Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 808

Wijziging van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme en
enige andere wetten in verband met de
implementatie van richtlijn (EU) 2015/849 van
het Europees Parlement en de Raad van 20 mei
2015 inzake de voorkoming van het gebruik van
het financiële stelsel voor het witwassen van
geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van
Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees
Parlement en de Raad en tot intrekking van
Richtlijn 2005/60/EG van het Europees
Parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG
van de Commissie (PbEU 2015, L 141), alsmede
in verband met de uitvoering van verordening
(EU) 2015/847 van het Europees Parlement en de
Raad van 20 mei 2015 betreffende bij
geldovermakingen te voegen informatie en tot
intrekking van Verordening (EG) nr. 1781/2006
(PbEU 2015, L 141 (Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn)

Nr. 18

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 15 mei 2018
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 6 april 2018 inzake het
ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 (Kamerstuk 34 808, nr. 16).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 14 mei 2018.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De griffier van de commissie,
Weeber

kst-34808-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

1

Vraag 1
Welke nieuwe sectoren moeten nu een cliëntonderzoek doen? Welke
sectoren worden door dit concept besluit het meest geraakt?
Antwoord op vraag 1
Het ontwerp Uitvoeringsbesluit voorziet onder meer in een nadere
uitwerking van de begrippen «politiek prominent persoon» en «uiteindelijk belanghebbende». Die begrippen zijn van relevant voor de
verplichting tot het verrichten van cliëntenonderzoek. De verplichting tot
het verrichten van cliëntenonderzoek volgt evenwel niet uit het onderhavige ontwerpbesluit, maar uit de Wet ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme (Wwft). De Wwft wordt, als gevolg van de
implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn, gewijzigd met het
voorstel voor de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn, waarmee
de Tweede Kamer op 6 maart 2018 heeft ingestemd.
De Wwft is van toepassing op banken, andere financiële ondernemingen
en diverse aangewezen beroepsgroepen, zoals accountants en advocaten.
Als gevolg van het voorstel voor de Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn wordt de reikwijdte van de Wwft uitgebreid met
aanbieders van kansspelen1 en personen die handelen in goederen en
daarvoor betalingen doen of ontvangen (voorheen: alleen ontvangen) van
EUR 10.000,– of meer in contant geld (voorheen: EUR 15.000,– of meer).
De bepalingen in het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 zijn voor alle
Wwft-instellingen relevant. Naast een nadere uitwerking van voornoemde
begrippen, voorziet het ontwerpbesluit ook in indicatoren voor het melden
van ongebruikelijke transacties en in een indeling van overtredingen van
de Wwft in boetecategorieën.
Vraag 2
Wanneer wordt iemand aangemerkt als «uiteindelijk belanghebbende»
(UBO)? Verandert dit conceptbesluit daar iets aan?
Antwoord op vraag 2
Op grond van artikel 1, eerste lid, van de Wwft, zoals dat komt te luiden na
het in werking treden van de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn,
wordt onder een «uiteindelijk belanghebbende» de natuurlijke persoon
verstaan die de uiteindelijke eigenaar is van of de uiteindelijke zeggenschap heeft over een cliënt, dan wel de natuurlijke persoon voor wiens
rekening een transactie of activiteit wordt verricht. Eenvoudig gezegd is
de uiteindelijk belanghebbende de natuurlijke persoon die, al dan niet
achter de schermen, bij de cliënt aan de touwtjes trekt. Een cliënt kan
meer dan één uiteindelijk belanghebbende hebben. Het is relevant om te
weten wie deze persoon of personen zijn, omdat zij een vennootschap of
andere juridische entiteit dan wel een juridische constructie, kunnen
misbruiken voor witwassen of financieren van terrorisme. Instellingen
dienen op grond van de Wwft in het kader van het cliëntenonderzoek dan
ook de uiteindelijk belanghebbende(n) van hun cliënten te identificeren.
1

Speelcasino’s vallen op grond van artikel 1, eerste lid, onderdeel 16°, Wwft op dit moment al
binnen de reikwijdte van deze wet. Met uitzondering van speelcasino’s (en, na het in werking
treden van het wetsvoorstel Kansspelen op afstand, aanbieders van kansspelen op afstand)
kunnen aanbieders van kansspelen worden vrijgesteld van de verplichtingen uit de Wwft. Het
voorstel voor de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn voorziet in een grondslag om bij
ministeriële regeling deze vrijstelling te regelen (artikel 1b Wwft).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

2

Voornoemde begripsomschrijving van «uiteindelijk belanghebbende» in
artikel 1, eerste lid, Wwft vormt de kern van dit begrip. Het omvat de twee
criteria waaraan steeds moet worden getoetst om te beoordelen of een
natuurlijk persoon als uiteindelijk belanghebbende kwalificeert: het
houden van uiteindelijk eigendom of het hebben van uiteindelijke
zeggenschap. De vierde anti-witwasrichtlijn laat de kern van het begrip
ongewijzigd, maar voorziet in een gewijzigde uitwerking van dit begrip ten
opzichte van de derde anti-witwasrichtlijn. Die gewijzigde uitwerking
wordt met het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 op het niveau van
een algemene maatregel van bestuur geïmplementeerd. Het betreft een
uitwerking van de natuurlijke personen die ten minste als uiteindelijk
belanghebbende als bedoeld in artikel 1, eerste lid, Wwft moeten worden
aangemerkt. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de uitwerking
van het begrip voor vennootschappen en andere juridische entiteiten
enerzijds en trusts en soortgelijke juridische constructies anderzijds. In het
ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 is deze onderverdeling toegespitst
op de juridische entiteiten en juridische constructies die met name in
Nederland voorkomen.
De belangrijkste wijzigingen in de uitwerking van het begrip uiteindelijk
belanghebbende luiden als volgt. In de eerste plaats geldt voor vennootschappen en andere juridische entiteiten voortaan dat het houden van
25% van de aandelen, stemrechten of het eigendomsbelang nog slechts
een indicatie is dat iemand moet worden aangemerkt als uiteindelijk
belanghebbende. Ook natuurlijke personen met een kleiner belang
kunnen als uiteindelijk belanghebbende worden aangemerkt, bijvoorbeeld
omdat zij op andere wijze de uiteindelijke zeggenschap over een cliënt
hebben. In de tweede plaats hebben de wijzigingen tot gevolg dat het niet
langer voor kan komen dat een vennootschap of juridische entiteit geen
uiteindelijk belanghebbende heeft: indien het niet mogelijk blijkt een
natuurlijke persoon te achterhalen die de uiteindelijke eigenaar is van of
de uiteindelijke zeggenschap heeft over de cliënt, via het houden van
aandelen, stemrechten, eigendomsbelang of andere middelen, dient het
hoger leidinggevend personeel, oftewel het statutair bestuur, van een
cliënt als uiteindelijk belanghebbende te worden aangemerkt. Het betreft
nadrukkelijk een uiterste terugvaloptie die alleen kan worden gebruikt
indien alle mogelijke maatregelen door een instelling zijn ingezet om op
eerder genoemde gronden de uiteindelijk belanghebbenden van een
cliënt te identificeren en indien er geen gronden bestaan voor verdenking
van witwassen of financieren van terrorisme. Tot slot leiden de wijzigingen ertoe dat er voortaan meer personen als uiteindelijk belanghebbende van een trust moeten worden aangemerkt. Het betreft in ieder
geval de trustees van een trust, maar ook de oprichter, eventuele
protector en de begunstigden van een trust.
Vraag 3
Naar aanleiding van dit conceptbesluit zullen meer partijen meer
gegevens verzamelen van meer mensen. Hoe wordt geborgd en gecontroleerd of de opslag van gegevens zorgvuldig gebeurd?
Antwoord op vraag 3
Banken, andere financiële ondernemingen en diverse aangewezen
beroepsgroepen dienen op grond van de Wwft cliëntenonderzoek te
verrichten. In het kader van dit cliëntenonderzoek wordt in ieder geval
informatie verzameld over de identiteit van de cliënt, diens uiteindelijk
belanghebbende en het doel en de aard van de beoogde zakelijke relatie
of incidentele transactie. Het betreft daarmee gedeeltelijk persoonsgegevens. Als gevolg van het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

3

in de toekomst meer gegevens worden verzameld in het kader van het
cliëntenonderzoek, doordat de uitwerking van de begrippen van uiteindelijk belanghebbende en van politiek prominent persoon wordt gewijzigd
ten opzichte van huidig recht.
De vierde anti-witwasrichtlijn bevat bepalingen met betrekking tot de
bescherming van deze gegevens, die met de Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn worden geïmplementeerd. Het voorkomen van het
gebruik van het financieel stelsel voor witwassen en financieren van
terrorisme wordt aangewezen als een zwaarwegend algemeen belang. Bij
totstandkoming van de vierde anti-witwasrichtlijn is uitdrukkelijk
overwogen dat het verwerken van persoonsgegevens in het kader van het
cliëntenonderzoek beperkt dient te blijven tot hetgeen noodzakelijk is met
het oog op de naleving van de verplichtingen uit de richtlijn. Persoonsgegevens die zijn verzameld in het kader van het uitvoeren van het cliëntenonderzoek mogen dan ook niet verder worden verwerkt op een wijze die
onverenigbaar is met dit nalevingsdoel. Dit wordt geïmplementeerd in
artikel 34a Wwft.
Het verwerken van persoonsgegevens op grond van de Wwft is daarnaast
onderworpen aan richtlijn 95/46/EG, die op 25 mei 2018 zal worden
vervangen door de Algemene verordening gegevensbescherming. In
aanvulling op de verordening gelden de regels van de Uitvoeringswet
algemene verordening gegevensbescherming.2 Tot het in werking treden
van deze verordening en uitvoeringswet, geldt voor instellingen in
Nederland de Wet bescherming persoonsgegevens.
Vraag 4
Leidt dit conceptbesluit ertoe dat ook onder meer kunsthandelaren een
onderzoek moeten door naar hun klanten?
Antwoord op vraag 4
In het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 wordt niet geregeld welke
instellingen verplicht zijn om cliëntenonderzoek te verrichten. Dat wordt
bepaald in de Wwft. Op grond van de Wwft zijn banken, andere financiële
ondernemingen en diverse aangewezen beroepsgroepen verplicht tot het
verrichten van cliëntenonderzoek. Tot deze aangewezen beroepsgroepen
behoren ook beroeps- of bedrijfsmatige verkopers van goederen, voor
zover betaling van deze goederen plaatsvindt in contanten en voor een
bedrag van EUR 15.000,– of meer. Tot goederen worden ook kunstvoorwerpen en antiquiteiten gerekend. Als gevolg van de vierde
anti-witwasrichtlijn voorziet het voorstel voor de Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn in een uitbreiding van deze groep instellingen. Na het
inwerking treden van dit wetsvoorstel zal het gaan om personen die in
goederen handelen en daarvoor betalingen in contant geld doen of
ontvangen voor een bedrag van EUR 10.000,– of meer. Naast de verlaging
van het drempelbedrag betreft het derhalve een uitbreiding van deze
instelling met kopers van goederen, waaronder kunst.
Daarnaast vallen, reeds naar huidig recht, tussenpersonen die bemiddelen
bij het tot stand brengen en het sluiten van overeenkomsten inzake koop
en verkoop van (onder meer) kunstvoorwerpen en antiquiteiten onder de
verplichtingen van de Wwft (ongeacht de omvang van de transactie die
met de koop of verkoop is gemoeid). Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om
veilinghuizen. De reikwijdte van deze categorie Wwft-instellingen wijzigt
niet na implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn.
2

Kamerstuk 34 851.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

4

Vraag 5
Is bij de nadere uitwerking van het UBO-register rekening gehouden met
de specifieke situatie van algemeen nut beogende instellingen (ANBI’s) als
juridische entiteit zonder UBO? Zo ja, hoe?
Antwoord op vraag 5
Noch het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 noch het voorstel voor de
Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn, voorziet in de centrale
registratie van uiteindelijk belanghebbenden («UBO-register»). De
bepaling uit de vierde anti-witwasrichtlijn met betrekking tot de centrale
registratie van informatie over uiteindelijk belanghebbenden van
vennootschappen en andere juridische entiteiten (artikel 30) wordt in
Nederland geïmplementeerd door middel van een afzonderlijk
wetsvoorstel. Het betreft het conceptvoorstel voor de Implementatiewet
registratie uiteindelijk belanghebbenden, dat in het voorjaar van 2017 is
geconsulteerd en dat nog bij de Tweede Kamer zal worden ingediend.3 In
(de toelichting bij) dit wetsvoorstel zal, onder meer naar aanleiding van de
motie Schouten4, worden ingegaan op de positie van algemeen nut
beogende instellingen (ANBI’s) in het licht van de verplichtingen tot het
registreren van informatie over uiteindelijk belanghebbenden.
Op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn dienen Wwft-instellingen
onderzoek te verrichten naar iedere cliënt, ongeacht hun rechtsvorm, en in
dat kader onder meer de uiteindelijk belanghebbenden van hun cliënten te
identificeren. Het onderhavige ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018
voorziet in een uitwerking van het begrip uiteindelijk belanghebbende
voor dit doeleinde. Voor de verplichtingen inzake het cliëntenonderzoek
wordt (ook naar huidig recht) geen onderscheid gemaakt naar de
rechtsvorm of het type cliënt: ook indien een Wwft-instelling voornemens
is een zakelijke relatie aan te gaan met een cliënt met een ANBI-status,
dient het cliëntenonderzoek te worden verricht en de uiteindelijk belanghebbenden van de cliënt te worden geïdentificeerd. De begripsomschrijving van uiteindelijk belanghebbende in artikel 3, zesde lid, van de
vierde anti-witwasrichtlijn laat geen ruimte om rekening te houden met
het al dan niet beogen van algemeen nut.
Vraag 6
Klopt het dat als uitkeringen in het geval van ANBI’s wel worden
beschouwd als eigendomsbelang, begunstigden van ANBI’s als UBO’s
zouden moeten worden aangemerkt?
Vraag 7
Kunt u uitleggen hoe er wordt omgegaan met een UBO bij goede doelen?
Vraag 8
Kunt u uitleggen hoe er wordt omgegaan met een UBO bij ANBI’s?
Vraag 9
Komen UBO’s van ANBI’s ook in het register?
3

Zie voor de planning van de totstandkoming van het register met informatie over uiteindelijk
belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische entiteiten Kamerstuk 34 808, nr.
17.
4
Kamerstuk 31 477, nr. 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

5

Antwoord op de vragen 6 tot en met 9
In het kader van het cliëntenonderzoek dienen Wwft-instellingen de
uiteindelijk belanghebbenden van hun cliënten te identificeren en redelijke
maatregelen te nemen om de gevonden identiteit te verifiëren. De
verplichting tot het verrichten van cliëntenonderzoek geldt ongeacht het
type cliënt, dus ook indien een cliënt een ANBI is of is opgericht ten
behoeve van een «goed doel». De uiteindelijk belanghebbende is (kort
gezegd) de natuurlijke persoon die het uiteindelijk eigendom of de
uiteindelijke zeggenschap heeft in de cliënt. In het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 wordt bepaald welke natuurlijke personen daartoe ten
minste worden gerekend. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen
(onder meer) besloten en naamloze vennootschappen, kerkgenootschappen, overige rechtspersonen5, personenvennootschappen en trusts.
Voor het bepalen van de uiteindelijk belanghebbende van een ANBI of een
entiteit die zich inzet voor een goed doel is derhalve de rechtsvorm
relevant. Om die reden kan niet in algemene zin worden bepaald wie in
deze gevallen de uiteindelijk belanghebbende is.
In vraag 6 wordt verwezen naar een aandeel in het eigendomsbelang. In
het geval van bijvoorbeeld een BV of NV, overige rechtspersoon of
personenvennootschap geldt dat natuurlijke personen die direct of
indirect meer dan 25 procent van het eigendomsbelang houden, ten
minste als uiteindelijk belanghebbende moeten worden aangemerkt.
Onder eigendomsbelang wordt het recht op uitkering van de winst of de
reserves van een rechtspersoon of personenvennootschap, of op
overschot na vereffening verstaan. Aan begunstigden van een stichting
wordt vermogen van de stichting uitgekeerd ten behoeve van de
verwezenlijking van het doel van de stichting met een ideële of sociale
strekking. Deze begunstigden hebben een «eigendomsbelang» in de zin
van de richtlijn. Hierop wordt in de beantwoording van vraag 34 nader
ingegaan.
Zoals bij de beantwoording van vraag 5 is opgemerkt, zal het voorstel
voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden
voorzien in een verplichting tot registratie van informatie over uiteindelijk
belanghebbenden van vennootschappen en andere juridische entiteiten.
Het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 heeft hierop geen betrekking.
Het voorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden is nog in voorbereiding en wordt nog aan de Tweede Kamer
toegezonden.
Vraag 10
Worden ANBI’s en SBBI’s (sociaal belang beogende instellingen) gebruikt
voor witwassen? Hoe geschiedt dit?
Vraag 12
Via welke rechtspersonen wordt normaliter witgewassen?
Vraag 13
Kan de regering enkele voorbeelden geven van witwasconstructies?

5

Vereniging, onderlinge waarborgmaatschappij, coöperatie of stichting als bedoeld in artikel 3
van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

6

Antwoord op vraag 10, 12 en 13
Voor de beantwoording van deze vragen zijn de eerste nationale risicoanalyses witwassen en terrorismefinanciering relevant, die bij brief van
19 december 2017 aan uw Kamer zijn toegezonden.6 Deze nationale
risicoanalyses strekken tot het in kaart brengen van de risico’s voor
Nederland op het terrein van witwassen en terrorismefinanciering,
alsmede tot het in kaart brengen van de weerbaarheid van het beleidsinstrumentarium gericht op de preventie en repressie van deze risico’s.
In de nationale risicoanalyse witwassen wordt, ten behoeve van het in
kaart brengen van de witwasrisico’s voor Nederland, ook ingegaan op een
selectie van witwasconstructies. Zo noemt de nationale risicoanalyse
bijvoorbeeld «trade-based money laundering». Het betreft gevallen
waarin handelsrelaties worden gebruikt voor witwassen, bijvoorbeeld
door transacties te laten plaatsvinden op basis van facturen die, anders
dan gesuggereerd wordt, niet aan een goederenstroom zijn gerelateerd.
In de nationale risicoanalyse witwassen wordt ook het gebruik van
complexe vennootschapsrechtelijke structuren genoemd, waarmee de
herkomst van geld kan worden verhuld. Zo kunnen er bijvoorbeeld
verschillende vennootschappen worden opgericht, waartussen betalingen
worden verricht. De nationale risicoanalyse maakt hierbij geen onderscheid tussen verschillende rechtsvormen. Blijkens de nationale risicoanalyse is door de experts die in de onderzoeksfase geïnterviewd zijn wel
gewezen op misbruik van stichtingen. Deze stichtingen zouden gebruikt
kunnen worden om de identiteit van personen te verhullen. Het gebruik
van stichtingen is volgens de experts echter niet één van de tien witwasrisico’s met de grootste potentiële impact. Op de witwasrisico’s van ANBI’s
of SBBI’s wordt in de nationale risicoanalyse niet afzonderlijk ingegaan.
Wel staat in de nationale risicoanalyse omschreven dat de controle die de
Belastingdienst verricht op grond van fiscale wetgeving naar stichtingen
met een ANBI-status «een bijdrage kan leveren aan de preventie en
repressie van witwassen.»
Vraag 11
Hoeveel ANBI’s of SBBI’s hebben een bankvergunning?
Antwoord op vraag 11
In het register met Algemeen Nut Beogende Instellingen (ANBI’s) staan
geen instellingen ingeschreven die blijkens het openbare register van De
Nederlandsche Bank (DNB) over een vergunning voor het uitoefenen van
het bedrijf van bank als bedoeld in de artikelen 2:12, eerste lid, en 2:13,
eerste lid, van de Wet op het financieel toezicht beschikken. Er staan wel
een aantal stichtingen geregistreerd in het ANBI-register die gelieerd zijn
aan een bank in Nederland. Daarbij gaat het om stichtingen waarmee de
banken beogen bij te dragen aan maatschappelijke projecten. Sociaal
Belang Beogende Instellingen (SBBI’s) worden niet centraal geregistreerd,
zodat niet valt na te gaan in hoeverre er SBBI’s zijn met een bankvergunning van DNB.
Vraag 14
Wat zijn de verschillen tussen de EU-lidstaten inzake de implementatie
van de Vierde anti-witwasrichtlijn?

6

Kamerstuk 31 477, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

7

Antwoord op vraag 14
De vierde anti-witwasrichtlijn beoogt het Europees regelgevend kader ter
voorkoming van het gebruik van het financieel stelsel voor witwassen of
financieren van terrorisme verder in lijn te brengen met de internationale
aanbevelingen van de Financial Action Task Force (FATF). De richtlijn is
een instrument van minimumharmonisatie. Dat wil zeggen dat lidstaten
de bepalingen van de vierde anti-witwasrichtlijn in hun wet- en regelgeving moeten implementeren, maar dat zij – binnen de grenzen van het
Unierecht – strengere bepalingen kunnen aannemen om witwassen of
financieren van terrorisme te voorkomen. Deze mogelijkheid is geëxpliciteerd in artikel 5 van de vierde anti-witwasrichtlijn.
In Nederland geldt het uitgangspunt dat in beginsel terughoudend wordt
omgegaan met de mogelijkheid om te voorzien in strengere bepalingen
dan een Europese richtlijn vereist. Om die reden voorziet ook het ontwerp
Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 niet in strengere bepalingen dan de vierde
anti-witwasrichtlijn. Een volledig overzicht over de wijze waarop in andere
lidstaten gebruik is gemaakt van de mogelijkheid die artikel 5 van de
vierde anti-witwasrichtlijn biedt, is niet voor handen. In het algemeen
bestaat de indruk dat lidstaten terughoudend van deze mogelijkheid
gebruik maken. Navraag bij andere lidstaten leert wel dat de
anti-witwasregelgeving in Spanje op meer instellingen van toepassing is,
dan de vierde anti-witwasrichtlijn vereist.7 Daarnaast is in het Verenigd
Koninkrijk de richtlijnbepaling die lidstaten verplicht te voorkomen dat ter
zake veroordeelde criminelen een managementfunctie kunnen uitoefenen
bij bepaalde instellingen ook van toepassing op personen die beroeps- of
bedrijfsmatig in goederen handelen.
Vraag 15
Waarom worden belangrijke begrippen, zoals het begrip uiteindelijk
belanghebbende (UBO) en politiek prominente persoon (PEP) in lagere
regelgeving geregeld?
Antwoord op vraag 15
De uitwerking van de begrippen «politiek prominent persoon», «familielid
van een politiek prominent persoon» en «persoon bekend als naaste
geassocieerde van een politiek prominent persoon» kenmerkt zich door
een hoog detailniveau en technisch karakter, waardoor deze uitwerking
zich beter leent voor een algemene maatregel van bestuur.
Datzelfde geldt voor het begrip «uiteindelijk belanghebbende». Ook hier
ligt het hoge detailniveau van de uitwerking van de begripsomschrijving
aan de keuze voor een algemene maatregel van bestuur ten grondslag.
Daarbij dient echter te worden benadrukt dat het hier niet gaat om een
uitwerking van de criteria op grond waarvan moet worden bepaald of een
natuurlijk persoon als uiteindelijk belanghebbende kwalificeert. Die
criteria worden in artikel 1, eerste lid, Wwft reeds op wetsniveau geregeld.
In artikel 3 van het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 worden de
natuurlijke personen aangewezen die daaronder in elk geval moeten
worden verstaan.

7

Dit geldt op grond van bestaande wet- en regelgeving ook in Nederland. Zo is de Wwft in
Nederland bijvoorbeeld van toepassing op pandhuizen en personen die bemiddelen in de
totstandkoming van overeenkomsten inzake de koop en verkoop van bepaalde goederen van
hoge waarde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

8

Vraag 16
Komen gevolmachtigden in het UBO-register?
Antwoord op vraag 16
Het voorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden zal voorzien in de verplichtingen tot het registreren van informatie
over uiteindelijk belanghebbenden van rechtspersonen en ondernemingen. De uiteindelijk belanghebbende van een rechtspersoon of
onderneming is, op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn, de natuurlijke persoon die de uiteindelijke eigenaar is van of de uiteindelijke
zeggenschap heeft over een onderneming of een rechtspersoon. Een
gevolmachtigde voldoet in beginsel niet aan die definitie en zal derhalve
niet als zodanig worden ingeschreven in het register. In (de toelichting bij)
het voorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden zal hier nader op worden ingegaan.
Vraag 17
Wat houdt de risicogebaseerde benadering van het cliëntenonderzoek in?
Antwoord op vraag 17
Instellingen dienen in het kader van het cliëntenonderzoek maatregelen te
nemen die onder andere strekken tot het vergaren van informatie over de
identiteit van de cliënt, diens uiteindelijk belanghebbende(n) en over het
doel en de aard van de beoogde zakelijke relatie of transactie. Op basis
van de risicogevoeligheid van een cliënt, transactie, product of dienst
dient een instelling te bepalen hoe verstrekkend die maatregelen zijn.
Daarbij dient een instelling bepaalde risicofactoren in acht te nemen, die
zijn opgenomen in de bijlagen bij de vierde anti-witwasrichtlijn. In geval
van een lager risico op witwassen en financieren van terrorisme kan een
instelling volstaan met een vereenvoudigd cliëntenonderzoek, in het geval
van een hoger risico dient een instelling verscherpte maatregelen te
treffen. Bepaalde typen cliënten of producten kunnen een verhoogd risico
op witwassen of financieren van terrorisme met zich brengen.
Voorbeelden van risicofactoren die kunnen duiden op een potentieel
hoger risico, zoals opgenomen in de derde bijlage bij de vierde
anti-witwasrichtlijn, zijn bijvoorbeeld cliënten die een bedrijf uitoefenen
waar veel geldverkeer in contant geld plaatsvindt of die gevestigd zijn in
een land buiten de Europese Unie dat door de Europese Commissie is
aangewezen als een land met een hoog risico op witwassen of financieren
van terrorisme. In dat geval kan een instelling bijvoorbeeld verscherpte
cliëntenonderzoeksmaatregelen nemen door een limiet te stellen aan de
betalingen in contant geld, of informatie op te vragen over de maatregelen die een cliënt zelf neemt om te voorkomen dat zijn dienstverlening
wordt gebruikt voor witwassen of financieren van terrorisme.
Vraag 18
Kan het UBO-register via een trust of fonds voor gemene rekening worden
ontweken?
Antwoord op vraag 18
Het voorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden zal voorzien in verplichtingen tot het registreren van informatie
over uiteindelijk belanghebbenden van rechtspersonen en ondernemingen. Hoewel deze wetgeving – en daaraan ten grondslag liggende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

9

wet- en regelgeving – nog in voorbereiding is, geldt dat voor het begrip
«uiteindelijk belanghebbende» zal worden aangesloten bij de uitwerking
van dit begrip in artikel 3 van het onderhavige ontwerp Uitvoeringsbesluit
Wwft 2018.8 Met dit artikel wordt artikel 3, zesde lid, van de vierde
anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd. Uit de begripsomschrijving van
uiteindelijk belanghebbende volgt dat niet alleen natuurlijke personen die
rechtstreeks het uiteindelijke eigendom of de uiteindelijke zeggenschap
hebben in een rechtspersoon of onderneming als uiteindelijk belanghebbende moeten worden aangemerkt. Ook indien het uiteindelijk eigendom
of de uiteindelijke zeggenschap in een indirect wordt gehouden, bijvoorbeeld door tussenkomst van een andere rechtspersoon of juridische
constructie, zoals een trust of fonds voor gemene rekening, dient een
natuurlijke persoon als uiteindelijk belanghebbende te worden aangemerkt. Als een trust of fonds voor gemene rekening aan een structuur van
rechtspersonen wordt toegevoegd, moet daar dus «doorheen worden
gekeken».
De wijzigingen van de vierde anti-witwasrichtlijn, waarover in december
2017 een politiek akkoord is bereikt en die naar verwachting nog dit
voorjaar in werking zullen treden, leiden er bovendien toe dat Nederland
verplicht zal zijn een register van uiteindelijk belanghebbenden van trusts
en soortgelijke juridische constructies op te zetten.9 In het thans in
voorbereiding zijnde voorstel voor de Implementatiewet registratie
uiteindelijk belanghebbenden wordt niet voorzien in een verplichting tot
registratie van uiteindelijk belanghebbenden van trusts en soortgelijke
juridische constructies. Deze verplichting zal bij separaat wetsvoorstel
worden geïmplementeerd.
Vraag 19
Wat betekent het dat hoger leidinggevend personeel als UBO kan worden
aangemerkt?
Antwoord op vraag 19
In alle gevallen dient er (ten minste) een natuurlijke persoon als uiteindelijk belanghebbende van een vennootschap of juridische entiteit te
worden aangemerkt. Indien het niet mogelijk blijkt een natuurlijk persoon
te achterhalen die de uiteindelijke eigenaar is van of de uiteindelijke
zeggenschap heeft over een juridische entiteit via het houden van
aandelen, stemrechten, eigendomsbelang of andere middelen, dient het
hoger leidinggevend personeel van de juridische entiteit als uiteindelijk
belanghebbende te worden aangemerkt. Het hoger leidinggevend
personeel wordt eveneens als uiteindelijk belanghebbende aangemerkt,
indien er twijfel bestaat of een natuurlijk persoon daadwerkelijk het
uiteindelijk eigendom of de uiteindelijke zeggenschap in een vennootschap heeft. Het betreft hier nadrukkelijk een terugvaloptie: het hoger
leidinggevend personeel kan alleen als uiteindelijk belanghebbende
worden aangemerkt, als alle mogelijke maatregelen door een instelling
zijn ingezet om op eerder genoemde gronden de uiteindelijk belanghebbende van een cliënt vast te stellen en indien er geen gronden bestaan
voor verdenking van witwassen of financieren van terrorisme. De
mogelijkheid om in uitzonderingsgevallen het hoger leidinggevend
personeel van een cliënt als uiteindelijk belanghebbende aan te merken
8

Daarbij geldt dat van bepaalde, in het voorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk
belanghebbenden nader te benoemen, juridische entiteiten geen UBO-informatie centraal hoeft
te worden geregistreerd.
9
Zie ook: http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/12/20/money-launderingand-terrorist-financing-presidency-and-parliament-reach-agreement/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

10

heeft tot gevolg dat er zich geen gevallen meer kunnen voordoen waarin
een instelling in het kader van zijn cliëntenonderzoek tot de conclusie
komt dat er geen uiteindelijk belanghebbenden kunnen worden
geïdentificeerd.
Vraag 20
Wat is het verschil tussen «senior management» en «hoger leidinggevend
personeel»?
Antwoord op vraag 20
De begripsomschrijving van «hoger leidinggevend personeel» volgt uit
artikel 3, twaalfde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn en vindt zijn
oorsprong in de aanbevelingen van de FATF. Deze begripsomschrijving is
in de eerste plaats van betekenis voor de bepalingen in de Wwft met
betrekking tot het risicomanagement van Wwft-instellingen en de
beslissingsbevoegdheid binnen die instellingen voor het aangaan van een
zakelijke relatie met een cliënt. Voor de toepassing van deze bepalingen
geldt dat de betekenis van dit begrip neerkomt op het senior management
van een rechtspersoon of vennootschap. Het betreft de dagelijks
beleidsbepalers, alsmede de leidinggevenden direct onder het niveau van
de dagelijks beleidsbepalers die beslissingen kunnen nemen over de
blootstelling van een instelling aan bepaalde risico’s, waaronder de
risico’s op witwassen en het financieren van terrorisme.
In de tweede plaats vindt het begrip «hoger leidinggevend personeel»
toepassing in het kader van het cliëntenonderzoek, zoals hiervoor, in
reactie op vraag 19 omschreven. Naar aanleiding van ontvangen
consultatiereacties is in artikel 3, zesde lid, van het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 verduidelijkt dat voor de toepassing van het begrip
«hoger leidinggevend personeel» bij het identificeren van uiteindelijk
belanghebbenden in het kader van het cliëntenonderzoek, hieronder het
statutair bestuur van de cliënt moet worden verstaan.
Vraag 21
Wat zijn de gevolgen van het brengen van kopers van goederen onder de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft)?
Antwoord op vraag 21
Op dit moment is de Wwft van toepassing op beroeps- of bedrijfsmatige
verkopers van goederen, voor zover betaling van deze goederen plaatsvindt in contanten voor een bedrag van EUR 15.000,– of meer. Als gevolg
van de vierde anti-witwasrichtlijn voorziet het voorstel voor de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn in een uitbreiding van deze groep
instellingen. Na het inwerking treden van dit wetsvoorstel zal het gaan om
personen die in goederen handelen en daarvoor betalingen in contant
geld doen of ontvangen voor een bedrag van EUR 10.000,– of meer.
Het voorgaande leidt ertoe dat ook inkopers van goederen cliëntenonderzoek moeten verrichten, indien zij voor de aankoop van goederen EUR
10.000,– of meer in contanten betalen. Daarnaast moeten zij in deze
gevallen een melding maken bij de Financiële inlichtingen eenheid
(FIU-Nederland), indien sprake is van een ongebruikelijke transactie.
Om een beeld te krijgen bij deze verplichtingen kan bijvoorbeeld gedacht
worden aan gevallen waarin een verkopende partij nadrukkelijk aandringt
bij een inkoper op betaling in contant geld. Met behulp van het cliënten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

11

onderzoek dient een koper van goederen zich er in een dergelijk geval
voor in te spannen dat zijn dienstverlening niet voor criminele doeleinden
wordt gebruikt. Op grond van artikel 16, vierde lid, van de Wwft geldt de
verplichting om een melding te maken bij de FIU-Nederland indien de
koper van goederen niet aan de verplichtingen van cliëntenonderzoek kan
voldoen en er indicaties zijn dat de cliënt betrokken is bij witwassen,
daaraan ten grondslag liggende basisdelicten, of financieren van
terrorisme. In deze gevallen mag de voorgenomen transactie ook niet
plaatsvinden.
Vraag 22
Kan de Wwft tot gevolg hebben (vanwege de «passende beheersmaatregelen» die nodig zijn) dat bepaalde ondernemingsactiviteiten worden
gestaakt, met bijvoorbeeld verlies van dienstverlening voor consumenten
als gevolg?
Antwoord op vraag 22
De verplichtingen uit de Wwft strekken er niet toe dat een instelling
bepaalde diensten in het geheel niet meer kan verlenen. In gevallen
waarin zich een hoger risico op witwassen of financieren van terrorisme
voordoet, dient een Wwft-instelling verscherpte maatregelen te nemen in
het kader van het cliëntenonderzoek. Dit betekent dat een instelling meer
informatie over een cliënt moet vergaren, om te kunnen vaststellen of de
risico’s op witwassen en financieren van terrorisme voldoende kunnen
worden ondervangen. Indien een instelling constateert dat er risico’s op
witwassen of financieren van terrorisme bestaan die onvoldoende kunnen
worden beheerst, wordt de instelling geacht van dienstverlening aan de
cliënt af te zien of de dienstverlening te beëindigen. Daarmee wordt
beoogd te voorkomen dat de dienstverlening van instellingen kan worden
gebruikt voor criminele doeleinden of voor het financieren van terrorisme.
Vraag 23
Waarom is er, tegen de achtergrond van een dreigende vermenging
tussen onderwereld en bovenwereld, niet voor gekozen lokale
bestuurders, in het bijzonder wethouders, uitdrukkelijk aan te merken als
politiek prominent persoon?
Antwoord op vraag 23
Politiek prominente personen zijn natuurlijke personen die een «prominente publieke functie» bekleden of (recent) hebben bekleed. Deze
prominente publieke functies worden in artikel 2, eerste lid, van het
ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 aangewezen. Hierbij wordt de
begripsomschrijving van politiek prominent persoon uit artikel 3, negende
lid, uit de vierde anti-witwasrichtlijn gevolgd. Lokale bestuurders, zoals
wethouders, worden in de vierde anti-witwasrichtlijn niet als politiek
prominent persoon aangemerkt. Omdat in Nederland bij implementatie in
beginsel het uitgangspunt geldt dat niet voorzien wordt in andere regels
dan voor de implementatie noodzakelijk zijn, is er ook in het onderhavige
geval niet afgeweken van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Daarbij komt dat het, gelet op de proportionaliteit van de cliëntenonderzoeksverplichtingen, niet wenselijk wordt geacht de lijst met prominente
publieke functies op deze wijze uit te breiden. Beoogd wordt om invloedrijke functies aan te wijzen, die een hoger risico op bijvoorbeeld corruptie
met zich brengen, zodat een verscherpt cliëntenonderzoek in alle gevallen
noodzakelijk is. Functies op lager niveau, of functies op gemeentelijk of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

12

provinciaal niveau, zijn niet in alle gevallen vergelijkbaar met de invloedrijke functies die in de vierde anti-witwasrichtlijn en in artikel 2, eerste lid,
van het ontwerpbesluit zijn genoemd.
Tegelijkertijd kan het zo zijn dat ook aan lokale functies, bijvoorbeeld op
gemeentelijk niveau, in een voorkomend geval een hoger risico moet
worden toegekend. De risicogebaseerde benadering van de Wwft brengt
met zich dat ook in die gevallen een verscherpt cliëntenonderzoek
verplicht is. Dit leidt ertoe dat instellingen bij het verrichten van cliëntenonderzoek maatwerk leveren, hetgeen internationaal als het meest
effectief wordt beschouwd om witwassen en financieren van terrorisme
tegen te gaan.
Vraag 24
Geldt de meldplicht voor handel en betalingen in contant geld van 10.000
euro of meer voor elke transactie in elke sector? Zo ja, is dit proportioneel
en subsidiair? Zo nee, voor welke sectoren en transacties geldt de
meldplicht?
Vraag 25
Geldt de meldplicht van transacties vanaf 10.000 euro alleen voor contant
geld of ook voor giraal geld? Vanaf welk bedrag geldt een meldplicht voor
girale betalingen? En vanaf welke bedragen, contant of giraal, geldt een
plicht om cliëntonderzoek te doen?
Antwoord op vraag 24 en 25
Alle instellingen waarop de Wwft van toepassing is, zijn verplicht om
ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU-Nederland. Het betreft
banken, andere financiële ondernemingen en diverse aangewezen
beroepsgroepen, zoals advocaten, trustkantoren en belastingadviseurs.
Een ongebruikelijke transactie is een transactie die op grond van de
indicatoren bedoeld in artikel 15, eerste lid, van de Wwft als ongebruikelijk
is aan te merken. Deze indicatoren worden uitgewerkt in het (bestaande)
Uitvoeringsbesluit Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme en worden, als gevolg van de implementatie van de vierde
anti-witwasrichtlijn, opnieuw vastgesteld in de bijlage bij het ontwerp
Uitvoeringsbesluit Wwft 2018. Van een ongebruikelijke transactie is onder
meer sprake indien aanleiding bestaat te veronderstellen dat een
transactie verband kan houden met witwassen of het financieren van
terrorisme. Daarnaast gaat het om transacties van of ten behoeve van
personen in landen met een hoger risico op witwassen en financieren van
terrorisme, die door de Europese Commissie worden aangewezen. Ten
slotte zijn voor verschillende type instellingen ook indicatoren vastgesteld
die strekken tot het melden van bepaalde transacties bij de FIU-Nederland
boven een vastgesteld meldbedrag.
Laatstgenoemde indicatoren, die uitgaan van een vastgesteld
meldbedrag, verschillen per instelling en maken een onderscheid naar
verschillende transacties. Daarmee wordt rekening gehouden met de
verschillen tussen de diverse instellingen waarop de Wwft van toepassing
is en het type transacties waarmee zij te maken kunnen hebben. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

13

diverse aangewezen beroepsgroepen10 geldt op dit moment een indicator
die strekt tot het melden van een transactie voor een bedrag van EUR
15.000,– of meer, betaald aan of door tussenkomst van de instelling, in
contanten, met cheques aan toonder, een vooraf bepaald betaalinstrument (prepaid card) of soortgelijke betaalmiddelen. Als gevolg van de
implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt dit meldbedrag
verlaagd naar EUR 10.000,–. De vierde anti-witwasrichtlijn gaat uit van een
hoog risico op witwassen en financieren van terrorisme in het geval van
betalingen in contanten van EUR 10.000,– of meer. In overweging 6 bij de
richtlijn is daarbij overwogen dat het risico op witwassen en financieren
van terrorisme in die gevallen als «zeer hoog» wordt aangemerkt.
Vanwege dit verhoogde risico op witwassen en financieren van terrorisme
in geval van betalingen in contanten is de verlaging van het meldbedrag
dat betrekking heeft op contante betalingen naar EUR 10.000,–, in
overeenstemming met de richtlijn en wordt deze verlaging passend
bevonden. Overigens wordt deze verlaging met het ontwerpbesluit ook
doorgevoerd in andere indicatoren, waaronder ook de indicatoren voor
banken en andere financiële ondernemingen, waar deze indicatoren
betrekking hebben op een transactie die verband houdt met contante
geld.
De hiervoor omschreven indicator heeft niet alleen betrekking op
betalingen in contant geld, maar ook op betalingen met cheques aan
toonder, een vooraf bepaald betaalinstrument (prepaid card) of soortgelijke betaalmiddelen. Bij de totstandkoming van de indicatoren voor het
melden van ongebruikelijke transacties in 2014 is overwogen dat
betalingen met vooraf betaalde betaalinstrumenten vergelijkbaar zijn aan
betalingen met contant geld.11 Hetzelfde geldt voor transacties met
cheques aan toonder. Om die reden voorziet het ontwerpbesluit ook voor
betalingen met deze betaalinstrumenten in een verlaging van het
meldbedrag van EUR 15.000,– naar EUR 10.000,–.
Het melden van ongebruikelijke transacties moet worden onderscheiden
van de verplichting om cliëntenonderzoek te verrichten. Deze verplichting
geldt in ieder geval wanneer een Wwft-instelling een zakelijke relatie
aangaat met een cliënt. Is er geen sprake van een zakelijke relatie, maar
strekt de voorgenomen dienstverlening van een instelling tot het
verrichten van een incidentele transactie ten behoeve van de cliënt, dan
geldt deze verplichting wanneer de transactie een waarde heeft van EUR
15.000,– of meer. Voor bepaalde instellingen wordt met het voorstel voor
de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn een lager bedrag
vastgesteld. Zo zijn personen die in goederen handelen verplicht
cliëntenonderzoek te verrichten wanneer zij betalingen in contant geld
doen of ontvangen voor een bedrag van EUR 10.000,– of meer. Voor
aanbieders van kansspelen is dit bedrag, conform de vierde
anti-witwasrichtlijn, op EUR 2.000,– vastgesteld.
Vraag 26
Hoe wordt de continuïteit van bancaire dienstverlening aan PEP’s
gegarandeerd, bijvoorbeeld waar het diplomatieke vertegenwoordigingen
en internationale organisaties betreft? Welke ervaringen hebben Neder-

10

Met uitzondering van pandhuizen, beroeps of bedrijfsmatige kopers of verkopers van
goederen, en tussenpersonen die bemiddelen bij het tot stand brengen van overeenkomsten
inzake de koop en verkoop van bepaalde producten van hoge waarde. Daarvoor geldt een
indicator die strekt tot het melden van transacties waarbij een contante betaling van EUR
25.000,– plaatsvindt. Dit meldbedrag wordt met het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018
verlaagd naar EUR 20.000,–.
11
Stb. 2014, nr. 524, p. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

14

landse diplomaten in het buitenland hiermee? Is het denkbaar dat
bepaalde dienstverlening, zoals hypotheekverstrekking, alleen tegen
hogere tarieven wordt geleverd?
Antwoord op vraag 26
De verplichting tot het verrichten van verscherpt cliëntenonderzoek staat
de dienstverlening van (bijvoorbeeld) banken aan politiek prominente
personen niet in de weg. De betreffende maatregelen zijn preventief van
aard. Een zakelijke relatie afwijzen, uitsluitend omdat een cliënt (of diens
uiteindelijk belanghebbende) een politiek prominent persoon is, druist in
tegen de gedachte achter de Wwft en de FATF-aanbevelingen. Dit is ook
uitdrukkelijk opgenomen in de toelichting bij het voorstel voor de
Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn.
De verplichtingen ten aanzien van politiek prominente personen zijn niet
nieuw, maar bestaan op dit moment al voor zover het gaat om politiek
prominente personen met de buitenlandse nationaliteit of die in het
buitenland woonachtig zijn. Er zijn op dit moment geen signalen bekend
dat de continuïteit van dienstverlening aan deze personen in het geding is
geweest, noch dat er hogere tarieven zijn geheven.
Vraag 27
Hoe worden mensen geïnformeerd dat zij zijn aangemerkt als PEP en hoe
worden ze geïnformeerd als zij die status verliezen?
Antwoord op vraag 27
Indien een politiek prominente persoon voornemens is een zakelijke
relatie aan te gaan met een Wwft-instelling, bijvoorbeeld door een
bankrekening te openen, dient deze instelling verscherpt cliëntenonderzoek te verrichten. Dit onderzoek bestaat er onder meer uit dat een
instelling passende maatregelen neemt om de bron van het vermogen en
de middelen die bij de zakelijke relatie betrokken zullen zijn, vast te stellen.
Een Wwft-instelling zal hiertoe in de eerste plaats contact opnemen met
de cliënt, zodat de cliënt ook op de hoogte wordt gesteld van diens status
als politiek prominent persoon. De instelling zal de cliënt daarbij vragen
om informatie over de herkomst van zijn vermogen. Daarbij gaat het erom
dat een instelling uiteindelijk kan vaststellen dat de kennis die hij heeft
over de herkomst van het vermogen van de politiek prominente persoon,
overeenkomt met de kennis die hij heeft van zijn cliënt en het doel en de
aard van de beoogde zakelijke relatie. Op die wijze kan een instelling zich
ervan vergewissen dat zijn dienstverlening niet wordt gebruikt voor
bijvoorbeeld witwassen.
Omdat een instelling op grond van de Wwft verplicht is de informatie die
uit hoofde van het cliëntenonderzoek is verzameld actueel te houden, ligt
het in de rede dat een instelling ook gedurende de zakelijke relatie contact
opneemt met de cliënt. Dat kan zijn om te verifiëren of er relevante
omstandigheden zijn die gewijzigd zijn, of omdat er sprake is van een
concreet signaal dat aanleiding geeft tot het opvragen van aanvullende
informatie. Indien een cliënt niet langer een prominente publieke functie
bekleedt, is een instelling in ieder geval nog gedurende 12 maanden na
het neerleggen van de functie verplicht om de eerder vastgestelde status
van politiek prominent persoon in acht te nemen. Na het verstrijken van
deze 12 maanden geldt dat er, zodra er geen sprake meer is van een hoger
risico, niet langer een verplichting bestaat tot het verrichten van
verscherpt cliëntenonderzoek. Bij het actualiseren van de informatie die
uit hoofde van het cliëntenonderzoek is verzameld, zal een instelling in dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

15

geval naar verwachting geen informatie meer opvragen met betrekking
tot de herkomst van het vermogen. Ook de voorgeschreven verscherpte
controle van de zakelijke relatie met de politiek prominente persoon kan
vanaf dat moment worden teruggeschroefd. Omdat er in een dergelijk
geval geen aanleiding bestaat voor het opvragen van informatie bij de
cliënt en de cliënt niet betrokken is bij de overige maatregelen die in het
kader van het verscherpt cliëntenonderzoek zijn genomen (de verscherpte
controle van de zakelijke relatie en het vereiste van toestemming van het
hoger leidinggevend personeel voor het aangaan van een zakelijke relatie
met een politiek prominent persoon), wordt hierover naar verwachting
geen contact gezocht met de cliënt.
Vraag 28
Hoe wordt voorkomen dat familieleden van PEP’s onnodig worden belast
met informatieverzoeken?
Antwoord op vraag 28
Op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn geldt de verplichting tot het
verrichten van verscherpt cliëntenonderzoek ook indien de cliënt van een
instelling een familielid is van een politiek prominent persoon. In die
gevallen zal een instelling dan ook aanvullende informatie opvragen bij
zijn cliënt. Het betreft in ieder geval informatie over de bron van het
vermogen en de middelen die bij de zakelijke relatie of incidentele
transactie ten behoeve van de cliënt zijn betrokken. Het verwerken van
deze gegevens in het kader van het cliëntenonderzoek dient beperkt te
blijven tot hetgeen noodzakelijk is met het oog op de naleving van de
verplichtingen uit de vierde anti-witwasrichtlijn. Dit beginsel van
doelbinding, dat uit de vierde anti-witwasrichtlijn volgt, wordt met het
voorstel voor de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd in artikel 34a Wwft. Daarmee wordt voorkomen dat cliënten van
instellingen, waaronder ook de cliënten die kwalificeren als een familielid
van een politiek prominent persoon, onnodig met verzoeken om informatie worden belast.
Vraag 29
Wordt bij de screening van familieleden van PEP’s maatwerk geleverd,
bijvoorbeeld als het familieleden voorbij de pensioengerechtigde leeftijd
betreft?
Vraag 30
Is het verenigbaar met de voorliggende regeling dat familieleden van
PEP’s eenmalig worden gescreend en daarna, als de screening geen
bijzonderheden oplevert, met rust worden gelaten?
Antwoord op vraag 29 en 30
De risicogebaseerde benadering die op grond van de vierde
anti-witwasrichtlijn en de Wwft gehanteerd moet worden bij het
verrichten van cliëntenonderzoek, vergt inderdaad maatwerk. Dat geldt
ook voor de gevallen waarin sprake is van verscherpt cliëntenonderzoek
naar een politiek prominent persoon. In deze gevallen is in de vierde
anti-witwasrichtlijn (in navolging van de aanbevelingen van FATF) al
bepaald dat sprake is van een hoger risico op witwassen en financieren
van terrorisme en is vastgesteld welke maatregelen ten minste moeten
worden genomen om dit risico te ondervangen. Het betreft onder meer de
eerder genoemde verplichting om passende maatregelen te nemen om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

16

bron van het vermogen van de cliënt vast te stellen. Qua intensiteit dienen
deze maatregelen echter te worden afgestemd op de risico’s in een
concreet geval.
Zo noemt DNB in haar leidraad bij de Wwft het voorbeeld van de ouders
van een directielid van een buitenlandse centrale bank die in Nederland
een eenvoudige betaalrekening aanhouden. In dat geval is sprake van een
lager risico, dan in het geval van een echtgenote van een staatshoofd van
een land met een verhoogd risico op corruptie, die een private banking
rekening opent en daar grote contante bedragen op stort.12 Daarop
moeten de maatregelen van het verscherpt cliëntenonderzoek worden
afgestemd. Dat kan bijvoorbeeld door meerdere bronnen te raadplegen
om de informatie die over het vermogen van een politiek prominent
persoon is verkregen, te verifiëren. Wordt het risico juist lager geschat,
dan kan het verifiëren van deze informatie in sommige gevallen gebeuren
aan de hand van een openbare bron, bijvoorbeeld via het internet.
Het risico van een concreet geval zal ook bepalend zijn voor de frequentie
waarmee door een instelling wordt nagegaan of de met het cliëntenonderzoek verkregen informatie nog actueel is. Het actueel houden van de
gegevens gebeurt periodiek. Daarbij worden door instellingen ook
signalen betrokken die aanleiding zouden kunnen vormen voor een
wijziging in het risicoprofiel van de cliënt. Zijn deze signalen er niet en
worden de risico’s door een instelling als lager ingeschat, dan kan het zijn
dat er een geruime tijd zit tussen het moment waarop het initiële
cliëntenonderzoek is verricht en het eerstvolgende moment waarop een
instelling contact opneemt met de cliënt. Overigens geldt dat het niet
steeds noodzakelijk is contact op te nemen met de cliënt om te beoordelen of eerder verkregen gegevens nog actueel zijn.
Vraag 31
Valt een wethouder uit Amsterdam onder de definitie van een PEP?
Vraag 32
Valt een wethouder uit Roermond onder de definitie van een PEP?
Vraag 33
Valt een burgemeester onder de definitie van een PEP?
Antwoord op de vragen 31 tot en met 33
De functie van wethouder of burgemeester wordt in artikel 3, negende lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn niet als politiek prominent persoon
aangemerkt. In artikel 2, eerste lid, van het ontwerp Uitvoeringsbesluit
Wwft 2018 is – om de hiervoor, in de beantwoording van vraag 23,
geschetste redenen – deze richtlijnbepaling gevolgd, zodat deze functies
ook in Nederland niet als prominente publieke functies worden aangemerkt. Indien in een concreet geval moet worden vastgesteld dat met de
uitoefening van de functie van wethouder of burgemeester een hoger
risico op witwassen of financieren van terrorisme gepaard gaat, dan dient
een instelling dit in acht te nemen. De Wwft verplicht in die gevallen
eveneens tot het verrichten van een verscherpt cliëntenonderzoek.

12

DNB Leidraad Wwft en Sw, Voorkoming misbruik financiële stelsel voor witwassen en
financieren van terrorisme en beheersing van integriteitrisico’s, april 2015, p. 26. Beschikbaar
via: http://www.toezicht.dnb.nl/binaries/50–212353.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

17

Vraag 34
Waarom wordt in het geval van stichtingen gesproken over uitkering van
winst? Is dat niet strijdig met het rechtspersonenrecht?
Antwoord op vraag 34
Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek bevat geen belemmering voor
stichtingen om winst te genereren, wel om winst uit te keren. Op grond
van artikel 285, derde lid, van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek mag het
doel van een stichting niet inhouden het doen van uitkeringen aan
oprichters of aan hen die deel uitmaken van haar organen, noch ook aan
anderen, tenzij wat deze laatsten betreft de uitkeringen een ideële of
sociale strekking hebben. Dit «uitkeringsverbod» geldt niet voor begunstigden van de stichting, aan wie vermogen van de stichting wordt
uitgekeerd ten behoeve van de verwezenlijking van het doel van de
stichting met een ideële of sociale strekking. Deze begunstigden hebben
een «eigendomsbelang» in de zin van de richtlijn. Om aan de situatie
tegemoet te komen dat een stichting geen winst uitkeert, maar wel andere
vermogensbestanddelen aan begunstigden, zal de begripsomschrijving
van «eigendomsbelang» in artikel 1 van het ontwerp Uitvoeringsbesluit
Wwft 2018 worden verduidelijkt, zodat deze komt te luiden: «Eigendomsbelang: recht op uitkering uit het vermogen van een rechtspersoon of
personenvennootschap, waaronder de winst of de reserves of op
overschot na vereffening.»
Vraag 35
In hoeverre verschillen het begrip UBO en de regels daarover met die in
de Wwft? Waarom is bijvoorbeeld de regeling voor een kerkgenootschap
anders?
Antwoord op vraag 35
Artikel 3 van het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 voorziet in een
nadere uitwerking van de begripsomschrijving van uiteindelijk belanghebbende uit artikel 1, eerste lid, van de Wwft. Er is nadrukkelijk geen sprake
van twee verschillende begrippen.
In artikel 1, eerste lid, Wwft is, conform de aanhef van artikel 3, zesde lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn, kort gezegd bepaald dat onder een
uiteindelijk belanghebbende de natuurlijke persoon moet worden
verstaan die het uiteindelijk eigendom heeft in of de uiteindelijke
zeggenschap heeft over een cliënt. In artikel 3 van het ontwerp Uitvoeringsbesluit wordt bepaald wie hieronder, afhankelijk van de rechtsvorm
van de cliënt, ten minste moet worden verstaan. Het betreft de nadere
uitwerking die ook de vierde anti-witwasrichtlijn geeft aan dit begrip, in
artikel 3, zesde lid, onderdelen a tot en met c, van de richtlijn.
In artikel 3, eerste lid, onderdeel b, van het ontwerp Uitvoeringsbesluit is
bepaald welke natuurlijke personen ten minste moeten worden aangemerkt als de uiteindelijk belanghebbende van een kerkgenootschap. Het
betreft in de eerste plaats de personen die bij ontbinding van het
kerkgenootschap als rechtsopvolger in het eigen statuut zijn benoemd. In
deze gevallen is immers sprake van een potentieel eigendomsbelang,
waarmee sprake is van uiteindelijk eigendom of uiteindelijke zeggenschap
als bedoeld in artikel 1, eerste lid, Wwft. Daarnaast geldt, bij wijze van
terugvaloptie, dat onder omstandigheden de natuurlijke personen die als
bestuurder staan vermeld in het statuut van het kerkgenootschap, of in de
documenten van de kerkelijke organisatie, als UBO van het kerkgenoot-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

18

schap moeten worden aangemerkt. Deze categorie natuurlijke personen
komt in feite overeen met het hoger leidinggevend personeel dat op
grond van de vierde anti-witwasrichtlijn als uiteindelijk belanghebbende
van een juridische entiteit moet worden aangemerkt.
Artikel 3 van het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft bevat geen limitatieve
opsomming van de mogelijke uiteindelijk belanghebbenden van een
cliënt. Steeds zal, op basis van de criteria in artikel 1 van de Wwft, moeten
worden beoordeeld of er ook andere personen als UBO moeten worden
aangemerkt.
Vraag 36
Waarom is gekozen voor het begrip «100% dochtermaatschappij» en
waarom wordt niet aangesloten bij het begrip dochtermaatschappij in de
zin van artikel 2:24a van het Burgerlijk Wetboek?
Antwoord op vraag 36
Op grond van artikel 3, zesde lid, onderdeel a, van de vierde
anti-witwasrichtlijn gelden de criteria voor het aanwijzen van uiteindelijk
belanghebbenden van een vennootschap of andere juridische entiteit niet,
indien sprake is van een vennootschap die is onderworpen aan de
openbaarmakingsvereisten van de richtlijn transparantie13, of aan
vergelijkbare openbaarmakingsvereisten in staat buiten de Europese Unie.
Omdat op deze beursgenoteerde vennootschappen reeds openbaarmakingsvereisten van toepassing zijn, wordt het in deze gevallen niet nodig
geacht de relevante natuurlijke personen nogmaals als uiteindelijk
belanghebbende aan te merken. In artikel 3, eerste lid, onderdeel a, van
het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 is verduidelijkt dat deze
uitzondering ook geldt voor 100% dochtermaatschappijen van
voornoemde beursgenoteerde vennootschappen. Daarbij is bewust
gekozen voor het begrip 100% dochtermaatschappij, omdat – in tegenstelling tot gevallen waarin sprake is van een meerderheidsdochtermaatschappij als bedoeld in artikel 2:24a van het Burgerlijk Wetboek – in deze
gevallen op voorhand vaststaat dat de uiteindelijk belanghebbenden van
de beursgenoteerde vennootschap tevens de uiteindelijk belanghebbenden van de dochtermaatschappij zijn. In die gevallen is ook ten
aanzien van de uiteindelijk belanghebbende(n) van de dochtermaatschappij gewaarborgd dat er reeds openbaarmakingsvereisten van
toepassing zijn. Hiermee wordt aangesloten bij artikel 2 van het huidige
Uitvoeringsbesluit Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme, dat met dit onderdeel van artikel 3, eerste lid, onderdeel a, van
het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 wordt vervangen.
Vraag 37
Hoe kan het dat voor kerkgenootschappen toch een UBO moet worden
ingevuld; eerder is toch afgesproken dat voor kerkgenootschappen er een
uitzondering tot het benoemen van een UBO zou zijn?
Antwoord op vraag 37
Artikel 3 van het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 voorziet in een
nadere uitwerking van het begrip uiteindelijk belanghebbende voor de
13

Richtlijn nr. 2004/109/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 december 2004
betreffende transparantievereisten die gelden voor informatie over uitgevende instellingen
waarvan effecten tot de handel op een gereglementeerde markt zijn toegelaten en tot wijziging
van Richtlijn 2001/34/EG (PbEU 2004, L 390).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

19

toepassing van dit begrip in het kader van het cliëntenonderzoek. De
vierde anti-witwasrichtlijn verplicht instellingen voorafgaand aan het
aangaan van een zakelijke relatie met een cliënt dit onderzoek te
verrichten. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen verschillende
cliënten. Het cliëntenonderzoek dient derhalve plaats te vinden, ongeacht
de rechtsvorm van de cliënt. In het kader van het cliëntenonderzoek dient
een instelling onder andere de uiteindelijk belanghebbende(n) van de
cliënt te identificeren en redelijke maatregelen te nemen om de gevonden
identiteit te verifiëren. Dat geldt ook indien een cliënt een kerkgenootschap is.
De verplichting tot het verrichten van cliëntenonderzoek, ook indien de
cliënt een kerkgenootschap is, bestaat reeds naar huidig recht. Omdat er,
ter implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn, in het ontwerp
Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 wordt voorzien in een nadere uitwerking
van het begrip uiteindelijk belanghebbende, is van belang geacht een
eigenstandige uitwerking van het begrip voor kerkgenootschappen op te
nemen. Daarmee is beoogd recht te doen aan de bijzondere positie van
kerkgenootschappen, op grond van artikel 2, tweede lid, van Boek 2 van
het Burgerlijk Wetboek.
Met vraag 37 wordt vermoedelijk verwezen naar het concept wetsvoorstel
Implementatie registratie uiteindelijk belanghebbenden, dat in het
voorjaar van 2017 is geconsulteerd.14 Met dit afzonderlijke wetsvoorstel,
dat nog bij de Tweede Kamer zal worden ingediend, zullen rechtspersonen
en ondernemingen in Nederland verplicht worden de informatie over hun
uiteindelijk belanghebbenden te registreren. Hiermee wordt artikel 30 van
de vierde anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd. In de nota van toelichting
bij het ontwerp Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 staat omschreven dat voor
de totstandkoming van dit register bij de uitwerking van het begrip
uiteindelijk belanghebbende in artikel 3 zal worden aangesloten. Daarbij
geldt echter, zoals ook uitdrukkelijk in de nota van toelichting staat
vermeld, dat van bepaalde, in het voorstel voor de Implementatiewet
registratie uiteindelijk belanghebbenden nader te benoemen, juridische
entiteiten geen informatie over uiteindelijk belanghebbenden centraal
hoeft te worden geregistreerd. Daarbij wordt verwezen naar de consultatieversie van laatstgenoemd wetsvoorstel, waarin voor kerkgenootschappen een dergelijke uitzondering op de registratieverplichting is
opgenomen.15

14

15

Het concept wetsvoorstel Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden d.d.
30 maart 2017, beschikbaar via www.internetconsultatie.nl.
Zie in dit kader paragraaf 4.1.4 van de concept memorie van toelichting bij het concept
wetsvoorstel Implementatie registratie uiteindelijk belanghebbenden d.d. 30 maart 2017,
beschikbaar via www.internetconsultatie.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 18

20