Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 812

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 27 augustus 2021
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 24 juni 2021
overleg gevoerd met mevrouw Ollongren, Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, over:
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 21 juni 2021 inzake rapportage investeringsraming 14 grootschalige woningbouwgebieden (Kamerstuk
32 847, nr. 758);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 9 juni 2021 inzake voortgang versnelling
woningbouw (Kamerstuk 32 847, nr. 754);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 11 februari 2021 inzake invulling aan de
gewijzigde motie van het lid Nijboer over wettelijke maatregelen voor gemeenten om braakliggende terreinen te benutten
(Kamerstuk 32 847, nr. 610) (Kamerstuk 32 847, nr. 721);
– de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 18 februari 2021 inzake resultaten tweede
tranche Woningbouwimpuls (Kamerstuk 32 847, nr. 725).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Martin Bosma
De griffier van de commissie,
Roovers

kst-32847-812
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

1

Voorzitter: Martin Bosma
Griffier: Roovers
Aanwezig zijn veertien leden der Kamer, te weten: Van Baarle, Beckerman,
Bisschop, Martin Bosma, Boulakjar, Bromet, Eerdmans, Grinwis, Den
Haan, Pieter Heerma, Jansen, Koerhuis, Kops en Nijboer,
en mevrouw Ollongren, Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Aanvang 15.21 uur.
De voorzitter:
Mensen, we hebben bijna een full house. Van de negentien fracties en
groepen in de Kamer hebben zich veertien gemeld. We hebben er zin in
met z’n allen. Felicitaties. Welkom aan de Minister. Fijn dat ze bij ons is. Ze
is iets verlaat, want ze had een debat in de plenaire zaal. In de tussentijd
hebben wij de laatste restjes zuurstof uit deze zaal weten te verjagen. We
beginnen twintig minuten te laat, dus we moeten ook twintig minuten
eerder eindigen. Dat is logisch.
Ik stel in de eerste termijn een spreektijd voor van vier minuten per fractie.
Eerdmans zegt: drie minuten. Is dat een ordevoorstel? Hij zei: voor
Heerma drie minuten. Nou, dat ... Daarnaast wil ik in deze termijn van de
Kamer vier interrupties per fractie voorstellen. Dus vier minuten spreektijd
en vier interrupties in de spreektijd van de Tweede Kamer. Oké. Ik streef
ernaar om het niet te laat te maken. Met uw aller medewerking gaat dat
lukken. En mevrouw De Haan gaat ons om 16.30 uur verlaten.
De eerste spreker van de zijde van de Kamer is de heer Koerhuis van de
fractie van de VVD. Het woord is aan hem.
De heer Koerhuis (VVD):
Voorzitter. De gevolgen van het oplopende woningtekort worden steeds
zichtbaarder. We zagen al dat het aantal mensen dat in de daklozenopvang
moet verblijven, is verdubbeld van 20.000 naar 40.000. En we zien dat het
aantal mensen dat permanent in een recreatiewoning moet wonen, is
gestegen naar 55.000. Vorige week hebben we opnieuw de cijfers gezien
van het aantal twintigers en dertigers die thuis moeten wonen bij hun
ouders. Dat zijn er 900.000, voorzitter! 200.000 meer dan tien jaar geleden.
Iedereen is het erover eens dat we de komende tien jaar 1 miljoen
woningen moeten bouwen. Zoals het Economisch Instituut voor de Bouw
heeft laten zien, moeten we 1,2 tot 1,3 miljoen woningen plannen. Zoals
ABF Research heeft laten zien, is de plancapaciteit hiervoor nog steeds
niet genoeg.
Ik roep de Minister al langer op om te bouwen, bouwen, bouwen. Maar de
Minister blijft op de rem staan. Ik noem een paar voorbeelden. Er is een
motie van het CDA en de VVD aangenomen om 25.000 woningen in
Rijnenburg te bouwen, maar de Minister voert die motie niet uit. Er is een
motie van het CDA en de VVD aangenomen om 10.000 huizen te bouwen
in Gnephoek, maar de Minister voert die motie niet uit. Mijn motie om de
Woondeal Noord-Holland Noord te sluiten en daar 60.000 huizen te
bouwen, is aangenomen, maar de Minister voert die motie niet uit.
Daarnaast zijn er nog voorbeelden te geven waarop de Minister meer gas
kan geven. De provincie Flevoland heeft grote bouwlocaties voor bijna
150.000 huizen in kaart gebracht. En de Zuidplaspolder en de Purmerpolder. In de Zuidplaspolder wordt nu het vijfde dorp gebouwd. Wordt er
straks ook in de Purmerpolder gebouwd? Het Economisch Instituut voor
de Bouw heeft hier een grote bouwlocatie van bijna 20.000 huizen in kaart
gebracht. En dan Valkenburg: een grote bouwlocatie waar we 5.600 huizen
bouwen. De Minister moest daar eerder ingrijpen. Gisteren, tijdens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

2

technische briefing, hoorden we dat er weer knelpunten zijn. Dit is toch
ongelofelijk! Ik roep de Minister op om opnieuw in te grijpen.
Voorzitter. De rem moet eraf. We hebben niet voor niets niks controversieel verklaard op het gebied van bouwen. De komende tijd wil ik de
Minister eigenlijk alleen nog maar met een bouwhelm in het land zien.
De voorzitter:
Er is een vraag van meneer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Als ik de heer Koerhuis hoor praten, moet ik weer terugdenken aan de
brugklas, want daar mocht je SimCity spelen. Met volmaakte maakbaarheidsidealen kon je dan zo’n stad een beetje inplannen. Het verhaal van
de heer Koerhuis doet me daaraan denken. Menig linkse partij kan er nog
een puntje aan zuigen. Mijn vraag is als volgt. Heeft de heer Koerhuis
gisteren de technische briefing bijgewoond? Hierin werd gezegd dat het
woningtekort het afgelopen jaar is gedaald van 331.000 naar 279.000
woningen. Het aantal bouwvergunningen lag het afgelopen jaar op
72.000, het hoogste aantal sinds 2008. Hoezo staat de Minister op de rem?
Kan de heer Koerhuis dat onderbouwen, behalve met zijn standaardvoorbeeldjes van Rijnenburg, Valkenburg en nog een paar van die poldertjes?
Vanuit klimaatperspectief is het overigens niet zo verstandig om die vol te
bouwen.
De heer Koerhuis (VVD):
Ja, dat klopt. We zaten gisteren bij dezelfde technische briefing, waar het
Economisch Instituut voor de Bouw ook heeft laten zien dat we nog
300.000 plannen tekortkomen. ABF Research liet inderdaad ook zien dat
het woningtekort is afgenomen; niet omdat we meer zijn gaan bouwen,
maar omdat door corona de immigratie tijdelijk is afgenomen. Gisteren is
ook netjes aangegeven dat er een inhaaleffect op immigratie valt te
verwachten en dat het tekort weer gaat oplopen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dat is geen antwoord op mijn vraag, want de heer Koerhuis gaat niet in
op het aantal bouwvergunningen. Het woningtekort is niet alleen
afgenomen door arbeidsmigratie, maar het is wel een mooi haakje. Dat
laat zien dat er niet alleen aan de aanbodkant gestuurd kan worden, maar
ook aan de vraagkant. Arbeidsmigratie is toch geen natuurwet? Zowel aan
de vraagkant als aan de aanbodkant is het te sturen. De heer Koerhuis is
eigenlijk veel te simplistisch bezig met SimCity spelen. Is hij dat met mij
eens?
De heer Koerhuis (VVD):
De voorzitter zegt: zeg maar ja. Nee. Heel eerlijk gezegd denk ik dat we
gewoon meer kunnen bouwen in dit land. Zeker vanuit de VVD en het
CDA hebben we genoeg handreikingen gedaan. De motie dat we moeten
gaan bouwen, is ook gesteund door de Kamer. En ik zie dat dat gewoon
nog te weinig gebeurt. Ik denk dat de ChristenUnie dat alleen maar kan
beamen.
Het Economisch Instituut voor de Bouw laat ook iets interessants zien bij
mij in Oost-Nederland: het aan elkaar groeien van Apeldoorn, Deventer en
Arnhem-Nijmegen. De nieuwe uitbreidingslocaties tussen die steden
geven kansen voor snelle ov- en hsl-verbindingen tussen de Randstad en
Duitsland. Hoe kijkt de Minister hiertegenaan?
Zoals gezegd gaat er veel niet goed en kan er nog veel meer gebouwd
worden. Eerlijk is eerlijk, de Woningbouwimpuls gaat wél goed. Hierdoor
worden 90.000 woningen versneld gebouwd. De derde tranche opent
vanaf 1 juli. In het vorige debat Bouwen heb ik het al gehad over Utrecht.
Deze gemeente laat tussenwoningen bouwen voor € 750.000. Nu heb ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

3

begrepen dat dit gelukkig geen project van de Woningbouwimpuls is.
Maar sowieso horen we met landelijke subsidies geen tussenwoningen
voor € 750.000 te laten bouwen. € 750.000 is niet «betaalbaar». Ik wil niet
dat we in de derde tranche dit soort woningen met landelijke subsidies
laten bouwen.
De voorzitter:
Er is een vraag van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Mijn vraag heeft geen haast, maar ik wil wel iets aan de heer Koerhuis
vragen. Net voor dit debat sprak ik Edwin. Hij heeft 35 jaar in de Rotterdamse haven gewerkt en vraagt zich nu af of hij nog wel recht heeft op
deze stad. Rotterdam wil hem namelijk weg hebben. Zijn woning in de
Tweebosbuurt wordt gesloopt. Dat gebeurt met subsidie van het Rijk. Ik
zou graag willen weten wat de heer Koerhuis vindt van het snoeiharde
oordeel van de Verenigde Naties over dit beleid. Is de heer Koerhuis het
ermee eens dat dit moet stoppen?
De heer Koerhuis (VVD):
Ik kan nog wel wat wijken in de wereld opnoemen waar de VN zich beter
druk om kunnen maken.
De voorzitter:
Als u wilt doorvragen, dan moet het er meteen achteraan komen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik was eigenlijk een beetje flabbergasted door dit antwoord. Ik denk dat de
VN zich over heel veel zaken druk maken, namelijk schendingen van de
mensenrechten. Ze maken zich zorgen dat Rotterdam hier de mensenrechten schendt. Als dat de heer Koerhuis niet zoveel kan schelen, zou ik
hem toch willen vragen wat hij vindt van de situatie van deze bewoners.
Zij zeggen: «Wij hebben deze stad letterlijk opgebouwd, maar we worden
nu weggejaagd. Niet omdat ons huis slecht is, maar puur omdat wij arm
zijn en omdat de Minister met een pot geld komt.»
De heer Koerhuis (VVD):
Rotterdam-Zuid is een wijk die opgeknapt moet worden. Hiervoor loopt
ook een nationaal programma. Het is belangrijk dat die wijk wordt
opgeknapt. In die context zeg ik dat de VN zich beter druk kunnen gaan
maken om andere wijken, want ik kan wel wat slechtere wijken aanwijzen
in de wereld. Los daarvan moeten we goed zorgen voor huurders. We
vinden het allemaal belangrijk, ook de SP, dat woonwijken gerenoveerd
worden. We lopen vaak hand in hand bij het idee dat die wijken gerenoveerd moeten worden. We vinden het belangrijk dat het schimmelprobleem wordt opgelost. En we vinden het ook allebei belangrijk dat er goed
gezorgd wordt voor de huurders. Wat de VN betreft, ik kan echt wel
andere woonwijken in de wereld aanwijzen waar ze zich beter druk om
kunnen maken.
De voorzitter:
Heel goed. De heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
We kennen inderdaad het mantra van de heer Koerhuis: bouwen, bouwen,
bouwen. De heer Koerhuis had het over het grote probleem van
dakloosheid en het woningtekort in Nederland. Ik zou aan de heer
Koerhuis willen vragen of we dan ook moeten stoppen met slopen,
slopen, slopen en met verkopen, verkopen, verkopen. U, met uw VVD,
bent medeverantwoordelijk geweest voor de sloopsubsidie. Deze wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

4

op dit moment door de Minister uitgekeerd in de vorm van de Woningbouwimpuls, waardoor betaalbare woningen gesloopt worden. En u, met
uw VVD, bent ook medeverantwoordelijk geweest voor de verhuurderheffing, waardoor we meer dan 100.000 betaalbare sociale huurwoningen
minder hebben in Nederland en het corporatiebezit is afgenomen. En dat
ten tijde van zo’n groot woningbouwtekort. Heeft u met uw eigen beleid
dat grote woningtekort niet zelf veroorzaakt?
De heer Koerhuis (VVD):
De heer Van Baarle noemt, net als mevrouw Beckerman, een heleboel
punten. Dus vergeef me als ik het niet allemaal in één antwoord kan
pakken.
Dakloosheid is zonder meer een groot probleem. Dat is ook de reden dat
ik klaag: we bouwen te weinig. En als je het dan echt over spoedzoekers
hebt: we plaatsen te weinig. Het kabinet heeft al twee jaar lang, en nu
voor het derde jaar op rij, vanuit de Kamer het doel meegekregen om
15.000 flexwoningen te plaatsen. Die woningen staan met duizenden te
wachten in de fabriek om geplaatst te worden, maar de Minister haalt het
doel steeds niet. Twee jaar geleden werden er maar 3.000 geplaatst. Vorig
jaar waren het er volgens mij 7.000. De heer Van Baarle stelt dus een hele
goede vraag. Laten we dan samen optrekken richting de Minister. Dit jaar
moeten we die 15.000 flexwoningen gaan plaatsen, zodat we de
dakloosheid kunnen aanpakken.
De heer Van Baarle (DENK):
De heer Koerhuis weigert een beetje zelfreflectie toe te passen op dit punt.
Zoals ik net zei, heeft hij het woningbouwtekort zelf veroorzaakt, door de
woningbouwcorporaties uit te kleden met de verhuurderheffing en door
de sloopvergunning die de regering doorvoert, waardoor betaalbare
woningen gesloopt worden en mensen in bijvoorbeeld de Tweebosbuurt
gewoon hun wijk uit gejaagd worden. Ik stel de vraag dus nogmaals aan
de VVD. Als u zegt dat er een nijpend woningtekort is, stop dan met het
uitkleden van de sociale sector. Het is toch zo simpel als wat dat u
daarmee moet stoppen?
De heer Koerhuis (VVD):
Misschien vertel ik dan iets nieuws, maar we hebben de verhuurderheffing voor flexwoningen afgeschaft. Daar zit dus geen verhuurderheffing op. Het is de bedoeling dat corporaties daarmee aan de slag gaan,
want daarmee kunnen we echt versnellen. Het is heel moeilijk om de
vaste woningbouwproductie, die sinds het dieptepunt van de financiële
crisis verhoogd is van 55.000 naar 70.000, te verhogen. Dat is heel
moeilijk, want je haalt niet zomaar bouwvakkers en bouwmaterialen
ergens vandaan. En wat is nu een goede innovatie? Dat zijn de flexwoningen, die met duizenden in de fabriek staan te wachten om geplaatst te
worden. Die hebben we verhuurderheffingvrij gemaakt, zodat onder
andere de corporaties ze kunnen gaan plaatsen. Dat zijn woningen
waarmee we versnellingen kunnen krijgen.
De voorzitter:
U continueert uw betoog.
De heer Koerhuis (VVD):
Ik was nog bij het punt dat we met landelijke subsidies geen tussenwoningen voor € 750.000 moeten laten bouwen. Mijn vraag aan de Minister
is als volgt. Kunnen we als voorwaarde in de derde tranche laten
opnemen dat de gemiddelde koopprijs niet hoger mag zijn dan de
NHG-grens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

5

De voorzitter:
U heeft nog 30 seconden.
De heer Koerhuis (VVD):
Deze grens is wel betaalbaar. Ik hoor graag een harde toezegging, want
anders kom ik met een motie.
Voorzitter. Er moet dus flink gebouwd worden voor alle lagen van de
bevolking. Zo zien we dat veel senioren in een eengezinswoning wonen
en graag willen doorstromen naar een appartement. Ik ben blij dat de
Minister de motie van het CDA en de VVD heeft uitgevoerd om de Monitor
Seniorenhuisvesting op te zetten. Vanuit de vraagkant zien we dat veel
senioren graag willen doorstromen naar een gelijkvloers appartement met
een parkeergarage onder het complex en voorzieningen in de buurt.
Doordat de kale huurprijs ...
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Koerhuis (VVD):
Ja, maar ...
De voorzitter:
Als u een beetje afrondt, vind ik het goed. Maar uw tijd is in ieder geval
voorbij.
De heer Koerhuis (VVD):
Laatste blokje.
De voorzitter:
Ga uw gang.
De heer Koerhuis (VVD):
Doordat de kale huurprijs van een nieuw appartement vaak hoger is dan
die van een oude eengezinswoning schrikt het veel senioren af, terwijl niet
wordt meegenomen dat een appartement vaak een lift heeft en dat de
energiekosten veel lager zijn. We zien dat nu al 800.000 senioren die in
een oude eengezinswoning wonen, straks willen doorstromen.
De voorzitter:
Ja.
De heer Koerhuis (VVD):
Nu komt mijn punt, voorzitter. Vanuit de aanbodkant zien we echter dat er
nog veel te weinig woningen voor senioren worden gebouwd. Door de
monitor weten we nu hoe groot het probleem is en dat we moeten
bouwen. Mijn vraag is: hoe, waar en wanneer gaan we die woningen voor
senioren bouwen?
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Den Haan van de Fractie Den Haan.
Mevrouw Den Haan (Fractie Den Haan):
Dank u wel, voorzitter. Er zijn nu ruim 900.000 alleenstaande ouderen. In
2040 zijn dat er 1,7 miljoen. 90% tot 95% van de ouderen woont
zelfstandig. Bijna de helft van deze ouderen geeft aan dat hun woning niet
levensloopbestendig is en dat deze te ver van de voorzieningen ligt.
Zestien jaar geleden stond in het rapport van de themacommissie
Ouderenbeleid dat we rekening moesten houden met de demografische
ontwikkelingen die ik net schetste. De commissie gaf al aan dat een van
de belangrijkste opgaven was om te zorgen voor voldoende geschikte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

6

seniorenwoningen. Sinds 2005 is er veel gebeurd op het gebied van
ouderenhuisvesting. Er zijn namelijk veel rapporten verschenen. De
commissie-Bos kwam met dezelfde conclusie en ook de Taskforce Wonen
en Zorg heeft de woonopgave voor ouderen duidelijk op de agenda gezet.
Als we willen dat mensen tot op hoge leeftijd zelfstandig blijven wonen,
dat er minder druk op de ouderenzorg komt en dat mensen niet eenzaam
oud worden, dan moeten we – de collega van de VVD zei het ook al – aan
de slag met het bouwen van geschikte seniorenwoningen, in leefbare
wijken met voorzieningen. Daarom pleit ik ervoor dat elke gemeente
verplicht een woonleefvisie ontwikkelt met concrete plannen voor
seniorenwoningen. Ik wil graag van de Minister weten hoe ze tegen zo’n
woonleefvisie aankijkt en of ze zich hiervoor hard wil maken.
Ik ben er een voorstander van dat zaken decentraal en zo dicht mogelijk bij
de burger geregeld moeten worden. Maar sommige zaken, zoals de
woningbouwopgave, moet je niet decentraal willen doen. Daarvan moet
de regie centraal plaatsvinden. Deze enorme opgave moeten we landelijk
regisseren om ervoor te zorgen dat die lokaal wordt uitgevoerd. Gisteren
gaf Minister De Jonge van VWS al aan dat we ervoor moeten zorgen dat
ouderenbeleid – ik noem dat «generatiebeleid» – departementoverstijgend
aangepakt moet worden. Goed oud worden gaat over goed wonen, maar
ook over goede zorg en eenzaamheidsbestrijding. Dat moet niet gefragmenteerd, maar als geheel worden opgepakt. Alleen dan kan het
succesvol zijn, ook op het gebied van huisvesting. Hoe kijkt de Minister
hiertegenaan?
Voorzitter. We kennen de goede voorbeelden, zoals de Knarrenhof in
Zwolle, Stichting Thuishuis in Woerden en de hofjeswoningen in Haarlem.
Maar we weten allemaal ook dat men bij deze initiatieven jaren bezig is
om ervoor te zorgen dat één locatie wordt gerealiseerd. Kan de Minister
aangeven wat zij kan doen om ervoor te zorgen dat gemeenten dit soort
initiatieven sneller gaan uitrollen, hoeveel woningen voor senioren er
worden gebouwd en op welke termijn deze zijn gerealiseerd?
Er is heel veel geld nodig om dit probleem te tackelen. Vanuit de
Woningbouwimpuls is 20 miljoen extra beschikbaar gesteld voor de bouw
van seniorenwoningen, maar dat is een druppel op de gloeiende plaat.
Kan de Minister aangeven wat er in totaal voor de bouw van seniorenwoningen beschikbaar is? ActiZ en ANBO hebben in november 2019 voor alle
gemeenten in Nederland in kaart gebracht wat hun woonopgave is, om
ervoor te zorgen dat ouderen een geschikte woning hebben. Daaruit blijkt
dat landelijk 13 miljard euro nodig is om woningen aan te passen en om
extra seniorenwoningen te bouwen.
Voorzitter. Tot slot de grond die nodig is om al deze extra woningen te
bouwen. Natuurlijk kan het voor een deel ingebreid worden, maar twee
derde van alle grond in Nederland wordt nu gebruikt voor landbouw. Van
de ruim 50.000 boeren hebben wij begrepen dat meer dan de helft geen
opvolging heeft. Als we 1% van die landbouwgrond inzetten voor de
bouw van woningen, is er genoeg ruimte voor in ieder geval 800.000 extra
woningen en dan komen we aardig in de buurt van de 1 miljoen
woningen die we nodig hebben. Mijn voorstel is om op vrijgekomen
grond vooral woningen te bouwen voor kleine huishoudens of alternatieve woonzorgvormen voor ouderen. Dan slaan we twee vliegen in een
klap. Er komen veel woningen vrij, waardoor doorstroom op de woningmarkt op gang komt, en het maakt dat starters en gezinnen ook een
passende woning kunnen vinden. Voorts besparen we op gezondheidszorg, want ouderen die goed wonen – zo blijkt uit de cijfers – voelen
zich beter en hebben minder zorg en ondersteuning nodig. Daarmee is
bouwen voor oud ook de oplossing voor jong. Hoe kijkt de Minister
hiertegenaan?
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

7

De voorzitter:
Dank u wel. Dan mevrouw Bromet van de fractie van GroenLinks.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Heel veel mensen zoeken een huis. In het debat van
vandaag is bij alle aanwezigen hier die urgentie voelbaar. Er wordt gezegd
dat er de komende tien jaar 1 miljoen woningen moeten worden
bijgebouwd. Dat zou best kunnen, maar ik heb gisteren bij de technische
briefing gevraagd waarop die berekening gebaseerd is. Met hoeveel
vierkante meter per woningzoekende wordt er dan gerekend? Ik kreeg
daar geen antwoord op, dus ik vraag me af of de Minister dat wél weet.
Hoe komen we aan die 1 miljoen woningen?
De discussie over het bouwen van die woningen wordt heel vaak
platgeslagen tot een discussie over locaties. De sprekers voor mij hebben
het er ook al over gehad. In de technische briefing van gisteren was het
mooi om te horen dat er voor de komende tien jaar genoeg locaties
beschikbaar zijn en dat er genoeg plancapaciteit is, zelfs meer dan voor
1 miljoen woningen. En de belemmeringen bij het niet bouwen van die
woningen zitten ’m helemaal niet in de beschikbaarheid van locaties,
maar die zitten ’m bijvoorbeeld in het tekort aan ambtenaren op gemeentehuizen. Ik vraag de Minister wat we eraan kunnen doen om de
gemeenten beter te ondersteunen, zodat de vergunningsprocessen niet zo
lang duren.
Dan stikstof. Ik had de wethouder van Arnhem aan de telefoon, en die zei:
binnenkort moeten wij stoppen met onze woningbouwplannen als gevolg
van de stikstofproblemen op de Veluwe. Wat gaan we doen om ervoor te
zorgen dat de woningbouw niet stilvalt? In welke steden is dit probleem
ook zo urgent als in Arnhem?
En vakmensen. Hebben we genoeg bouwvakkers om de komende tien jaar
1 miljoen woningen te bouwen? En hoe zit het met bouwmaterialen?
Graag een reactie van de Minister.
Ten slotte kom ik op de gerechtelijke procedures. Heel veel projecten
worden aangevochten. Dat is terecht, want dat is het recht van heel veel
mensen die bezwaar hebben tegen zo’n bouwproject. Maar het duurt
soms lang bij de Raad van State. Hoe kunnen we dat proces versnellen? Is
het mogelijk om daar meer capaciteit voor ter beschikking te stellen?
Als we kijken naar de langere termijn, dus langer dan tien jaar, dan zijn er
miljarden nodig om de infra en het ov op orde te brengen. Gaat deze
Minister – want het ziet ernaar uit dat zij ook de begroting voor 2022 gaat
maken – hiervoor al geld opnemen in de begroting? Of laten we daarin
een jaar extra vertraging ontstaan?
Voorzitter. Het gaat soms ook over keuzes maken, bijvoorbeeld bij
Schiphol. Willen we dat de luchthaven verder groeit? Of zeggen we: nee,
we kiezen niet voor meer vliegtuigen, maar we kiezen voor 70.000 tot
150.000 extra woningen en voor mensen die daar kunnen wonen, naar
school kunnen gaan en een dak boven hun hoofd hebben, zonder dat ze
overlast van het vliegverkeer hebben? Graag een reactie daarop van de
Minister.
Als we dan gaan bouwen, gaan we dan bouwen op de plekken die onder
zeeniveau liggen, met het oog op de klimaatverandering? Een huis zet je
niet neer voor 5 of 10 jaar, maar voor 100 jaar of misschien nog wel
langer. Hoe houdbaar is het dan om huizen te bouwen zoals we dat tot nu
toe altijd gedaan hebben? Moeten we de meterkasten niet standaard op
de eerste verdieping bouwen? Moeten we niet veel meer drijvende
woningen bouwen in dieper gelegen polders? Moeten we misschien
helemaal geen woningen meer bouwen in de Randstad of in dieper
gelegen polders? Ik hoor daar graag een reactie op van de Minister, omdat
de Unie van Waterschappen daar deze week ook al een uitspraak over
gedaan heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

8

Ten slotte, voorzitter. Een ander heel erg belangrijk onderwerp bij de
woningbouwopgave is de betaalbaarheid. Hoe gaan we er nu voor zorgen
dat er meer betaalbare huurwoningen, sociale woningen en ook
middeldure woningen, komen? In de NOVI wordt gesteld dat er betaalbare
woningen moeten komen. De huidige praktijk is echter dat er soms wel
goedkope woningen of woningen voor de middeninkomens worden
gebouwd, maar dat deze bij de verkoop aan de volgende eigenaren zijn
veranderd in dure koopwoningen of dure huurwoningen. Hoe gaan we dat
veranderen? Want wie geld heeft, kan een dak boven zijn hoofd regelen,
maar wie dat niet heeft, is dakloos.
De voorzitter:
Perfect op tijd. Mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik heb een vraag. Ik ben het natuurlijk volledig eens met de slotsom van
de woordvoering van mevrouw Bromet. We moeten zorgen dat er meer
betaalbare woningen komen. Ik zou via de voorzitter aan mevrouw
Bromet willen vragen of zij ook geschrokken is van het rapport van de
Verenigde Naties over de sloop in de Tweebosbuurt. Deze sloop is met
geld van het Rijk uitgevoerd. Moeten we niet zorgen dat de voorwaarden
veel strenger zijn, zodat dit niet kan gebeuren? Moeten we niet zorgen dat
mensen niet dakloos worden gemaakt of tot wanhoop worden gedreven
met een subsidie van het kabinet?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
GroenLinks neemt de Verenigde Naties heel serieus, serieuzer dan de
opmerking die de heer Koerhuis net namens de VVD maakte. De
Verenigde Naties zijn niet zomaar een instantie. Als die een opmerking
hebben, dan is er wat aan de hand. Ik heb ook de beelden gezien van
mensen die hun huis uit moeten, die weg moeten uit de buurt waar zij
hun leven lang wonen en naar duurdere huurwoningen worden
verbannen. Dat moeten wij als overheid niet stimuleren.
De voorzitter:
Oké. Mevrouw Beckerman, dan gaan we naar u luisteren.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dank u wel, voorzitter. De wooncrisis wordt groter en groter. Een
recordaantal twintigers en dertigers wil het ouderlijk huis uit, maar kan
dat niet. Er wordt nu niet alleen meer geboden op koopwoningen, maar je
moet zelfs bieden op een huurwoning. De gemiddelde koopsom voor een
nieuwbouwwoning is naar ruim boven de vier ton gestegen. Steeds meer
mensen zitten compleet klem. De wooncrisis wordt groter en groter. Dat
zegt ook de Minister in haar laatste brief. Ik citeer: «Ondanks een flinke
toename van de woningbouwproductie loopt deze nog niet in de pas met
de almaar verdere stijging van de behoefte naar betaalbare woningen.»
Dat is Binnenhofs voor «de crisis wordt dieper».
Voorzitter. Ik wil beginnen met de Tweebosbuurt. «Tweebossen» mag
geen werkwoord worden, zeiden demonstranten zojuist hier voor het
Tweede Kamergebouw. Het was maandag heftig om te zien hoe de huizen
gesloopt werden. Je sloopt niet alleen huizen; je sloopt een gemeenschap.
Je sloopt mensen. Ik citeer Edwin Dobbe, geboren en getogen in de
Tweebosbuurt. Hij zei: «Er wordt weer een stukje uit mijn hart gesneden.
Ze willen ons gewoon weg hebben. Er moeten rijkere mensen hier komen.
Arme mensen moeten oprotten.» Edwin heeft 25 jaar in de haven gewerkt.
Het pijnlijkste is dat dit geen foutje was. Dit is bewust beleid: armen
moeten bewust wijken voor de rijken. Nooit zie je dat er villa’s gesloopt
worden en dat de bewoners ervan bang moeten zijn dat ze dakloos
worden of naar de voedselbank moeten. Het zijn de arbeiderswijken die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

9

de klappen opvangen. Het is nu een keuze van Rotterdam, maar andere
gemeenten volgen. En dat terwijl de Verenigde Naties heel hard
oordeelden dat hier mogelijk mensenrechten worden geschonden.
Voorzitter. De sloop wordt mede mogelijk gemaakt met een zak geld van
het kabinet. Wij waarschuwden hier vooraf tegen en stelden vorig jaar al
vragen over de sloopsubsidie. Ik zou de Minister graag willen vragen om
een uitgebreide reactie op het harde rapport van de VN. Wat gaat zij doen
voor de Tweebosbewoners? Stopt de sloop? Wat gaat zij doen voor alle
andere huurders voor wie dit dreigt? Hoe gaat ze zorgen voor woonzekerheid voor iedereen? Stoppen we eindelijk met de Rotterdamwet? En
hoe gaat de Minister mijn aangenomen moties uitvoeren voor de
Vestiahuurders en voor sociale huurders die een wooncoöperatie willen
oprichten?
Voorzitter. De vraag is: voor wie bouwen we? Na vier jaar regeren komt de
Minister in haar laatste brief tot de conclusie dat er miljarden bij moeten.
Ik citeer: «Woningbouw door corporaties is de afgelopen jaren fors
achtergebleven bij wat nodig is.» Ja, dat heeft de Minister toch zelf
veroorzaakt, door met de verhuurderheffing miljarden weg te halen bij de
sociale huurders.
Voorzitter. In de rapporten voor vandaag zien we dat er weliswaar veel
bouwplannen zijn, maar voor wie blijft veelal onduidelijk. Van 70% van de
plannen is het prijssegment niet bekend. En ja, er wordt veel gesproken
over «betaalbaar», maar wat de Minister «betaalbaar» noemt, is voor
velen nog steeds onbetaalbaar. Dat geldt voor de vrije sector, maar soms
ook voor de sociale huur. Sinds het passend toewijzen mogen veel
bewoners veelal niet op duurdere woningen reageren. Ik sprak bijvoorbeeld een basisschooljuf. Zij had een mooie sociale huurwoning
gevonden, maar kon die niet krijgen omdat ze alleen op goedkope sociale
huur mag reageren, een categorie die er vaak niet is. Ik wil graag een
reactie van de Minister, want bouwen heeft geen zin als we de wooncrisis
er niet mee oplossen.
De voorzitter:
U heeft nog 30 seconden.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik zie het, voorzitter.
Voorzitter. Die 30 seconden wil ik graag besteden aan het aantal daklozen.
Het aantal daklozen is in tien jaar verdubbeld. Het is een grote schande.
Het kabinet kan en moet met eigen grond van het Rijksvastgoedbedrijf
bouwen voor dak- en thuislozen. Nu begrijp ik dat ook dat vastloopt op
meerdere plekken: Maastricht, Zoetermeer, Katwijk, Den Helder en Zwolle
zien problemen. Graag een reactie van het kabinet.
Mijn slotzin is als volgt. «Woningnood is speculantenbrood» is een oude
leus. We zien nog steeds dat mensen fors profiteren van de huidige crisis.
Het is mooi dat het kabinet miljarden wil investeren, maar hoe gaan we
zorgen dat die miljarden goed terechtkomen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was een hele lange laatste zin, maar het zij u vergeven.
Het woord is aan de heer Bisschop van de Staatkundig Gereformeerde
Partij.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. De kans bestaat dat dit het laatste commissiedebat
over bouwen is dat we met deze Minister voeren. De toekomst laat zich
natuurlijk niet voorspellen, maar ik bereid me wel op dit besef voor. Ik
deel het maar met de collega’s, zodat ze er straks niet door overvallen
worden. In vier minuten is er geen tijd voor een uitgebreide terugblik,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

10

maar we moeten wel eerlijk zijn: de Minister heeft de afgelopen jaren niet
stilgezeten. Ik had beloofd collega Koerhuis wat rugdekking te geven,
maar dat doe ik dan op deze manier. Op zich is dat logisch, gezien ook de
druk op de woningmarkt in steden. Misschien kan de Minister nog
meenemen in het overdrachtsdossier voor haar opvolger – maar wie weet
blijft ze aan – om ook de regio voldoende aandacht te geven. In
Foodvalley, Overijssel, Zeeland, Flevoland en veel andere regionale
landelijke gebieden is de woningnood hoog. Wat betreft Flevoland sluit ik
me graag aan bij wat de heer Koerhuis naar voren bracht. Deze provincie
heeft ambitie, competentie, ruimte en plannen. Daar kun je zaken
realiseren.
In de derde tranche van de Woningbouwimpuls kan de Minister wat ons
betreft meteen de daad bij het woord voegen. De Woningbouwimpuls lijkt
immers effectief te zijn. Ik heb drie vragen op dit punt. Collega Nijboer lijkt
hiervan ontdaan te zijn, maar misschien komt het doordat hij zijn drankje
omstoot. Het aantal betaalbare koopwoningen dat gerealiseerd wordt,
vind ik nog wat aan de magere kant. En dan zijn het ook nog woningen
met een prijs tot € 325.000. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat door
de derde tranche meer betaalbare koopwoningen, tot zeg € 250.000,
gebouwd worden, zodat ook starters meer kans op een woning maken en
er een doorstroming op gang komt?
Tweede vraag. Ik begrijp dat er nog weinig zicht is op de concrete
resultaten van de Woningbouwimpuls. Zo’n twee derde van de projecten
uit de eerste tranche zou in 2020 of in 2021 van start gaan. Mijn concrete
vraag is hoe het daarmee staat. En hoe houdt de Minister de Kamer op de
hoogte van de concrete voortgang van de projecten?
Ten derde het punt van financiering. Wil de Minister eens reflecteren op
de gedachte om financiële verruiming voor de gemeenten te creëren door
van de t-2-systematiek, als onderdeel van de gemeentefondsformule, af te
stappen en over te stappen naar een meer realtimebekostiging of
-tegemoetkoming, om het maar zo te zeggen? Dat zou voor gemeenten
een stevige stimulans kunnen betekenen om daadwerkelijk woningen te
realiseren.
Dan het punt van de recreatiewoningen, voorzitter. Het inzetten van
recreatiewoningen kan effectief zijn om het woningtekort aan te pakken.
Daarvoor is vorig jaar een motie ingediend die wij ook gesteund hebben.
Tegelijkertijd vind ik het van belang om ook naar de kritiek en de bezwaren
van gemeenten te luisteren. Zij wijzen onder andere op de inbreuk op de
beleidsvrijheid van gemeenten en op de interesse in recreatieparken
vanuit criminele hoek. Mijn concrete vraag is als volgt. Hoe gaat de
Minister ervoor zorgen dat ze in gesprek blijft met de gemeenten over de
uitwerking van de motie? En hoe komt zij tegemoet aan de bezwaren die
de gemeenten terecht naar voren brengen?
Voorzitter. Voldoende doorstroming is cruciaal voor een goed werkende
woningmarkt. Er moet daarom ook veel meer gebouwd worden voor
senioren, zodat er wellicht woningen vrijkomen voor starters. Dé oudere
bestaat niet. Sommigen willen het liefst zo lang mogelijk thuis wonen,
anderen willen naar een verpleeghuis of kiezen voor een tussenvorm.
Vandaar mijn vraag: hoe wordt er voldoende rekening gehouden met de
verschillende groepen ouderen en met de woonwensen van de verschillende groepen? Waar liggen volgens de Minister mogelijkheden om de
doorstroming te bevorderen?
Tot slot kom ik op de plancapaciteit.
De voorzitter:
Kort, kort, kort. U bent door uw tijd heen.
De heer Bisschop (SGP):
Zeker. Uit het rapport Inventarisatie plancapaciteit van mei 2021 blijkt dat
het op het vlak van de plancapaciteit de goede kant opgaat. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

11

Minister wat meer zeggen over het type woningen en aangeven welke
doelgroepen daarmee bediend worden?
Voorzitter, op uw dringend verzoek laat ik het hier even bij. Dank u zeer.
De voorzitter:
Ik wist het wel. Het woord is aan de heer Nijboer van de Partij van de
Arbeid.
De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Er is 20 miljard nodig om genoeg woningen te bouwen,
begrepen we uit de brief van de Minister. Daarmee voegt zij zich bij
andere Ministers. De Minister van Defensie zegt dat we miljarden
tekortkomen. De Minister van Onderwijs zegt dat we structureel 1 miljard
extra aan het hoger onderwijs moeten besteden. Afgelopen maandag zei
de Minister van Infrastructuur en Waterstaat in de Telegraaf dat het
onderhoud aan alle kanten rammelt en dat we miljarden nodig hebben.
Ik vraag het kabinet oprecht: wat heeft u zitten doen? Ik vind het geen
figuur dat de Ministers die de afgelopen vier jaar verantwoordelijkheid
hebben gedragen, aan het einde van hun periode, als ze demissionair zijn,
even constateren: man, de lijken stapelen zich hier op, de kasten zijn niet
aan te slepen, zo’n bende laten wij achter. De Ministers zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van wegen, voor het investeren in onderwijs en
voor fatsoenlijke woningbouw.
De Kamer, waaronder de PvdA en ook andere partijen als GroenLinks, de
SP en zelfs de PVV, heeft jarenlang voorgesteld om bijvoorbeeld de
verhuurderheffing af te schaffen en om te zorgen voor voldoende
betaalbare huurwoningen. Nu, vier jaar later, is het probleem veel groter
geworden en is er dus nog veel meer geld nodig om het op te lossen. Ik
vraag de Minister om hierop in te gaan. Hoe kijkt zij terug op de afgelopen
jaren? Ik zeg niet dat er niks gebeurd is. Maar als Ministers al een beetje
lobbyist zijn bij een volgend kabinet, terwijl zij de hoogste verantwoordelijken zijn in onze democratie om de problemen op te lossen, dan gaat het
niet goed.
Twee, voorzitter. Het eerste wat de Minister wel zou kunnen doen, is de
Woningbouwimpuls doortrekken. Dat geld is eenmalig beschikbaar
gesteld en dat werkt goed. Ook Daniel Koerhuis van de VVD wees erop. Ik
ben het bijna nooit met hem eens, maar hier ben ik het wel mee eens. Dat
zou in ieder geval een goede stap zijn. Maar dit zie ik niet terug in die
brief. Als je 20 miljard tekort hebt en je hebt tijdelijk geld, dan zou het wel
logisch zijn dat je de Woningbouwimpuls in ieder geval doortrekt.
Voorzitter. Ik wil ook wijzen op het percentage betaalbare woningen dat in
de plannen gerealiseerd wordt. Het zijn vaak afspraken met beleggers, die
ook nog tijdelijk zijn, of er zijn helemaal geen afspraken. Ik wil graag een
hard percentage betaalbare sociale woningbouw, betaalbare huren, maar
ook betaalbare koopwoningen. Ook voorgaande sprekers wezen hierop.
Daarbij vraag ik met mevrouw Den Haan ook aandacht voor voldoende
seniorenwoningen.
Voorzitter. Ik kom op het vierde punt. Vestia blijft een probleem. Als dat
niet wordt opgelost, blijven de huurders zich helemaal blauw betalen voor
kwalitatief slechte woningen. Zeker in de regio Den Haag-Rotterdam en
omstreken wordt er gewoon veel te weinig gebouwd, terwijl de
woningnood enorm is. Als dat niet opgelost wordt en maar blijft liggen,
gaat het gewoon niet lukken.
Voorzitter. De Minister heeft naar aanleiding van mijn motie over de
speculanten een onderzoek laten doen, waarvoor ik haar hartelijk bedank.
Het leidt alleen niet tot nieuwe beleidsmaatregelen, terwijl ik denk dat dat
wel nodig is. Ik denk dat het wél nodig is dat gemeenten kunnen ingrijpen
en actieve grondpolitiek kunnen voeren en speculanten kunnen dwingen
om te bouwen als ze dat weigeren te doen. Waarom is de Minister daar
niet toe bereid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

12

Tot slot, voorzitter. Wat betreft dakloosheid sluit ik kortheidshalve aan bij
mevrouw Beckerman, die daar terecht aandacht voor vroeg. Het aantal
daklozen is de afgelopen jaren verdubbeld en het zijn de meest schrijnende gevallen. Ook daaraan moet veel meer aandacht worden besteed.
Dank u wel.
De voorzitter:
De heer Eerdmans. O, mevrouw Beckerman. Het woord is aan u.
De heer Eerdmans (JA21):
Nu heeft ze uw aandacht, voorzitter.
Mevrouw Beckerman (SP):
Meneer Eerdmans helpt mij blijkbaar. Dank u.
Ik vond het goed dat de heer Nijboer ook aandacht vroeg voor Vestia en
de schandalige situatie waar de huurders al jarenlang buiten hun schuld
in zitten. Ik wil de heer Nijboer dezelfde vraag stellen als die ik net aan
mevrouw Bromet stelde, over de situatie van de huurders in de Tweebosbuurt. Deze wordt veroorzaakt doordat het kabinet sloopsubsidie geeft.
Mensen die 35 jaren in de Rotterdamse haven gewerkt hebben, worden
nu hun stad uit gejaagd en dakloos gemaakt. Is de heer Nijboer het met
mij eens dat we veel strenger moeten zijn op dat soort subsidies en dat
woonzekerheid hierbij het grootste belang is?
De heer Nijboer (PvdA):
Ik deel met mevrouw Beckerman dat het daar niet goed gaat. Als mensen
jarenlang hebben gewoond in een wijk die vernieuwd wordt, vind ik dat zij
daar in ieder geval terug moeten kunnen komen. Dat gebeurt daar niet.
Sterker nog, een heel groot deel van de mensen kan er niet terugkomen.
Dat is dus een slechte zaak. Ik ben het niet met de SP eens dat je nooit
huizen zou moeten slopen. Soms zijn huizen gewoon zo slecht van
kwaliteit, en dan moet je af en toe aan wijkvernieuwing doen. Dat geldt
ook in Groningen, waar mevrouw Beckerman woont. Vinkhuizen en
Lewenborg zijn wijken die echt zijn opgeknapt door ook te investeren in
bijvoorbeeld twee-onder-een-kapwoningen. Die woningen zijn echt veel
beter geworden. Dus ik zeg niet dat er nooit gesloopt kan worden.
De voorzitter:
Prima. Heel goed. Volgens mij is de heer Nijboer klaar. Ja. Dan is het
woord aan de heer Jansen van de fractie van Forum voor Democratie.
De heer Jansen (FVD):
Dank u wel, voorzitter. De woningmarkt zit volledig op slot. Het woningtekort heeft een recordhoogte bereikt van bijna 300.000 woningen. De
gemiddelde verkoopprijs is opgelopen tot € 385.000 en de gemiddelde
verkoopprijs van nieuwbouwwoningen is zelfs opgelopen tot € 415.000.
Voor starters is het vrijwel onmogelijk om nog een huis te kopen. Dat
betekent dat jonge mensen gedwongen worden om langer bij hun ouders
te wonen, dat ze later kunnen beginnen met hun leven en met het starten
van een gezin. Ze hebben moeilijkheden met het vinden van een partner,
omdat ze die moeten meenemen naar hun ouderlijk huis. Dat zijn hele
reële problemen voor heel veel mensen.
Om het huidige woningtekort weg te werken zouden we al jaren bezig zijn,
maar deze regering wil de situatie nog erger maken. Ik citeer uit de
Integrale visie op de woningmarkt: «Naar verwachting neemt het
woningtekort de komende jaren nog toe en er ligt een enorme opgave van
900.000 te bouwen woningen.» 900.000 woningen! Waar hebben we al die
woningen voor nodig, vraagt een normaal mens zich af.
Voorzitter. In deze projectie ligt het antwoord op de vraag wat de grootste
oorzaak van het woningtekort is. We lezen ook in de brief van de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

13

dat ondanks een flinke toename van de woningbouwproductie, deze nog
niet in de pas loopt met de alsmaar verdere stijging van de behoefte naar
betaalbare woningen.
Sinds de aanvang van deze kabinetsperiode, Rutte III, steeg de bevolking
harder dan door het CBS was geraamd, terwijl de woningbouw tijdens de
crisis is achtergebleven. De bevolkingsomvang steeg harder dan
geraamd. Dat waren niet allemaal Nederlandse baby’s. Sterker nog, de
enige reden dat de Nederlandse bevolking überhaupt nog groeit, is
immigratie. De afgelopen tien jaar kwamen er jaarlijks netto 80.000 tot
100.000 mensen bij in Nederland. Die moesten allemaal ergens wonen.
En het houdt niet op. CDA-Minister Hugo de Jonge zei vorig jaar dat er in
Nederland de komende tien jaar nog 1 miljoen mensen bij komen. Alsof
het een soort natuurwet is. Alsof we niets kunnen doen om het te
veranderen. Maar niets is minder waar. Het is een keuze. VVD en CDA
kunnen kiezen om de immigratie aan banden te leggen, maar zij kiezen
ervoor om dat niet te doen. Ze hebben tien jaar de tijd gehad om de
immigratie in te perken, maar hebben het tegenovergestelde gedaan. Nog
nooit kwamen er zo veel immigranten naar Nederland als onder de
kabinetten-Rutte, met alle consequenties van dien, met name ook voor de
woningmarkt. Want terwijl Nederlandse jongeren geen woning kunnen
krijgen, krijgt de ene na de andere vreemdeling een woning toegewezen.
Deze onrechtvaardigheid is niet uit te leggen. Erkent de Minister dat
immigratie de voornaamste reden is voor de aanhoudende druk op de
woningmarkt?
Voorzitter. Als we de immigratie stoppen, hebben we helemaal geen
miljoen extra woningen nodig. En als we vaart maken met terugkeer, in
plaats van dat de Syriërs nu allemaal een permanente verblijfsvergunning
krijgen, komen er bovendien weer woningen vrij. Het gaat in de Kamer
heel vaak over symptoombestrijding, terwijl de onderliggende oorzaken
van problemen onbesproken blijven. Zo ook nu. FVD wil betaalbare
woningen voor iedereen. We willen stoppen met de massale immigratie
en moedigen remigratie aan. Daarnaast willen we ruimere milieu- en
stikstofregels, zodat er weer betaalbaar gebouwd kan worden. Dit kan
allemaal, als we ervoor kiezen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Drie minuten. Zo kan het ook, meneer Koerhuis. Maak aantekeningen. Het
woord is aan de heer Boulakjar van D66.
De heer Boulakjar (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ik zal een deel van mijn bijdrage meteen maar
schrappen en proberen om mijn inbreng in vier minuten te doen.
Voorzitter. Vandaag spreken we over de bouwopgave voor de komende
jaren. Men is er inmiddels wel van doordrongen dat er een opgave ligt. Ik
wil het in mijn bijdrage vooral hebben over een drietal thema’s die eerder
ook al zijn aangestipt door collega’s.
Het eerste punt betreft de locaties: braakliggende gronden bij gemeenten.
Om te bouwen zijn er locaties nodig. Dat is al eerder benoemd. Niet alleen
binnenstedelijk, maar ook daarbuiten. Gemeenten hebben veel grondposities en ze willen bouwen. Het grondbezit van gemeenten speelt daarom
een belangrijke rol in de woningbouwopgave. Toch zien we in de brief van
de Minister dat 40% van de gemeenten nog niet actief gebruikmaakt van
de mogelijkheden om bouw op braakliggende gronden te versnellen. Wat
kan de Minister doen om gemeenten verder te prikkelen om de
beschikbare instrumenten te gebruiken? Op welke manier kunnen
gemeenten worden gestimuleerd om hun grondbezit in te zetten om de
woningbouwopgave te versnellen?
Voorzitter. Ook het Rijksvastgoedbedrijf heeft kansrijke posities in handen.
De rol die het RVB kan spelen in het terugdringen van het woningtekort,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

14

kwam vorige week al aan de orde tijdens het WGO van Binnenlandse
Zaken. Ik verwees toen ook naar de eerder ingediende motie om vastgoed
van het RVB in kaart te brengen. Voor Almere Pampus is dat volgens mij
al eerder in kaart gebracht, maar het geldt ook voor bredere opgaven in
Nederland.
Voorzitter. Het tweede punt betreft de woonkwaliteit versus de aantallen.
Dit punt is gisteren in de technische briefing uitgebreid aan bod geweest.
Er kwam afgelopen week een rapport naar buiten waarin wordt gepleit
voor bouwen in het groen. Die discussie ontaardt vaak in een wat mij
betreft valse tegenstelling tussen binnenstedelijk versus buitenstedelijk
bouwen. Ik denk niet dat we de luxe hebben om hier een ideologisch
debatje over te voeren, maar de vraag wat en waar we bouwen kunnen
we ons wel blijven stellen. Wat D66 betreft, bouwen we vooral daar waar
goede ov-verbindingen zijn te leggen. Sociale verbindingen, waar jong en
oud samen kunnen wonen. D66 heeft eerder een motie ingediend om alle
partijen structureel te laten kijken naar op welke locatie behoefte is aan
welke woningen. Wordt dit overleg al structureel gevoerd?
Voorzitter. Het laatste punt betreft de infrastructuur en wonen. Dit zijn
twee belangrijke opgaven die we niet los van elkaar kunnen zien. Dit punt
is al eerder benoemd in het debat. Onze woonwijken hebben nu eenmaal
een goede ontsluiting nodig, het liefst met goed openbaar vervoer. Ik
hoorde vandaag zelfs de heer Koerhuis het woord «openbaar vervoer» in
de mond nemen. Dat is een pluspunt voor vandaag.
Ik heb in mijn korte Kamerlidmaatschap al heel veel brieven ontvangen en
gesprekken gevoerd. Zoals vandaag, met mensen van de Metropoolregio
Amsterdam en gedeputeerden van de provincie Flevoland. Morgen reis ik
zelfs af naar Noord-Nederland. Ik heb daar een treinreis van drie uur en
twintig minuten voor over. Vorige week was ik op werkbezoek in de
Brabantse Brainportregio, waar de noodzaak ook wordt gevoeld.
Investeren in woningbouw gaat gepaard met investeren in mobiliteit.
Ook de gemeenten Tilburg en Breda zijn samen bezig om een verstedelijkingsopgave in gang te zetten. Er kunnen 80.000 woningen worden
gebouwd, maar dit vraagt wel om een ov-schaalsprong. Erkent de
Minister het belang van het gezamenlijk oppakken van ov-verbindingen en
wonen? Hoe nemen we gemeenten mee aan de voorkant van hun
plannen? Hoe kunnen we hen daarbij beter ondersteunen?
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Sterkte met uw reis morgen. Stuur een ansichtkaartje, zou ik
zeggen. Er is een vraag van de heer Jansen.
De heer Jansen (FVD):
Ik hoorde de heer Boulakjar in een bijzin zeggen dat we niet de luxe
hebben om het nu over ideologie te hebben. Toch ligt die wel ten
grondslag aan de keuzes die we maken. We hebben het uiteindelijk over
de vraag wat voor land we willen zijn. Willen we dat Nederland verandert
en dat het helemaal wordt volgebouwd, dat onze weilanden worden
volgebouwd en dat onze natuurgebieden worden volgebouwd? Want dat
is de trend waar het heengaat. Als we iedere tien jaar 1 miljoen mensen
toevoegen, is op een gegeven moment alles vol. Dan zijn we een soort
industriegebied met woningbouwdelen en residenties. Is dat het land dat
de heer Boulakjar voor ogen heeft? Want dat is wat er uiteindelijk gaat
gebeuren als we op een gegeven moment niet zeggen dat we dit niet
meer willen. Dat is de reden dat ik het ideologisch punt over immigratie
maakte.
De heer Boulakjar (D66):
Mijn punt over het niet voeren van een ideologisch debat ging over
binnenstedelijk versus buitenstedelijk. Ik denk niet dat we de luxe hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

15

om te zeggen dat we alles buitenstedelijk of alles binnenstedelijk gaan
doen. Daar ging mijn punt over. Het punt van de heer Jansen ging meer
over immigratie. Hij heeft het over grenzen sluiten, muren, ophogen en
vervolgens helemaal niemand meer binnenlaten. Terwijl ik FVD ook hoor
zeggen dat het voor het Australische model pleit, waarbij er wel mensen
binnenkomen. FVD wil zelfs mensen uit Zuid-Afrika naar Nederland halen.
FVD spreekt zichzelf dus tegen. Maar je zult wel discussie met elkaar
moeten voeren over wat we bouwen, waar we bouwen en voor wie we
bouwen. Die vraag mogen we onszelf wel stellen.
De heer Jansen (FVD):
Ik heb een hele korte reactie. De heer Boulakjar maakt een beetje een
karikatuur van ons standpunt. Er is geen tegenstrijdigheid als het gaat om
aantallen. Bij het in stand houden van de huidige aantallen of zelfs het
ophogen, gaat het over zo’n 100.000 mensen per jaar. Met een Australisch
migratiemodel en een puntensysteem kun je zeggen dat we 1.000 of 2.000
mensen willen. Die moeten dan passen binnen wat wij in Nederland
willen. Het gaat dus niet per se over helemaal niet of helemaal wel. Het
gaat over de ongehoorde aantallen die we nu hebben die tot dit soort
woningcrises leiden. En dat gaat zo door.
De voorzitter:
Een reactie wellicht, of niet?
De heer Boulakjar (D66):
Ja, om te voorkomen dat we hier een heel immigratiedebat gaan voeren,
wat ik absoluut niet wil. We hebben de komende tien jaar 1 miljoen
woningen nodig. Er staan al 900.000 woningen in de startblokken. Die
worden gebouwd. Er is een enorme behoefte aan betaalbare woningen
voor de mensen die we hebben. Maar als FVD zegt dat het allemaal aan
de migranten ligt, is dat een onterecht standpunt. De woningbehoefte, het
woningtekort, is over de volle breedte. Het is heel onfair en oneerlijk om
te zeggen dat het alleen ligt aan hen die nieuw binnenkomen. We hebben
de verantwoordelijkheid om iedereen op te vangen die voor onveiligheid
vlucht. Nederland heeft ook behoefte aan arbeidspotentieel. We staan
voor een enorme economische uitdaging en daar hebben we mensen
voor nodig.
De heer Jansen (FVD):
Het is niet alleen maar immigratie. Ik zei dat het de voornaamste reden is.
Dit is een hele serieuze discussie. Onze natuurlijke bevolking krimpt. We
zouden dit probleem niet hebben als we niet ieder jaar 100.000 mensen
zouden toevoegen. Dan heb je al die nieuwe woningen niet nodig. Dan
zouden er op een gegeven moment zelfs woningen vrijkomen, waar
mensen kunnen gaan wonen. Of we kunnen nog hier en daar wat
bijbouwen. De heer Boulakjar moet toch erkennen dat dit probleem voor
het allergrootste deel wordt veroorzaakt door het feit dat er steeds nieuwe
mensen bijkomen en dat daar geen woningen voor worden gebouwd. We
hebben er over tien jaar 1 miljoen mensen bij. Waar zijn anders die
900.000 woningen voor nodig?
De heer Boulakjar (D66):
Nogmaals, de FVD zegt dat het alleen ligt aan hen die nieuw binnenkomen, maar dat is niet het standpunt van D66. D66 is een internationale
partij en ziet waar Nederland behoefte aan heeft. We moeten het huidige
woningtekort oplossen. Dat doen we ook met de 900.000 woningen die nu
in de plannen staan.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Heerma van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

16

De heer Pieter Heerma (CDA):
Dank u wel, voorzitter. We hebben hier een debat over het versnellen van
de woningbouwopgave. Helemaal aan het begin van het debat gaf collega
Koerhuis aan dat hij vindt dat de Minister alleen maar op de rem staat. Hij
werd daarna subtiel wat bijgestuurd door de heer Bisschop, die hem
rugdekking gaf, want de Minister heeft niet stilgezeten.
Tegelijkertijd ligt in dit spanningsveld mijn zorg. Ik ga niet zeggen dat de
Minister alleen maar op de rem heeft gestaan, want er is echt wel veel
gebeurd de afgelopen jaren. Maar als ik de technische briefing van
gisteren bekijk, heb ik wel zorgen of er voldoende op het gaspedaal wordt
getrapt. De technische briefing had een beetje het gevoel van dat we
«plancapaciteittechnisch zo lekker bezig zijn met elkaar». Maar als ik zie
wat er in de presentatie en in de cijfers staat, dan heb ik daar serieus
twijfels over. De tekorten nemen de komende tien jaar wel iets af. Ze
stijgen de komende vijf jaar en dan nemen ze iets af. Maar over vijftien
jaar zijn er nog steeds grote tekorten.
Tegelijkertijd zijn er allerlei plekken waar gemeenten meer willen bouwen,
waarbij de reactie vanuit de provincie of vanuit het Rijk soms is dat het
niet nodig is, omdat ze er al zijn qua plancapaciteit. Ik ben het daar niet
mee eens. Ik denk wel degelijk dat we meer plancapaciteit nodig hebben,
al was het maar omdat de ambitie moet zijn om dat tekort zo snel
mogelijk te laten dalen.
Daarnaast blijven mensen langer thuis wonen doordat er nu zo’n tekort is,
zoals sprekers zojuist al meldden. Als die tekorten worden ingelopen, kan
de vraag ook toenemen. Er gaat vraagelasticiteit ontstaan. En dan krijg je
dat het tekort weer oploopt. Deelt de Minister dat de ambitie moet zijn om
de plancapaciteit verder te verhogen en dat we ideologisch buitenstedelijk
bouwen niet moeten afschrijven? Er zijn weinig partijen die ideologisch
zeggen dat het alleen maar buitenstedelijk moet. Die ben ik nog niet
tegengekomen. Maar het moet ook buitenstedelijk. We moeten dat
benutten.
Gegeven de aangenomen moties wil ik er twee specifiek uitpakken. Ten
eerste Alphen aan den Rijn Gnephoek. Er ligt een plan. Er kan daar enorm
gebouwd worden, maar de provincie wil het niet. De argumentatie die
daarbij wordt gebruikt, begint met dat het eigenlijk niet nodig is. Maar als
je goed doorleest, staat er dat ze het niet willen. Er is een aangenomen
motie. Er zou voor de zomer wat gebeuren. Ik krijg uit Alpen aan den Rijn
door dat er nog helemaal niet is gesproken. Dat moest voor de zomer
gebeuren, dus graag een toelichting daarop.
Hetzelfde geldt voor Noord-Holland Noord. Achttien gemeenten hebben
daar een woondeal in voorbereiding. De handtekeningen staan erop. Er is
vanuit de provincie veel weerstand geweest. Ik heb begrepen dat er
inmiddels ontwikkeling in zit, maar de Minister is er nog niet geweest. Er
is geen woondeal gesloten. Het gaat volgens mij om 60.000 woningen die
gebouwd kunnen worden en waar de gemeenten allemaal voor klaarstaan. Is de Minister bereid om de woondeal alsnog te sluiten? Ik las in de
brief dat er overleg plaatsvindt om een gezamenlijk beeld van de motie te
krijgen. Ik heb geen idee wat dat betekent, maar ik vind dat de woondeal
gesloten moet worden en ik vind ten minste dat de Minister moet
toezeggen om ernaartoe te gaan, het liefst met de vulpen om de deal te
sluiten.
De collega van GroenLinks had het zojuist over betaalbare huur en dat we
daar dingen voor moeten bedenken. Ik vind het daarbij heel interessant
wat de gemeente Rijswijk heeft gedaan. Die heeft zelf een woonfonds
opgericht – dat is volgens mij nog niet eerder gebeurd in Nederland – om
ervoor te zorgen dat vijftien jaar lang vaststaat dat de middenhuurwoningen ook middenhuurwoningen blijven. Ik ben benieuwd of de Minister
dit initiatief kent. Wat vindt ze ervan? Denkt ze dat dit een initiatief is dat
navolging verdient? Wil ze hierop reageren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

17

Ik kan overigens sinds de eerste interruptie van collega Grinwis SimCity
niet meer uit m’n hoofd krijgen, en helemaal niet collega Koerhuis die
daarachter zit. Bij de allereerste versies van SimCity kon je door SHIFT
FUND in te drukken extra geld krijgen. Dat was een cheatcode. Als ik de
brief van de Minister lees, ziet zij de regiefunctie heel vaak via een
cheatcode: «als ik maar meer geld krijg, kan ik meer doen.» Deels is dat
waar. Ook ik heb in mijn rol als fractievoorzitter in de coalitie op
momenten een aantal keer onderhandeld om meer geld te regelen, dus ik
zie dat. Maar regie is niet alleen «meer geld». Het is soms ook duwen en
trekken door weerstand heen. Daarom toch een reactie op de twee moties.
De voorzitter:
Dank u wel. U heeft nog een piepkleine aanvulling?
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik ga afsluiten met twee vragen en dat ga ik heel snel doen. Er is
450 miljoen uitgetrokken voor het Volkshuisvestingsfonds. Maar bij EZ ligt
er ook 100 miljoen voor de herstructurering van winkelgebieden. Die twee
dingen lijken totaal naast elkaar te bestaan, terwijl ze over hetzelfde gaan.
Vindt er overleg plaats over dat die gelden samenkomen?
Als laatste sluit ik aan bij collega Beckerman rondom de dakloosheid. Dat
is een groot probleem. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een maatschappelijke functie. Toch geeft het Leger des Heils aan dat ze daar niet tussenkomen. Ik wil daar graag een reactie op.
Dank u wel.
De voorzitter:
De heer Eerdmans heeft nog een paar vragen over SimCity.
De heer Eerdmans (JA21):
Het is er maar één en die gaat meer over slim city Rijswijk. De heer
Heerma had het over het woonfonds in Rijswijk. Ik heb weleens gehoord
dat ze in Wenen lokaal een belasting heffen om de huren betaalbaar te
houden, en volgens mij zelfs om woningen bij te bouwen. Ik vroeg me af
of dat het model is van Rijswijk.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Nee, dat is verre van het model van Rijswijk. Ik wil de heer Eerdmans
toezeggen dat ik hem doe toekomen wat Rijswijk doet, maar wellicht dat
de Minister in haar beantwoording er ook op terugkomt. Het gaat erover
dat de gemeente actief is gestapt in het meer middenhuurwoningen laten
bouwen. Daar wordt dus actief in geparticipeerd, omdat de markt het niet
kan, niet doet en niet aandurft. Er is een fonds opgericht waarin de
gemeente participeert en meefinanciert. Het wordt door allerlei deskundigen als een doorbraak en als een voorbeeld gezien dat navolging zou
moeten vinden. Daar vraag ik een reactie op.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Van Baarle van de fractie van DENK.
De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter. Wie had kunnen denken dat het ooit zover zou komen dat de
Verenigde Naties een Nederlandse gemeente erop aanspreken dat het
woningmarktbeleid mogelijk in strijd is met de mensenrechten. Ik heb het
uiteraard over de verschrikkelijke sloop van de Tweebosbuurt in
Rotterdam. Een sloop die niet deugt, want wie haalt het nou in zijn hoofd
om goede en betaalbare woningen te slopen in tijden van schaarste en
om bewoners daar ook nog eens niet bij te betrekken en niet te helpen?
Het is voor ons dan ook niet verwonderlijk dat de Verenigde Naties deze
harde noten kraken. DENK wil weten wat de Minister van deze uitspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

18

vindt, want dit sloopproject is mede uitgevoerd met haar miljoenen. Wat
vindt zij ervan dat met haar miljoenen mogelijk mensenrechten zijn
geschonden? Is zij bereid om de gemeente Rotterdam hierop aan te
spreken?
De sloop van de Tweebosbuurt staat symbool voor een woningmarkt en
voor een woningmarktbeleid die ziek zijn. We hebben een tekort aan
betaalbare woningen, maar tegelijkertijd worden betaalbare woningen en
masse verkocht en gesloopt. We zien steeds maar stijgende huren, maar
keer op keer weigerde de regering om de huurstijgingen te reguleren.
Woningcorporaties hebben onvoldoende ruimte om te bouwen en om
woningen goed te onderhouden, maar de regering belast woningcorporaties plat met miljarden aan belastingen. Huurders betalen dus gewoon
huur om de kas van de Minister te spekken. Er wordt onvoldoende
gebouwd, mede omdat de regering jarenlang onvoldoende de portemonnee heeft getrokken en onvoldoende regie heeft gevoerd. En
inderdaad, aan het einde van haar termijn komt de Minister erachter dat
er 20 miljard nodig is.
Het gevolg van dit beleid is dakloosheid, torenhoge huren en ellenlange
wachtlijsten. Het moet dan ook anders. De regering moet stoppen met het
kapot belasten van de woningcorporaties. De verhuurderheffing moet er
dan ook uit. Woningcorporaties moeten vrijstelling krijgen van al die
belastingen die ze moeten betalen, zoals de ATAD. Is de Minister bereid
dat te doen?
De regering moet ook de kostendelersnorm afschaffen, want de kostendelersnorm is in de praktijk een stimuleringsmaatregel voor inefficiënt
ruimtegebruik, omdat mensen niet gaan samenwonen vanwege een
boete. Deelt de Minister dit?
Vooral het uithollen van de sociale sector moet worden gestopt. Ik kan er
met mijn hoofd niet bij dat in tijden van woningnood betaalbare en goede
woningen worden gesloopt of geliberaliseerd. In elke gemeente lijkt het
modewoord «gentrificatie» te worden, waardoor mensen met een kleine
portemonnee hun wijk worden uitgejaagd. Ze passen niet in het ideaal
van de rijke bakfietswijk. Erkent de Minister dat er een tekort is aan sociale
huurwoningen en dat het daarom krankjorum is dat er duizenden per jaar
worden gesloopt en verkocht? Waarom financiert zij met rijksgeld
projecten waarbij de betaalbare woningen verdwijnen? Waarom doet de
regering dat, in tijden van woningnood? Wat vindt zij van het feit dat ten
grondslag van dat beleid een discriminerende Rotterdamwet ligt en ook
nog eens een discriminerend meetinstrument, namelijk de Leefbarometer,
waarbij afkomst en inkomen van mensen synoniem worden gesteld met
problemen? Zo praten we toch niet over mensen? Moet de Leefbarometer
niet gewoon zo snel mogelijk de prullenbak in?
Voorzitter, tot slot. Er moet rijksgeld bij. De Woningbouwimpuls moet
worden doorgezet en worden opgeplust. Maar wel onder één keiharde
voorwaarde. DENK wil dat er voorwaarden gesteld worden, zodat de
Woningbouwimpulsgelden niet meer worden gebruikt om woningen te
slopen, mensen hun wijk uit te jagen en betaalbare woningen te
reduceren. Is de Minister bereid om dat te doen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Perfect op tijd. Het woord is aan de heer Kops van de fractie van de Partij
voor de Vrijheid.
De heer Kops (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Woningzoekenden die op de daklozenopvang zijn
aangewezen, die noodgedwongen bij familie op de bank slapen of die in
een hotel overnachten, ouderen die in een niet-passende woning
verblijven: het is vandaag de dag allemaal allang geen uitzondering meer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

19

Afgelopen maandag verscheen een rapport over veertien grote woningbouwprojecten met bijbehorende infrastructuur. Het gaat in totaal om zo’n
440.000 woningen. Kort gezegd: de conclusie is dat er een tekort is van
maar liefst 20 miljard euro. Oftewel, dat zou de overheid nu moeten
bijleggen. De Minister schrijft in haar brief: «Zonder financiële steun
vanuit het Rijk wordt er onvoldoende gebouwd, in een lager tempo en
met minder betaalbare woningen.» Is dat dan alles, zo’n korte brief?
De eerste vraag is uiteraard hoe dit kan, want de Minister heeft vier jaar
lang de tijd gehad om de wooncrisis aan te pakken. Vier jaar lang is de
Minister verzand in woondeals, woonagenda’s en andere ambtelijke,
papieren oplossingen, terwijl het woningtekort feitelijk nog gigantisch
groot is. En dan krijgen we nu opeens, terwijl de Minister demissionair is,
een briefje van één pagina met de mededeling: oeps, sorry, er moet
20 miljard euro bij.
De tweede vraag is wat de Minister concreet eraan gaat doen. Ik citeer
opnieuw: «Het is aan het nieuwe kabinet hoe dit moet worden ingevuld.»
Dat begrijp ik op zich wel, maar het is wel heel erg makkelijk: vier jaar lang
te weinig gedaan en nu je handen ervan aftrekken.
Die afwachtende houding van de Minister is toch wel tekenend. Het gaat
immers niet alleen om voldoende geld, maar ook om regie, waar de
Kamer al zo vaak om heeft gevraagd. De regie over de woningbouw moet
weer terug naar het Rijk. Hoe staat het daar nu precies mee? Of is het
misschien zoals premier Rutte afgelopen maandag heeft gezegd: «Regie is
een fopspeen. Je zuigt erop en er komt geen smaak uit»?
Voorzitter. Die veertien grote woningbouwprojecten zijn – ik citeer de
Minister opnieuw – «stuk voor stuk complexe, grootschalige gebiedsontwikkelingen, veelal binnenstedelijk en een aantal buitenstedelijk». Wat
zegt Bouwend Nederland daar exact over? «Binnenstedelijk bouwen is
complex door veel bestuurslagen, door versnipperd grondbezit, door
verduurzamingskosten.» Dat toont exact dat gat van 20 miljard euro aan.
Zoals de PVV altijd al heeft gezegd: er moet niet alleen midden in de stad
worden gebouwd maar ook daarbuiten, aan de randen van de stad, in het
groen.
Voorzitter. VolkerWessels, een van de grootste bouwbedrijven, heeft het
over een gebrek aan ambtelijke capaciteit. Dat is het grootste struikelblok,
zo zeggen ze, om de vergunningverlening en de woningbouw weer vlot te
trekken. Hoe kan dat, zo vraag ik de Minister. In mei vorig jaar heeft de
Minister immers 20 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het vormen
van pools van ambtenaren met technische kennis over vergunningverlening. Dat klinkt misschien een beetje vaag, maar het komt gewoon neer
op ondersteuning van de gemeenten. Wat is hier ondertussen van
terechtgekomen? Blijkbaar niet zo veel, als we VolkerWessels horen.
Voorzitter. Naast capaciteit is uiteraard ook prioriteit een groot probleem.
Neem bijvoorbeeld de provincie Gelderland. Ik geef een klein voorbeeldje.
Er wordt 20 miljoen euro beschikbaar gesteld. Dat geld is niet bedoeld om
woningen bij te bouwen, maar om bestaande woningen, zo’n 4.000 stuks,
te verduurzamen. Als je dat zo leest over het reduceren van de
CO2-uitstoot, het creëren van leerwerkplekken bij bouwbedrijven en het
versterken van de biodiversiteit bij woningverbetering, dan vraag ik tot
slot aan de Minister of zij überhaupt zicht heeft op wat zich bij de
provincies en de gemeenten afspeelt en waar ze mee bezig zijn. Er moeten
woningen worden bijgebouwd. En alstublieft, Minister, zorg ervoor dat ze
stoppen met de verspilling van al die miljoenen aan verduurzaming,
klimaat en andere onzin.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Grinwis van de fractie van de
ChristenUnie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

20

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank, voorzitter. Het woningtekort daalde de afgelopen tijd van 331.000,
oftewel 4,2%, naar 279.000, oftewel 3,5%. Daarmee ligt het tekort zelfs nog
iets onder wat we de afgelopen vijf decennia gewend waren. Het CBS
berichtte echter eergisteren dat bestaande koopwoningen in mei 12,9%
duurder waren dan een jaar eerder. Dat is de grootste prijsstijging sinds
april 2001. Hoe kan dat, zo vraag ik de Minister. Ons werd immers altijd
verteld dat de huizenprijsontwikkeling te maken had met het woningtekort, met vraag en aanbod. Nu blijkt het in één keer niet zo te zijn. Het is
toch, zo lijkt het, de financialisering, dus de hoeveelheid geld die je kunt
lenen en op tafel kunt leggen, waarbij de bankbeleggers kunnen lachen,
en ook wel veel babyboomers die het goed getroffen hebben. En o ja, ook
de starters die met het kontje van de jubelton fluitend de koopmarkt
kunnen betreden.
De vraag is, en die heb ik de Minister al eerder gesteld: hoe krijgen we de
geest weer in de fles? Hoe voorkomen we dat grondeigenaren stilletjes en
lachend rijk worden, bijvoorbeeld omdat alle waardestijging bij een
bestemmingswijziging of een wenkende bestemmingswijziging hen
toevalt, terwijl wij extra geld moeten betalen om bijvoorbeeld infrastructuur te kunnen aanleggen naar nieuwe woningen? Er werd in dit
debat niet voor niets al gesproken over de claim van de Minister van
20 miljard euro. Die heeft in grote mate te maken met de benodigde
infrastructuur voor het ontsluiten van nieuwe woonwijken. Wat doen we
met de windfall profits die de grondeigenaar gratis toevallen? Ziet de
Minister daar trouwens ook niet een mooie bron en een mooie funding
voor die 20 miljard euro? Hoe zou ze die willen afromen?
Partijen buitelen over elkaar heen over die 1 miljoen woningen die erbij
moeten komen in de komende tien jaar. De vraag is echter of die echt
nodig zijn. Is huizen bouwen niet net zoiets als asfalt aanleggen, namelijk
dat het aanbod van huizen ook nieuwe vraag creëert? Kan de Minister
daarover iets zeggen? Soms lijkt het alsof de aanbodkant en hoeveel erbij
moet een soort van wiskunde is – keihard – en dat er aan de vraagkant
niks mogelijk is. Hoe liggen die verhoudingen? Hoe liggen de feiten, zoals
dat er de afgelopen decennia meer huizen dan huishoudens zijn bijgekomen? Graag een reactie daarop.
De voorzitter:
Er is een vraag van de heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
Ik herken de ChristenUnie van de afgelopen vier jaar niet helemaal meer.
Het is alsof er geen probleem is. Ik vraag me af of de ChristenUnie
weleens in een daklozenopvang komt. Het aantal daklozen is verdubbeld
van 20.000 naar 40.000. Komt de ChristenUnie weleens op een recreatiepark? Daar wonen nu 55.000 mensen. Heeft de ChristenUnie het nieuws
vorige week wel gezien dat 900.000 twintigers en dertigers nog thuis
wonen? Het is alsof het zonnetje schijnt en er niets aan de hand is op de
woningmarkt. Wat is er gebeurd? Volgens mij moeten we wel bouwen en
is er wel een woningtekort.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Wat er is gebeurd, is dat ik probeerde een interruptie bij de heer Koerhuis
uit te lokken, want mijn spreektijd is te kort om genuanceerd te zijn. Deze
interruptie geeft mij de ruimte om de nuance toe te voegen.
Natuurlijk moeten er huizen worden gebouwd. De heer Heerma heeft
terecht de zorg geuit of de plancapaciteit voldoende is om al die
woningen gebouwd te laten worden. Er wordt echter hard gewerkt aan
harde plancapaciteit, overal in het land. Er zijn het afgelopen jaar meer
vergunningen afgegeven dan in de twaalf of dertien jaar daarvoor.
Kortom, er gebeurt heel veel. De ChristenUnie heeft uiteraard heel veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

21

zorgen of er voldoende en vooral voldoende betaalbare woningen worden
gebouwd. Daar zit het grote probleem, want de maatregelen die daarvoor
nodig zijn, zoals het schrappen van de verhuurderheffing, zie ik niet bij de
heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
De ChristenUnie is blijkbaar blij dat er 70.000 bouwvergunningen per jaar
worden afgegeven. Ik herinner de ChristenUnie er toch graag even aan
dat we de komende tien jaar 1 miljoen woningen moeten bouwen. Dat
betekent dat we 100.000 woningen moeten gaan bouwen. Dat gaat met
die 70.000 bouwvergunningen van de ChristenUnie en de Minister niet
lukken. Er moet echt meer bij. We moeten naar 100.000 of 110.000
bouwvergunningen per jaar willen we het tekort gaan inlopen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ten eerste heb ik de Minister de vraag gesteld hoe hard de aantallen
allemaal zijn. Maar vooruit, laten we zeggen dat er 1 miljoen woningen bij
moeten. Dan zou ik hier graag met de heer Koerhuis de afspraak willen
maken dat we vanaf 2022 de verhuurderheffing afschaffen, zodat
woningcorporaties weer volwaardig als onderdeel van de oplossing in
plaats van als een probleem worden behandeld, en daadwerkelijk een
bijdrage kunnen gaan leveren aan het bouwen van sociale huurwoningen
en middeldure huurwoningen.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Koerhuis nog?
De heer Koerhuis (VVD):
Als de ChristenUnie goed heeft geluisterd, heeft die partij mij al eerder
horen zeggen dat de vaste woningbouwproductie niet zomaar te
verhogen is. Die kun je verhogen als je transformaties doet of flexwoningen gaat plaatsen. Dan kun je op korte termijn daadwerkelijk verhogen.
Flexwoningen zijn al verhuurderheffingvrij. Er staan er duizenden te
wachten. Alleen, het probleem is locaties. Gaan we de afspraak maken dat
we vanuit het Rijk toch echt meer locaties gaan aanwijzen? Want daar ligt
de ChristenUnie tot nu toe iedere keer dwars.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik denk dat hier een goede afspraak mogelijk is: de verhuurderheffing
schrappen, en met elkaar locaties bepalen waar nog eens heel snel
flexwoningen bij kunnen. Een beetje door wat steden en dorpen fietsen,
verricht wonderen, denk ik. Er is dus best tot een afspraak te komen. Maar
alstublieft, meneer Koerhuis moet niet zijn hoofd in het zand steken als
het gaat om het probleem van betaalbaarheid, betaalbaar bouwen en
voldoende betaalbare woningen bouwen voor al die woningzoekenden.
Het kernprobleem is niet dat er te weinig woningen worden gebouwd. Het
kernprobleem is betaalbaar bouwen en betaalbaar wonen.
Voorzitter. Ik ga verder met mijn verhaal en ik sla daarbij een stukje over.
Het is hoog tijd voor degelijk ruimtelijk beleid en grondbeleid, voor het
beschermen van agrarische grond en landschap en ook voor regie. Geen
lege huls, in dit geval, waarop wel gebouwd mag worden. En zodanig dat
bouwen geen verdienmodel is voor speculanten en grondbedrijven – met
bouwen in het groen verdien je immers meer poen – maar dat bouwen
een investering wordt in het daadwerkelijk ten uitvoer brengen van
artikel 22 van de Grondwet.
De vraag over de windfall profits had ik al gesteld, en over de planbatenheffing et cetera.
Ik kom op een paar uitgangspunten die heel belangrijk zijn en waar ik
graag een reactie op krijg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

22

Ten eerste. Huizen bouwen is steden bouwen en dorpen bouwen. Het is
dus veel meer dan ergens een weiland volzetten met huizen.
Ten tweede. Huizen bouwen moet met kwaliteit. Geen standaardhokjes
met standaardkeukenblokjes. Dat is nu misschien nog even aardig, maar
over 30 jaar is het mogelijk een getto. Laten we ons inspireren door de
paleizen van de volkshuisvesting van 100 jaar geleden en huizen bouwen
voor arm, rijk en alles ertussenin.
Ten derde. Huizen bouwen doe je voor 100 jaar en meer. Dus: hoe bouwen
we en waar? Bouwen we diepe polders verder vol? Trekken we ons qua
nieuwbouw terug in hoog Nederland of iets ertussenin? Hoe bouwen we
dan klimaatbestendig en met welke tijdhorizon? Is de regelgeving daar
voldoende op aangepast?
In het debat Water had ik het over het Bouwbesluit en de meterkast op de
eerste verdieping. Collega Bromet haalde het ook al aan. De Unie van
Waterschappen drukte ons met de neus op de feiten. Wat mij verraste
– dit is de laatste vraag – is: hoe kan het dat dit in het Programma
conceptuele bouw en industriële productie over klimaatadaptieve bouw
nota bene expliciet buiten beschouwing is gelaten?
Tot zover.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan de laatste spreker van de zijde van de Kamer. Dat is de
heer Eerdmans van de fractie van JA21.
De heer Eerdmans (JA21):
Nu begrijp ik dat niemand op deze stoel wilde gaan zitten, terwijl ik toch
niet eens een van de laatsten was.
Voorzitter, dank je wel. JA21 heeft met belangstelling de brief van de
Minister gelezen. Tot aan de inbreng van de ChristenUnie dacht ik bij
mezelf: iedereen is het in ieder geval over het doel eens, namelijk dat we
heel veel meer woningen moeten gaan bouwen. Ondanks alle politieke en
ideologische tegenstellingen is dat toch wel een doel. De heer Grinwis is
daar ook akkoord mee, na de interruptie van de heer Koerhuis. 1 miljoen
woningen is fors. Het stond ook in ons verkiezingsprogramma, dus wij
delen die ambitie.
Wij delen dus die ambitie, maar de vraag is natuurlijk hoe je daar komt. Ik
denk dat geld een groot deel van het antwoord is. Daar komt het eigenlijk
op neer. Maar het is ook keuzes maken. Wij voelen de noodzaak om die
keuzes te maken. Dan zie je dat je op aantal punten waar je zou kunnen
bouwen wordt tegengewerkt door de groenewindlobby, die vele windturbines plaatst op plekken waar juist woningen zouden kunnen worden
geplaatst, zoals in de polder Rijnenburg. Dus wel turbines, maar geen
woningen. En dat vinden wij teleurstellend. Wij hebben daar Kamervragen
over gesteld, maar de antwoorden zijn nog onderweg.
Wij willen graag in beeld hebben hoeveel woningen er niet gebouwd
worden, terwijl er wel turbines worden neergezet. Dat is, denk ik, een hele
belangrijke vraag. Daar zit ook een kostenaspect aan. We kennen allemaal
de energielabels. We hebben nu het nieuwe stelsel voor nieuwbouw, het
BENG-systeem, voor bijna energieneutrale gebouwen. Deze duurzaamheidseisen voor de nieuwbouw kosten ook weer veel geld. Wat kost dat
groene feest nu eigenlijk? Kunt u dat zeggen? Op een woningbouwbouwproductie van 90.000 woningen per jaar zou dat 450 miljoen euro per jaar
kunnen kosten. Dan zit je met de Ollongrennorm van 900.000 woningen
toch op 4,5 miljard. Wie gaat dat betalen? Zoete lieve Gerritje? Of een
ander? Waar gaat de rekening naar toe?
Daarnaast maak je de keuze voor migratie. Dat is al genoemd, ik dacht
door de heer Kops of de heer Jansen. Kijk, we zitten met het punt dat
27.000 statushouders in één jaar tijd een woning moeten krijgen. Dat
betekent dus dat een derde van de woningen die we per jaar gaan
bouwen, naar een statushouder zal gaan. Een en ander heeft gewoon met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

23

elkaar te maken. We kunnen allemaal de kop in het zand steken, met name
ter linkerzijde, maar het is een feit. Daar moet je dus aan denken. Je kunt
natuurlijk niet blijven bouwen, terwijl aan de andere kant de woningen via
migratie worden bezet.
Ik ben het eens met de VVD. Flexwonen is heel goed en misschien moeten
we bouwen op het water. JA21 heeft zelf natuurlijk het prachtige idee van
een nieuwe stad in Nederland gelanceerd. Ik geloof dat het CDA daar ook
enthousiast over was in de loop naar de verkiezingsdatum. Volgens mij is
er ruimte. Ik hoor geluiden uit Rijnenburg. In Flevoland zou een nieuwe
stad gemaakt kunnen worden. In Almere, rond de Eemvallei, zou plaats
zijn voor 50.000 woningen. JA21 heeft geluiden gehoord dat er ten
noorden van Zwolle ruimte is voor een stad of dorp van 35.000 woningen.
Is het niet een goed idee voor de Minister om dit soort gebieden, en
misschien nog wat grotere, te verkennen voor een nieuwe stad in het
land, om daar woningen te kunnen plaatsen? Ik denk wel dat het heel
belangrijk is om naar het draagvlak te kijken. Daar gaat het mis bij de
turbines. Daar hebben we al eerder een debat over gevoerd. Laat het niet
zo zijn dat mensen opeens ’s ochtends in de krant lezen: er komt een
nieuwe stad in uw achtertuin.
Voorzitter. Omwille van de tijd en omwille van de vele vragen laat ik het
hierbij. Dank je wel.
De voorzitter:
Maar de heer Boulakjar heeft nog een vraag.
De heer Boulakjar (D66):
Ook de heer Eerdmans benoemt één specifieke groep als probleem van
het woningtekort. De heer Eerdmans van JA21 noemt immigranten het
probleem van het woningtekort. Waarom benoemt hij niet de arbeidsmigranten of de expats? Waarom benoemt hij specifiek immigranten?
De heer Eerdmans (JA21):
Nou, het gaat inderdaad om statushouders. Zij krijgen voorrang; dat
weten we allemaal. Van elke 90.000 woningen die we bijbouwen, gaan er
sowieso 30.000 met voorrang naar statushouders. Dat is heel anders dan
als mensen op de arbeidsmarkt komen via arbeidsmigratie of hier gaan
studeren. Dit zijn mensen die door de gemeentes – ik heb het zelf
meegemaakt – met voorrang een woning toegewezen krijgen. En daar zit
het ’m in. Je bouwt woningen bij, terwijl je ze aan de andere kant al kwijt
bent.
De voorzitter:
Eén vraag van de heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
Dit was misschien zo in de tijd waarin de heer Eerdmans wethouder was
in Rotterdam. Ondertussen is het wat verbeterd. Ik weet niet hoe goed hij
het volgt, maar hij weet ook dat in Rotterdam ondertussen tijdelijke
woningen gebruikt worden voor statushouders, inderdaad om het
voorbijspringen van de wachtlijsten te voorkomen. Dat soort ontwikkelingen hebben we toch ook vanuit hier in Den Haag de goede kant op
gezet. Ik hoop dat hij dat in ieder geval kan onderschrijven.
De heer Eerdmans (JA21):
Ja, maar de opdracht blijft staan. Je kunt niet zeggen dat je daarvoor ... Je
kunt het ook niet weigeren. Uiteindelijk moeten die mensen een huis
krijgen. Dat is onderdeel van het hele asielverhaal in Nederland op dit
moment, en daar loop je tegenaan. Je kunt vele groepen noemen, maar
dit is één groep die vrij fors is en die huizen zal moeten krijgen. Ik heb het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

24

zeker meegemaakt, en we werden ook op onze vingers getikt als we er
niet aan voldeden.
De voorzitter:
Prima. Dank u wel. Over een kwartiertje gaan we luisteren naar de
antwoorden van de Minister.
De vergadering wordt van 16.36 uur tot 16.56 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering, dus wil iedereen gaan zitten en luisteren naar
de Minister?
Minister Ollongren:
Dank, voorzitter. Er zijn heel veel vragen gesteld en er zijn ook heel veel
woordvoerders aanwezig. Daar kan ik alleen maar blij mee zijn, want
woningbouw, het onderwerp dat we vandaag bespreken in dit commissiedebat, is een heel belangrijk onderwerp. Het woningtekort en wat we
eraan kunnen doen zijn onderwerpen waarbij we in de afgelopen jaren, de
afgelopen kabinetsperiode, veelvuldig stil hebben gestaan.
Ik wilde de beantwoording van de vele vragen proberen in te delen in een
vijftal blokjes. Dat is lelijk Nederlands, maar dat is wel zo overzichtelijk, zei
ik net tegen de voorzitter. Ik begin met de plancapaciteit en daarna de
vragen over de regie. Het derde onderwerp zijn alle opmerkingen over
gebieden. Vier: randvoorwaarden, dus klimaat en dergelijke. En vijf is het
onvermijdelijke blokje overige.
De voorzitter:
Mijn voorstel is dat we aan het eind van de blokjes de vragen doen. Dus
als de Minister zo vriendelijk wil zijn om even te roepen als zij klaar is met
een blokje, doen we dan even de vragen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter, hoeveel vragen staat u toe?
De voorzitter:
Zullen we vier per fractie doen? Ja, dat is redelijk hè. De Minister.
Minister Ollongren:
Voorzitter. Dan wil ik even toeredeneren naar het eerste onderwerp,
namelijk de plancapaciteit. Dat wil ik doen door te zeggen wat velen hier
vandaag ook hebben gezegd: er is een groot tekort. En om het tekort aan
woningen terug te dringen, zal er tot en met 2030 flink doorgebouwd
moeten worden, want we moeten 900.000 extra woningen creëren. Dat
vraagt om een forse inzet, niet alleen maar van het Rijk, maar van heel
veel meer partijen, namelijk van eigenlijk alle overheden, de woningbouwcorporaties en heel veel marktpartijen die daarbij nodig zijn. Als je
woningen bouwt, gaat het over veel meer dan alleen maar de woningen.
Het gaat ook over de leefbaarheid van onze steden. Het gaat over de
verduurzaming. Het gaat over de bereikbaarheid. Dat werd vandaag ook
veel genoemd. Het heeft dus geen zin om alleen maar naar de woningen
te kijken. Je moet ook kijken naar alles daaromheen.
Dat hebben we de afgelopen jaren ook gedaan. We hebben veel gedaan
om de woningbouw te versnellen, met name van betaalbare woningen,
zoals met de Woningbouwimpuls. Die werd vandaag vaak genoemd.
Daarvoor is 1 miljard euro beschikbaar gesteld. Maar we hebben ook
meer specifieke dingen gedaan, zoals een regeling voor de meest
kwetsbare groepen, omdat we bijvoorbeeld het probleem van de
dakloosheid zagen. We hebben gewerkt aan de plancapaciteit. We hebben
de Taskforce Nieuwbouw gehad. We hebben gezorgd dat woningbouw-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

25

corporaties versneld 150.000 extra woningen kunnen realiseren. De inzet
van de afgelopen jaren gaat ertoe leiden dat we de komende jaren de
realisatie gaan zien van meer betaalbare woningen.
Ik denk dat het echt belangrijk is – en dat heb ik vandaag veel gehoord –
om te kijken naar wat er werkt in de aanpak. We hebben bijvoorbeeld
gewerkt met veertien woningbouwgebieden. Dat zijn gebieden waar het
woningtekort het grootst is, maar waar je van onderop, dus met de
overheden daar, kunt werken aan het versneld toevoegen van extra
woningen in die gebieden, vaak ook heel specifiek. Er kunnen in die
gebieden lokaal bepaalde problemen en behoeften zijn, die je dan
specifiek kunt oplossen. Dit is gedaan met de Woningbouwimpuls, die ik
al noemde, en door ervoor te zorgen dat er steeds aandacht is voor de
randvoorwaarden. Dan gaat het overigens ook over innovaties in de
bouw. De heer Koerhuis heeft het er heel vaak over.
Maar desalniettemin is dit echt iets van de lange adem. Dit moeten we
volhouden met elkaar. Dit betreft publiek en privaat, en ook investeringen
van beide kanten, want anders lukt het niet. Ik denk dat de basis er ligt. De
heer Nijboer vroeg daar ook naar. Hij vroeg: blik er nou eens op terug. Hij
haalde aan dat ik een onderzoek heb laten doen dat uitwijst dat er de
komende jaren flink geld bij zal moeten. Hij mag mij natuurlijk verwijten
dat ik over mijn graf heen regeer, maar tegelijkertijd vind ik het mijn taak
om ervoor te zorgen dat de ingezette route verder wordt bewandeld,
uiteraard met nieuwe accenten en politieke keuzes die daarin gemaakt
moeten worden. Dat staat buiten kijf. Maar één ding is zeker: als je door
wilt gaan met het bouwen van woningen, dan zal je ook de bijbehorende
infrastructuur moeten aanleggen. Die 20 miljard ziet voor een heel groot
deel ook daarop.
Als je door wil gaan met het versnellen van de woningbouw, is het
instrument van de Woningbouwimpuls een behulpzaam instrument. Dat
weten we. Maar het was geld dat eenmalig voor investeringen
beschikbaar werd gesteld. Als het op is, is het op. En als straks de derde
tranche geweest is, is dat geld ook op. Vandaar dat ik het echt mijn taak
vind, ook in deze demissionaire periode, om met dat soort dingen door te
gaan, en ook de agenda duidelijk neer te leggen voor de toekomst.
Dan kom ik bij de plancapaciteit. Er is al het een en ander over gezegd.
Om te beginnen inderdaad ... Laat ik het zo zeggen: ook de Kamer heeft
echt gedrukt op de plancapaciteit. In deze Kamer is heel vaak door partijen
gevraagd of we er wel voldoende aan deden en of de plancapaciteit echt
op orde was. Inmiddels kunnen we met z’n allen zeggen dat de plancapaciteit op orde is. Dat vind ik echt al een groot goed. Daarmee zijn we er
nog niet. Ik ben de eerste om dat toe te geven. Maar dat we nu de
plancapaciteit hebben verhoogd met 140.000 woningen – we zitten nu dus
op 961.000 woningen voor de komende negen jaar – is iets wat in de
afgelopen jaren in samenwerking met de provincies en de regio’s is
gelukt. Ik denk dat dat een belangrijke stap is.
Dat is niet het enige. In samenwerking met de provincies kunnen we nu
een Nationale Woningbouwkaart laten zien. Dat is een kaart waarop je
kunt zien welke plannen er zijn op gemeenteniveau. Die is dus heel
gedetailleerd. We gaan er ook een update van maken in het najaar van dit
jaar. We monitoren dus steeds de planontwikkelingen. We monitoren
natuurlijk net zo goed de realisatie. Dat is ook iets waarop de Kamer heeft
aangedrongen en ik zie dat de provincies die rol inderdaad oppakken. We
werken dus samen met de provincies, met het IPO, en trouwens ook met
de VNG, om te zorgen dat we de monitoring goed kunnen doen doordat
er kwalitatief goede informatie wordt aangeleverd. Daarover heb ik deze
week nog een bestuurlijk overleg gehad. Daardoor hebben we steeds
meer inzicht in de geplande woningbouw, en dus ook in de betaalbaarheid
daarvan.
Het gaat dus veel beter. Ik zie wel verschillen tussen provincies. In
sommige provincies is weliswaar een grote inhaalslag gemaakt, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

26

daar moet nog steeds meer gebeuren. Bijvoorbeeld in Noord-Holland,
Zuid-Holland, Flevoland, Utrecht en Gelderland zal je er nog een stap bij
moeten zetten om de doelen te halen, maar er wordt hard aan gewerkt.
We proberen ook zo veel mogelijk samen te werken met bijvoorbeeld de
expertpool en met andere instrumenten, die ik al eerder heb genoemd.
Dat brengt me op de vraag van de heer Heerma. Een aantal andere
sprekers hebben eenzelfde beeld opgeroepen in hun bijdrage, maar ik
voelde me het meest thuis bij de vraag van de heer Heerma. Hij vroeg:
staan we voldoende op het gas? Ik heb op geen enkel moment het gevoel
gehad dat ik op de rem stond, maar ik probeer inderdaad hierbij gas te
geven. Dan denk ik, terugblikkend, dat de opgave uit de Woonagenda van
75.000 nieuwe woningen per jaar is gehaald. Maar kijk je door je oogharen
naar de toekomst, dan weten we nu dat we meer zullen moeten doen. Dat
komt door de toename van het aantal huishoudens, maar ook door het
inlopen van het tekort en door de opgave van vervangende woningbouw.
Daar kom ik straks nog over te spreken in het kader van de sloopherstructurering.
Is het wel echt nodig? Mevrouw Bromet vroeg dat en ik dacht dat de heer
Grinwis er ook op hintte. Hoe komen we eigenlijk bij circa 1 miljoen – het
is net iets minder – in tien jaar tijd? Dat is eigenlijk een eenvoudige som.
Tien jaar, 900.000 extra woningen. Daarbij wordt niet gekeken naar
hoeveel vierkante meter dat precies zou moeten zijn. Dat hangt af van het
type huishouden. We weten dat er grosso modo meer alleenstaanden
komen, maar lokaal weet men het beste wat voor type woningen er nodig
zijn; het is toch een lokale afweging. Er wordt dus gewoon gerekend met
de groei van het aantal huishoudens, met de opgave voor vervangende
woningbouw, zoals ik net al zei, en met het inlopen van het tekort.
Opgeteld leiden die componenten tot die 900.000 woningen voor de
komende tien jaar.
Voorzitter. Tot slot, want ik weet dat u pas na het blokje vragen wilt
toestaan. De heer Bisschop refereerde aan het ABF-rapport over de
inventarisatie van de plancapaciteit. Zijn vraag ging ook over de typen
woningzoekenden of de typen woningen. Voor welke typen woningzoekenden wordt er eigenlijk gebouwd? Er zijn vooral plannen voor het
bouwen van goedkopere woningen. Van de opgave van 961.000 is bekend
dat het voor 331.000 woningen gaat over 58% huurwoningen en 42%
koopwoningen. Van het deel huurwoningen is 61% gereguleerde huur,
28% middeldure huur en 11% dure huur. De heer Bisschop is er volgens
mij niet. Ik zit naar de heer Koerhuis te kijken. Ik probeerde de heer
Bisschop aan te kijken, maar die is er niet. Van de 105.000 koopwoningen
weten we dat het gaat over 47% goedkope koopwoningen – in het jargon
is dat onder de € 345.000 – 36% middeldure woningen – dat is tot
€ 460.000 – en 17% dure koopwoningen.
Voorzitter. Dat was wat ik wilde zeggen onder het kopje plancapaciteit.
De heer Koerhuis (VVD):
Het is alsof ik de ChristenUnie hoor: «Er zijn 960.000 plannen. Dat is
genoeg. We bouwen 75.000 woningen per jaar. We halen ons doel, dus
dat is genoeg.» Maar ik verwijs nog maar eens naar het Centraal
Planbureau en het Economisch Instituut voor de Bouw. Zij wijzen erop dat
zo’n 30% van de plannen uitvalt. Dus als je de komende tien jaar 1 miljoen
woningen wilt bouwen, of 900.000 de komende negen jaar, dan moet je
gewoon 1,2 miljoen of 1,3 miljoen plannen hebben. We hebben dus niet
genoeg plannen. En we moeten 100.000 woningen per jaar bouwen. Die
75.000 is dus niet genoeg. Ik vind het gewoon schadelijk wat de Minister
hier zegt, want het moet echt omhoog. Het aantal plannen moet omhoog
en de bouwproductie moet omhoog. Als de Minister zegt dat het zo goed
is, dan krijgen we het niet omhoog, want het moet wel op haar ministerie
en bij de provincies en gemeentes gebeuren. Ziet de Minister de urgentie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

27

wel dat de bouwproductie omhoog moet en dat het aantal bouwplannen
omhoog moet?
Minister Ollongren:
Jazeker. Dat zijn we met elkaar eens. Ik heb zelf gezegd: 75.000 per jaar.
Dat was voor de afgelopen jaren de doelstelling. Ik heb zelf die lat hoger
gelegd. Die moet nu naar 90.000 per jaar. Wij hebben ook met elkaar
afgesproken dat de plancapaciteit ruimte moet bieden, omdat je
inderdaad weet dat sommige plannen niet tot realisatie komen. Daarom is
de plancapaciteit 130%. Dus dat weten we heel erg goed. Tegelijkertijd
begint het wel met de plancapaciteit, maar daarna gaat het om vergunningverlening, en vervolgens gaat het over ontwikkeling en realisatie. Zo
werkt het.
De heer Koerhuis (VVD):
Ja, maar er zijn dus te weinig plannen. Het is dus niet «het is goed zo» of
«het is genoeg zo». Wij hebben vanuit de Kamer verschillende moties
aangenomen waarin wij de Minister hebben opgeroepen om ermee aan
de slag te gaan. Ik noem Noord-Holland Noord. Ik noem Gnephoek. Ik
noem Rijnenburg. En we hebben hiervan niets controversieel verklaard.
Wij roepen u op: ga alstublieft aan de slag om het woningtekort op te
lossen. Want we hebben te weinig plannen.
Minister Ollongren:
De heer Koerhuis heeft een hele reeks specifieke gebieden genoemd. Daar
ga ik straks graag op in.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
De Minister zegt dat er 900.000 woningen nodig zijn. Daar is dan een
berekening voor, maar we hebben niet berekend hoe groot die woningen
zijn. Maar dat is wel degelijk van belang, want misschien kun je wel
1,4 miljoen woningen bouwen als je ze iets kleiner maakt. Ik vraag me
echt af op hoeveel vierkante meter per inwoner dit is berekend. Je kunt
rekenen met 100 vierkante meter per inwoner, maar je kunt ook rekenen
met 50 vierkante meter per inwoner.
Minister Ollongren:
Mevrouw Bromet stelt een vraag die zij op zich natuurlijk mag stellen.
Maar ik zei: die 1 miljoen woningen zijn niet berekend per vierkante meter.
Daar komen straks plannen onder te liggen; die zijn deels al beschikbaar
en deels nog niet beschikbaar. Die keuzes, ook voor de omvang van de
woningen, worden lokaal gemaakt. Mevrouw Bromet heeft dus een
andere benaderingswijze. Dat kan, maar dat is niet de onderbouwing die
hieronder ligt.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Natuurlijk kan het zo zijn dat die keuzes lokaal gemaakt worden. Dat
worden ze ook. Alleen, als er steeds meer eenpersoonshuishoudens
komen, is het natuurlijk onzin om steeds woningen van 120 vierkante
meter neer te zetten. Eén persoon heeft toch geen 120 vierkante meter
nodig?
Minister Ollongren:
Nee. Maar een inschatting van de bevolkingsgroei en van de samenstelling van de bevolking ligt weer wel onder die berekening. Een van de
tendensen die het CBS heeft gezien, ook in de afgelopen jaren, is de groei
van het aantal alleenstaanden. Daar wordt natuurlijk wel rekening mee
gehouden. Maar nogmaals, ik heb geen vertaling van de onderliggende
cijfers naar vierkante meters, en omgekeerd is er ook niet uitgegaan van
vierkante meters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

28

Mevrouw Beckerman (SP):
Gisteren was er een technische briefing. Daar zeiden de ambtenaren van
de Minister dat van 70% van de plannen niet bekend is in welk segment ze
vallen. Klopt dat? Ik vroeg heel specifiek of we een en ander niet veel
verder moeten uitsplitsen. Ik noemde het voorbeeld van Chantal Kik,
basisschooljuf en alleenstaande moeder, die wilde reageren op een
sociale huurwoning die ze had gevonden. Vanwege passend toewijzen
mocht zij alleen een goedkope sociale huurwoning huren. Kan de Minister
aangeven welk deel van de sociale huur in dat goedkopere deel valt? We
krijgen veel mails van mensen die zeggen: we komen in aanmerking,
maar we krijgen ze niet.
Minister Ollongren:
De vraag die mevrouw Beckerman nu stelt, haar tweede vraag, heeft ze in
de eerste termijn ook gesteld. Die ga ik uiteraard beantwoorden. Haar
eerste opmerking hoort wat mij betreft niet bij plancapaciteit, maar bij
betaalbaarheid, maar de opmerking klopt. Ik heb namelijk precies het
omgekeerde gezegd, het spiegelbeeld van wat mijn ambtenaren gisteren
in de technische briefing hebben gezegd. Ik zei namelijk dat we van een
derde van alle geïnventariseerde plannen weten in welk segment ze
vallen. Daarvan is informatie over het type en het prijssegment bekend.
Dat heb ik vervolgens uitgesplitst. Dat betekent inderdaad dat het voor die
andere twee derden niet precies bekend is. In die zin is het een incompleet
beeld, als je probeert te kijken wat eronder ligt.
De heer Nijboer (PvdA):
De formatie schiet nog niet echt op, maar de woningnood blijft groot en
de problemen nemen steeds verder toe. De Minister heeft allemaal
tijdelijke maatregelen ingezet. Daar heb ik ook aandacht voor gevraagd.
Wat zou de Minister ervan zeggen als de Kamer het initiatief nam om de
Woningbouwimpuls te verlengen? Dat geld is op, maar de noden zijn
hoog. De Minister heeft zelf gezegd dat ze voor de komende jaren
20 miljard nodig heeft als ze haar ambitie een beetje wil waarmaken. Is
dat een weg die de Minister zou helpen?
Minister Ollongren:
Dit klinkt in ieder geval als een uitgestoken hand. Dat is altijd zeer te
waarderen. Het is uiteraard aan de formerende partijen om besluiten te
nemen over de toekomst. Zoals ik al zei, is een groot deel van die
20 miljard ook nodig voor het ov en andere bereikbaarheidsinfrastructuur.
Ik wil de derde tranche van de Woningbouwimpuls nog openstellen. Of ik
die ook mag afronden, hangt inderdaad van de formatie af. Ik ben het zeer
eens met de heer Nijboer dat de Woningbouwimpuls een heel effectief
instrument lijkt te zijn. Het lukt echt om plannen die anders bleven liggen
of niet tot wasdom kwamen, los te krijgen en daarmee dus sneller meer
woningen te realiseren. Daarbij moeten we natuurlijk wel iedere keer
evalueren wat er extra is bijgekomen en wat misschien ook op een andere
manier tot stand had kunnen komen. Daar moeten we volgens mij altijd
eerlijk naar blijven kijken.
Maar goed, ik heb nog de derde tranche te gaan. Ik vind het dus een zeer
geschikt instrument en ik zou zeer willen aanbevelen aan het volgende
kabinet om ermee door te gaan. Maar ik neem aan dat dit voor de
begroting van volgend jaar zal zijn. Ik vind het nu iets te vroeg om ervan
uit te gaan dat het nog door dit kabinet zal moeten worden gedaan.
De heer Nijboer (PvdA):
Dat begrijp ik. Dat begrijp ik politiek wel, maar de maatschappij trekt zich
natuurlijk niets aan van wanneer er bij ons een begroting wordt gemaakt.
Ook de verhuurderheffing en zo lopen natuurlijk allemaal gewoon, en
daarbij is het de vraag of die per 1 januari wel of niet omlaag gaat. Ik ben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

29

dus een beetje zoekende, ook met collega’s – daar gebruik ik dit debat ook
een beetje voor – of het mogelijk is om voor een paar voorstellen
meerderheden te krijgen, zodat we de boel niet nog een jaar op z’n beloop
laten terwijl de woningnood zo hoog is. Als de Minister daar welwillend
tegenover staat, kan dat natuurlijk wel helpen.
Minister Ollongren:
Ja, zeker. Dank.
De voorzitter:
De heer Boulakjar heeft geen vraag. De heer Heerma.
De heer Pieter Heerma (CDA):
De Minister refereerde aan mijn zin «of er voldoende op het gas wordt
gestaan als het gaat over de plancapaciteit». Toch vind ik haar antwoord
wat dubbelzinnig. Ze geeft aan: we zijn er al, want het is omhooggegaan.
Maar dat is niet hetzelfde. Ja, er wordt meer gebouwd en de plancapaciteit is verhoogd, onder andere doordat een aantal gemeenten die flink
verhoogd hebben. Tegelijkertijd is de woningnood heel groot. Er zijn
concrete plekken waar mensen willen bouwen – we komen zo op de
gebieden – maar waar het argument om het niet te doen, is «het hoeft
niet, want de plancapaciteit is al voldoende». Dan kom je aan het
vraagstuk of de urgentie wel genoeg gevoeld wordt. Is de Minister het
ermee eens dat als je ziet hoe groot het tekort is, de plancapaciteit verder
omhoog zou moeten, los van het feit dat die gestegen is? Ziet de Minister
daarbij ook dat sommige plancapaciteit al jarenlang in de boeken staat?
Dat is plancapaciteit op papier, soms al vele, vele jaren oud, maar geen
huis.
Minister Ollongren:
Ik ben het met de heer Heerma eens dat dit punt continue aandacht vergt.
Inderdaad, plancapaciteit die misschien al jarenlang meetelt als plancapaciteit maar niet leidt tot realisatie, zou je eruit moeten halen. Of je zou iets
moeten doen om ervoor te zorgen dat het wel tot realisatie komt. In die
zin is het dus geen statisch beeld. De plancapaciteit is niet statisch, want
een deel vertaalt zich in realisaties. Je moet er dus bezig mee blijven. Het
is belangrijk dat je per regio in ieder geval weet dat de plancapaciteit op
orde is, want dat is de eerste stap op weg naar de volgende stap. De heer
Heerma zegt dat we in een aantal regio’s of provincies echt nog een
inhaalslag moeten maken en dat je niet tevreden achterover moet leunen
op het moment dat het totaalaantal er goed uitziet en dat ben ik helemaal
met hem eens.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Mijn vraag zal de heer Koerhuis als muziek in de oren klinken. Er zit een
enorm verschil tussen zachte plancapaciteit en harde plancapaciteit.
Zachte plancapaciteit is zo opgeschreven, maar harde plancapaciteit en de
realisatie daarvan is een enorm ding. En dan komen we eigenlijk op de
ambtelijke capaciteit. Hoe draagt de Minister eraan bij, ook straks als de
derde tranche van de Woningbouwimpuls is afgelopen, dat bij gemeenten
de ambtelijke capaciteit op orde komt, zodat er meer harde plancapaciteit
komt en meer realisatie? Dat is echt hét grote probleem, nog afgezien van
het nimbyeffect, waarbij er bij stedelijke verdichting heel veel procedures
komen kijken die zorgen voor een extra lange vertraging.
Minister Ollongren:
Ik kom sowieso nog op die vraag, maar misschien even heel kort voor nu.
Wij zijn het, denk ik, helemaal eens. Dat is een belangrijk aandachtspunt.
Inderdaad gaat in sommige provincies en ook gemeenten bijvoorbeeld de
vergunningverlening gewoon niet snel genoeg vanwege een tekort aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

30

bepaalde expertise. Dat zit ’m dan in ambtelijke capaciteit, omdat de vijver
waaruit gevist kan worden niet heel groot is. Er moeten veel meer mensen
worden opgeleid in die kennis. Dat gaat natuurlijk niet zo snel. We
proberen nu te helpen door vanuit het Rijk bij te springen waar dat kan.
Maar dat kun je ook weer niet overal tegelijkertijd doen. Dus er wordt
zeker aan gewerkt. Het heeft echt de aandacht, want het is inderdaad
zonde als plannen blijven liggen omdat bijvoorbeeld de vergunningverlening stokt.
De voorzitter:
Tot zover de vragen. O, de heer Kops nog.
De heer Kops (PVV):
Ik hoorde de Minister aan het begin van haar betoog spreken over de
noodzaak van het bijbouwen van 1 miljoen woningen. Wat ik mis in haar
antwoord, is het aspect migratie. De Minister zegt: er wordt gerekend, het
is een simpele rekensom met de groei van het aantal huishoudens. Maar
hoe zit het daarin met migratie? Hoeveel woningen zouden er bijgebouwd
moeten worden als we de migratie zouden tegengaan?
Minister Ollongren:
Ik ben blij dat de heer Kops op het onderwerp terugkomt. Ik had net in het
debat eigenlijk geen vraag gehoord, dus ik dacht: ik laat het even. Maar nu
is die vraag er toch. Volgens de analyse van het CBS is de verwachting
voor de komende periode, tussen nu en 2035, dat de bevolking met
1,3 miljoen mensen groeit. Dat is veel. 22% daarvan betreft natuurlijke
aanwas. Dat zijn gewoon kinderen die hier worden geboren. 78% is het
buitenlands migratiesaldo. Dat is overigens het verschil tussen immigratie
en emigratie, want er vertrekken ook mensen. Dit is gewoon het saldo
daarvan.
Driekwart van de bouwopgave is dus bestemd voor de toename van de
woningbehoefte als gevolg van bevolkingsgroei. Die is vervolgens weer
uit te splitsen in arbeidsmigratie. Die arbeidsmigratie is weer uit te
splitsen in mensen van binnen de EU – dat is een groot aantal – en wat
mensen van buiten de EU. Een beperkt deel gaat over statushouders,
maar die zijn er ook. Dat levert ook op dit moment een probleem op voor
de gemeenten, die sowieso met veel spoedzoekers te maken hebben,
waaronder soms statushouders. In deze woningmarkt is het allemaal heel
lastig voor gemeenten.
De heer Eerdmans had het er ook over. Hij vertaalde de woningbouw en
de toename daarin rechtstreeks naar de statushouders. Dat is natuurlijk
niet juist, want de statushouders krijgen meestal een woning toegewezen
uit de aanwezige voorraad in de sociale huur – dat is meestal geen
nieuwbouwwoning – want er is ook mobiliteit op de woningmarkt. Al dat
soort dingen moet je meewegen, maar feit is dat het immigratiesaldo voor
Nederland positief is. Met andere woorden: er komen meer mensen naar
Nederland toe dan er uit Nederland vertrekken.
De heer Kops (PVV):
Dat is natuurlijk nogal wat. Het CBS heeft eerder al geconcludeerd dat de
bevolking vooral groeit door migratie. In een rapport van ABF Research,
nota bene in opdracht van de Minister zelf, wordt geconcludeerd dat
migratie de woningnood aanjaagt, vooral in de Randstad. En er wordt
geconcludeerd dat bouwers simpelweg niet kunnen opbouwen tegen de
groei van het aantal migranten. En dan hoor ik de Minister zeggen dat
78% komt door migratie; het migratiesaldo is 78%, zegt zij. Dan moet de
Minister het toch met de PVV eens zijn dat dit complete waanzin is en dat
je daar toch niet tegenop kunt bouwen? We hebben het dan inderdaad
over 1 miljoen woningen. We hebben het over statushouders. Dit jaar
moeten er ook weer 27.000 worden gehuisvest, uiteraard met voorrang,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

31

want zo gaat dat. Dan moet de Minister toch tot de conclusie komen dat
dit niet houdbaar is, dat we de migratie moeten tegengaan en dat het echt
bouwen tegen de klippen op is? Dat gaat toch niet? Hoe ziet de Minister
dat?
Minister Ollongren:
De heer Kops gaat er een beetje aan voorbij dat ik net in mijn antwoord
heb uitgelegd dat het niet alleen maar gaat over het type migranten
waarover de heer Kops het steeds heeft. Zonder de arbeidsmigranten in
Nederland wordt er geen woning meer gebouwd. Helemaal niks. Zonder
de arbeidsmigranten wordt er in het Westland in de kassen ook niet meer
gekweekt en geoogst. Met andere woorden: we hebben een economie
waarin we nogal afhankelijk zijn van arbeidsmigranten. Ik heb daar
persoonlijk helemaal niks op tegen. Ik denk dat het heel goed is. Zoals ik
zei, gaan er ook mensen weg. Dus het is heel natuurlijk. En op dit moment
vergrijzen we ook wat minder dankzij migranten. Maar goed, als je kijkt
naar de woningbouw, hebben wij gewoon een grote opgave. Dat is één
ding dat zeker is. De bevolkingsontwikkeling is ook wat ie is. Dus ik denk
dat we nu aan de lat staan om te zorgen dat we doorbouwen in een nog
hoger tempo dan in de afgelopen jaren.
De voorzitter:
Het blokje regie, zou ik zeggen.
Minister Ollongren:
Voorzitter. Regie is wat mij betreft geen fopspeen. We hebben het er vaker
over gehad, met de vorige Kamer en ook met deze Kamer. Ik zie het zo:
regie betekent dat je er vanuit de rijksoverheid voor zorgt dat er niet
geïsoleerd gewerkt wordt, maar dat er in samenhang wordt gewerkt. Dat
betreft niet alleen de woningbouwopgave, maar ook bijvoorbeeld het
rekening houden met alles wat daarmee samenhangt, zoals de goede
leefomgeving, de klimaatadaptatie en de energietransitie, en de brede
welvaart die we met z’n allen willen vergroten.
Het huidige kabinet heeft dat gedaan door de woondeals, de Woonagenda
en de afspraken met de provincies over de plancapaciteit. Dat hebben we
ingebed in de Nationale Omgevingsvisie, de NOVI. We hebben gewerkt
aan een regionale verstedelijkingsstrategie en dat hebben we steeds
gedaan met de regio’s samen. We hebben met de regio’s gekeken hoe we
de woningbouwopgave kunnen versnellen. We hebben er heel veel
afspraken over gemaakt. Soms hebben we er geld bij gelegd, soms
hebben we er regels voor veranderd. Maar in alle gevallen hebben we
samen de handen uit de mouwen gestoken en zijn we samen aan de slag
gegaan voor de woningbouwopgave.
Wat voor verdere aanscherping van de regie er ook komt, de betrokkenheid van die partijen, namelijk de andere overheden, de marktpartijen
en de woningbouwcorporaties, is noodzakelijk. Het kan helemaal niet
zonder die samenwerking. Ik denk dat het goed is dat er in de afspraken
ook een soort wederkerigheid zit, bijvoorbeeld – dat hoor ik hier ook
vaak – een afspraak over het aandeel betaalbare woningen, afspraken
over de bereikbaarheid en investeringen in de bereikbaarheid en soms
ook afspraken over herstructurering of over duurzaamheid. Daarbij moet
je steeds ook kijken naar de randvoorwaarden en naar wie er aan de lat
staat om te zorgen dat die randvoorwaarden ook helpen, bijvoorbeeld bij
het versnellen van de planologische procedures en dat soort zaken.
Ik denk dus dat de regierol goed werkt, maar het is best complex. Ik snap
de roep om een versterkte regierol vanuit het Rijk heel goed. Daarom
heeft dit kabinet daar al de eerste stappen in gezet. Dat is ook waarom ik
inderdaad. – de heer Kops heeft het er vaak over – veel praat met
overheden in bestuurlijke overleggen. Datzelfde doen we met de
woningbouwcorporaties en marktpartijen, omdat dat de manier is om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

32

dingen voor elkaar te krijgen. En nogmaals, dat is ook de plek waar je
afspraken met elkaar maakt waar je elkaar vervolgens aan kunt houden en
elkaar op kunt afrekenen.
De heer Boulakjar van D66 vroeg naar onderzoek naar waar er gebouwd
wordt en voor wie er gebouwd wordt. Gebeurt dat in voldoende mate? Ik
zei het al: we doen dit per regio, omdat je in de regio het beste kunt zien
wat de behoefte is. Ik hoor in de gesprekken dat de urgentie heel groot is.
Ik refereerde al aan het bestuurlijk overleg dat ik gisteren had. Daar heb ik
brede steun gekregen van de medeoverheden om de monitoring,
waarover ik in mijn inleiding sprak, echt vorm te geven, en zo in te vullen
dat het gaat over op de juiste plek, zo snel mogelijk, duurzaam en
betaalbaar bouwen voor de juiste groepen, op basis van wederkerigheid,
zoals ik net al zei. Ik hoop dat ik hiermee nu een aanzet neerleg voor het
volgende kabinet en voor degene die straks deze mooie portefeuille heeft
en die behulpzaam zal zijn bij een eventuele versterking van het punt van
de regie.
Er werd net al even naar de ambtelijke capaciteit gevraagd. Met de
flexpools hebben we extra capaciteit bij de provincies en de gemeenten
verzorgd. We willen daarmee verdergaan, niet alleen via de flexpools,
maar ook via het Expertteam Woningbouw en via de taskforce
woningbouw met de woningbouwcorporaties. Dat zijn dus drie manieren
om tekorten zo veel mogelijk aan te vullen.
Dan de betaalbaarheid. De heer Van Baarle vroeg naar de verhuurderheffing. Hij zei: zolang de woningbouwcorporaties de verhuurderheffing
moeten betalen, kunnen ze hun kerntaak niet uitvoeren. Om te beginnen
heb ik er in de afgelopen periode voor gezorgd – de heer Heerma weet er
alles van – dat we de woningbouwcorporaties die bouwden, konden
helpen door een korting te geven op de verhuurderheffing; dat is ook een
heel effectief instrument om te zorgen voor extra sociale huurwoningen.
Daarnaast heb ik in beeld gebracht hoe op termijn de investeringsruimte
van de woningbouwcorporaties zich ontwikkelt. Uit dit rapport, waarover
de Kamer al een tijd beschikt, weten we dat op termijn de investeringsruimte wordt uitgehold. We weten dat de verhuurderheffing op termijn
inderdaad niet houdbaar is, als je wilt dat de woningbouwcorporaties
bouwen, verduurzamen en ook onderhoud plegen aan hun woningen. En
als je dan ook nog de huren betaalbaar wilt houden ... We hebben hier
vele debatten gehad over de huurstijging. De huren zijn nu voor één jaar
bevroren. Maar inderdaad, huurstijgingen zijn normaal gesproken
inflatievolgend in de sociale sector en ook in de vrije sector, waar we die
ook met dank aan het wetsvoorstel van de heer Nijboer hebben beperkt.
Die instrumenten zorgen ervoor dat de huren betaalbaar blijven.
Voorzitter, ik denk dat ik op het punt van de regie de meeste vragen heb
beantwoord.
De voorzitter:
Ik kijk even rechts van mij of daar behoefte bestaat aan vragen. Dat is niet
het geval. Iedereen is al een beetje aan het inzakken, vrees ik. Nee? Oké,
dan gaan we naar het volgende blokje. O, mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Nee, ik heb geen vraag, maar het lastige is ... Kijk, ik heb een aantal
vragen gesteld over de Tweebosbuurt. Er wordt nu een deel beantwoord,
in ieder geval de vragen van de heer Van Baarle. Wat ik lastig vind is dat
als ik een interruptie probeer, de Minister dan zegt: ik kom er later op
terug. Dat zag ik net ook in het eerste blok. Dus als de Minister nu kan
zeggen dat alle vragen over de Tweebosbuurt nog terugkomen, dan laat ik
het voor nu zitten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

33

De voorzitter:
Knikkende ambtenaren zie ik. Onder welk blokje vallen ze dan, mevrouw
de Minister?
Minister Ollongren:
Het laatste blokje.
De voorzitter:
Het laatste blokje, dus het blokje overige. De heer Van Baarle.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik heb nog wel een vraag over wat de Minister net zei over de financiële
positie van woningcorporaties.
De voorzitter:
Gaat uw gang.
De heer Van Baarle (DENK):
Het klopt inderdaad dat de Minister een korting heeft gegeven op de
verhuurderheffing. Ik zou de Minister willen vragen of dat in retrospect
voldoende was. Ik denk dat we met elkaar weten dat het antwoord
gewoon nee is. Om te bouwen en om projecten te ontplooien om voor de
verhuurderheffingkorting in aanmerking te komen, moeten corporaties
kosten maken. En de corporaties hebben niet alleen van doen met de
verhuurderheffing, maar ook met de ATAD-belasting. Het is de stijging van
de verhuurderheffing vanwege de oplopende WOZ-prijzen. Onder uw
beleid, zeg ik in de richting van de Minister, heeft u naar mijn mening
onvoldoende gedaan om de corporaties tegemoet te komen, waarvan
huurders de dupe zijn door de stijgende huurprijzen en waardoor
corporaties onvoldoende hebben gedaan om plannen te realiseren.
Minister Ollongren:
Het lastige aan deze redenering is dat ik de afgelopen jaren volgens mij
juist heb gezorgd dat de woningbouwcorporaties konden blijven doen
waarvoor ze er zijn, namelijk zorgen voor betaalbare huren, voor extra
woningen en verduurzaming en voor onderhoud van hun voorraad. De
huren zijn grosso modo niet heel veel gestegen in de afgelopen jaren, in
de sociale sector over het algemeen gewoon met de inflatie. Daarmee wil
ik niet zeggen dat er geen problemen zijn. Bovendien is de ene corporatie
de andere niet. We kunnen wel doen alsof iedere corporatie hetzelfde is,
maar dat is niet zo. Er zijn corporaties die het financieel heel goed hebben
en er zijn corporaties die het financieel veel lastiger hebben.
Over ATAD zijn in de vorige Tweede Kamer vele debatten geweest. Ik heb
er goed naar gekeken, maar er is geen manier om ervoor te zorgen dat de
woningbouwcorporaties daar niet aan bij hoeven te dragen. Die is er
gewoon niet. Als het had gekund, dan had het gekund. Maar weet je, we
hebben in Nederland woningbouwcorporaties en dat zijn geen overheden.
Die moeten we behandelen voor wat ze zijn. We hebben er een regeling
voor, staatssteun mag tot op zekere hoogte, maar niet alles kan. We
moeten binnen de kaders werken die ervoor zijn.
De heer Van Baarle (DENK):
De Minister zegt in eerste instantie dat de huren relatief betaalbaar zijn
gebleven. Dat durf ik te bestrijden. Ik denk dat over de langere termijn ook
in de corporatiesector de huren ver boven het inflatieniveau zijn gestegen.
De Minister zei net dat op de langere termijn de verhuurderheffing niet
houdbaar is. Het doet mij enorm veel pijn om te zien dat in de afgelopen
periode de verhuurderheffing willens en wetens gewoon is doorgezet. Dat
heeft tot heel veel achterstallige capaciteit geleid bij corporaties om een
bijdrage te leveren aan het woningtekort. Mijn vraag in de richting van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

34

Minister was of zij in retrospect kan aangeven of het wel verstandig was
om de verhuurderheffing al die tijd, ook al was er een korting, in stand te
houden. Kan de Minister daar een antwoord op geven?
Minister Ollongren:
Ik wil de woningbouwcorporaties eigenlijk een compliment geven. We
hebben afspraken met hen gemaakt over 150.000 extra sociale huurwoningen dankzij de korting op de verhuurderheffing. Dat gaan ze gewoon
doen. Dat gaan ze realiseren. Dat krijgen ze voor elkaar. Dus ja, het kan,
maar op termijn is de verhuurderheffing niet houdbaar. Dat heb ik ook al
gezegd voordat het kabinet demissionair werd. Op termijn zal daar een
oplossing voor moeten komen – en wat mij betreft is die termijn kort –
omdat die de investeringscapaciteit van de woningbouwcorporaties
uitholt. En dat is niet goed voor huurders die afhankelijk zijn van de
sociale sector.
De voorzitter:
We gaan vrolijk verder.
Minister Ollongren:
Voorzitter. Dan wou ik naar de gebieden gaan. Daar zijn veel vragen over
gesteld. Laat ik beginnen met de vragen en opmerkingen over buitenstedelijke woningbouwgebieden. Ik noemde net al even de Nationale
Woningbouwkaart. Die heb ik in overleg met de provincies gemaakt.
Daarop kun je zien hoe het zit met de plancapaciteit. Ik zei al tegen de heer
Heerma dat we alert moeten blijven op uitval, vertragingen et cetera. Die
kaart laat grosso modo ook zien dat we erin slagen om op allerlei
manieren – veel binnenstedelijk, soms aan de randen van de stad, en
soms ook buitenstedelijk – voldoende te realiseren. Wel moeten we de
vinger steeds aan de pols houden.
De heer Koerhuis had het over een rapport van het EIB en over de regio’s
Apeldoorn-Deventer en Arnhem-Nijmegen en het naar elkaar groeien van
gebieden. Ik dacht dat hij ook de link met Duitsland noemde, met het ov.
Dat rapport ken ik; dat kennen we op het ministerie. In de regio ArnhemNijmegen, de Foodvalley, wordt samen met de regio gekeken naar
ontwikkellocaties in de verstedelijkingsstrategie, Stedelijk Netwerk
Nederland, die wij met de regio hebben. Dat doen we overigens ook voor
andere regio’s in Nederland. Daarin nemen we inderdaad ook de kansen
mee voor ov-verbindingen en verbindingen met omliggende regio’s, in dit
geval dus ook met de grens. Naar aanleiding van de motie van de heer
Koerhuis is het ministerie in gesprek met Apeldoorn en Deventer over de
mogelijkheden voor een woondeal en wordt er gekeken naar mogelijke
ontwikkellocaties.
De heer Koerhuis noemde ook de Zuidplaspolder. Er zijn verschillende
gemeenten in de regio die participeren in de grondbank. De gemeente
Zuidplas voert gesprekken om de ontwikkeling van het Vijfde Dorp door te
zetten en tot een akkoord te komen met de publieke partijen die participeren in die grondbank. Daarna volgt nog een traject met het opstellen
van een omgevingsplan en het bouwrijp maken van de gronden. De
verwachting is dat in 2024 de bouw van het Vijfde Dorp kan starten. De
gemeente Zuidplas kan overigens nog een aanvraag doen voor een
bijdrage van de Woningbouwimpuls. Daar worden gesprekken over
gevoerd. Mijn beeld is dus dat er voortvarend wordt gewerkt aan die
woningbouwplannen.
De heer Koerhuis vroeg ook naar Rijnenburg. De locatie Rijnenburg wordt
meegenomen in het gebiedsonderzoek voor de A12-zone. Dat wordt weer
uitgevoerd als een vervolgstap van de verstedelijkingsstrategie voor de
Metropoolregio Utrecht. Dat wordt goed afgestemd met de uitwerking van
de mobiliteitsstrategie en de lopende MIRT-verkenning OV en Wonen. De
gebiedsonderzoeken worden uitgevoerd door een consortium van vier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

35

bureaus in een gezamenlijke opdracht van het Rijk en de regio. We zullen
zorgen dat de inbreng van de marktpartijen ook kan worden benut. Dit is
vanwege een eventuele ontwikkeling van Rijnenburg in de toekomst, want
dan moet je echt heel goed weten wat voor kosten er allemaal gemaakt
zullen moeten worden. Je moet de basisinformatie op orde hebben. Maar
dat heb ik allemaal ook in de Kamerbrief geschetst.
Valkenburg en Katwijk. Daar maakte de heer Koerhuis zich wat zorgen
over. Katwijk, Wassenaar, het Rijksvastgoedbedrijf en de provincie
Zuid-Holland hebben hierover afspraken gemaakt. Dat weet de heer
Koerhuis. In de afspraken zitten ook mijlpalen. Een aantal maanden
geleden is een samenwerkingsovereenkomst tussen het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente Katwijk getekend. Afgelopen 4 juni is het ontwerpbestemmingsplan ter inzage gelegd. Dit voorziet in de bouw van 5.600
woningen. Daarvoor hoeven dan niet steeds afzonderlijke bestemmingsplannen te worden opgesteld. Dat levert weer een versnelling of eigenlijk
een tijdswinst op ten opzichte van de volgende bouwfase. De start van de
bouw van de eerste 1.500 woningen is voorzien eind volgend jaar, dus in
2022. De vaststelling van het bestemmingsplan en de MER door de
gemeenteraad van Katwijk wordt voor het einde van dit jaar verwacht.
Dan ben ik bij Amersfoort. Daar sta ik op de rem volgens de heer
Koerhuis. Nou, er is een motie over aangenomen: de motie-Koerhuis/DikFaber. Die ziet op de aansluiting van Amersfoort bij de Woondeal Utrecht.
Daar werken we nu dus aan. Samen met de regio Amersfoort en de regio
Utrecht hebben we op bestuurlijk niveau al overleg gehad. We willen een
addendum maken bij de Woondeal Utrecht, waar afspraken worden
gemaakt over 23.000 woningen in de regio. De gesprekken lopen en die
lopen goed. We hebben al een concepttekst van het addendum. Ik denk
dat een en ander deze zomer kan worden afgerond.
Noord-Holland-Noord. Dan ben ik inmiddels bij de heer Heerma. Er
worden inderdaad gesprekken gevoerd, waarin goed gekeken is wat er in
het gebied mogelijk is. Er is een afspraak gemaakt voor een vervolggesprek om tot een zogenaamde regioscan te komen. In die regioscan moet
dan komen te staan over hoeveel woningen het gaat en over wat voor
type woningen. Wat is de vraag eigenlijk in dat gebied? Wat verwacht je
van elkaar in zo’n samenwerking? En welke knelpunten worden er ervaren
bij het versnellen van de woningbouw? We hadden het voornemen om in
het najaar dit gesprek ook op bestuurlijk niveau te voeren, maar ik ben
altijd bereid om op bezoek te gaan in de regio. Ik zou graag willen
vasthouden aan die planning en daarmee doe ik graag die toezegging. Of
ik er dan zelf bij ben, is natuurlijk nog maar de vraag. Maar dat gaat dus
gebeuren.
De Purmer. De vraag, ik dacht van de heer Koerhuis, was of de locatie in
de Purmer past binnen het huidige ruimtelijk en programmatisch beleid
van Rijk en provincie. De Purmer heeft cultuurhistorische waarde, maar
valt net als in de provinciale ruimtelijke verordening niet onder beschermingsregimes, in tegenstelling tot andere veenweidepolders. De heer
Koerhuis kent het daar goed. De Purmer is dus niet aangewezen als
beschermd provinciaal landschap, maar het gaat wel om een buitenstedelijke locatie. In de regio, en ook landelijk, kijken we altijd eerst binnenstedelijk en dan buitenstedelijk, waarbij de vraag is of het op termijn
gerealiseerd zou kunnen worden. Bij de lokale overheden is het dus geen
prioritaire locatie, omdat zij bijvoorbeeld in Purmerend, het stadshart van
Purmer-Zuid, volop bezig zijn met ontwikkelingen. De plancapaciteit en de
plannen lijken daarvoor voldoende en in die plannen is deze locatie, de
Purmer, op dit moment niet meegenomen.
Ik kijk even of ik eerst andere concrete regio’s zou kunnen doen. Nee. Dan
ga ik door met een aantal vragen die niet specifiek zagen op regio’s. Er
was een aantal daarmee samenhangende vragen. Mevrouw Den Haan
vroeg naar de landbouwgrond. Zij had natuurlijk specifiek aandacht voor
ouderen en wat voor hen nodig is. Zij vroeg zich af of we landbouwgrond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

36

niet méér zouden kunnen benutten. Dit valt een beetje onder dezelfde
redenering als de redenering die ik net aanhaalde: eerst binnenstedelijk
bouwen, en de medeoverheden zijn als eerste aan zet om daarnaar te
kijken. Buitenstedelijk bouwen is niet uitgesloten, maar dan moet je per
regio kijken naar de specifieke behoeften. Dat kan ook gaan over ouderen
en seniorenwoningen, over doorstroming en mobiliteit van ouderen, en
bijvoorbeeld ook over appartementen die juist daarvoor geschikt zijn.
Mevrouw Den Haan was overigens niet de enige die aandacht vroeg voor
senioren, maar zij deed dat wel als eerste vandaag.
Mevrouw Bromet vroeg, een beetje in het verlengde van de vraag van de
heer Nijboer over de Woningbouwimpuls, of dit kabinet al bij de begroting
voor volgend jaar geld beschikbaar wil stellen voor infra en ov, want zij is
bezorgd over vertraging. Wij, dus BZK samen met IenW, hebben de
afgelopen periode steeds met de regio’s gesproken, ook op bestuurlijk
niveau, juist om wonen en bereikbaarheid steeds aan elkaar te koppelen.
Daar gaan we mee door. We hebben net een hele reeks van bestuurlijke
overleggen gehad met alle regio’s in Nederland. We hebben afgesproken
dat de investeringsplannen en alles wat daarvoor moet gebeuren, niet stil
komen te liggen omdat wij nu demissionair zijn, want dat geldt natuurlijk
niet voor de medeoverheden.
Wij willen er graag voor zorgen dat het allemaal klaarligt bij het aantreden
van het nieuwe kabinet, zodat er dan verder kan worden gewerkt. Maar
we weten dat de omvang van de benodigde investeringen zo groot is, dat
het toch onderdeel zal moeten uitmaken van het maken van begrotingsafspraken. Dat is dus aan het nieuwe kabinet, want het moet meerjarig
beschikbaar worden gesteld. Ik ben het met mevrouw Bromet eens dat
2022 geen verloren jaar moet worden – ik hoop dat we een goed politiek
construct vinden om dat mogelijk te maken – maar dit gaat echt over
meerjarig geld.
Hoe zijn de gemeenten betrokken en hoe kunnen we dit goed aan de
voorkant meenemen? Dat vroeg de heer Boulakjar. Dat is eigenlijk door
wat ik net zei, dus het gezamenlijk optrekken, de monitor die we hebben
afgesproken, het inzetten van de expertteams en de flexpools en steeds
de vinger aan de pols te houden bij hoe het gaat. We moeten dus steeds
terugkomen op wat we hebben afgesproken en hoe dat gaat. De vragen
over het ov heb ik, denk ik, al voldoende beantwoord.
De heer Boulakjar vroeg naar de samenwerking met het Ministerie van
Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf. Defensievastgoed heeft natuurlijk
sowieso de aandacht. De Rekenkamer heeft daar natuurlijk opmerkingen
over gemaakt bij het vorige jaarverslag. Sinds het Strategisch
Vastgoedplan zijn er stappen gezet om de samenwerking met het
Rijksvastgoedbedrijf te verbeteren. Er is een opdrachtgeversconvenant;
dat is geëvalueerd, wat heeft geleid tot aanbevelingen. Daar is de Kamer
ook over geïnformeerd. Dat wordt dus verbeterd. Defensie is ook gestart
met een soort interne verkenning naar handelingsopties en naar hoe zij de
financiering van het vastgoed beter kunnen doen. Zij willen natuurlijk niet
dat het ten koste gaat van bepaalde prioriteiten binnen Defensie. Er wordt
dus inderdaad naar gekeken en het Ministerie van BZK is daarbij
betrokken. Daar zit mogelijkerwijze wel muziek in, om het zo maar even te
noemen.
Het Rijksvastgoedbedrijf is natuurlijk ook elders actief. We hebben vorig
jaar al gezegd dat we het rijksvastgoed niet alleen willen inzetten voor het
eigen vastgoed, maar ook bij bijvoorbeeld landbouwtransities, zodat je
ook grond kunt inzetten. Daarbij moet ook worden gekeken naar andere
organisaties, bijvoorbeeld naar Staatsbosbeheer, naar een portefeuille
met agrarische gronden die het Rijksvastgoedbedrijf al heeft en die
overigens met name in Flevoland liggen, om begrijpelijke redenen, en
naar Defensieterreinen – dan heb ik het niet over het vastgoed – die
misschien overtollig worden en die wat meer verspreid door het hele land
liggen. Daar wordt nu echt goed naar gekeken. Wij, collega Knops en ik,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

37

hebben goede hoop dat het Rijksvastgoedbedrijf daarin een grotere rol
kan gaan spelen. Dat moet natuurlijk wel onder marktconforme condities
gebeuren, maar dan kun je bepaalde kosten die je moet maken voor
publieke voorzieningen, infrastructuur et cetera betalen uit de ontwikkeling. Dat is echt een interessante route die we aan het exploreren zijn.
Excuses, voorzitter. Ik heb toch nog een regionaal punt: de voortgang van
de uitvoering van de motie over woningbouw in de Gnephoek. De heer
Heerma dacht al: waar blijft ie? Om te beginnen is het overleg gestart. Dat
is vooralsnog ambtelijk, maar ter voorbereiding van bestuurlijk overleg
hierover. Er is contact gelegd met de marktpartij die de gemeente heeft
aangewezen als vertegenwoordiger van de potentiële ontwikkelaars. Mij
wordt verteld dat het op zich goede overleggen zijn, open en informatief,
en dat we koersen op een bestuurlijk overleg met de gemeente en de
provincie voor de zomer. Daar zullen we bekijken welke stappen er
genomen kunnen worden, zodat we goede en gedegen afspraken kunnen
maken met het gewenste gevolg voor de woningbouw en alles wat
daarmee samenhangt, zoals mobiliteit, klimaat en landschap.
Rijswijk is eigenlijk wel een uniek experiment. De heer Heerma noemde
het. Gelukkig is het bekend bij mijn departement. Er is al overleg met de
gemeente. De gemeenten moeten zelf bepalen welk type woningbouw ze
willen realiseren. Dat zijn we, denk ik, allemaal met elkaar eens. Maar in
Rijswijk hebben ze gezegd: we willen dat middensegment wel, maar soms
is het voor marktpartijen bij ons onvoldoende aantrekkelijk om het te
realiseren. Zij hebben een woonfonds bedacht om ervoor te zorgen dat ze
de mensen die zij graag in hun gemeente willen hebben – denk aan de
leerkrachten, de politiemensen, de mensen in de zorg et cetera – ook een
huis kunnen bieden. Ik vind het echt een heel interessant experiment. We
zullen het ook heel nauw volgen en kijken wat de uitkomsten zijn van deze
pilot.
Voorzitter. Het volgende betreft iets meer dan alleen maar de gebieden,
maar laat ik het toch maar doen, want deze vragen zijn wel allemaal
gesteld. De winkelgebieden. Wie vroeg dit ook al weer?
De voorzitter:
De heer Heerma wijst op zichzelf.
Minister Ollongren:
O, de heer Heerma. Sorry, ik zag hem niet. Ik zat een beetje de andere kant
op te kijken. Wij hebben het Volkshuisvestingsfonds en we hebben ook
een fonds van 100 miljoen voor de winkelgebieden. Wat de heer Heerma
zegt, is inderdaad heel goed: je moet natuurlijk niet met de ene hand iets
doen en met de andere hand iets anders, terwijl je dat niet van elkaar
weet. Er wordt dus samengewerkt tussen de departementen. Op dit punt
kan ik de heer Heerma echt geruststellen. Met die 100 miljoen stelt EZK
samen met BZK op dit moment de Regeling aanpak winkelgebieden in
binnensteden en kernen op. Het gaat dus over het realiseren van
toekomstbestendige winkelgebieden en vitale binnensteden. En er zijn
inderdaad ook raakvlakken – althans, er kunnen raakvlakken zijn, maar dat
hoeft natuurlijk niet per se – met wat er gebeurt in het Volkshuisvestingsfonds. Daar wordt inderdaad goed naar gekeken door de departementen.
Ze zijn zich daarvan bewust.
De heer Grinwis vroeg naar het probleem van de grondeigenaren en
windfall profits. We kunnen natuurlijk een heel debat op zichzelf wijden
aan de hele grondpolitiek of de grondvraagstukken. Als een gemeente
investeringen wil doen in publieke voorzieningen die proportioneel zijn,
profijt geven en toerekenbaar zijn aan een ontwikkeling – dat zijn de
zogenaamde PPT-criteria; de heer Grinwis weet er alles van – kan zij die
verhalen op de grondeigenaren. Dat is mogelijk maximaal voor de
waardetoename als gevolg van de bestemmingswijziging. Dat heet de
«macro-aftopping». Dus de grondeigenaren betalen maximaal mee aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

38

publieke voorzieningen voor zover dat redelijk is, omdat zij ook profijt
hebben van die publieke investeringen. Zo zit het in elkaar en daar moet
goed op worden gelet.
Tot slot, voorzitter, bij dit onderdeel: een nieuwe stad. «Eerdmanscity»
zullen we het even noemen. Haha. Nou ja, het is helemaal niet zo’n gekke
gedachte. In het verleden is dat natuurlijk ook gewoon gebeurd.
De heer Eerdmans (JA21):
Maar er zijn leukere namen verzonnen, dacht ik. Ik vond zelf Nanninggrad
wel aardig.
Minister Ollongren:
Die had ik nog niet gehoord.
De heer Eerdmans (JA21):
Of Alwere. Die heb ik ook gehoord. Maar ik houd me aanbevolen voor
andere suggesties.
De voorzitter:
Zullen we hier gewoon tot 19.00 uur naamsuggesties gaan leveren? Het is
leuk, als we ook iets kunnen winnen. De Minister.
Minister Ollongren:
Het is helemaal niet zo’n gekke gedachte, omdat we het in het verleden
natuurlijk ook hebben gedaan met Flevoland, Lelystad, Almere et cetera.
Maar als je nu kijkt naar de plannen en de plancapaciteit in combinatie
met de huishoudensgroei, dan zie je dat we in de bestaande gebieden of
gemeenten voldoende kunnen realiseren. Dat is natuurlijk ook aantrekkelijker, want dan kun je aansluiten bij wat er al is, ook aan infrastructuur.
Dus zelfs in de provincie met de grootste bouwopgave lukt het om die te
realiseren in of bij bestaande steden. Een nieuwe stad is dus niet nodig.
De voorzitter:
Tot zover dit blokje. Ik kijk even aan deze kant of er vragen zijn. De heer
Heerma.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik ga een aantal van de antwoorden niet nu vragen, maar in mijn tweede
termijn meenemen, mocht daar tijd voor zijn. Als ik de brieven lees over
de gebieden, specifiek over Gnephoek en Noord-Holland Noord, heb ik
toch het gevoel dat de moties niet of niet voldoende worden uitgevoerd.
De Minister maakt hierin nu een beperkte beweging in antwoord op de
vragen. Als het over Noord-Holland Noord gaat: het najaar duurt tot en
met december, terwijl de motie vroeg om een woondeal naar aanleiding
van een aanbod dat vorig jaar al gedaan is. Als de Minister mij toezegt dat
zij daar in de zomer of vlak na de zomer naartoe gaat om er serieus over
te praten, bespaart dat mij het indienen van een motie in een VAO.
En wat betreft Gnephoek: de motie vroeg specifiek om hierover voor de
zomer geïnformeerd te worden. De Minister geeft nu aan voor de zomer in
gesprek te gaan. Op welke termijn krijgen wij als Kamer hierover een
terugkoppeling? Wordt dat nog voor de zomer? Wordt dat in het begin
van de zomer? Ook hiervoor geldt dat ik anders moet overwegen alsnog
een nieuwe motie in te dienen.
Minister Ollongren:
Ik wil echt voorkomen dat de heer Heerma die moeite moet doen. De heer
Heerma is het volgens mij met mij eens dat je het wel samen moet doen.
Het moet passen bij de beweging die men lokaal of regionaal wil maken.
Ik zal zorgen dat ik het bezoek aan Noord-Holland Noord breng na het
zomerreces. Dat is dus in september. Ik zal zorgen dat ik na het voorziene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

39

overleg met de Gnephoek, dat nog voor de zomer plaatsvindt, de Kamer
zal informeren over de uitkomsten daarvan.
De voorzitter:
Aan die kant de heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
De Minister ging in dit blokje ook even in op de infra-investeringen die
nodig zijn. Daar had ik nog een vraag over. 70% van de kosten of eigenlijk
de claim van de Minister bestaat uit infra-investeringen. In het rapport van
Rebel staat dat de niet-toerekenbare investeringen buitenstedelijk hoger
zullen zijn dan binnenstedelijk, maar die kunnen ze niet goed bepalen en
daarom hebben ze hetzelfde bedrag genomen. Is de Minister bereid dat
verder uit te zoeken? Want daarmee is bouwen in het groen eigenlijk
relatief profijtelijk ten opzichte van binnenstedelijk bouwen.
Minister Ollongren:
Dat is een vervolgvraag, waarvan ik begrijp dat de heer Grinwis die heeft.
Die heb ik eigenlijk ook. Ik wil dus wel even kijken naar hoe we dat nog
verder zouden kunnen onderzoeken.
De voorzitter:
Had ook de heer Eerdmans een vraag hierover? Nee. Dat is niet het geval.
Dan kijk ik naar de andere kant. De heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
Wat betreft Rijnenburg ligt er gewoon een harde aangenomen motie om
een aanwijzing te geven. De Minister blijft herhalen dat de kosten in kaart
gebracht moeten worden. Ik stel voor dat de Minister toch even lokaal
gaat kijken, want de kosten voor Rijnenburg zijn in kaart gebracht. De
Minister schermt altijd met 4 miljard. Ja, dat is voor de hele metroring die
de gemeente Utrecht graag wil aanleggen. De kosten puur voor de
ontsluiting van Rijnenburg zijn een paar honderd miljoen tot 1 miljard. Ik
stel voor dat ze ook eens gaat praten met de grondeigenaren. Dat heb ik
gedaan. Ik heb hen bijvoorbeeld gevraagd of die paar honderd miljoen
niet uit de exploitatie betaald kunnen worden. Wat voor antwoord krijg je
dan terug? Iets als «Nou ja, de Minister hangt nu een bedrag van 4 miljard
boven de markt. Wij wachten wel even, want misschien komt het geld van
de Minister». Het is echt schadelijk, dit wachten. Het is schadelijk om dat
geld boven de markt te hangen. Er ligt een aangenomen Kamermotie voor
een aanwijzing. Ik wil dat die aanwijzing nu gewoon komt.
Minister Ollongren:
Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat de Kamer veel moties aanneemt
op mijn terrein, het terrein van wonen. Natuurlijk zal ik altijd mijn best
doen en proberen moties uit te voeren. Ik heb de Kamer ook gezegd dat
we helemaal niets opschieten met het geven van een aanwijzing.
Daarmee is nog geen euro geregeld. Ik probeer dus de Kamer, of de heer
Koerhuis, zo ver als ik kan tegemoet te komen. Ik heb ook nooit gezegd
dat Rijnenburg voor de toekomst niet een goede plek zou kunnen zijn voor
woningbouw. Maar ik constateer dat de gemeente Utrecht en ook de regio
in voldoende mate in staat zijn om de woningen die op dit moment nodig
zijn te realiseren.
Rijnenburg is iets van de lange adem, waarmee kosten gemoeid zijn. Die
kosten proberen we nu nog specifieker in kaart te brengen dan we ze al in
kaart hadden. Dat is toch normale beslisinformatie die je nodig hebt
voordat je overgaat tot het zetten van zo’n grote stap? Dus nogmaals.
Nee, ik ga mijn antwoord niet herhalen. Ik heb er overleg over met de
regio. We kijken echt heel goed, samen met de collega’s van IenW, naar
hoe je zo’n gebied vervolgens zou kunnen ontsluiten en wat daarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

40

nodig is. En we zullen toch echt voor de financiering moeten zorgen en
voor overeenstemming met de regio, voordat we daartoe over kunnen
gaan.
De heer Koerhuis (VVD):
Dan Valkenburg. Daarvoor stel ik voor dat de Minister de technische
briefing van gisteren nog even terugkijkt, want er zijn nieuwe knelpunten.
Dat is gisteren gewoon gezegd in de technische briefing door
Zuid-Holland. En het bespaart mij een motie als de Minister gewoon
toezegt dat die knelpunten worden weggenomen. Ze zijn er; dat is
medegedeeld door de provincie Zuid-Holland. Mijn vraag is om in te
grijpen en die knelpunten weg te halen. Dat bespaart me wederom een
motie op Valkenburg.
Minister Ollongren:
Ik zeg de heer Koerhuis toe dat ik me ga verdiepen in welke knelpunten er
gisteren genoemd zijn in de technische briefing.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we naar het volgende blokje.
Minister Ollongren:
Voorzitter, dan heb ik even een, ik zou bijna zeggen, «pauzenummer». Ik
was vergeten dat er ook een aantal vragen zijn gesteld over de Woningbouwimpuls. Die doe ik dus eerst en dan kom ik daarna op de randvoorwaarden en op het laatste onderdeel.
Ik dacht dat de vraag van de heer Koerhuis kwam. Hij zei: ik zou liever zien
dat er geen dure woningen meer worden gerealiseerd met de
WBI-middelen in de derde tranche. Soms zit dat in de plannen, en als het
in de plannen zit, is dat voor het dekken van publieke kosten. De Woningbouwimpuls vult daarop aan, namelijk daar waar de opbrengsten
onvoldoende zijn om de bouw te kunnen realiseren. Anders is die
Woningbouwimpuls ook niet nodig. Als je wilt dat er meer betaalbaar kan
worden gebouwd, kun je daarop dus sturen via de Woningbouwimpuls.
Maar op het moment dat je dure woningen helemaal zou uitsluiten – ik
dacht dat ik de heer Koerhuis dat hoorde zeggen – dan zullen de publieke
tekorten een veelvoud worden van wat ze nu al zijn. Dat betekent dat ik
daardoor met de Woningbouwimpuls weer minder woningen kan
realiseren. Dus volgens mij is het heel belangrijk om hierin een goede
balans te hebben. «Zo veel mogelijk betaalbaar» slaat natuurlijk heel erg
uit in het voordeel van betaalbare woningen. Maar om dure woningen
nou honderd procent uit te sluiten ... Dat drukt enorm op het aantal
woningen dat je zou kunnen realiseren. Bovendien vindt men het lokaal
vaak ook belangrijk om gemengde gebieden te realiseren. En dat vind ik
een afweging die lokaal gemaakt kan worden en die ook legitiem is.
Zijn die middelen ook beschikbaar voor ouderenhuisvesting, vroeg
mevrouw Den Haan. We hebben inderdaad, overigens twee keer,
20 miljoen euro beschikbaar gesteld, specifiek voor die doelgroep. Dat
hebben we gedaan juist vanwege de urgentie voor de doelgroep. Ik zou
me kunnen voorstellen, als een volgende coalitie en een volgend kabinet
zouden kiezen voor het voortzetten van dit instrument, dat je ook
ouderenhuisvesting hiervan onderdeel laat zijn.
Mevrouw Bromet vroeg aandacht voor meer betaalbare en middeldure
woningen, en vooral voor het doorverkopen daarvan. Zij zei: soms zijn ze
nog wel betaalbaar bij de eerste oplevering, maar daarna niet meer. Dan
is het natuurlijk heel erg belangrijk om vooral met de gemeenten te kijken
wat ze doen en of ze echt gebruikmaken van de bestaande mogelijkheden,
bijvoorbeeld om bij nieuwbouw een antispeculatiebeding te hanteren,
zodat de betaalbare koopwoningen er niet zomaar uit kunnen worden
gehaald. Ik ben me ervan bewust dat dit een probleem is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

41

Zouden we de grens voor betaalbare koopwoningen kunnen verlagen
voor de derde tranche, vroeg de heer Bisschop. Ook de NHG-grens werd
nog genoemd. De bovengrens voor betaalbare koopwoningen is
gekoppeld aan de NHG-grens. Van die grens zeggen we met elkaar dat de
prijs nog betaalbaar is. Overigens is die voor sommige regio’s wellicht
aan de hoge kant, maar het staat gemeenten vrij om aanvragen bij de
Woningbouwimpuls in te dienen met een lagere grens, als dat passend is.
Dat type maatwerk kan dus worden geleverd. Ik zal overigens zorgen dat
de Kamer steeds niet alleen op de hoogte is van de tranches, waarover de
Kamer sowieso wordt geïnformeerd, maar dat de Kamer ook wordt
geïnformeerd over de voortgang van de projecten in de Woningbouwimpuls. Ik dacht dat de heer Heerma daarom vroeg. Ik zal ervoor zorgen
dat jaarlijks aan de Kamer gerapporteerd wordt over de voortgang. Dat
betekent dat de eerste rapportage begin 2022 kan worden gestuurd.
De heer Bisschop vroeg of we bij het Gemeentefonds zouden kunnen
afstappen van de t-2-systematiek. Bij de verdeling van het Gemeentefonds
wordt er altijd naar gestreefd om de verdeling zo actueel mogelijk te
houden. Wij zijn ook bezig om te kijken naar een herijking van het hele
Gemeentefonds. Daarbij wordt gekeken of we de verdeling sneller
definitief kunnen maken.
Over de derde tranche hebben we het gehad. Voorzitter, ik denk dat ik het
daarbij laat voor wat betreft de Woningbouwimpuls. Dan zou ik kunnen
overgaan naar de randvoorwaarden.
De voorzitter:
Zullen we dan even een vraag doen, omdat het toch een soort blokje was?
Had u een vraag, mevrouw Bromet?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik dacht dat dit het einde van een blokje was. Ja, de Minister knikt.
De voorzitter:
Het einde van een subblokje.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Subblokje dan. Even over het doorverkopen van goedkope koopwoningen. Dat is echt een probleem. De Minister zegt ook dat het een
probleem is. Zij noemt het antispeculatiebeding, maar die bedingen
werken maar voor vijf of maximaal tien jaar. Bij koopwoningen is er dus
geen oplossing in gebieden waar de grondprijs hoog is. Het is dus
eenmalig een goedkope koopwoning en een lot uit de loterij voor diegene
die de eerste koper is. De oplossing is meer huurwoningen; meer
middeldure huurwoningen en meer sociale huurwoningen, want die
blijven betaalbaar. Volgens mij moeten we daar veel meer op inzetten. Ik
vraag nogmaals aan de Minister: wat zou daar nou bij kunnen helpen? Is
zij dit met mij eens?
Minister Ollongren:
Ik ben het met mevrouw Bromet eens dat je dit fenomeen nu ziet. Dat zien
we natuurlijk in een markt die oververhit is en waar de prijzen heel hard
stijgen. Het is overigens niet alleen een Nederlands fenomeen. We zien
het ook in een heleboel andere landen. Het heeft van alles te maken met
ontwikkelingen op de financiële markt, zoals de rente et cetera. Het is nu
echt een probleem, maar ik denk dat als je erin slaagt om het woningtekort terug te dringen tot normale proporties, zodat het niet leidt tot dit
soort prijsstijgingen, je ook in de koopmarkt een normalisering van de
prijsstijgingen zal zien. Ik denk verder dat het goed is als er lokaal een
goede balans wordt afgesproken, dus dat goed wordt gekeken waar
behoefte aan is. Is er te weinig sociale huur? Is er te weinig middenhuur?
Dat is er al gauw, want er is niet zo heel erg veel middenhuur in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

42

Nederland. Er moet zeker ook voor middenhuur worden gebouwd. Maar
mensen in Nederland willen ook graag een huis kopen, dus ik vind
betaalbare koopwoningen ook relevant. Maar nogmaals, dit moet altijd in
een goede mix, waar lokaal echt goed naar moet worden gekeken, en die
passend is bij wat er lokaal nodig is.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik twijfel of ik het zal doen, maar de heer Bisschop is er niet. Ik ga dan toch
een van mijn interrupties gebruiken om de vervolgvraag te stellen die hij
niet kan stellen. Hij raakte namelijk wel een relevant punt met de
t-2-systematiek. Normaal gesproken kun je dit meefinancieren in een
project. Maar als je hele grote woningbouwambities hebt, wordt dat
moeilijk. Als ik een provincie als Flevoland pak, met heel weinig inwoners
en met hele grote plannen, dan kan die t-2-systematiek heel problematisch worden. Kijk naar een gemeente als Lelystad en wat daar de
ambities nu zijn. Maar breder in deze provincie is het anders. Als je een
beetje stijgt in een grote gemeente, dan kun je het meefinancieren. Maar
als het gaat om tientallen procenten van het totale inwonersaantal van
deze provincie, ontstaat er echt een knelpunt dat niet voor te financieren
is. Ik zou graag in navolging van de terechte vraag van de heer Bisschop
willen vragen of de Minister hiernaar wil kijken en desnoods met een
provincie als Flevoland hierover in gesprek wil gaan.
Minister Ollongren:
Ik wil er zeker naar kijken. Sterker nog, we zeiden al dat we zouden willen
toewerken naar een systematiek waarbij je het allemaal wat actueler kunt
houden. Maar het is natuurlijk onderdeel van het grotere geheel waar we
naar moeten kijken bij een herijking van het Gemeentefonds. Ik wil de
heer Heerma en via hem de heer Bisschop, en de heer Grinwis, want die
zag ik op dit punt ook geïnteresseerd kijken, wel zeggen dat ik er
inderdaad naar ga kijken en dat ik het ook zal betrekken bij hoe ik de
Kamer verder informeer over het Gemeentefonds.
De voorzitter:
We gaan naar de randvoorwaarden.
Minister Ollongren:
Randvoorwaarden. Zijn er genoeg bouwvakkers? Is er genoeg materiaal?
Mevrouw Bromet vroeg daarnaar. We hebben gezien in de coronacrisis
dat allerlei productieketens zijn stilgevallen. Die worden nu weer
opgestart, maar het leidt wel tot vertraging en tot schaarste. Het economisch bureau van de ING verwacht dat een en ander pas begin volgend
jaar weer helemaal op stoom is gekomen. Dus we hebben nog even met
schaarste te maken, maar die lost wel op.
Wat menskracht betreft: we hebben over het algemeen in Nederland
gelukkig een relatief lage werkeloosheid. Er lijkt geen direct tekort aan
menskracht te zijn. Tenminste, dat heeft de EIB in ieder geval gezegd.
Maar ik zou ook hier, via deze vergadering, ertoe willen oproepen dat we
mensen moeten blijven opleiden. Het is heel erg belangrijk dat er
voldoende gekwalificeerd personeel is. Er zijn allerlei initiatieven
genomen, overigens ook vanuit de markt zelf. En we hebben ook het
Techniekpact, waar de overheid met de markt samenwerkt, en waarbij we
proberen te stimuleren dat jonge mensen kiezen voor de techniek. Dat
moet je wel blijven doen om te voorkomen dat er straks een tekort aan
menskracht zou ontstaan. De heer Koerhuis zegt: er komt steeds meer
industriële productie, ook in de bouw. Dat ik geef ik toe, hoor; dat is waar.
Maar ook daarvoor is uiteindelijk weer menskracht nodig. Ook mijn
ministerie is bezig en ondersteunt het Bouw en Techniek Innovatiecentrum, waar ook aan dit soort dingen wordt gedacht en waar de link
met de opleidingen wordt gelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

43

Mevrouw Bromet vroeg naar Schiphol. Zij suggereert een beetje dat het óf
Schiphol óf woningen is. Er zijn natuurlijk altijd beperkingen aan de groei
van de luchthaven. Mevrouw Bromet weet dat heel goed. En de aanwezigheid van een luchthaven brengt gewoon geluidshinder en veiligheidsvraagstukken met zich mee en daardoor beperkingen voor de
woningbouw. Dat is dus waar. Wij vinden dat mensen in de omgeving van
Schiphol veilig moeten wonen en niet te veel gehinderd moeten worden.
Er wordt ook steeds gekeken naar wat er wel mogelijk is. Samen met de
collega van IenW, de regio en natuurlijk Schiphol zelf kijken we naar wat
er wel kan. Dat doen we ook in het kader van de zogenaamde uitvoeringsagenda van de Luchtvaartnota. Samen met collega Van Veldhoven doe ik
op dit moment een onderzoek naar geluidsadaptief bouwen. Dat is ook
een innovatie die misschien mogelijkheden biedt. We weten dat de
techniek voortschrijdt, ook in de vliegtuigen; die worden stiller. Er wordt
gewerkt met andere aanvliegroutes. Dus met andere woorden: er zijn
allerlei relevante ontwikkelingen, maar luchtvaart levert wel beperkingen
op voor de woningbouw.
Dan het klimaatbestendig bouwen. Dat was een andere vraag van
mevrouw Bromet. Waar moeten we nu eigenlijk bouwen? Kunnen we nog
wel onder zeeniveau bouwen? De Unie van Waterschappen heeft daar
uitgesproken ideeën over. Het stond gisteren, geloof ik, ook in de krant.
Eigenlijk is het antwoord hierop dat het steeds per gebied bezien moet
worden. Er zijn hele grote verschillen in Nederland. Wat voor risico’s zijn
er? Welk veiligheidsniveau is van toepassing? Wat speelt er bijvoorbeeld
rondom het vraagstuk van bodemdaling? Daarom gaan we per regio en
per verstedelijkingsstrategie samen met de andere overheden kijken naar
wat er kan en waarmee we rekening moeten houden. Waar je ook
rekening mee moet houden, zijn de ontwikkelingen in de toekomst. Dus je
kijkt niet alleen maar naar het nu, maar je kijkt ook naar hoe het zich
ontwikkelt. We willen de deltacommissaris nog advies hierover vragen. En
er wordt natuurlijk gewerkt met het zogenaamde Deltaprogramma. Het is
inderdaad een heel relevant punt, maar het leidt er niet toe dat er niets
meer kan. Dat was ook niet de boodschap van de Unie van Waterschappen.
De heer Kops zei dat er in Gelderland allemaal geld beschikbaar is gesteld
om te verduurzamen. Hij was er niet enthousiast over. Hij stelde voor dat
we daarmee zouden stoppen. Het betreft overigens ook geld dat gaat naar
leer-werkplekken bij bouwbedrijven, waarover meneer Kops dan ook niet
enthousiast is. Maar verduurzaming is geen linkse hobby, zou ik tegen de
heer Kops willen zeggen. Verduurzaming is ook gewoon business. Dat
betekent heel veel werk en het levert mensen trouwens ook nog wat op,
namelijk meer wooncomfort en een lagere energierekening. Maar dat zijn
punten die de heer Kops nooit noemt. Maar goed, ik vind het dus heel
relevant en belangrijk, en ik vind het verstandig dat daar in Gelderland in
geïnvesteerd wordt.
De dak- en thuislozen. De heer Kops en enkele anderen vroegen daar
aandacht voor, en terecht. We weten niet precies hoeveel economisch
daklozen er in Nederland zijn. Dat vroeg hij. Mijn collega Paul Blokhuis,
Staatssecretaris bij VWS, zet zich samen met mij, SZW en andere
organisaties in om het aantal terug te dringen. Dat betreft vanuit
VWS-kant vooral het voorkomen van dakloosheid door preventie. SZW is
bezig met de schuldenproblematiek. De afgelopen jaren hebben we het
natuurlijk veel gehad over hoe huisuitzettingen te voorkomen. En als het
toch zover komt, hoe organiseer je dan de opvang? En hoe kan je zorgen
dat er ook woonplekken zijn, zodat mensen kunnen uitstromen uit de
opvang? We hebben gezegd dat we 10.000 extra woonplekken willen, mét
begeleiding, want dat is wel vaak nodig. Die plekken willen we graag
realiseren. Alle centrumgemeenten hebben een plan ingediend en we
hebben ook een financiële impuls die daarvoor is bestemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

44

Tot slot onder dit kopje: het groene feest, de BENG-eisen en het
energielabel. Dat was een vraag van de heer Eerdmans. Overigens dacht
ik dat ik hierover onlangs ook schriftelijke vragen heb beantwoord. Die
waren volgens mij van de heer Koerhuis. Het gaat over de vraag wat het
nou extra kost. De prognose was dat er als gevolg van de BENG-eisen een
kostenstijging van 4% tot 8% zou zijn. In de praktijk blijkt dit mee te vallen.
Cobouw heeft een steekproef gedaan. Het lijkt nu om plus 3% te gaan. Het
gaat dus niet om 4% tot 8%, maar om 3%. Daarentegen worden de kosten
voor de gebruiker weer lager. De gebruiker krijgt lagere maandlasten,
omdat hij een lagere energierekening krijgt.
Voorzitter, dit was het onderdeel randvoorwaarden.
De voorzitter:
Zijn er vragen aan deze kant? De heer Heerma heeft al vier interrupties
gehad. Hem sla ik dus over. O, hij heeft er drie gehad, zegt de deskundige
jury. Het woord is aan de heer Heerma.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Gelukkig is de deskundige jury rechtvaardig en kan zij goed tellen.
De voorzitter:
Het waren er drie. De VAR zit naast mij.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Heel goed. Ja, die laten soms ook penalty’s doorgaan.
Als het gaat over dakloosheid, had mevrouw Beckerman het heel terecht
over de knelpunten in bepaalde gemeentes. Volgens mij ligt dit deels bij
VWS. Het boegbeeld Leen van Dijke wijst hier ook op. Het Leger des Heils
geeft aan dat als het om het Rijksvastgoedbedrijf gaat, dus om
maatschappelijk vastgoed, zij niet kunnen meebieden omdat commerciële
partijen veel te veel bieden. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft natuurlijk een
maatschappelijke taak. Dat is ook veranderd. De vraag van het Leger des
Heils is: hoe kunnen wij bij het oplossen van een probleem waarmee ook
diverse ministeries hard bezig zijn, aanspraak maken op dat maatschappelijk vastgoed, zonder dat we weggeboden worden door commerciële
partijen met diepere zakken?
Minister Ollongren:
Eigenlijk is dit geen interruptie, want dit had de heer Heerma in zijn
termijn al gezegd. Ik heb gewoon verzuimd een antwoord te geven. Ik
denk dat het allerbeste is dat wij het gesprek gaan voeren met het Leger
des Heils. Ik moet nog even nagaan of het misschien al gestart is. Ik zeg
graag toe dat dit gesprek gevoerd wordt, zodat ik hierop ook een goed
antwoord kan geven. Ik zal het samen met collega Knops doen. Wanneer?
Zo snel mogelijk. Ik ga het echt zo snel mogelijk doen. Ik weet niet of het
agendatechnisch lukt voor het reces, maar zo snel mogelijk.
De voorzitter:
Het is staatsrechtelijk natuurlijk niet de bedoeling dat de Minister de heer
Heerma gaat matsen met het aantal interrupties.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Dit is de nieuwe bestuurscultuur.
De voorzitter:
Dan is het einde zoek. Ik ben van de tegenmacht. Zijn hier nog vragen
over? Nee, dat is niet het geval. Dan gaan we naar het blokje overige.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

45

Minister Ollongren:
Dat zijn er nog best heel wat, maar ik wil wel proberen compleet te zijn in
de beantwoording.
De Tweebosbuurt in Rotterdam. Daarover heeft mevrouw Beckerman een
paar keer geïnterrumpeerd en zij heeft daar zelf ook vragen over gesteld.
Ik denk dat wij allemaal voelen hoe ingrijpend het is voor bewoners als ze
te maken krijgen maken met wijkvernieuwing. Daar gaat het hier om. Dit
is een onderdeel van Rotterdam-Zuid. Dit geldt zeker voor mensen die
daar al een heel groot deel van hun leven wonen. Daarom hebben we in
Nederland ook regels over hoe dat moet gaan, namelijk dat er goede
afspraken moeten zijn tussen de huurders, de gemeente en de woningbouwcorporatie, in dit geval Vestia.
Zoals ik heb begrepen, is dat met een groot deel van de bewoners goed
gegaan. Daarmee is overleg geweest en zij hebben een nieuwe woning
geaccepteerd. Er is een sociaal plan gemaakt met afspraken over
terugkeer en over huurmatiging. En nogmaals, er zijn wettelijke regels
voor hoe een verhuurder op zo’n moment moet handelen. Hij moet een
vervangende woning aanbieden. Hij moet terugkeermogelijkheden naar
de oude buurt bieden. Er zijn afspraken over verhuisvergoedingen et
cetera. Lokale partijen moeten er dus zorgvuldig invulling aan geven. Dat
lukt vaak ook, maar niet bij alle mensen. Dat is, denk ik, in dit geval
gebeurd. Er zijn ook mensen naar de rechter gestapt. Ook dat kan
natuurlijk gewoon en dat is ook goed. De rechter moet zich er nog over
buigen. Dat moeten we natuurlijk afwachten.
Ik vind het echt lastig, want ik begrijp heel goed dat mensen hier boos
over zijn. Tegelijkertijd denk ik dat wij ook allemaal weten dat wijkvernieuwingen, zoals in Rotterdam-Zuid, nodig zijn. En dat is wat de gemeente
Rotterdam doet. Ze hebben een woonvisie waarin zij dit hebben verwerkt.
En die wijkvernieuwing gaat de stad, en ook de inwoners van die stad, ook
wat opleveren, namelijk een kwalitatieve verbetering van de leefomgeving
in allerlei opzichten en van de woningen, maar ook veiligheid en
diversiteit.
De VN werden aangehaald. Ik begrijp dat zij hier vragen over hebben
gesteld, maar nogmaals, het waren vragen. De VN hebben geen uitspraak
gedaan; zij hebben hier vragen over gesteld. Prima. Ik geloof dat die
inmiddels ook zijn beantwoord zijn. En het is ook goed dat de dialoog
daarover wordt gevoerd.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter, dit is wel een mooi subblokje. Toch?
De voorzitter:
Ja, laten we dat maar even doen, want in het blokje overige zitten zo veel
onderwerpen. Mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik heb een heleboel vragen. Ik moet dus even kiezen. De Minister zegt dat
er goede afspraken zijn gemaakt. Voor een deel van de bewoners is Vestia
naar de rechter gegaan, waarbij gezegd is: we gaan het huurcontract
ontbinden. Mensen die daar hun hele leven gewoond hebben en die 35
jaar in de haven hebben gewerkt, zeggen: wij worden weggesloopt. De
armen worden weggesloopt voor de rijken. De Minister geeft subsidie. Die
subsidie kan Vestia pas krijgen wanneer de woning gesloopt is. Geeft de
Minister ook subsidie wanneer mensen uit hun woning gesloopt worden
als dat niet volgens goede regels en goede afspraken gaat?
Minister Ollongren:
Zoals ik al zei: er zijn afspraken, regels en zelfs wettelijke regels over de
manier waarop gehandeld moet worden. Daar moet iedereen zich aan
houden, en Vestia en de gemeente Rotterdam ook. Ik twijfel er niet aan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

46

dat gebeurt. De betrokkenheid van het ministerie bij de herstructurering
van Rotterdam-Zuid is allang gaande en die blijft wat mij betreft ook. Dat
is omdat ik het met de gemeente Rotterdam eens ben dat dit nodig is.
Naar aanleiding van de opmerkingen die hier gemaakt zijn en de
publiciteit die er is geweest, ga ik natuurlijk vragen aan Rotterdam stellen,
om nog preciezer te weten te komen hoe dit zit.
We hebben inmiddels het Volkshuisvestingsfonds, dat ook ziet op
herstructureringen. Die zijn nodig, maar daarbij moet je met de bewoners
goede afspraken maken. In het overgrote deel van de gevallen lukt dat. In
sommige gevallen lukt dat niet. Dat is vervelend. Dan moet je altijd met
elkaar in gesprek blijven. In dit geval moeten we afwachten wat de rechter
ervan gaat vinden.
Mevrouw Beckerman (SP):
Herstructurering is nodig, zegt de Minister. Het is nooit zo dat een villawijk
gesloopt wordt om er sociale huur te bouwen, waarbij de oorspronkelijke
bewoners zich er zorgen over moeten maken dat zij dakloos worden. Dat
gebeurt deze bewoners wel. Dat is wat ons betreft onrechtvaardig. Vestia
heeft in het programma Opstandelingen toegegeven dat het veel meer
sloopt dan nodig. Ze zeggen: de woningen hadden prima kunnen blijven
staan. Waarom doen ze dit? Omdat er een zak met geld van de Minister
tegenover staat. Vindt de Minister het wenselijk dat dit op deze manier
gebeurt, met grote gevolgen voor bewoners van dien?
Minister Ollongren:
Mevrouw Beckerman weet ook dat als een gemeente samen met een
woningbouwcorporatie een bepaalde wijk wil herstructureren of verbeteren, dat alleen kan als ervoor wordt gezorgd dat aan de huurders een
vervangende woning wordt aangeboden, dat er terugkeermogelijkheden
in de oude buurt zijn, dat er verhuiskostenvergoedingen zijn et cetera.
Anders kan het niet. Dat geldt overal. Dat geldt in Rotterdam-Zuid en ook
op andere plekken.
Verder wil ik echt kunnen vertrouwen op lokale afwegingen. Dit soort
projecten worden lokaal bepaald. Er wordt lokaal over gestemd door de
lokale gemeenteraad. Dat is ook in Rotterdam gebeurd. Er zijn mensen die
niet tevreden zijn. Dat begrijp ik en daar doe ik ook helemaal niks aan af.
Zij kunnen ervoor kiezen om naar de rechter te gaan. Dat is heel goed,
maar laten we dan even afwachten wat de uitspraak van die rechter is.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik heb ook mijn derde vraag hiervoor opgespaard. Het gaat niet om een
beetje ontevredenheid. Het gaat erom dat de Minister hard op de vingers
wordt getikt. Ik noem daarbij bewust de Minister, want het programma
voor Rotterdam-Zuid valt ook onder het ministerie. Het wordt betaald met
publiek geld. Het gaat niet om een beetje ontevredenheid. De Verenigde
Naties zeggen dat hier mogelijk mensenrechten worden geschonden. Zij
wilden in gesprek. Ik zou de Minister eigenlijk willen vragen om, als dat
niet in dit debat kan, hierop schriftelijk terug te komen en in gesprek te
gaan met zowel de Verenigde Naties als de gemeente Rotterdam. Dit is
namelijk een nogal heftige zaak.
Minister Ollongren:
Ik heb al gezegd dat ik vragen aan de gemeente Rotterdam heb gesteld.
De vragen van de VN waren gesteld aan Buitenlandse Zaken. Dat heeft die
vragen netjes in overleg met ons en Rotterdam beantwoord. Volgens mij
is iedere dialoog die mevrouw Beckerman wil dus al gaande.
Mevrouw Beckerman (SP):
Dan zie ik dit als een toezegging dat de commissie hierover nog geïnformeerd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

47

De heer Van Baarle (DENK):
Ik sla aan op de woorden «herstructurering» en «vernieuwing» die de
Minister gebruikt in relatie tot de Tweebosbuurt. Wat er in de Tweebosbuurt gebeurt, is geen vernieuwing. Dat is mensen ordinair hun huis uit
trappen. De Minister geeft aan dat er goed voor de bewoners gezorgd
wordt. Ook dat is niet het geval. Mensen worden hun huis uit getrapt en
krijgen vervolgens woningen aangeboden waarvan de huur honderden
euro’s hoger ligt. Mensen gaan er financieel dus enorm op achteruit. Dit
gebeurt ook nog eens in een tijd van woningnood. Er verdwijnen 600
betaalbare woningen en daar komen duurdere woningen voor terug. Dat
in een tijd van een tekort aan sociale huurwoningen. Dat wordt mede met
het geld van de Minister gefinancierd. Er wordt dus 20 miljoen van uw
geld besteed om mensen uit hun woning te trappen, ervoor te zorgen dat
zij veel meer huur moeten betalen en om betaalbare woningen te doen
verdwijnen in een tijd van woningnood. Gewoon verdunnen en woningen
doen verdwijnen, terwijl dat geld bedoeld is om extra woningen mee te
realiseren. Dat kan toch niet de bedoeling zijn van dat belastinggeld, dat
ook die mensen opbrengen?
Minister Ollongren:
Ik wil niet in herhaling vallen, maar mensen hebben altijd recht op een
vervangende woning. Er moet voor mensen worden gezorgd, ook als dit
soort plannen worden gerealiseerd en als daar lokaal voor gekozen is. Dat
is hier het geval. Laten we niet de ogen sluiten voor wat er in Nederland
aan de hand is. Er zijn in Nederland onveilige, verloederde wijken. Dit
gebeurt niet bij gebrek aan iets anders. Nee, dit gebeurt vanwege die wijk.
Dit is in Rotterdam-Zuid al een hele tijd gaande. Er zijn veel meer van dit
soort voorbeelden. Ik ben ongelofelijk blij met het Volkshuisvestingsfonds,
dat er mede dankzij de heer Nijboer is. Dat is echt noodzakelijk, om je niet
wilt dat er in Nederland dit soort buurten zijn.
Nogmaals, dat neemt niet weg dat er altijd afspraken moeten worden
gemaakt met de huurders die er zitten, en dat zij rechten hebben. Daar sta
ik natuurlijk helemaal achter. Ik heb vandaag ook gehoord wat de
burgemeester van Rotterdam hierover heeft gezegd. Dat wil ik onderstrepen. De gemeenteraad van Rotterdam heeft hierin een zorgvuldige
afweging gemaakt. Alle betrokken partijen zijn gehouden aan de regels
die hiervoor gelden. Ik vind het goed dat het Rijk betrokken is bij
Rotterdam-Zuid. Ik hoop ook dat dat zo blijft.
De heer Van Baarle (DENK):
Wat hier gebeurt, is dat de Minister letterlijk zegt: «omdat je dat soort
buurten in Nederland niet wilt». Daarmee doet ze de mensen die daar
wonen in essentie onrecht aan. Het is tamelijk stigmatiserend om dit over
mensen te zeggen. Dit was geen probleembuurt. Het was een buurt waar
mensen heel goed met elkaar samenwoonden en waar sprake was van
sociale cohesie. Mensen hielpen elkaar. Je kon gewoon over straat.
Toevallig waren het mensen met een wat kleinere portemonnee. Dat past
niet in het beeld van herstructurering en gentrificatie, wat nu in heel veel
gemeenten de mode is. Dit wordt gefinancierd met uw belastinggeld. Ik
vind echt dat u met die uiting de mensen onrecht doet.
Minister Ollongren:
Ik heb absoluut niemand onrecht willen aandoen. Integendeel, ik heb juist
gezegd dat ik het ontzettend belangrijk vind dat ook deze mensen weten
wat hun rechten zijn en dat er voor hen wordt gezorgd. Anders kan dit
niet. Dit soort projecten kunnen alleen als iedereen zich aan de regels
houdt.
De heer Eerdmans (JA21):
Is de heer Van Baarle zich ervan bewust dat Feijenoord ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

48

De voorzitter:
Nee, we gaan geen vragen aan elkaar stellen. Anders wordt het vandaag
echt nachtwerk.
De heer Eerdmans (JA21):
Dat lokte hij uit.
De voorzitter:
Nee, hij lokte helemaal niks uit.
De heer Eerdmans (JA21):
Mag ik geen vraag aan hem stellen?
De voorzitter:
Nee, we gaan onderling geen vragen stellen.
De heer Eerdmans (JA21):
Dan vraag ik dit aan de Minister. Mag ik het aan de Minister vragen?
De voorzitter:
Aan de Minister mag u vragen wat u wilt.
De heer Eerdmans (JA21):
Weet de Minister dat Feijenoord, en met name de Afrikaanderwijk, een
van de laagst scorende wijken in Rotterdam-Zuid zijn op het gebied van
sociaal-economische positie en in de veiligheidsindex? Daar is ook mijn
collega Van Baarle zich van bewust. Dat is een van de probleemwijken. Hij
vindt dat niet fijn om te horen, maar dit is een probleemgebied.
De voorzitter:
Nee, nee, niet richting de heer Van Baarle praten.
De heer Eerdmans (JA21):
Dan naar de Minister toe: daaraan wordt gewerkt. Daar wordt niet alleen
door Rotterdam aan gewerkt, maar gelukkig ook door het Rijk. Er is
gelukkig ook geld van het Rijk om die wijk te verbeteren, te herstructureren en hem meer in balans te brengen. Meneer DENK plakt met dat
zieligheidsverhaal de hele tijd een soort stigma op die wijk. Het is goed
om het verbeteren. Daar is iedereen mee bezig. Dat gaat inderdaad om
sloop en nieuwbouw, renovatie, het opkrikken van wijken, en er andere
groepen binnenkrijgen dan alleen maar mensen met weinig geld in de
portemonnee. Dat is waar we mee bezig zijn in Rotterdam-Zuid. Ik hoop
dat u dat een keer begrijpt, in plaats van elke keer achter dat stigma te
blijven aanlopen.
De voorzitter:
Nou, mevrouw de Minister ...
Minister Ollongren:
Zoals ik al zei: Rotterdam-Zuid is een project van jaren en jaren. Ik denk
dat dat goed is. Dit is een belangrijke ontwikkeling in Rotterdam. Wat ik
net wilde zeggen – en daar sloeg de heer Van Baarle heel erg op aan – is
dat er meer wijken in Nederland zijn waar dit soort projecten nodig zijn.
Waarom? Om de leefbaarheid voor mensen daar te verbeteren. Dat is het
doel.
De voorzitter:
De heer Eerdmans krijgt wel een cadeautje van u, denk ik. Over vier
minuten moeten we eigenlijk buiten staan, maar het loopt gigantisch uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

49

de hand. Als de Minister nog even kort en puntig door het blokje overig
kan gaan, houden we de vaart erin.
Minister Ollongren:
Voorzitter, dat ga ik doen door zo nu en dan iets over te slaan.
Er zijn een paar vragen gesteld over de kwestie van de capaciteit in de
rechtspraak. Overigens zijn daar dacht ik ook schriftelijke Kamervragen
over gesteld. Ik moet daarvoor nog naar de Raad van State. Althans, er is
al overleg met de Afdeling bestuursrechtspraak en de Raad voor de
rechtspraak. Ik zal proberen die vragen voor het zomerreces te beantwoorden. Overigens zijn dat vragen van de leden Koerhuis en Ellian.
Misschien volstaat het om daarnaar te verwijzen.
De moties-Beckerman waarnaar werd verwezen, waren dat de moties over
Vestia? Ik vraag dat even aan mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ja, over Vestia en de wooncoöperaties.
Minister Ollongren:
Ja, klopt. Nou weet ik het weer. Daar wordt hard aan gewerkt. Voor Vestia
zijn we met alle relevante partijen druk bezig. Dat weet de Kamer en daar
is de Kamer in februari over geïnformeerd. Dat komt zeer binnenkort.
Hetzelfde geldt voor de wooncoöperaties.
Dan de vraag over de juf, zei mevrouw Beckerman, die niet kon reageren
op het passend toewijzen van voor haar prettige huurwoningen. Passend
toewijzen is er om te voorkomen dat huishoudens een te dure woning
toegewezen krijgen. Dat is natuurlijk de gedachte daarachter. Door
passend toewijzen is het aantal dure scheefwoners afgenomen. Op
zichzelf is dat goed. Dat betekent dat er minder huurders zijn die in
betalingsproblemen komen. Ik zie ook dat de corporaties meer goedkope
woningen bouwen. Daar sturen we natuurlijk ook op. Corporaties kunnen
bovendien maatwerk toepassen. Ze kunnen dus ook afwijken van de
regels. Ze mogen 5% van hun voorraad aan huishoudens met een lager
inkomen toewijzen. Er is dus wel wat ruimte voor de woningbouwcorporaties.
Dan de huisjesmelkers. Dat is een beetje het omgekeerde van de vraag
van mevrouw Bromet, denk ik. We willen niet dat het geld in de zakken
van de huisjesmelkers terechtkomt, stelde mevrouw Beckerman. Als
gemeente kun je natuurlijk al vrij veel in het bestemmingsplan regelen.
Als je daarin zet dat een percentage in de categorie sociale koop of
middenhuur wordt gebouwd, ligt dat daar vast. Gemeenten kunnen ook
eisen stellen aan nog te bouwen woningen via de gronduitgifteovereenkomst, de erfpachtovereenkomst als die van toepassing is, of via een
anterieure overeenkomst, zoals dat heet. Ze kunnen bijvoorbeeld eisen dat
woningen moeten worden bewoond door de koper. Zoals ik net al zei,
hebben ze ook de mogelijkheid om bij nieuwbouw het antispeculatiebeding te hanteren.
Meneer Bisschop vroeg naar de recreatiewoningen. Anderen sloten zich
daarbij aan. Ik ken de bezwaren van de gemeente. We zijn bezig om naar
aanleiding van de bezwaren van de gemeente een handreiking op te
stellen die moet helpen de wijziging in het Besluit omgevingsrecht die we
inmiddels hebben gerealiseerd efficiënt vorm te geven. De heer Bisschop
noemde ook de problematiek van de ondermijning. Als je een recreatiepark duidelijker voor wonen bestemt, kan dat juist helpen en ervoor
zorgen dat criminelen niet onder de radar verdwijnen.
Ik dacht dat het de heer Nijboer was die wat betreft braakliggend terrein
vroeg hoe we kunnen voorkomen dat er vertraging komt. Hij heeft al
eerder aandacht voor dit onderwerp gevraagd. Naar aanleiding van die
vraag heb ik extern onderzoek laten uitvoeren. De beschikbare maatregelen ter voorkoming van vertraging lijken afdoende. Het belangrijkste is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

50

dat gemeenten ook weten welk instrument ze kunnen inzetten. Daar
streven we naar. In de Kamerbrief staan de maatregelen die beschikbaar
zijn. Die ga ik niet herhalen. We hebben ook het Expertteam Woningbouw
ingezet om gemeenten te helpen, juist om daar meer afspraken over te
maken die tot snellere realisatie leiden.
Dan de kostendelersnorm. Daar vroeg de heer Van Baarle naar. De
Minister van SZW, collega Koolmees, heeft een verkenning naar de Kamer
gestuurd. In die verkenning staat het een en ander over een andere
vormgeving van de kostendelersnorm. Gemeenten kunnen in schrijnende
gevallen, in crisissituaties of bijvoorbeeld bij dreigende dakloosheid
maatwerk bieden door de kostendelersnorm tijdelijk niet toe te passen. De
Minister van SZW heeft in de aanbiedingsbrief bij de verkenning ook
gezegd dat je de wet moet wijzigen als je een andere vormgeving van de
kostendelersnorm zou willen. Je moet daarbij een brede afweging maken:
je moet kijken naar de uitvoerbaarheid en naar de effecten voor de
rechtspositie van bijvoorbeeld de uitkeringsgerechtigde. In de brief heeft
hij ook gezegd dat hij dit iets vindt voor een volgend kabinet, gelet op de
demissionaire status van het huidige kabinet.
De heer Grinwis vroeg naar de kostenstijging in de koopmarkt. Hij zei: je
kunt je afvragen of dit een kwestie is van vraag en aanbod, of meer een
financieringskwestie. Ik denk dat het zowel het tekort is als de financieringsmogelijkheden die mensen hebben. Die hebben allebei bijgedragen
aan de stijging van de woningprijzen. Als er schaarste is, stijgen de
prijzen. Dat is een wetmatigheid. Als de hypotheekrente omlaaggaat of als
het inkomen stijgt, hou je als huishouden wat meer geld over dat je kunt
uitgeven aan een hypotheek. Dan kan er dus ook wat meer geleend
worden. Er is dus een correlatie tussen leencapaciteit en huizenprijzen.
Dat lijkt een logisch gevolg van de dalende rente. Je ziet dat mensen
bereid zijn om gedurende deze krapte op de woningmarkt die ruimte voor
een woning in te zetten. Ook daar zouden we een heel apart debat over
kunnen voeren.
Voorzitter. Omwille van de tijd laat ik het hier misschien bij.
De voorzitter:
Heel goed tot dusverre. We doen dan even een tweede termijn. In de
termijn van de Kamer sta ik geen interrupties toe. Ik wil er snel doorheen
gaan. Ik begin dit keer op rechts, bij de heer Boulakjar.
De heer Boulakjar (D66):
Ik heb verder geen tweede termijn.
De voorzitter:
Kijk. Dat zouden meer mensen moeten doen. De heer Heerma.
De heer Pieter Heerma (CDA):
Ik hou het kort. Met betrekking tot het Leger des Heils overweeg ik toch
om een motie in te dienen, ondanks de toezegging.
Wat betreft de herstructurering ben ik niet gerustgesteld. Er is 450 miljoen
via het Volkshuisvestingsfonds. Er is 100 miljoen bij EZK. Dat gaat volgens
mij over vrijwel hetzelfde. Er is in ieder geval een heel grote overlap. Toch
zijn de brieven vanuit EZK puur op het ene en die van BZK puur op het
andere gericht. Ik zou willen dat dat geld elkaar versterkt in plaats van
langs elkaar heen gaat.
Ik denk dat er via ombouw veel extra woningen te realiseren zijn in
zwakke gebieden. Ik wil daar een nadere toelichting op.
Ik wil graag weten wanneer we over Gnephoek geïnformeerd worden.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Baarle.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

51

De heer Van Baarle (DENK):
Dank u wel. Dank ook in de richting van de Minister voor de beantwoording in eerste termijn. De Minister gaf in haar beantwoording aan dat
de verhuurderheffing op termijn niet houdbaar is. Ik zou aan haar willen
vragen of ze in tweede termijn het woord «termijn» wat specifieker kan
duiden. Wat is «op termijn»?
Voorzitter, tot slot. Dat de Woningbouwimpulsgelden van 20 miljoen
gebruikt worden voor projecten zoals die in de Tweebosbuurt, waar de
sociale voorraad wordt uitgehold en reductie van woningen plaatsvindt
– dat is namelijk wel zo – is voor DENK volstrekt onacceptabel. Wij
herhalen dan ook ons pleidooi om de sociale voorwaarden bij die gelden
in de toekomst aan te scherpen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank. Dank aan de Minister voor haar beantwoording. Ik vind
het antwoord op de prijsvorming tekortschieten. Dat zou impliceren dat
extra huizen bouwen misschien wel een lagere prijs brengt. Dat denk ik
niet. De vraag is of de Minister spijt heeft van een van de beslissingen van
de afgelopen jaren, gezien de huidige ontwikkeling, zoals het uitbreiden
van de leennormen.
Ik had gevraagd naar het Bouwbesluit en het Programma conceptuele
bouw en industriële productie en de klimaatadaptieve bouw. De Minister
is daar niet specifiek op ingegaan. Ze heeft meer iets algemeens gezegd.
Kan ze daarop alsnog terugkomen? Wat is er nodig om bijvoorbeeld het
Bouwbesluit klimaatbestendiger te maken om dat in het Programma
conceptuele bouw en industriële productie beter te krijgen?
Tot zover.
De voorzitter:
De heer Eerdmans ziet af van zijn spreektermijn. De heer Koerhuis.
De heer Koerhuis (VVD):
Allereerst Rijnenburg. Ik weet niet wat er nog meer moet gebeuren. De
Kamer heeft een motie aangenomen waarin staat dat er een aanwijzing
moet komen. De Minister wil dat niet. Er hangt 4 miljard boven de markt,
maar als ik Utrecht mag geloven, is dat geen 4 miljard. Ik heb de grondeigenaren gesproken. Ik weet niet wat ik nog meer moet doen. Kan de
Minister misschien toezeggen ook met die grondeigenaren te gaan
spreken en te vragen of zij die paar honderd miljoen voor de ontsluiting
willen betalen? Dan zijn we er namelijk gewoon klaar mee en dan kan daar
gebouwd worden.
Ik heb nog twee korte punten. Allereerst Valkenburg. Ik vind het niet
genoeg dat de Minister zegt dat ze gaat kijken of er knelpunten zijn. Ze kon
gisteren in de technische briefing namelijk horen dat er knelpunten zijn. Ik
wil de toezegging dat die knelpunten worden weggehaald.
De derde toezegging die ik wil – want dat bespaart mij gewoon moties – is
om in de derde tranche voor de Woningbouwimpuls op te nemen dat de
gemiddelde koopprijs niet hoger is dan de NHG-grens.
Graag toezeggingen daarop. Anders worden het moties.
De voorzitter:
De spanning neemt toe. Mevrouw Bromet, geen spreektijd? Mevrouw
Beckerman.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

52

Mevrouw Beckerman (SP):
Wel graag spreektijd. Ik werd geraakt door iets wat de heer Eerdmans zei,
over wijken waar alleen maar mensen wonen met een lage sociaaleconomische status. Hij staat nu op. Ik kom uit zo’n wijk. Ik ben geboren in
een flat en ik heb lang in zo’n flat gewoond. Het is echt heel naar als
daarop wordt neergekeken. Laten we niet vergeten dat we helemaal niks
zijn en niks kunnen zonder de mensen die daar wonen. Ik vind het goed
om wijken op te knappen, hoor. Maar mensen dakloos maken, mensen
wanhopig maken, mensen geen kans geven om het beter te krijgen,
terwijl dat mensen zijn die dag in, dag uit voor ons werken, daar pas ik
voor. Ik zou echt willen vragen om uit te kijken met zo’n neerbuigende
toon over de volkswijken.
Voorzitter. Ik weet niet of er al een tweeminutendebat is aangevraagd,
maar ik overweeg met de heer Heerma zeker opnieuw moties over deze
subsidie op dakloosheid. Want wonen is een grondrecht.
De voorzitter:
De heer Eerdmans wordt rechtstreeks aangesproken, dus ik geef hem het
woord om hierop te reageren.
De heer Eerdmans (JA21):
Je plakt er het stigma op dat ik tegenover de heer Van Baarle noemde als
je alleen maar zegt: hier worden mensen de stad uitgetrapt. Ze worden de
stad Rotterdam niet uitgejaagd. Driekwart van de mensen mag in de wijk
blijven. Een deel zal inderdaad verkassen naar de omliggende wijken,
voor eenzelfde soort woning. Het gaat erom dat deze wijk door zijn
hoeven zakt. Dat moet je zien en kunnen accepteren. Anders gaat er nooit
iets veranderen. Dan krijg je inderdaad samengestelde wijken. Die zijn
veel beter voor alles, waaronder de middenstand en alles daaromheen. In
Crooswijk hebben we het gedaan, in Katendrecht hebben we het gedaan
en in Charlois hebben we het gedaan. Dat zijn wijken die gewoon zijn
opgeknapt, mevrouw Beckerman. Ik kan u of de Minister meenemen op
een tour door Rotterdam-Zuid. Daar zijn heel veel wijken op deze manier
opgeknapt. Ik ben het met u eens dat je niet op mensen neer moet kijken.
Je moet de wijk omhoog helpen. Daar zijn de mensen bij gebaat.
De voorzitter:
Dank u wel. Tot zover. De heer Nijboer heeft het laatste woord.
De heer Nijboer (PvdA):
Dank, voorzitter. De woningnood is immens. Mensen betalen zich
helemaal blauw aan huur. Er moet dus wat gebeuren. In de afgelopen
jaren gebeurde er te weinig. Ik denk dat het goed is als de Kamer nog voor
de zomer een beetje richting geeft aan de investeringen die op korte
termijn moeten worden gedaan. Dat kan via het Volkshuisvestingsfonds,
dat ook maar voor een jaar is, dat kan via de Woningbouwimpuls en dat
kan met de verhuurderheffing. Ik zal daar voorstellen voor doen bij het
debat dat hierop volgt.
De voorzitter:
Voor de zomer is erg kort dag.
De heer Nijboer (PvdA):
Een tweeminutendebat wordt nog voor de zomer ingevuld.
De voorzitter:
Oké. Op die manier gaan we nog richting geven. Helder. Dank u wel. Het
woord is aan de Minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

53

Minister Ollongren:
Voorzitter, dank. Ik dacht: ik ga maar meteen antwoorden, omdat we een
beetje uit de tijd zijn gelopen.
Ik ga in gesprek met het Leger des Heils. Die toezegging is heel hard. Wat
mij betreft heb ik dus verder geen aansporing nodig. Dat is alleen maar
een kwestie van de afspraak in de agenda zetten.
Dan de vraag over de koppeling tussen het Volkshuisvestingsfonds, dat nu
echt volop loopt en waarin de toekenningen aanstaande zijn, en de
100 miljoen waarbij de laatste hand aan de uitwerking wordt gelegd. Ik
zag voor me dat we gewoon in de praktijk moeten proberen om dat goed
in de gaten te houden. Ik hoop niet dat de heer Heerma zou willen dat het
Volkshuisvestingsfonds daarop moet wachten. Dit kan elkaar juist
versterken. Daar ben ik heel gevoelig voor, dus daar gaan we zeker goed
naar kijken.
Ik dacht dat ik had toegezegd om de Kamer in de zomer te informeren
over de Gnephoek. Zodra we dat overleg met de regio hebben gehad, zal
ik de Kamer informeren over de uitkomst daarvan.
De heer Van Baarle stelde een vraag over de verhuurderheffing. Ik heb een
tijdlijn. Volgens mij staat in de brief aan de Kamer over het onderzoek
opgave middelen dat er vanaf 2024 niet overal, maar wel in sommige
regio’s echt onvoldoende middelen zijn. In de jaren daarna, dus vanaf dat
moment, breidt zich dat uit naar op termijn alle regio’s. Er is dus nu nog
voldoende geld, ook dankzij de aftrekmogelijkheden die woningbouwcorporaties hebben. Vanaf 2024 gaat het dus om enkele regio’s en op termijn
overal.
Ik zat nee te schudden toen de heer Van Baarle zei: u stopt daar geld in
van de Woningbouwimpuls. We stoppen wel geld in het project in
Rotterdam-Zuid, en ook al eerder. Al voordat de Woningbouwimpuls
überhaupt bestond, heeft het Rijk meegefinancierd in Rotterdam-Zuid. Ik
weet dat er ook geld in gaat via het instrument van de korting op de
verhuurderheffing. Het maakt ook niet zo heel veel uit waar het geld
precies vandaan komt, maar het klopt dat er een financiële betrokkenheid
is bij het verbeteren van Rotterdam-Zuid.
De heer Grinwis vroeg of ik ergens spijt van heb. Je hebt in je leven altijd
spijt van dingen. Grosso modo denk ik dat wat we in de afgelopen jaren
gedaan hebben voor de woningmarkt, goede stappen zijn geweest. Maar
je moet altijd leren van dingen die anders en beter kunnen. Soms zijn er
ook politieke grenzen aan wat je kunt doen, of soms wordt politiek
bepaald wat er moet. Ik denk dat we de goede kant op hebben gewerkt.
Ik zal nog even goed kijken naar de vraag van de heer Grinwis over
klimaatadaptief bouwen en aanpassingen in het Bouwbesluit et cetera.
Dat is een detailniveau dat ik nu niet kan opbrengen, maar ik heb zijn
vraag goed gehoord. Ik zal ervoor zorgen dat we daar voldoende aandacht
voor hebben.
Aan de heer Koerhuis: ik heb volgens mij vrij uitvoerig geschetst hoe we
de motie over Rijnenburg meenemen in alle ontwikkelingen en
gesprekken die er lopen met de regio Utrecht.
Bij Valkenburg heeft hij gisteren in de technische briefing informatie
gekregen over knelpunten. Ik heb de informatie die ik had hier gegeven. Ik
heb al aan hem toegezegd dat ik zal kijken of er nog iets te doen is om de
knelpunten te verbeteren, of het te versnellen.
We proberen zo veel mogelijk betaalbaar te bouwen, ook voor koopwoningen. Ik vind het niet verstandig om een maximum of een nulstelling te
uiten voor duurdere woningen. Dat heb ik eigenlijk in de eerste termijn
ook al gezegd.
Mevrouw Beckerman had dacht ik geen vragen meer aan mij.
De heer Nijboer kondigde vooral een tweeminutendebat aan, om richting
te geven vanuit de Kamer. Namens het demissionaire kabinet kan ik alleen
maar toejuichen dat de Kamer richting wil geven.
Voorzitter, daarmee heb ik de vragen beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

54

De voorzitter:
Geweldig. De heer Heerma kondigt aan een tweeminutendebat te zullen
gaan aanvragen. Ik begrijp dat er veel behoefte bestaat aan zo’n debat en
aan moties et cetera. To be continued dus. De VAR vanuit Zeist deelt mij
mede dat de volgende toezeggingen zijn gedaan.
– De Minister zal voor de zomer overleg hebben met de regio over
Gnephoekpolder en de Kamer hierover informeren.
– De Minister gaat in september in gesprek met de regio Noord-Holland
Noord over de woondeal.
– De Minister zal zich verdiepen in de knelpunten rond Valkenburg die
gisteren tijdens de briefing zijn genoemd.
– De Kamer wordt jaarlijks geïnformeerd over de realisatie van het
aantal woningen als gevolg van de Woningbouwimpuls. De rapportage
komt begin 2022.
– De Minister gaat zo spoedig mogelijk in gesprek met het Leger des
Heils over maatschappelijk vastgoed, uiteraard gehuld in een uniform
van het Leger des Heils.
– De Kamer zal geïnformeerd worden over antwoorden op vragen aan
de gemeente Rotterdam en de Verenigde Naties over ontwikkelingen
rond Tweebosbuurt/Rotterdam-Zuid.
Dat was ’m. Ik dank de Minister voor haar aanwezigheid en voor de
punctualiteit. Ik dank de aanwezigen voor hun deelname. Binnenkort dus
een plenair debat hierover in de plenaire zaal. Dank u wel allemaal. Wel
thuis.
Sluiting 18.46 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 847, nr. 812

55