3
Risicobeheersing Bloedvoorzieningsorganisatie
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inzake bloedvoorziening in verband met risicobeheersing binnen de Bloedvoorzieningsorganisatie ( 34815 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de wijziging van de Wet inzake bloedvoorziening in verband met risicobeheersing binnen de Bloedvoorzieningsorganisatie. Ik heet de minister voor Medische
Zorg welkom in ons midden. Het is een wetsbehandeling.
Er is dus geen sprake van een beperking van het aantal
interrupties.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik wil graag het woord geven aan mevrouw Kooiman van
de Socialistische Partij als eerste spreker van de zijde van
de Kamer.

Mevrouw Kooiman (SP):
Voorzitter. We mogen het vandaag hebben over onze mooie
bloedbank. Laat ik beginnen met de ongeveer 344.000 vrijwilligers die elke keer bloed of plasma doneren, vandaag
heel hartelijk te bedanken voor hun inzet. Het is ontzettend
mooi dat zo veel mensen hun zieke medemens willen bijstaan door bloed of plasma te doneren.
Voorzitter. Wij hebben bij wet één organisatie die het
alleenrecht heeft op de bloedvoorziening in Nederland. Dat
is Sanquin. De reden dat we hier vandaag over spreken, is
dat er best veel te doen is geweest over Sanquin en dat er
vraagtekens gezet kunnen worden bij de commercialisering
van het bedrijf. Als je donorbloed of plasma geeft, aan wie
komt het dan ten goede? Aan de zieke medemens of aan
de farmaceutische industrie die er fors geld mee kan verdienen, aan graaiende bestuurders of managers? En wat zijn
de risico's? Als een bedrijfstak verlies draait, in hoeverre
wordt dan de gehele bloedvoorziening bedreigd? Daar gaat
deze wet dus over. Zelfs de VVD-ministers Schippers en nu
Bruins vonden de commercialisering van Sanquin zo risicovol dat ze de wet hebben gewijzigd. Daarom heet dit wetsvoorstel ook Wijziging van de Wet inzake bloedvoorziening
in verband met risicobeheersing binnen de Bloedvoorzieningsorganisatie.
Voorzitter. Ik wil heel graag bij mijn eigen bloedgroep blijven. Dat is B positief, "be positive". Ik ben erg blij dat de
minister iets wil doen aan risicobeheersing. De SP vindt
deze wet dan ook een verbetering van de huidige situatie.
We kunnen stemmen voor elke verbetering rondom deze
risicobeheersing.
Tot zover de hele positieve inbreng. Nee, even serieus,
zonder dollen. Als SP hadden we het vandaag veel liever
gehad over de wijziging van de wet inzake bloedvoorziening
in verband met het uitbannen van welk risico dan ook bin-

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

nen de Bloedvoorzieningsorganisatie. Als je aan de SP
vraagt wat er volgens ons publiek moet blijven en wat privaat, dan is onze meetlat vrij helder. Wat niet failliet mag
gaan, mag dus ook niet privaat. Ik denk dat de zorg daarvan
het meest mooie voorbeeld is, en de bloedvoorziening die
essentieel is in de zorg, dus ook. Nu wordt in deze wet
getracht om publiek en privaat zo veel mogelijk te scheiden.
In het publieke gedeelte van Sanquin zitten heel veel wettelijke taken, zoals de bloedbank en plasma, en dan heb je
nog een heel groot privaat gedeelte. Maar vastgeplakt aan
het publieke gedeelte zit een grote holding met drie commerciële bv's waar, gek genoeg, ook wettelijke taken onder
vallen. De SP had veel liever gezien dat er gekozen wordt
voor een rigoureuze aanpak: het geheel afstoten van de
commerciële activiteiten, zodat de bloedvoorziening als
publieke taak helemaal veilig is gesteld.
Ik probeer te begrijpen wat erachter zit, voorzitter. Wat is
nu precies de reden dat onze bloedvoorziening een mix van
publieke en commerciële activiteiten is? En wat is nu precies
het doel van al die bv's? De Stichting Sanquin Bloedvoorziening is namelijk volledig eigenaar van Sanquin Plasma
Products B.V., Sanquin Reagents B.V. en Sanquin Diagnostiek B.V., en die valt weer onder die holding. Als ik dat
allemaal op een rij zet, dan denk ik: ik volg het haast niet
meer, u mogelijk ook niet. De grootste vraag is dan: waarom
vallen al die commerciële voorzieningen onder de publieke
kerntaak? Is het niet voldoende voor Stichting Sanquin om
gewoon enkel die publieke taken uit te voeren? Is dit niet
rendabel genoeg?
Voorzitter. Onze kritiek op de huidige constructie zie ik
helaas bevestigd door recente voorbeelden die laten zien
dat we de publieke bloedvoorziening onnodig kwetsbaar
hebben gemaakt. Zo kopte de FD enkele weken geleden,
maar ook vorige week nog, "Bloedbedrijf Sanquin stevent
af op zware verliezen". De topman van Sanquin Plasma
Products BV, Pieter de Geus, verwacht een aantal zware
financiële jaren omdat er 50 tot 80 miljoen euro nodig is
voor de modernisering en er zelfs gezocht wordt naar een
koper die een meerderheidsbelang wil nemen. Niet zo gek
misschien, want Sanquin is ook een relatief kleine speler
op een wereldmarkt voor plasmaproducten. Op de markt
voor commerciële bloedproducten moet Sanquin concurreren op een wereldmarkt met grote jongens van de farmaceutische industrie. Problematisch is dat Sanquin Plasma
Products ook een wettelijke en publieke taak heeft, het zorg
dragen voor de beschikbaarheid van plasmageneesmiddelen. De taak is uitbesteed aan Sanquin Plasma Products,
maar de bloedvoorzieningsorganisatie Stichting Sanquin
blijft eindverantwoordelijk voor de uitvoering van deze
wettelijke taak. Dit is niet zonder risico.
De minister geeft namelijk zelf toe dat in het extreemste
geval de hele bloedvoorzieningsorganisatie failliet kan gaan
door problemen van de commerciële tak. Nu verkeert de
commerciële tak, Sanquin Plasma Products, in zwaar
financieel weer. Deze problemen kunnen dan ook afstralen
op de gehele bloedvoorziening, dus de publieke bloedvoorziening. De minister stelt enerzijds dat via deze wetswijziging een faillissement van de Stichting Sanquin door falen
van een van deze bv's uitgesloten is, maar kan de minister
dat toch toelichten? Hij geeft namelijk enerzijds weer dat
het allemaal uitgesloten is, maar in antwoord op onze vragen zegt hij: ja, het risico bestaat wel dat ook de gehele
bloedvoorziening failliet kan gaan.

28 maart 2018
TK 66

66-3-1

Voorzitter. Afgelopen jaren zijn meerdere voorbeelden van
zelfverrijking aan de top van Sanquin de revue gepasseerd.
Topmannen die met tonnen vergoeding vertrokken, salarissen die ver boven het toegestane maximum liggen, gedrag
dat niet past binnen een publieke organisatie. Je wordt er
niet vrolijk van. Het salaris van de raad van bestuur van de
Stichting Sanquin valt onder de Wet normering topinkomens. Maar bestuurders van de bv's die niet ook in het
bestuur van Stichting Sanquin zitten, vallen niet onder die
Wet normering topinkomens. Hoe zit dat met de salarissen
van de bestuurders van Plasma Products BV? Zij voeren
immers ook een publieke taak uit. Het kan toch niet kloppen
dat deze bestuurders dan ook niet onder die Wet normering
topinkomens vallen?

uiteindelijk gelukt, maar ik kan u vertellen dat als je net
bevallen bent, het heel erg pijnlijk is om op de fiets van de
ene kant van Utrecht naar de andere kant van Utrecht te
gaan om te laten testen of je wel een geschikte donor bent.
Dat is ook een beetje lastig als je elke twee uur moet voeden. Daar moet toch iets op te bedenken zijn? Kan de
minister niet in gesprek gaan met Sanquin over de vraag
hoe we dat beter kunnen laten verlopen voor alle moeders
die toch echt graag die donatie willen doen?

Voorzitter. De regering doet de belofte dat met deze wet de
publieke taak voldoende geborgd kan worden en er ingespeeld kan worden op onvoorziene ontwikkelingen, zonder
dat opnieuw een wetswijziging noodzakelijk is. Ik vind dat
erg voorbarig. Hoe ziet de minister dat precies voor zich?
Wat betekent het ook voor de samenleving en de bloedvoorziening waar zij op moeten kunnen vertrouwen?

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kooiman, voor uw bijdrage in eerste
termijn. De tweede spreker van de zijde van de Kamer is
mevrouw De Vries. Zij is lid van de VVD.

De minister stelt dat indien de bloedvoorzieningsorganisatie
de zorgplicht heeft geschonden, de bloedvoorzieningsorganisatie aansprakelijk kan worden gehouden voor de schulden van een dochteronderneming. Hiermee zegt hij toch
ook exact dat de stichting wel zal opdraaien voor de schulden van een dochteronderneming? Ook stelt de minister
dat wanneer Sanquin Plasma Products BV failliet gaat, de
bloedvoorzieningsorganisatie uitwijkmogelijkheden moet
hebben voor het geval dat Sanquin Plasma de wettelijke
taken niet meer uit kan voeren. Plasmageneesmiddelen
voor Nederland maken valt immers ook onder de publieke
taak. Wie voorziet in het bestaan van deze uitwijkmogelijkheden, vraag ik de minister.

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Mensen vragen zich misschien af
waarom er op de bankjes geroffeld werd. Dit is volgens mij
het laatste debat waar mevrouw Kooiman bij aanwezig is.

Dat het bloed kruipt waar het niet gaan kan, hebben we de
afgelopen jaren kunnen zien. Wat de SP betreft, zou de
private, commerciële tak van Sanquin volledig gescheiden
moeten worden. Alleen op deze manier kunnen we het
vertrouwen in de bloedvoorziening behouden. De publieke
voorziening wordt met deze wijziging namelijk nog niet
voldoende beschermd. We willen niet minder risico, we
willen gewoon geen risico.
Voorzitter. Nu zijn er ook een aantal belangrijke taken binnen Sanquin die vallen onder de commerciële tak, waarbij
ik me afvraag waarom het eigenlijk geen wettelijke taak is.
Bijvoorbeeld het bloedonderzoek, de navelstrengbloedbank
en de moedermelkbank. Dat zijn allemaal zeer belangrijke
taken waarvan ik mij afvraag: waarom laten we dit in de
commerciële tak? Kan de minister hierop ingaan?
Tot slot, voorzitter, heb ik een enigszins persoonlijke
boodschap. Gisteren heb ik het zelf erg veel gehad over
mijn moederschap. Ik kan het niet nalaten om het hier ook
heel even te hebben over borstvoeding. Ik had het geluk
dat ik borstvoeding kon geven toen ik een zoontje kreeg.
Toen mijn colostrum — zo heet de eerste melk voor een
kindje — de vriezer inging, dacht ik: wat mooi is het als we
dat ook kunnen geven aan premature kindjes die dat ook
nodig hebben. Dus ik vroeg aan mijn kraamverzorgende
en aan mijn verloskundige: kan ik doneren? Dat wisten zij
eigenlijk niet zo goed. Met heel veel omwegen ben ik
erachter gekomen dat ik zelf naar Sanquin moest om mij
daar aan te melden, om mij donor te laten zijn. Het is mij

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

Voorzitter. Hiermee ben ik aan het einde gekomen van mijn
betoog. Dank u wel.
(Geroffel op de bankjes)

Voorzitter. Als iemand bloed nodig heeft na een ongeluk
of tijdens een operatie, dan wil je natuurlijk dat dat gewoon
beschikbaar is. Daarom is het belangrijk dat het inzamelen
en beschikbaar stellen van bloed wordt gegarandeerd. Het
is in Nederland een groot goed dat mensen zonder betaling
hun bloed en plasma beschikbaar stellen. Dat is iets wat
we moeten koesteren. Ik sluit mij dan ook aan bij het
dankwoord van collega Kooiman richting degenen die bloed
en plasma doneren.
Dit wetsvoorstel biedt een aantal waarborgen voor het
garanderen van die bloedvoorziening. Dat steunt de VVD
dan ook. Het opsplitsen van Sanquin in meerdere entiteiten
helpt om de risico's van commerciële activiteiten voor de
bloedvoorziening te beperken. Het is goed dat er een juridische herstructurering heeft plaatsgevonden en dat daarbij
een scheiding is aangebracht tussen de publieke wettelijke
taak, de bloedbank, en de commerciële taken, waarbij het
bijvoorbeeld gaat om plasmaproducten, diagnostiek en
reagentia. Toch blijft in de stichting naast de bloedvoorzieningsorganisatie nog een aantal niet-wettelijke taken
bestaan. Enerzijds gaat het daarbij om logische taken uit
het oogpunt van doelmatigheid en efficiency, zoals de
concerndiensten, de research en het laboratorium. Anderzijds gaat het om niet-wettelijke taken, zoals het leveren
van stamcellen en activiteiten rond de Navelstrengbloedbank. De VVD vindt het eigenlijk niet logisch dat deze nietwettelijke taken in de stichting plaatsvinden. Deelt de
minister de mening dat het logischer is om deze activiteiten
in een dochterneming onder te brengen? Waarom is dit
niet gebeurd? Wat zijn de plannen met betrekking tot het
afstoten van deze activiteiten? Op welke termijn zal het
leveren van stamcellen worden stopgezet? Welke plannen
zijn er voor de Navelstrengbloedbank? Is de minister het
met de VVD eens dat, buiten de concerndiensten, de
research en de labdiensten, niet-wettelijke taken in de toekomst ondergebracht moeten worden in dochterondernemingen?

28 maart 2018
TK 66

66-3-2

Voor het continueren van de bloedbankactiviteiten is het
van cruciaal belang dat de dochterondernemingen niet voor
problemen kunnen zorgen. Omdat de dochterondernemingen een aparte juridische entiteit zijn, heeft een faillissement
in principe geen gevolgen voor de bloedvoorzieningsorganisatie en de wettelijke taken die daarin worden uitgevoerd.
Maar de moederonderneming heeft nog wel een zekere
zorgplicht ten opzichte van de crediteuren van de dochterondernemingen. Mevrouw Kooiman sprak daar zonet ook
al over. De moederonderneming kan dus aansprakelijk
worden gesteld in het geval van faillissement bij een van
de dochterondernemingen. Dit risico moet wat de VVD
betreft zo klein mogelijk zijn. Om toezicht te kunnen houden,
heeft de minister informatie nodig. Het is nu wettelijk
geregeld dat de minister een geconsolideerde jaarrekening
krijgt, maar de VVD vindt dat onvoldoende. Wij willen dat
ook de jaarverslagen en jaarrekeningen van de dochterondernemingen verplicht ter beschikking worden gesteld aan
de minister. De VVD heeft daarvoor inmiddels een amendement ingediend, samen met het CDA en D66. We zijn
natuurlijk benieuwd naar de reactie van de minister daarop.
Het is belangrijk dat er voldoende donoren zijn voor bloed
en plasma. De laatste jaren loopt het aantal donoren helaas
terug van 380.000 in 2013 tot 243.000 in 2016. De vraag is
wat er door de Bloedvoorzieningsorganisatie wordt gedaan
om ervoor te zorgen dat het aantal donoren de komende
tijd in ieder geval niet verder afneemt en bij voorkeur gaat
toenemen. Hoe wordt ervoor gezorgd dat er meer diversiteit
komt qua bloeddonoren? Hoe kan ervoor worden gezorgd
dat meer homoseksuele mannen ook bloed of plasma op
een veilige manier kunnen geven, bijvoorbeeld door het
versnellen van testen? Je wilt natuurlijk dat op een veilige
manier feitelijk iedereen bloed kan doneren. Is de minister
bereid om daarover in gesprek te gaan en te kijken welke
acties kunnen of moeten worden ondernomen?
Heel veel regelgeving vanuit het wetsvoorstel moet nog
door lagere wet- en regelgeving worden ingevuld, door
AMvB's, een ministeriële regeling of een beleidsregel. Deze
moeten wat de VVD betreft in ieder geval bekend zijn en in
werking treden tegelijk met de wet. Wat is de stand van
zaken daarvan en hoe wordt de Tweede Kamer erbij
betrokken, want bijvoorbeeld het percentage niet-wettelijke
activiteiten is wel heel erg cruciaal?
De prijs van bloed lijkt in verschillende landen te verschillen.
Nederland lijkt relatief duur. Kan daarvoor een verklaring
worden gegeven? Kan ook worden aangegeven hoe de prijs
van het bloed dat wordt geleverd door Sanquin tot stand
komt? Welke prikkels zitten er bij Sanquin in om de bloedvoorziening zo goedkoop mogelijk te laten plaatsvinden?
Welke instrumenten heeft de minister daarvoor?
Het maken van plasmageneesmiddelen door Sanquin is
een commerciële activiteit. Er zijn ook concurrerende producenten van plasmageneesmiddelen. De VVD is altijd
voorstander van een gelijk speelveld, maar in hoeverre is
daar sprake van? Het vaststellen van de prijs voor de
onderlinge verrekening tussen de stichting en bijvoorbeeld
Sanquin Plasma Products is cruciaal voor dat gelijke
speelveld. In dit geval stelt het ministerie de prijs vast, maar
in heel veel andere gevallen laten we de tariefregulering
over aan de Autoriteit Consument & Markt. Waarom is daar
in dit geval niet voor gekozen en hoe is dit in andere landen
geregeld? Geldt in andere landen ook dat producenten geen
winst mogen uitkeren? Het plasma van donoren wordt fei-

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

telijk commercieel gebruikt. We zijn benieuwd hoe de
informatievoorziening daarover richting de plasmadonoren
is geregeld. We vinden dat dit vooraf duidelijk moet zijn.
Het is belangrijk dat een wetsvoorstel duidelijk is over wat
er wordt bedoeld. In het wetsvoorstel wordt geregeld dat
de minister toestemming moet geven voor het uitvoeren
van taken door anderen. De minister kan dit weigeren bij
aantoonbaar nadelige gevolgen. Op vragen van de VVD in
het verslag is daar echter geen nadere duiding van gegeven.
We willen toch wel graag weten wat er nu wordt bedoeld
met "aantoonbaar nadelige gevolgen". Ik kan me voorstellen
dat een doelmatige bloedvoorziening dan in gevaar zou
moeten komen, dan wel dat de werkzaamheden niet langer
op een verantwoorde wijze kunnen worden uitgevoerd.
Graag duidelijkheid van de minister hierover.
De voorzitter:
Dank, mevrouw De Vries.
Dan geef ik als derde spreker van de zijde van de Kamer
het woord aan mevrouw Ellemeet van de fractie van
GroenLinks.

Mevrouw Ellemeet (GroenLinks):
Voorzitter. Ik wil beginnen met te zeggen hoe jammer ik
het vind dat mevrouw Kooiman haar laatste inbreng heeft
gehad. We zullen haar enorm missen. Ze was een prettige,
betrokken en vrolijke collega. Helaas, maar we hopen u op
een ander moment terug te zien, mevrouw Kooiman.
Dan het debat over de bloedvoorziening. Daarover spreken
wij vandaag. Het lijkt mijn fractie een goed idee om daar
wettelijke beperkingen aan op te leggen, maar wij hebben
nog wel enkele vragen. Er is geconstateerd dat aan de huidige constructie van de Bloedvoorzieningsorganisatie
bepaalde risico's kleven. Het gaat met name om de veelheid
van activiteiten die de Bloedvoorzieningsorganisatie
onderneemt. Dit wetsvoorstel beoogt het eigen vermogen
van de Bloedvoorzieningsorganisatie voor de niet-wettelijke
activiteiten niet langer risicodragend te laten zijn en het
aantal activiteiten te beperken. Dat is volgens GroenLinks
een prima idee. We zullen dan ook voor het wetsvoorstel
gaan stemmen.
Allereerst vraagt mijn fractie zich af of het wetsvoorstel
voldoende toekomstbestendig is. Kan de Bloedvoorzieningsorganisatie adequaat inspelen op nieuwe ontwikkelingen?
Is daarvoor voldoende ruimte in deze wet? Borging daarvan
lijkt mij namelijk wel verstandig. Ik ben benieuwd naar de
reactie van de minister.
Voorzitter. De bloedvoorzieningsorganisatie Sanquin mag
winst maken en als ik het goed begrijp, moet winst die
wordt gemaakt met verkregen donaties ten goede komen
aan de wettelijke taken. Hoe ziet het toezicht van de
inspectie hierop er precies uit? Wordt dit een extra aandachtspunt met ingang van de nieuwe wet? Daarbij vraag
ik mij ook af hoe de AMvB er precies uit gaat zien, die verduidelijkt welke werkzaamheden niet kunnen worden
overgedragen aan dochterondernemingen. Deze wordt eind
2018 bekendgemaakt. Toch is het goed als de Kamer daar
ook nog naar kan kijken voordat de wet in werking treedt.
Daarover geïnformeerd worden via de jaarlijkse actualitei-

28 maart 2018
TK 66

66-3-3

tenbrief, zoals de minister nu beoogt, vindt mijn fractie
minder gepast. Graag hier nog een reactie op.
Dan de vraag wat er gebeurt bij een eventueel faillissement,
wat we natuurlijk allemaal niet hopen of verwachten. Een
deel van de winst van afgelopen jaar — ik geloof ongeveer
14 miljoen — is gegaan naar het dekken van tekorten elders.
Kan de minister aangeven wat een redelijke reserve is voor
de bloedvoorzieningsorganisatie? Staat er een plan klaar
voor het voortzetten van activiteiten van de organisatie bij
een eventueel faillissement? Welke uitwijkmogelijkheden
ziet de minister bij de bloedvoorzieningsorganisatie voor
zich? En welke rol speelt de overheid hierin? Dat is mij nog
niet geheel duidelijk geworden. Graag een reactie daarop.
Voorzitter. De minister geeft in zijn schriftelijke beantwoording aan dat hij de risico's van faillissement van dochterondernemingen aanvaardbaar vindt, omdat het aparte juridisch entiteiten zijn. Ik heb daar zelf mijn twijfels bij. Kan
de minister preciezer uitleggen waarom hij bij faillissementen van dochterondernemingen geen risico ziet voor de
tenuitvoerlegging van de taken van de bloedvoorzieningsorganisatie? Hoe ziet het toezicht op deze dochterondernemingen er precies uit?
Ten slotte vroeg ik mij af — mevrouw De Vries had het er
ook al over — hoe het staat met het aantal bloed- en plasmadonoren in Nederland. We zien dat teruglopen, maar is
het huidige aantal donoren wel toereikend en toekomstbestendig? Of zijn er verdere campagnes of andere activiteiten
nodig om dit aantal te verhogen? Ook daar graag nog een
reactie op.
Voorzitter. Ik ben gekomen aan het einde van mijn betoog,
dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel mevrouw Ellemeet. Dan gaan wij naar de volgende spreker van de Kamer en dat is mevrouw Van den
Berg van de fractie van het CDA.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter, dank u wel. In hoofdlijnen wil het CDA de volgende punten aan de orde stellen. Wij willen dat er een
duidelijke scheiding komt van wettelijke en niet-wettelijke
taken en dat dit publiekrechtelijk wordt geregeld. Wij steunen dat dit nu gebeurt, maar vinden het spijtig dat het niet
voor 100% doorgevoerd wordt. Graag krijgen wij ten aanzien van artikel 3, punt a, punt 1 de bevestiging dat bij
wettelijke taken alleen de uitvoering van werkzaamheden
uitbesteed kan worden en er geen eigendom kan worden
overgedragen, en dat eigendomsoverdracht alleen mogelijk
is bij goederen.
Voorts willen wij graag weten wat precies de kerntaken zijn.
Ik zal deze vraag later nader toelichten. Dan wordt er
gesproken over wettelijke taken, niet-wettelijke taken en
niet-essentiële werkzaamheden van wettelijke taken, zoals
vervoer of catering. Wij willen dat in alle gevallen er toestemming van de minister nodig is en dat hij ook voorwaarden stelt, dit om oneigenlijke constructies zoals verdere
doorverkoop met winst of onderaanbesteding met winst te
voorkomen. Is daarvoor een amendement nodig, dan horen
wij dat graag. Ten aanzien van al die gevallen willen wij

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

ook als Kamer betrokken blijven. Die betrokkenheid willen
wij bijvoorbeeld ook als de minister afwijkt van de ontheffingsvoorwaarden, zoals het percentage niet-wettelijke
activiteiten. Ook hiervan horen wij graag of de minister dat
gaat toezeggen of dat we daarvoor met een amendement
moeten komen.
Op bladzijde 8 van de memorie van toelichting staat dat er
geen garanties door de stichting worden gegeven, maar
wij willen zekerheid dat ook de dochters geen garanties
kunnen geven dan wel aandelen kunnen kopen van derden
zonder toestemming. Garanties geven betekent meer risico
en daardoor mogelijk eerder faillissement. Los van het feit
dat de stichting 100% aandeelhouder is en dus zijn inleg
kwijt is, kan de stichting ook nog aangesproken worden op
het doen en laten van de dochter, zowel door de waslijst,
als door onrechtmatige daad. Dat is op bladzijde 14 van de
memorie van toelichting. Daarom ook van harte steun van
onze kant voor het amendement van de VVD, dat de
minister alle jaarrekeningen krijgt van alle bv's. Daarnaast
wil het CDA een jaarlijkse rapportage aan de Tweede Kamer
over de financiële situatie en de risico's, inclusief van de
dochters, bijvoorbeeld over wijziging in marktomstandigheden, afgegeven garanties en de vastgoedsituatie. Ik overweeg daartoe een motie. Wij willen weten wat er gebeurt
met het geld van verkoop van vastgoed, ook van de dochters. Gaat dat naar de moeder en naar de wettelijke taken?
Immers, al deze bedrijven zijn, voor zover wij weten, met
publiek geld opgericht.
De afgelopen tijd verschenen er veel berichten in het FD
over gebreken in de bedrijfsvoering bij Sanquin. De minister
geeft in antwoord op mijn schriftelijke vragen van half
februari aan dat de berichtgeving over problemen bij SPP
niet klopt en dat Sanquin Plasma Products financieel gezond
is. Ik hoop uiteraard dat hij hier gelijk in heeft en krijg graag
bevestigd dat er geen problemen zijn.
Voorzitter, dan een nadere toelichting daarop. Op de eerste
plaats ook van onze kant, wat mevrouw Kooiman al aangaf,
complimenten voor alle vrijwilligers die iedere keer weer
zorgen voor alle donaties. De wet die wij vandaag bespreken, de Wet inzake bloedvoorziening, is een belangrijk
wetsvoorstel. Met dit wetsvoorstel worden de risico's van
niet-wettelijke activiteiten van de bloedvoorziening beperkt
en zal een betere beheersing van de bedrijfsrisico's mogelijk
zijn. Dat is een goede stap, want het is belangrijk dat
Nederland voor de bloedvoorziening ook zelfvoorzienend
is en blijft. Daarom moeten we voorkomen dat de bloedvoorziening in gevaar komt vanwege mogelijke financiële
problemen bij bijvoorbeeld de dochteronderneming Sanquin Plasma Products of de Navelstrengbloedbank. Het
CDA ondersteunt de doelstelling om een duidelijkere
scheiding te maken tussen wettelijke en niet-wettelijke
activiteiten. Wel vinden we het jammer dat dit nog niet voor
honderd procent doorgevoerd kan worden. Daarom heb ik
nog enkele vragen en wil ik de minister ook op een aantal
punten toezeggingen vragen.
Om te beginnen heb ik vragen over het voorkomen dat
publiek geld uiteindelijk als winst wordt uitgekeerd. Sanquin
is een private rechtspersoon, maar wel een die aangewezen
is om de bloedvoorziening in Nederland te waarborgen.
Dat maakt dat dit een bijzondere onderneming is. De
minister wil daarom een maximaal percentage vaststellen
van de begroting dat aan niet-wettelijke activiteiten mag
worden besteed. Hij schrijft dat hij in overleg is met zijn

28 maart 2018
TK 66

66-3-4

collega's van Economische Zaken en Financiën. Hoe staat
het daarmee? En zal deze grens beneden of boven het huidige percentage van 27% komen te liggen? Ondanks dat
Sanquin een private rechtspersoon is, vindt het CDA dat
moet worden voorkomen dat via dit instituut of via de
dochters publiek zorggeld als winst wordt uitgekeerd. In
2016 had de stichting in zijn geheel een resultaat van 14
miljoen euro. Een deel van deze winst is volgens de minister
in de niet-wettelijke activiteiten geïnvesteerd. Kan de
minister dit nader toelichten? Is hier sprake van kruisbestuiving? En kan dat straks nog steeds, als dit wetsvoorstel in
werking is getreden? Als Plasma Products een groot deel
van de kosten toerekent aan de producten voor de stichting,
is het makkelijk winst te maken op het andere deel. En hoe
is het überhaupt mogelijk om te bepalen hoeveel winst er
door de stichting is gemaakt en hoeveel hiervan in nietwettelijke activiteiten is geïnvesteerd als er geen sprake is
van een gescheiden boekhouding? Met andere woorden,
welk onderdeel van Sanquin heeft die 14 miljoen euro winst
gemaakt en welk deel hiervan is in de niet-wettelijke activiteiten geïnvesteerd?
De Raad van State merkt in dit verband ook op dat het
opmerkelijk is dat artikel 25b van de Mededingingswet niet
van toepassing wordt verklaard. Daarmee zou verplicht
worden dat Sanquin een gescheiden boekhouding voert
voor de verschillende wettelijke en niet-wettelijke activiteiten. Daarmee zou kruisbestuiving voorkomen kunnen worden. Op zich heeft de minister duidelijk kunnen maken
waarom het betreffende artikel niet van toepassing is verklaard, maar kan de minister aangeven of Sanquin desondanks toch opgelegd kan worden om een gescheiden
boekhouding te voeren?
Sanquin is een onderneming die geen toelating op basis
van de Wet toelating zorginstellingen nodig heeft, waardoor
er dus ook geen verbod op winstoogmerk geldt. Uiteraard
moet het mogelijk zijn om te investeren in innovatie, maar
hoe wordt voorkomen dat via Sanquin publiek zorggeld
toch als winst wordt uitgekeerd? In het verlengde van deze
vraag, vraag ik de minister waarom in artikel 3b de mogelijkheid is opgenomen dat andere rechtspersonen aan wie
essentiële taken worden overgedragen, zoals het beheer
van vastgoed of het testen van bloed, wél op winst gericht
mogen zijn. In dat artikel staat immers weliswaar dat de
rechtspersoon aan wie bijvoorbeeld het vastgoed wordt
overgedragen, niet op winst gericht mag zijn, maar er staat
ook "tenzij het laten uitvoeren van deze werkzaamheden
door deze rechtspersoon of het in eigendom overdragen
van deze goederen aan deze rechtspersoon geen nadelen
oplevert voor de bloedvoorziening, en de doelmatigheid
van de bloedvoorziening ten goede komt". Ik hoor graag
een uitleg van de minister waarom deze uitweg in de wet
moet worden opgenomen.
Voorzitter, dan wil ik het hebben over artikel 3a.1. Daarin
staat het volgende. "De Bloedvoorzieningsorganisatie kan
in het belang van een doelmatige bloedvoorziening en met
toestemming van onze minister werkzaamheden of goederen die essentieel zijn voor de uitvoering van de taken,
bedoeld in artikel 3, eerste lid, onder c en d, uit laten voeren
door onderscheidenlijk in eigendom overdragen aan één
of meerdere andere rechtspersonen." Kan de minister
bevestigen dat het hier alleen over het uitbesteden van
werkzaamheden gaat die met toestemming van de minister
door derden uitgevoerd kunnen worden, en dat er dus
alleen bij goederen sprake kan zijn van eigendomsover-

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

dracht? De minister geeft in de schriftelijke antwoorden aan
dat het door anderen laten uitvoeren van essentiële werkzaamheden in de toekomst mogelijk moet worden als
daarmee de bloedvoorziening doelmatiger wordt. Kan de
minister garanderen dat dit alleen gebeurt als de kwaliteit
en continuïteit van de bloedvoorziening minimaal gewaarborgd blijven? Hoe kan hij daarop toezien? Wordt de Kamer
betrokken bij een dergelijk besluit en, zo ja, hoe? Ik hoor
graag hoe de minister voor zich ziet hoe de Kamer het best
betrokken kan worden bij dergelijke beslissingen. Als
daarvoor bijvoorbeeld, wat ik eerder aangaf, een amendement nodig is om een voorhang of anders in de wet op te
nemen, dan zal ik dat indienen.
Voorzitter, dat waren de essentiële werkzaamheden. In de
memorie van toelichting staat dat bij niet-essentiële werkzaamheden van wettelijke taken, zoals vervoer en catering,
zonder toestemming eigendomsoverdracht kan plaatsvinden. Kan de minister uitleggen hoe dit gaat werken? En kan
hij toezeggen dat voor deze eigendomsoverdrachten ook
altijd toestemming vooraf gegeven moet worden, en dat
daarbij de voorwaarde opgenomen zal worden dat doorverkoop of verdere uitbesteding alleen mogelijk is met toestemming van de minister? Dit om oneigenlijke constructies te
voorkomen: je verkoopt wat aan een derde, die verkoopt
het heel snel weer door aan een volgende derde, waarbij
de service toch veel minder wordt of er met oneigenlijke
arbeidsvoorwaardenconstructies wordt gewerkt. Bij
bovenstaande en bij andere bevoegdheden die de minister
krijgt, zou ik graag zien dat de Kamer vooraf geïnformeerd
wordt, al dan niet via voorhang. Dan heb ik het over de
bevoegdheden die de minister krijgt op basis van artikel
3c, namelijk de bevoegdheid om ontheffing te verlenen van
het maximumpercentage dat aan niet-wettelijke taken mag
worden besteed en de bevoegdheid die de minister krijgt
op basis van artikel 3e, namelijk het geven van toestemming
om niet-wettelijke activiteiten of goederen over te dragen
terwijl dat gevolgen heeft voor de uitvoering van de wettelijke taken. Hoe wordt de Kamer betrokken bij de besluitvorming om deze ontheffing en toestemming te verlenen? Is
het ook hierbij een idee om dergelijke besluiten te regelen
via voorhang?
In het vierde uitgangspunt lezen we dat het de bedoeling
is dat de Bloedvoorzieningsorganisatie in elk geval de
kerntaken van de bloedvoorziening uitvoert en dat deze dus
niet kunnen worden overgedragen. Maar wat zijn die kerntaken dan precies? Want in het antwoord op het advies van
de Raad van State geeft de minister aan dat het duidelijk is
dat het gaat om de uitvoering van de taken bedoeld in
artikel 3, eerste lid, onder a en b. En blijft het daarbij? In
artikel 3 wordt onder andere gesproken over tussenproducten en bloedproducten. Uit de onlangs naar de Kamer
gestuurde derde wetsevaluatie blijkt echter dat de definitie
van tussen- en bloedproducten onduidelijk is. Dit probleem
werd overigens ook in de tweede evaluatie van de wet al
geconstateerd. Is de minister het met de onderzoekers eens
dat deze definitie onduidelijk is? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, hoe wil de minister deze onduidelijkheid uit de weg ruimen?
Voorzitter. De minister wil dat de bloedvoorziening zo
doelmatig mogelijk wordt uitgevoerd. Dat is natuurlijk op
zich terecht. Toch blijkt uit een recent artikel in het Financieele Dagblad — mijn voorgangers gaven dat ook al aan —
dat een zakje bloed in Nederland ongeveer €214 kost, terwijl
dat in België en Duitsland €180 is. In antwoord op mijn

28 maart 2018
TK 66

66-3-5

schriftelijke vragen gaf de minister aan dat een dergelijke
vergelijking maken niet zinvol is om vervolgens vooral uit
te leggen welke kosten er allemaal in de prijs van de
Nederlandse zakjes bloed worden verwerkt. Dat is een niet
erg bevredigend antwoord. Uit de derde evaluatie van de
Wet inzake bloedvoorziening, die naar de Kamer is gestuurd,
blijkt dat er ook in de uitvoeringspraktijk onbegrip en kritiek
is op de prijs van de zakjes bloed in Nederland. Hoe zit dat
bijvoorbeeld in België? Waarom is het daar zo'n stuk
goedkoper, terwijl ze daar, zoals bij ons, geen schaalvoordelen van Duitsland hebben? Worden de gemaakte kosten
bijvoorbeeld niet doorberekend in de eindprijs? Wat zijn
bijvoorbeeld de kosten per inwoner in vergelijking? Geeft
dat een ander beeld? De minister schrijft verder dat de
Stichting Sanquin het beleid heeft, geen vastgoed meer in
eigendom te hebben. Daarom worden alle afnamelocaties
gefaseerd verkocht en waar nodig teruggehuurd. Waarom
heeft Sanquin dit als beleid? Om hoe veel afnamelocaties
gaat dit? Welke bedragen worden hiermee opgehaald? Met
name: waar gaat dit geld naar toe?
Voorzitter. Dan nog enkele vragen met betrekking tot de
Navelstrengbloedbank in Zaandam. Het is nog steeds
onduidelijk wat hiermee gaat gebeuren. Hoe staat het met
het onderzoek naar de noodzaak voor een eigen Navelstrengbloedbank in Nederland? Welke afwegingen maakt de
minister bij de vraag of de noodzaak van een eigen Navelstrengbloedbank de bekostiging via de begroting van Sanquin rechtvaardigt? Klopt het dat er voornemens zijn om
deze divisie naar Beverwijk over te brengen? Als dat zo is,
onder welke voorwaarden gebeurt dit dan? Wordt bijvoorbeeld als voorwaarde opgenomen dat deze niet zonder
overleg met de minister aan derden doorverkocht mag
worden, dan wel dat werkzaamheden uitbesteed kunnen
worden aan derden? Als deze voorziening in Nederland
uiteindelijk toch zou verdwijnen, welke consequenties zou
dat dan hebben? Minister Schippers schreef vorig jaar dat
ze het belangrijk vindt dat er nog steeds stamcellen
beschikbaar zullen zijn voor stamceltransplantaties. Deze
stamcellen zouden dan uit andere bronnen dan navelstrengbloed afkomstig moeten zijn of verkregen worden via
andere instellingen op de internationale markt. Kan de
minister aangeven welke andere bronnen of buitenlandse
instellingen deze stamcellen zouden kunnen leveren?
Voorzitter. Ten slotte nog enkele vragen over de restrisico's
met betrekking tot de dochterondernemingen. Zoals ik in
het begin heb aangegeven, vind ik het zeer spijtig dat er
geen strikte 100%-scheiding tussen wettelijke taken en nietwettelijke taken kan worden aangebracht. We willen desondanks zo veel mogelijk zekerheden hebben dat financiële
problemen bij de dochterondernemingen niet kunnen leiden
tot een tekort aan bloedplasma, dan wel problemen voor
de moeder. De berichtgeving in het Financieele Dagblad
over de stand van zaken bij dochteronderneming SBP stelt
daarin niet gerust. De minister probeert uit te stralen alsof
er niets aan de hand is. Afgelopen donderdag bleek dat het
bedrijf in Amerika extra gecontroleerd wordt door de FDA.
Alle verloven zijn ingetrokken. Uit interne stukken zou blijken dat er 51 risicofactoren in de bedrijfsvoering zijn. Kan
de minister hierop reageren? In hoeverre heeft de minister
zelf inzicht in de financiële situatie van de dochterondernemingen zoals SBP? Het moge duidelijk zijn dat het CDA in
ieder geval het amendement van de VVD van harte ondersteunt, waarin geregeld wordt dat de minister van alle bv's
de jaarrekeningen moet krijgen, dus ook van de dochters.
Wat mij betreft wordt ook de Kamer vervolgens jaarlijks
geïnformeerd over de financiële situatie en de risico's van

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

de Stichting Sanquin, inclusief de dochterondernemingen
dan wel de ondernemingen waarin de stichting een belang
of aandelen heeft. Daarbij wil ik dat de Kamer ook een
overzicht krijgt van bijvoorbeeld wijzigingen in marktomstandigheden, afgegeven garanties en de vastgoedsituatie.
Kan de minister een jaarlijkse rapportage toezeggen? Ik
overweeg daartoe ook een motie in te dienen. De minister
geeft in de memorie van toelichting aan dat de stichting
geen garanties meer geeft, maar geldt dit ook voor de
dochterondernemingen? Kunnen die ook geen garanties
geven of aandelen kopen van derden? Door het geven van
garanties lopen de dochterondernemingen meer risico's,
waardoor ze sneller failliet kunnen gaan.
Voorzitter, ten slotte. De stichting is 100% aandeelhouder
van de dochterondernemingen. Een faillissement van de
dochter betekent dus dat de stichting een deel van haar
inleg kwijt zou zijn. Daarnaast kan de stichting ook nog
aansprakelijk worden gesteld voor het doen en laten van
de dochteronderneming, mede doordat de door de stichting
vastgestelde laundry list, oftewel waslijst, nog veel invloed
heeft op het beleid van de dochterondernemingen. De
minister geeft in antwoord op mijn schriftelijke vragen van
half februari aan dat de berichtgeving over de problemen
bij Sanquin Plasma Products niet klopt en SPP financieel
gezond is. Ik hoop uiteraard dat hij hier gelijk in heeft, maar
het zal duidelijk zijn dat het CDA hier niet gerust op is.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Dan komen wij bij de
laatste spreker in eerste termijn van de zijde van de Kamer
en dat is mevrouw Dijkstra van D66. Aan u het woord.

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ook ik wil graag even de gelegenheid
nemen om mevrouw Kooiman van harte te bedanken voor
haar laatste inbreng als Tweede Kamerlid. We hebben erg
van haar genoten als collega en we zullen haar missen. Ook
wil ik mij graag aansluiten bij mevrouw Kooiman door dank
uit te spreken richting alle donoren, bloeddonoren en plasmadonoren — dat kenmerkt haar ook — waardoor Sanquin
z'n werk kan doen.
Voorzitter. We hebben het over een wetswijziging. Mijn
fractie kan zich vinden in de doelstelling daarvan, namelijk
de risico's beperken. De bloedvoorzieningsorganisatie mag
geen onnodige risico's lopen als gevolg van de niet-wettelijke taken. Het wetsvoorstel is vooral technisch van aard
en legt een aantal zaken, die nu al geregeld zijn per convenanten, wettelijk vast. Dat lijkt me een goede ontwikkeling.
Wederzijdse afspraken worden op deze manier bindend en
ook het toezicht wordt hiermee geregeld.
Wel heeft mijn fractie op een aantal punten nog behoefte
aan meer duidelijkheid. Een van de uitgangspunten van de
Nederlandse bloedvoorziening is: het streven naar een
landelijke zelfvoorziening. Tot de taken behoren: het
bevorderen van de donatiebereidheid, het bereiden van
bloedproducten uit vrijwillig en om niet gedoneerd bloed
of bloedplasma, en het zorgen voor een veilige en doelmatige bloedvoorziening. Die wettelijke taken worden
gescheiden van niet-wettelijke activiteiten voor zover dat

28 maart 2018
TK 66

66-3-6

mogelijk is. Voor de plasmageneesmiddelen wordt een
volledige juridische scheiding niet wenselijk geacht, omdat
zowel voor de uitvoering van de wettelijke taken als de nietwettelijke activiteiten dezelfde productiefaciliteiten en hetzelfde personeel nodig zijn. Ik begrijp dat het efficiënt is om
dit te kunnen delen en dat schaalvergroting van belang is
in een klein land als Nederland, maar ik zou wel graag van
de minister toegelicht willen krijgen waarom het voor ons
als Nederland, klein land, zo belangrijk is om zelfvoorzienend te zijn. Voor de productie van plasmageneesmiddelen
gelden in de Europese Unie immers overal dezelfde regels.
Zijn die plasgeneesmiddelen dan ook niet veilig te betrekken
uit andere landen van de Europese Unie? Ook hoor ik graag
op welke manier de scheiding tussen de wettelijke taken
en de niet-wettelijke activiteiten in de boekhouding wordt
vormgegeven. Hoe wordt bijvoorbeeld voorkomen dat het
niet-wettelijk deel van Plasma Products B.V. voordeel
behaalt uit het feit dat kennis en kunde voor de wettelijke
taken ook voor de niet-wettelijke activiteiten beschikbaar
is? Kortom, hoe voorkom je dat er oneerlijke concurrentie
is en hoe, en door wie, wordt hierop toegezien?
Voorzitter. Met betrekking tot de risicobeheersing zijn een
aantal uitgangspunten in acht genomen, die voor een deel
in de wet zelf zijn opgenomen en voor een deel in een
beleidsregel. Over een aantal van die uitgangspunten heb
ik nog een vraag. Zo is geregeld dat de minister van Volksgezondheid toestemming moet geven indien de Bloedvoorzieningsorganisatie de goederen die horen bij niet-wettelijke
activiteiten in eigendom wil overdragen aan een andere
rechtspersoon en deze eigendomsoverdracht gevolgen
heeft voor de uitvoering van de wettelijke taken. Als de
overdracht geen gevolgen heeft voor de bloedvoorziening,
oftewel de wettelijke taken, dan is geen toestemming nodig.
Dat klinkt heel helder en duidelijk, maar wie maakt nou de
inschatting of er gevolgen zijn voor de bloedvoorziening,
is mijn vraag aan de minister. Is dit altijd op voorhand duidelijk en goed te overzien?
Voorzitter. Op basis van de Wet inzake bloedvoorziening,
kortweg de WBV, blijft de Bloedvoorzieningsorganisatie
verantwoordelijk voor het geheel van de bloedvoorziening,
maar er kunnen wel werkzaamheden worden overgedragen
aan een andere rechtspersoon. Maar de Bloedvoorzieningsorganisatie moet als verantwoordelijke organisatie zorgen
voor uitwijkmogelijkheden of de werkzaamheden zelf weer
kunnen oppakken in het geval die andere rechtspersoon de
werkzaamheden onverwacht niet meer goed kan uitvoeren.
Ik ben zelf benieuwd van de minister te horen waar ik dan
aan moet denken. Wat is dan een onverwachte situatie
waarvoor een uitwijkmogelijkheid stand-by moet zijn? Want
als je naar een andere organisatie moet uitwijken, moet
daarvoor wel toestemming worden gegeven door de
minister. Hoe snel kan die toestemming tot stand komen?
Ik vraag dat vanwege het volgende. Als er sprake is van
een onverwachte situatie, moet je snel handelen. Ik vraag
me af of dan ook artikel 3a, lid 2, van de WBV geldt. Daarin
staat dat de toestemming minimaal vier maanden voor de
beoogde datum waarop de werkzaamheden door een
andere rechtspersoon worden uitgevoerd, moet worden
aangevraagd. Dan beslist de minister binnen drie maanden.
Daarom zit ik met het begrip "onverwachts". Kun je
"onverwachts" zo lang van tevoren zien aankomen dat dit
artikel blijft gelden, of zijn er ook nog andere situaties
mogelijk? Ik begrijp niet helemaal hoe dat dan moet worden
geregeld.

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

Voorzitter. De toestemming voor het overdragen van
werkzaamheden kan ook weer worden ingetrokken als bijvoorbeeld de werkzaamheden niet op verantwoorde wijze
zijn uitgevoerd, als de doelmatige bloedvoorziening in
gevaar komt of als een bijzondere omstandigheid daartoe
aanleiding geeft. De toestemming voor het in eigendom
overdragen van goederen kan niet worden ingetrokken,
omdat dit een te grote inmenging zou betekenen voor het
recht op eigendom. Je hebt iets verkocht — dat is het "in
eigendom overdragen" — en daarmee is het ook onomkeerbaar. Ik vraag me af of hiermee rekening wordt gehouden
bij het verlenen van toestemming. Bestaat er een verschil
tussen het verlenen van toestemming voor het overdragen
van werkzaamheden en voor het in eigendom overdragen
van goederen? De ene toestemming kan nog worden
ingetrokken, de andere niet. Graag een reactie van de
minister.
Voorzitter. Het uitgangspunt is dat alle winst die wordt
gemaakt met om niet of gratis — dat kunnen we ook zeggen
— verkregen donaties ten goede komt aan de wettelijke
taken. Dat lijkt me zeer terecht. Maar hoe wordt dit
gehandhaafd? Bloed- en plasmadonoren moeten er immers
van uit kunnen gaan dat hun donatie het publiek belang
ten goede komt en niet de commerciële tak. Tenminste, als
dit al het geval is, moeten ze toch in elk geval weten dat dit
aan de orde is? Ik vraag de minister op welke manier dit
aan hen wordt gecommuniceerd.
Voorzitter. De Nederlandse Bloedvoorzieningsorganisatie
is zelfvoorzienend en de bloedproducten worden aan ziekenhuizen tegen de kostprijs geleverd. Anderen hebben het
hier al over gehad. Ziekenhuizen die bloed van Sanquin
moeten kopen, zijn in vergelijking met andere landen
duurder uit. Kan de minister nog een keer toelichten waar
dat aan ligt?
Voorzitter. Dan de financiële risico's. Door de omvangrijke
niet-wettelijke activiteiten in dochterondernemingen te
plaatsen is de Bloedvoorzieningsorganisatie onder normale
omstandigheden niet aansprakelijk voor de schulden van
de dochterondernemingen. De risico's zijn hiermee beter
beheersbaar. De Bloedvoorzieningsorganisatie kan wel
invloed uitoefenen op het beleid van dochterondernemingen omdat Sanquin alle aandelen houdt en bepaalde
beslissingen met betrekking tot de dochterondernemingen
door de raad van bestuur moeten worden genomen. Maar
dat maakt ook dat niet kan worden uitgesloten dat Sanquin
wordt aangesproken in het geval van een faillissement van
een dochteronderneming als feitelijk beleidsbepaler van
die dochteronderneming. Graag krijg ik meer informatie
over dit risico, dat niet kan worden uitgesloten. Kan de
minister ook iets zeggen over de kans dat dit gebeurt?
Tot slot, voorzitter. Onder druk van de Kamer is het donorselectiebeleid aangepast, zodat homo's niet langer zonder
meer worden uitgesloten van donatie. Ze kunnen bloed
doneren nadat een periode van twaalf maanden is verstreken na het laatste seksuele contact. Daarmee sluit Nederland
aan bij de positieve ervaringen die in de praktijk zijn opgedaan in Finland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Maar
iemand die een relatie heeft, kan dus nog steeds nooit donor
worden zolang die relatie duurt, tenzij diegene twaalf
maanden geen seksueel contact heeft. Mijn fractie betreurt
dat, want dat is weinig realistisch. In het Ministerieel Plan
Bloedvoorziening 2018-2020 schrijft de minister dat Sanquin
de internationale ontwikkelingen op het gebied van de

28 maart 2018
TK 66

66-3-7

MSM-donatie op de voet volgt — om het toch even uit te
leggen: "MSM" staat voor mannen die seks hebben met
mannen — en deelneemt aan internationaal overleg en
onderzoek naar MSM-donatie. Zo is tijdens een internationale bijeenkomst in Canada, waar ook Sanquin vertegenwoordigd was, in kaart gebracht welk wetenschappelijk
onderzoek nodig is om in het donorselectiebeleid de
wachttijd van twaalf maanden na het laatste MSM-contact
te verkorten. Daarnaast is tijdens die bijeenkomst ook
bekeken of het beleid omtrent MSM kan worden gebaseerd
op andere criteria dan de periode na het laatste MSM-contact. Graag hoor ik van de minister de laatste stand van
zaken en een antwoord op de vraag of Nederland zelf actief
meedoet met dit onderzoek.
Dit was het, voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Dijkstra. Met uw bijdrage zijn we aan
het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde van
de Kamer. De minister heeft aangegeven een kort moment
te willen schorsen.
De vergadering wordt van 11.05 uur tot 11.20 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de wijziging van
de Wet inzake bloedvoorziening in verband met risicobeheersing binnen de Bloedvoorzieningsorganisatie. Ik geef
voor de beantwoording in eerste termijn aan de minister
voor Medische Zorg.

der en ziekenhuizen zijn verplicht om deze kort houdbare
bloedproducten af te nemen van Sanquin. Die kort houdbare
bloedproducten zijn niet goedkoop, maar in de prijs zitten
wel alle kosten. Een aantal van u heeft daar vragen over
gesteld. Dus ook de kosten van het werven van donoren,
ook de bloedzakjes die wij zo goed kennen, en ook alle
onderzoeken die Sanquin doet om zeker te weten dat het
bloed veilig kan worden toegediend.
Daarnaast is Sanquin wereldwijd erg ver met het hele
typeren van bloed. Dat is meer dan alleen vaststellen of je
bijvoorbeeld O-negatief of AB-positief bent. Sanquin kan
al 27 verschillende bloedtypen aanduiden. Voor patiënten
is dat goed nieuws, want hoe beter je weet dat het bloed
past bij de ontvanger, des te minder afweerreacties zijn er
te zien. Deze afweerreacties kunnen heel mild verlopen
zoals koorts, maar soms ook heel ernstig met de dood als
gevolg. Daarom is het typeren van bloed erg belangrijk.
Tot zover het donorbloed.
Dan is er het plasma. Hier maakt Sanquin geneesmiddelen
van, bijvoorbeeld voor mensen met hemofilie, voor mensen
die ernstig ziek zijn als gevolg van een hepatitis-B-virusinfectie of mensen met een auto-immuunziekte. Op die plasmageneesmiddelen heeft Sanquin niet het alleenrecht. Er
zijn dus meer aanbieders, ook in Nederland, en het gaat
dan om buitenlandse bedrijven die hier hun plasmageneesmiddelen aanbieden. Andersom mag Sanquin haar plasmageneesmiddelen ook wereldwijd verkopen, maar niet
zomaar.

Minister Bruins:
En sport.

Allereerst hebben wij wettelijk geregeld dat Sanquin deze
geneesmiddelen eerst moet aanbieden aan Nederlandse
afnemers. Alleen dat wat overblijft, mag buiten Nederland
worden aangeboden. Waarom? Ik zei het al: omdat plasma
kostbaar is — er is wereldwijd een tekort aan plasma — en
plasma dat hier geen mensen redt, kan elders wel mensen
redden. Weggooien zou onverantwoord zijn en een belediging voor de mensen die plasma afstaan.

Voorzitter. Hartelijk dank. Voordat ik inga op de vragen, wil
ik graag, zoals eigenlijk iedereen hier vanmorgen heeft
gedaan, aandacht schenken aan de 350.000 Nederlanders
die elk jaar hun bloed of bloedplasma doneren. Dat doen
zij niet om er geld aan te verdienen, dat doen zij niet omdat
zij er belang bij hebben, zij doen dat omdat zij iets willen
betekenen voor een ander. Dankzij deze mensen hebben
wij in Nederland een bloedvoorziening voor alle patiënten
die daarvan afhankelijk zijn. Ik denk aan mensen na een
ernstig verkeersongeluk of patiënten die moeten worden
geopereerd, moeders na een bevalling of te vroeg geboren
baby's met ijzertekort. Dit zijn maar enkele voorbeelden.
Daarom wil ik, net als uw Kamer, graag alle donoren vanaf
deze plek een groot compliment maken voor hun gift die
van zo'n grote waarde is.

Sanquin bekijkt heel nauwkeurig hoeveel plasma en
bloedproducten in Nederland nodig zijn. De verkopen aan
het buitenland van Nederlandse plasmageneesmiddelen is
daardoor beperkt. Omdat plasmageneesmiddelen ook door
andere aanbieders worden aangeboden, is het mededingingsrecht van toepassing en is het Sanquin verboden
voordeel te halen uit haar wettelijke taken. Sanquin concurreert met andere aanbieders bij de verkoop van haar
geneesmiddelen. Dit betekent niet dat de winst die Sanquin
daarmee maakt, naar aandeelhouders of bestuurders gaat.
Alle winst die wordt gemaakt met gratis en vrijwillig gedoneerd bloed of plasma, komt ten goede aan de uitvoering
van de wettelijke taken, dus aan de bloedvoorziening, en
gaat bijvoorbeeld naar onderzoek inzake nieuwe of veiliger
bloedproducten of de verbetering van de productie.

Juist omdat onze donoren zo onbaatzuchtig zijn, vind ik dat
zij erop moeten kunnen rekenen dat er even onbaatzuchtig
met hun gift wordt omgegaan. Daarmee bedoel ik dat bloed
en plasma die in ons land worden afgestaan, ook ten goede
moeten komen aan Nederlandse patiënten. Tegelijkertijd
moeten wij dat wat overblijft, niet achteloos weggooien.

Voorzitter. Dat is naar mijn mening dus goed geregeld.
Waarom dan toch dit wetsvoorstel? We zien dat de vraag
naar plasmageneesmiddelen elk jaar toeneemt. Wereldwijd
is dat een procent of zes, zeven per jaar. Dit komt doordat
steeds meer toepassingen worden gevonden voor patiënten. Ook de vergrijzing speelt hierbij een rol. Eerder is de
Kamer al geïnformeerd over het belang van een eigen
plasmageneesmiddelenproductie in Nederland. Er is
wereldwijd een tekort en we willen niet afhankelijk worden
van de enkele producenten die er wereldwijd zijn.

Minister, het woord is aan u.

Voor "volbloed", zo noemt Sanquin het bloed zoals dat bij
u en mij door de aderen stroomt, heeft Sanquin het
alleenrecht in Nederland. De organisatie is de enige aanbie-

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

28 maart 2018
TK 66

66-3-8

Voorzitter. Ik vind het belangrijk dat wij de continuïteit van
onze bloedvoorziening waarborgen. Dankzij Sanquin hebben we veilige en kwalitatief hoogstaande bloedproducten.
Dat is iets om te koesteren. Een aantal van u heeft dat ook
op deze manier verwoord. Nederland is wereldwijd vrijwel
het enige land waarin de kort houdbare bloedproducten en
de productie van plasmageneesmiddelen in één uiterst
professionele organisatie zijn ondergebracht. Dat is gebeurd
in 1998. Na de hiv-epidemie vond iedereen het belangrijk
om de kennis en de faciliteiten te bundelen om de veiligheid
van gedoneerd bloed en plasma te garanderen.
Om de eigen producties toekomstbestendig te houden, was
en is schaalvergroting nodig voor Sanquin. En daarom
werkt Sanquin ook voor derden, bijvoorbeeld door voor
een Amerikaans bedrijf plasmageneesmiddelen te produceren uit plasma van Amerikaanse donoren. Deze plasmageneesmiddelen zijn dus bedoeld voor de Amerikaanse markt.
Op deze wijze kan Sanquin doelmatiger gebruikmaken van
haar productiefaciliteit. Vergeeft u mij het voorbeeld: vergelijk het maar met de drukpers van een krant. Die draait maar
een paar uur per dag. Uitgevers van dagbladen drukken
daarom ook vaak allerlei andere publicaties om de investering in die kostbare persen eruit te kunnen halen.
Voorzitter. Sanquin is een stichting met een belangrijke
maatschappelijke taak. Sanquin moet kunnen ondernemen
om voort te kunnen bestaan en daarom vind ik het van
belang dat de overcapaciteit goed benut wordt, bijvoorbeeld
voor de productie met het Amerikaanse plasma. Een goede
afbakening is daarbij belangrijk, zodat de wettelijke taken
van Sanquin nooit in gevaar kunnen komen. En dat is wat
we willen regelen met het wetsvoorstel. Zo is in dit wetsvoorstel een grens gesteld aan de omvang van activiteiten
die losstaan van de wettelijke taken van Sanquin, opdat we
zeker weten dat Nederlandse patiënten de zorg krijgen die
ze nodig hebben. Als de wet wordt ingevoerd, dan geldt
dat de activiteiten die losstaan van de wettelijke taken van
Sanquin in een dochteronderneming moeten worden
ondergebracht zodra die een zekere grens overschrijden.
Daarmee waarborgen we dat financiële risico's bij de
dochteronderneming liggen en niet bij de Stichting Sanquin.
Zoals ik al zei, is er maar één productiefaciliteit voor plasmageneesmiddelen. Die kun je niet in tweeën knippen. Het
betreft dezelfde werknemers en dezelfde machines, die voor
beide doelen worden ingezet. Denk maar aan die drukpers.
Daardoor is het voor Sanquin noodzakelijk om ook de productie van plasmageneesmiddelen voor Nederlandse patiënten in de dochteronderneming onder te brengen. Dat
financiële risico hebben we nu ook al afgedekt, maar door
middel van een convenant. Daarin staat dat de Stichting
Sanquin altijd verantwoordelijk blijft voor haar wettelijke
taak om plasmageneesmiddelen voor Nederlandse patiënten te produceren. In het voorliggende wetsvoorstel willen
we dit publiekrechtelijk verankeren, dus niet meer in een
convenant, maar bij wet. Zo'n constructie kan dan niet meer
via een convenant worden geregeld; dat kan dan alleen nog
maar via een ministeriële beschikking. Dat zie ik als een
extra waarborg. Het wetsvoorstel ziet er ook op toe dat het
pas na instemming van de minister mogelijk is dat Sanquin
wettelijke taken door derden uit laat voeren. Alles bij elkaar
leidt dit wetsvoorstel dus tot meer zekerheid voor Nederlandse patiënten die afhankelijk zijn van bloedproducten,
terwijl Sanquin daardoor tegelijkertijd meer bestaanszekerheid heeft en ook in de toekomst continuïteit kan bieden.

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

En dat is in het belang van heel veel mensen, en eigenlijk
van ons allemaal.
Dit wou ik graag aan u kwijt voordat ik toekom aan de
beantwoording van de vragen.
Allereerst de vragen die door mevrouw Kooiman zijn
gesteld. Is alleen het uitvoeren van publieke taken en het
afstoten van commerciële taken niet voldoende, zo was
haar eerste vraag. Als gevolg van allerlei ontwikkelingen
in het verleden, zoals de wereldwijd verspreide hivbesmettingen, de economische en maatschappelijke druk
en de komst van synthetische alternatieven voor stollingsfactoren hebben veel Europese zusterorganisaties van
Sanquin de plasmageneesmiddelenproductie afgestoten
door verkoop aan for-profitbedrijven, of zijn ze gesloten.
Sanquin, en nu dochteronderneming SPP, hebben zich als
een relatief kleine speler weten te handhaven. Deze constructie is alleen in stand te houden als de productiefaciliteiten, de drukpers, optimaal kunnen worden ingezet. De
Nederlandse markt is te klein voor een optimale bezetting.
Daarom is schaalvergroting noodzakelijk, wil Nederland
zijn eigen bloedvoorziening behouden. Hiermee zijn de
plasmageneesmiddelen uit Nederlands plasma voor
Nederlandse patiënten ook voor de toekomst gegarandeerd.
Hierin zit de kern van de bedoeling van het wetsvoorstel.
Even huiselijk gezegd: waarom maak je de wet? Om de
risico's te scheiden tussen de stichting en de grootste
dochter, SPP.
Mevrouw Kooiman (SP):
Voorzitter. De SP had natuurlijk liever gezien dat er helemaal
geen risico's zijn. Waarom nemen we Frankrijk niet als
voorbeeld, waar het wel lukt om die plasmavoorziening in
publieke handen te houden? Kunnen we daar niet van leren?
Of kunnen we misschien niet de samenwerking zoeken, om
wat publiek is, of hoort te zijn, in ieder geval in publieke
handen te houden?
Minister Bruins:
Als je dat zou doen, kun je die fabriek, die drukpers, dus
niet gebruiken voor derde partijen, en kun je daar ook geen
inkomsten uit genereren. Dat is het grote voordeel van SPP:
dat we die productiefaciliteit kunnen inzetten. SPP maakt
al een aantal jaren achter elkaar winst. Die winst mag het
niet in eigen zak stoppen; die moet naar de stichting en zit
dus in die stichting. Daarmee drukken wij de bloedprijs in
Nederland, en eerlijk gezegd vind ik dat een goede zaak.
Mevrouw Kooiman (SP):
Dat is niet helemaal waar, want de topmensen, de managers
en directeuren van die commerciële bv'tjes, mogen verdienen whatever ze willen; die vallen niet onder die Wet normering topinkomens. En zo kan er ook weer winst worden
gemaakt met publiek plasma, om daar wél zakken mee te
vullen. Ik zeg niet dat dit nu gebeurt. Maar eigenlijk weten
we dat niet, omdat dit niet openbaar is; andere collega's
hebben daar ook al over gesproken. Dus nogmaals: waarom
leren we niet van Frankrijk en zoeken we die samenwerking
niet op?

28 maart 2018
TK 66

66-3-9

Minister Bruins:
Ik herhaal mijn antwoord: omdat ik het heel nuttig vind dat
de productiecapaciteit van Sanquin breder wordt ingezet
dan alleen voor de Nederlandse behoefte. Dan zou er
namelijk uiteindelijk ook Nederlands geld bij moeten, want
Sanquin is niet bij machte om zichzelf voor langere termijn
financieel te redden. Die extra inkomsten zijn dus nodig,
en ook heel nuttig. Ik denk ook dat het heel goed kan om
voor derden te werken. De winst die daarmee wordt
gemaakt, komt ten goede aan de stichting. Eerlijk gezegd
verwachtte ik uw punt over de beloningen al, dus heb ik
alvast nagevraagd of daarvan sprake is, dus of de bestuurders van die bv's zich allemaal houden aan de WNT-regelgeving. Dat is het geval. Ik moet nog wat meer vragen
beantwoorden, ook die van mevrouw De Vries, maar verderop in het debat had ik nog willen zeggen: als wij dat
inzicht wensen te hebben, moeten we ook expliciet de
jaarrekeningen van de dochters aan ons voorgelegd willen
krijgen. Dat lijkt mij een prima gedachte, maar er is ook nog
sprake van een amendement daarover dat nog moet worden
ingediend. Maar ik kan mij voorstellen dat wij die transparantie en helderheid wensen.
De voorzitter:
Mevrouw Kooiman, afrondend.
Mevrouw Kooiman (SP):
Ja, voorzitter. Die transparantie vindt de SP ook erg prettig,
maar dan nog. U gaat hiermee uit van een heel positief
geval, namelijk dat er winst wordt gemaakt. Maar in het
slechtste geval lijdt de bv verlies, of gaat ze failliet, en heeft
dat consequenties voor de bloedvoorziening. Niet de commerciële tak, maar de publieke tak dus. Kan de minister
daarop ingaan?
Minister Bruins:
Zekers. Het bestuur van de Stichting Sanquin heeft altijd
een zorgplicht om te kijken wat er gebeurt in die dochterondernemingen, dus het is niet zo dat het daar maar bij staat
en kijkt hoe het misgaat. Dan zijn er altijd interventies en
gesprekken mogelijk tussen de moeder en de dochter. Dus
ik acht de kans dat het misgaat niet groot, en de kans dat
de publieke bloedvoorziening in Nederland daarmee in de
waagschaal wordt gesteld acht ik nog veel kleiner.
Voorzitter. Er waren nog een paar vragen van mevrouw
Kooiman. Zij vroeg waarom de private taken in een commerciële tak van Sanquin zijn geplaatst. Plasmageneesmiddelen zijn van groot belang voor, vaak ernstig zieke, patiënten. Daarom vind ik het van groot belang dat Nederland
een eigen voorziening heeft. Hiermee is het aanbod in een
bepaalde mate gegarandeerd. Het zonder schaalvergroting
laten uitvoeren van de wettelijke taken door de stichting is
niet efficiënt en op termijn ook niet houdbaar. Door de
wettelijke taken rond plasmageneesmiddelen uit te laten
voeren door SPP is dit voor de toekomst gewaarborgd.
Voorzitter. Mevrouw Kooiman en mevrouw Ellemeet stelden
een vraag over restrisico's. Kan de minister uitsluiten dat
de stichting in gevaar kan komen bij faillissement van een
bv? Het antwoord is: zolang het moederbedrijf, dus de
stichting, voldoet aan zijn zorgplicht jegens de crediteuren
van de dochterondernemingen, zal een faillissement van

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

de bv geen invloed hebben op de werkzaamheden van de
stichting en daarmee de wettelijke taken. Dat betekent
natuurlijk niet dat er geen enkel risico meer is. Er zal altijd
sprake zijn van een zeker restrisico, maar deze is in omvang
zo klein dat deze de continuïteit van de bloedvoorziening
niet in gevaar brengt.
Voorzitter. Mevrouw Kooiman vroeg verder: wie voorziet
in uitwijkmogelijkheden voor de productie van plasmageneesmiddelen als SPP BV die niet meer kan uitvoeren? Het
antwoord is: als SPP BV haar taken niet meer kan uitvoeren,
dan is de stichting weer verantwoordelijk om een andere
uitvoerder te vinden. Dat kan bijvoorbeeld door een andere
producent te zoeken die vanuit het Nederlandse plasma
plasmageneesmiddelen kan produceren, of door zelf de
productie weer in handen te nemen. Dus dat kan de stichting weer zelf doen, maar ze kan er ook een andere producent voor zoeken. Dat kan een Nederlandse producent zijn;
dat kan ook een buitenlandse producent zijn.
Dan de vraag van mevrouw Kooiman over moedermelkdonatie. Sanquin heeft geen rol bij de inzameling van moedermelk. Dat gebeurt door het VUmc. VUmc geeft opdracht
aan Sanquin om donoren te testen. We moeten daarvoor
dus niet bij Sanquin zijn, maar bij VUmc. Ik wil het best
eens vragen. Dat gesprek heb ik eerlijk gezegd nog niet
gevoerd. Maar in het kader van dit wetsvoorstel is het geen
taak voor Sanquin en dat gaat het ook niet worden. Als ik
u zo aankijk, denk ik dat u dat ook niet zo bezwaarlijk vindt.
Dat is uitlokking.
De voorzitter:
Ja, dat was uitlokking, minister. Ik geef mevrouw Kooiman
de gelegenheid om erop te reageren.
Mevrouw Kooiman (SP):
Ik ben heel erg erkentelijk dat deze minister in ieder geval
het gesprek wil aangaan, ook al is dit geen onderdeel van
dit debat. Maar Sanquin test wel deze vrouwen. Ze liggen
op hun kraambed, maar worden wel geacht ernaar toe te
komen. Daar kan toch wel een betere oplossing voor
gevonden worden? Als de minister behalve met het VUmc
ook in gesprek wil gaan met Sanquin om te kijken hoe de
combinatie geoptimaliseerd kan worden voor deze vrouwen,
ben ik hem zeer erkentelijk.
Minister Bruins:
In mijn kennismakingsrondje met alle grote medische
instellingen komt ook het VUmc aan bod, dus ik ben graag
bereid — kleine moeite, groot plezier — om dat onderwerp
erbij te betrekken. Dat zeg ik toe.
Dan kom ik bij de vragen die zijn gesteld door mevrouw De
Vries van de VVD-fractie. Het is toch juist dat ik nog niet de
tekst van het amendement heb ontvangen? Mevrouw De
Vries heeft een amendement in het vooruitzicht gesteld,
maar ook al heb ik de tekst niet, laat ik er toch iets over
zeggen. Als ik het goed heb begrepen, krijgt Sanquin met
het amendement de verplichting opgelegd om niet alleen
de jaarrekening van de Stichting Sanquin aan mij voor te
leggen, maar ook die van de dochterondernemingen. Dat
is de strekking van het amendement. Wat mij betreft is het
een goed idee om ook de jaarrekeningen van dochters te

28 maart 2018
TK 66

66-3-10

krijgen. Ik merk aan uw Kamer dat u belangstelling heeft
voor dat onderwerp. Ook in de vrij uitvoerige vragenreeks
van mevrouw Van den Berg heb ik dat geproefd. Dus mocht
het amendement ons bereiken, dan zal ik zeggen dat ik het
oordeel graag aan de Kamer laat. Dan krijg ik de jaarrekening. Die krijg ik over het algemeen. Ik krijg nu een kaartje
aangereikt waarop staat: het amendement heb je al wel.
Dat maakt het een stuk makkelijker. Hartelijk dank voor het
amendement. Ik laat het oordeel over het amendement aan
uw Kamer, voorzitter. Ik had het niet gezien, maar ik had
het wel begrepen. Nu kan Sanquin mij inzicht bieden. Met
de steun van het amendement moet zij mij dat inzicht bieden, niet alleen op stichtingsniveau maar ook op bv-niveau.
Ik hoop dat ik dit punt dan correct heb beantwoord.
Hoe wordt de Tweede Kamer betrokken bij besluiten
omtrent niet-wettelijke activiteiten? Omdat het gaat om
niet-wettelijke activiteiten, ben ik er als minister zijdelings
bij betrokken. Sanquin hoeft mij dus niet altijd te informeren. Maar Sanquin luistert mee naar dit onderwerp, dus dat
zij ons proactief informeert, is eigenlijk wel usance. Ik hoop
dat ze dit ook wil doen. Als ik word geïnformeerd, kan ik u
ook informeren. Ik merk dat u die informatie op prijs stelt.
Maar omdat het gaat over niet-wettelijke taken, is er niet
een procedure voor afgesproken.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dat begrijp ik. Maar de vraag was meer gericht op de algemene maatregel van bestuur, waarin ook het percentage
wordt vastgelegd van de niet-wettelijke taken. Dat is volgens
mij een belangrijk gegeven, omdat het ook de balans in de
organisatie en de risico's bepaalt. De vraag was hoe de
Tweede Kamer daarbij betrokken wordt.
Minister Bruins:
Dan grijp ik even naar een ander mapje. Mag ik die vraag
heel even parkeren? Ik kom bij uw vragen, mevrouw De
Vries.
Een andere vraag van mevrouw De Vries betrof de doelmatigheid en de kosten. Waarom zijn de bloedprijzen in
Nederland zo hoog? Zijn er voldoende prikkels om doelmatig te produceren? Zoals ik al probeerde aan te geven in
mijn inleidende woorden, zijn wij in Nederland, in tegenstelling tot het buitenland, gewoon om alle kosten mee te
rekenen in de bloedprijs, dus inclusief de kosten voor
research en veiligheidsmaatregelen. Doordat gestuurd
wordt op de ontwikkeling van de voor de bloedbank
beschikbare middelen, is die doelmatigheid wat mij betreft
voldoende gewaarborgd. Ik heb een heel lijstje gekregen,
dat ook al bij de Kamerleden ligt, van de kosten die worden
verwerkt in de prijzen van bloed. Die betreffen het werven
en behouden van donoren, de donorservice, zodat de
afnamelocaties zo toegankelijk mogelijk blijven voor de
donors, de spreiding van de afnamelocaties, het medisch
onderzoeken en screenen van donoren, het testen van de
donaties enzovoorts en zo verder. Van sommige landen in
onze omgeving weten wij ook de bloedprijs, maar wij weten
die niet van allemaal en wij weten ook niet welke definitie
ze hanteren. Daar zit altijd een verschil in. Ik heb aan Sanquin gevraagd om dit onderwerp nog eens te betrekken bij
het jaarverslag. Zij zeiden: we hebben al meermalen informatie aangeboden. Omdat het soms bedrijfsvertrouwelijke
informatie is, is die moeilijk te verkrijgen. Het is moeilijk

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

om op een rijtje te zetten wat de ingrediënten van de
bloedprijs zijn in de wereld. Ik denk dat wij in ieder geval
een goede poging doen om helderheid te geven over de
bloedprijs in Nederland.
Dan het vraagstuk van mededinging en gelijk speelveld.
Waarom gaat de minister voor Medische Zorg de regulering
van de prijs doen en niet de Autoriteit Consument & Markt?
De minister voor Medische Zorg is ook degene die de
begroting en het beleidsplan van Sanquin goedkeurt. Ook
dient Sanquin aan de minister verslag uit te brengen over
de uitvoering van de wettelijke taken. Hiermee kan de
minister toezicht houden op de specifieke mededingingsregels in dit wetsvoorstel en kan de minister rekening houden
met de gevolgen die dit heeft voor de begroting van Sanquin en daarmee eigenlijk ook voor de kosten van de
gezondheidszorg in Nederland. Verder is ervoor gekozen
om de prijs van plasma als grondstof te baseren op de
gemiddelde prijs op de Europese markt. Binnen mijn
ministerie is specifieke kennis over de geneesmiddelenmarkt beschikbaar. Dergelijke kennis is niet bij voorbaat
beschikbaar bij de ACM.
Een andere vraag van mevrouw De Vries was: gelden in
andere landen ook regels voor de levering van plasma voor
donoren? Er wordt immers geld mee verdiend. Zoals ik
gezegd heb, voert SPP in opdracht van een derde, bijvoorbeeld die Amerikaanse fabrikant, plasmageneesmiddelenproductie uit. Het plasma wordt dan aangeleverd door de
opdrachtgever; het gaat dus om Amerikaans plasma. Voor
de invoer van dat plasma is een vergunning van de minister
voor Medische Zorg nodig.
Dan de vraag naar de diversiteit onder donoren. Mevrouw
De Vries stelde ook de vraag of er voldoende donoren zijn.
Daar krijg ik positieve berichten van Sanquin over. Er is
gelukkig voldoende aanbod de laatste paar jaar: 50.000
donoren erbij. Er gaan er ook veel weg, maar per saldo is
het aantal voldoende om te voorzien in de Nederlandse
behoefte.
Dan het punt van de diversiteit. Sanquin benadert deze
doelgroepen via belangenverenigingen. Er wordt dus actief
werk van gemaakt om die diversiteit te waarborgen of daar
aandacht voor te hebben.
Dan het punt van de niet-wettelijke activiteiten. Deelt de
minister de mening dat levering van stamcellen en navelstrengbloed niet in de stichting thuishoort? Kan die worden
afgestoten? Het doel van het wetsvoorstel is om de bloedvoorziening te vrijwaren van risico's van commerciële
activiteiten van de Bloedvoorzieningsorganisatie. De
grootste commerciële activiteiten van Sanquin zaten in de
productie van plasmageneesmiddelen voor derden. Deze
zijn inmiddels in de dochteronderneming SPP ondergebracht. De overige activiteiten, zoals de stemcellen-uitnavelstrengbloedbank en donors keuren in opdracht van
de moedermelkbank van het Vu Medisch Centrum, zijn zeer
beperkt in omvang en bovendien ook niet commercieel van
aard. Deze activiteiten vormen daarmee geen risico voor
de continuïteit en de kwaliteit van de bloedvoorziening.
Daarom vind ik het ook niet per se noodzakelijk dat deze
activiteiten buiten de stichting worden geplaatst.
Mevrouw De Vries heeft een vraag gesteld over de prijs
van bloed. Daar ben ik al op ingegaan. En dan de vraag of

28 maart 2018
TK 66

66-3-11

een snellere donatie mogelijk is voor de MSM-contacten.
Mevrouw Dijkstra heeft ook gesproken over de wachttijd
van twaalf maanden na het laatste MSM-contact. Die is
noodzakelijk, omdat een vroege infectie niet altijd op te
sporen is met laboratoriumtesten. Cijfers van de Raad van
Europa tonen aan dat bij drie Europese landen die al een
aantal jaren een wachttijd van twaalf maanden hanteren,
deze maatregel geen nadelige invloed heeft gehad op de
veiligheid van de bloedvoorziening. En dat zijn de landen
die mevrouw Dijkstra noemde. Er zijn nog geen gegevens
bekend of deze veiligheid ook gewaarborgd blijft als de
wachttijd korter is. Daarnaar vindt onderzoek plaats.
Nederland doet daar actief aan mee. Ik zeg tegen mevrouw
De Vries en mevrouw Dijkstra dat als dat nieuwe gezichtspunten oplevert, ik die graag aan de Kamer zal melden.

Voorzitter. Ik hoop dat ik de vorige sprekers in de goede
volgorde van antwoorden heb voorzien. Daar ben ik niet
helemaal zeker van in het geval van de beantwoording van
mevrouw Van den Berg, maar ik begin ergens en mevrouw
Van den Berg laat het wel weten als ik nog iets heb overgehouden wat ik niet heb beantwoord. Dat is natuurlijk niet
de bedoeling.

Ik heb al gesproken over het afstoten van de niet-wettelijke
vragen. Ik hoop dat ik daarmee alle vragen van mevrouw
De Vries heb beantwoord.

Over de kosten van het volbloed heb ik eerder geantwoord.

Dan kom ik bij de vragen van mevrouw Ellemeet. Een aantal
vragen heb ik al eerder beantwoord, maar er zijn er nog
drie. Mevrouw Ellemeet heeft gevraagd of het wetsvoorstel
voldoende toekomstbestendig is. Is er flexibiliteit voor
toekomstige ontwikkelingen? Naar ons gevoel is dat wel
het geval. Als bijvoorbeeld de positie van de plasmageneesmiddelenproductie verandert of Sanquin mogelijkheden
ziet om kosten te besparen door andere delen van de uitvoering van de wettelijke taken uit te besteden, dan zit die
mogelijkheid eigenlijk ingebakken in het wetvoorstel. Dus
toekomstbestendig? Ik zou zeggen: dat is het geval.
Dan het punt van de AMvB. Mevrouw De Vries sprak hier
ook al over. Hoe wordt de Kamer hierbij betrokken? Aan de
hand van deze maatregel zal een grens worden gesteld aan
de omvang van de niet-wettelijke activiteiten die binnen de
stichting mogen worden uitgevoerd. Je hebt dus een
stichting en daaronder heb je de private activiteiten. In de
stichting mag dus een zeker percentage worden gebruikt
voor de niet-wettelijke taken. Dat percentage zal worden
vastgesteld op 10% van de omzet van de stichting. Waarom
is gekozen voor 10%? Daarmee sluit ik aan bij de grens die
ook wordt gebruikt voor algemeen nut beogende instellingen. Om te voorkomen dat incidentele en kleinschalige
activiteiten tot verlies van de anbi-status leiden, mogen
anbi-organisaties voor 10% niet algemeen nut beogende
activiteiten uitvoeren. Ik wil die parallel dus trekken.
Voorzitter. Daarnaast wil ik een uitzondering maken voor
staf- en concerndiensten die ten behoeve van de dochterondernemingen worden verricht. De grens voor deze activiteiten wordt vastgesteld op gelijke hoogte als de begrote
omvang van de staf- en de concerndiensten ten behoeve
van de stichting. Een andere grens is hier gerechtvaardigd,
omdat de stichting schaalvoordelen heeft van het gezamenlijk uitvoeren van de staf- en concerndiensten. Daarom geldt
hier niet de 10%-regel, maar zal het vaker een hoger percentage zijn. Het zal maximaal fiftyfifty zijn. Voorzitter. Ik hoop
dat ik daarmee voldoende antwoord heb gegeven op de
vraag hoe ik invulling aan die AMvB zou willen geven.
Ook mevrouw Ellemeet heeft een vraag gesteld over het
aantal donoren. Ik meen dat ik die vraag al beantwoord
heb.

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

1. Kan de minister bevestigen dat er geen financiële problemen spelen bij Plasma BV, dus bij SPP BV? Voorzitter.
Daarvan is op dit moment geen sprake. Natuurlijk houdt
Sanquin dat goed in de gaten. Dat toezichtselement zit ook
in dit wetsvoorstel. Maar er zijn geen financiële problemen.
Er worden zwarte cijfers geschreven. Dat kunnen we nagaan
in de jaarrekeningen die we tot dusverre hebben gezien.

Dan het bepalen van winst voor wettelijke en niet-wettelijke
activiteiten, hoe deel je dat toe? Voorzitter, allereerst, winst
van de stichting wordt in de jaarrekening vermeld. In de
gesplitste jaarrekening en in de jaarrekening van de holding
blijkt de verdeling tussen wettelijke en niet-wettelijke taken,
en daarmee ook inzicht in het toedelen van de winst.
Hoe staat het met het onderzoek naar de Navelstrengbloedbank en hoe vindt overdracht plaats naar een andere bank?
Dat is work in progress. De aanbesteding is in gang gezet.
Rond de zomer verwacht ik de resultaten van het onderzoek.
Dat onderzoek wil ik eerst afwachten en dan beslissen we
over de toekomst. Dus ik kan nu nog niets zeggen over een
eventuele overdracht, maar dat komt.
De voorzitter:
Een interruptie van mevrouw Van den Berg.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat onderzoek, en wie dat gaat doen, zal in alle zorgvuldigheid gebeuren. Maar het gaat mij er met name om dat als
voorwaarde wordt opgenomen dat waar het nu dan aan
wordt uitbesteed, dat niet zomaar kan door uitbesteden.
Daar zit bij ons de zorg vanwege twee punten, namelijk de
kwaliteit en de hygiëne van degene die het gaat doen, maar
ook de arbeidsvoorwaarden van de mensen die het gaan
doen.
Minister Bruins:
Nu mevrouw Van den Berg hier zo precies op is, voel ik mij
verplicht om bij de uitkomsten van het onderzoek waarover
ik u zal berichten deze twee punten mee te nemen en ze
dan daarbij te adresseren.
Dan de definitie van bloedproducten en tussenproducten.
Mevrouw Van den Berg zegt dat dat nog onduidelijk is en
vraagt hoe de minister die onduidelijkheid kan wegnemen.
Ik heb de evaluatie van de Wet inzake bloedvoorziening net
ontvangen en aan uw Kamer gestuurd. Ik zal daar nog mijn
standpunt bij voegen. Daarbij zal ik ingaan op dit onderwerp.
Dan de vraag van een heel andere orde: kunnen dochters
ook garanties afgeven? Ja, in principe kunnen dochterondernemingen garanties afgeven. Indien ik dat nodig vind,

28 maart 2018
TK 66

66-3-12

kan ik als het gaat om dochterondernemingen die wettelijke
taken uitvoeren daar beperkingen aan stellen op het
moment dat ik toestemming geef voor het uitvoeren van
die wettelijke taken.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
U zegt dat die dochter dat dus kan doen.
Minister Bruins:
In principe.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Die kan dat dus doen voor niet-wettelijke taken zonder
overleg met de minister. Vervolgens is het wel zo dat de
moeder ingeval van een faillissement van de dochter
sowieso al aansprakelijk blijft, maar ook vanwege de laundry list die wordt genoemd nog extra aansprakelijk is.
Vandaar dat we zeggen: wij hebben er geen behoefte aan
dat wij als Kamer over ieder detail en ieder besluit geïnformeerd worden, maar wel dat de minister daar dus meer
bevoegdheden op krijgt, zodat een bedrijf geen garanties,
en aandelen, kan gaan geven die naderhand toch een effect
hebben op de moeder.
Minister Bruins:
Sanquin wil dit soort risico's natuurlijk ook niet hebben,
dus de vraag die mevrouw Van den Berg stelt over de
garanties die dochterondernemingen kunnen afgeven is
eigenlijk een theoretische. Dus dat kan, die mogelijkheid
bestaat, simpelweg omdat dat aan een vennootschap is
voorbehouden en dat niet moet worden gebruikt, of dat
daarvoor een goed gesprek nodig is tussen de dochter en
het stichtingsbestuur. Dat is zo klaar als een klontje. We
hebben hierover gesproken met Sanquin. Die denkt dat het
afgeven van garanties door dochterondernemingen in de
praktijk niet veel zal voorkomen, omdat zij ook een zorgplicht hebben. Zij kunnen niet af van hun zorgplicht. Dat
vind ik een heel belangrijk gegeven. Straks hebben wij per
dochteronderneming ook inzicht in de jaarrekening. Ik denk
dat wij op die manier de informatiebehoefte aan onze kant
goed hebben veiliggesteld.
Voorzitter. Een andere vraag is: waarom staat u met het
wetsvoorstel toe dat wettelijke taken worden overgedragen
aan derden? Houdt de Bloedvoorzieningsorganisatie 100%
zeggenschap over de wettelijke taken? Het moet duidelijk
zijn dat de Bloedvoorzieningsorganisatie met het wetsvoorstel de wettelijke taken niet zal mogen overdragen aan een
derde. De Bloedvoorzieningsorganistie mag wel na toestemming van de minister de uitvoering van werkzaamheden
voor wettelijke taken overdragen. Dan gaat het dus om de
uitvoering van werkzaamheden. Denk daarbij bijvoorbeeld
aan het testen van donaties door een ander lab. De werkzaamheden worden als het ware uitbesteed aan een ander
door middel van een overeenkomst. De verantwoordelijkheid voor een adequate uitvoering van die wettelijke taken
blijft bij de Bloedvoorzieningsorganisatie. De eindverantwoordelijkheid kan niet worden overgedragen. Voor het
overdragen van goederen ligt dat weer net een beetje
anders. Als goederen in eigendom worden overgedragen
— denk aan testapparatuur — dan verliest de Bloedvoorzieningsorganisatie de zeggenschap daarover. Dat is nou

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

eenmaal het verschil tussen het overdragen van werkzaamheden en het overdragen van goederen. Bij het overdragen
van werkzaamheden kun je een en ander terugroepen, maar
bij het overdragen van goederen ben je die goederen kwijt.
Mevrouw Van den Berg sprak over vastgoed. Ik heb nog
eens even nagevraagd of er veel vastgoed in de organisatie
zit en dat is eigenlijk niet het geval. Het gaat alleen om het
hoofdkantoor. Mag je dat zomaar verpatsen? Nee, dat mag
niet. Als daar winst wordt gemaakt, komt het weer aan de
stichting ten goede. Ook dat geld kan dus niet naar een
ander potje toe.
Voorzitter. Hoe wordt voorkomen dat publiek geld wordt
uitgekeerd als winst? In de WBV is opgenomen dat de
Bloedvoorzieningsorganisatie niet op winst gericht mag
zijn. Om die reden is Sanquin een stichting. Hierdoor wordt
voorkomen dat publiek geld wordt uitgekeerd als winst.
Hoe staat het met het gesprek met het ministerie van EZK
en het ministerie van Financiën over het beperken van de
niet-wettelijke activiteiten binnen de stichting? Dat gesprek
is gaande. De uitkomsten wil ik ook betrekken bij de AMvB
waar ik zojuist over sprak. Maar de uitkomsten zijn dus nog
niet gereed. Er is nog werk in uitvoering.
Voorzitter. Dan de volgende vraag van mevrouw Van den
Berg: kunt u de Kamer vooraf op de hoogste stellen als er
toestemming wordt gegeven voor het laten uitvoeren van
wettelijke taken door andere dan de Stichting Sanquin? Als
dit wetsvoorstel in werking treedt, zal alleen voor de wettelijke taak van de plasmageneesmiddelenproductie toestemming worden gegeven om die uit te laten voeren door SPP,
Sanquin Plasma Products. Op dit moment is deze wettelijke
taak al in een convenant geregeld. Straks wordt het wettelijk
geregeld. Op dat punt bent u dus al op de hoogte. Bij
eventuele nieuwe toestemmingen zal ik ook rekening
moeten houden met de mogelijkheid dat Sanquin snel moet
handelen, waardoor er wellicht weinig tijd is om de Kamer
vooraf op de hoogte te brengen. Maar ik denk niet dat het
zo'n vaart loopt. Over het algemeen is Sanquin wel bij
machte om ons snel op de hoogte te brengen — met "ons"
bedoel ik het ministerie — waardoor ik uw Kamer ook snel
op de hoogte kan brengen. Mocht dat een keer spannend
worden, dan is het misschien niet vooraf, maar dan kan het
nog wel heel snel daarna. Dat lijkt mij ook praktisch voor
de ondernemingsactiviteiten die ook van Sanquin zijn.
De volgende vraag is weer een heel andere vraag. Kan de
minister aangeven welke andere bronnen er zijn voor het
leveren van stamcellen? Behalve stamcellen uit navelstrengbloed kunnen ook stamcellen uit perifeer bloed of beenmerg
worden geleverd. Ik lees het op, maar ik heb er geen kennis
van. Ik hoop dat het een goed antwoord is. Ja, er valt nog
een hoop te leren, mevrouw Kooiman. Dat gaat u allemaal
missen, maar ik ben blij dat u erom lacht.
Mevrouw Kooiman (SP):
Jazeker.
Minister Bruins:
Een andere vraag. Kan ik de Kamer jaarlijks informeren over
de financiële situatie en risico's van de Stichting Sanquin,
inclusief de dochterondernemingen? Ik kan toezeggen dat

28 maart 2018
TK 66

66-3-13

ik de Kamer jaarlijks informeer over de financiële situatie
en risico's van de Stichting Sanquin. Ik heb dat eerder
betoogd, ook in de richting van mevrouw De Vries. Ik
beschik nu niet over de jaarverslagen en jaarrekeningen
van de afzonderlijke dochterondernemingen, maar als het
amendement van mevrouw De Vries wordt aangenomen,
dan krijgt het ministerie de beschikking over de afzonderlijke
stukken van die bv's. Op basis daarvan kan ik de Kamer
jaarlijks op de hoogte stellen van de financiële situatie van
de dochterondernemingen. Daar zit één maar aan: het kan
zijn dat er bedrijfsvertrouwelijke gegevens zijn. Die kan ik
dan niet zo maar met de Kamer delen. Het gaat hier over
de openbare informatie die is vastgelegd in jaarrekeningen.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Berg heeft daar een opmerking of een
vraag over.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Een vraag, want volgens mij moet een bedrijf, ook als er
sprake is van bepaalde risico's, rechtszaken of andere
kwesties, dat in de jaarverslagen vermelden. Klopt dat?
Minister Bruins:
Zeker weten. Dat is dan openbare informatie. Als wij ons
kunnen richten op datgene wat er in de jaarrekeningen en
de toelichting daarop staat, dan hebben wij een goed beeld
van de bedrijfsvoering, ook van de dochterondernemingen.
Maar ik wilde de opmerking maken dat er ook nog andere,
bedrijfsvertrouwelijke informatie bestaat die wij niet vinden
in de jaarrekening. Daar beschik ik niet over, dus die kan ik
ook niet doorgeven. Dat is slechts de beperking die ik zou
willen aanbrengen.
Verloopt de overdracht van niet-essentiële taken alleen na
toestemming van de minister? Bij niet-essentiële taken kun
je denken aan het transport van bloedproducten. Ik herhaal
de vraag. Verloopt de overdracht van niet-essentiële taken
alleen na toestemming van de minister? Het antwoord
daarop: niet per se. Wanneer het gaat om niet-essentiële
taken en deze niet complex van aard zijn, dan is toestemming van de minister niet noodzakelijk.

bloedproducten niet goed verloopt. Het antwoord was heel
duidelijk: als een vervoerder niet goed is, dan gaat die vervoerder eruit en dan wordt een andere vervoerder ingehuurd. Dat lijkt mij een heel praktische werking. Ik vind niet
dat dit allemaal hoeft te worden "uitgemillimeterd" in een
jaarverslag, maar aandacht voor het onderwerp is wel op
zijn plaats, met enige beperking omdat ik vind dat dit hoort
tot de bedrijfsvoering van Sanquin. Als Sanquin hier dus
een opmerking over wil maken in de jaarrekening, dan lijkt
mij dat prima.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Berg. Afrondend op dit punt.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter. Nogmaals, het gaat ons er niet om dat dit allemaal in het jaarverslag komt. Als een vervoerder niet goed
is, dan komt er natuurlijk een andere vervoerder, maar het
gaat er vaak niet om dat de kwaliteit van het vervoer niet
goed is, het punt is dat het arbeidsvoorwaardenpakket van
degene die het uitvoert in een aparte constructie zit die
eigenlijk niet door de beugel kan. Dat is het enige aandachtspunt dat wij nog willen meegeven.
Minister Bruins:
Ja, voorzitter, als we het zo klein maken, dan zou ik zeggen
dat dit een aspect van de bedrijfsvoering is en dat de
directie van Sanquin daar oog voor moet hebben. Verloopt
dat niet goed, dan lezen we dat ongetwijfeld terug in de
krant die veel aandacht heeft voor dit onderwerp, of in een
andere krant.
Hoe wordt voorkomen dat wettelijke taken aan derden
kunnen worden overgedragen waarop winst kan worden
gemaakt? Hoe worden wettelijke taken dan gewaarborgd?
Wettelijke taken mogen alleen worden overgedragen als
er geen onnodige risico's zijn voor de uitvoering van de
overige wettelijke taken. Dat vind ik nu juist de kern van
mijn toezichtstaak om toestemming te verlenen. Ik hoop
dat ik daarmee de vragen van mevrouw Van den Berg heb
beantwoord.
Dan heb ik nog een enkele vraag liggen van mevrouw
Dijkstra.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat is niet het punt waarover wij als Kamer informatie willen. Ik doel met name op zaken als catering en transport
die als voorbeelden worden genoemd. Als we ergens in
het land verhalen horen over schijnconstructies, dan is het
bij catering en transport. Het gaat ons niet zozeer om het
borgen van de kwaliteit van het product, het gaat ons om
de arbeidsvoorwaarden van de mensen. Vandaar dat wij
wat dat betreft een borging wilden hebben, in die zin dat
de minister daar een extra check op kan doen.
Minister Bruins:
Die waarborg is niet gegeven omdat hier niet het toestemmingsvereiste geldt. Het is misschien goed dat ik dit punt
meeneem naar Sanquin. Ik zal Sanquin vragen hier aandacht aan te besteden in het jaarverslag en de jaarrekening.
Ik heb ook al gesproken met de directie van Sanquin. Ik heb
gevraagd wat er gebeurt als bijvoorbeeld het transport van

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

De voorzitter:
Er is toch nog een vraag blijven liggen, heb ik het vermoeden. Mevrouw Van den Berg, kort.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Gewoon in het algemeen: wij hadden eerder aangegeven
dat wij zowel ten aanzien van de bevoegdheden van de
minister als ten aanzien van de informatie naar de Kamer
misschien met een amendement wilden komen. Ten aanzien
van de bevoegdheden van de minister heeft de minister,
denk ik, goed toegelicht waar hij kan ingrijpen en waar we
het anders wel in de krant gaan lezen. Maar mag ik dan ook
concluderen dat de minister de Kamer wel gaat informeren
over alle cruciale besluiten ten aanzien van dit dossier?
Anders zouden wij nog met een amendement komen.

28 maart 2018
TK 66

66-3-14

Minister Bruins:
Wat ik van plan was, is dit. Als het amendement-De Vries
wordt aangenomen, heb ik zicht op jaarrekeningen en toelichtingen. Dan vind ik dat een handig pakketje om zelf te
bestuderen en ook te delen met uw Kamer. Ik mag ervan
uitgaan dat wij langs deze weg geïnformeerd worden over
cruciale ontwikkelingen die zich afspelen bij Sanquin, zowel
voor de kort houdbare als voor de lang houdbare bloedproducten. Dat lijkt mij de meest concrete toezegging die ik de
Kamer kan doen inzake een combinatie van én het beleid,
én de uitvoering, waar dus ook aspecten van bedrijfsvoering
in zitten.
Dan misschien ten overvloede nog een enkele vraag van
mevrouw Dijkstra. "Ten overvloede" in die zin dat ik op veel
punten al ben ingegaan. De oneerlijke concurrentie bij de
plasmageneesmiddelen: wie ziet daarop toe? In het wetsvoorstel is opgenomen dat plasmageneesmiddelen tegen
marktprijzen worden verkocht. Daar ziet de Autoriteit Consument & Markt op toe en dat kan ook gebeuren naar aanleiding van signalen van concurrenten. Zo kan het nog
weleens werken bij de ACM.
Dan een van de hamvragen, misschien had ik daarmee
moeten beginnen: waarom is zelfvoorziening zo belangrijk
voor Nederland? Ik denk dat ik het voor een deel al in de
inleiding heb gezegd. Het kan gaan om ernstig zieke patiënten waarvan sommigen levenslang afhankelijk zijn van
plasmageneesmiddelen. Denk aan patiënten met een aangeboren auto-immuunziekte of met afweerstoornissen. We
hebben hier te maken met een kwetsbare voorziening in
de zin dat de grondstof schaars is en de wereldmarkt uit
slechts een paar spelers bestaat, waardoor het wegvallen
van productiecapaciteit direct invloed kan hebben op de
markt. Ik vind het belangrijk, wij vinden het belangrijk, dat
Nederland eigen productiecapaciteit behoudt, zodat we niet
geheel afhankelijk zijn van aanbieders uit het buitenland.
De laatste vraag die ik nog heb liggen: bestaat er verschil
in het verlenen van toestemming door de minister voor het
overdragen van goederen of het overdragen van werkzaamheden? Ik geloof dat ik die vraag heb beantwoord. Als je
een goed overdraagt, ben je het kwijt. Als je werkzaamheden overdraagt, kun je die terughalen. Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zie dat mevrouw Dijkstra nog een vraag voor
u heeft.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Ik begrijp dat de minister het in zijn hoofd zo samenvat,
maar ik had toch nog een iets gedetailleerdere vraag gesteld
over die toestemming die de minister moet geven als er
eigendom is overgedragen. Wie maakt nou de inschatting
dat er gevolgen zijn of geen gevolgen zijn voor de bloedvoorziening oftewel de wettelijke taken? Ik moet snel weer
even op een rijtje zetten hoe ik de vraag had gesteld. De
minister voor Medische Zorg moet toestemming geven als
de Bloedvoorzieningsorganisatie niet-wettelijke activiteiten
en het eigendom van de daarbij behorende goederen
overdraagt aan een andere rechtspersoon en als die
eigendomsoverdracht gevolgen heeft voor de uitvoering
van die wettelijke taken. Maar er is geen toestemming nodig
als het geen gevolgen heeft voor de bloedvoorziening. Mijn

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

vraag was: wie maakt nou de inschatting of er gevolgen
zijn voor de bloedvoorziening? En is het altijd duidelijk en
inzichtelijk of die gevolgen er zijn?
Minister Bruins:
Ik denk eerlijk gezegd dat dat in de prakijk altijd inzichtelijk
is. Ik denk dat het vraagstuk eigenlijk niet speelt bij de
overdracht van goederen. De testapparatuur overdragen:
dat zal zo zijn. Als het gaat over de vraag of het overdragen
van werkzaamheden consequenties heeft voor de Bloedvoorzieningsorganisatie, dan is het de minister die de toestemming moet geven. Daar zit dus echt een dubbele klep
op, want we doen nou wel elke keer of de minister het zus
of zo doet, maar het management van Sanquin is daar
natuurlijk ook een hele belangrijke speler in. Dus, huiselijk
gezegd: dubbel genaaid houdt beter. Het is hier eerst het
management van Sanquin, maar daarna ook de minister
die de toestemming verleent.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Goed, dat was inderdaad de vraag en de minister verduidelijkt dit in het laatste antwoord nog even. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk naar de minister. Ik heb de appreciatie
op het amendement van mevrouw De Vries c.s. genoteerd,
maar ik heb nog geen appreciatie van de minister vernomen
op het amendement op stuk nr. 7 van het lid Kooiman. Kan
de minister dat nu geven, of wil hij daar in de tweede termijn op terugkomen?
Minister Bruins:
Ik wil het wel geven, maar ik ben even op zoek naar de tekst,
voorzitter.
Mevrouw Kooiman (SP):
O, die was fantastisch.
Minister Bruins:
Het is een fantastisch amendement, hoor ik mevrouw
Kooiman zeggen. Ja, en dat in uw laatste of voorlaatste
debat, mevrouw Kooiman. Je zou toch bijna genegen zijn
om ... Nee, voorzitter.
Ik heb hier de tekst. De indiener is van mening dat een
bloedvoorziening een voorziening is van algemeen belang.
Ik heb, dacht ik, omstandig betoogd dat ik vind dat ook
taken in een dochteronderneming kunnen worden georganiseerd zodat wij die plasmageneesmiddelenproductie, die
fabriek, die drukpers ook kunnen inzetten voor andere partijen. Dat levert ons extra inkomsten op. Daarmee gaan we
geen winst maken voor aandeelhouders of voor wat voor
zak dan ook, want die winst gaat naar Sanquin. Daarmee
kunnen wij de bloedprijs in Nederland drukken. Dus ik ontraad dit amendement.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan zijn wij hiermee gekomen aan het einde
van de eerste termijn van de zijde van het kabinet. Ik dank

28 maart 2018
TK 66

66-3-15

de minister voor zijn bijdrage in eerste termijn. We gaan
door naar de tweede termijn van de zijde van de Kamer. Ik
heet mevrouw Kooiman zeer welkom achter het katheder
voor haar laatste bijdrage in de plenaire zaal. Mevrouw
Kooiman.

Mevrouw Kooiman (SP):
Ja, voorzitter, ik heb hier een hele stapel moties ... Nee
hoor, dit is een grapje.
Voorzitter, het zal maar je laatste plenaire debat hier zijn,
zo'n enorm spannend debat. Het is "bloedstollend" zou ik
in dit kader willen zeggen. Nee, serieus. Het is een heel
technisch onderwerp geweest, maar wel een heel erg
belangrijk onderwerp. Want het gaat natuurlijk om het
behoud van onze bloedvoorziening en onze wettelijke taken,
en met name over onze plasmavoorziening die commercieel
is. En helaas wijzigt dit wetsvoorstel daar niet zo veel aan.
Dat is ook de reden dat ik een amendement heb ingediend,
om juist ook die plasmavoorziening, onze publieke taak,
ook publiek te houden. De minister zegt wel: goh, dan gaan
we winsten maken. Maar ik ga eigenlijk ook uit van minder
goede tijden, als we dus geen winsten maken. Stel nou dat
die bv verlies draait en mogelijk failliet gaat, waar het FD
ook vaker nog wel op doelt. Dat heeft dan ook consequenties voor de stichting Sanquin en op onze bloedvoorziening
in zijn geheel. Daarom heb ik in het amendement dat willen
scheiden. Dat is ook een principiële keuze. Het is een keuze
waar de SP voor staat en vandaar ook dat ik hem vandaag
gemaakt heb.
Voorzitter. We kunnen natuurlijk wel het amendement-De
Vries steunen. Als het amendement-Kooiman het niet haalt,
willen we in ieder geval ten minste nog wel die transparantie behouden. Dat steunen we dus graag.
Voorzitter. Tot slot wil ik natuurlijk ons Kamerpersoneel
heel erg bedanken. Ik vind het heel erg leuk om u nog als
voorzitter meegemaakt te hebben, maar met name wil ik
ook het ministerie heel erg bedanken. Ze luisteren waarschijnlijk ook mee. Sorry voor al die vragen die jullie hebben
moeten beantwoorden! Ik heb ze met plezier ingediend; ik
hoop dat jullie ze ook met plezier hebben beantwoord. Mijn
opvolger Henk van Gerven is iemand die mijn traditie nogal
voortzet — jullie kennen hem. Ik zie geknik! Ik wens de
minister heel veel plezier met mijn opvolger en plezier in
dit werk. Ik dank mijn geachte collega's. Het was me een
eer.
De voorzitter:
Mevrouw Kooiman, ik wil u in ieder geval heel hartelijk
dankzeggen. Morgen is voorzien het afscheid hier in de
plenaire zaal. Ongetwijfeld zal de Voorzitter van onze Kamer
dan nog een aantal warme en hartelijke woorden aan uw
adres richten. Ik wil u in ieder geval zeer hartelijk bedanken
voor uw bijdrage, ook weer aan dit debat, en u feliciteren
met de toezegging die u in ieder geval nog heeft gekregen
van de minister op een persoonlijke noot in uw laatste bijdrage aan dit debat. Zeer bedankt voor uw bijdrage en het
ga u goed. Dank u wel, mevrouw Kooiman.

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ook nog dank voor de samenwerking
aan mevrouw Kooiman. Het was kort, want ik ben pas sinds
november woordvoerder op dit onderwerp. Ik hoop dat het
mevrouw Kooiman heel goed gaat in de toekomst, waar
die ook mag liggen.
Dan terug naar het wetsvoorstel. Het amendement was
inderdaad vrijdag al ingediend. Dank dat het oordeel Kamer
krijgt. Ik denk dat het belangrijk is voor de transparantie en
om ook inzicht te krijgen in de risico's die er toch altijd
blijven. Als je de risico's weet, kan je er ook op sturen.
Dan nog een paar vragen naar aanleiding van de beantwoording van de minister over de doelmatigheid binnen Sanquin. De minister heeft uitgelegd hoe de prijsberekening
gaat plaatsvinden. De vraag is alleen wel: hoe kunnen wij
dat nu voor de toekomst ook bekijken? Is er zoiets als een
benchmark? Want ik wil dat Sanquin op een goede manier
de bloedvoorziening doet, maar wel ook graag op een zo
goedkoop mogelijke manier. Op een veilige manier
natuurlijk — dat staat voorop — maar ook zo goedkoop
mogelijk voor de patiënten. Kan de minister daar nog iets
meer over aangeven?
Er was nog één vraag blijven liggen over de informatievoorziening van plasmadonoren. Plasma wordt zonder betaling
beschikbaar gesteld door de donoren, maar het wordt wel
voor een commercieel product gebruikt. Wij vinden dat je
daar dan ook vooraf helderheid over moet geven aan de
plasmadonoren. Kan de minister daar nog iets over zeggen?
En dan een laatste punt. Nee, nog twee punten; ik moet niet
te snel gaan. Eén vraag is nog blijven liggen. Die is ook in
het verslag niet beantwoord, dus dan begin ik altijd wat
wantrouwend te worden over waarom dat niet beantwoord
wordt. Wij willen graag duidelijkheid over wat aantoonbaar
nadelige gevolgen zijn als het gaat om het toestemming
geven of het weigeren om toestemming te geven voor het
uitvoeren van taken door anderen. Wij vinden dat er wel
vooraf duidelijkheid over moet zijn, omdat dit ook onderdeel
uitmaakt van de wetsgeschiedenis.
Laatste punt wat mij betreft: de minister heeft aangegeven
dat 10% van de niet-wettelijke taken in de stichting mag
worden uitgevoerd. Dat gaat nog geregeld worden in een
algemene maatregel van bestuur, neem ik aan. Er komt ook
nog een percentage voor de staf- en concerndiensten. Mijn
vraag was wat breder, omdat ik vind dat wij als Tweede
Kamer daar wel over geïnformeerd moeten worden. Zijn
al die algemene maatregelen van bestuur, ministeriële
regelingen en beleidsregels die aangekondigd zijn, ook
daadwerkelijk gereed op het moment dat de wet in werking
treedt? En ik zou het toch prettig vinden als wij ook over
die andere percentages van de staf- en concerndiensten
nog goed geïnformeerd worden. Dat vind ik wel belangrijk
om de risico's inzichtelijk te houden. Misschien dat de
minister dus nog de toezegging kan doen dat we als Kamer
nog nader geïnformeerd worden over het vastleggen van
die percentages.
Dank u wel.

Dan ga ik naar de tweede spreker, mevrouw De Vries van
de VVD.

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

28 maart 2018
TK 66

66-3-16

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw De Vries. Dan ga ik naar mevrouw
Van den Berg van de fractie van het CDA.

Zij krijgt nr. 9 (34815).
Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Dan ga ik naar
mevrouw Dijkstra van D66.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter. In de eerste plaats wil ik toch ook de gelegenheid
nemen om mevrouw Kooiman alle goeds toe te wensen
voor de toekomst. Dank voor de heel prettige samenwerking. Ik vond het heel mooi hoe mevrouw Kooiman altijd
een persoonlijke noot wist toe te voegen aan de debatten,
zoals ook vandaag weer.
Vervolgens wil ik graag de minister bedanken voor de uitgebreide beantwoording op alle vragen. Ik ben blij met
enkele toezeggingen, namelijk dat er later nog nadere
informatie komt over de definitie van tussen- en bloedproducten, dat de minister kijkt naar een eventuele doorbesteding en naar de arbeidsvoorwaarden bij het uitbesteden
van navelstrengonderzoek — dat dan van de zomer loskomt
— en dat de minister de Kamer gaat informeren bij alle
cruciale besluiten die hij nog mag nemen, eventueel achteraf. Ik sluit ook graag aan bij de woorden van mevrouw
De Vries, die vroeg of de algemene maatregelen van
bestuur, de regeling en de beleidsregels allemaal op hetzelfde moment inzichtelijk zijn.
Ten slotte, voorzitter. Wat ook al mocht blijken uit mijn
inbreng, is dat wij het heel belangrijk vinden om als Kamer
goed geïnformeerd te zijn, ook over de risico's. Daarom
dien ik de volgende motie in.

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik kan heel kort zijn. Er zijn bij nadere
bestudering nog twee vragen van mij blijven liggen die ik
toch nog even bij de minister neer wil leggen.
Ik heb het even gehad over die onverwachte situatie. Aan
de minister heb ik het volgende gevraagd. In de wet staat
dat de toestemming minimaal vier maanden voor de
beoogde datum waarop de werkzaamheden door een
andere rechtspersoon worden uitgevoerd, moet worden
aangevraagd. De minister moet dan binnen drie maanden
beslissen, maar wat is een onverwachte situatie die zich
kan voordoen? Is er dan zo veel tijd? Als die er niet is, hoe
is dat dan geregeld?
Ik had nog een andere vraag over de manier waarop bloeden plasmadonoren op de hoogte worden gesteld dat hun
lichaamsmateriaal, dat ze gratis afstaan, ook gebruikt zou
kunnen worden voor producten die in de commerciële tak
worden gemaakt.
Dat was het. Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Dijkstra.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister voor Medische Zorg voor
de beantwoording in tweede termijn en een appreciatie van
de ingediende motie.

overwegende dat een scheiding van wettelijke taken en
niet-wettelijke activiteiten binnen de Stichting Sanquin en
dochterondernemingen niet volledig door te voeren is;
constaterende dat de stichting als moederonderneming
potentieel financiële risico's loopt met betrekking tot
dochterondernemingen c.q. ondernemingen waarin de
stichting een belang of aandelen heeft;
van mening dat dit onwenselijk is aangezien de moederonderneming publieke taken heeft en onder andere verantwoordelijk is voor het voldoende inzamelen en beschikbaar
stellen van volbloed, plasma en plasmageneesmiddelen
voor de Nederlandse markt;
verzoekt de regering de Kamer jaarlijks te informeren over
alle relevante zaken die de financiële situatie en risico's van
de Stichting Sanquin inclusief de dochterondernemingen
betreffen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van den Berg. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

Minister Bruins:
Voorzitter. In het betoog van mevrouw Kooiman zaten geen
nieuwe vragen meer. Ook van mijn kant hartelijk dank voor
de samenwerking. Ik heb geleerd dat leden van de SPfractie ook Het Financieele Dagblad goed lezen, en dat doet
mij deugd. Dat had u niet verwacht hè, mevrouw Kooiman?
Inderdaad, een raar zinnetje. Toch veel dank.
Tegen mevrouw De Vries zou ik het volgende willen zeggen.
Over het amendement over de jaarrekening is denk ik voldoende gewisseld in de eerste termijn. Ik laat het oordeel
graag aan de Kamer.
Dan het punt van de benchmark voor de bloedprijs. In de
eerste termijn heb ik willen betogen dat het best moeilijk
is om een goede prijsvergelijking in handen te krijgen. Wij
weten dat sommige landen subsidiëren, wij weten alleen
niet hoeveel; ze vertellen dat ook niet precies. Dus deze wil
ik even laten hangen. Dat wil zeggen, als we daarover meer
duidelijkheid krijgen uit openbare bronnen, vind ik dat ik
dat heel goed met u kan delen. Dat wil ik ook graag. Het is
ook een manier om met Sanquin het gesprek te voeren.

28 maart 2018
TK 66

66-3-17

Maar aan appels met peren vergelijken hebben we niet zo
veel. Het wordt een beetje zoeken naar wat geen bedrijfsvertrouwelijke informatie is, naar subsidies van andere
landen, naar wat in de definitie wordt meegenomen. Een
propere bechmark kan ik uw Kamer eerlijk gezegd dus niet
toezeggen.
Dan het punt van de informatievoorziening aan plasmadonoren, waar mevrouw De Vries naar vroeg, net als mevrouw
Dijkstra. Worden donoren geïnformeerd over commerciële
activiteiten? Ja, dat is zo. Ze krijgen onder andere via het
blad Bloedverwanten deze informatie. Daarnaast wordt
algemene informatie verstrekt aan de donoren die het
betreft. Ze krijgen die informatie dus inderdaad aangereikt.
Dan de aantoonbaar nadelige gevolgen van het weigeren
van toestemming. Ik ben nog een beetje aan het zoeken
naar de situatie waarover we dan spreken. Misschien is
daarom de vraag van mevrouw De Vries niet goed beantwoord; waarvoor excuus. Ik denk dat het erg afhankelijk zal
zijn van het geval. "Aantoonbaar nadelige gevolgen" is een
soort paraplubegrip om te beoordelen of wettelijke taken
niet in het gevaar komen. Dat is eigenlijk het criterium
waarlangs ik aantoonbaar nadelige gevolgen wil beoordelen
voor het weigeren van toestemming.
Mevrouw De Vries vroeg ook of AMvB, regelingen,
beleidsregels — de hele bups, als ik het zo mag zeggen —
gereed zijn als het wetsvoorstel in werking treedt. Ja, dat
zal het geval zijn.
Ik kom op de bijdrage van mevrouw Van den Berg: het
oordeel over de motie. Eigenlijk was ik het volgende van
plan. Als het amendement-De Vries wordt aangenomen,
hebben we de jaarrekening van de stichting en ook van de
bv's. Ik dacht: daar maak ik een mooi setje van met een strik
eromheen en dat stuur ik u toe. Daarenboven is het een
goed gebruik om u jaarlijks te informeren in een brief die
in het najaar wordt gemaakt over belangrijke ontwikkelingen. Laten we dan allebei doen. Ik zeg toe dat ik de goede
gewoonte continueer om jaarlijks in het najaar zo'n brief
aan u voor te leggen en dat ik, na aanneming van het
amendement-De Vries, zorg dat u dat bundeltje jaarrekeningen krijgt. Ik denk dat u dan een goede set van informatie
heeft die van belang is voor ons gesprek alhier en die ook
voldoende ruimte laat voor Sanquin om zijn eigen verantwoordelijkheid te hebben en te houden.
Voorzitter. Tot slot kom ik bij de onverwachte situatie, waar
mevrouw Dijkstra over sprak. Ook daar moest ik echt even
leentjebuur spelen: wat zou een onverwachte situatie zijn?
Als zich een ramp voordoet bij Sanquin waarbij de veiligheid van het bloed niet kan worden verzekerd, dan moet
onverwijld worden gehandeld. Dan is een termijn van vier
maanden een gotspe en een termijn van drie maanden voor
een reactie van een minister kan dan ook niet. Er moet dan
dus onverwijld worden gehandeld op aangeven van Sanquin of op aangeven van de inspectie. Dan voel ik mij ook
verplicht om u onverwijld daarover te informeren. Onverwachte situaties waar je zo veel tijd voor nodig hebt, konden
we even niet bedenken, maar als zich een heel nare, een
rampzalige situatie voordoet, vind ik dat er andere mechanismes in werking moeten treden. Ik zeg toe dat ik daar ook
naar zal handelen, niet alleen in de richting van Sanquin.
Ik denk eerlijk gezegd dat Sanquin sneller bij mij op de stoep
staat dan omgekeerd, maar dat wordt een wedstrijdje. Ik

Tweede Kamer

Risicobeheersing
Bloedvoorzieningsorganisatie

vind het belangrijk dat ik uw Kamer daarover heel snel
informeer.
De voorzitter:
Minister, mag ik u vragen om nog een expliciet oordeel te
geven over de motie?
Minister Bruins:
Oordeel Kamer, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is er nog een interruptie van mevrouw De
Vries.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
De minister heeft aangegeven dat de AMvB's en de hele
bups, zoals hij die noemt, voor de inwerkingtreding van de
wet gereed zijn. Dat is natuurlijk mooi. Hij heeft aangegeven:
10% niet-wettelijke taken. Maar hij gaat ook nog een percentage vastleggen voor de staf- en concerndiensten. Ik ben
wel benieuwd of wij daar later ook nog over geïnformeerd
worden.
Minister Bruins:
Nee, ik wil dit doen precies op de manier waarop ik u zojuist
heb geïnformeerd: er moet maximaal een gelijkheid in zitten
als het gaat over staf- en concerndiensten. Dat zal ik ook
nog op schrift stellen voor u, zodat u mijn bericht op dat
punt kunt lezen voordat de hele bups in werking treedt.
De voorzitter:
Dank u wel. De minister is aan het einde gekomen van de
beantwoording in tweede termijn. Hiermee zijn we dan ook
aan het einde gekomen van de behandeling van deze
wetswijziging.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Stemmingen over de wet, de amendementen en de motie
vinden aanstaande dinsdag plaats.
Na de schorsing, om 14.00 uur, gaan we verder met de
aanbieding van de jaarverslagen van de Nationale
ombudsman, de Veteranenombudsman en de Kinderombudsman. Ik schors de vergadering onder dankzegging aan
alle deelnemers en aan de minister, met zijn ondersteuning,
voor zijn komst naar de Kamer. Een extra woord van dank
aan mevrouw Kooiman voor haar bijdrage in haar laatste
debat.
De vergadering wordt van 12.38 uur tot 14.01 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

28 maart 2018
TK 66

66-3-18