Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 548

Onderzoek Natura 2000

Nr. 1

BRIEF VAN HET PRESIDIUM
Aan de leden
Den Haag, 27 oktober 2010
Het Presidium legt hierbij het verzoek van de vaste commissie voor
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bij brief van 13 oktober 2010 aan u
voor om onderzoek te laten naar de knelpunten en oplossingsrichtingen
omtrent Natura 2000 die relevant zijn voor aanpassing van de Natuurbeschermingswet 1998.
Het doel van het onderzoek is inzicht te krijgen in de knelpunten en
oplossingsrichtingen omtrent Natura 2000 ten behoeve van de het
wetgevingstraject van de integratie van de Natuurwetgeving (Flora- en
faunawet, de Natuurbeschermingswet 1998 en de Boswet) dat in het
voorjaar 2011 bij de Tweede Kamer zal worden ingediend.
Met dit voorstel wordt uitvoering gegeven aan de motie Van der
Ham/Jacobi (Kamerstuk 32 123 XIV, nr. 112) welke op 8 december 2009
door de Tweede Kamer is aangenomen. In de motie wordt het Presidium
verzocht het Planbureau voor de Leefomgeving opdracht te geven voor
het uitvoeren van het onderzoek. Het Presidium heeft de vaste commissie
voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit verzocht hiertoe een voorstel
uit te werken.
In het voorstel worden de onderzoeksvragen opgedeeld in drie onderdelen; het juridische onderdeel van het onderzoek zal worden uitbesteed;
de twee overige onderdelen van het onderzoek zullen worden uitgevoerd
door het Planbureau voor de leefomgeving.
In alle onderdelen van het onderzoek zal een internationale vergelijking
worden opgenomen.
De totale kosten voor dit onderzoek zullen € 50 000 bedragen. Deze kosten
zullen ten laste van het reguliere onderzoeksbudget worden gebracht.
Bij de brief is in een bijlage een uitgewerkt onderzoeksvoorstel gevoegd.
Zowel de brief (zie bijlage 1) als de bijlage (zie bijlage 2) treft u hierbij aan.

kst-32548-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

1

Het Presidium stelt u voor om hiermee in te stemmen.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
G. A. Verbeet
De Griffier van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
J. E. Biesheuvel-Vermeijden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

2

BIJLAGE 1

Aan het Presidium
Den Haag, 13 oktober 2010
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit wil aan
de Kamer voorstellen een extern onderzoek te laten uitvoeren om de
knelpunten rond Natura 2000 in beeld te brengen en oplossingsrichtingen
te verkennen.
Op 8 december 2009 heeft de Kamer de motie Van der Ham/Jacobi
(Kamerstul 32 123 XIV, nr. 112) aangenomen waarin het Presidium wordt
verzocht het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) onderzoek te laten
doen naar de knelpunten en oplossingsrichtingen omtrent Natura 2000.
Op 20 januari 2010 heeft u de vaste Kamercommissie voor Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit verzocht het voorstel nader uit te werken.
Tijdens de procedurevergadering van 2 februari 2010 heeft de commissie
besloten een voorbereidingscommissie in te stellen waaraan in ieder
geval de indieners van de motie deelnemen, ter voorbereiding van een
onderzoeksvoorstel.
In het onderzoeksvoorstel staat de hoofdvraag centraal naar de
knelpunten en oplossingen rond Natura 2000 die relevant zijn voor de
aanpassing van de Natuurbeschermingswet 1998 (Nb-wet). Doel van het
onderzoek is input te leveren voor het wetgevingstraject van de integratie
van de Natuurwetgeving (Flora- en faunawet, de Natuurbeschermingswet
1998 en de Boswet) dat in het voorjaar 2011 bij de Tweede Kamer zal
worden ingediend.
De hoofdvraag zal beantwoord worden vanuit drie invalshoeken: juridisch,
natuur- en milieuaspecten en beheerplanproces. Ieder deelonderzoek kent
een internationaal vergelijkende component.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is informeel benaderd om na
te gaan of zij tijd en expertise hebben om het onderzoek uit te voeren.
Het PBL heeft laten weten geen juridische expertise te bezitten. De
internationaal vergelijkende invalshoek kunnen zij voor hun rekening
nemen voor zover het geen juridische vragen betreft. Daarnaast heeft het
PBL meegedeeld dat zij ecologische expertise nodig hebben van buiten
het PBL. De Universiteit van Wageningen (WUR)(Alterra) ligt daarbij het
meest voor de hand.
De voorbereidingscommissie stelt daarom voor het onderzoek op te
splitsen in deelonderzoeken: een juridisch deel, dat wordt uitbesteed, een
natuur- en milieuaspectendeel en een beheerplanprocesdeel, dat door het
PBL wordt uitgevoerd in samenwerking met de WUR/Alterra. Het
internationaal vergelijkende deel komt in de deelonderzoeken terug als
apart onderdeel.
De kosten voor het uitbesteden van het juridisch deelonderzoek worden
geraamd op maximaal € 40 000 exclusief BTW, gebaseerd op in totaal ca.
20 dagen onderzoek door hoogleraren, universitair docenten en onderzoekers. De aanvullende kosten voor de ecologische aspecten van de
deelonderzoeken die het PBL gaat uitvoeren worden geraamd op
maximaal € 10 000.
Het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven is betrokken bij het opstellen van
dit onderzoeksvoorstel en heeft dit bedrag afgestemd met FEZ die hierop
positief geadviseerd heeft. Er is, gelet op de financiële omvang van het
onderzoeksvoorstel, geen verplichting tot Europese aanbesteding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

3

Namens de vaste commissie voor LNV verzoek ik u in te stemmen met het
bijgevoegde onderzoeksvoorstel.
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Dortmans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

4

BIJLAGE 2

Onderzoeksvoorstel Natura 2000
Aanleiding
Op 8 december 2009 is de motie van der Ham/Jacobi (32 123-XIV, nr. 112)
aangenomen, waarin het Presidium wordt verzocht opdracht te verlenen
aan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) om de knelpunten rond
Natura 2000 in beeld te brengen en oplossingsrichtingen te verkennen. Op
20 januari 2010 heeft het Presidium de vaste Kamercommissie voor LNV
verzocht het voorstel nader uit te werken en na bespreking tijdens een
procedurevergadering via het Presidium aan de Kamer door te geleiden.
Tijdens de procedurevergadering van 2 februari 2010 is besloten een
voorbereidingscommissie in te stellen waar in ieder geval de indieners
van de motie aan deelnemen, en die een voorstel zal uitwerken. Tijdens de
procedurevergadering van 2 maart 2010 heeft de commissie besloten het
besluit van 2 februari 2010 omtrent het instellen van een voorbereidingscommissie te handhaven en niet controversieel te verklaren.
De voorbereidingscommissie heeft de motie nader uitgewerkt in
onderzoeksvragen. Op basis van deze vragen is het Bureau Onderzoek en
Rijksuitgaven (BOR) nagegaan of deze beantwoord kunnen worden aan de
hand van beschikbare informatie (zoals het IBO Natuur (Kamerstuk 31 588,
nr. 3), het Heroverwegingsrapport «Leefomgeving en natuur» (Kamerstuk
32 359, nr. 1 rapport 2) en de Natuurbalans 2009 (Zaaknummer
2009Z16475)). Dit bleek niet het geval en daarom heeft het BOR samen
met de commissiestaf dit onderzoeksvoorstel opgesteld.
In het onderzoeksvoorstel staat de hoofdvraag naar de knelpunten en
oplossingen rond Natura 2000 centraal die relevant zijn voor de
aanpassing van de Natuurbeschermingswet 1998 (Nb-wet). Doel van het
onderzoek is input te leveren voor het wetgevingstraject van de integratie
van de Natuurwetgeving (Flora- en faunawet, de Natuurbeschermingswet
1998 en de Boswet) dat in het voorjaar 2011 bij de Tweede Kamer zal
worden ingediend.
Deze hoofdvraag wordt benaderd vanuit drie invalshoeken:
1. juridisch
2. natuur- en milieuaspecten
3. beheerplanproces
Hierbij wordt op alle aspecten internationaal vergelijkend onderzoek
gedaan.
Het PBL is informeel benaderd om na te gaan of zij tijd en expertise
hebben om het onderzoek uit te voeren. Het PBL heeft aangegeven dat zij
geen juridische expertise bezit en dat daarvoor expertise moet worden
ingekocht. De internationaal vergelijkende invalshoek kunnen zij voor hun
rekening nemen voor zover het geen juridische vragen betreft. Ook gaven
zij aan dat zij ecologische expertise nodig hebben van buiten het PBL. De
Universiteit van Wageningen (WUR)(Alterra) ligt daarbij het meest voor de
hand. Daar zijn wel kosten aan verbonden.
Voorgesteld wordt dan ook om het onderzoek op te splitsen in deelonderzoeken: een juridisch deel, dat wordt uitbesteed, een natuur- en milieuaspectendeel en een beheerplanprocesdeel, dat door het PBL wordt
uitgevoerd in samenwerking met de WUR. Het internationaal vergelijkende deel komt in de deelonderzoeken terug als apart onderdeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

5

1. Juridisch deelonderzoek
Doelstelling van het onderzoek
Het doel van dit deelonderzoek is het in kaart te brengen van de juridische
knelpunten bij de implementatie van Natura 2000 en de mogelijke
oplossingsrichtingen die kunnen worden meegenomen in de integratie
van de natuurwetgeving. Het gaat hierbij met name om de implementatie
van de Vogel- en Habitatrichtlijn in de nationale wetgeving.
Hoofdvraag van het deelonderzoek
Welke juridische knelpunten spelen er als gevolg van de implementatie
van de Vogel en habitatrichtlijn in de nationale wetgeving (Natuurbeschermingswet en Crisis- en herstelwet) en wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen voor deze knelpunten die bij de integratie van de natuurwetgeving
kunnen worden meegenomen?
Onderzoeksvragen:
1.

2.

3.

4.

5.
6.
7.

Welke juridische ruimte bestaat er bij de implementatie van de Vogelen Habitatrichtlijn in de nationale wetgeving om instandhoudingsdoelen per gebied bij te stellen indien na één of meer beheerplanperiode(s) blijkt dat deze niet haalbaar zijn?
Wat zijn de juridische gevolgen als de aangewezen instandhoudingsdoelen per gebied niet gehaald worden, of als (ondanks maatregelen)
toch verslechtering optreedt?
Welke ruimte biedt de Vogel- en Habitatrichtlijn om van de aangewezen instandhoudingsdoelen af te wijken, door het hanteren van
begrippen als haalbaar en betaalbaar?
Bestaan er juridische mogelijkheden bij de implementatie van de
Vogel- en Habitatrichtlijn in de nationale wetgeving voor grensoverschrijdende samenwerking (uitwisseling en grensoverschrijdende
compensatie) en wat houdt dat mogelijk tegen?
Op welke wijze zijn beheerplannen juridisch onderbouwd of
verankerd?
Wat betekent de definitieve Programmatische Aanpak Stikstof voor
reeds vastgestelde beheerplannen?
Wat betekenen de wijzigingen in de Nb-wet en de Crisis- en herstelwet voor bestaande activiteiten met (mogelijke) significante effecten?

Internationaal vergelijkende vragen
8.

9.

Hoe wordt in andere EU-landen de ontwikkeling van de milieucondities, zoals een neerwaartse trend van stikstofdepositie, juridisch
verankerd?
Wordt in andere EU-landen een vergelijkbaar begrip voor «externe
werking» gehanteerd? Hoe wordt dit begrip gedefinieerd, berekend
en verankerd?

2. Natuur- en Milieuaspecten deelonderzoek door PBL
Doelstelling van het onderzoek
Het doel van dit deelonderzoek is het in kaart te brengen van de ecologische knelpunten bij de implementatie van Natura 2000 en de mogelijke
oplossingsrichtingen die kunnen worden meegenomen in de integratie
van de natuurwetgeving. Het gaat hierbij met name om de implementatie
van de Vogel- en Habitatrichtlijn in de nationale wetgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

6

Hoofdvraag van het onderzoek
Welke ecologische knelpunten spelen er als gevolg van de implementatie
van de Vogel en habitatrichtlijn in de nationale wetgeving (Natuurbeschermingswet en Crisis- en herstelwet) en wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen voor deze knelpunten die bij de integratie van de natuurwetgeving
kunnen worden meegenomen?
Onderzoeksvragen:
1.

2.

3.
4.

5.

6.

Wat zijn de belangrijkste knelpunten op het gebied van milieu, zoals
verdroging, verzuring en vermesting, versnippering en het gebrek
aan ecologische samenhang, voor het realiseren van Natura
2000-instandhoudingsdoelen?
In de rapporten van de werkgroep IBO Natuur en brede heroverwegingen Ruimte voor leven worden diverse oplossingen genoemd
waarbij de focus ligt op de EHS-gebieden. Wat zijn de gevolgen van
deze oplossingsrichtingen voor de geconstateerde knelpunten in de
Natura 2000-gebieden, die zich voor het merendeel binnen de EHS
bevinden?
Hoe wordt de ontwikkeling van het voorkomen van soorten gekwantificeerd?
Zijn er in Nederland gebieden waar zwaardere instandhoudingsdoelstellingen zijn geformuleerd dan strikt nodig volgens de Vogel- en
Habitatrichtlijn? Welke gebieden zijn dit en wat houdt de extra
verzwaring in?
Wat biedt de beste wetenschappelijk-ecologische basis voor een
oordeel over het verslechteringsverbod uit de Vogel- en Habitatrichtlijn ?
Wat zijn de te verwachten effecten van klimaatsverandering op de
haalbaarheid en realiseerbaarheid van de aangewezen instandhoudingsdoelen van de N2000-gebieden? Op welke termijn zijn deze
effecten te verwachten? Hoe verhoudt de snelheid van deze veranderingen zich tot de beheerplancyclus van 6 jaar? Welke aanvullende
maatregelen kunnen in dat geval bijdragen aan de haalbaarheid van
de instandhoudingsdoelstellingen?

Internationaal vergelijkende vraag:
Hoe gaan omringende EU-landen om met de belangrijkste knelpunten op
het gebied van milieu, zoals verdroging, verzuring en vermesting,
versnippering en het gebrek aan ecologische samenhang? (bijvoorbeeld
Duitsland die bewust gebieden «vernat»)?
3. Beheerplanproces deelonderzoek
Doelstelling van het onderzoek
Het doel van dit deelonderzoek is het in kaart te brengen van de
knelpunten bij het beheersplanproces van Natura 2000 en de mogelijke
oplossingsrichtingen die kunnen worden meegenomen in de integratie
van de natuurwetgeving. Het gaat hierbij met name om de implementatie
van de Vogel- en Habitatrichtlijn in de nationale wetgeving.
Hoofdvraag van het onderzoek
Welke beheerplanprocesaspecten vormen het grootste knelpunt bij het
realiseren van Natura 2000-doelen en en wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen voor deze knelpunten die bij de integratie van de natuurwetgeving kunnen worden meegenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

7

Onderzoeksvragen:
1.

2.
3.
4.

5.

In welke gebieden zijn de beheerplanprocessen al afgerond, en wat
waren daar de belangrijkste vraagstukken (overzicht)? Welke lessen
(negatief en positief) zijn hieruit te trekken ten aanzien van de
inrichting van het beheerplanproces? Is net als bij de tracéwet het
wenselijk om over het proces richtlijnen op te nemen in de wet?
Op welke wijze is in de afgeronde beheerplanprocessen omgegaan
met bestaand gebruik?
Welk tempo is in de reeds gerealiseerde beheerplannen gekozen om
de doelen te bereiken en hoe is dit tempo geborgd?
Op welke wijze is in de reeds bestaande beheerplanprocessen
omgegaan met vooraf meten, monitoring, evaluatie, financiering en
afspraken over het doorwerken van uitkomsten in opvolgende
beheerplannen?
Op welke wijze wordt geborgd dat het verslechteringsverbod wordt
nageleefd? Bij wie ligt bijvoorbeeld de financiële verantwoordelijkheid voor maatregelen bij handhaving?

Internationaal vergelijkende vragen:
6.

7.

Hoe gaan andere EU lidstaten om met beheer van Natura 2000gebieden? Welke lessen (in positieve zin) zijn er hieruit te trekken ten
aanzien van de inrichting van het beheerplanproces?
Hoe wordt in andere EU-landen omgegaan met bestaand gebruik?
Hoe wordt dit begrip gedefinieerd, berekend en verankerd?

4. Werkwijze, planning en kosten
Werkwijze
In het Natura 2000-dossier zijn knelpunten en juridische vraagstukken
onderling sterk verweven. Sommige knelpunten hebben duidelijk een
juridische achtergrond, terwijl sommige «juridische problemen» juist een
verklaring krijgen vanuit de wijze waarop in de praktijk met het recht
wordt omgegaan. Ook bij het zoeken naar oplossingen is het goed om
aandacht te besteden aan de juridische randvoorwaarden om te
voorkomen dat de bedachte oplossingen op een later moment juridisch
niet haalbaar blijken te zijn. Het is dan ook essentieel dat de deelonderzoeken parallel worden uitgevoerd en de onderzoekers de deelonderzoeken onderling goed afstemmen.
Als de Kamer akkoord gaat met het onderzoeksvoorstel zal er voor het
juridische deel een offertetraject worden doorlopen, omdat de geraamde
kosten voor dit onderzoek boven de € 15 000 uitstijgen. Daarbij zal
worden aangegeven dat in de offerte rekening wordt gehouden met
afstemming met het PBL wanneer de opdracht gegund wordt. De
aanbesteding van het onderzoek zal in nauw overleg met de sector inkoop
plaatsvinden. Er zullen 2 à 3 offertes worden gevraagd, op basis waarvan
het BOR samen met de commissiestaf een advies zal geven aan de
commissie. Wanneer de commissie akkoord gaat zal het onderzoek in
november worden aangevangen door de betreffende partij.
Voor het natuur- en milieuaspectendeel en het beheerplanprocesdeel
wordt het PBL ingeschakeld. Het PBL heeft aangegeven dat zij voor haar
onderzoek aanvullend ecologische expertise nodig heeft van de WUR
(Alterra), waar kosten aan verbonden zijn. Deze kosten zal zij doorbereken
aan de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

8

De Kamer is bij extern onderzoek opdrachtgever, maar niet verantwoordelijk voor de uitvoering en uitkomsten van het onderzoek. Voor het
onderzoek zal, zoals gebruikelijk, een klankbordgroep worden gevormd uit
de betrokken vaste Kamercommissie. Deze klankbordgroep heeft als taak
zorg te dragen dat alle onderzoeksvragen worden beantwoord door het
beoordelen van conceptrapportages en het eindproduct. Ook speelt zij een
rol in de selectie van het onderzoeksbureau.
De dagelijkse begeleiding van het onderzoek is in handen van het BOR.
Het BOR bewaakt de voortgang van het onderzoek, toetst de inhoudelijke
kwaliteit van de werkzaamheden en is aanspreekpunt voor het onderzoek.
Planning
Uitgaande van onderstaande planning, zal het onderzoek uiterlijk aan het
einde van het kerstreces in concept klaar zijn. Het conceptrapport zal dan
na het kerstreces worden besproken met de klankbordgroep en het
onderzoek zal dan uiterlijk eind januari 2011 worden gepubliceerd. De
onderzoeksresultaten zijn daarmee op tijd voor de Tweede Kamer
beschikbaar voor het wetgevingstraject van de integratie van de Natuurwetgeving dat in het voorjaar van 2011 bij de Tweede Kamer zal worden
ingediend.
Activiteit

Periode

1. Voorstel ter goedkeuring voorleggen aan Vaste
commissie voor LNV
2. Voorstel ter goedkeuring voorleggen aan Presidium en
Kamer
3. Aanbesteding/offerteprocedure juridisch deelonderzoek
4. Uitvoering deelonderzoeken
5. Bespreken conceptrapport(en) deelonderzoeken met
klankbordgroep
6. Publicatie van onderzoeksrapport(en)

12 oktober 2010
27 oktober 2010 Presidium
1–15 november 2010
15 november–10 januari 2010
januari 2011
eind januari 2011

Kosten
Het juridisch deelonderzoek wordt geraamd op maximaal € 40 000
exclusief BTW, gebaseerd op in totaal ca. 20 dagen onderzoek door
hoogleraren, universitair docenten en onderzoekers. De aanvullende
kosten voor de ecologische aspecten van de deelonderzoeken die het PBL
gaat uitvoeren worden geraamd op maximaal€ 10 000.
Het maximale geraamde bedrag van € 50 000 (excl. btw) is afgestemd met
de stafdienst FEZ, die aan heeft gegeven dat hiervoor budget beschikbaar
is binnen het reguliere onderzoeksbudget van de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 548, nr. 1

9