Inhoud

Extra Bijlagen Financieel jaarverslag van het Rijk 2008
(www.rijksbegroting.nl)
1. Budgettaire kerngegevens

2

2. De uitgaven en niet-belastingontvangsten

5

3. De belasting- en premieontvangsten

7

4. EMU-saldo, EMU-schuld, sociale fondsen en financieringsbehoefte 13
5. Belastinguitgaven

16

6. Vermindering van regeldruk voor bedrijven

18

7. Verticale Toelichting

23

8. Realisatie netto gecorrigeerde rijksuitgaven ten behoeve van de
accresberekening

109

1

Internetbijlage 1. Budgettaire kerngegevens

Tabel 1.1 Budgettaire kerngegevens (x € miljoen; in lopende prijzen; min betekent uitgaven)

1.
2.
3.
4.
5.

6.
7.

MN 2008

FJR 2008

Verschil

Netto-uitgaven onder het kader RBG-eng
– 103 284
Netto begrotingsgefinancierde uitgaven SZA
– 11 202
Netto begrotingsgefinancierde uitgaven BKZ
– 2 240
Netto uitgaven niet relevant voor enig kader*
– 27 400
Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
(5=1+2+3+4)
– 144 126

– 103 499
– 10 776
– 2 219
– 64 412

– 215
426
21
– 37 012

– 180 907

36 781

143 462

138 078

– 5 384

3 235
– 250

47 017
0

43 782
250

Belastingen
Overig (o.a. kas-transverschillen en financiële
transacties)*
wv Beleidsreserve

8.

EMU-saldo Centrale Overheid

2 571

4 188

1 617

9.

EMU-saldo Lokale Overheid

– 300

– 3 069

– 2 769

10. EMU-saldo Sociale Fondsen

744

4 938

4 194

3 015
0,5%

6 057
1,0%

3 042
0,5%

261 518
45,0%

346 222
58,2%

84 704
13,3%

582

595

13

11. EMU-saldo (– = tekort)
EMU-saldo in %BBP
EMU-schuld
EMU-schuld in %BBP
BBP (in miljarden euro)
*

excl. aflossing en uitgifte vaste schuld

In de tabellen 1.2 tot en met 1.4 wordt per budgetdisciplinesector eerst de
bepaling van de reële uitgavenkaders weergegeven. De reële uitgavenkaders worden bepaald door de meerjarencijfers ten tijde van het Coalitieakkoord te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator) ten tijde van de MLT 2007. Vervolgens
wordt weergegeven hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt
tot het uitgavenkader in lopende prijzen. Het uitgavenkader in lopende
prijzen is te bepalen door het reële uitgavenkader te corrigeren voor de
actuele raming van de NB-deflator. Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de
overboekingen tussen de Rijksbegroting in enge zin enerzijds, en de
sectoren Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (SZA) en de sector Zorg
(BKZ) anderzijds. Ook wordt gecorrigeerd voor statistische factoren.

Internetbijlage 1. Budgettaire kerngegevens

2

Tabel 1.2 Uitgaventoetsing Rijksbegroting in enge zin (x € miljoen; min betekent onderschrijding)
MN 2008

FJR 2008

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Raming uitgaven bij Coalitieakkoord 2007
pNB ten tijde van MLT 2007
Reëel uitgavenkader
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen

103 284
1,0225
101 008
1,0225
0
0
103 284

103 284
1,0225
101 008
1,0245
89
50
103 624

0
0
0
0,002
89
50
340

8.
9.

Actuele ramingen uitgaven
Over/onderschrijding kader RBG-eng (9=8–7)

103 284
0

103 499
– 124

215
– 124

Tabel 1.3 Uitgaventoetsing Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (x € miljoen;
min betekent onderschrijding)
MN 2008

FJR 2008

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Raming uitgaven bij Coalitieakkoord 2007
pNB ten tijde van MLT 2007
Reëel uitgavenkader
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgavenkader SZA in lopende prijzen

54 834
1,0225
53 626
1,0225
0
0
54 834

54 834
1,0225
53 626
1,0245
– 55
0
54 886

0
0
0
0,002
– 55
0
52

8.

Actuele ramingen uitgaven
wv begrotingsgefinancierd
wv premiegefinancierd
Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)

54 834
11 202
43 632
0

54 493
10 776
43 716
– 393

– 341
– 426
85
– 393

9.

Tabel 1.4 Uitgaventoetsing Budgettair Kader Zorg (x € miljoen; min betekent
onderschrijding)
MN 2008

FJR 2008

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Raming uitgaven bij Coalitieakkoord 2007
pNB ten tijde van MLT 2007
Reëel uitgavenkader
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgavenkader BKZ in lopende prijzen

51 322
1,0225
50 191
1,0225
0
0
51 322

51 322
1,0225
50 191
1,0245
– 34
0
51 388

0
0
0
0,002
– 34
0
66

8.

Actuele ramingen uitgaven
wv begrotingsgefinancierd
wv premiegefinancierd
Over/onderschrijding BKZ (9=8–7)

51 322
2 240
49 082
0

51 798
2 219
49 579
410

476
– 21
497
410

9.

Internetbijlage 1. Budgettaire kerngegevens

3

Tabel 1.5 Uitgaventoetsing totale kader (x € miljoen; min betekent onderschrijding)
MN 2008

FJR 2008

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.

Reële uitgavenkader
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgaven in lopende prijzen

204 825
1,0225
0
0
209 440

204 825
1,0245
0
50
209 897

0
0,002
0
50
457

6.
7.

Actuele raming uitgaven
Over/onderschrijding (7=6–5)

209 440
0

209 790
– 107

350
– 107

Internetbijlage 1. Budgettaire kerngegevens

4

Internetbijlage 2. De uitgaven en nietbelastingontvangsten

Tabel 2.1 Uitgaven begrotingen (x € miljoen)

1
2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
11
12
13
14
15
16
17
18
HGIS
50
51
55
56
58
59
63
AP
90

*

MN 2008

FJR 2008

Verschil

6,1
127,3

6,1
130,0

0,0
2,7

95,6
64,5
210,3
12 673,2
5 481,5

102,1
57,5
496,5
12 787,9
5 825,6

6,5
– 7,0
286,2
114,7
344,1

5 689,4
32 576,9
13 819,8
3 765,4
8 094,7

6 126,2
34 732,8
17 059,2
42 399,6
8 488,3

436,8
2 155,9
3 239,4
38 634,2
393,6

1 302,1
8 183,2
2 591,5

1 216,1
7 332,8
2 141,2

– 86,0
– 850,4
– 450,3

Huis der Koningin
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (transactiebasis)
Financiën
Defensie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Jeugd en Gezin
Wonen, Wijken en Integratie
Internationale Samenwerking
Gemeentefonds
Provinciefonds
Infrastructuurfonds
Fonds Economische Structuurversterking
Diergezondheidsfonds
BTW-compensatiefonds
Waddenfonds
Aanvullende posten
Consolidatie

2 323,3
23 859,0
13 849,4
5 836,8
4 014,5
(5 847,7)
16 040,2
1 210,4
7 193,7

2 655,7
21 888,9
14 247,5
6 056,4
4 432,0
(6 176,9)
16 246,6
1 205,1
7 074,2

332,4
– 1 970,1
398,1
219,6
417,5
(329,2)
206,4
– 5,3
– 119,5

2 710,0
25,2
2 236,8
33,9
3 791,3
– 9 042,2

2 383,0
40,7
2 348,4
4,5
0,0
– 8 104,6

– 327,0
15,5
111,6
– 29,4
– 3 791,3
937,6

Totaal

168 763,8

209 380,2

40 616,4

In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld.

Internetbijlage 2. De uitgaven en niet-belastingontvangsten

5

Tabel 2.2 Niet-belastingontvangsten (x € miljoen)

2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
11
12
13
14
15
16
17
18
HGIS
55
56
57
58
63
AP
90

*

MN 2008

FJR 2008

Verschil

2,5

4,2

1,7

2,8
1,9
15,3
772,6
1 100,6

4,1
1,8
14,0
895,0
1 201,3

1,3
– 0,1
– 1,3
122,4
100,7

31,9
1 207,8
1 814,7
3 261,9
626,9

78,6
2 122,9
1 950,1
4 242,6
578,8

46,7
915,1
135,4
980,7
– 48,1

372,6
90,6
7 690,3

456,6
113,3
8 616,0

84,0
22,7
925,7

Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (transactiebasis)
Financiën
Defensie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Jeugd en Gezin
Wonen, Wijken en Integratie
Internationale Samenwerking
Infrastructuurfonds
Fonds Economische Structuurversterking
AOW-spaarfonds
Diergezondheidsfonds
Waddenfonds
Aanvullende posten
Consolidatie

630,9
501,4
62,9
21,5
1 070,9
(169,1)
7 191,1

711,2
715,9
466,0
34,6
892,4
(266,5)
6 539,4

80,3
214,5
403,1
13,1
– 178,5
(97,4)
– 651,7

2 710,0
4 488,2
9,2
33,9
– 35,4
– 9 042,2

2 383,0
4 490,3
32,7
33,9
0,0
– 8 104,6

– 327,0
2,1
23,5
0,0
35,4
937,6

Totaal

24 634,7

28 473,9

3 839,2

In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes gezet.

Tabel 2.3 Uitgaven en niet-belastingontvangsten niet relevant voor enig kader
(x € miljoen)

*

MN 2008

FJR 2008

Verschil

Rentelasten
Rijksbijdrage aan de Sociale fondsen
Zorgtoeslag
BTW-compensatiefonds
Studieleningen
Gasbaten (kasbasis, exclusief VPB)
FES-uitgaven
Kasbeheer
Netto-verkoop staatsbezit
Lening VUT-fonds
Landbouwheffingen
Werkgeversbijdrage kinderopvang*
Overig

10 286
16 094
3 646
2 237
1 835
– 9 200
2 710
– 73
0
300
– 413
0
– 21

9 599
13 906
3 328
2 348
1 730
– 10 470
2 383
4 283
38 324
300
– 351
– 659
– 310

– 687
– 2 187
– 318
112
– 105
– 1 270
– 327
4 356
38 324
0
62
– 659
– 289

Totaal netto niet relevante uitgaven

27 400

64 412

37 012

De werkgeversbijdrage kinderopvang werd ten tijde van de Miljoenennota 2008 nog als
premieontvangst geboekt.

Internetbijlage 2. De uitgaven en niet-belastingontvangsten

6

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

De belasting- en premie-inkomsten zijn 0,5 miljard euro lager uitgekomen
dan bij Miljoenennota 2008 is geraamd. Gecorrigeerd voor een technische
aanpassing (niet relevant voor EMU-saldo) zijn de ontvangsten 0,2 miljard
hoger uitgekomen dan geraamd. Onderliggend aan deze absoluut en
relatief gezien kleine afwijking ligt enerzijds een gunstige doorwerking van
de realisaties van 2007, maar anderzijds een minder gunstige economische ontwikkeling in 2008 zelf. Ook de inkomsten in januari 2009 die nog
relevant zijn voor het EMU-saldo 2008 vielen lager uit dan verwacht.
Tabel 3.1 Ontwikkeling van de opbrengst belastingen en premies op
EMU-basis (x € miljard)
MN 2008

FJR 2008

Verschil

Belastingen en premies volksverzekeringen
wv belastingen
wv premies volksverzekeringen
Premies werknemersverzekeringen

175,9
144,2
31,6
46,5

175,3
138,1
37,2
46,6

– 0,6
– 6,1
5,6
0,0

Totaal

222,4

221,9

– 0,5

Ontwikkeling ontvangsten ten opzichte van de Miljoenennota 2008
In de onderstaande tabel wordt het verschil tussen de Ontwerpbegroting
en de uiteindelijke realisatie uitgesplitst naar oorzaak. Daarbij worden
verschillende elementen onderscheiden. Ten eerste is er een effect van de
doorwerking vanuit het voorgaande jaar. Daarnaast hebben beleidswijzigingen sinds de Ontwerpbegroting en technische wijzigingen een
effect op de ontvangsten. En tot slot leidt de afwijking van de economische ontwikkeling ten opzichte van de eerdere ramingen tot verschillen in
de endogene ontwikkeling en de aansluiting naar EMU-basis.

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

7

Tabel 3.2 Ontwikkeling ontvangsten vanaf MN 2008 gesplitst naar oorzaak (x
€ miljard) op EMU-basis
Miljoennennota 2008

222,4

Totale mutatie

– 0,5

Doorwerking 2007
wv. belastingen en premies vvz
wv. premies wnvz

2,5
1,8
0,7

Autonoom
wv. loon/inkomensheffing
wv. kansspelbelasting
wv. accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
wv. overige belastingen en premies

0,3
0,4
0,1
– 0,1
– 0,1

Technische aanpassingen
wv. verschuiving wgbijdrage kinderopvang naar niet belastingontvangsten

– 0,7
– 0,7

Endogeen
wv. omzetbelasting
wv. belasting op personenauto’s en motorrijwielen
wv. overdrachtsbelasting
wv. energiebelasting
wv. vennootschapsbelasting
wv. overige belastingen en premies

– 1,7
– 0,6
– 0,5
– 0,8
0,3
0,4
– 0,4

Aansluiting naar EMU-basis

– 1,0

FJR 2008

221,9

De doorwerking vanuit 2007 heeft gezorgd voor een toename van 2,5
miljard euro ten opzichte van de Ontwerpbegroting. Door beleidsmaatregelen (autonomen) zijn de ontvangsten 0,3 miljard euro hoger
uitgekomen. Daarnaast was er in 2008 een technische wijziging in de
boekingswijze van de werkgeversbijdrage kinderopvang waardoor de
ontvangsten 0,7 miljard euro lager zijn uitgekomen. De endogene ontwikkeling en de aansluiting naar EMU-basis zijn in 2007 respectievelijk 1,7
miljard en 1,0 miljard euro lager uitgekomen dan verwacht.
Doorwerking van 2007
De raming voor 2008 in de Ontwerpbegroting (Miljoenennota 2008) is
gebaseerd op de raming van de ontvangsten in het dan nog lopende jaar
2007. Deze raming van het dan nog lopende jaar wordt aangeduid als de
Vermoedelijke Uitkomsten. Indien de realisatie van een jaar anders
uitkomt dan bij de Vermoedelijke Uitkomsten werd aangenomen heeft dit,
behoudens incidentele factoren, een doorwerking naar het daaropvolgende jaar. De doorwerking van 2007 is reeds nader toegelicht in het
Financieel Jaarverslag over 2007 en bedroeg 2,5 miljard euro.
Autonome bijstellingen in 2008
Autonome bijstellingen zijn het gevolg van wijzigingen in het beleid
waartoe pas na de Ontwerpbegroting is besloten. Als gevolg daarvan zijn
voor 2008 de inkomsten 0,3 miljard euro hoger uitgekomen. Het niet doorgaan van de verschuiving van de directeurgrootaandeelhouders (dga’s)
van de loonheffing naar de inkomensheffing leidde tot ca 0,4 miljard
hogere kasontvangsten in 2008 ten opzichte van de ontwerpbegroting. De
verschuiving van de kansspelautomaten van de omzetbelasting naar de

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

8

kansspelbelasting en de verlaging van de kansspelbelasting leidden per
saldo tot ca 0,1 miljard hogere ontvangsten. De vertraagde verhoging van
de rode diesel zorgde daarentegen voor ca 0,1 miljard lagere ontvangsten.
Datzelfde geldt voor een aantal kleinere wijzigingen gezamenlijk.
Technische aanpassingen in 2008
In 2008 is de werkgeversbijdrage voor de kinderopvang overgeheveld van
de inkomsten naar de niet-belastingontvangsten. Deze wijziging zorgt
voor een afname van de belasting- en premieontvangsten met 0,7 miljard
euro. Deze aanpassing heeft geen invloed op het EMU-saldo en heeft
eveneens geen beleidsmatige consequenties.
Endogene ontwikkeling in 2008 ten opzichte van Miljoenennota 2008
De endogene ontwikkeling in 2008 is 1,7 miljard euro lager uitgekomen
dan oorspronkelijk verwacht. Idealiter wordt dit verschil zoveel mogelijk
verklaard door het verschil tussen de voorspelde en daadwerkelijke
ontwikkeling van relevante economische indicatoren waarop de ramingen
van de verschillende belastingsoorten zijn gebaseerd. Helaas laten niet
alle belastingsoorten zich even goed voorspellen, zodat ook in het geval
de gerealiseerde economische indicatoren niet of nauwelijks afwijken van
de voorspelling er verschillen kunnen optreden tussen de geraamde en de
gerealiseerde endogene ontwikkeling.
Tabel 3.3 Macro-economische kernvariabelen Ontwerpbegroting 2008 ten
opzichte van realisatie

Nominale groei BBP
Waardemutatie investeringen in woningen
Waardemutatie verkopen tweedehands
woningen
Waardemutatie particuliere consumptie
Waardemutatie duurzame particuliere
consumptie
Waardemutatie investeringen in motorvoertuigen
Bruto loonontwikkeling marktsector
Werkgelegenheid markt
Ontwikkeling pensioenpremies (incl. VUT)
Arbeidsinkomensquote

Ontwerpbegroting 2008

Realisatie

Verschil

4,6%
5,2%

4,8%
4,0%

0,2%
– 1,2%

4,0%
4,3%

– 7,4%
4,0%

– 11,4%
– 0,2%

4,5%

4,9%

0,3%

0,8%
3,8%
0,9%
4,1%
80,3%

– 5,8%
3,9%
1,7%
4,3%
80,1%

– 6,6%
0,1%
0,8%
0,2%
– 0,2%

De nominale BBP-groei is in 2008 een fractie hoger uitgekomen dan de
oorspronkelijke raming. Onderliggend is er echter wel sprake van afwijkingen ten opzichte van het oorspronkelijke beeld. De investeringen in
nieuwe woningen en de particuliere consumptie zijn minder sterk
gestegen, waardoor de omzetbelasting lager uit is gekomen. Deze daling
blijft overigens beperkt door een samenstellingseffect. Er bestaan
verschillende tarieven in de omzetbelasting (6% en 19%); bij een toename
van de consumptie van goederen die onder het hoge tarief vallen neemt
de opbrengst toe. In 2008 is de duurzame particuliere consumptie (niet in
tabel) sterker toegenomen dan geraamd. Deze categorie valt onder het
hoge BTW-tarief.
Specifiek zijn de verkopen van tweedehands woningen en nieuwe auto’s
lager uitgekomen dan oorspronkelijk geraamd, waardoor de ontvangsten
bij de overdrachtsbelasting en de belasting op personenauto’s en motorrijwielen (BPM) zijn tegengevallen.

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

9

Omdat de ontwikkeling van de werkgelegenheid en de lonen hoger zijn
uitgekomen dan destijds bij Miljoenennota 2008 is voorspeld, zou je ook
een (nog) hogere endogene ontwikkeling bij de loonheffing verwachten
dan destijds is verondersteld (5,3%). Dit is echter niet terug te zien in de
ontvangsten over 2008. Dit kan grotendeels worden verklaard door de
bijstelling van de transactieraming van de loonheffing 2007. Bij FJR 2007
werd nog een kaseffect in 2008 verondersteld over de aanslagheffing met
betrekking tot het transjaar 2007. Dit als gevolg van een veronderstelde
vertraging in de aanslagheffing in 2007. Achteraf kan worden geconstateerd dat het veronderstelde kaseffect in 2008 mbt het transjaar 2007 niet
heeft voorgedaan. Overigens is de endogene ontwikkeling van de loonheffing uitgekomen op 5,2% (zie hieronder in tabel 3.4) en daarmee zelfs
nog wat hoger uitgekomen dan de nominale BBP-groei van 4,8%.
Aansluiting naar EMU-basis
Bij de ontvangsten (belastingen en premies volksverzekeringen) wordt in
eerste instantie de cijfers op kasbasis weergegeven, zijnde de ontvangsten
van januari tot en met december. Echter, voor de cijfers op EMU-basis zijn
de zogeheten 1-maands verschoven kasontvangsten relevant, de ontvangsten van februari 2008 tot en met januari 20091,2. De premies werknemersverzekeringen worden op transactiebasis weergegeven, waardoor er voor
deze post geen aparte aansluiting naar EMU-basis is. De aansluiting naar
EMU-basis is 1,0 miljard lager uitgekomen dan bij de ontwerpbegroting
2008 werd verwacht.
Ontwikkeling van de totale ontvangsten
In onderstaande tabel 3.4 staan de grotere belastingsoorten weergegeven
waarvan de ontwikkeling aanzienlijk afwijkt van de economische ontwikkeling (nominale groei 4,8%).
Tabel 3.4 Ontwikkeling ontvangsten in 2008 op kasbasis (x € miljard)

Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Accijnzen
Belastingen van rechtsverkeer
Belastingen op een milieugrondslag
Inkomensheffing
Loonheffing
Dividendbelasting
Vennootschapsbelasting
Successierechten

1
Reden hiervoor is dat de 1-maands
verschoven kasontvangsten een betere
benadering zijn van de ontvangsten op
transactiebasis.
2
Uitzondering op de 1-maands verschoven
kasontvangsten zijn de inkomensheffing,
dividendbelasting, vennootschapsbelasting en
successierechten. Hiervoor geldt dat de
1-maands verschoven kasontvangsten geen
betere benadering van de ontvangsten op
transactiebasis zijn. Daarom worden voor deze
belastingsoorten de ontvangsten op kasbasis
gebruikt voor het EMU-saldo.

Realisatie
2007

Autonoom

Endogeen

End in %

Realisatie
2008

4 2216
3 603
1 0032
5 793
3 855
– 6 772
7 8401
3 750
1 8552
1 877

– 164
–2
293
220
39
1 257
371
– 125
– 544
–3

1 259
– 330
164
– 624
606
124
4 052
326
806
– 79

3,0%
– 9,2%
1,6%
– 10,8%
15,7%
– 1,8%
5,2%
8,7%
4,3%
– 4,2%

4 3311
3 271
1 0489
5 389
4 499
– 5 391
8 2824
3 951
1 8814
1 795

De omzetbelasting is minder sterk gestegen dan het BBP. Dit laat zich
verklaren doordat de investeringen in woningen en de totale particuliere
consumptie wat minder sterk zijn gestegen dan het (nominale) BBP. Waar
de omzetbelasting minder snel stijgt, laat de BPM zelfs een forse endogene daling zien in 2008. De omzet aan nieuw verkochte auto’s is in 2008
afgenomen. Enerzijds is dit het gevolg van een (beperkte) afname van het
aantal verkochte auto’s; anderzijds van een verschuiving naar goedkopere
en kleinere auto’s.
Bij de accijnzen is de ontwikkeling achtergebleven bij de economische
groei. Hiervoor zijn meerdere oorzaken aan te wijzen. Met name de

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

10

accijnzen op lichte olie en tabak zijn achtergebleven, terwijl de accijns op
overige minerale oliën wel mee is gegroeid met de economische ontwikkeling. De achterblijvende opbrengst bij de tabaksaccijns is het gevolg van
een ’hamstereffect’. Vooruitlopend op de accijnsverhoging per medio
2008 is door importeurs/groothandels extra voorraad ingeslagen tegen
het oude lagere tarief. Dit tariefsvoordeel leidt tot spiegelbeeldige tegenvallende opbrengsten voor de schatkist. Bij de accijnzen op lichte olie blijft
de opbrengst de laatste jaren, net als overigens bij bijvoorbeeld de
accijnzen op alcohol, bier en wijn achter bij de ontwikkeling van het BBP.
Ook in 2008 was dit het geval. De opbrengst van de accijns op minerale
oliën (diesel) steeg wel mee met het BBP. Het gebruik van diesel is veelal
zakelijk en hangt daardoor meer samen met de economische groei.
Bij de overdrachtsbelasting treedt een aanzienlijke daling van de
opbrengst op als gevolg van minder verkopen van tweedehands
woningen. In 2008 daalde het aantal verkochte tweedehands woningen
met iets meer dan 10%. De gemiddelde prijsstijging bedroeg 2,9%.
De belastingen op milieugrondslag, waarvan de energiebelasting veruit
de belangrijkste is, laat een veel sterkere stijging zien dan het BBP. Over
2007 was de opbrengst juist flink tegengevallen als gevolg van een relatief
warme winter (endogene daling met 14,9%). Deze tegenvaller blijkt dus
vrijwel volledig incidenteel van karakter te zijn geweest, zodat de ontvangsten energiebelasting in 2008 terug is op het normale niveau van 2006.
De inkomensheffing betreft een saldo van negatieve en positieve
kasontvangsten. De negatieve kasontvangsten betreffen voor een deel
teruggaven over betaalde loon- en inkomensbelasting in het voorgaande
jaar en voor een deel voorlopige teruggaven over het lopende jaar. De
totale teruggaven zijn dus wat minder gerelateerd aan de economische
ontwikkeling in het lopende jaar. De positieve kasontvangsten inkomensheffing zijn veel meer gerelateerd aan de economische ontwikkeling in
lopende jaar. Deze post betreft voor het grootste deel betaalde aanslagen
door zelfstandigen. Deze heeft zich in 2008 relatief gunstig ontwikkeld,
zodat de totale endogene ontwikkeling minder negatief is uitgekomen.
De ontwikkeling van de loonheffing is positief onder invloed van een
redelijk hoge loonontwikkeling (3,9% in de marktsector) en een stijging
van de arbeidsdeelname. Door de progressie in de loonheffing leidt een
stijging van de lonen tot een grotere stijging van de opbrengst van de
loonheffing.
De ontwikkeling van de dividendbelasting is in 2008 uitgekomen boven de
economische groei. Deze kan worden verklaard uit de relatief gunstige
winstontwikkeling van met name niet-financiële bedrijven tot halverwege
2008. De dividenduitkeringen van niet-financiele bedrijven stegen in zelfs
2008 naar een recordhoogte. In eerste helft van 2008 kenden ook de financiele bedrijven nog relatief hoge dividenduitkeringen. In tweede helft van
het jaar bleven de dividenduitkeringen van financiele bedrijven wel flink
achter.
De oorzaak van de hogere kasontvangsten bij de vennootschapsbelasting
is met onzekerheid omgeven. Het relatief lage aantal verminderingen
gedurende 2008 duidt erop dat een deel van de meevaller bij de uiteindelijke aangiften weer terug zal vloeien naar het bedrijfsleven. Aan het begin
van het jaar krijgen bedrijven een voorlopige aanslag opgelegd op basis
van de aanslag van vorige jaren. Hierop kunnen bedrijven een verminde-

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

11

ring aanvragen als zij verwachten minder winst te zullen maken dan op de
voorlopige aanslag is verondersteld. Dat hoeft echter niet. Als geen
vermindering is aangevraagd, maar bij de definitieve aangifte wel blijkt
dat de winst lager uitvalt, wordt het teveel betaalde door de Belastingdienst aan de bedrijven terugbetaald.
Tot slot is de opbrengst van de successierechten achtergebleven bij de
economische ontwikkeling. Net als de dividendbelasting kan deze belastingen afhankelijk van incidenten over de jaren wisselen. Een afname met
4,2% past in dit beeld.
Endogene doorwerking naar 2009
De realisaties voor 2008 zijn 3,2 miljard euro lager uitgekomen dan bij de
Miljoenennota 2009 werd verwacht. Voor het grootste deel heeft dit een
doorwerking naar de inkomstenraming voor 2009. De cijfers worden
echter vertekend door twee incidenten.
De incidenten betreffen het niet optreden van de verwachte extra incidentele opbrengst bij de loonheffing en de meevaller bij de vennootschapsbelasting ten opzichte van de Miljoenennota 2009.
Bij de loonheffing werd bij het Financieel Jaarverslag over 2007 in de
doorwerking naar 2008 rekening gehouden met een incidentele extra
opbrengst in 2008 vanwege van een verwachte kasschuif in de loonheffing met betrekking tot het jaar 2007. Deze kasschuif heeft zich echter
niet voorgedaan. Gevolg is een incidentele tegenvaller in 2008 die niet
doorwerkt naar 2009.
Voor de meevaller bij de vennootschapsbelasting is geen economische
verklaring voorhanden. Het relatief lage aantal verminderingen gedurende
2008 duidt er, zoals eerder beschreven, op dat een deel van de meevaller
bij de uiteindelijke aangiften weer terug zal vloeien naar het bedrijfsleven.
De totale doorwerking naar 2009 bedraagt 3,9 miljard.
Tabel 3.5 Doorwerking 2008 naar 2009 (x € miljard euro)
1.

Totale mutatie 2008 t.o.v. Vermoedelijke Uitkomsten

– 3,2

2.

Totaaleffect van incidenten op ontvangsten 2008 (=2a)
wv. incidentele meevaller vennootschapsbelasting
wv. niet optreden incidenteel effect loonheffing

0,2
0,5
– 0,3

3.

Structurele doorwerking (=1–2)

– 3,4

4.

Incidentele effecten 2009 als gevolg van 2008 (=4a)
wv. weglopen meevaller vennootschapsbelasting 2008

– 0,5
– 0,5

5.

Totaal doorwerking van 2008 naar 2009(=3+4)

– 3,9

Internetbijlage 3. De belasting- en premieontvangsten

12

Internetbijlage 4. EMU-saldo, EMU-schuld,

Sociale fondsen en Financieringsbehoefte

13

– 4 335
– 1,4
– 617

– 1 705
–8
– 10 965 – 4 960
110
73
– 10 855 – 4 887
– 3,6
– 1,5
34
583
0,0
0,2
– 2 423 – 1 740
– 0,8
– 0,5
– 13 244 – 6 044
– 4,3
– 1,9
23 640
16 223
(1323) (11 888)

– 10426
– 3,4
1 166

1996
– 1 496
– 0,4
– 2 471

1998
– 5 815
– 1,5
– 964

1999
– 2 934
– 0,7
464

2000
– 3 587
– 0,8
2 764

2001

2003

– 8 002 – 12 327
– 1,7
– 2,6
1 030 – 1 278

2002

– 9 277
– 1,9
– 646

2004

– 76
0,0
174

2005

4 129
0,8
– 2 282

2006

612
0,1
1 555

2007

276
– 403
3 440
4 066
268
2 051
1 422
1 507
156
1 484
1 309
– 7 126 – 4 370 – 3 339
1 596
– 555 – 4 921 – 12 1832 – 8 416
254
3 331
3 476
56
203
– 18
60
– 377
– 23
– 35
69
14
40
– 11
– 7 070 – 4 167 – 3 357
1 656
– 932 – 5 375 – 12 218 – 8 347
268
3 371
3 465
– 2,1
– 1,1
– 0,9
0,4
– 0,2
– 1,2
– 2,6
– 1,7
0,1
0,6
0,6
2 851
13
304
63
– 379 – 2 255 – 2 7863
– 966
– 874
– 118
– 40
0,8
0,0
0,1
0,0
– 0,1
– 0,5
– 0,6
– 0,2
– 0,2
0,0
0,0
– 54
990
4 653
6 525
235 – 2 079
106
729
– 753
– 838 – 1 452
0,0
0,3
1,2
1,6
0,1
– 0,4
0,0
0,2
– 0,2
– 0,2
– 0,3
– 4 272 – 3 164
1 600
5 559 – 1 076 – 9 709 – 14 898 – 8 584 – 1 359
3 371
1 973
– 1,2
– 0,9
0,4
1,34
– 0,2
– 2,1
– 3,1
– 1,7
– 0,3
0,6
0,3
13 638
20 643
55 200
2 9572
2 2945
33 400
36 253
28 141
26 918
23 968
26 855
(8 600) (19 147) (49 385) (29 325) (19 358) (25 398) (23 791) (18 864) (26 862) (27 922) (26 966)

– 5 020
– 1,5
– 2 382

1997

– 5 081
4 082
106
4 188
0,7
– 3 069
– 0,5
4938
0,8
6 057
1,0
107 459
(21 379)

– 86 630
– 14,6
87 629

2008

2

Bron voor de realisatiecijfers (1994–2008) van het EMU-saldo, de EMU-schuld en het BBP zijn het CBS en de Europese Commissie. Eventuele afwijkingen daarvan zijn toegelicht in voetnoten.
Exclusief de kastransactiecorrectie van het BTW-compensatiefonds van 0,3% BBP.
3
Inclusief de kastransactiecorrectie van het BTW-compensatiefonds van 0,3% BBP.
4
Exclusief de opbrengsten van de UMTS-veiling van 0,7 procent BBP (2685 euro).

1

Feitelijk financieringssaldo Rijk
(in % geharmoniseerd BBP)
2 Financiële transacties
3 Kas-transactieverschillen (incl.
derdenrekeningen en overig)
4 Saldo Rijk (4=1+2+3)
5 Saldo centrale overheid, niet-Rijk
6 Saldo centrale overheid (6=4+5)
(in % geharmoniseerd BBP)
7 Saldo lokale overheid
(in % geharmoniseerd BBP)
8 Saldo socialeverzekeringsfondsen
(in % geharmoniseerd BBP)
9 EMU-saldo (9=6+7+8)
(in % geharmoniseerd BBP)
10 Financieringsbehoefte
11 (waarvan aflossingen)

1

1995

Tabel 4.1 EMU-saldo en financieringsbehoefte

4.1 EMU-saldo en financieringsbehoefte

Internetbijlage 4. EMU-saldo, EMU-schuld,
Sociale fondsen en Financieringsbehoefte1

Internetbijlage 4. EMU-saldo, EMU-schuld,

Sociale fondsen en Financieringsbehoefte

14

Geharmoniseerd BBP
Staatsschuld (conform
EMU-definitie)
(in % geharmoniseerd BBP)
Schuld overige overheden
(in % geharmoniseerd BBP)
EMU-schuld
(in % geharmoniseerd BBP)

6.

2.
3.
4.
5.

1.

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008
p.m.

Gevestigde schuld
(0–5 jaar)
(5–10 jaar)
(10–25 jaar)
(25–40 jaar)
Vlottende schuld (DTC’s, ECP’s)
Overig (o.a. munten)
Totale staatsschuld (conform EMU-definitie)
Gemiddeld resterende looptijd vaste schuld
(in jaren)
Gemiddelde couponrente (in %)

174,2
75,2
69,5
22,4
7,1
5,7
1,4
181,3
6,9
7,6

163,5
67,6
69,7
19,1
7,1
3,4
0,9
167,8
6,9
7,6

1994

1995

6,5
7,3

181,7
92,5
68,9
13,4
6,9
6,8
1,3
189,8

1998

6,5
6,6

184,6
94,7
67,7
13,3
8,9
5,1
1,6
191,3

1999

4.3 Staatsschuld naar instrument

6,3
6,1

174,2
91,9
63,1
10,3
8,9
5,5
3,0
182,7

2000

6,2
5,7

174,4
91,7
63,9
9,9
8,9
5,8
5,1
185,3

2001

6,2
5,6

172,0
94,6
59,3
9,2
8,9
16,1
5,8
193,9

2002

6,2
5,3

182,4
95,5
68,9
18,0
0,0
20,4
3,2
206,0

2003

5,6
4,8

197,1
111,2
67,9
17,9
0,1
17,8
0,4
215,3

2004

6,1
4,4

202,4
119,0
59,4
17,9
6,1
18,1
2.3
222.8

2005

6,4
4,1

197,6
112,8
55.4
21.5
7.9
14.0
1,4
213,0

2006

7,0
4,1

192,3
102,0
57,0
21,3
12,0
16,8
6,6
215,7

2007

6,6
4,1

209,9
117,2
59,5
21,2
12,0
81,3
8,5
299,7

2008

299 713
50,4
46 509
7,8
346 224
58,2

1999

181 319 185 256 185 601 189 819 191 279 182 671 185 293 193 863 205 998 215 270 222 786 213 000
25 715
59,4
57,9
54,2
52,4
49,5
43,7
41,4
41,7
43,2
43,8
43,4
39,4
38,0
50 914
51 697
47 726
48 370
44 811
42 094
41 839
41 227
42 011
42 334
43 274
42 880
43 059
16,7
16,2
13,9
13,3
11,6
10,1
9,3
8,8
8,8
8,6
8,4
8,0
7,6
232 233 236 953 233 327 238 189 236 090 224 765 227 132 235 090 248 009 257 604 266 060 255 880 258 774
76,1
74,1
68,2
65,7
61,1
53,8
50,7
50,5
52,0
52,4
51,8
47,4
45,6

1998

594 608

1997

305 261 319 755 342 237 362 464 386 193 417 960 447 731 465 214 476 945 491 184 513 407 539 929 567 066

1996

Tabel 4.3 Staatsschuld naar instrument (x € miljard)

4.

3.

1.
2.

1995

Tabel 4.2 EMU-schuld (x € miljoen en in % geharmoniseerd BBP)

4.2 EMU-schuld

Tabel 4.4. ontwikkeling van de EMU-schuldquote
(in % geharmoniseerd BBP)

1.
2.
3.
4.
5.
6.

EMU-schuldquote
Effect EMU-saldo op de schuldquote
Noemereffect
EMU-saldo en BBP-effect
Financièle transacties en overig
Totale mutatie schuldquote

2003

2004

2005

2006

2007

2008

52,0
3,1
– 1,3
1,9
– 0,4
1,5

52,4
1,7
– 1,6
0,1
0,3
0,4

51,8
0,3
– 2,3
– 2,0
1,4
– 0,6

47,4
– 0,6
– 2,5
– 3,1
– 1,3
– 4,4

45,6
– 0,3
– 2,2
– 2,5
0,7
– 1,8

58,2
– 1,0
– 2,8
– 3,8
16,4
12,6

Internetbijlage 4. EMU-saldo, EMU-schuld,
Sociale fondsen en Financieringsbehoefte

15

Internetbijlage 5. Belastinguitgaven

De informatieverstrekking van belastinguitgaven is met ingang van het
begrotingsjaar 2002 geïntegreerd in de VBTBverantwoordingssystematiek. Dit houdt in dat de budgettaire en meer
algemene informatie over de belastinguitgaven wordt opgenomen in de
Miljoenennota en het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Meer specifieke
informatie over belastinguitgaven wordt opgenomen in de begrotingen en
jaarverslagen van de verscheidene vakdepartementen. Van een beperkt
aantal belastinguitgaven zijn op dit moment voorlopige realisatiegegevens beschikbaar over 2008, namelijk van afdrachtverminderingen in de
loonbelasting en van de investeringsfaciliteiten in de inkomstenbelasting
en vennootschapsbelasting waarvoor een aanmeldingsverplichting geldt.
Deze realisaties worden vermeld in het FJR 2008. Voor de overige
belastinguitgaven zal in de MN 2010 een aangepaste raming 2008 worden
opgenomen op basis van de meest recente gegevens van dat moment.
5.1 Afdrachtverminderingen in de loonbelasting
Tabel 5.1 laat de voorlopige realisaties van de afdrachtverminderingen
2008 zien. De realisaties zijn gebaseerd op geaggregeerde informatie
vanuit loonaangiften.
Tabel 5.1: Voorlopige realisaties afdrachtverminderingen 2008 (x € miljoen)
Afdrachtvermindering

Onderwijs (incl WVA starters)
Zeevaart
Speur- en ontwikkelingswerk

Internetbijlage 5. Belastinguitgaven

Raming
2008 (MN
2009)

Voorlopige
realisatie
2008

225
84
417

291
82
445

16

5.2 Investeringsfaciliteiten
Tabel 5.2 bevat voorlopige realisatiegegevens over het jaar 2008 voor de
investeringsfaciliteiten waarvoor een aanmeldingsverplichting geldt.
Tabel 5.2: Gegevens investeringsfaciliteiten 2008, geïnvesteerde bedragen
(x € miljoen)
Regeling

Willekeurige afschrijving milieu-investeringen
(VAMIL)
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Milieu-investeringsaftrek (MIA)

Gemeld
investeringsbedrag
(2008)

Budget
2008
(MN
2009)

Realisatie
2008

762
1 343
817

38
139
86

23
116
50

VAMIL
Op basis van deze regeling mag willekeurig worden afgeschreven op
aangewezen milieu-investeringen. Deze regeling leidt in principe, evenals
de andere regelingen voor vervroegde afschrijving, voor de belastingplichtige tot een liquiditeits- en rentevoordeel. Het budgettair beslag
wordt berekend met de Netto-Contante Waarde-methode gebaseerd op
het gemelde investeringsbedrag.
EIA/MIA
De budgettaire derving wordt gebaseerd op gemelde investeringbedragen, in principe volgens de volgende formule: derving =
(investeringsbedrag -/- correctiefactor) * aftrekpercentage faciliteit *
gemiddeld belastingtarief.
Onderschrijding
Volgens deze realisatiecijfers kennen zowel de VAMIL, MIA als EIA een
onderschrijding in verband met minder investeringen als gevolg van de
kredietcrisis.

Internetbijlage 5. Belastinguitgaven

17

Internetbijlage 6. Vermindering van regeldruk
voor bedrijven

6.1 Inleiding
In het coalitieakkoord en het constituerend beraad van het kabinet is vastgelegd dat de regeldruk voor bedrijven in deze kabinetsperiode merkbaar
wordt verminderd. Wanneer wordt gesproken over regeldruk betekent dit
al hetgeen dat wordt veroorzaakt door wet en regelgeving waar de ondernemer in zijn dagelijkse bedrijfsvoering mee te maken heeft. Daarbij valt
te denken aan administratieve lasten, de lasten van toezicht, lasten die
samenhangen met vergunningen, verkrijgingskosten, nalevingskosten van
wet- en regelgeving en de kwaliteit van dienstverlening. In deze bijlage
wordt een overzicht gegeven van de doelstellingen en gerealiseerde
lastenreductie voor bedrijven in 2008.
6.2 Doelstellingen
Het kabinet heeft de algemene doelstellingen uit het Plan van aanpak
Regeldruk Bedrijven (kamerstukken 29 515, nr. 202) nader geconcretiseerd. Dit heeft geleid tot de sleutelindicatoren in tabel 6.1 waarmee
inzichtelijk wordt of het voor ondernemers nu echt merkbaar minder
wordt. (Zie kamerstukken 29 515, nr. 269, november 2008)

Internetbijlage 6. Vermindering van regeldruk voor bedrijven

18

Tabel 6.1 Doelstellingen Regeldruk Bedrijven

MINDER

Onderdeel

Doelstelling 2011

Cumulatieve stand ultimo 2008

+ Administratieve Lasten
+ Nalevingskosten

+ – 25% netto
+ – 15% van de gemeten
bedrijfsvreemde kosten op 30
prioritaire terreinen.
+ – 25%

+ – 9,2% netto
+ –

+ Toezichtslasten voor 17
domeinen veroorzaakt door
rijksinspecties
+ Subsidies

MAKKELIJKER

Bestendiger
Transparanter

Sneller

Betere Service

MERKBAAR

Informatieverplichtingen

Minder kosten om te voldoen
aan regelgeving

Toezicht

Bestendigheid

+ 2,6% op de 5 gemeten
domeinen

+ 100% van rijkssubsidies voor
bedrijven lastenarm

+ –

+ VVM rijksbreed ingevoerd
+ AntwoordvoorBedrijven.nl:
1,5 mln bezoekers per jaar
+ Branchewijzers voor 62
branches
Verdubbeling aantal
vergunningenstelsels met Lex
Silencio t.o.v. 2007
+ Bewijs van goede dienst
bedrijven toegepast bij 200
gemeenten
+ Idem bij top 10 van dienstverlenende organisaties

+ 5 departementen
+ 0,9 mln bezoekers

40% van de ondernemers geeft
aan nauwelijks hinder te hebben
van onnodige informatieverplichtingen
45% van de ondernemers geeft
aan nauwelijks hinder te hebben
van hoge kosten om te voldoen
aan regels.
60% van de ondernemers geeft
aan nauwelijks hinder te hebben
van strenge eisen van toezichthouders
55% van de ondernemers geeft
aan geen hinder te ondervinden
van voortdurend wijzigen van
wetten en regels

33%

+ 32 branchewijzers
0

–

–

36%

55%

43%

6.3 Lastenreductie Bedrijven
In tabel 6.1 staan de beschikbare realisaties per 31 december 2008. Per
onderdeel wordt een korte toelichting gegeven. Over de realisatie van de
verschillende maatregelen voor bedrijven wordt halfjaarlijks (mei en
november) integraal gerapporteerd aan de Tweede Kamer. Deze rapportages worden aangevuld met beknopte voortgangsrapportages op
kwartaalbasis.
Minder
25% minder administratieve lasten voor bedrijven
De vermindering van administratieve lasten ligt op schema. Met de maatregelen uit de reductieplannen kan de kabinetsdoelstelling worden bereikt
om in 2011 de administratieve lasten verlaagd te hebben met netto 25%.
IJkpunt is de stand van de administratieve lasten per 1 maart 2007,
€ 8 810 mld.

Internetbijlage 6. Vermindering van regeldruk voor bedrijven

19

In tabel 6.2 wordt de planning per jaar van de te verwachten reducties
aangegeven.
Tabel 6.2: Verdeling reducties over jaren 2007–2011

€ mln
%

2007

2008

2009

2010

2011

425
4,8

789
9,0

1 050
11,9

1 559
17,7

2 221
25,2

Minder nalevingskosten
In het voorjaar 2009 zijn op basis van onderzoeken de definitieve doelstelling geformuleerd. Op die gebieden waar volgens het bedrijfsleven de
bedrijfsvreemde nalevingskosten onevenredig hoog zijn zullen deze met
gemiddeld 15% gereduceerd worden.
Minder toezichtslasten
In de 5 domeinen die nu gemeten zijn is 2,6% reductie gerealiseerd. In
2011 zal een reductie van 25% op de toezichtslasten voor 17 domeinen
veroorzaakt door rijksinspecties, gerealiseerd worden.
Minder lasten rond subsidies
Er is een subsidiekader ontwikkeld voor het vereenvoudigen en lastenarm
inrichten van alle rijkssubsidies. Alle subsidieregelingen voor bedrijven
zullen nog tijdens deze kabinetsperiode worden herzien aan de hand van
dit kader. Sinds 2007 zijn de lasten een aantal subsidieregeling reeds
aanzienlijk verlaagd. Momenteel wordt geanalyseerd in hoeverre subsidieregelingen nu al aan het kader voldoen. De eerste resultaten van deze
analyse laten zien dat van de 166 geanalyseerde regelingen er nu 2 aan
het kader voldoen.
Makkelijker
Transparanter
Ondernemers moeten op snelle eenvoudige wijze actuele en begrijpelijke
informatie vinden die op hen van toepassing is. Het kabinet wil dit met de
inzet van Antwoordvoorbedrijven.nl bereiken. Het bezoekersaantal moet
in 2011 gestegen zijn naar 1,5 mln. In 2008 was het bezoekersaantal ruim
0,9 mln. Bovendien moeten dan 62 branchewijzers toegankelijk zijn. Eind
2008 waren er 32 branchewijzers beschikbaar op Antwoordvoorbedrijven.nl.
Bestendiger
Onder bestendiger verstaat het kabinet dat wijzigingen in regelgeving
alleen maar op twee momenten in het jaar mogelijk zijn en dat deze wijzigingen ruim vooraf bekend worden gemaakt in begrijpelijke taal. Doelstelling op dit vlak is dat in 2011 het systeem van vaste verandermomenten
(VVM) rijksbreed gehanteerd wordt. Eind 2008 hanteerden 5 departementen dit systeem.
Per 1 januari 2009 is VVM definitief ingevoerd. Alle departementen passen
VVM daarom toe op wetten en AMvB’s met directe relevantie voor bedrijven en instellingen en publiceren deze aankomende regelgeving op
Antwoordvoorbedrijven.nl.

Internetbijlage 6. Vermindering van regeldruk voor bedrijven

20

Sneller
Een snellere besluitvorming wordt mede mogelijk gemaakt door een
brede toepassing van Lex Silencio («wie zwijgt stemt toe»). In 2007
bestonden 21 vergunningstelsels waarop Lex Silencio werd toegepast. In
2011 wil het kabinet een verdubbeling ten opzichte van 2007 realiseren
van het aantal vergunningstelsels waarop Lex Silencio wordt toegepast.
Het kabinet heeft daarom eind 2008 besloten bij welke 24 vergunningstelsels de Lex Silencio ook ingevoerd wordt. Op verzoek van de Tweede
Kamer wordt de afweging op welke vergunningsstelsels de Lex Silencio
nog meer toegepast kan worden nogmaals gedaan, met als doel om op
nog meer stelsels de Lex Silencio toe te passen.
Betere service
Gemeenten zijn veelal het eerste overheidsloket voor bedrijven. Daarom is
voor gemeenten in 2008 een Bewijs van Goede Dienst (Normenkader voor
Bedrijven) ontwikkeld. Met dit instrument kunnen gemeenten aantonen
dat ze de kwaliteit van de individuele dienstverlening aan bedrijven
hebben gemeten en dat ze werken aan verbetering. Maatgevend hierbij
zijn normen die in overleg met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven
en van gemeenten zijn ontwikkeld.
Het Bewijs van Goede Dienst (Normenkader voor Bedrijven) voor
gemeenten is eind december 2008 vastgesteld. In 2009 start een traject
om andere gemeenten te stimuleren om een Bewijs van Goede Dienst te
verkrijgen.
Op basis van de nulmeting administratieve lasten bedrijven 2007 is een
top 10 van dienstverlenende organisaties samengesteld die, naast gemeenten, een belangrijke rol spelen bij de ervaren regeldruk voor ondernemers
moeten in 2011 voldoen aan minimum kwaliteitseisen voor dienstverlening. Het kabinet wil samen met deze 10 organisaties een plan van aanpak
opstellen om de doelstelling voor 2011 te bereiken.
Merkbaar
Het kabinet meet elk voorjaar in hoeverre ondernemers last hebben van
regeldruk.
De in 2008 uitgevoerde belevingsmonitor dient als ijkpunt voor de doelstellingen.
Tabel 6.3 % Uitkomsten belevingsmonitor 2008
% ondernemers dat aangeeft nauwelijks
of geen hinder te ondervinden van:

1.
2.
3.
4.

onnodige informatieverplichtingen
hoge kosten om te voldoen aan
regelgeving
strenge eisen van toezichthouders
voortdurend wijzigen van wetten en
regels

Doelstelling
2011

Score
2008

Score
2009

Mutatie

40

32

33

+1

45
60

36
52

36
55

0
+3

55

47

43

–4

Beeld van de scores op deze vier doelstellingen is dat de uitkomsten in
grote lijnen overeenkomen met de scores in 2008. Wel is een positieve
ontwikkeling waar te nemen bij de beleefde regeldruk vanuit toezichthouders en een negatieve bij de beleving van het veelvuldig wijzigen van

Internetbijlage 6. Vermindering van regeldruk voor bedrijven

21

regels. Dat op twee onderdelen geen grote afwijkingen in de scores ten
opzichte van vorig jaar zijn waar te nemen is goed te verklaren. Het last
hebben van onnodige informatieverplichtingen wordt veroorzaakt door
administratieve lasten. De grote reductiemaatregelen moeten bij dit
onderdeel nog worden doorgevoerd. Dit geldt ook voor de nalevingskosten die de hoge kosten om te voldoen aan regelgeving veroorzaken.
De klacht dat wetten en regels voortdurend wijzigen onderstreept het
belang van de invoering van het systeem van Vaste Verander Momenten.
Invoering hiervan heeft pas recent plaatsgevonden voor regelgeving die
vanaf 1 januari 2009 in voorbereiding is genomen. Het is logisch te veronderstellen dat de merkbaarheid van deze maatregel pas op zijn vroegst in
de loop van 2009 is waar te nemen.

Internetbijlage 6. Vermindering van regeldruk voor bedrijven

22

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk 2008

De verticale toelichting geeft voor alle begrotingen een overzicht van en
toelichting op de belangrijkste budgettaire veranderingen, die zich sinds
Miljoenennota 2008 hebben voorgedaan in het begrotingsjaar 2008. In het
Financieel Jaarverslag van het Rijk zijn de toelichtingen op de sectoren
Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Zorg weergegeven. In
deze internetbijlage wordt per begroting een cijfermatig overzicht gepresenteerd, gevolgd door de voornaamste veranderingen gedurende 2008.
Voor een meer gedetailleerde toelichting op de veranderingen wordt
verwezen naar de afzonderlijke departementale Jaarverslagen en de slotwetten.
De verticale toelichting onderscheidt drie categorieën mutaties:
1) Mee- en tegenvallers;
2) Beleidsmatige mutaties;
3) Technische mutaties.
Alle overboekingen, desalderingen, statistische correcties en mutaties die
niet tot de ijklijn behoren, zijn in de laatste categorie «technische mutaties» geclusterd. Overigens hebben vrijwel alle overboekingen en desalderingen wél een beleidsmatig karakter. Dit komt tot uitdrukking in de
toelichtingen. Ingeval samenhangende mutaties in meerdere categorieën
voorkomen, worden deze éénmaal toegelicht.
De totalen per begroting worden in eerste instantie gepresenteerd exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) vallen. Door middel van een aansluitregel wordt het deel
van de begroting dat onder HGIS valt, zichtbaar gemaakt. De laatste regel
geeft per begroting de totaalstand inclusief HGIS aan. De veranderingen
die optreden binnen het HGIS-deel van de begroting worden gepresenteerd en toegelicht in de verticale toelichting van alle HGIS-uitgaven.
De ondergrens voor het toelichten van mutaties is afhankelijk van de
omvang van de begroting en verschilt voor de verschillende categorieën
mutaties. De post diversen bevat de mutaties die onder de ondergrens
vallen en wordt in principe alleen toegelicht indien zich bijzonderheden
voordoen.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

23

Huis der Koningin
I HUIS DER KONINGIN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

6,1

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)

0,0
0,0
6,1

Totaal Internationale samenwerking

0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

6,1

Staten-Generaal
IIA STATEN-GENERAAL: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

127,3

– 1,7
– 1,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,5
0,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

3,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

3,9
2,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

130,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

130,0

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

24

IIA STATEN-GENERAAL: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,5

0,7
0,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,0
0,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

1,0
1,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4,2
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

4,2

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

25

Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

95,3

– 1,1
– 1,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

5,2
5,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

2,4
6,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

101,8
0,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

102,1

IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,8

0,2
0,2

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,0
1,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

0,1
1,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

4,1

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

26

Algemene Zaken
III ALGEMENE ZAKEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Apparaatsuitgaven
Diversen

64,5

– 6,7
– 5,7
– 12,4

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,5
2,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

3,0
3,0
– 6,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

57,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

57,5

III ALGEMENE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,9

– 0,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 0,2
– 0,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

1,8

Apparaatsuitgaven
De onderuitputting op apparaatsuitgaven wordt grotendeels veroorzaakt
door onderbezetting van personeel bij de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD)
en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). De
budgetten voor deze onderdelen zijn verhoogd in verband met de
projecten ONS en 1-Logo en een herschikking van het personeel bij de
WRR, terwijl de feitelijke invulling van de functies nog niet volledig is
voltooid. Daarnaast is het budget voor het algemeen regeringsbeleid niet
geheel tot besteding gekomen.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

27

Koninkrijksrelaties
IV KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

210,3

– 14,9
– 14,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Betalingsachterstand land Nederlandse Antillen, Curaçao en St.
Maarten
Financiering tekorten BES-eilanden
Plant hotel
Schuldsanering Aruba
Sociaal economisch initiatief BES en Sint Maarten
Sociaal economisch initiatief Curaçao
Verbetering gevangeniswezen
Diversen

203,0
10,4
75,0
11,1
– 20,0
10,0
9,1
0,4
299,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

2,2
286,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

496,5
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

496,5

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

15,3

– 1,3
– 1,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

0,0
– 1,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

14,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

14,0

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

28

Betalingsachterstand land Nederlandse Antillen, Curaçao en Sint Maarten
Aangezien de Algemene Maatregel van Rijksbestuur (AMvRB) Financieel
Toezicht is vastgesteld, is Nederland haar toezegging nagekomen door
203 mln. ten behoeve van de sanering van de betalingsachterstanden te
storten op een bestemmingsrekening bij de Bank Nederlandse Antillen.
Dit is conform de afspraken zoals vastgelegd in de akkoorden in het kader
van de bestuurlijke vernieuwingen.
Financiering tekorten BES-eilanden
Het was voor de BES-eilanden onhaalbaar om met ingang van 2008 sluitende begrotingen te presenteren. Er is afgesproken dat de eilanden voor
de periode 2008–2010 een tekort mogen hebben van 21 mln. cumulatief.
Die tekorten worden door Nederland voorgefinancierd. Voor 2008 betrof
het ruim 10 mln.
Plant hotel
De totale verkoopopbrengst van het Plant hotel is in 2006 als ontvangst
ingeboekt door het Rijk. In het kader van de gemaakte politieke afspraken
over de verdeling van de opbrengst wordt de helft (75 mln.) overgemaakt
naar Aruba.
Reservering schuldsanering Aruba (Arubadeal)
Aangezien Aruba niet aan de voorwaarde van begrotingsevenwicht heeft
voldaan, zijn de gereserveerde middelen voor schuldsanering Aruba in
2007 vrijgevallen. Conform bestaande afspraken zijn deze middelen toegevoegd aan de begroting 2008. In 2008 is 11,1 mln. tot betaling gekomen.
De resterende middelen (14,1 mln.) worden doorgeschoven naar latere
jaren.
Sociaal Economische Initiatieven (SEI) BES en Sint Maarten
De overkoepelende programma’s voor de SEI’s zijn bestuurlijk vastgesteld.
In 2008 kwam het beschikbare budget (20 mln.) niet volledig tot besteding,
dit wordt overgeheveld naar 2009 en 2010.
Sociaal Economisch Initiatief Curaçao
Aangezien Curaçao zich heeft aangesloten bij het transitieproces, is het
aandeel uit de SEI-middelen dat gereserveerd was voor Curaçao vrijgevallen. De middelen voor het SEI zijn bedoeld als investeringsimpuls
voor de eilanden om met ingang van de nieuwe staatkundige verhoudingen een gezonde financiële en economische startpositie te creëren.
Verbetering gevangeniswezen
Naar aanleiding van een recent onderzoek van het VN Commitee Against
Torture (CAT) is duidelijk geworden dat de situatie binnen het gevangeniswezen op de Nederlandse Antillen niet volledig aan de internationale
eisen voldoet. Hoewel het gevangeniswezen in eerste aanleg een verantwoordelijkheid van de Nederlandse Antillen zelf is, is besloten tot een
reservering voor bijstand. Hiertoe is via de eindejaarsmarge een bedrag
van 9,1 mln. meegenomen naar 2008.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

29

Buitenlandse Zaken
V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afdrachten aan de EU

7 477,1

– 82,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 82,4
– 82,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7 394,7
5 393,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

12 787,9

V BUITENLANDSE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Perceptiekostenvergoedingen

623,6

51,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

51,1
51,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

674,7
220,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

895,0

Relatie begroting Buitenlandse Zaken en de Homogene groep internationale samenwerking (HGIS)
Er zijn twee soorten uitgaven op de begroting van Buitenlandse Zaken:
HGIS en niet-HGIS. Niet-HGIS uitgaven zijn de afdrachten aan de Europese Unie. De HGIS-uitgaven staan op diverse begrotingen en worden
elders toegelicht; hier wordt alleen ontwikkeling van de EU-afdrachten
belicht, de HGIS-uitgaven van Buza komen terug in de Verticale Toelichting voor de HGIS.
EU-afdrachten
Per saldo zijn de EU-afdrachten in 2008 82 mln. lager uitgevallen dan
geraamd in de ontwerpbegroting. Dit is met name het gevolg van hogere
invoerrechten en een lagere afdracht voor het vierde eigen middel (BNPafdracht). De hogere invoerrechten zijn het gevolg van een hogere invoer
dan voorzien van buiten de EU. De realisatie bij het vierde eigen middel is
het saldo van een aantal ontwikkelingen, waaronder hogere afdrachten uit
hoofde van nabetalingen over voorgaande jaren en lagere afdrachten in
verband met het overschot op de EU-begroting in 2007.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

30

Perceptiekostenvergoedingen
Perceptiekostenvergoedingen zijn vergoedingen die Nederland van de EU
ontvangt voor het innen van landbouwheffingen en invoerrechten. De
vergoeding bedraagt 25 procent van de geïnde middelen. Door hogere
invoerrechten waren de perceptiekostenvergoeding in 2008 hoger dan
geraamd.
Justitie
VI JUSTITIE: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Aanvulling negatief eigen vermogen IND
Daling capaciteitsbehoefte gevangeniswezen
Daling capaciteitsbehoefte JJI’s (strafrechtelijke instellingen)
Hogere instroom asiel
Hogere kosten IND
Rechtsbijstand
Vertraging capaciteitsuitbreiding TBS-instellingen
Diversen

5 465,0

25,0
– 42,7
– 21,9
101,4
25,0
– 16,0
– 16,9
– 73,7
– 19,8

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Activering Noorderwint
Dekking leges IND
Rechtsbijstand
Uitstapprogramma prostituees
Diversen

– 15,2
32,5
15,0
15,0
77,3
124,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Overheveling tbv forensisch psychische zorg (van VWS)
Diversen

130,1
59,5
52,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

241,7
346,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

5 811,5
14,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

5 825,6

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

31

VI JUSTITIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Boeten & transacties
Diversen

1 100,6

– 92,1
64,8
– 27,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
ODA-toerekening asiel
Diversen

91,4
– 22,6
68,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

58,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

58,4
99,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 200,5
0,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

1 201,3

Aanvulling negatief eigen vermogen IND
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft het jaar 2007 afgesloten
met een negatief eigen vermogen. Het negatieve eigen vermogen wordt
veroorzaakt doordat de productiekosten van de IND hoger zijn dan de
kostprijzen waartegen de IND wordt bekostigd. Conform de regeling
Batenlastendiensten is het ministerie van Justitie verplicht het eigen
vermogen aan te vullen.
Daling capaciteitsbehoefte gevangeniswezen
De vorig jaar geconstateerde afname van behoefte aan celcapaciteit heeft
zich ook doorgezet in 2008. Bij de vermindering van de celcapaciteit is
rekening gehouden met frictiecapaciteit die, indien nodig, snel in gebruik
kan worden genomen.
Daling capaciteitsbehoefte JJI’s (strafrechtelijke instellingen)
Op basis van het prognosemodel justitiële ketens is de capaciteitsraming
strafrechtelijke jeugdigen structureel verlaagd met 265 plekken.
Hogere instroom asiel
Voor 2008 en 2009 is een hogere asielinstroom verwacht (van 10 500 naar
16 000). Dit leidt vooral tot hogere kosten in de opvang (COA) maar ook
elders in de asielketen (o.a. IND, vreemdelingenkamers en rechtsbijstand).
Verder is voor 2008 de TNV-capaciteit (tijdelijke noodvoorziening) uitgebreid van 900 naar circa 1700 plekken om pieken in de instroom op te
vangen.
Hogere kosten IND
De productiekosten van de IND zijn hoger dan de kostprijzen waartegen
de IND wordt bekostigd. Oorzaak is voornamelijk dat de IND meer tijd

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

32

nodig heeft voor de behandeling van aanvragen dan was voorzien bij het
vaststellen van de kostprijzen. De kostprijzen IND zullen dit jaar worden
herijkt.
Rechtsbijstand
In 2008 zijn veel asielzoekers onder het categoriaal beschermingsbeleid
gevallen en hebben via een relatief snelle procedure een tijdelijke
verblijfsvergunning verkregen. Ook is een deel van de asielinstroom over
2008 niet in behandeling genomen vanwege beperkte capaciteit bij de
IND. Er is daarom minder beroep op de rechtsbijstand gedaan dan
geraamd.
Vertraging capaciteitsuitbreiding TBS-instellingen
In 2008 is het gerealiseerde aantal nieuwe TBS-plaatsen achtergebleven
bij de aanvankelijke planning. Het lagere aantal plaatsen wordt mede
veroorzaakt door bouwvertragingen vanwege aangescherpte brandveiligheidseisen. Hierdoor komt een aantal projecten, in tegenstelling tot
de eerdere ramingen, pas in 2009 gereed. De capaciteit is voor het jaar
2008 neerwaarts bijgesteld met 100 plaatsen. Deze middelen zijn daarom
incidenteel vrijgevallen.
Diversen
Een aantal projecten op het gebied van het Jeugdbeleid vergt meer voorbereiding dan vooraf is voorzien, waaronder het programma aanpak
jeugdcriminaliteit, nazorg en -reclassering (ca. 11,5 mln.). Binnen de post
diversen valt ook de schuif van de middelen voor het uitstapprogramma
prostituees (14 mln.). Dit jaar is er slechts 1 mln. uitgegeven, de overige
14 mln. zijn doorgeschoven naar 2009 (7 mln.) en 2010 (7 mln.). Daarnaast
is er bij de Raad voor de Rechtspraak sprake van een meevaller van 9 mln.
Dit komt doordat de instroom rechtbank civiel, bestuur en belastingzaken
lager is dan verwacht. Ten slotte is er bij slotwet nog een aantal kleine
meevallers aangemeld van in totaal 10,4 mln. Bij de tegenvallers doet de
grootste mutatie zich voor bij het COA. De afbouw van de asielcapaciteit
van het COA verloopt in 2008 in een trager tempo dan voorzien. Dit leidt
tot een tegenvaller van 4,8 mln. Daarbij gaan de uitgaven van het COA
met 9,5 mln. omhoog als gevolg van de loon- en prijsbijstelling.
Activering Noorderwint
De financieringswijze voor ICT-project Noorderwint is gewijzigd door het
activeren van de immateriële kosten. Dit betekent dat de oorspronkelijke
investeringen zijn omgezet in een lening met ingang van 2008. Om de
exploitatielasten te kunnen dekken (als gevolg van afschrijvings- en rentekosten) is de begroting in de volgende jaren verhoogd met het bedrag van
de lening.
Dekking leges IND
De legesopbrengsten, zoals die geraamd zijn in de begroting, worden niet
gerealiseerd. De oorzaken hiervan zijn onder andere dat er sprake is van
ramingsbijstellingen, doordat bijvoorbeeld de geraamde ontvangsten
voor naturalisatie achterblijven en er in de begroting onvoldoende rekening is gehouden met vrijstellingen voor bepaalde groepen, zoals slachtoffers van geweldsmisdrijven. Deze derving van ontvangsten bij de IND
wordt nu gecompenseerd door een verhoogde bijdrage vanuit Justitie.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

33

Rechtsbijstand
De taakstelling uit het Coalitieakkoord op de rechtsbijstand is incidenteel
voor 15 mln. verlaagd in 2008.
Uitstapprogramma’s prostituees
Als gevolg van het amendement-Anker is er 15 mln. ingezet als eenmalige
impuls voor de totstandkoming van een uitstapprogramma voor prostituees. In de beleidsbrief evaluatie opheffing bordeelverbod is melding
gemaakt van het kabinetsvoornemen om voor gemeenten een format te
laten ontwikkelen voor het begeleiden van prostituees die uit de prostitutie willen. Inmiddels heeft een kasschuif plaatsgevonden op dit dossier
(zie diversen uitgaven/mee- en tegenvallers).
Diversen
De post diversen bij de beleidsmatige mutaties resulteert in een uitgavenstijging van 77,3 mln. De grootste mutaties worden hier toegelicht. De
aanscherping van de beveiliging bij de burgerluchthavens heeft geleid tot
extra uitgaven van 10,5 mln. in het jaar 2008. Het gaat dan om de overbruggingsperiode tot 1 juli 2008 voor de luchthaven Schiphol en tot
1 november 2008 voor de regionale burgerluchthavens (vanaf respectievelijk 1 juli en 1 november geldt de 100%-controle en zijn de kosten onderdeel van de luchthaventarieven). Verder is er sprake van extra uitgaven bij
de forensische zorg van 11,1 mln., doordat er sprake is van een sterk
groeiende capaciteit. Daarnaast zijn er aanvullende middelen ingezet voor
de aanpak van de jeugdcriminaliteit (12 mln.). Ten slotte is er 10,4 mln.
extra gegaan naar de dekking voor uitgaven aan schadeloosstellingen in
verband met onder andere onterechte detentie, TBS-passanten, maar ook
schade veroorzaakt door bijvoorbeeld de politie als onderdeel van de
opsporing.
Boeten en Transacties
Als gevolg van o.a. de politieacties begin 2008 en onderhoud aan trajectcontroles zijn de ontvangsten uit Boeten en Transacties lager dan
oorspronkelijk geraamd.
Diversen
De diversenpost van de mee- en tegenvallers bij de ontvangsten resulteert
dit jaar in een positief saldo van 64,8 mln. De grootste mutaties worden
hier toegelicht. Bij de ODA-ontvangsten leiden technische correcties tot
een mutatie van 9,1 mln. Dit betreft de afrekening over de reeds toegekende ODA-gelden en het daadwerkelijke aantal asielzoekers in de
eerstejaarsopvang. De PlukZe-ontvangsten zijn hoger dan geraamd. Dit
heeft tot een meeropbrengst geleid van 10,6 mln. Daarnaast is er nog een
verhoging van de ontvangsten van 7,9 mln. door een terugontvangst van
middelen bij DJI.
ODA-toerekening asiel
Door een hogere asielinstroom in 2008 vallen ook de kosten voor eerstejaars asielopvang die aan ODA worden toegerekend hoger uit.
Diversen
Bij de beleidsmatige mutaties op de ontvangstenkant staat er – 22,6 mln.
op de post diversen. Deze is opgebouwd uit een tegenvaller van 11 mln.
bij de griffierechten als gevolg van een lagere instroom dan oorspronkelijk
geraamd. Daarnaast kan de beleidsmatige prijsverhoging van de Boeten
en Transacties in 2008 niet tijdig gerealiseerd worden, wat heeft geleid tot
een besparingsverlies van 10 mln.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

34

Binnenlandse Zaken
VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Overeenkomst over tappen van informatie
Diversen

5 689,0

15,4
– 13,0
2,4

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
CAO politie
CAO politie (EJM)
Compensatie post actieve ambtenaren
Financiering GBO.Overheid
Investeringsimpuls e-overheid
Diversen

93,8
22,4
– 21,8
16,7
18,0
68,1
197,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen

136,7
100,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

237,1
436,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

6 125,7
0,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

6 126,2

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

35

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

31,9

– 0,3
– 0,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 0,7
– 0,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

47,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

47,8
46,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

78,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

78,6

Overeenkomst over tappen van informatie
Zowel de overheid als de providers hebben een eigen verantwoordelijkheid als het gaat om tappen (van onder andere telefoongesprekken) en
informatieverstrekking. Waar deze taken en verantwoordelijkheden elkaar
raken, moeten afspraken worden gemaakt. Eind 2008 is voor een periode
tot en met 2010 een overeenkomst gesloten met de providers over de
vergoeding van hun dienstverlening ten behoeve van opsporing en veiligheid.
CAO politie
Om de incidentele meerkosten van de politie CAO in 2008 en 2009 te
financieren is een intertemporele compensatie van 150 mln. noodzakelijk.
Compensatie vindt plaats in de jaren 2010 t/m 2014.
CAO politie (ejm)
In 2008 is 22,4 mln. van de eindejaarsmarge incidenteel ingezet om een
deel van de CAO politie te bekostigen.
Compensatie post-actieve ambtenaren
De tegemoetkomingsregelingen voor de ziektekosten voor postactieve
ambtenaren zijn afgeschaft. Om de afbouw geleidelijker te laten verlopen,
is destijds voorzien in een compensatieregeling voor de periode 2007–
2009. Vanwege lagere aantallen en een lagere gemiddelde uitkering dan
eerder verondersteld, is het budget in 2008 niet volledig uitgeput.
Financiering GBO.overheid
Voor de dekking van de exploitatie- en beheerkosten van generieke basisvoorzieningen die op dit moment bij GBO. overheid in beheer zijn (Digid,
ODP, OTP, PKI, forum standaardisatie en Govcert) was 33,4 mln. nodig in

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

36

2008. 16,7 mln. is toegevoegd uit de algemene middelen; de andere helft
is bijgedragen uit de technische mutaties.
Investeringsimpuls e-overheid
In 2008 is 18 mln. ingezet voor investeringen in de gemeenschappelijke
machtigingsvoorziening (GMV), het overheidsdienstenplatform (ODP), de
registratie niet-ingezetenen (RNI) en de persoonlijke internet pagina (PIP).
Diversen (beleidsmatige mutaties)
Deze post diversen wordt ondermeer verklaard door een intensivering van
het programma i-teams van 7,4 mln. I-teams helpen gemeenten bij het
implementeren van de bouwstenen van de e-overheid. Verder is 7,5 mln.
aan de begroting van BZK toegevoegd voor de bestrijding van zware
criminaliteit (motie-Van Geel). Deze middelen zijn ingezet ter versterking
van het programma «Veiligheid begint bij Voorkomen». Tevens is er 7
mln. toegevoegd voor het afsluiten van convenanten met de veiligheidsregio’s en 14,6 mln. voor het compenseren van de stijging in de
ziektekostenpremies van politiepersoneel.
Diversen (technische mutaties)
Voor de dekking van de exploitatie- en beheerkosten van generieke basisvoorzieningen die op dit moment bij GBO.overheid in beheer zijn was 33,4
mln. nodig. Structurele dekking is voor de helft gevonden binnen de
begroting van Financiën (9B) (zie Financiering GBO.overheid).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

37

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Kinderopvang: autonome ontwikkeling
Leerlingen- en studentenaantallen
Meerjarige kasschuif
Verlenging leerplicht
Diversen

32 515,0

– 91,7
868,6
35,1
– 53,0
– 47,8
– 136,6
574,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Brand TU Delft
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge: inzet begrotingsproblematiek
Fusieprikkels
Intertemporele compensatie WTOS
OV-jaarkaart
Schoolboeken
Verwerken achterstanden restauratie monumenten
Diversen

25,0
190,3
– 57,0
28,0
40,0
185,2
174,1
50,0
– 23,5
612,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
FES beroepsonderwijs in bedrijf
Loonbijstelling tranche 2008
Prijsbijstelling tranche 2008
Diversen

73,9
765,6
165,0
– 2,6

Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling autonome raming studiefinancieringsbeleid
Diversen

– 89,2
53,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

966,0
2 152,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

34 667,8
65,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

34 732,8

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

38

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Autonome raming 2008 kinderopvang
Diversen

1 207,8

32,0
92,8
124,8

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 3,3
– 3,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
FES beroepsonderwijs in bedrijf
Diversen

73,9
34,1

Niet tot een ijklijn behorend
Niet relevant afrekeningen 2008
Werkgeversbijdrage kinderopvang
Diversen

57,7
641,0
– 13,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

793,5
915,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 122,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

2 122,9

Bijstelling autonome raming studiefinanciering
De uitgaven voor de studiefinanciering vallen lager uit dan geraamd. Er is
onder meer minder gebruik gemaakt dan geraamd van de aanvullende
beurs. Dit hangt mede samen met de sterker dan geraamde stijging van
de inkomens van ouders. Omdat de aanvullende beurs inkomensafhankelijk is, konden studenten daardoor namelijk minder aanspraak maken op
deze regeling dan geraamd.
Meerjarige kasschuif
In augustus is een meerjarige kasschuif opgevoerd. Deze schuif maakt het
meerjarige budgettaire beeld sluitend en heeft voornamelijk te maken met
bedragen die in 2008 niet meer tot besteding komen. Deze betalingsverplichtingen schuiven nu enkele jaren op.
Kinderopvang: autonome ontwikkeling
De groeicijfers van het kinderopvanggebruik lagen hoger dan geraamd.
Het kabinet heeft daarom afgelopen voorjaar extra middelen voor de
kinderopvangregeling uitgetrokken. Om bij te dragen aan de houdbaarheid van het kinderopvangstelsel voor de langere termijn is het afgelopen
jaar een pakket aan maatregelen samengesteld.
Leerlingen- en studentenaantallen
Als gevolg van demografische ontwikkelingen stegen afgelopen voorjaar
de leerlingaantallen met name in het primair en voortgezet onderwijs. In

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

39

het voortgezet onderwijs stegen de uitgaven dit voorjaar daarnaast,
omdat een groter aantal leerlingen dan geraamd kiest voor het HAVO/
VWO. Binnen het middelbaar beroepsonderwijs is dit voorjaar de raming
voor de beroepsopleidende leerweg verlaagd en voor de beroepsbegeleidende leerweg verhoogd. De HBO-raming is dit voorjaar verlaagd
vanwege een lager aantal studenten dan geraamd. Bij het wetenschappelijk onderwijs zien we de omgekeerde beweging.
Verlenging leerplicht
In het kader van de verlenging van de leerplicht is het macrobudget voor
het MBO enkele jaren geleden opgehoogd. Omdat de effecten hiervan zich
nog niet volledig hebben voorgedaan, zijn in het jaar 2008 incidenteel
minder middelen noodzakelijk voor de opvang van langer studerende
jongeren.
Diversen
Het gaat hier om budgetten die dit jaar niet meer tot besteding zijn
gekomen. Een deel daarvan zal pas in 2009 betaald worden. De nietbestede budgetten liggen vooral binnen het primair onderwijs (36 mln.),
het bestuursdepartement (21 mln.), de bve-sector (14 mln.) en het cultuurdomein (8 mln.).
Brand TU Delft
In verband met de brand op de Technische Universiteit Delft in mei, is
besloten om incidenteel 25 mln. bij te dragen aan de kosten voor de
nieuwbouw van de faculteit bouwkunde.
Eindejaarsmarge
OCW heeft in 2008 ruim 190 mln. ontvangen aan overgehevelde middelen
van 2007 naar 2008 (eindejaarsmarge). Het overgrote deel daarvan wordt
ingezet voor overlopende verplichtingen; het restant (57 mln.) is in het
voorjaar aangewend voor begrotingsproblematiek.
Fusieprikkels
Bij het Coalitieakkoord is een bezuiniging ingeboekt voor het wegnemen
van fusieprikkels in het voortgezet onderwijs. In verband met de
motie-Van Geel zijn de hiermee gemoeide middelen weer structureel
toegevoegd aan de OCW-begroting.
Intertemporele compensatie WTOS
Een kasversnelling van 2009 naar 2008 van 40 mln. bij de uitvoering van
de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdragen en schoolkosten (WTOS)
houdt verband met de schoolboekenvergoeding aan ouders met recht op
WTOS. Om voorfinanciering van schoolboeken door deze groep ouders te
voorkomen – deze vergoeding is namelijk eerst in december 2008 uitgekeerd –, is het deel van de WTOS voor het schooljaar 2008/2009 dat was
gereserveerd voor 2009 reeds in augustus 2008 uitgekeerd.
OV-jaarkaart
Om het meerjarig kasritme van de staat te optimaliseren is een deel van
de betaling van de OV-jaarkaart van 2009 al in 2008 uitgevoerd (omvang
185,2 mln.). Bij de Najaarsnota was nog uitgegaan van een bedrag van
300 mln.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

40

Schoolboeken
De motie-Slob vroeg om volledige invoering van ’gratis schoolboeken’
voor het schooljaar 2008/2009 in plaats van het schooljaar 2009/2010,
zoals voorzien in de begroting. Als gevolg daarvan zijn gelden naar voren
gehaald.
Inloop achterstanden restauratie monumenten
Bij behandeling van de Voorjaarsnota is een amendement ingediend. Dit
amendement strekt ertoe om een eenmalige impuls te geven bij het
wegwerken van achterstanden in restauratie van monumenten.
FES beroepsonderwijs in bedrijf
De aan de OCW-begroting toegevoegde FES-middelen voor het project
«Beroepsonderwijs in bedrijf» zijn ingezet voor onder andere docentstages in het bedrijfsleven, EVC (elders verworven competenties)-procedures en lesmateriaal in het kader van competentiegericht onderwijs.
Bijstelling autonome raming studiefinancieringsbeleid
Naar aanleiding van minder gebruik van de aanvullende beurs dan
geraamd en een op de raming achterlopend gebruik van de basisbeurs
zijn de niet-relevante uitgaven voor rentedragende leningen lager dan
geraamd.
Ontvangsten kinderopvang
Afrekeningen over voorgaande jaren hebben geleid tot meer ontvangsten
dan geraamd.
Technische mutaties/werkgeversbijdrage kinderopvang (ontvangsten)
De kosten van kinderopvang worden deels gedragen door de overheid,
deels door de ouders en deels door de werkgevers. Deze werkgeversbijdrage nu wordt meerjarig toegevoegd aan de OCW-begroting.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

41

Nationale Schuld
IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

13 819,8

11,7
11,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Leningen kasbeheer
Mutaties rekening courant
Rente FES
Wijziging geldmarktberoep en rente
Diversen

775,0
3 014,9
– 589,7
111,3
– 84,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

3 227,9
3 239,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

17 059,2
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

17 059,2

0,4

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1 814,7

– 11,0
– 11,0

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Mutaties rekening courant
Rente sociale fondsen
Wijziging geldmarktberoep en rente
Diversen

– 396,9
– 131,1
654,7
19,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

146,3
135,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 950,1
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

1 950,1

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

42

Leningen kasbeheer
Gewijzigd leengedrag van RWT’s (Rechtspersonen met een wettelijke taak)
en baten-lastendiensten leidt tot een aanpassing van de uitgaven leningen
kasbeheer.
Mutaties rekening courant/rente sociale fondsen
De inleg van de sociale fondsen is gewijzigd als gevolg van (onder meer)
mutaties in de premieontvangsten en de premiegefinancierde uitgaven.
Hierdoor verandert ook de rentevergoeding over de inleg.
Rente FES
Vanaf 2008 zijn de rentelasten komen te vervallen vanwege verandering in
de voeding van het FES. Conform afspraken in het Coalitieakkoord is
vanaf 2008 sprake van een vaste FES-voeding waarbij de voeding uit
aardgasbaten bij begrotingswet wordt vastgesteld. Door deze manier van
vaststellen van de gasbatenvoeding van het fonds is de FES-voeding uit
rentebaten niet meer relevant.
Wijziging geldmarktberoep en rente
De totale rentelasten over de vlottende schuld zijn in 2008 hoger uitgevallen dan geraamd. Dit werd voornamelijk veroorzaakt door het extra
beroep op de geldmarkt voor de financiering van de maatregelen die
genomen zijn in verband met de onrust op de financiële markten. Hierdoor is de vlottende schuld toegenomen. Doordat de rente op de geldmarkt lager was dan de rekenrente, is de totale tegenvaller in de rentelasten over de vlottende schuld, ondanks de forse stijging van het
geldmarktberoep toch beperkt gebleven. Daarnaast waren ook de rentebaten op de vlottende schuld hoger dan geraamd. Dit werd voornamelijk
veroorzaakt door de rentebaten op de leningen aan Fortis Bank Nederland.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

43

Financiën
IXB FINANCIEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Anticiperende aankopen
Apparaatsuitgaven
EU-subsidies en BTW
Heffings- en invorderingsrente
Schadeuitkering EKV
Diversen

3 716,4

– 24,6
– 20,8
35,3
115,1
– 83,0
28,9
50,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Belastingdienst toeslagen
CDS
Fiscale wetsvoorstellen
GBO.overheid
Diversen

51,0
20,2
21,0
16,7
13,0
121,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
EU -subsidies en BTW
Loonbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Depositogarantiestelsel
Kapitaalinjectie Aegon
Kapitaalinjectie ING
Kapitaalinjectie SNS Reaal
Verwerving belang RFS
Verwerving Fortis/ABN Amro
Diversen

1 236,2
2 998,1
10 000,0
750,0
6 540,0
16 800,0
1,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

38 392,5
38 565,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

42 281,6
118,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

42 399,6

– 35,3
64,9
36,9

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

44

IXB FINANCIEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Dividend staatsdeelnemingen
EKV provenu’s
Heffings- en invorderingsrente
Holland Casino
Ontvangsten domeinen
Verkoop landbouwgronden
Winstafdracht DNB
Diversen

3 245,0

113,6
92,5
199,9
– 20,0
25,0
50,0
– 18,7
33,0
475,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Kosten vervolging
Premies EKV
Superdividend Schiphol
Verkoop onroerende zaken
Diversen

37,4
25,0
379,0
20,0
6,2
467,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

35,6
1,3
36,9
979,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4 224,7
17,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

4 242,6

Anticiperende aankopen
De leenfaciliteit voor anticiperende aankopen is niet volledig benut.
Daarom is het resterende budget vrijgevallen.
Apparaatsuitgaven
Wegens de verhuizing aan het eind van 2008 zijn veel facturen betreffende
de nieuwe huisvesting- en ICT-voorzieningen pas betaald in 2009. Tevens
zijn in 2008 de Bekkergelden voor Sociaal Flankerend Beleid en de RAD
slechts gedeeltelijk besteed.
EU-subsidies en BTW
Na de introductie van het BTW-compensatiefonds heeft de EC geoordeeld
dat BTW voor lagere overheden geen kostenpost betreft. De EC heeft deze
kosten derhalve als niet subsidiabel beoordeeld. Het ministerie van Financiën had reeds in dit risico voorzien en heeft zich garant gesteld richting
lagere overheden voor de bedragen die zij eventueel zouden mislopen.
Deze overboeking betreft het bedrag van de garantstelling van Financiën
voor verrekenbare BTW van EFRO-projecten, dat onterecht gedeclareerd
is bij Brussel.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

45

Heffings- en invorderingsrente
Voor de verdeling van de heffings- en invorderingsrente over de inkomstenbelasting en premies volksverzekering wordt een verdeelsleutel
gehanteerd. De definitieve verdeelsleutel tussen het Rijk en de Sociale
Fondsen, die eind 2008 is vastgesteld, week af van de voorlopige
(geraamde) verdeelsleutel. Daarnaast zijn de rentetarieven gestegen. Dit
had een stijging van zowel de uitgaven als de ontvangsten tot gevolg.
Schade-uitkering Export Krediet Verzekeringen (EKV)
In 2008 zijn aanzienlijk minder claims op de verzekeringsportefeuille ingediend, waardoor er minder schades zijn uitgekeerd dan verwacht.
Belastingdienst Toeslagen
De Belastingdienst heeft meer in haar ICT-systeem geïnvesteerd voor de
uitvoering van de Toeslagen. Daarnaast werden aanvragen die niet door
het systeem konden worden verwerkt, handmatig verwerkt door uitzendkrachten. Dit heeft tot extra uitgaven geleid.
Credit Default Swap (CDS)
Er zijn uitgaven gedaan voor een CDS waarmee een gedeelte van het
uitstaande risico op Indonesië in de markt is weggezet.
Fiscale wetsvoorstellen
De Belastingdienst had extra kosten in verband met de uitvoering van het
Belastingplan 2008 en het pakket Overige Fiscale Maatregelen. Het ging
onder andere om de invoering van de verpakkingbelasting en de vliegbelasting.
GBO.overheid
De kosten voor beheer van generieke basisvoorzieningen die bij GBO in
beheer zijn, werden voor 50 procent gedekt binnen de begroting van BZK
en voor 50 procent binnen de begroting van Financiën.
Depositogarantiestelsel
Dit betreft de uitkeringen aan de gedupeerde Icesave-spaarders uit hoofde
van de depositogarantieregeling. Een groot deel van deze betalingen zal
in 2009 bij IJsland en de Nederlandse banken teruggevorderd worden.
Kapitaalinjectie Aegon
Aegon heeft gebruik gemaakt van het Fonds voor financiële structuurversterking. De Staat heeft voor een bedrag van 3 mld. securities
verworven in Aegon, waarmee Aegon haar kapitaalpositie heeft versterkt.
Kapitaalinjectie ING
ING heeft gebruik gemaakt van het Fonds voor financiële structuurversterking. De Staat heeft voor een bedrag van 10 mld. securities
verworven in ING, waarmee ING haar kapitaalpositie heeft versterkt.
Kapitaalinjectie SNS Reaal
SNS Reaal heeft gebruik gemaakt van het Fonds voor financiële structuurversterking. De Staat heeft voor een bedrag van 750 mln euro securities
verworven in SNS REAAL, waarmee SNS Reaal haar kapitaalpositie heeft
versterkt.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

46

Verwerving belang RFS
Dit betreft het rechtstreekse belang dat de Staat heeft verkregen in het
Fortis-belang van RFS Holding, bestaande uit ABN AMRO Nederland, ABN
AMRO Private Banking en de International Diamond and Jewelry Group.
Verwerving Fortis en ABN AMRO
Dit betreft de aankoop van Fortis Bank Nederland Holding N.V., Fortis
Verzekeringen Nederland N.V., Fortis Corporate Insurance N.V. en het door
Fortis gekochte deel van ABN AMRO.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

47

Defensie
X DEFENSIE: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
LCF
NH90
Infanterie gevechtsvoertuigen
Inzet prijsbijstelling
Koersverschillen
NAVO-bijdragen
Pensioenen en wachtgelden
Project FG-BADS
Diversen

7 853,6

– 30,0
– 34,0
40,0
42,6
16,6
– 15,9
– 21,3
17,0
– 16,7
– 1,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
4e kwartaalbetaling DVD-diensten
Alexanderkazerne
Brandstof
Correctie IV-budget
Doorwerking ontvangstenramingen
Eindejaarsmarge Defensie 2007
Herfasering investeringen
Herschikking artikelen
Materiële exploitatie
Motie-Van Geel c.s.
Operationele gereedstelling
Personele exploitatie
SAC C-17
Vertraging infrastructuurprojecten
Diversen

49,6
42,0
25,0
56,8
– 25,1
– 30,1
– 39,8
– 62,6
– 21,0
50,0
30,0
– 96,4
90,0
– 15,9
19,4
71,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Uitdeling loonbijstelling
Uitdeling prijsbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 14,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

219,8
290,0

162,5
72,8
– 0,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

8 143,6
344,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

8 488,3

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

48

X DEFENSIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling verkoopopbrengsten
Diversen

625,5

– 45,0
10,3
– 34,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Ontvangstenramingen
Diversen

– 25,1
0,7
– 24,4

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

0,0
– 59,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

566,4
12,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

578,8

LCF
In de laatste fase van het project Lucht en Commando Fregatten (LCF) is
er vertraging opgetreden. Dit betreft onder andere de integratie van het
Sirius infrarood detectiesysteem, het geïntegreerd Electronic Countermeasures systeem en de levering van twee trainingssystemen die aan de
wal worden opgesteld.
NH-90
Er is vertraging bij het project NH-90 helikopter. Als gevolg hebben er in
2008 minder betalingen plaatsgevonden. In augustus 2008 is met
NH-Industries een nieuwe overeenkomst gesloten, hierin is een nieuw
betaalschema opgenomen.
Infanterie Gevechtsvoertuigen
Wijzigingen in de leverings- en betalingscondities van het hoofdcontract
voor de levering van de Infanterie gevechtsvoertuigen (IGV) hebben
geleid tot een hogere realisatie bij dit project. Dit is voornamelijk het
gevolg van in 2007 geconstateerde aanloopproblemen bij de leverancier,
waardoor de voor 2007 geprognotiseerde betalingen in 2008 zijn uitgevoerd.
Inzet prijsbijstelling
Het betreft hier een herschikking van het saldo van de realisatie bij de
defensieonderdelen ten laste van de beschikbare middelen voor prijsbijstelling.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

49

Koersverschillen
Het betreft hier de totale doorbelasting van de koersverschillen en de
kosten van het internationale betalingsverkeer van Defensiebrede (kleinere projecten) naar één verzamelpost.
NAVO-bijdragen
De lagere bijdragen aan de NAVO worden voornamelijk veroorzaakt door
het niet meer tot betaling komen van NAVO infrastructuurprojecten en
vertragingen bij het NAVO Veiligheids- en Investeringsprogramma.
Pensioenen en wachtgelden
Het betreft hier een onderuitputting op de subartikelen voor «pensioenen
en uitkeringen» en «wachtgelden, inactiviteitswedden en SBK-uitgaven».
Er is een vertraging opgetreden bij de verwerking van pensioen gerelateerde uitgaven, wachtgelden, het Sociaal Beleidskader en wachtgeldfacturen.
Project FGBADS
Gezien de voortgang van het project «Future Ground Based Air Defence
System» (FGBADS) zijn de uitgaven gepland voor 2009 in 2008 uitgevoerd.
4e kwartaalbetaling DVD-diensten
De Dienst Vastgoed Defensie wordt per kwartaal betaald voor geleverde
diensten door het ministerie van Defensie. In 2006 en 2007 is de betaling
van het vierde kwartaal uitgesteld tot het eerste kwartaal in het daaropvolgende jaar. Het gewenste ritme wordt in 2008 weer hersteld.
Alexanderkazerne
Voor het Internationaal Strafhof wordt nieuwbouw gerealiseerd op het
terrein van de Alexanderkazerne. Defensie heeft vanuit de HGIS een
compensatie van 42 mln. ontvangen om de op de Alexanderkazerne
gehuisveste functies elders onder te brengen.
Brandstof
De uitgavenramingen voor brandstof zijn na besluitvorming binnen
Defensie bij de Defensie Materieel Organisatie naar boven bijgesteld.
Correctie IV-budget
Dit betreft een budgettaire correctie zodat uitgaven betreffende
informatievoorziening (IV) per werkplek goed aansluiten bij de gemaakte
kosten per organisatieonderdeel.
Doorwerking ontvangstenramingen
De met de ontvangsten samenhangende uitgaven worden naar beneden
bijgesteld. Dit is een gevolg van naar beneden bijgestelde ontvangstenraming voor teruggevorderde BTW en een gewijzigde berekeningssystematiek van betalingen met de Amerikaanse overheid voor voornamelijk onderhoudscontracten en reserveonderdelen (case closures
Foreign Military Sales). Hierdoor vindt een deel van de ontvangsten niet
meer in 2008 plaats.
Eindejaarsmarge Defensie 2007
In 2007 heeft Defensie zijn budget overschreden. Deze overschrijding
wordt in 2008 gecompenseerd.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

50

Herfasering investeringen
De faseringen van enkele investeringsprojecten zoals MTADS (Modernised Target Acquisition and Designation Sight, Apache helikopters) en de
versterking van manoeuvrebataljons Korps Mariniers zijn aangepast.
Herschikking artikelen
Deze post betreft een groot aantal herschikkingen tussen verschillende
artikelonderdelen. Deze herschikkingen vloeien onder meer voort uit de
maatregelen aangekondigd in het Defensieplan 2009–2018 en het Defensie
Investeringsplan.
Materiele exploitatie
Bij het Operationeel Commando Landstrijdkrachten treden besparingen
op, onder andere bij het goedkoper huren van oefenterreinen en een lager
verbruik van voeding en materieel.
Motie-Van Geel c.s.
Er zijn extra middelen aan de Defensiebegroting toegevoegd vanwege de
noodzakelijke vroegtijdige vervanging van materieel dat wordt ingezet
tijdens de operatie ISAF Stage III (Kamerstuk 2007–2008, 31 200 X, nr. 43).
Operationele gereedstelling
Om de nadelige effecten vanwege de missie in Afghanistan op de gereedheid van niet-uitgezonden eenheden te ondervangen wordt 2 keer 30 mln.
aan de Defensiebegroting toegevoegd.
Personele exploitatie
Het tekort aan personeel bij Defensie resulteert in minder personele
uitgaven. De budgettaire ruimte die hierdoor ontstaat, wordt ingezet ter
compensatie van incidentele extra uitgaven voor de inhuur van externen
en extra maatregelen ten behoeve van Werving en Selectie. Ook worden
incidentele budgettaire knelpunten elders op de begroting opgelost.
SAC C-17
Nederland neemt deel aan het Strategic Airlift Capability (SAC) C-17 initiatief van de NAVO. Hiermee wordt de strategische luchttransportcapaciteit
van Nederland vergroot. De eenmalige investeringskosten voor Nederland
bedragen in totaal 130 mln. Deze worden geaccommodeerd binnen de
begrotingen van Defensie en Buitenlandse Zaken, verspreid over enkele
jaren. Deze post betreft deels de bijdrage van het ministerie Buitenlandse
Zaken en een deel van het vrijgemaakte budget binnen de Defensiebegroting.
Vertraging infrastructuurprojecten
Een aantal infrastructuurprojecten zijn vertraagd. De twee voornaamste
posten zijn hier de verbouwing van het Plein-Kalvermarktcomplex en het
project Landelijke Overkappingen.
Bijstelling verkoopopbrengsten
Er zijn tegenvallende ontvangsten bij de verkoopopbrengsten vanwege
een vertraging met betaling inzake de verkoop van M-fregatten aan
Portugal en een fasering van de verkoop van onroerende goederen.
Ontvangstenramingen
De ontvangstenramingen worden naar beneden bijgesteld. Dit is een
gevolg van naar beneden bijgestelde ontvangstenraming voor teruggevorderde BTW en een gewijzigde berekeningssystematiek van betalingen

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

51

met de Amerikaanse overheid voor voornamelijk onderhoudscontracten
en reserveonderdelen (case closures Foreign Military Sales). Hierdoor
vindt een deel van de ontvangsten niet meer in 2008 plaats.
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER:
UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1 236,0

16,3
16,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afvalfonds
Flankerend beleid
Knelpuntenpot prijsbijstelling
WABO
Diversen

– 53,7
– 7,3
5,9
12,4
33,4
– 9,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
FES birk projecten
FES bodemsanering
FES luchtkwaliteit
FES NSP
FES vertraging enveloppe luchtkwaliteit lokale maatregelen
WABO
Diversen

– 48,2
– 11,5
– 25,1
41,1
– 39,6
– 15,0
26,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 71,8
– 64,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 171,2
44,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

1 216,1

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

52

XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Rijksgebouwendienst
Diversen

372,6

– 6,9
– 4,2
– 11,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

13,1
13,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
FES BIRK projecten
FES bodemsanering
FES luchtkwaliteit
FES NSP
FES vertraging enveloppe luchtkwaliteit lokale maatregelen
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Niet relevante boeking, vrijval voorziening planmatig onderhoud

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 48,2
– 11,5
– 25,1
41,1
– 39,6
12,3
153,0
82,0
84,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

456,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

456,6

Afvalfonds
In 2008 staat 115 mln op de VROM-begroting voor de aanpak van de
verpakkingenproblematiek, zoals overeengekomen in een raamovereenkomst die is ondertekend door Rijk, VNG en bedrijfsleven. Het is de
bedoeling geweest dat VROM dit bedrag overmaakt naar de Stichting
Afvalfonds. Vooruitlopend op de oprichting van de Stichting Afvalfonds
heeft VROM reeds betalingen verricht. Als gevolg van de vertraagde
oprichting van de Stichting Afvalfonds blijft echter onbedoeld een bedrag
van 53,7 mln. staan op de VROM begroting 2008. Conform de raamovereenkomst moet dit bedrag behouden blijven voor de aanpak van de
verpakkingsproblematiek. Dit zal alsnog in 2009 aan het fonds worden
toegevoegd.
Flankerend beleid
Een deel van de ontvangen middelen voor sociaal flankerend beleid zijn
niet in 2008 ingezet. Daarnaast is er voor 5,0 mln. aan vertraagde uitgaven
in investeringen voor nieuw meubilair, interne aanpassingen Rijkspas,
netwerkbekabeling continuïteitsmanagement, informatiebeveiliging en
ICT-projecten. Tot slot wordt 0,9 mln. vertraagd omdat de interne verhuizing pas in 2009 plaatsvindt.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

53

Knelpuntenpot prijsbijstelling
Door het niet uitkeren van de prijsbijstelling 2008 zijn knelpunten
ontstaan. Om dit te voorkomen is er een knelpuntenpot ingsteld waaruit
VROM in 2008 5,9 mln. heeft ontvangen.
WABO (beleidsmatige mutatie)
De WABO (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) regelt de
omgevingsvergunning. Dit is één geïntegreerde vergunning voor o.a.
wonen en bouwen wat tot minder administratieve lasten voor burger en
bedrijven moet leiden. Op de aanvullende post zijn hiervoor middelen
gereserveerd.
FES Birk projecten
In 2008 zijn enkele projecten op grond van het Budget Investeringen
Ruimtelijke Kwaliteit (Birk) vertraagd. De niet-bestede middelen uit het
Fonds Economische Structuurversterking (FES) worden weer toegevoegd
aan de budgetten in 2009. De grootste vertragingen doen zich voor op het
project Hart van Dieren en Zaltbommel. Omdat de middelen na realisatie
van de uitgaven van het FES worden ontvangen, wordt ook de
ontvangstenraming aangepast.
FES Bodemsanering
Door vertraging in de toekenning van subsidies voor urgente bodemsaneringsgevallen is er minder besteed in 2008. De niet-bestede middelen
uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) worden toegevoegd aan de budgetten in 2009. Omdat de middelen na realisatie van de
uitgaven van het FES worden ontvangen, wordt ook de ontvangstenraming aangepast.
FES luchtkwaliteit
In 2008 moesten nieuwe regelingen voor specifieke categorieën auto’s
worden opgesteld (de regelingen emissie-verminderde voorzieningen
voertuigen, regeling voor motorrijtuigen met emissie-arme dieselmotoren
en regeling programma retrofit mobiele voertuigen). De hierdoor veroorzaakte latere start heeft tot vertraging geleid bij de uitvoering van deze
verkeersmaatregelen. Omdat de middelen na realisatie van de uitgaven
van het FES worden ontvangen, wordt ook de ontvangstenraming aangepast.
FES Nieuwe sleutelprojecten (NSP)
In 2008 zijn enkele nieuwe sleutelprojecten vertraagd. De niet-bestede
middelen uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) worden
weer toegevoegd aan de budgetten in 2009. Het overgrote deel van de
vertragingen doet zich voor op het project Amsterdam Zuidas. Deze
subsidie kan pas worden toegekend bij formele oprichting van de Zuidasonderneming. Deze oprichting is nu voorzien in het eerste half jaar van
2009. De andere NSP-projecten hebben vertragingen opgelopen De onderhandelingen tussen de gemeentes, Rijk en NS duren langer dan voorzien.
Omdat de middelen na realisatie van de uitgaven van het FES worden
ontvangen, wordt ook de ontvangstenraming aangepast.
FES vertraging enveloppe luchtkwaliteit lokale maatregelen
Medio 2008 is een nieuwe regeling Nationale samenwerking luchtkwaliteit
(NSL) van kracht geworden. Als gevolg hiervan moest een gedegen toets
aan criteria plaatsvinden wat heeft geleid tot vertraging in de uitvoering.
Omdat de middelen na realisatie van de uitgaven van het FES worden
ontvangen, wordt ook de ontvangstenraming aangepast.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

54

WABO (technische mutaties)
Er vindt een overboeking naar Gemeentefonds plaats van 15 mln. als
eerste deel van de VROM-bijdrage in de kosten met betrekking tot de in
voering van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO). Een
bedrag van 10 mln stond daarvoor gereserveerd op de aanvullende post
op de begroting van het ministerie van Financiën.
Rijksgebouwendienst
Het pakket van diensten dat de RGD afneemt van VROM is duurder dan de
beschikbare 21 mln. dat de RGD beschikbaar heeft. Het inflatieresultaat
van de RGD is daarom ingezet als dekking van een deel van dit tekort.
Normaal wordt het inflatieresultaat afgedragen aan het moederdepartement. Omdat het ditmaal niet gebeurd is, zien we een afboeking bij
VROM.
Vrijval voorziening planmatig onderhoud
De voorziening planmatig onderhoud van de Rijksgebouwendienst (RGD)
is opgeheven. Het planmatig onderhoud wordt, conform de wens van het
Rijkshuisvestingberaad, vanaf nu vormgegeven via een omslagsystematiek. De voorziening valt vrij, maar is niet volledig liquide, omdat
de voorziening bij de openingsbalans van de RGD is gebruikt voor het
financieren van panden. De volledige vrijval van de voorziening en het
volledig afromen van deze dotatie aan het eigen vermogen leidt bij de
RGD tot liquiditeitsproblemen. Daarom is een deel van de voorziening,
een bedrag van 153 mln. omgezet in een lening. Zodoende wordt afroming van het vrijgevallen bedrag jaarlijks via de betaling van rente- en
aflossing gerealiseerd. Het betreft een technische mutatie.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

55

Wonen, Wijken en Integratie
XVIII WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Huurtoeslag
Diversen

4 014,5

256,8
– 23,1
233,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afkoop Budget Locatiegebonden Subsidies
Huisvesting gehandicapten: afkoop
Kasschuif ISV-budget
Wijkenaanpak
Wijkenaanpak: bewonersinitiatieven
Diversen

90,0
45,0
34,6
42,0
20,0
– 50,9
180,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Aan BZK/Gemeentefonds, wijkenbudget
BDU-SIV
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 40,0
102,7
– 34,3
– 25,4
3,0
417,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4 432,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

4 432,0

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

56

XVIII WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Huurtoeslag
Diversen

1 070,9

77,9
– 9,7
68,2

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Wetsvoorstel interimwet betaalbaarheidsheffing
Diversen

– 355,4
3,6
– 351,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
BSU-SIV
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

102,7
9,0
– 6,7
105,0
– 178,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

892,4
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

892,4

Huurtoeslag
Door autonome ontwikkelingen doet zich in 2008 per saldo een tegenvaller voor bij de huurtoeslag. Vooruitlopend op beleidsinformatie van de
Belastingdienst is de tegenvaller structureel opgenomen. Hiervoor zijn
middelen beschikbaar gesteld. Daarnaast zijn in 2006 en 2007 onverschuldigde betalingen aan de ontvangers van huurtoeslag (een bedrag van 36
mln.) door de Belastingdienst niet doorbelast aan WWI, maar op een
verschillenrekening geparkeerd. De Belastingdienst heeft in 2008 uitgezocht wat wel en wat niet teruggevorderd kan worden. Het saldo van
uitgaven en ontvangsten op de verschillenrekening uit 2006 en 2007 is in
2008 doorbelast aan WWI.
Budget Locatiegebonden Subsidies: afkoop
Het kabinet heeft in 2008 besloten tot afkoop van deze specifieke uitkering
op de begroting van WWI. Hiervoor zijn generale middelen beschikbaar
gesteld. In latere jaren wordt hierdoor het beeld ontlast.
Huisvesting gehandicapten: afkoop
Het kabinet heeft in 2008 besloten tot afkoop van deze specifieke uitkering
op de begroting van WWI. Hiervoor zijn generale middelen beschikbaar
gesteld. In latere jaren wordt hierdoor het beeld ontlast.
Kasschuif investeringsbudget stedelijke vernieuwing
Om specifieke problematiek op de WWI-begroting op te lossen is besloten
tot een schuif in de tijd bij het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
(ISV-budgetten).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

57

Wijkenaanpak
Hiervoor is 165 mln. beschikbaar op de begroting van WWI. De fasering
van de voor de wijkenaanpak beschikbare budgetten wordt aangepast
conform het verdelingsvoorstel, verwoord in brief 30 995, nr. 47. I.c. wordt
123 mln. doorgeschoven. In 2008 komt 42 mln. tot besteding.
Wijkenaanpak: bewonersinitiatieven
Voor 2008–2011 wordt jaarlijks 20 mln. via de decentralisatie-uitkering van
het Gemeentefonds beschikbaar gesteld voor bewonersinitiatieven bij de
wijkenaanpak. Voor 2008 als gevolg van de motie-Van Geel (TK 2007–2008,
31 200, nr. 16) en voor de jaren 2009–2011 als invulling van de motieDepla c.s. (TK 2007–2008, 31 200, nr. 26).
Aan BZK/gemeentefonds, wijkenbudget
Voor de medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken, komen via de decentralisatie-uitkering van het Gemeentefonds
middelen ter beschikking voor de betrokken gemeenten.
Brededoeluitkering Sociaal Integratie Veiligheid (BDU SIV)
Deze bedragen komen tot stand door hogere uitgaven voor maatschappelijke opvang, vrouwenopvang en verslavingsbeleid en hogere uitgaven
voor onderwijsachterstanden (voor- en vroegschoolse educatie). Hier
tegenover staan hogere ontvangsten van bijdragende departementen
(OCW en VWS). Het betreft daarmee een desaldering.
Huurtoeslag
De Belastingdienst stelt aan de periode 2008 t/m 2013 meer aan terugvorderingen in en gaat in tegenstelling tot voorgaande jaren ervan uit dat er
minder rekening behoeft te worden gehouden met een percentage oninbaar. Daarnaast treedt er een vertraging op bij de ontvangsten huurtoeslag. Dit komt doordat de terugvorderingen door de Belastingdienst
later in het jaar worden ingesteld en doordat meer debiteuren gebruik
maken van een terugbetalingsregeling zodat een gemiddeld langere
incassoperiode per terugvordering ontstaat. De nog niet-ontvangen
ontvangsten van 2008 zullen naar verwachting in 2009 en volgende jaren
binnenkomen.
Huurtoeslag
In de maand december is 45 mln. ontvangen aan huurtoeslag. Dit bedrag
was niet geraamd en bij slotwet verwerkt.
Wetsvoorstel interimwet betaalbaarheidsheffing
Het kabinet heeft het wetsvoorstel interim-wet betaalbaarheidsheffing
ingetrokken bij brief van 6 juni 2008 (EK 30 410, H).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

58

Verkeer & Waterstaat
XII VERKEER EN WATERSTAAT: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Vertraging geluidsisolatie Schiphol
Diversen

8 167,3

– 15,7
– 32,6
– 48,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Beroep op de eindejaarsmarge
BTW Betuweroute
BTW HSL
Diverse kasschuiven
Geluidsisolatie Schiphol (GIS)
Voordelig saldo Infrastructuurfonds 2007
Diversen

25,5
23,0
20,0
– 100,0
– 20,5
– 783,5
51,5
– 784,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
DBFM-reeks 2de Coentunnel
Loonbijstelling tranche 2008
Prijsbijstelling Infrastructuurfonds
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 199,8
71,8
95,5
– 1,3
14,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 19,6
– 852,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7 315,3
17,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

7 332,8

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

59

XII VERKEER EN WATERSTAAT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

90,6

2,1
2,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

23,8
23,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 2,4
– 0,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 3,2
22,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

113,3
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

113,3

Vertraging Geluidsisolatie Schiphol (GIS)
Er zijn lagere uitgaven binnen het project GIS 3. Dit betreft regelingen
voor het verminderen van geluidshinder bij Schiphol in 2008. Er is vertraging opgetreden bij het ontwerp van geluidwerende voorzieningen door
mislukte aanbestedingen. Daarnaast hebben ingenieursbureaus moeite
om de werkzaamheden kwalitatief goed uit te voeren binnen de contractueel overeengekomen tijd. Het budget schuift door naar latere jaren.
Beroep op de eindejaarsmarge
De in 2007 niet tot betaling gekomen middelen op de VenW begroting zijn
doorgeschoven naar het jaar 2008.
BTW Betuweroute en Hogesnelheidslijn (HSL)
De BTW-uitgaven (43 mln.) die samengaan met de aanleg van de HSL en
de Betuweroute worden gecompenseerd door het ministerie van Financiën. De compensatie vindt plaats via een verhoging van de voeding van
het Infrastructuurfonds op begrotingshoofdstuk XII.
Diverse kasschuiven Infrastructuurfonds
De totale kasbehoefte van het Infrastructuurfonds is ten tijde van de Voorjaarsnota aangepast naar actuele inzichten. Hierdoor neemt de totale
begroting van het Infrastructuurfonds in 2008 in grootte af met 100 mln.
Dit wordt gecompenseerd met een groei van het Infrastructuurfonds in de
jaren 2009 en 2010 met 50 mln. per jaar.
Voordelig saldo Infrastructuurfonds 2007
Het voordelig saldo 2007 van het Infrastructuurfonds dat toegevoegd is in
het jaar 2008 wordt door middel van kasschuiven over de jaren 2015–2020
verdeeld. De voeding van het Infrastructuurfonds wordt hierop aangepast.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

60

Diversen
De grootste beleidsmatige mutaties binnen deze post zijn bijdragen aan
het Infrastructuurfonds in het kader van de amendementen 31 474 XII,
nr. 10 (10 mln.) en 31 474 XII, nr. 11 (10 mln.). De amendementen hebben
betrekking op de generieke verbetering van de OV-kwaliteit en op werkzaamheden aan de keersluis van Zwartsluis. Daarnaast zijn er generale
middelen toegevoegd (10 mln.) ten behoeve van het Leefbaarheidsfonds
Schiphol.
DBFM-reeks 2de Coentunnel
Het omzetten van het budget voor de 2de Coentunnel naar een DBFMconstructie heeft een wijziging van het kasritme tot gevolg.
Economische Zaken
XIII ECONOMISCHE ZAKEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
MEP
Vertraging diverse innovatieprogramma’s en -regelingen
Diversen

2 432,3

– 103,4
– 93,0
– 68,5
– 264,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Gebiedsgerichte regionale ondersteuning
Intertemporele compensatie t.b.v. MEP/SDE
Invullen restant taakstelling VPB
Diversen

37,0
– 246,5
18,9
33,5
– 157,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
FES-middelen t.b.v. MEP (vjn 2008)
Warmtekrachtkoppeling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

35,9
40,0
– 61,3
– 23,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 8,7
– 430,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 001,5
139,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

2 141,2

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

61

XIII ECONOMISCHE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diverse ontvangsten DG ET
Ontvangsten NMa
Ruimtelijk economisch beleid
Diversen

7 688,5

– 21,6
– 37,4
– 18,7
– 8,3
– 86,0

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diverse ontvangsten energie
Terugontvangsten IPR-decentraal noorden
Terugontvangsten Novem bv
Diversen

– 55,0
16,0
22,3
12,2
– 4,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Mutatie FES artikel 4 (energie)
Ontvangsten vanuit FES t.b.v. MEP en transitiemanagement
Stadsverwarmingsleningen t.b.v. warmtekrachtkoppeling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Aardgasbaten
Afdracht FES
Diversen

1 269,7
– 262,7
16,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

1 002,9
912,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

8 600,7
15,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

8 616,0

– 40,7
70,1
40,0
– 90,0

MEP
EnerQ keert als uitvoerder van de Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie
(MEP)-regeling subsidies uit. Er is in 2008 een lager bedrag aan voorschotten uitgekeerd aan EnerQ en daardoor is de rijksbijdrage voor de
MEP lager dan geraamd.
Vertraging diverse innovatieprogramma’s en -regelingen
Een aantal (maatschappelijke) innovatieprogramma’s en innovatieregelingen komt trager op gang dan verwacht. De middelen die in 2008
niet zijn uitgegeven, zijn ingezet ter compensatie van de niet ontvangen
opbrengsten, als gevolg van het niet doorgaan van de CO2-veiling, en
ingezet om de resterende verplichtingen bij het programma Kompas van
het Noorden in één keer af te betalen. Op die wijze komen de thans overblijvende middelen beschikbaar voor de financiering van de vertraagde
innovatieprogramma’s en -regelingen in komende jaren.
Diversen
Deze post bestaat grotendeels uit aanpassingen van kasramingen. Jaarlijks wordt beoordeeld of de kasramingen op aangegane, nog openstaande verplichtingen juist is. Dit kan leiden tot gewijzigde kasramingen.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

62

Daarom worden voor allerlei instrumenten en regelingen de ramingen
middels deze (technische) mutaties aangepast.
Gebiedsgerichte regionale ondersteuning
Voor Kompas van het Noorden geldt dat dit programma t/m 2006 heeft
gelopen en uitfinanciering van de aangegane verplichtingen t/m ca. 2011
zou lopen. Omdat het hier nog slechts om het uitfinancieren van oude
verplichtingen gaat, zijn de resterende verplichtingen in één keer bevoorschot, om op die manier de bestuurlijke lasten terug te dringen.
Intertemporele compensatie t.b.v. MEP/SDE
Vanuit de MEP vallen de eerstkomende jaren middelen in de kas vrij. Deze
vrijvallende middelen worden aan de reeds beschikbare middelen voor de
SDE toegevoegd. Daarnaast komen de voor SDE beschikbare middelen
later tot betaling dan geraamd.
Invullen restant taakstelling Vpb
Het Vpb-tarief is in het verleden verlaagd om het ondernemersklimaat in
Nederland te stimuleren en als ruil daarvoor is er een taakstelling Vpb aan
de EZ-begroting (op ondernemerssubsidies) toegedeeld. Middels deze
mutatie wordt het restant van deze taakstelling ingevuld.
Diversen
De kosten voor het aanhouden van noodvoorraden aardolieproducten
door het Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA)
zijn hoger uitgevallen dan geraamd, omdat er meer aardolieproducten zijn
ingevoerd.
In 2006 heeft een overschrijding op de MEP plaatsgevonden. Om deze
overschrijding te dekken, is destijds besloten tot een taakstellende onderuitputting op de EZ-begroting voor de periode 2007 – 2009. Het restant
van deze taakstelling is nu ingevuld.
Verder is de eindejaarsmarge 2007 opgevraagd en ingezet voor de BSRI
(Besluit Subsidies Regionale Innovatie).
Tenslotte zijn bij Voorjaarsnota 2008 extra middelen aan de EZ-begroting
toegevoegd om de uitgroei van Antwoord voor Bedrijven tot hét digitale
overheidsloket voor ondernemersvragen op alle overheidsterreinen
mogelijk te maken.
FES-middelen t.b.v. MEP (VJN 2008)
Niet opgevraagde FES-middelen voor de MEP zijn bij Voorjaarsnota 2008
opnieuw aan de EZ-begroting toegevoegd uit het FES.
Warmtekrachtkoppeling (WKK)
Het aantal aanvragen voor de subsidieregeling WKK was in 2007 zo groot,
dat het subsidieplafond werd overtekend. Er is besloten om toch alle
aanvragen te honoreren en daartoe is het WKK-budget in 2008 aangevuld
met 40 mln. Ter dekking zijn de terugontvangsten van de stadsverwarmingsprojecten aangewend (zie ook ontvangstenkant).
Diversen
Deze technische diversenpost bestaat voornamelijk uit het doorschuiven
van FES-middelen uit 2007 naar 2008 voor verschillende FES-projecten
(zoals CTMM (Center for Translational Molecular Medicine), BMM (Biomedical Materials), Water- en Scheidingstechnologie, Holst Centre), de onderuitputting die zich bij FES-projecten voordoet en daarnaast een herschikking van deze middelen. De niet gedeclareerde (maar wel geraamde)
FES-middelen uit 2007 zijn bij Voorjaarsnota 2008 weer aan de

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

63

EZ-begroting toegevoegd. Deze middelen zijn in 2008 niet geheel uitgeput.
Tegelijkertijd heeft er een herverdeling over de jaren plaatsgevonden. Zie
ook de technische diversenpost aan de ontvangstenkant.
Diversen
Er is vertraging opgetreden in het Airbus 350-project. Daardoor is het
beroep van de Nederlandse vliegtuigbouwindustrie op de luchtvaartkredietregeling lager dan verwacht. Omdat deze kredietregeling niet relevant is voor het EMU-saldo en uitgavenkader, behoort het niet tot een
ijklijn. Bovendien is in 2008 een andere kredietregeling, namelijk de
Uitdagersfaciliteit, omgezet van niet relevant naar wel relevant voor het
uitgavenkader.
Diverse ontvangsten DG ET
Dit betreft voornamelijk niet ontvangen bedragen van Novem BV. Bij
Voorjaarsnota 2008 zijn de ontvangsten in verband met de in het verleden
door Novem BV verstrekte bedragen ten behoeve van energiebesparingsprojecten ingeboekt (zie ook ontvangstenkant beleidsmatige mutaties).
Deze ontvangsten zijn echter niet binnengekomen in 2008 en zullen in
2009 worden gerealiseerd.
Ontvangsten NMa
Als gevolg van bezwaar- en beroepsprocedures zijn in 2008 in diverse
zaken de oorspronkelijk opgelegde boetes verlaagd. Derhalve is de
ontvangstenraming in 2008 bijgesteld. Tevens is bij de overgang in 2008
op een andere ramingsmethode een dubbeltelling in de ontvangstenraming ontstaan, waardoor de raming 2008 niet geheel gerealiseerd is.
Ruimtelijk Economisch Beleid
De lager dan geraamde ontvangst wordt met name veroorzaakt doordat
EZ met het Noorden nog geen overeenstemming heeft kunnen bereiken
over de eindafrekening van een afgerond regionaal programma.
Diversen
Als gevolg van de voorzichtige start van de Groeifaciliteit zijn zowel de
ontvangsten als de schade-uitgaven lager dan geraamd. Daarnaast zijn er
geen ontvangsten m.b.t. de JSF binnengekomen in 2008, omdat er over
het jaar 2007 nog geen omzet is gemaakt door het deelnemende bedrijfsleven.
Diverse ontvangsten energie
De voorgenomen veiling van CO2-emissierechten in 2008 is tot nader orde
uitgesteld in verband met de zienswijzen van elektriciteitsproducenten op
het ontwerp van het nationaal toewijzingsbesluit. Derhalve is de
ontvangstenraming in 2008 met 55 mln. neerwaarts bijgesteld, waarbij
ervan wordt uitgegaan dat deze ontvangst zich alsnog in 2009 zal voordoen.
Terugontvangsten IPR-decentraal Noorden
In 2008 zou 16 mln. aan middelen terugontvangen worden van het
Noorden in verband met de eindafrekening van het programma
IPR-decentraal. Deze middelen zijn echter niet ontvangen, omdat EZ nog
geen overeenstemming heeft kunnen bereiken met het Noorden (zie ook
bij Ruimtelijk Economisch Beleid).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

64

Terugontvangsten Novem BV
Bij Voorjaarsnota 2008 zijn de ontvangsten in verband met de in het
verleden door Novem BV verstrekte bedragen ten behoeve van energiebesparingsprojecten ingeboekt. Deze ontvangsten zijn echter niet binnengekomen in 2008 (zie ook ontvangstenkant mee- en tegenvallers) en zullen
in 2009 worden gerealiseerd.
Diversen
Van de Dienst Domeinen van het ministerie van Financiën is 5 mln.
ontvangen uit hoofde van de verkoop van gronden Vliegveld Beek.
Een tweede element in deze diversenpost is dat de omvang van het eigen
vermogen van een aantal batenlastendiensten in 2007 groter was dan de
maximale 5 procent van de gemiddelde omzet van de afgelopen drie jaar.
Dit surplus is afgeroomd in 2008 en toegevoegd aan de begroting van het
moederdepartement EZ.
Tenslotte is wegens liquidatie van de stichting Industriefaciliteit het
restant van de in het verleden door EZ beschikbaar gestelde middelen
teruggestort naar de begroting van EZ.
Mutaties FES artikel 4
Een aantal FES-projecten waarvan de middelen geraamd staan op artikel 4
van de EZ-begroting (waaronder de Unieke Kansen Regeling) heeft vertraging opgelopen. Daarom zijn er dit jaar minder FES-middelen opgevraagd. Deze middelen blijven binnen het FES beschikbaar voor latere
jaren.
Ontvangsten vanuit FES t.b.v. MEP en Transitiemanagement
Deze mutatie bestaat deels uit het doorschuiven van FES-middelen uit
2007 naar 2008 (MEP en Transitiemanagement) en voor het overige deel
uit het toevoegen van het budget voor Transitiemanagement (besparingstender Unieke Kansen Regeling) aan de EZ-begroting vanuit het FES.
Stadsverwarmingsprojecten t.b.v. Warmtekrachtkoppeling (WKK)
Het aantal aanvragen voor de subsidieregeling WKK was in 2007 zo groot,
dat het subsidieplafond werd overtekend. Er is besloten om toch alle
aanvragen te honoreren en daartoe is het WKK-budget in 2008 aangevuld
met 40 mln. Hiervoor zijn de terugontvangsten van de stadsverwarmingsprojecten aangewend (zie ook uitgavenkant).
Aardgasbaten
Als gevolg van met name de hogere olieprijs in 2008 zijn de aardgasbaten
hoger uitgevallen dan van te voren was geraamd.
Afdracht FES
Voor het jaar 2008 en later is sprake van een vaste FES-voeding uit
gasbaten. De mutatie betreft de aanpassing van de raming afdracht FES
zodat de in 2008 gerealiseerde FES-uitgaven gedekt kunnen worden.
Diversen
Door hogere invoer van aardolieproducten is het volume waarover de
COVA-heffing wordt geheven hoger dan geraamd. De heffingen dienen ter
dekking van de kosten voor het aanhouden van noodvoorraden aardolieproducten door COVA (zie ook beleidsmatige diversenpost uitgavenkant).
De terugontvangsten van stadsverwarmingsprojecten zijn voor een deel
wel relevant voor het EMU-saldo en uitgavenkader (zie bij Stadsverwarmingsprojecten t.b.v. Warmtekrachtkoppeling) en voor een deel niet relevant voor het EMU-saldo en uitgavenkader. Het gedeelte dat niet relevant

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

65

is voor het EMU-saldo en uitgavenkader wordt hier verantwoord binnen
de categorie «niet tot een ijklijn behorend».
Landbouw, Natuur en voedselkwaliteit
XIV LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bevorderen duurzame productiemethoden
DICTU
Dienst regelingen
Onderzoeksprojecten
Regelingen groen onderwijs
Toevoeging aan interne begrotingsreserve landbouw
Toevoeging aan interne begrotingsreserve visserij
Verduurzaming noordzeevisserij
Verwerven EHS
Weidevogels
Diversen

2 295,0

– 14,7
5,8
23,1
– 5,8
– 13,5
14,6
19,7
– 11,8
– 5,8
– 6,9
3,7
8,4

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Blauwtong, vrijwillige vaccinatie
Grondprijscompensatie
Maatregelen VWA
Nota van Wijziging-sanering Noordzeevisserij
Nota van Wijziging-voorzieningenniveau platteland
Projecten veenweidegebieden
Transitie noordzeevisserij
Diversen

11,7
13,1
10,0
20,0
5,0
10,0
10,0
23,4
103,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Correctie ILG en BTW-compensatiefonds
DLO subsidieafrekening
FES greenports
Gratis schoolboeken
Interne begrotingsreserve borgstellingsfonds
Interne begrotingsreserve O&S landbouw
Interne begrotingsreserve O&S visserij
Loonbijstellingstranche 2008
VWA-bijdrage VWA
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

15,3
18,3
11,9
10,5
40,0
13,4
13,9
45,7
14,8
35,2
0,7
219,7
331,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 626,5
29,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

2 655,7

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

66

XIV LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Borgstellingsfonds
Diversen

630,9

6,4
5,0
11,4

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
EU-ontvangsten Aviaire Influenza
Diversen

5,7
4,5
10,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
DLO subsidieafrekening
FES greenports
Interne begrotingsreserve borgstellingsfonds
Interne begrotingsreserve O&S landbouw
Interne begrotingsreserve O&S visserij
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Landbouwheffingen
Diversen

18,3
11,9
40,0
13,4
13,9
21,1
– 73,8
13,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

58,6
80,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

711,2
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

711,2

Bevorderen duurzame productiemethoden
Bij de glastuinbouwregelingen Marktintroductie Energie-innovatie (MEI),
de Investeringsregeling energiebesparing (IRE), de subsidieregeling luchtwassers en diverse andere innovatieregelingen doen zich vertragingen
voor. Deze vertragingen houden verband met het achterblijvende
investeringstempo van de sector.
DICTU
Er doen zich tegenvallers voor bij de Dienst ICT Uitvoering (DICTU). Deze
worden veroorzaakt door de afwikkeling van niet door te belasten
crediteurensaldi, de passivering van verlofuren en extra uitgaven in
verband met het reorganisatietraject als gevolg van de krimptaakstelling
van het Coalitieakkoord.
Dienst Regelingen
Vanwege tegenvallers bij Dienst Regelingen (DR) is het tarief naar een
kostendekkend niveau gebracht. Hierdoor en door extra opdrachten (waaronder Programma beheer en Natura 2000) aan DR, valt de bijdrage van
LNV aan DR hoger uit.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

67

Onderzoeksprojecten
De lagere uitgaven zijn met name het gevolg van vertraging bij het formuleren van programma’s van eisen voor de in 2008 aangemelde projecten.
Ook is na beoordeling minder toegekend aan projectvoorstellen dan was
voorzien.
Regelingen groen onderwijs
De onderuitputting is met name het gevolg geweest van vertragingen die
zijn opgetreden bij de openstelling van regelingen, zoals de regeling innovatie groen onderwijs. De prognose blijkt te positief geraamd.
Toevoeging aan interne begrotingsreserve landbouw
De onderuitputting op de diverse glastuinbouwregelingen zijn in de
interne begrotingsreserve gestort. Door vertraging van achterblijvende
vraag vanuit de sector (mede als gevolg van de kredietcrisis) vallen de
uitgaven lager uit.
Toevoeging aan interne begrotingsreserve visserij
Omdat de Europese Commissie het Operationeel Programma nog niet
heeft vastgesteld kunnen de middelen nog niet uitgegeven worden. De
onderbesteding is toegevoegd aan de interne begrotingsreserve en komt
in latere jaren tot uitbetaling als onderdeel van de nationale co-financiering voor het Europees Visserij Fonds (EVF 2007–2013).
Verduurzaming Noordzeevisserij
De maatregelen op het terrein van de verduurzaming van de Noordzeevisserij in het kader van het Europees Visserij Fonds leiden in 2008 niet
tot uitgaven. Het Operationeel Programma is later dan gedacht door de
Europese Commissie vastgesteld. De uitgaven vinden plaats vanaf 2009.
Verwerven EHS
Omdat particuliere natuurbeschermingsorganisaties later dan voorzien
leningen voor de aankoop van natuurgebieden zijn aangegaan, vallen de
uitgaven op het onderdeel rente en aflossing lager uit.
Weidevogels
De Europese Commissie heeft in het kader van het Plattelandsontwikkelings Programma (POP2) de subsidie voor Ganzenbeheer goedgekeurd als
onderdeel van de Subsidie Agrarische Natuur (SAN). In 2008 deed zich de
mogelijkheid voor een EU bijdrage voor Ganzenbeheer te ontvangen. In
verband hiermee is de bijdrage van LNV aan Ganzenbeheer lager uitgevallen. Voorts zijn er minder uitgaven gedaan aan weidevogelprojecten als
gevolg van vertraging in de afrekening.
Blauwtong, vrijwillige vaccinatie
Om dieren te vaccineren tegen blauwtong zijn in 2008 vaccins aangeschaft. De uitgaven hiervan (11,7 mln.) worden bij de EU gedeclareerd (9,1
mln.). Hiervoor wordt, rekening houdend met voorfinanciering, een tegemoetkoming van per saldo 2,6 mln. verstrekt.
Grondprijscompensatie
Het ministerie van LNV wordt, conform en afhankelijk van de bestaande
financieringsafspraak, gecompenseerd voor gestegen grondprijzen voor
verwerving van gebieden voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en
Recreatie om de Stad (RodS).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

68

Maatregelen VWA
Het rapport-Hoekstra maakt intensiveringen in de sfeer van handhaving
en toezicht noodzakelijk. Ook moeten nog tekorten worden opgelost. Ten
behoeve hiervan wordt een generale tegemoetkoming verstrekt.
Nota van Wijziging – sanering Noordzeevisserij
Naar verwachting zullen de visquota de komende jaren fors dalen. Het
aantal gespecialiseerde platviskotters is te groot in relatie tot de vangstmogelijkheden. Om tot vernieuwing, verduurzaming en sanering van de
visserij te komen wordt extra geld beschikbaar gesteld.
Nota van Wijziging – voorzieningenniveau platteland
Ten behoeve van de leefbaarheid wordt er geïnvesteerd in het voorzieningenniveau in kleine kernen op het platteland. LNV zal een beperkt
aantal projecten ondersteunen die bijdragen aan de versterking van de
sociale samenhang en de werkgelegenheid in het landelijk gebied.
Projecten Veenweidegebieden
In het kader van het Programma Groene Hart worden in de veenweidegebieden projecten gestart om bodemdaling tegen te gaan. Hierdoor
blijven specifieke culturele en natuurwaarden behouden.
Transitie Noordzeevisserij
Hiermee wordt geïnvesteerd in nieuwe, ecologisch vriendelijke vistechnieken. Ook worden innovaties ondersteund gericht op meer duurzaamheid,
energiebesparing en samenwerking in de keten en het bereiken van een
betere balans tussen de vangstmogelijkheden en capaciteit.
Correctie ILG en BTW-Compensatiefonds
Bij de Voorjaarsnota 2007 is 113 mln. van de LNV-begroting overgeheveld
naar het BTW-compensatiefonds. Dit betrof 3,7 procent van het totale
Investeringsbudget Landelijk Gebied voor de periode 2007 t/m 2013.
Hierop vindt thans een correctie plaats voor het deel dat door de provincies niet declarabel is bij het BTW-compensatiefonds.
DLO subsidieafrekening
Deze afrekening betreft de technische/administratieve verwerking die de
Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) in 2007 heeft gerealiseerd met
betrekking tot het nog uit te voeren onderzoek (NUTO).
FES Greenports
Vanuit het FES worden middelen naar de LNV-begroting overgeheveld ten
behoeve van de Greenports. Dit zijn integrale ruimtelijke glastuinbouwprojecten met name in de zuidvleugel van de Randstad, waarmee een
impuls wordt gegeven aan een duurzame, vitale en gevarieerde inrichting.
Gratis schoolboeken
Met deze mutatie wordt invulling gegeven aan het besluit om per schooljaar 2008–2009 schoolboeken gratis aan te bieden. Dit geldt derhalve ook
voor het groen onderwijs.
Interne begrotingsreserves
Met ingang van 2008 zijn op de LNV-begroting interne begrotingsreserves
ingesteld. Dit gebeurt door het omzetten van de garantievermogens van
een drietal ZBO’s, te weten het Ontwikkeling en Saneringsfonds voor de
Landbouw, het Ontwikkeling en Saneringsfonds voor de Visserij en het
Borgstellingsfonds.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

69

Loonbijstellingstranche 2008
Dit betreft de uitdeling van de loonbijstelling tranche 2008.
VWS-bijdrage VWA
In verband met de fusie van de drie inspectiediensten (Voedsel- en Warenautoriteit, Algemene Inspectiedienst en de Plantenziektekundige Dienst)
wordt de huisvesting geconcentreerd. Voor de afstootkosten van de huisvesting wordt een voorziening opgenomen (op de balans van de VWA).
Hiervoor levert VWS naar rato van opdrachtgeverschap een bijdrage.
Borgstellingsfonds
De hogere ontvangsten worden voornamelijk veroorzaakt door niet
geprognosticeerde premies voor de regeling Borgstellingsfonds.
EU-ontvangsten Aviaire Influenza
Van de EC zijn middelen ontvangen voor bestrijding van vogelgriep. Deze
generaal voorgefinancierde ontvangsten komen ten gunste van het generale beeld.
Landbouwheffingen
De lagere ontvangsten landbouwheffingen zijn met name het gevolg van
een afname van de importvolumes.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

70

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Aanpassing LPO 2008
Re-integratietrajecten
Toerekening REA
Uitdeling nominale bijstelling
Uitvoering bijstand zelfstandigen
Uitvoering IOAW
Vervallen ESF risicovoorziening 2008
Wajong prijs
Wajong volume
Diversen

23 858,3

– 20,7
– 56,6
– 15,4
25,0
211,4
43,0
– 21,9
– 121,0
19,4
47,2
– 29,6
80,8

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Amendement schuldhulpverlening
Diversen
Sociale zekerheid
Algemeen keten overleg
Correctie onderwijsvoorzieningen
Dekking uit LPO
Partneralimentatie
Transitiekosten fusie UWV/CWI
Diversen

50,0
2,2
15,0
18,0
– 55,0
20,0
107,1
19,5
176,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Amendement schuldhulpverlening naar GF
Diversen
Sociale zekerheid
Loon- en prijsbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Premiebrief BIKK ANW
Rijksbijdrage ouderdomsfonds
Diversen

– 174,5
– 2 214,4
49,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 2 227,9
– 1 970,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

21 888,1
0,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

21 888,9

– 50,0
12,4
154,9
– 5,3

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

71

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Anticumulatiebaten WSW
Kasschuif ontvangsten agenda vd toekomst
Restituties ioaw/z, bbz en WWIK
Restituties W-deel en agvdt
Diversen

501,4

1,1
16,4
– 22,5
47,6
61,8
70,9
175,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Anticumulatiebaten WSW
Diversen

5,0
20,0
13,7
38,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

0,5
214,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

715,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

715,9

Aanpassing LPO 2008
De begroting 2008 (inclusief het meerjarig beeld) was opgesteld in loonprijsniveau van het jaar 2007. Conform de gebruikelijke systematiek zijn
bij Voorjaarsnota de middelen toegedeeld om de ramingen op te hogen
naar prijsniveau 2008. We stellen nu vast dat het daadwerkelijke uitgavenverloop in 2008 is achtergebleven bij de ramingen. Hierdoor is 56,6 mln.
vrijgevallen.
Re-integratietrajecten
Voor 2008 komen de uitgaven voor re-integratietrajecten en werknemersvoorzieningen ten laste van het begrotingsdeel van het re-integratie
arbeidsgehandicaptenbudget (REA) volgens UWV 15,4 mln. lager uit dan
eerder geraamd. In de vorige raming was het aandeel van de (groeiende)
Wajong-populatie in de totale REA-uitgaven overschat.
Toerekening REA
De mutatie betreft een technische correctie van de toerekening van de
uitgaven re-integratie Wajongers (REA-uitgaven).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

72

Uitdeling nominale bijstelling
Dit is een overboeking van het begrotingshoofdstuk «koppeling uitkeringen» naar de begroting van SZW. Hiermee worden de begrotingsgefinancierde uitkeringen op de begroting van SZW op prijspeil 2008
gebracht.
Uitvoering bijstand zelfstandigen
Het geraamde volume en de gemiddelde uitkering zijn opwaarts bijgesteld
op basis van uitvoeringsinformatie. Daarnaast heeft in 2008 een nabetaling over 2007 plaatsgevonden, omdat de bevoorschotting te laag is
gebleken.
Uitvoering IOAW
Het geraamde volume en de gemiddelde uitkering zijn neerwaarts bijgesteld op basis van uitvoeringsinformatie.
Vervallen ESF risicovoorziening 2008
De afwikkeling van de ESF-programma’s ESF3 (2000–2006) en Equal
bevindt zich in de eindfase. Van de risicovoorziening ESF van 190 mln.
voor 2008 komt een bedrag van 69 mln. voor rekening van SZW en valt
derhalve een bedrag van 121 mln. vrij. Dat hangt vooral samen met het
intrekken van subsidieaanvragen, het afwijzen van verzoeken tot verlenging of tot andere wijzigingen van projecten en door lagere realisaties in
het algemeen.
Wajong Prijs
De mutatie vloeit hoofdzakelijk voort uit een opwaartse bijstelling van de
gemiddelde uitkering als gevolg van de verhoging van de uitkering voor
volledig arbeidsongeschikten van 70 procent naar 75 procent halverwege
2007.
Wajong volume
Uit de realisaties van 2007 van het UWV bleek dat sprake is van een
toename van de instroom van de Wajong. Omdat de uitstroom uit de
Wajong beperkt is, leidt een hogere instroom tot een groter Wajongvolume en hogere uitkeringslasten. Omdat verwacht wordt dat de instroom
ook in 2008 nog zal groeien en dit instroomniveau zich de komende jaren
handhaaft, nemen de uitgaven meerjarig toe.
Amendement Schuldhulpverlening naar Gf
Als gevolg van het amendement van de kamerleden Spekman en Tang bij
de Voorjaarsnota zijn er t.o.v. het Coalitieakkoord extra middelen beschikbaar gesteld voor armoedebeleid. Deze middelen zijn bij de Najaarsnota
na afspraken met de gemeenten overgeboekt naar het Gemeentefonds.
Algemeen keten overleg
Als bijdrage aan het oplossen van de incidentele transitieproblematiek bij
UWV/CWI is 15 mln. bijgedragen voor het invoeren van een zogenoemde
Algemeen Keten Overleg. De middelen worden voornamelijk ingezet voor
het invoeren van de Integrale Dienstverlening.
Correctie onderwijsvoorzieningen
De verantwoordelijkheid voor de verstrekking van onderwijsvoorzieningen
aan jongeren met een handicap zal worden neergelegd bij de minister van
OCW. Voorafgaand aan de overheveling van de daarvoor bestemde
middelen naar de OCW-begroting vindt een voor het SZA-kader neutrale

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

73

verschuiving van deze middelen van de premiegefinancierde re-integratiemiddelen naar de begrotingsgefinancierde re-integratiemiddelen.
Dekking uit LPO
De loon- en prijsbijstelling is ingezet ter dekking van tegenvallers en
intensiveringen.
Partneralimentatie
De concrete invulling van de bij Coalitieakkoord voorgenomen maatregel
terzake van partneralimentatie levert een lagere besparing op de bijstandsuitgaven op dan was ingeboekt.
Taakstelling fusie UWV/CWI
Het meerjarig budget voor transitiekosten fusie UWV/CWI, dat op de
aanvullende post was opgenomen, is overgeboekt naar de begroting van
SZW.
Amendement Schuldhulpverlening naar Gf
Als gevolg van het amendement van de kamerleden Spekman en Tang bij
de Voorjaarsnota zijn er t.o.v. het Coalitieakkoord extra middelen beschikbaar gesteld voor armoedebeleid. Deze middelen zijn bij de Najaarsnota
na afspraken met de gemeenten overgeboekt naar het gemeentefonds.
Loon- en prijsbijstelling
De begroting 2008 (inclusief het meerjarig beeld) was opgesteld in loonprijsniveau van het jaar 2007. Conform de gebruikelijke systematiek zijn
bij Voorjaarsnota de middelen toegedeeld om de ramingen op te hogen
naar prijsniveau 2008.
Premiebrief BIKK/ANW
De ANW-premie is bij de definitieve vaststelling op een ander niveau
vastgesteld dan bij de begroting was geraamd. Door de premiemutatie
wijzigt ook de verdeling van de kosten van de heffingskortingen. Dit leidt
tot een lagere rijksbijdrage.
Rijksbijdrage ouderdomsfonds
De raming Rijksbijdrage Ouderdomsfonds is geactualiseerd op basis van
de geraamde premieopbrengsten in de MEV 2009.
Anticumulatiebaten Wsw
De anticumulatiebaten Wsw zijn de vrijvallende Wajong- en WAO-uitkeringen van personen met een WSW-dienstverband. Op grond van de reguliere actualisatie van de ramingen zijn de anticumulatiebaten vanaf 2008
verhoogd.
Kasschuif ontvangsten Agenda van de Toekomst
Terugontvangsten in het kader van de Agenda voor de Toekomst, die
waren verwacht voor 2008, zijn in 2007 versneld ontvangen.
Restituties ioaw/z, bbz en wwik
Dit betreffen terugontvangsten in verband met te hoge bevoorschotting
inzake de inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers /zelfstandigen, bijstand zelfstandigen en de wet
werk en inkomen kunstenaars.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

74

Restituties w-deel en agvdt (agenda van de toekomst)
Gemeenten hebben minder uitgegeven aan met name re-integratie van
bijstandsgerechtigden dan waar in de raming vanuit is gegaan. Uit dien
hoofde hebben er terugbetalingen plaatsgevonden.
Anticumulatiebaten Wsw
Als gevolg van de verhoging van de Wajong-uitkering naar 75% WML zijn
de anticumulatiebaten in de Wsw ook verhoogd.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

75

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Onderuitputting kwalitatief goede zorg
Ramingsbijstelling mantelzorgcompliment
Realisatie b32
Realisatie b32 TBU
Diversen
Zorg
Realisatie b32
Realisatie b32 opleidingsfonds

13 837,4

– 31,8
– 34,0
– 196,7
265,5
– 54,1
– 779,7
779,8
– 51,0

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Invullen taakstellende onderuitputting VJN 2006
Invullen taakstellende onderuitputting VJN 2007
Kadercorrectie mantelzorg
Kasschuif CIS
Motie-Van Geel/thuiszorg
Uitdelen eindejaarsmarge
Diversen
Zorg
Opleidingsfonds
Diversen

23,7
15,0
65,7
24,0
40,0
15,7
35,4
– 18,3
– 4,0
197,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2008
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling bikk awbz
Bijstelling zorgtoeslag
Bijstelling zorgtoeslag nav cmev
Kadercorrectie mantelzorg
Realisatie b32
Realisatie b32 bikk
Realisatie b32 zorgtoeslag en rijksbijdrage 18Diversen

60,3
– 29,6
32,4
193,4
– 81,5
– 55,4
– 65,7
– 10 393,7
4 676,1
5 912,1
2,2
250,6
396,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

14 234,3
13,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

14 247,5

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

76

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Realisatie b32
Diversen
Zorg
Realisatie b32 opleidingsfonds

62,9

15,5
4,4
15,8
35,7

Beleidsmatige mutaties
Zorg
Terugontvangsten opleidingsfonds

23,2
23,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Realisatie b32 zorgtoeslag

353,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

344,2
403,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

466,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

466,0

– 9,1

Onderuitputting kwalitatief goede zorg
Binnen de operationele doelstelling «kwalitatief goede zorg» (OD3) van
artikel 43 is ruimte ontstaan door een aantal (incidentele) meevallers.
Allereerst zijn er minder subsidieaanvragen op het gebied van mentorschap en cliëntondersteuning (ca. 4 mln.). Daarnaast is er sprake van een
aangepaste planning van de onderzoeksagenda van ZonMw (ca 7,5 mln.).
Het ontwerpen van een geschikte regeling voor kleinschalig wonen heeft
meer tijd gekost door overleg met veldpartijen (ca. 15 mln.). Het restant
betreft lagere uitgaven bij verschillende kleinere projecten (ca. 3 mln.).
Ramingsbijstelling mantelzorgcompliment
Volgens de meest recente ramingen is het aantal te verstrekken mantelzorgcomplimenten lager dan geraamd (34 mln.). Met deze boeking is de
raming van de uitgaven aan het mantelzorgcompliment verlaagd.
Mee- en tegenvallers/Rijksbegroting/realisatie
De categorie realisatie b32 is een verzamelpost van diverse kleine meevallers op verschillende artikelen en operationele doelstellingen binnen het
uitgavenkader Rijksbegroting in enge zin.
Mee- en tegenvallers/Rijksbegroting/diversen
De diversenpost bevat meerdere kleine meevallers die zich voordoen op
verschillende artikelen, waaronder een vertraagde opstart van projecten
binnen het budget voor beroepen en opleidingen (ca. 9 mln.), uitstel van
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel medisch noodzakelijke zorg aan
illegalen tot 1 januari 2009 (ca. 12 mln.), vertraging bij ontwikkelings-

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

77

subsidies voor patiënten- en gehandicaptenorganisaties (ca 7,6 mln.) en
bij een aantal projecten op het terrein van de maatschappelijke opvang en
vrouwenopvang (ca 5,5 mln.), het naar beneden bijstellen van uitgavenramingen ten behoeve van de Wet buitengewoon pensioen verzetsdeelnemers en de Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers (ca 6 mln.), het
vrijvallen van het waakvlambudget ten behoeve van rampen en crises (ca
3,5 mln.) en het niet aannemen van de Wet tijdelijk huisverbod in 2008 (ca
2,6 mln.).
Zorg/realisatie opleidingsfonds
Deze boeking betreft een technische overboeking van het opleidingsfonds
tussen twee operationele doelstellingen (OD’s) binnen hetzelfde artikel 42
en is abusievelijk niet als technische mutatie gemerkt.
Invullen taakstellende onderuitputting
Deze boekingen betreffen de invulling van de taakstellende onderuitputting. Bij Voorjaarsnota 2006 en Voorjaarsnota 2007 is op de VWS
begroting een taakstelling ingeboekt, die is ingevuld uit de gedurende het
jaar opgetreden onderuitputting.
Kadercorrectie mantelzorg
Met deze mutatie is het totaalbedrag mantelzorg ondergebracht onder het
uitgavenkader Rijksbegroting in enge zin.
Kasschuif CIZ
Het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg) verwachtte dat het aantal
indicatieaanvragen zou stijgen. In 2008 is uitgegaan van een stijging van
850 000 naar 950 000 indicatieaanvragen met een bijbehorende kostenpost van circa 24 mln. euro. Dit is intertemporeel gedekt, uit de opbrengst
van lopende investeringen in automatisering en in het verbeteren van de
bedrijfsvoering.
Motie-Van Geel/thuiszorg
Naar aanleiding van de motie-Van Geel zijn er extra middelen beschikbaar
gesteld om thuiszorgmedewerkers voor de zorg te behouden.
Uitdelen eindejaarsmarge
De totale eindejaarsmarge voor VWS betrof 31 mln. Hiervan is een deel
direct toebedeeld aan de artikelen waarop zich de eindejaarsproblemen
voordeden. Deze boekingen zijn relatief klein en vallen onder de post
diversen. Deze mutatie betreft het restant van de eindejaarsmarge.
Beleidsmatige mutaties/rijksbegroting/diversen
Naast diverse kleine mutaties, bestaat de diversenpost uit eindejaarsmargeproblematiek (15 mln.) en uit een overheveling van 10 mln. (vanaf
2008) vanuit het Budgettair Kader Zorg (premie-uitgaven) naar de begroting voor kwaliteitsbeleid medisch specialisten.
Beleidsmatige mutaties/zorg/opleidingsfonds
De uitgaven voor de subsidies uit het opleidingsfonds, vooral de opleidingen tot medisch-specialist, zijn lager uitgevallen dan geraamd.
Technische mutaties/rijksbegroting/diversen
Naast enkele kleine mutaties, bestaat de diversenpost uit een incidentele
terugboeking van financiële middelen van de begroting naar het premiegefinancierde budgettair kader zorg. Omdat de invoering van de Wet
regeling medisch noodzakelijke zorg aan illegalen is vertraagd, is deze

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

78

zorg vooralsnog uit het ziekenhuisbudget onder het BKZ bekostigd. De
middelen hiervoor waren, vooruitlopend op de invoering van de wet, al
naar de begroting overgeboekt, en zijn teruggeboekt naar het BKZ (23
mln.).
Technische mutaties/zorg/diversen
Naast enkele kleine mutaties, bestaat de diversenpost zorg uit de loonbijstelling tranche 2008 (22 mln. in 2008) en de prijsbijstelling tranche
2008 (6 mln. in 2008).
Bijstelling BIKK AWBZ
De rijksbijdrage BIKK (bijdrage in de kosten van kortingen) compenseert
de premiederving bij onder andere de AWBZ, die ontstaan is door de
grondslagverkleining voor de premieheffing. Deze grondslagverkleining
trad op na de invoering van het nieuwe belastingstelsel in 2001. De
hoogte van de BIKK is afhankelijk van de mate waarin heffingskortingen
leiden tot reductie van de premieontvangsten bij het Algemene Fonds
Bijzondere Ziektekosten (AFBZ). Gedurende het jaar wordt op basis van de
cMEV, kMEV en MEV van het Centraal Planbureau de BIKK voor de AWBZ
bijgesteld.
Bijstelling zorgtoeslag
De zorgtoeslag dient als tegemoetkoming in de kosten van de nominale
zorgpremie. Gedurende het jaar wordt de raming voor de zorgtoeslag
bijgesteld op basis van de kMEV, cMEV en MEV van het Centraal Planbureau.
Technische mutaties/realisatie
Deze boeking betreft een technische overboeking van het budget voor
Zorgtoeslag, Rijksbijdrage 18- en de BIKK AWBZ tussen verschillende
operationele doelstellingen (OD’s) binnen hetzelfde artikel.
Technische mutaties/realisatie BIKK
Deze boeking betreft een technische overboeking van het budget voor de
BIKK AWBZ tussen twee operationele doelstellingen (OD’s) binnen
hetzelfde artikel 43.
Technische mutaties/realisatie Zorgtoeslag en Rijksbijdrage 18Deze boeking betreft een technische overboeking van het budget voor
Zorgtoeslag en Rijksbijdrage 18- tussen twee operationele doelstellingen
(OD’s) binnen hetzelfde artikel 42. De uiteindelijke realisatie van het
budget is gelijktijdig geboekt.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

79

Jeugd en Gezin
XVII JEUGD EN GEZIN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

5 836,8

– 1,2
– 1,2

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Motie-Van Geel/wachtlijsten jeugdzorg
Tekort kindgebonden budget
Vraagontwikkeling jeugdzorg
Diversen

40,0
80,0
49,0
16,1
185,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2008
Diversen

54,5
– 18,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

35,6
219,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

6 056,4
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

6 056,4

XVII JEUGD EN GEZIN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

21,5

18,9
18,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 8,0
– 8,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

2,2
13,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

34,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

34,6

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

80

Motie-Van Geel/wachtlijsten jeugdzorg
Als gevolg van de Motie-Van Geel c.s. is in 2008 40 mln. extra uitgetrokken
voor het terugbrengen van de wachtlijsten in de jeugdzorg.
Tekort kindgebonden budget
Op basis van gegevens van de Belastingdienst over reeds verstrekte voorschotten voor het kindgebonden budget werd in 2008 een tegenvaller
verwacht van 80 mln.
Vraagontwikkeling jeugdzorg
Om de toenemende vraagontwikkeling in de jeugdzorg op te kunnen
vangen, werden extra middelen beschikbaar gesteld voor het zorgaanbod.
Diversen (uitgaven beleidsmatig)
De post diversen bevat onder andere de inzet van 6 mln. voor eindejaarsmargeproblematiek en een intensivering van 10 mln. om de kwaliteit van
de gesloten jeugdzorg te verbeteren.
Diversen (ontvangsten; mee- en tegenvallers)
De diversenpost bij de ontvangsten mee- en tegenvallers bestaat uit een
aantal kleinere mutaties: onder andere een bijstelling van de verwachte
AKW ontvangsten van 5 mln. op basis van de nieuwste uitvoeringsinformatie. Ook is er een meevaller van 12 mln. bij de realisatiecijfers.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

81

Gemeentefonds
B GEMEENTEFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Wijziging betalingsverloop
Diversen

16 040,2

120,0
– 10,7
109,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Motie-Van Geel armoedebestrijding kinderen
Terugdraaien halvering behoedzaamheidsreserve
Diversen

40,0
– 98,7
– 8,6
– 67,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Armoedebestrijding
Nacalculatie accres 2007 korting 2008
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2007
Uitdeling accres tranche 2008
Wijkactieplannen
Diversen
Zorg
Diversen

50,0
– 39,8
– 185,7
128,7
40,0
135,6
35,6
164,4
206,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

16 246,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

16 246,6

Wijziging betalingsverloop
De algemene uitkering uit het gemeentefonds was in 2007 niet helemaal
uitgekeerd. De middelen zijn toegevoegd aan de algemene uitkering voor
2008.
Armoedebestrijding kinderen (motie-Van Geel)
Om de armoede bij kinderen tegen te gaan is er bij nota van wijziging op
de ontwerpbegroting van het gemeentefonds 80 mln. aan het gemeentefonds toegevoegd, waarvan 40 mln. in 2008. Hiermee is uitvoering
gegeven aan de motie-Van Geel c.s. (Kamerstukken II 2007/2008, 31 200,
nr. 16).
Terugdraaien halvering behoedzaamheidsreserve
In het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen van mei 2007 is afgesproken om met ingang van 2008 de behoedzaamheidsreserve te
halveren. Aangezien is gebleken dat aan de voorwaarde van budgetneutraliteit niet voldaan kan worden, is besloten van de halvering af te
zien. Met deze mutatie zijn de middelen afgeboekt die eerder vanwege de
halvering aan het Gemeentefonds waren toegevoegd.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

82

Armoedebestrijding
Bij de behandeling van de Voorjaarsnota heeft de Tweede Kamer via het
amendement-Tang/Spekman extra middelen voor armoedebestrijding
beschikbaar gesteld. Het budget is overgeheveld van de begroting van
SZW naar het Gemeentefonds. SZW heeft afspraken gemaakt met de
gemeenten over de besteding van de middelen.
Nacalculatie accres 2007, korting 2008
Uit de nacalculatie van het accres 2007 op basis van de realisatie van de
netto gecorrigeerde rijksuitgaven is gebleken dat het accres uitkomt op
571 mln. Ten tijde van de Voorjaarsnota 2007 werd op grond van de toen
beschikbare gegevens een accres geraamd van 819 mln. Het negatieve
verschil van 248 mln. is verrekend met de behoedzaamheidreserve 2007
van 208 mln. Het verschil van -39,8 mln. is bij Voorjaarsnota 2008 ingehouden op de algemene uitkering 2008.
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2007
Uit de nacalculatie van het accres 2007, op basis van de realisatie van de
netto gecorrigeerde rijksuitgaven, is gebleken dat het accres structureel
248 mln. te hoog was vastgesteld. In de Ontwerpbegroting 2008 van het
gemeentefonds was de tranche 2007 van het accres vastgesteld op 62,8
mln. structureel. Deze mutatie was gebaseerd op de stand Miljoenennota
2008. Bij Voorjaarsnota 2008 is de omvang van het gemeentefonds met
185,7 mln. structureel neerwaarts bijgesteld (62,8 mln. minus 248,5 mln.).
Uitdeling accres tranche 2008
Het betreft de reguliere bijstelling van het accres 2008. De bijstelling is op
basis van de ontwikkeling in de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven stand
Voorjaarsnota 2008.
Wijkactieplannen
Voor de medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken, zoals benoemd in het Actieplan Krachtwijken, zijn via de
decentralisatie-uitkering in het Gemeentefonds middelen beschikbaar
gekomen voor de betrokken gemeenten.
Diversen
Dit betreft onder andere de toevoeging van middelen voor de WABO (Wet
Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) aan het Gemeentefonds. De
WABO wordt uitgevoerd door gemeenten en regelt de omgevingsvergunning. Dit is één geïntegreerde vergunning voor o.a. wonen en
bouwen wat tot minder administratieve lasten voor burger en bedrijf moet
leiden.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

83

Provinciefonds
C PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Terugdraaien halvering behoedzaamheidsreserve
Diversen

1 210,4

– 8,2
– 0,4
– 8,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2007
Uitdeling accres tranche 2008
Diversen

– 15,4
11,2
7,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

3,2
– 5,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 205,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

1 205,1

Terugdraaien halvering behoedzaamheidsreserve
In het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen van mei 2007 is afgesproken om met ingang van 2008 de behoedzaamheidsreserve te
halveren. Aangezien is gebleken dat aan de voorwaarde van budgetneutraliteit niet voldaan kan worden, is besloten van de halvering af te
zien. Met deze mutatie zijn de middelen afgeboekt die eerder vanwege de
halvering aan het Provinciefonds waren toegevoegd.
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2007
Uit de nacalculatie van het accres 2007, op basis van de realisatie van de
netto gecorrigeerde rijksuitgaven, is gebleken dat het accres structureel 20
mln. te hoog was vastgesteld. In de Ontwerpbegroting 2008 van het
provinciefonds was de tranche 2007 van het accres op – 4,6 mln. structureel vastgesteld. Deze mutatie was gebaseerd op de stand Miljoenennota
2008. Bij Voorjaarsnota 2008 is de omvang van het provinciefonds met
15,4 mln. structureel neerwaarts bijgesteld (4,6 mln. minus 20 mln.).
Uitdeling accres tranche 2008
Het betreft de reguliere bijstelling van het accres 2008. De bijstelling is op
basis van de ontwikkeling in de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven stand
Voorjaarsnota 2008.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

84

Infrafonds
A INFRASTRUCTUURFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Beheer en onderhoud hoofdwegennet
Benutting hoofdwegennet
Dieselakkoorden
Kasschuif programma hoogfrequent spoor (PHS)
Lagere uitgaven hoofdwatersystemen
Regionale mobiliteitsfondsen
Vertraging spoorwegprojecten
Diversen

7 193,7

35,1
– 18,3
– 17,9
– 19,5
– 39,3
– 39,6
– 104,9
– 11,5
– 215,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
A2-projecten
Aanleg spoor/risicoreservering grote projecten
Actieplan spoor
Agentschapsbijdrage Rijkswaterstaat
Amendement samson
Beheer en onderhoud hoofdwegennet
Beschikking prorail
Betuweroute
Diverse kasschuiven
Hogesnelheidslijn (HSL)
HSL risicoreservering
Noordvleugel
Normenkader veilig werken aan spoor en btw gebruiksvergoeding
Onderhoud vaarwegenbudget
Programma hoogfrequent spoor (PHS)
Project Leiderdorp
Projecten Haringvliet en Stuwen Lek
Regionale mobiliteitsfondsen
Toedeling voordelig saldo 2007
Tweede Maasvlakte
Vertragingen binnenvaartprojecten
Zuidas
Zwartsluis en toekomstvisie Waal
Diversen

306,2
– 90,7
25,0
200,0
15,0
121,0
– 270,0
– 70,0
– 915,5
– 100,0
30,0
– 24,2
41,5
155,8
30,0
24,2
36,2
– 20,0
815,7
16,0
– 27,0
– 147,3
– 23,1
15,4
144,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Anders betalen voor mobiliteit
DBFM-reeks 2de Coentunnel
Diverse kasschuiven
Mobiliteitsprojecten
Prijsbijstelling tranche 2008
Project verbeteren doorstroming a10
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 69,7
– 199,8
– 100,0
80,0
95,5
– 31,7
176,6
1,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 47,7
– 119,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7 074,2
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

7 074,2

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

85

A INFRASTRUCTUURFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Afkoop erfpacht 2de Maasvlakte
Bijdrage derden HSL en Betuweroute
Diversen

7 191,1

19,2
23,6
– 3,8
39,0

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bereikbaarheid/voorfinanciering 12 mrd pakket
Diverse kasschuiven
Ontvangsten railwegen
Schuldsanering/concessieprijs/leenfacaliteit
Toedeling voordelig saldo 2007
Diversen

200,0
– 70,7
– 45,6
30,0
32,2
– 5,2
140,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Anders betalen voor mobiliteit
DBFM-reeks 2e Coentunnel
Diverse kasschuiven
Mobiliteitsprojecten
Prijsbijstelling tranche 2008
Project verbeteren doorstroming A10
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 69,7
– 199,8
– 100,0
80,0
95,5
– 31,7
176,6
1,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 47,7
132,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7 323,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

7 323,0

Beheer en onderhoud hoofdwegennet
Het gaat hier om onderhoud dat versneld is uitgevoerd. Hierdoor is er
minder budget nodig in latere jaren.
Benutting hoofdwegennet
Het project «benutting A1/A6/A9» is vertraagd. Het budget komt in latere
jaren tot besteding.
Dieselakkoorden
In 2008 is het zogenoemde dieselakkoord gesloten tussen Verkeer en
Waterstaat en de transportsector. De sector wordt via het akkoord gecompenseerd voor onder andere een schoner wagenpark. In het kader hiervan
zijn middelen gereserveerd voor logistieke innovatie. Aan de hand van de
concrete uitwerking van maatregelen zullen de middelen niet tot betaling
komen in 2008, maar in 2009.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

86

Kasschuif Programma Hoogfrequent Spoor (PHS)
Het Programma Hoogfrequent Spoor bevindt zich momenteel in planstudiefase waardoor het budget van 30 mln. niet volledig uitgeput is in
2008.
Lagere uitgaven hoofdwatersystemen
Er zijn lagere uitgaven gedaan in 2008 voor het project Zwakke Schakels
(10 mln.), het Hoogheemraadschap Delfland (8 mln.) en het Nationaal
Bestuursakkoord Water (10 mln.). Door de overdracht van de uitvoering
van de projecten aan de waterschappen is vertraging opgetreden. De
middelen zullen tot besteding komen in latere jaren.
Regionale mobiliteitsfondsen
De regionale mobiliteitsfondsen zijn niet volledig uitgeput in 2008. Ook
het amendement-Cramer (TK 2008/2009, 31 474, nr. 10), voor generieke
kwaliteit in het openbaar vervoer, leidt in 2009 en latere jaren tot betalingen. Mobiliteitsfondsen worden ingezet voor het realiseren van regionale openbaar vervoer projecten. Deze fondsen worden gevoed uit financiële impulsen vanuit het Infrastructuurfonds. Een deel van de projecten
uit deze fondsen wordt medegefinancierd door regionale overheden.
Vertraging spoorwegprojecten
Een aantal spoorprojecten is niet concreet uitgewerkt in 2008. De uitgaven
voor deze projecten zijn niet tot besteding gekomen. Dit geldt onder
andere voor de projecten «Actieplan groei spoor» (24 mln.), «Stille
treinen» (5 mln.), «Internet in de trein» (15 mln.), «Extra toegankelijkheid»
(8 mln.).
A2-projecten
Een aantal grote infrastructuur-projecten is in realisatie en vereist in 2008
meer budget dan geraamd. Het gaat hier vooral om versnelling van de
realisatie van A2-projecten: Holendrecht–Oudenrijn (150 mln.), rondweg
’s-Hertogenbosch (15 mln.) en Tangent Eindhoven (100 mln.).
Aanleg spoor/Risicoreservering grote projecten
Deze lagere uitgaven worden voornamelijk veroorzaakt doordat er op de
risicoreservering voor grote projecten in 2008 geen verder beroep wordt
gedaan (70 mln.). Daarnaast zijn de projecten Spoorse Doorsnijdingen en
Nationale Sleutelprojecten Utrecht voor een deel vertraagd. Deze
middelen schuiven door naar 2009.
Actieplan spoor
Het «Actieplan 5% groei op het spoor» betreft een aantal concrete maatregelen dat ertoe moet leiden dat in deze kabinetsperiode de groei op het
spoor met 5 procent per jaar toeneemt. Hiervoor is een budget van 25
mln. gereserveerd in 2008.
Agentschapsbijdrage Rijkswaterstaat
Er wordt een uitgave van 200 mln. ten behoeve van het basispakket
Beheer en Onderhoud Hoofdwegennet in 2008 voldaan. Deze uitgaven
waren voorzien in 2009. Hierdoor ontstaat in 2009 budgettaire ruimte voor
de financiering van de werktijdverkorting.
Amendement Samsom
Het amendement-Samsom (TK 2007/2008, 31 200 A, nr. 38) uit december
2007 voorziet in het aanbieden van internet in de trein. Deze middelen zijn
niet geheel tot besteding gekomen in 2008.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

87

Beheer en onderhoud hoofdwegennet
Het budget van het hoofdwegennet wordt overschreden met circa 120
mln. bij het onderhoud van de hoofdrijbanen. De prijsontwikkeling is in de
wegensector sterker geweest dan voorzien. Dit heeft een extra druk op de
budgetten gelegd.
Beschikking ProRail
De beschikking van ProRail is lager vastgesteld in 2008 doordat ProRail
niet alle geplande werkzaamheden heeft kunnen uitvoeren in 2008.
ProRail had bovendien een forse overloop van werkzaamheden uit 2007
die nog in 2008 tot uitvoering moesten gekomen.
Betuweroute
Dit betreft de vertragingen in de oplevering van projecten bij de Betuweroute. Het gaat hier voornamelijk om het A15-tracé en de ombouw van de
Havenspoorlijn. Het budget en de werkzaamheden worden verschoven
naar 2009.
Diverse kasschuiven
Het betreft het saldo van diverse kasschuiven die samenhangen met de
programmering van infrastructuur en toedeling van het voordelig saldo
2007 ad 783 mln. aan latere jaren.
Hogesnelheidslijn (HSL)
De Kamer is geïnformeerd door middel van voortgangsrapportages dat de
realisatie van de HSL is vertraagd. De realisatie wordt naar verwachting in
2009 voltooid. Dit heeft als gevolg dat circa 100 mln. aan middelen wordt
verschoven naar 2009.
HSL Risicoreservering
De risicoreservering HSL wordt conform de voortgangsrapportage opgehoogd. Er wordt een schadevergoeding uitbetaald in verband met vertraging van de aanvangsdatum van 1 april 2007 naar 1 oktober 2008.
Noordvleugel
Er worden FES-middelen in het Infrastructuurfonds uit latere jaren naar
2008 geschoven voor de A6/A9. De middelen, die in eerste instantie gereserveerd stonden binnen het Infrastructuurfonds in 2008 voor de A6/A9,
worden doorgeschoven naar latere jaren. Hiermee sluit de raming binnen
het Infrastructuurfonds voor de A6/9 aan op de reserveringen binnen het
FES.
Normenkader veilig werken aan spoor en BTW gebruiksvergoeding
De implementatie van het Normenkader Veilig werken aan spoor leidt tot
extra kosten voor het Rijk, omdat niet alle kosten kunnen worden doorberekend aan de vervoerders. Daarnaast betaalt het Rijk de BTW over de
kosten die via de gebruiksvergoeding worden doorberekend aan de
vervoerders.
Onderhoud vaarwegenbudget
Voor de uitvoering van beheer en onderhoud is een verhoging van het
budget noodzakelijk in 2008. Hiervan is een deel bestemd voor het
versneld inlopen van achterstalling onderhoud. Het restant is voornamelijk bestemd voor regulier onderhoud dat in latere jaren stond gepland.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

88

Programma Hoogfrequent Spoor (PHS)
Het Programma Hoogfrequent Spoor moet leiden tot een hogere
frequentie van treinen op de drukste trajecten in de Randstad. In de voorbereidende fase zijn 30 mln. aan uitgaven geraamd voor 2008. Dit budget
is niet geheel tot besteding gekomen in 2008 en schuift door naar latere
jaren.
Project Leiderdorp
Het A4-project Leiderdorp wordt gefinancierd uit het FES. Er wordt circa
24 mln. aan uitgaven opgeboekt op het Infrastructuurfonds. Deze
middelen worden met een technische mutatie doorgeschoven naar latere
jaren. Hiermee sluit het kasritme van middelen op de FES-begroting aan
op de projectraming van ABvM zoals opgenomen in de ontwerpbegroting
van het Infrastructuurfonds 2009.
Projecten Haringvliet en stuwen Lek
Voor het versneld inhalen van achterstallig onderhoud worden er 60 mln.
aan middelen uit latere jaren naar 2008 gehaald. Daar tegenover staan
lagere uitgaven als gevolg van vertragingen. Het project Stuwen Lek heeft
aanbestedingsproblemen. Het project Haringvliet is vertraagd omdat de
voorbereidingen van de aannemer nog niet voltooid zijn.
Toedeling voordelig saldo 2007
De resterende middelen van 2007 uit het Infrastructuurfonds worden
toegedeeld aan verschillende begrotingsartikelen in 2008. De middelen
worden vervolgens doorgeschoven naar latere jaren door middel van
diverse kasschuiven.
Tweede Maasvlakte
Het betreft een aanvullende betaling voor de aanleg van openbare infrastructuur op de Tweede Maasvlakte.
Vertragingen binnenvaartprojecten
Het budget wordt niet uitgeput in 2008. Hiervoor zijn een aantal oorzaken
aan te wijzen. Het project Zuid Willemsvaart is vertraagd doordat het
onroerend goed nog niet is aangekocht en de grondaankopen uitblijven.
Het project Walradar Kanaal ondervindt vertraging omdat er nog geen
bestuurlijke overeenkomst is getekend. Ten slotte wordt het bestemmingsplan voor het Wilhelminakanaal gewijzigd waardoor ook dit project
vertraagt.
Zuidas
De oprichting van de Zuidas onderneming is vertraagd, ten opzichte van
de verwachtingen in het voorjaar. Hierdoor blijft in 2008 circa 147 mln.
onbesteed.
Zwartsluis en Toekomstvisie Waal
De toevoeging van middelen met het amendement-Cramer en Van Hijum
(TK 2008/2009, 31 474, nr. 11) voor de keersluis bij Zwartsluis komt niet in
2008 tot besteding. Verder is binnen het project Toekomstvisie Waal de
aanleg van de overnachtinghaven Lobith vertraagd. De oorzaken van deze
vertraging zijn de aanvullende eisen voor natuurmaatregelen.
Anders Betalen voor Mobiliteit
Door vertraging bij het afsluiten van convenanten met de regio’s schuift
circa 70 mln. aan FES-middelen door naar 2009 en latere jaren. Hiermee

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

89

sluit het kasritme van middelen op de FES-begroting aan op de projectraming van ABvM zoals opgenomen in de ontwerpbegroting van het
Infrastructuurfonds 2009.
DBFM-reeks 2de Coentunnel
De conversie van de 2de Coentunnel naar een DBFM-constructie heeft een
wijziging van het kasritme tot gevolg.
Diverse kasschuiven
Met name om de FES-bijdrage, voor infraprojecten in het kader van
bereikbaarheid, in overeenstemming te brengen met de financieringsbehoefte binnen het Infrastructuurfonds wordt een kasschuif vanuit 2008,
2009 en 2010 naar 2011 aangebracht.
Mobiliteitsprojecten
Vanaf 2009 starten mobiliteitsprojecten in zes stedelijke gebieden om,
vooruitlopend op de invoering van de kilometerprijs, de bereikbaarheid te
verbeteren en ervaring op te doen met de satelliettechniek en de gedragingen van weggebruikers. Om deze projecten te financieren wordt een
rijksbijdrage van 100 mln. beschikbaar gesteld, waarvan 80 mln. in 2008.
Project verbeteren doorstroming A10
Het overschot komt voornamelijk door vertraging van het deelproject
«Verbeteren doorstroming ring A10» binnen het programma Filevermindering. Tegenover de lagere uitgaven staat een lagere bijdrage uit
het FES.
Afkoop erfpacht 2de Maasvlakte
Er zijn meer middelen van Domeinen ontvangen met betrekking tot de
afkoop erfpacht van de 2de Maasvlakte.
Bijdrage derden HSL en Betuweroute
De hogere ontvangsten worden voornamelijk veroorzaakt doordat de
bijdrage uit 2007 van de Europese Unie aan de Betuweroute pas in 2008
wordt ontvangen.
Bereikbaarheid/voorfinanciering 12 mrd. pakket
Het kabinet heeft besloten om in 2008 200 mln. toe te voegen aan het
«Bereikbaarheid/voorfinanciering 12 mld. pakket» op het Infrastructuurfonds vanuit het FES.
Ontvangsten Railwegen
In verband met de naar 2009 opgeschoven aanvangsdatum zal de High
Speed Alliance (HSA) nog geen ontvangsten genereren in 2008.
Schuldsanering, concessieprijs, leenfaciliteit
Om de ambities voor het Programma Hoogfrequent Spoor te kunnen
realiseren is voor een bedrag van 2 mld. aanvullende dekking gevonden
waarvan 30 mln. is geraamd voor het jaar 2008. De dekkingsbronnen in
voorkeursvolgorde zijn: rentevrijval, schuldreductie ProRail, benutten
leenfaciliteit ProRail, concessieprijs en gebruiksvergoeding.
Toedeling Voordelig Saldo 2007
De resterende middelen van 2007 uit het Infrastructuurfonds zijn te
herleiden naar afzonderlijke artikelen binnen het Infrastructuurfonds
(zowel aan de uitgaven- als de ontvangstenkant). Doormiddel van deze
mutatie worden de middelen weer toegedeeld aan artikelen in 2008.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

90

Fonds Economische Structuurversterking
D FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Bereikbaarheid/voorfinanciering 12 mrd pakket
Beroepsonderwijs in bedrijf
Budget investeringen in ruimtelijke kwaliteit (BIRK) saneringsregeling
Duurzaamheid reservering
Duurzaamheid unieke kansenregeling
Enveloppe luchtkwaliteit
Integrale gebiedsopgaven
Kaderrichtlijn water
Milieu, energie en procesinnovatie (MEP)
Project verbeteren doorstroming A10
Reservering noordvleugelmiddelen
Sleutelprojecten
Diversen

2 710,0

200,0
– 49,4
– 48,2
– 33,2
– 32,7
– 39,8
– 75,3
– 31,9
35,9
– 31,7
– 133,0
41,1
– 128,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 327,1
– 327,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 383,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

2 383,0

D FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Aardgasbaten
Rentebaten

2 710,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

262,7
– 589,7
– 327,0
– 327,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 383,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

2 383,0

Bereikbaarheid/voorfinanciering 12 mrd. pakket
Het kabinet heeft besloten om in het jaar 2008 200 mln. toe te voegen aan
het «Bereikbaarheid/voorfinanciering 12 mld. pakket» (impuls 1998) op het
Infrastructuurfonds vanuit het FES.
Beroepsonderwijs in Bedrijf
Deze reserveringen binnen het FES worden verdeeld over de begrotingen
van OCW en EZ. Dit zijn bijdragen in het kader van kennis en innovatie en
zijn voor de projecten: Leerwerktrajecten voor jongeren op maat, Beroeps-

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

91

onderwijs in bedrijf (Leren en Werken), Erkennen Verworven Competenties (EVC) trajecten en procedures, Docentstages in het bedrijfsleven,
Leermateriaal en examenmateriaal van OCW en Fonds «versterking
beroepsonderwijs-bedrijfsleven» van EZ.
Budget investeringen in ruimtelijke kwaliteit (BIRK) saneringsregeling
Dit FES-project bestaat uit tal van kleinere projecten op de begroting van
VROM. Die projecten zijn vertraagd. De gesubsidieerde partijen zijn
primair verantwoordelijk voor de sturing en de realisatie van de projecten.
Er is gebleken dat het niet mogelijk was om een goede inschatting te
maken van het uitgavenpatroon. De projecten worden op voortgang
bewaakt met voortgangsrapportages van de subsidieontvangers aan de
uitvoeringsorganisatie SenterNovem. Het budget blijft beschikbaar voor
latere jaren.
Duurzaamheid Reservering
Vanuit de Borssele enveloppe zijn minder middelen overgeboekt naar de
EZ-begroting voor onder andere de Unieke Kansen Regeling (UKR). Deze
middelen blijven gereserveerd voor latere jaren.
Duurzaamheid Unieke Kansenregeling
De middelen voor een groot aantal projecten die onder de Unieke Kansen
Regeling (UKR) valt, zoals de vierde tender en het project voor CO2-afvangtechnologie, worden verantwoord op de begroting van EZ. De uitvoerende
partijen hebben echter een achterstand opgelopen in de oorspronkelijke
planning. Het overschot aan FES-middelen in 2008 blijft beschikbaar voor
latere jaren.
Enveloppe luchtkwaliteit
Om te voldoen aan de herziene Europese richtlijn luchtkwaliteit is een
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) opgesteld. In
dit NSL zijn maatregelen opgenomen die door alle overheden worden
uitgevoerd om te voldoen aan de mileunormen (fijnstof en stikstofdioxide)
in 2010 en 2015. De subsidieregeling NSL is later dan verwacht gereed
gekomen, waardoor de toekenning van FES-middelen niet meer mogelijk
was in 2008. Dit zal in 2009 plaatsvinden.
Integrale gebiedsopgaven
Deze middelen blijven gereserveerd in het FES voor latere jaren, omdat de
kosten-batenanalyses van de concrete projectvoorstellen niet voltooid
zijn. De uitkomst van deze analyses weegt mee in de toekenning van
FES-middelen aan de departementale begrotingen.
Kaderrichtlijn Water
Middelen ten behoeve van de innovatieregeling Kaderrichtlijn Water
zullen in 2009 tot besteding komen in plaats van in 2008.
Milieu, energie en procesinnovatie (MEP)
De Rijksbijdrage aan de MEP is in 2007 lager uitgevallen dan geraamd.
Daarom schuift deFES-bijdrage ter grootte van 35,9 mln. door naar 2008.
Project verbeteren doorstroming A10
De laatste inzichten leiden tot een raming van circa 32 mln. aan onderuitputting in het jaar 2008. Deze vertraging wordt voornamelijk veroorzaakt door het bestuurlijke afstemmingsproces met de regio over de te

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

92

nemen maatregelen. Daarnaast schuiven er ook een groot aantal betalingen voor (kleinere) projecten, zoals de aanpassing van bewegwijzering,
door naar het jaar 2009.
Reservering Noordvleugelmiddelen
Deze reservering binnen het FES is voornamelijk bestemd voor de infrastructuur in het project Zuidas. Door vertragingen in de realisatie van dit
project worden deze middelen in 2008 niet overgeboekt naar het
Infrastructuurfonds. De middelen blijven gereserveerd voor latere jaren.
Sleutelprojecten
Het gaat om FES-projecten op de begroting van VROM die bijdragen aan
de ontwikkeling van stedelijke gebieden van nationaal belang. Het bedrag
zal in plaats van in 2008 naar verwachting in 2009 tot betaling komen.
Hiervan is circa 131,7 mln. gereserveerd voor de Zuidas, waarvan de realisatie vertraagd is. De andere NSP-projecten hebben vertragingen opgelopen doordat onderhandelingen tussen de gemeenten, Rijk en NS langer
duren dan voorzien.
Diversen
De post diversen bestaat uit projecten die weliswaar zijn toegevoegd aan
departementale begrotingen, maar nog niet tot besteding zijn gekomen
(kasschuiven). De kasschuiven treden onder andere op bij de projecten A4
Leiderdorp van VenW, dat is vertraagd doordat het tracebesluit opnieuw
moet worden opgesteld en het project VMBO/Funderend onderwijs van
OCW, waar gemeenten meer tijd wordt gegeven om op zorgvuldige wijze
hun aanvragen op te stellen. Alle niet bestede middelen worden doorgeschoven naar 2009 of latere jaren.
Daarnaast wordt er circa 24 mln. aan FES-middelen op het Infrastructuurfonds, voor het project Infrastructuur Noordvleugel, uit latere jaren naar
2008 geschoven.
Aardgasbaten
De mutatie betreft een aanpassing van de voeding van het FES die nodig
is vanwege het nieuwe kasritme van de FES-uitgaven. De omvang en het
kasritme van de uitgavenraming binnen het FES zijn leidend voor de
voeding van het fonds, conform de nieuwe voedingssystematiek. De
voeding is niet afhankelijk van de totale aardgasopbrengsten van het Rijk.
Rentebaten
Vanaf 2008 is conform de afspraken in het Coalitieakkoord sprake van een
vaste FES-voeding waarbij de voeding uit gasbaten bij begrotingswet
wordt vastgesteld. Het in de begrotingsstaat (artikel 21) opgenomen
bedrag komt overeen met de totale uitgaven in de begroting 2009. Door
deze manier van vaststellen van de gasbatenvoeding van het fonds is de
FES-voeding uit incidentele baten niet meer relevant en is deze derhalve
komen te vervallen.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

93

AOW-spaarfonds
E AOW-SPAARFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

4 488,2

2,1
2,1
2,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4 490,3
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

4 490,3

Diergezondheidsfonds
F DIERGEZONDHEIDSFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Aansluiting slotwet 2008
Blauwtong
Overheveling eindsaldo 2007

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

25,2

– 14,5
19,2
10,8
15,5
15,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

40,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

40,7

F DIERGEZONDH EIDSFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Blauwtong
Diversen

9,2

19,2
4,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

23,5
23,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

32,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

32,7

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

94

Blauwtong
In 2008 zijn vaccins aangekocht voor blauwtong. De hiermee gemoeide
uitgaven en ontvangsten ten behoeve van de vaccinatie, de uitvoering en
monitoring leidt tot een verhoging van het uitgaven en ontvangstenbudget.
Overheveling eindsaldo 2007
In 2007 zijn niet alle restantuitgaven gedaan uit hoofde van eerdere dierziektecrises, zoals Aviaira Influenza en Blauwtong. Hierdoor is in 2007 op
de begroting van het Diergezondheidsfonds een positief eindsaldo
ontstaan. Dit bedrag wordt in 2008 aan de DGF-begroting toegevoegd.
BTW-compensatiefonds
G BTW-COMPENSATIEFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Realisatie

2 236,8

111,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

111,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 348,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

2 348,4

Op basis van de realisatiecijfers van de Belastingdienst is het uitgavenbedrag van het BTW-compensatiefonds hoger ten opzichte ban het
bedrag dat in de begroting 2008 werd geraamd. Dit komt doordat
gemeenten, provincies en wgr-plusregio’s circa 112 mln. meer hebben
gedeclareerd dan oorspronkelijk werd verwacht. Deze extra uitgavan zijn
overigens het rsultaat van een evengrote extra ontvangst, aangezien de
ontvangsten en uitgaven binnen het BTW-compensatiefonds aan elkaar
gelijk zijn.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

95

Acress GF/PF
ACCRES GEMEENTEFONDS/PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres 2008
Incidentele vrijval nacalculatie 2007
Structurele reeks 2007 nacalculatie vrijval
Diversen

0,0

139,6
– 41,6
– 201,1
– 7,7
– 110,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Overboeking aanvulling tranche 2008
Verwerking nacalculatie
Diversen

– 128,4
225,4
13,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

110,8
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008

0,0

Accres gemeente- en provinciefonds
Om provincies en gemeenten te compenseren voor de wijzigingen in hun
uitgaven ten gevolge van prijsstijgingen en maatschappelijke en politieke
ontwikkelingen ontvangen zij een accres. Het accres wordt afgeleid van de
ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven («gelijk de trap op
en af»). Als gevolg van wijzigingen in de netto gecorrigeerde rijksuitgaven
en de nacalculatie 2008 is het accres van het gemeente- en provinciefonds
voor 2008 bijgesteld.
Accres: uitdelen tranche 2008
Het accres over 2008 is structureel overgeheveld naar het gemeente- en
provinciefonds

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

96

Waddenfonds
H WADDENFONDS: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Subsidies

33,9

– 36,8
– 36,8

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

7,3
7,3
– 29,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4,5
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

4,5

H WADDENFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

33,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

33,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

33,9

Subsidies
Per 1 mei 2008 is aan 19 projecten subsidie toegekend voor in totaal circa
40 mln. (o.a voor het vergroten/versterken van natuur- en landschapswaarden van het Wad en voor het verduurzamen van de economische
ontwikkeling en energiehuishouding). Op deze projecten is voor in totaal
circa 3 mln. aan voorschot verzoeken gehonoreerd. Vanwege het feit dat
een aantal projecten nog niet in de uitvoeringsfase zijn, is op die projecten
geen voorschot verzoek gedaan. Dit verklaart de lager dan geraamde
uitgaven.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

97

Prijsbijstelling/indexering WSF
PRIJSBIJSTELLING/INDEXERING WSF: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling
Sociale zekerheid
Diversen
Zorg
Diversen

465,1

28,3
– 1,2
0,5
27,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Uitdeling tranche 2008
Diversen
Sociale zekerheid
Uitdeling tranche 2008
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Uitdeling tranche 2008
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 400,3
– 0,5
– 37,6
0,5
– 6,0
– 46,4
– 2,4
– 492,7
– 465,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008

0,0

Prijsbijstelling
Op de aanvullende post Prijsbijstelling worden de middelen gereserveerd
die worden gebruikt om de prijsgevoelige uitgaven op de diverse begrotingen te compenseren voor de prijsontwikkeling. Deze compensatie
wordt jaarlijks uit deze aanvullende post overgeboekt naar de departementale begrotingen. Binnen het kader RBG-eng hebben de ministeries
van Defensie en OCW en het Infrastructuurfonds hun tranche over het jaar
2008 ontvangen. De ministeries van BZK en Justitie hebben een deel van
die tranche gekregen. De prijsbijstelling over de kaders SZA, BKZ en voor
de posten die niet relevant zijn voor enig kader zijn in hun geheel uitgekeerd.
Indexering WSF
Op de aanvullende post Indexering WSF wordt de prijsbijstelling over de
uitgaven voor de studiefinanciering gereserveerd. Het betreft uitgaven die
voor een deel relevant en voor een deel niet relevant zijn voor het uitgavenkader. Gedurende het begrotingsjaar wordt de indexering van de uitgaven
voor de studiefinanciering aangepast aan de macro-economische ontwikkelingen.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

98

Arbeidsvoorwaarden
ARBEIDSVOORWAARDEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling
Sociale zekerheid
Diversen
Zorg
Diversen

1 955,2

– 191,3
– 12,5
0,6
– 203,2

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Leerkracht van Nederland

– 34,5
– 34,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2008
Nominale ontwikkeling
Diversen
Sociale zekerheid
Loonbijstelling tranche 2008
Nominale ontwikkeling
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 1 560,9
45,5
– 6,4
– 125,5
– 45,5
– 22,7
– 2,0
– 1 717,5
– 1 955,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

0,0

Nominale ontwikkeling
Als gevolg van nieuwe inzichten in de ontwikkeling van de lonen en de
sociale werkgeverslasten is de uitgavenraming voor de loonbijstelling
bijgesteld.
Leerkracht van Nederland
In het kader van Actieplan Leerkracht van Nederland waar het kabinet in
het voorjaar 2008 over heeft besloten, is 34,5 mln. vanuit de incidentele
loonontwikkeling ingezet voor de financiering van Actieplan Leerkracht
van Nederland.
Loonbijstelling tranche 2008
Op basis van stand Centraal Economisch Plan 2008 is de loonbijstelling
tranche 2008 overgeboekt naar de departementale begrotingen. Alle loongerelateerde uitgaven zijn hiermee op het loonniveau 2008 gebracht.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

99

Algemeen
ALGEMEEN: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Diversen
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Behoedzaamheidsreserve gf/pf
Bos-gelden missie Afghanistan
Diverse vrijval
Flankerend beleid Vernieuwing Rijksdienst
Investeringsimpuls e-overheid
Knelpuntenreserve prijsbijstelling
Pijler 2: uitdeling enveloppen coalitieakkoord
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Reservering wet betaalbaarheidsheffing
Schuldsanering Antillen
Diversen
Sociale zekerheid
Taakstelling fusie UWV/CWI
Diversen

1 108,9

4,0
4,0
– 52,6
– 50,0
– 81,2
– 80,6
– 18,0
– 45,0
– 33,0
113,0
– 350,0
– 275,0
– 27,4
– 170,0
– 17,9
– 1 087,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
BTW compensatie HSL en Betuweroute
Diversen

– 34,1
3,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 25,2
– 1 108,9

0,6
5,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

0,0

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

100

ALGEMEEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dividendderving
Diversen

– 48,2

52,2
– 4,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

48,2
48,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

0,0

Behoedzaamheidsreserve gemeente-/provinciefonds
Jaarlijks wordt ten behoeve van de behoedzaamheidsreserve een bedrag
ingehouden op het gemeentefonds en op het provinciefonds. Deze
reserve wordt tijdelijk geparkeerd op de aanvullende post Algemeen. Op
grond van de nacalculatie wordt de behoedzaamheidsreserve over het
jaar 2007 niet uitgekeerd aan gemeenten en provincies. Voorts zijn de
middelen uit hoofde van de afspraak in het Bestuurlijk overleg financiële
verhoudingen van mei 2007 om met ingang van 2008 de behoedzaamheidsreserve te halveren, tegengeboekt. Er is gebleken dat aan de voorwaarde van budgetneutraliteit niet voldaan is, daarom is de halvering niet
doorgegaan.
Bos-gelden missie Afghanistan
Op de aanvullende post Algemeen waren middelen gereserveerd ten
behoeve van de missie in Afghanistan (zgn. «Bos-gelden»). In het licht van
de verlenging van deze missie zijn deze middelen voor 2010 en 2011
toegevoegd aan de Defensie-begroting (TK 2007–2008, 27 925, nr. 279).
Flankerend beleid vernieuwing Rijksdienst
Voor de vernieuwing van de Rijksdienst zijn in het Coalitieakkoord voor de
periode t/m 2011 middelen gereserveerd. Deze middelen zijn bedoeld voor
de benodigde investeringen (bijvoorbeeld in ICT) en voor sociaal flankerend beleid. Het budget voor 2008 is niet volledig aangewend. Ca. 22 mln.
is ingezet voor investeringen, ca. 24 mln. voor sociaal flankerend beleid.
Het budget is overgeveld naar de desbetreffende departementale begrotingen. Het resterend budget (ca 56 mln.) wordt doorgeschoven naar
latere jaren.
Knelpuntenreserve prijsbijstelling
Op de aanvullende post was een knelpuntenreserve opgenomen voor
problematiek die ontstaat door het niet (volledig) uitkeren van de prijsbijstelling tranche 2008. Bij Voorjaarsnota zijn deze middelen overgeheveld naar verschillende begrotingen.
Uitdeling enveloppen Coalitieakkoord
De intensiveringsenveloppen uit het Coalitieakkoord zijn in eerste
instantie geplaatst op de aanvullende post Algemeen. Overeenkomstig de

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

101

afspraken in het Coalitieakkoord wordende enveloppen «tranchegewijs»
aan de departementale begrotingen toegevoegd.
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Bij Voorjaarsnota wordt de eindejaarsmarge uitgekeerd naar de departementale begrotingen. Als tegenhanger hiervan wordt de ramingstechnische veronderstelling «in=uit» op de aanvullende post verwerkt.
Hierbij wordt er vanuit gegaan dat de onderuitputting die zich in 2007
heeft voorgedaan ook in 2008 zal optreden.
Reservering Wet Betaalbaarheidsheffing
Het Kabinet heeft het voorstel voor de Interimwet Betaalbaarheidsheffing
ingetrokken. Daarmee kunnen de op de WWI-begroting oorspronkelijk
geraamde ontvangsten uit hoofde van deze wet niet worden gerealiseerd.
Hiervoor was reeds een reservering getroffen op de aanvullende post.
Schuldsanering Antillen
Op basis van nieuw beschikbare gegevens is een nadere duiding gemaakt
van de kosten van de schuldsanering van de Nederlandse Antillen. De
raming van de reservering op de aanvullende post is dienovereenkomstig
aangepast (ad 72 mln.). Daarnaast is de Algemene Maatregel van Rijksbestuur (AMvRB) Financieel Toezicht vastgesteld. Daarom is Nederland
haar toezegging nagekomen door 203 mln. ten behoeve van de sanering
van de betalingsachterstanden te storten op een bestemmingsrekening bij
de Bank Nederlandse Antillen. Dit is conform de afspraken zoals vastgelegd in de akkoorden in het kader van de bestuurlijke vernieuwingen.
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Bij Voorjaarsnota is de eindejaarsmarge uitgekeerd naar de departementale begrotingen. Als tegenhanger hiervan is de ramingstechnische veronderstelling in=uit op de aanvullende post verwerkt. Hierbij wordt er vanuit
gegaan dat de onderuitputting die zich in 2007 heeft voorgedaan, ook in
2008 zal optreden. Bij Najaarsnota wordt een deel van in=uit-taakstelling
ingevuld.
BTW-compensatie HSL en Betuweroute
Er is afgesproken om de BTW-uitgaven die samen gaan met de aanleg
van de HSL en de Betuweroute te compenseren. Hiervoor is een reservering opgenomen op de aanvullende post. Deze middelen zijn overgeboekt
aan de V&W-begroting.
Dividendderving
Op de aanvullende post was een reservering opgenomen voor dividendderving als gevolg van de verkoop van staatsdeelnemingen. Deze reservering is tegengeboekt.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

102

Consolidatie
CONSOLIDATIE: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

– 9 042,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

– 8 104,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008 (incl. IS)

– 8 104,6

937,6

De post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting voor dubbeltellingen die ontstaan door het «bruto-boeken» van
bijdragen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat
bijdraagt, als het departement dat ontvangt de uitgaven op zijn begroting
opneemt. Het ontvangende departement raamt daarnaast de te ontvangen
bijdragen ook aan de ontvangstenkant van de begroting. Hierdoor wordt
het rekenkundig niveau van de totale rijksuitgaven en de rijksontvangsten
hoger dan het feitelijk niveau. Door de post Consolidatie wordt hiervoor
gecorrigeerd. De hoogte van de post wordt in belangrijke mate bepaald
door de bijdragen via de begrotingen van Verkeer en Waterstaat en het
FES aan het Infrastructuurfonds.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

103

HGIS
HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN
2008
Stand Miljoenennota 2008
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
BNP-aanpassing
Diversen

5 847,7

129,1
0,2
129,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Aanpassing ritme HGIS
Alexanderkazerne
Apparaatsuitgaven
Armoedebestrijding
Asielzoekers
Clean Development Mechanism
Crisisbeheersingsoperaties
Eindejaarsmarge HGIS
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
Goed bestuur
Handels- en financieel systeem
Humanitaire hulpverlening
Joint implementation
Milieu en water
Mult. ontw banken- en fondsen
Onderwijs
Participatie civil society
Regionale stabiliteit en crisisbeheersing
Reproductieve gezondheid
SAC C-17
Schuldkwijtschelding
Diversen

– 20,0
– 42,0
– 17,2
– 241,1
91,4
– 31,5
– 26,2
101,5
– 22,5
16,9
– 29,2
135,6
– 19,2
– 47,3
64,6
– 128,9
46,3
103,3
17,7
– 20,0
242,0
11,9
186,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

17,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

17,9
333,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008

6 181,0

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

104

HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2008
Stand Miljoenennota 2008
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Koersverschillen
Diversen

169,1

43,9
35,8
79,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

17,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2008

17,9
97,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008

266,7

De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is een aparte
budgettaire constructie waarin de uitgaven aan Internationale Samenwerking van de verschillende departementen worden gebundeld. Het
uitgavenniveau van de HGIS wordt aangepast voor macro-economische
ontwikkelingen. Het ODA-deel van de HGIS is gekoppeld aan het bruto
nationaal product (BNP) en wordt gecorrigeerd voor veranderingen van
het BNP. Het non-ODA deel van de HGIS wordt gecorrigeerd voor prijsveranderingen. Het merendeel van de HGIS-uitgaven wordt via de begroting van Buitenlandse Zaken verantwoord.
BNP-aanpassing
Als gevolg van macro-economische ontwikkelingen is de omvang van de
HGIS bijgesteld.
Aanpassing ritme HGIS
De uitgaven van de HGIS zijn in 2008 verlaagd en met hetzelfde bedrag in
2012 verhoogd. Dit wordt veroorzaakt door een aanpassing in de
verwachte uitgaven voor internationaal milieubeleid (Clean Development
Mechanism). Daarom is budget uit 2008 naar 2012 geschoven.
Alexanderkazerne
Voor het Internationaal Strafhof wordt nieuwbouw gerealiseerd op het
terrein van de Alexanderkazerne. Defensie heeft vanuit de HGIS een
compensatie ontvangen om de op de Alexanderkazerne gehuisveste functies elders onder te brengen.
Apparaatsuitgaven
Het apparaatsbudget is in eerste instantie verhoogd voor investerings- en
beheerskosten op consulair terrein (onder meer in verband met de invoering van biometrie). Daarnaast is er sprake van investeringen op bouwkundig terrein en ICT. Bij Najaarsnota zijn geplande uitgaven voor een
aantal omvangrijke ICT projecten, zoals Rijkswerkplek 2.0 zijn naar 2009
doorgeschoven. Daarnaast vinden uitgaven die samenhangen met de
introductie van biometrie in reisdocumenten en visa, zoals de aanschaf
van hardware en verbouwingen aan kanselarijen, in 2009 plaats. Verder is

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

105

sprake van lagere personeelskosten vanwege een lagere bezetting dan
gepland en is er vertraging bij huisvestingsgerelateerde projecten.
Armoedebestrijding
De neerwaartse mutatie betreft een saldo dat zeer sterk wordt beïnvloed
door het gebruikelijke parkeerkarakter van dit artikel. Er is 20 mln. extra
bijgedragen voor schuldverlichtingsinitiatieven, waaronder het Multilateral Debt Relief Initiative. Verder is extra bijgedragen aan het Early Transitions Country Fund bij de European Bank for Reconstruction and Development. De begrotingssteun aan Nicaragua is gehalveerd, onder meer
vanwege de uitsluiting van twee politieke partijen van de lokale verkiezingen. Daarnaast is er per saldo minder betaald aan UNDP, wegens
vertraging in het tot stand komen van het arrangement tussen Nederland
en de VN voor het One-UN programme. Verder is het UN-HABITAT
programma neerwaarts bijgesteld. Bij Oeganda is sprake van een verlaging van de algemene begrotingssteun met circa 17 mln., vanwege de
verschuiving naar sectorale begrotingssteun om de accountability en de
sectordialoog te verbeteren. Ook bij Vietnam is de begrotingssteun
verlaagd met 6 mln; dit hangt samen met de status van Vietnam als
categorie-3 land (brede relatie).
Asielzoekers
De kosten van eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen worden
volgens internationale afspraken toegerekend aan ODA. Door een hogere
asielinstroom in 2008 vielen ook de kosten voor eerstejaars asielopvang
die aan ODA worden toegerekend, hoger uit.
Clean Development Mechanism
Bij het Clean Development Mechanism is sprake van vertraging en uitvallende projecten.
Eindejaarsmarge HGIS
Middels de HGIS-eindejaarsmarge is een deel van het budget uit 2007
uitgedeeld in 2008.
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
De ramingen voor Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) zijn aangepast,
omdat er sprake is van een overheveling van 2008 naar 2011. Dit is het
gevolg van vertragingen bij de uitvoering van lopende programma’s.
Goed bestuur
De verhoging komt enerzijds door intensiveringen in onder meer Afghanistan, Oeganda, Tanzania, Pakistan en Indonesië. Daarnaast zijn de
centrale middelen op het gebied van goed bestuur opgehoogd, onder
andere voor de International Development Law Organization (IDLO), de
Governance Partnership Facility bij de Wereldbank en het New Partnership for Africa’s Developement (NEPAD).
Handels- en financieel systeem
De verlaging wordt enerzijds veroorzaakt door lagere rentesubsidies op
OS-leningen als gevolg van een afnemende leningenportefeuille. Daarnaast was er minder aanspraak op garantiemiddelen door een verbeterde
terugbetaling van de debiteurenlanden.
Humanitaire hulpverlening
Er is circa 118 mln. extra aangewend in verband met acute noodhulp ten
behoeve van Soedan (Darfur), Congo, Irak, Afghanistan en Zimbabwe.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

106

Daarnaast is ook de bijdrage aan UNHCR en UNRWA met respectievelijk
verhoogd. Ook is de bijdrage aan het Wereldvoedselprogramma is
verhoogd. Tenslotte is sprake van een verhoging in verband met de financiering van de uitzending van een Nederlands fregat ter bescherming van
voedseltransporten naar Somalië.
Joint Implementation
De uitfinanciering van de verschillende projecten is trager verlopen dan
geraamd. Deze is afhankelijk van declaraties van derden en zal in latere
jaren plaatsvinden.
Milieu en water
De verlaging kan grotendeels worden toegeschreven aan een vertraagde
start van het programma voor hernieuwbare energie. Deze is het gevolg
van juridische problemen en vertraagde besprekingen over de opzet. Ook
zijn er vertragingen in een aantal landenprogramma’s voor milieu, onder
andere in Mongolië, Bolivia, Pakistan, Vietnam en Senegal.
Multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen
De uitgaven voor multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen zijn in
2008 hoger uitgekomen dan geraamd door het naar voren halen van een
betaling uit 2009 vanwege intertemporeel kasmanagement binnen
ODA-budget.
Onderwijs
De voorgenomen bijdrage van 110 mln. aan het Education for All/Fast
Track Initiative (EFA/FTI) Catalytic Fund is niet doorgegaan. Bij het Catalytic Fund bleek een lagere behoefte aan liquide middelen te bestaan,
mede als gevolg van trage goedkeuringsprocessen bij de landenallocaties.
Verder is er door vertraging een verlaging in het UNICEF Education in
Emergency programma. De algemene bijdrage aan UNICEF is daarentegen verhoogd. Tenslotte zijn de uitgaven in verscheidene landenprogramma’s op het gebied van onderwijs per saldo verlaagd.
Participatie civil society
Deze verhoging is een saldo en hangt met name samen met de bevoorschotting van organisaties (onder andere Novib) die een subsidie krijgen
onder het Medefinancieringsstelsel (66 mln.). Verder is er meer uitgegeven aan het thema «cultuur en ontwikkeling». Ook is er geïntensiveerd
ten behoeve van de Twinningsfaciliteit Suriname. De bijdrage aan SNV is
daarentegen verlaagd als gevolg van vertraging bij programma’s. Ook de
uitgave aan PSO is verlaagd wegens lagere liquiditeitsbehoefte.
Regionale stabiliteit en crisisbeheersing
De verhoging betreft onder meer een ophoging van het Stabiliteitsfonds
met 23 mln. en een hoger dan geraamde contributie aan de Verenigde
Naties voor crisisbeheersingsoperaties. Daarnaast is zowel via centrale
programma’s als via de landenprogramma’s circa 60 mln. toegekend ten
behoeve van fragiele staten. Het gaat hierbij met name om de partnerlanden Afghanistan (onder meer infrastructuur), Soedan (de zogenoemde
«drie gebieden»: Abyei, Zuid-Kordofan en Blue Nile) en de Palestijnse
Autoriteiten (met name Pegase, ten behoeve van de uitbetaling van salarissen in de publieke sector). Tot slot is extra bijgedragen aan
programma’s op het gebied van vredesopbouw (onder andere in Bosnië
Herzegovina en Guatemala).

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

107

Reproductieve gezondheid
De verhoging is met name een gevolg van de verhoging bij de landenprogramma’s op het gebied van basisgezondheidszorg (o.a. Tanzania,
Zambia en Burkina Faso) en reproductieve gezondheid (o.a. Bamako en
Mali). Daarnaast is sprake van een lichte verhoging van de uitgaven aan
de SALIN partners.
SAC C-17
Deze mutatie betreft een overboeking van Buitenlandse Zaken naar
Defensie in 2008 ten behoeve van het Strategic Airlift Capability C-17
NAVO initiatief om de strategische luchttransportcapaciteit te vergroten.
De eenmalige investeringskosten voor Nederland bedragen in totaal 130
mln. verspreid over enkele jaren. Deze worden geaccommodeerd binnen
de begrotingen van Defensie (70 mln.) en Buitenlandse Zaken (60 mln.).
Schuldkwijtschelding
De schuld van de Democratische Republiek Congo (198 mln.) is niet in
2008 kwijtgescholden, maar is vertraagd. Dat geldt ook voor de aanzienlijk
kleinere schulden van Ivoorkust (36 mln.) en Togo (8 mln.). Omdat schuldkwijtschelding meetelt voor de ODA-prestatie van 0,8% BNP, wordt het
budget voor ontwikkelingssamenwerking aangepast.
Koersverschillen
Als gevolg van een lagere dollarkoers ten opzichte van de gehanteerde
corporate rate in euro’s, is er een positief saldo koersverschillen ontstaan.

Internetbijlage 7. Verticale toelichting bij Financieel Jaarverslag Rijk

108

Internetbijlage 8. Realisatie Netto Gecorrigeerde
Rijksuitgaven ten behoeve van de Accresberekening

Het gemeente- en provinciefonds is een belangrijke inkomstenbron voor
respectievelijk gemeenten en provincies. Gemeenten en provincies zijn
binnen de kaders van wet- en regelgeving vrij in hun besteding van de
middelen uit het gemeente- en provinciefonds, in tegenstelling tot inkomsten uit bijvoorbeeld specifieke uitkeringen of bestemmingsheffingen. In
1994 is tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
en het Interprovinciaal Overleg (IPO) de afspraak gemaakt dat de ontwikkeling van het gemeente- en provinciefonds gelijke tred zou houden met
de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Deze afspraak, die de normeringssystematiek wordt genoemd (in meer populaire bewoordingen «gelijktrap-op-gelijk-trap-af») wordt vierjaarlijks geëvalueerd.
De laatste evaluatie heeft in 2006 plaatsgevonden. Het rapport van de
werkgroep is in het najaar van 2006 aan de Tweede Kamer aangeboden1.
De conclusie van de werkgroep was dat de normeringssystematiek nog
steeds een adequate invulling was van het uitgangspunt dat de fondsen
zich evenredig moeten ontwikkelen met de uitgaven van de rijksoverheid.
De werkgroep heeft echter een aantal aanbevelingen gedaan, waaronder
het vergroten van de transparantie over de uitkomst van de accresberekening2.
In onderstaande tabel wordt de opbouw van de realisatie van de netto
gecorrigeerde rijksuitgaven gepresenteerd, met een koppeling aan de
departementale realisaties (de bedragen zijn terug te vinden in de
verantwoordingsstaat van het desbetreffende departementale jaarverslag). Opgemerkt dient te worden dat niet per departement zichtbaar is
gemaakt welk deel van de uitgaven relevant en niet-relevant is voor de
ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven en wat de correctieposten zijn per departement.
De realisatie van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven over het jaar 2008
impliceert dat het accrespercentage over 2008 vastgesteld wordt op
6,49%, hetgeen overeenkomt met een accres voor gemeenten en provincies van respectievelijk € 882 miljoen en € 73 miljoen.

1
Zie Kamerstukken II 2006/2007, 30 800 B,
nr. 4 (incl. bijlage)
2
De afgelopen jaren is de accresberekening
steeds gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl
(onder Overzichten), met ingang van dit jaar
zal deze berekening worden opgenomen in de
Internetbijlagen van het Financieel Jaarverslag
Rijk.

Internetbijlage 8. Realisatie Netto Gecorrigeerde
Rijksuitgaven ten behoeve van de Accresberekening

109

Tabel 8.1: Uitgaven en niet-belastingontvangsten 2008 (1)
I
IIA
IIB
III
IV
V
VI
VII
VIII
IXA
IXB
X
XI
XII
XIII
XIV
XV
XVI
XVII
XVIII

Huis der Koningin
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Nationale Schuld
Financiën
Defensie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Jeugd en Gezin
Wonen, Wijken en Integratie
Infrastructuurfonds
Gemeentefonds (GF)
Provinciefonds (PF)
Fonds Economische Structuurversterking
AOW-Spaarfonds
Diergezondheidsfonds
BTW-compensatiefonds
Waddenfonds
Afronding
Totaal Netto-rijksuitgaven (2)
wv. Uitgaven RBG-eng (2)
wv. SZA (begrotingsgefinancierd) (2)
wv. BKZ (begrotingsgefinancierd)
wv. Niet relevant
Correcties
wv. EU-afdrachten
wv. Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS)
wv. Wet Werk en Bijstand (WWB)
wv. GFPF (excl. uitgaven binnen Zorgkader)
wv. Begrotingsgefinancierde Zorguitgaven (WMO en
opleidingsfonds)
wv. Schuldsanering Antillen
wv. Niet relevant voor uitgavenkader, niet relevant voor
GFPF
wv. Niet relevant voor RBG-eng, wel relevant voor GFPF
(incl. rente)
wv. Overig (3)
Netto gecorrigeerde rijksuitgaven stand FJR (incl.
financieringsverschuivingen)
Financieringsverschuivingen
Netto gecorrigeerde rijksuitgaven stand FJR (excl.
Financieringsverschuivingen)
Aansluitreeks Voorlopige Rekening 2008 – Financieel
Jaarverslag van het Rijk 2008
Netto gecorrigeerde rijksuitgaven stand VR (excl.
Financieringsverschuivingen)
NGRU (incl. financieringsverschuivingen)
Groei NGRU in procenten (=accres)

6,1
125,8
98,0
55,7
482,6
11 892,9
4 624,3
6 047,6
32 609,9
15 109,2
38 157,0
7 909,5
759,5
7 219,4
– 6 474,8
1 944,5
21 173,0
13 781,4
6 021,8
3 539,6
534,8
16 246,6
1 205,1
0,0
– 4 490,3
8,0
2 348,4
– 29,4
0,2
180 906,4
103 499,5
10 776,2
2 218,7
64 412,4
– 91 064,7
– 7 394,7
– 5 914,2
– 4 160,4
– 15 977,1
– 2 218,7
– 203,0
– 64 412,4
10 612,2
– 1 396,4
89 841,7
580,0
89 261,7
4
89 266,2
83 829,2
6,5%

Toelichting
1. Zie het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008, internetbijlage 2, tabel
2.1.1 (uitgaven begrotingen) en tabel 2.2.1 (niet-belastingontvangsten):

Internetbijlage 8. Realisatie Netto Gecorrigeerde
Rijksuitgaven ten behoeve van de Accresberekening

110

www.rijksbegroting.nl. De uitgaven (tabel 2.1.1.) en ontvangsten (2.2.1)
dienen van elkaar te worden afgetrokken.
2. Zie het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2008, internetbijlage 1, tabel
1.1 (Budgettaire kerngegevens in miljoenen euro)
3. Hieronder vallen onder meer de correcties die zijn gemaakt op basis
van bestuurlijke afspraken.

Internetbijlage 8. Realisatie Netto Gecorrigeerde
Rijksuitgaven ten behoeve van de Accresberekening

111