeren kunnen met hun klachten terecht bij een onafhankelijke derde partij
HVO-Querido heeft een klachtenfolder en een informatiefolder over de cliënt vertrouwenspersoon in
zakformaat. In de klachtenregeling van HVO-Querido wordt naast de klachtprocedure ook beschreven
wat de mogelijkheid tot ondersteuning daarbij is. Daarbij wordt ook verwezen naar de onafhankelijke
cliënt vertrouwenspersoon. Woonbegeleiders vertellen bij de intake en tijdens mentorgesprekken over
het privacy- en het klachtenreglement en verstrekken de jongeren de folders hierover.
Hoewel de jongeren geïnformeerd worden over de mogelijkheid om zich te wenden tot onafhankelijke
instanties c.q. personen, blijkt dit in de praktijk geheel niet te leven bij jongeren. De jongeren die de
inspectie heeft gesproken gaven aan wel naar hun woonbegeleider of de teamleider te gaan als er wat
is.
Jongeren ervaren dat hun rechten en plichten goed geregeld zijn
Jongeren vinden dat hun rechten en plichten goed geregeld zijn. Hun leefwereld is wat dat betreft
dicht bij huis, namelijk het team van het Werkhotel. De kennis over hun rechten varieert van bekend
zijn met een poster op kantoor met een telefoonnummer dat je kunt bellen in verband met klachten tot
het weet hebben van het bestaan van een privacyreglement en dat je op kantoor je dossier mag
inzien.

17

Inspectie jeugdzorg

De plichten worden door de jongeren niet als knellend ervaren: de huisregels zijn volgens hen goed
en ook het gegeven dat de woonbegeleider kan komen controleren wordt als redelijk vanzelfsprekend
ervaren.

3.2.3 Personeel

In de praktijk geldt dat:

Ja

Deels

Er selectiecriteria en opleidingseisen zijn voor nieuw personeel

√

Van medewerkers een Verklaring Omtrent Gedrag wordt gevraagd

√

Nieuwe medewerkers een inwerkprogramma volgen

√

Nee

Er is training/coaching is van medewerkers gericht op eenduidig
handelen

√

Medewerkers ervaren dat zij bijgestuurd worden op de hierboven
genoemde voorwaarden voor een verantwoord leefklimaat

√

Onderbouwing
Er zijn selectiecriteria en opleidingseisen voor nieuw personeel.
Bij het werven van woonbegeleiders in het Werkhotel zijn ervaring en opleiding belangrijke
selectiecriteria. De woonbegeleiders hebben diverse achtergronden en beschikken over het algemeen
over ruime werkervaring in de jeugdzorg en/of in het jongerenwerk. Het opleidingsniveau is
overwegend HBO.
Van alle woonbegeleiders is bij aanstelling een verklaring omtrent gedrag overlegd.
Nieuwe medewerkers volgen een inwerkprogramma
Nieuwe medewerkers krijgen anderhalve dag een introductie op de totale organisatie HVO-Querido en
volgen een inwerkprogramma van een maand. Tijdens het inwerkprogramma draaien de nieuwe
woonbegeleiders met verschillende collega’s alle diensten mee . Aan de hand van een afvinklijst wordt
inzichtelijk welke handelingen met succes zijn uitgevoerd. Er is een kwaliteitshandboek met richtlijnen
en werkwijzen.
Er is training/coaching van medewerkers gericht op eenduidig handelen
Het HVO-Querido heeft verschillende IZO-medewerkers (Inhoudelijk Zorg Ondersteuners) in dienst
die belast zijn met begeleiding en training van teams en functionarissen. Aan de hand van
themadagen (bijvoorbeeld visie op hulpverlening), trainingen (bijvoorbeeld agressiecursussen), en het
coachen van woonbegeleiders in het uitvoeren van het 8-fasenmodel, leveren IZO-medewerkers een
bijdrage aan eenduidig handelen. De teamleider geeft in het jaarwerkplan aan welke trainingen,

18

Inspectie jeugdzorg

begeleiding en/of coaching in enig jaar gewenst is. Daarnaast dragen twee-wekelijkse intervisie en het
bespreken van cliëntengedrag in de teambesprekingen bij aan een meer eenduidige werkwijze.
Medewerkers ervaren dat zij bijgestuurd worden
De teamleider houdt minstens eenmaal per jaar functioneringsgesprekken met de woonbegeleiders en
twee maanden voor de einddatum van het contract vindt een beoordelingsgesprek plaats. Ook houdt
de teamleider verzuimgesprekken met teamleden die verzuimen. Inhoudelijke sturing/begeleiding
gebeurt door IZO-medewerkers , bijvoorbeeld bij het opstellen van begeleidingsplannen door
mentoren. In de teamvergaderingen (tweemaal per maand) en in informele momenten sturen
teamleden elkaar waar nodig bij. De korte lijnen en de open sfeer maken dit mogelijk.
Uit gesprekken met woonbegeleiders blijkt dat zij de sturing over het algemeen wel waarderen. Wel
heeft de inspectie geconstateerd dat de keuze om na 21.00 uur niet meer bereikbaar te zijn voor
jongeren, niet door alle woonbegeleiders wordt onderschreven en soms individueel wordt ingevuld.

19

Inspectie jeugdzorg

20

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 1:

Uitvoering van het toezicht

Probleemstelling
Uitgangspunt van de campussen is dat jongeren lange dagen binnen de voorzieningen doorbrengen,
zodat ze wennen aan een werkritme en weinig tijd overhouden om te vervallen in ongewenst gedrag.
De lange werkdagen moeten er bovendien voor zorgen dat ze minder vatbaar zijn voor negatieve
2

invloeden uit de omgeving. Enkele campussen zijn 24-uursvoorzieningen.
De aard van de doelgroep van de campussen verhoogt de kans op het ontstaan van incidenten. De
inspectie verwacht dat de campus de kans op incidenten zo klein mogelijk maakt en streeft naar een
veilig en verantwoord leefklimaat. Een veilig en verantwoord leefklimaat maakt de kans kleiner dat
incidenten plaatsvinden tussen jongeren onderling en tussen jongeren en personeel.
De inspectie verwacht dat het toezicht op de jongeren, de afhandeling van incidenten, de rechten en
plichten van jongeren en de bescherming van hun privacy en persoonlijke levenssfeer voldoende
gewaarborgd zijn. Ook verwacht de inspectie dat er voldoende deskundig personeel aanwezig is.
Onderzoeksvraag
Vanuit de probleemstelling heeft de inspectie de volgende vraagstelling voor het toezicht
geformuleerd:
In hoeverre voorziet de campus in voorwaarden voor een veilig en verantwoord leefklimaat?
Deelvragen bij het voorzien in voorwaarden voor een veilig leefklimaat zijn:
•

Is het toezicht op de jongeren gezien de doelgroep adequaat?

•

Worden incidenten adequaat afgehandeld?

Deelvragen bij het voorzien in voorwaarden voor een verantwoord leefklimaat zijn:
•

Wordt de privacy en persoonlijke levenssfeer van de jongeren voldoende gerespecteerd?

•

Zijn de rechten en plichten van de jongeren goed geregeld?

•

Is het personeel voldoende toegerust om met deze doelgroep te werken?

Verwachtingen van de inspectie
De onderzoeksvragen zijn uitgewerkt in criteria en indicatoren en weergegeven in een toetsingskader.
Met dit toetsingskader toetst de Inspectie haar verwachtingen (zie bijlage 2).
Onderzoeksopzet
Bij het beoordelen van de aangetroffen situatie verwacht de inspectie dat de campus op de
onderzochte thema’s beleid heeft. Hierbij realiseert de inspectie zich dat het bij de campussen om
pilots gaat. In het onderzoek heeft de inspectie hier rekening mee houden, door geen eisen te stellen
2

Brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal d.d. 7-9-2007, 07/28772

21

Inspectie jeugdzorg

aan de vastlegging van het beleid. Indien de campus duidelijke afspraken heeft die bij een ieder
bekend zijn en in de praktijk werken, zal de inspectie dit, voor dit moment, als voldoende beoordelen.
Wel zal de inspectie, daar waar nodig, aangeven welke risico’s aan de gehanteerde werkwijze kleven
en aanbevelingen doen om beleid te ontwikkelen en te verbeteren.

Omdat de campussen nieuw zijn en onderling verschillend zijn, bracht de inspectie voorafgaand aan
het onderzoek een inventariserend werkbezoek aan de campus (fase 1). Het werkbezoek was gericht
op kennismaking met de campus, hun werkwijze en hun doelgroep.
Het praktijkonderzoek (fase 2) bestond per campus uit twee groepsinterviews met jongeren, één
groepsinterview met begeleiders en één interview met leidinggevenden ter beantwoording van de vijf
deelvragen. Het interview met de leidinggevenden richtte zich met name op de gemaakte
(beleids)afspraken. In de interviews met begeleiders en jongeren werd getoetst of er volgens de
gemaakte afspraken gewerkt wordt. Daarnaast vond per campus een analyse van de
incidentenregistratie plaats, als uitwerking van de tweede deelvraag.

22

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 2:

Toetsingskader

Thema

Criteria

Indicatoren

Voorwaarden voor een veilig
leefklimaat

Het toezicht op de jongeren is adequaat
geregeld

leeftijd en problematiek spelen een rol bij de inrichting van Interviews:
het toezicht
- medewerkers en
- leidinggevenden
de fysieke woonomstandigheden hebben consequenties Observatie
voor de inrichting van het toezicht
Interview:
- leidinggevenden
medewerkers zijn beschikbaar voor de jongeren
Interviews:
- jongeren en
- medewerkers
overdracht intern en extern vindt minimaal mondeling
Interviews:
plaats
- medewerkers en
- leidinggevenden
jongeren ervaren dat er voldoende toezicht is
Interviews
- jongeren en
- medewerkers
incidenten/calamiteiten worden door medewerkers gemeld Interviews:
aan de directie
- medewerkers en
- leidinggevenden
er is verslaglegging van incidenten (wat is er gebeurd, hoe Incidentenregistratie
is gehandeld en door wie etc.)
Interview:
- leidinggevenden
evaluatie van incidenten leidt (waar nodig) tot
Incidentenregistratie
verbeteringen
Interviews:
- medewerkers en
- leidinggevenden
jongeren ervaren dat incidenten goed worden afgehandeld Interviews:
- jongeren en
- medewerkers

Incidenten worden adequaat afgehandeld

Bronnen

23

Inspectie jeugdzorg

Thema

Criteria

Voorwaarden voor een
verantwoord leefklimaat

De privacy en persoonlijke levenssfeer van bij het gebruik van de leefruimten wordt rekening
Interview:
de jongeren wordt voldoende gerespecteerd gehouden met de privacy en persoonlijke levenssfeer van - jongeren
de opgenomen leeftijdsgroep
Observatie
(werkbezoek)
de jongeren houden rekening met de privacy en
Interviews:
persoonlijke levenssfeer van andere jongeren
- jongeren en
- medewerkers
de privacy en persoonlijke levenssfeer spelen een rol bij de Interviews:
omgang van het personeel met de jongeren
- jongeren en
- medewerkers
de jongeren ervaren dat hun privacy en persoonlijke
Interviews:
levensfeer voldoende gerespecteerd worden
- jongeren en
- medewerkers
De rechten en plichten van jongeren zijn goed jongeren worden geïnformeerd over wat hen te wachten
Interviews:
staat bij het begin van het traject
- jongeren en
geregeld
- medewerkers
jongeren worden geïnformeerd over de dagelijkse gang
Interviews:
van zaken (dagstructuur en huisregels)
- jongeren en
- medewerkers
medewerkers spreken jongeren aan op het zich houden
Interviews:
aan afspraken
- jongeren en
- medewerkers
jongeren kunnen met klachten terecht bij een
Interviews:
onafhankelijke derde partij
- jongeren en
- medewerkers
de jongeren ervaren dat hun rechten en plichten goed
Interviews:
geregeld zijn
- jongeren en
- medewerkers

24

Indicatoren

Bronnen

Inspectie jeugdzorg

Thema

Criteria

Indicatoren

Voorwaarden voor een
verantwoord leefklimaat

Het personeel is voldoende toegerust

er zijn selectiecriteria/opleidingseisen voor nieuwe
medewerkers passend bij het werken met de doelgroep

Bronnen

Schriftelijke
informatie campus
Interview:
- leidinggevenden
van medewerkers wordt een Verklaring Omtrent het
Schriftelijke
Gedrag gevraagd
informatie campus
Interview:
- leidinggevenden
nieuwe medewerkers volgen een inwerkprogramma
Schriftelijke
informatie campus
Interviews:
- medewerkers en
- leidinggevenden
er is training/coaching van medewerkers gericht op het
Interviews:
eenduidig handelen
- medewerkers en
- leidinggevenden
medewerkers (ervaren dat zij) worden bijgestuurd op de
Interviews:
hierboven genoemde voorwaarden voor een verantwoord - medewerkers en
leefklimaat
- leidinggevenden

25