Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2396
Vragen van het lid Bruins Slot (CDA) aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het artikel «Toezichthouder zorg is mislukt» (ingezonden
12 april 2013).
Antwoord van minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de minister van Economische Zaken (ontvangen 29 mei 2013). Zie
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 2293.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel over het proefschrift van Marc Wiggers, «De
NMa en de NZa in de curatieve zorgsector»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Is het correct dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) slechts drie keer
daadwerkelijk heeft ingegrepen in de curatieve sector op grond van haar
Aanmerkelijke Marktmacht (AMM-) en artikel 45 Wmg-bevoegdheden(Wet
marktordening gezondheidszorg (Wmg)in de periode 2006–2012?
Antwoord 2
De NZa heeft eenmaal een besluit genomen waarin, op grond van artikel 48
Wet marktordening gezondheidszorg (WMG), een verplichting is opgelegd
aan een zorgaanbieder in verband met aanmerkelijke marktmacht (amm).
Daarnaast heeft de NZa vorig jaar nog twee besluiten ontworpen waarin op
grond van artikel 47 en 48 WMG twee samenwerkingsverbanden van
huisartsen verplichtingen worden opgelegd omdat zij zouden weigeren
patiënten te verwijzen naar de apotheek van hun keuze. De besluiten zijn
conform de procedure ter inzage aan de belanghebbenden aangeboden. De
NZa rondt haar onderzoek af in juli. De NZa zal daarna overgaan tot
definitieve besluitvorming.
De NZa heeft op grond van artikel 45 WMG de »Regeling voorwaarden voor
overeenkomsten inzake elektronische netwerken met betrekking tot zorg»
opgesteld, welke ook meerdere malen is gehandhaafd.

1

ah-tk-20122013-2396
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

NRC van 5 april 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

In de beleidsregel aanmerkelijke marktmacht staan de criteria die de NZa
hanteert bij de beslissing een situatie van aanmerkelijke marktmacht wel of
niet op te pakken. Wanneer de NZa problemen signaleert of klachten krijgt
die mogelijk opgelost kunnen worden door toepassing van het instrument
aanmerkelijke marktmacht, dan bekijkt de NZa ook altijd of de inzet van dat
instrument ook het meest geschikt is.
Daarnaast gaat van het instrument aanmerkelijke marktmacht ook een
afschrikwekkende werking uit. Wanneer de NZa een gesprek aangaat met
partijen over hun gedrag, dan zal bij hun motivatie om mee te werken aan
een oplossing meespelen dat er een sanctie opgelegd kan worden. De
daadwerkelijke inzet van het instrument aanmerkelijke marktmacht alleen is
mijns inziens dan ook onvoldoende om de vraag naar nut en noodzaak van
dit instrument te kunnen beantwoorden.
Vraag 3
Is het waar dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) in deze drie
gevallen ook had kunnen optreden?
Antwoord 3
Het kan gebeuren dat de bevoegdheden van de Autoriteit Consument &
Markt (ACM) en de NZa samenvallen. In artikel 18 WMG is vastgelegd dat de
NZa in deze situaties eerst haar sectorspecifieke bevoegdheden toepast en
dat daarna pas de ACM optreedt.
Vraag 4
Deelt u de visie van de heer Wiggers dat bij (de toepassing van) de AMM- en
artikel 45 Wmg-bevoegdheden van de NZa risico’s op strijd met het Europees
mededingingsrecht bestaan (al dan niet bij de samenloop van de bevoegdheden van de NZa en de NMa)?
Antwoord 4
Ja, die visie deel ik voor wat betreft het instrument aanmerkelijke marktmacht. Algemeen uitgangspunt is dat bij situaties die van invloed kunnen zijn
op de interstatelijke handel op grond van het Europese mededingingsrecht
voorrang moet worden gegeven aan de toepassing van deze Europese regels
boven nationale regels – inclusief het sectorspecifieke mededingingsrecht van
de WMG. Verordening 1/2003 staat wel toe dat lidstaten voor hun grondgebied strengere nationale mededingingswetten maken die eenzijdige gedragingen van ondernemingen verhinderen of bestraffen. Met inachtneming van het
algemene (Europese) mededingingsrecht kan de nationale overheid ten
aanzien van die eenzijdige gedragingen aanvullende regelingen maken die de
beoogde marktwerking in transitiemarkten bevorderen. Die situatie is in de
zorgsector aan de orde. De NZa zal dus bij de toepassing van de WMG steeds
moeten nagaan of zij de WMG overeenkomstig het Europese mededingingsrecht toepast. Ook tijdens de behandeling van de WMG in de Tweede Kamer
en in de evaluatie uit 2009 is daar aandacht voor geweest.
Bij het stellen van regels over het tot stand komen van overeenkomsten met
betrekking tot de inzichtelijkheid van zorgmarkten (artikel 45 WMG) zou
optreden van de NZa ook in strijd kunnen zijn met Europese regels, indien de
NZa zich niet zou beperken tot bijkomende voorwaarden. Die Europese regels
betreffen de Derde Schaderichtlijn. Uit die richtlijn volgt immers dat door de
NZa opgelegde voorwaarden zich niet over hoofdvoorwaarden van de polis
mogen uitstrekken. Ik zie wat betreft artikel 45 WMG geen risico op strijdigheid met het Europese mededingingsrecht.
Vraag 5 en 6
Bent u ervan op de hoogte dat de mededingingsbevoegdheden van de NZa
zeer ingrijpend werden geacht bij de oprichting van de NZa? Wat is nu uw
visie op het nut en de noodzaak van de mededingingsbevoegdheden van de
NZa, mede in het licht van het proefschrift van de heer Wiggers?
Wat vindt u van de suggestie van de heer Wiggers dat tijdens de tweede
evaluatie van de Wmg zal moeten worden bezien of de NZa (ten dele) zal
worden geïntegreerd in de Autoriteit Consument & Markt (ACM)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Antwoord 5 en 6
Zowel in 2006 als tijdens de evaluatie in 2009 van het wetsvoorstel WMG2 is
uitgebreid stilgestaan bij de rol van de NZa als markttoezichthouder in de
zorg en meer specifiek bij haar rol in de mededinging. Met name de
rolverdeling tussen de minister en de NZa en tussen de NMa en de NZa is
indringend besproken, evenals de aard, betekenis, reikwijdte en mogelijkheden van het instrument aanmerkelijke marktmacht. Dit leidde er bijvoorbeeld
toe dat de bepaling in de WMG over de relatie NMa-NZa verder is aangescherpt wegens een door de regering overgenomen amendement3. Het
toepassingsgebied van het instrument aanmerkelijke marktmacht is als
gevolg van het amendement-Heemskerk uitgebreid4.
In de zorg is er geen sprake van één sector of stelsel, maar van verschillende
deelsectoren met ieder eigen specifieke kenmerken en fases van (de)regulering waarin zij verkeren. De WMG is een kaderwet en stelt regels voor de
ontwikkeling en de ordening van markten op het gebied van de gezondheidszorg en regelt het toezicht op de naleving daarvan. Het is de taak van de NZa
om uitvoering te geven aan besluiten van VWS inzake de ordening en
regulering van de zorg, door prestaties te beschrijven, de ontwikkelingen op
de zorgsector te monitoren, bekostigingssystemen uit te werken en te
implementeren en toezicht te houden op de naleving van de WMG, Zvw en
AWBZ.
Ik vind de mededingingsbevoegdheden van de NZa nuttig en noodzakelijk. Bij
de behandeling van het wetsvoorstel WMG is afgesproken bij elke evaluatie
van de NZa, de eerstvolgende vindt plaats in 2014, opnieuw te bezien wat de
stand van zaken is en te beoordelen of en zo ja, in hoeverre het sectorspecifieke markttoezicht van de NZa kan worden beëindigd.
Vraag 7
Heeft u kennisgenomen van het feit dat de NMa door de rechtbank Rotterdam
in praktisch alle «zorgboetezaken» in het ongelijk is gesteld? Klopt het dat de
zorginstellingen blijven «zitten» met de kosten en niet gecompenseerd
worden? Heeft dit tot gevolg gehad dat dit premiegeld niet aan patiëntenzorg
besteed is?
Antwoord 7
Het klopt dat de NMa in 2012 door de rechtbank in Rotterdam in het ongelijk
is gesteld in twee zorgboetezaken en in maart van dit jaar in een derde
zorgboetezaak. Over de eerstgenoemde zaken heb ik de Kamer reeds
geïnformeerd tijdens het interpellatiedebat van 11 oktober 2012. In laatstgenoemde zaak heeft de ACM nog in overweging of hoger beroep wordt
ingesteld.
Er is nog één zorgboetezaak bij de rechtbank aanhangig waarop nog moet
worden beslist. In een andere zorgboetezaak heeft de NMa zelf na heroverweging in bezwaar besloten om de boetes niet te handhaven. In deze zaak
hebben partijen de boetes niet betaald en hebben zij de proceskosten in
bezwaar vergoed gekregen volgens het geldende wettelijke forfaitaire stelsel.
In zoverre zijn zij niet met de kosten blijven «zitten».
De rechtbank Rotterdam heeft voorts in februari van dit jaar bepaald dat er
geen grond bestaat om de gemaakte (advocaat)kosten aan partijen te
vergoeden. Bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) is nog
een zaak aanhangig over geleden schade als gevolg van de twee in 2012
vernietigde boetebesluiten van de NMa. Het is niet aan mij om een oordeel te
hebben over te nemen besluiten door de rechtbank.
Het is de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder om zich aan de regels te
houden en de verantwoordelijkheid van de toezichthouders om sancties op te
leggen daar waar zij een overtreding constateren. Wanneer een zorgaanbieder de regels overtreedt, is het risico aanwezig dat de zorg duurder wordt,
waardoor er per saldo ook minder patiënten geholpen kunnen worden met
dezelfde hoeveelheid premiegeld.

2

Kamerstukken II 2005/06, 30 186
Kamerstukken II 2005/06, 30 186, nr. 37
4
Kamerstukken II 2005/06, 30 186, nr. 23
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Daarnaast heb ik u naar aanleiding van het interpellatiedebat van 11 oktober
2012 laten weten5 dat zorgboetebesluiten ten aanzien van twee partijen stand
hebben gehouden en dat de NMa daarnaast drie toezeggingsbesluiten heeft
genomen in de zorgsector, waarbij vijftien partijen waren betrokken. Deze
besluiten hebben eveneens standgehouden. Ten slotte zijn er meerdere
besluiten ten aanzien van concentraties in de zorgsector genomen, die tot
nog toe alle hebben standgehouden.

5

Kamerstukken II 2012/13, 33 434, nr. 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4