Sectorakkoord
wetenschappelijk onderwijs 2018

Amsterdam
9 april 2018

In het Sectorakkoord wo-2018 leggen de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
en de publiek bekostigde universiteiten te dezen vertegenwoordigd door de Vereniging van
Universiteiten (VSNU) hun overeenstemming vast over de kwaliteitsafspraken hoger onderwijs, de
wijze van profilering van de universiteiten en de gedeelde prioriteiten voor de komende
kabinetsperiode.
Het sectorakkoord heeft betrekking op het gehele bekostigde wetenschappelijk onderwijs (wo) en
geldt voor de periode 2019 tot en met 2022. Voor zover dit sectorakkoord betrekking heeft op de
kwaliteitsafspraken geldt het voor de periode 2019 tot en met 2024. Het sectorakkoord bouwt
voort op diverse documenten: het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ (2017), de
Kamerbrief over de inzet van de extra onderzoeksmiddelen (maart 2018), de Gemeenschappelijke
Agenda Hoger Onderwijs LSVb, ISO, Vereniging Hogescholen en VSNU (2016), de Strategische
Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek ‘De Waarde(n) van weten’ (2015), de Nationale
Wetenschapsagenda (2015) en de Wetenschapsvisie 2025: keuzes voor de toekomst (2014).
De afspraken in dit akkoord zijn gebaseerd op een aantal gedeelde uitgangspunten:
•
Het werk van de universiteiten op het gebied van onderzoek, onderwijs en impact is van
cruciale betekenis voor de versterking van de Nederlandse kennissamenleving en de aanpak
van de global challenges. De wetenschappers van de Nederlandse universiteiten verzorgen
academisch onderwijs en verrichten wetenschappelijk onderzoek van wereldklasse. Dit is mede
te danken aan de autonome positie van de Nederlandse universiteiten en de sterke
verwevenheid van onderwijs en onderzoek.
•
Universiteiten, bedrijfsleven, en maatschappelijke organisaties werken nauw samen aan
maatschappelijke uitdagingen. Dit komt niet alleen tot uitdrukking in de Nationale
Wetenschapsagenda ontwikkeld door de breed samengestelde Kenniscoalitie1, maar ook
bijvoorbeeld in de strategische kennisagenda’s van de vakdepartementen, de Kennis en
Innovatieagenda en initiatieven als het Techniekpact, het Zorgpact en het GroenPact.
•
De universiteiten zijn er in de afgelopen jaren in geslaagd de ambities te realiseren uit het
vorige sectorakkoord, uit 2011. Zo is onder andere het studiesucces gestegen, hebben de
universiteiten geïnvesteerd in de onderwijskwalificatie van universitaire docenten en is het hun
gelukt meer studenten deel te laten nemen aan talentprogramma’s. Tussen 2015 en 2017
hebben de universiteiten bovendien, vooruitlopend op het beschikbaar komen van de
studievoorschotmiddelen, met voorinvesteringen extra geïnvesteerd in onderwijskwaliteit.
•
De commissie-Veerman uit 2010 stelde al dat substantiële investeringen absoluut noodzakelijk
zijn om de positie van het Nederlands hoger onderwijs te behouden en te versterken. Dit vergt
een goede samenwerking tussen universiteiten en de rijksoverheid, evenals de doelgerichte en
doelmatige besteding van de nu beschikbaar komende studievoorschot- en
onderzoeksmiddelen.
•
Dit sectorakkoord kan geen werkelijkheid worden zonder de - ook nu al grote - inzet van
docenten en onderzoekers in het wetenschappelijk onderwijs. Het akkoord biedt de ruimte om
de werkdruk te verlagen en tegelijkertijd het onderwijs en onderzoek te verbeteren.
•
Voor de komende jaren wordt hiermee een akkoord gesloten over een aantal maatregelen die
op korte termijn de kwaliteit van het studeren en werken aan de universiteiten kunnen
verbeteren. Dat gebeurt met investeringen vanuit de studievoorschotmiddelen en de extra
middelen voor het onderzoek, waarbij de universiteiten tegelijkertijd doelmatigheidskortingen
door moeten voeren van het huidige en vorige kabinetten.
•
OCW zal zorgdragen voor een goede inbedding van het groene onderwijs in het stelselbeleid
van OCW en voor het (bestuurlijke) overleg hierover met het onderwijsveld.
•
Voor verdere vernieuwing en profilering in het hoger onderwijsbestel op de langere termijn
zullen de universiteiten en de minister van OCW gezamenlijk nieuwe strategische agenda’s
voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek ontwikkelen. Het streven naar een duurzame
balans van kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid zal daarbij leidend zijn, evenals de
ambitie van de universiteiten om een cruciale rol te spelen bij het oplossen van de grote
maatschappelijke uitdagingen.
Ondergetekenden,
•
de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW),

1

De kenniscoalitie bestaat uit de universiteiten (VSNU), hogescholen (Vereniging Hogescholen), Universitair
Medische Centra (NFU), KNAW, NWO, VNO-NCW, MKB-Nederland en de instituten voor toegepast onderzoek
(TNO/TO2).

2

•

de publiek bekostigde universiteiten, te dezen vertegenwoordigd door de Vereniging van
Universiteiten (VSNU),

met instemming van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) en het Interstedelijk Studenten
Overleg (ISO) met het onderdeel kwaliteitsafspraken,
komen het volgende overeen:

1.

Investeren in onderwijskwaliteit
A. Studievoorschotmiddelen investeren via kwaliteitsafspraken
In het regeerakkoord is aangegeven dat de middelen die vrijkomen door het studievoorschot
worden gekoppeld aan ‘kwaliteitsafspraken op instellingsniveau’. Er bestaat breed draagvlak voor
de uitwerking daarvan in nauwe dialoog met de onderwijsgemeenschap en waar relevant met
betrokkenheid van partners in de omgeving. Studenten, hogescholen, universiteiten en de minister
van OCW pakken die handschoen op, en hebben afspraken gemaakt over de kwaliteitsafspraken.
Dit deel van het sectorakkoord betreft die afspraken en gaat over de jaren 2019 tot en met 2024.
Met de middelen van het studievoorschot wordt een zichtbare kwaliteitsverbetering van het
onderwijs beoogd. We hebben aan de studenten in dit opzicht een belofte in te lossen. Hogescholen
en universiteiten hebben door het doen van voorinvesteringen al een impuls gegeven aan de
kwaliteit van het hoger onderwijs, en met de inzet van de middelen van het studievoorschot willen
zij deze impuls continueren en verder uitbouwen.
Inhoudelijk houden we daarbij vast aan de ingezette koers van de Strategische Agenda uit 2015 en
de Gemeenschappelijke Agenda van de Vereniging Hogescholen, VSNU, ISO en LSVb, met een
inzet op meer aandacht voor persoonlijke en maatschappelijke vorming van studenten, meer
nadruk op doorstroming in de onderwijsketen en een steviger inbedding van het hoger onderwijs in
de omgeving.
Gelet op het bovenstaande formuleren instellingen voornemens en doelen op de volgende thema’s
voor verbetering van onderwijskwaliteit: intensiever en kleinschalig onderwijs
(onderwijsintensiteit); onderwijsdifferentiatie, waaronder talentontwikkeling binnen en buiten de
studie; verdere professionalisering van docenten (docentkwaliteit); passende en goede
onderwijsfaciliteiten; meer en betere begeleiding van studenten; studiesucces inclusief doorstroom,
toegankelijkheid en gelijke kansen. In de bijlage is nader uitgewerkt wat we onder deze thema’s
verstaan.
Lokale uitwerking
De gedeelde thema’s voor de aanwending van de middelen vertalen de instellingen op lokaal
niveau in concrete maatregelen en beleid. Dat gebeurt in een dialoog tussen studenten, docenten,
relevante externe belanghebbenden (bedrijven, maatschappelijke organisaties, andere
onderwijsinstellingen, regionale overheden), bestuurders, medezeggenschap en toezichthouders.
De instelling laat in een plan zien waar zij met de inzet van de studievoorschotmiddelen naar
streeft tot en met 2024. In dit plan voor de inzet van de studievoorschotmiddelen worden de
voorgenomen bestedingen opgenomen (hierna ‘voornemens’ genoemd) op de zes landelijk
overeengekomen thema’s en de doelen die de instelling met die bestedingen wil realiseren.
Voornemens en doelen kunnen gelden voor de gehele instelling, maar ook voor bepaalde
onderdelen daarvan of voor specifieke groepen studenten. De instelling beschrijft voor alle zes
thema’s ofwel de voornemens en de daaraan gekoppelde doelen die zij ten aanzien van dat thema
wil realiseren met de studievoorschotmiddelen of waarom zij op dat thema geen inzet wil plegen
met de studievoorschotmiddelen. De instelling verwoordt daarnaast expliciet hoe haar keuzes
passen bij de bredere onderwijsvoornemens en onderwijsvisie van de instelling en de historie en de
context van de instelling, waaronder door de instelling ook kan worden begrepen de meerjarige
ontwikkeling van de instellingsbegroting.
De instelling formuleert in haar plan tevens welke voortgang zij in 2021 wil hebben geboekt met de
verwezenlijking van haar voornemens.
Het plan van de instelling voor de inzet van de studievoorschotmiddelen kan worden ingebed in een
nieuw instellingsplan, maar kan bijvoorbeeld ook een addendum zijn op een al bestaand
instellingsplan.
Partijen spreken af dat de instellingen de medezeggenschap instemmingsrecht geven op het plan
van de instelling voor de inzet van de studievoorschotmiddelen. De instellingen geven de
medezeggenschap daarnaast instemmingsrecht op het deel van de jaarlijkse begroting dat de
3

studievoorschotmiddelen betreft, vanuit de overweging dat de studievoorschotmiddelen onderdeel
zijn van de hoofdlijnen van de begroting van de instelling. Het betreft hier de nadere concretisering
van de in het plan opgenomen meerjarenbegroting. Bestuur en medezeggenschap spreken verder
met elkaar af welk proces gevolgd wordt om te komen tot het plan voor de inzet van de
studievoorschotmiddelen. De medezeggenschap zal tijdig worden betrokken en daarmee de
gelegenheid hebben ideeën in te brengen. Bestuur en medezeggenschap zorgen gezamenlijk voor
een brede betrokkenheid van de gemeenschap van de universiteit of hogeschool en spreken
onderling af welke gremia binnen de instelling bij het proces van totstandkoming van het plan
betrokken worden.
De meerjarenbegroting die de instelling in haar plan opneemt geeft zicht op waaraan de instelling
voornemens is de studievoorschotmiddelen te besteden. Op deze manier kan zowel naar de
studenten als breder naar het parlement en de samenleving verantwoording worden afgelegd over
hoe de middelen besteed gaan worden en welke doelen daarmee gerealiseerd kunnen worden.
Voor instellingen kan gelden dat zij voorinvesteringen hebben gedaan – vooruitlopend op de komst
van de studievoorschotmiddelen – die zij zonder het zicht op deze middelen niet hadden gedaan.
Waar gewenst, geeft de instelling dit in haar plan aan en kan er voor worden gekozen om de
uitgaven die eerder via de voorinvesteringen in 2015-2017 zijn gedaan met de inzet van de
studievoorschotmiddelen te continueren.
In de jaarverslagen van de instelling vanaf 2019 legt de instelling in een apart hoofdstuk jaarlijks
verantwoording af over de voortgang ten aanzien van inhoud en proces. Daarbij komen ook de
afspraken met de medezeggenschap over de besteding van de studievoorschotmiddelen terug.
Eerder is al door de Vereniging Hogescholen, VSNU en de studentenorganisaties afgesproken dat
de centrale medezeggenschap gelegenheid krijgt zelfstandig te rapporteren over de besteding van
de studievoorschotmiddelen. Dit gebeurt in een bijlage van het jaarverslag. Over de werking van
het instemmingsrecht wordt gerapporteerd in de medezeggenschapsmonitor die elke twee jaar uit
komt.
De hogescholen en universiteiten zullen er zorg voor dragen dat de medezeggenschap goed is
gefaciliteerd om de dialoog met de instelling goed te kunnen voeren. Hogescholen en universiteiten
zullen de medezeggenschap ondersteunen en faciliteren bij de uitoefening van hun taken, zoals
met een toolkit voor het beoordelen van de hoofdlijnen van de begroting en voldoende tijd. OCW
zal faciliteren dat voor specifieke vragen van medezeggenschapsorganen door ISO, LSVb, de
Vereniging Hogescholen en VSNU een landelijk loket wordt ingesteld. De Vereniging Hogescholen,
VSNU, en de studentenorganisaties ISO en LSVb hebben geconstateerd dat een goede participatie
van de medezeggenschap in het kader van de kwaliteitsafspraken en in brede zin belangrijk is voor
hogescholen en universiteiten. Zij hebben daarom afspraken gemaakt over de facilitering in tijd
van de studentleden van de centrale medezeggenschap. Grote hogescholen en universiteiten
stellen aan de studentleden van hun centrale medezeggenschap minimaal 8 uur per week
beschikbaar en hogescholen en universiteiten met minder dan 10 duizend studenten minimaal 4
uur per week. Voor deze minimumnormen geldt een pas-toe-of-leg-uitprincipe.
Partijen spreken af dat de plannen voor de inzet van de studievoorschotmiddelen, na instemming
van de medezeggenschap, ter goedkeuring worden voorgelegd aan de raad van toezicht.
Onafhankelijke toetsing
De plannen en de realisatie van de plannen worden onafhankelijk getoetst. Hiervoor wordt
aangesloten bij het proces van de (vrijwillige) instellingstoets kwaliteitszorg (ITK), die wordt
uitgevoerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). De verwachting is dat de
meerderheid van de instellingen aan de ITK-cyclus meedoet. Op deze manier zijn er weinig extra
lasten verbonden aan de toetsing van de kwaliteitsafspraken en wordt de taak belegd bij een
bestaande toezichthoudende organisatie in het hoger onderwijs.
Aan het ITK-proces, dat uitgaat van beoordeling door een panel en een bezoek van het panel van
de instelling, wordt een aparte trail voor de kwaliteitsafspraken toegevoegd. Die leidt tot een
afzonderlijk advies aan de minister van OCW over het plan van de instelling voor de inzet van de
studievoorschotmiddelen. Dit advies staat dus los van het NVAO-besluit over de ITK.
Voor de instellingen die niet aan de ITK deelnemen wordt een apart proces ingericht, ook uitgaande
van een beoordeling door een panel dat een bezoek aan de instelling brengt. Voor de paar
instellingen die reeds de tweede ITK hebben afgerond, wordt een ‘derde trail light’ ingericht,
gebruikmakend van (een deel van) het panel dat ook bij de ITK was betrokken.

4

Er zijn drie toetsmomenten: toetsing van de plannen, een beoordeling in het najaar van 2022, en
een evaluatie aan het eind. De oordelen van de NVAO op elk van deze drie momenten leiden tot
adviezen per instelling aan de minister van OCW. Voor de beoordeling wordt een beoordelingskader
vastgesteld in lijn met de in dit akkoord gemaakte afspraken. Hieronder wordt per
beoordelingsmoment beschreven waarop wordt getoetst.
Toetsing van de plannen
Het plan van de instelling wordt getoetst aan de hand van de volgende criteria:
•
Het plan draagt beredeneerd bij aan kwaliteitsverbetering van het onderwijs. De voornemens
die de instelling heeft met de studievoorschotmiddelen en doelen die zij daarmee wil
verwezenlijken op de zes thema’s, zijn helder geformuleerd en passen bij de context, historie
en bredere (onderwijs)visie van de instelling.
•
De interne belanghebbenden zijn in voldoende mate betrokken bij het opstellen van het plan en
er is voldoende draagvlak bij interne en relevante externe belanghebbenden.
•
De voornemens in het plan zijn realistisch gelet op de voorgestelde inzet van instrumenten en
middelen en de organisatie en processen binnen de instelling.
Beoordeling in 2022
In 2022 vindt een beoordeling plaats van de realisatie van het plan tot en met 2021. Criteria bij
deze beoordeling zijn:
•
De instelling heeft voldoende voortgang geboekt met de verwezenlijking van haar voornemens,
rekening houdend met de gepleegde inspanningen en de omgang met onvoorziene
omstandigheden.
•
De medezeggenschap en andere relevante belanghebbenden zijn voldoende betrokken
gedurende de uitvoering van het plan.
De instelling maakt om dit te kunnen beoordelen zelf een balans op in het jaarverslag over 2021.
Een reflectie van de medezeggenschap op de realisatie van het plan tot dan toe, de betrokkenheid
van belanghebbenden en de facilitering van de medezeggenschap wordt daar bijgevoegd. Het
jaarverslag over 2021 en de reflectie van de medezeggenschap vormen de basis voor de
beoordeling door de NVAO. Indien deze documenten daartoe aanleiding geven, zal door de NVAO
een nader gesprek met de instelling plaatsvinden en zal mogelijk (een deel van) het panel dat de
planbeoordeling deed worden gevraagd om een nieuw bezoek aan de instelling te brengen.
Evaluatie
De evaluatie van de realisatie van het plan aan het eind loopt voor de instellingen die een ITK
doorlopen, wederom mee in het ITK-proces. Het gaat dan om de volgende cyclus ITK. Instellingen
die niet meedoen aan de ITK krijgen zes jaar na de toetsing van het plan voor kwaliteitsafspraken
hun evaluatie van de realisatie. De evaluatie vindt daarmee niet voor alle instellingen op hetzelfde
moment plaats. Een aantal instellingen heeft reeds in 2023 de nieuwe ITK, andere pas begin 2026.
Naast de evaluatie van deze ronde kwaliteitsafspraken, kan ook de beoordeling van een volgende
ronde plannen voor kwaliteitsafspraken worden meegenomen in de ITK-cyclus die in 2023 start.
Het is aan een nieuw kabinet om te besluiten over al dan niet continuering van een systeem van
kwaliteitsafspraken. De besluitvorming hierover zal plaatsvinden voor de start van de nieuwe ITKcyclus.
De evaluatie is net als de beoordeling van de plannen voor de inzet van de
studievoorschotmiddelen, een beoordeling waarbij gebruik wordt gemaakt van een panel en een
instellingsbezoek. Voor de evaluatie zal gebruik worden gemaakt van bestaande documenten,
namelijk de jaarverslagen van de instelling (in het bijzonder het laatste jaarverslag) en – net als bij
de beoordeling in 2022 – een reflectie van de medezeggenschap.
Net als bij beoordeling in 2022, zijn criteria bij de evaluatie:
•
De instelling heeft haar voornemens voor de periode tot en met 2024 in voldoende mate
gerealiseerd, rekening houdend met de gepleegde inspanningen en de omgang met
onvoorziene omstandigheden.
•
De medezeggenschap en andere relevante belanghebbenden zijn voldoende betrokken
gedurende de uitvoering van het plan.
Bekostiging
De juridische basis waarop de minister van OCW de studievoorschotmiddelen in de vorm van
aanvullende bekostiging - de zogenaamde kwaliteitsbekostiging - toekent, wordt neergelegd in een
algemene maatregel van bestuur, die wordt gebaseerd op artikel 2.6 van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). In deze algemene maatregel van bestuur

5

worden onder meer de inhoudelijke thema’s vervat waarop de instellingen voornemens en doelen
dienen te formuleren, als ook het tijdvak waarvoor de kwaliteitsbekostiging wordt toegekend.
De studievoorschotmiddelen worden voor universiteiten verdeeld naar rato van het aandeel van
een universiteit in de studentgebonden financiering in een jaar. In onderstaande tabel zijn de
studievoorschotmiddelen opgenomen die in 2019 tot en met 2024 beschikbaar zijn voor het wo.
x € 1 miljoen*
2019 2020 2021 2022 2023 2024
90%
485
550
studievoorschotmiddelen
184
217
368
460
waarvan WO
69
82
140
175
184
209
Oploop 2023 – 2024 voor
25
mogelijke financiële
consequenties WO
*Alle getallen in de tabel zijn afgeronde getallen, daardoor kunnen optellingen afwijken
Gegeven dit sectorakkoord, dat de VSNU namens alle universiteiten onderschrijft, worden de
studievoorschotmiddelen voor 2019 en 2020 in de lumpsum (naar rato van het aandeel van een
universiteit in de studentgebonden financiering in een jaar) zonder voorwaarden uitgekeerd.
In de periode tot april 2020 zullen de plannen van de instellingen worden getoetst door de NVAO.
Bij een positief advies van de NVAO over het plan en een positief besluit van de minister, ontvangt
de instelling haar studievoorschotmiddelen in de vorm van kwaliteitsbekostiging voor de periode
2021 tot en met 2024.
Met instellingen die in eerste instantie een negatief oordeel van de NVAO over hun plan krijgen,
gaat de minister het gesprek aan. Als de minister vervolgens het advies van de NVAO overneemt,
krijgen deze instellingen de mogelijkheid om binnen een jaar een nieuw plan in te dienen dat
voldoet aan de criteria. Als hierna het oordeel van de minister (op basis van een advies van de
NVAO) nog altijd ‘onvoldoende’ luidt, is het uitgangspunt dat de studievoorschotmiddelen in de
jaren 2021 tot en met 2024 niet worden uitgekeerd aan de betreffende instelling. De betreffende
middelen worden in deze periode naar rato verdeeld over de andere hogescholen of universiteiten.
Als bij de toets in 2022 wordt geconstateerd dat er onvoldoende voortgang is bij de realisatie van
het plan van een instelling, gaat de minister ook het gesprek aan en kan de instelling binnen een
jaar alsnog laten zien dat zij voldoende voortgang boekt. De NVAO toetst in het najaar van 2023
op basis van een reflectie van de instelling zelf en een reflectie van de medezeggenschap of er van
voldoende voortgang sprake is. Als na dit jaar de voortgang nog onvoldoende is, dan wordt in 2024
het bedrag aan studievoorschotmiddelen dat dan meer beschikbaar is dan in 2023 (de ‘oploop’)
gekort. Dat bedrag wordt in 2024 via het Comeniusprogramma ter beschikking gesteld aan
docenten van die betreffende instelling die voorstellen indienen op het terrein van
onderwijsvernieuwing en –verbetering, tenzij de minister om gegronde redenen in het geval van
een individuele instelling niet voor deze systematiek kiest. Zo komen de middelen alsnog ten goede
aan de onderwijskwaliteit van die instelling.
Omdat het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek de (Comenius)voorstellen van docenten zal
toetsen op kwaliteit, is er een mogelijkheid dat de middelen voor die instelling niet uitgeput raken.
In dat geval vloeien de overgebleven middelen terug naar de lumpsum en worden ze verdeeld over
alle hogescholen of universiteiten.
Aan de evaluatie van de realisatie van het plan voor de inzet van de studievoorschotmiddelen
worden geen financiële consequenties verbonden. De instellingen gebruiken de resultaten van de
evaluatie voor hun eigen strategievorming en, als door een nieuw kabinet weer voor
kwaliteitsafspraken wordt gekozen, bij het opstellen van hun plan voor de volgende periode. De
minister gaat daarnaast met in ieder geval de instellingen met een onvoldoende oordeel van de
NVAO het gesprek aan.
Landelijke ontwikkelingen volgen
De kwaliteitsafspraken bieden instellingen de ruimte om eigen keuzes te maken op het terrein van
verbetering van onderwijskwaliteit. De voortgang van de kwaliteitsafspraken wordt op
instellingsniveau gevolgd zoals hierboven beschreven. Tegelijkertijd willen partijen ook zien wat de
kwaliteitsafspraken landelijk gezien betekenen voor de verbetering van de onderwijskwaliteit.
Daarom zal de NVAO in 2020 een onafhankelijk landelijk beeld opmaken van de stand van zaken
omtrent de kwaliteitsafspraken. Dit beeld wordt gebaseerd op de plannen en de start van de
uitvoering daarvan. Ook op basis van de tussenbalans in 2022 zal de NVAO een dergelijk landelijk
6

beeld opmaken. Voor deze landelijke beelden zal bij de instellingen geen extra informatie worden
opgevraagd.

B. Gelijke kansen blijven prioriteit: doorstroom en toegankelijkheid
Voor een goede doorontwikkeling van de Nederlandse kennissamenleving, dient het universitair
onderwijs zo toegankelijk mogelijk te zijn. Dat wil zeggen dat studenten – ongeacht hun afkomst
en achtergrond – als ze aan de gestelde eisen voldoen en de ambitie hebben om naar de
universiteit te gaan, moeten kunnen instromen en de opleiding binnen een redelijke termijn met
succes moeten kunnen afronden. Het is van belang dat studenten met de juiste competenties door
kunnen stromen naar en binnen het hoger onderwijs. De VSNU en de minister OCW werken samen
om onderstaande ambities voor de toegankelijkheid van de bachelor- en de masterfase uit te
werken en te realiseren:
•
Universiteiten werken nauw samen met scholen in het voortgezet onderwijs om
(aspirant)studenten goed voor te bereiden op het hoger onderwijs en om ze goed op te vangen
en wegwijs te maken. Voor de periode 2018 tot en met 2021 zijn daarvoor extra middelen
beschikbaar. De universiteiten zijn ook nauw betrokken bij de kennisdeling en de monitoring
met als doel een duurzame, effectieve (regionale) samenwerking tussen de onderwijssectoren.
Aansluiting tussen de curricula, doorlopende begeleiding, transparante informatie en onderlinge
feedback zijn belangrijke speerpunten.
•
Universiteiten bezien kritisch – vooral bij tekortsectoren - of een numerus fixus noodzakelijk is
en zetten zich in om ongewenste effecten van decentrale selectie tegen te gaan, zoals
onterechte zelfselectie. Om dit te realiseren zal het voornemen om een numerus fixus in te
stellen moeten worden onderbouwd. De minister krijgt de mogelijkheid om het voornemen te
blokkeren. Dit sluit aan bij het regeerakkoord.
•
De VSNU komt in 2018 in overleg met de studentenorganisaties tot een advies aan de minister
van OCW over kaders voor de toegang tot de masterfase. Hierin worden in ieder geval twee
zaken beter verankerd: de methodes voor selectie moeten transparant en eerlijk zijn en de
toegankelijkheid van de masterfase moet gewaarborgd zijn. Vertrekpunt is dat tenminste
iedere aan een Nederlandse universiteit afgestudeerde bachelorstudent kan doorstromen naar
minstens één masteropleiding binnen het eigen vakgebied. De wet- en regelgeving over
toelating tot bachelor- en masteropleidingen wordt kritisch bezien en eventuele
onduidelijkheden worden weggenomen.
•
De VSNU, de Vereniging Hogescholen en de minister van OCW stellen een Werkgroep
Studentenwelzijn in waarin ook de studentenbonden, Handicap & Studie en de VNG
participeren. De Werkgroep zal de knelpunten rond studentenwelzijn inventariseren en – waar
nodig - verbeteracties uitvoeren. Daarbij is het relevant dat in het regeerakkoord een
intensivering van het profileringsfonds is aangekondigd van € 2 miljoen (hbo en wo), met
ingang van 2018. De intensivering wordt ingezet voor studenten die extra ondersteuning en
begeleiding nodig hebben, zoals zwangere studenten en studenten met een beperking, een
chronische ziekte, psychische problemen of bijzondere persoonlijke omstandigheden.
C. Internationalisering voor kwaliteit
De universiteiten en de minister van OCW zijn ervan overtuigd dat internationalisering van
meerwaarde is voor de kwaliteit van onderwijs en onderzoek. In dat licht onderschrijven de
instellingen de ambities zoals verwoord in het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’. Het
moet voor een brede, grotere groep studenten mogelijk zijn internationale ervaring op te doen om
een internationale blik en interculturele vaardigheden te ontwikkelen. Dit kan door het volgen van
een studie (of een gedeelte van een studie) in het buitenland, maar ook door internationalisation at
home.
Tegelijkertijd zijn er ook zorgen in de samenleving over de verengelsing van het opleidingsaanbod,
het groeiend aantal internationale studenten en over mogelijke verdringing. De vraag naar
hoogopgeleid talent op de Nederlandse arbeidsmarkt blijft echter onverminderd hoog, mede door
demografische krimp: dalende geboortecijfers en vergrijzing. Daarom moeten we de
aantrekkelijkheid van het onderwijs voor buitenlandse studenten versterken, met behoud van de
toegankelijkheid voor studenten uit Nederland.
• Om deze ambities waar te maken zullen de VSNU en Vereniging Hogescholen dit voorjaar hun
internationaliseringsagenda publiceren en zal de minister van OCW (nog voor de zomer) haar
internationaliseringsvisie aan de Kamer aanbieden.
• In deze agenda en visie zal worden ingegaan op de volgende thema’s:
o Het belang van internationalisering, een evenwichtig internationaliseringsbeleid en de
benodigde randvoorwaarden. Een beheerste ontwikkeling van het aantal internationale
7

o

o
o

studenten passend bij de opnamecapaciteit van de opleiding, met oog voor het borgen
van de kwaliteit en de toegankelijkheid.
De positie van Engels in het wo en de benodigde maatregelen om het wetenschappelijk
onderwijs toegankelijk te houden voor Nederlandse studenten en te waarborgen dat er
in voldoende mate Nederlandstalige opleidingen zijn.
Het bevorderen van uitgaande mobiliteit en het bieden van een internationale ervaring;
Het binden van internationale afgestudeerden aan Nederland.

D. Aansluiting op de arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschapsonderwijs
De universiteiten en de minister van OCW ambiëren een transparant opleidingsaanbod dat goed
aansluit op de arbeidsmarkt, vervolgopleidingen, de wetenschap en de maatschappij. Daarbij is
heldere voorlichting, onder andere via de studiebijsluiter, van groot belang. In de Kamerbrief over
het macrodoelmatigheidsbeleid van 28 oktober 2016 is geconstateerd dat een macrodoelmatig
opleidingsaanbod het volgende vergt: meer aandacht voor het bestaande aanbod, meer ruimte
voor vernieuwing en responsiviteit, meer eigenaarschap voor instellingen, meer samenwerking
tussen instellingen en andere betrokkenen, en minder administratieve lasten. De afspraken die
hierover zijn gemaakt, staan in de genoemde brief. Op korte termijn worden de volgende acties
uitgevoerd:
•
Na de zomer van 2018 zal bestuurlijk overleg plaatsvinden met de VSNU, Vereniging
Hogescholen, ISO en LSVb, over mogelijke knelpunten op gebied van macrodoelmatigheid en
aansluiting op de arbeidsmarkt, mede op basis van de resultaten van de Nationale Alumni
Enquête en de HBO-monitor. Dit bestuurlijk overleg gaat vooraf aan de cyclus van
tweejaarlijkse bestuurlijke overleggen over macrodoelmatigheid die in 2019 start.
•
In het kader van de middelen die zijn aangekondigd in het regeerakkoord, wordt op dit
moment gewerkt aan sectorplannen voor bèta en techniek (techniek, informatica, natuurkunde,
scheikunde en wiskunde) en op de sociale wetenschappen en geesteswetenschappen. In de
sectorplannen worden onderwijs en onderzoek in samenhang bekeken, zodat ze elkaar kunnen
versterken (zie paragraaf 3A).
•
De komende maanden zullen de VSNU, Vereniging Hogescholen, ISO, LSVb en de minister van
OCW op basis van bestaande gegevens uit onder andere de Nationale Alumni Enquête (NAE),
bezien of er nadere sectorale analyses nodig zijn, waarvan de uitkomsten in sectorplannen
moeten neerslaan. Bij de hierboven genoemde sectoren wordt dan waar nodig dit
macrodoelmatigheidsaspect meegenomen. Een goed sectorplan kan leiden tot meer vrijheid
binnen het macrodoelmatigheidsbeleid.
•
In het kader van de aansluiting op de arbeidsmarkt zullen de universiteiten zich, waar relevant
voor hun context of profiel, inzetten voor een passend aanbod van (sociaal)
ondernemerschapsonderwijs. Uiteindelijk doel is om meer studenten in aanraking te laten
komen met (sociaal) ondernemerschap en om iedere student die dat wil de kans te bieden om
ondernemende vaardigheden op te doen.

2.

Werken aan onderzoek van wereldformaat
A. Profilering
Als universiteiten en hogescholen tot de top willen blijven behoren, dan is een duidelijk
onderzoeks- en onderwijsprofiel essentieel. Het achterliggend doel van profilering is dat scherpe
keuzes door universiteiten leiden tot meer kwaliteit (bundeling van expertise, realiseren van
toponderzoek), meer doelmatigheid (minder overlap, meer samenwerking, betere aansluiting op de
arbeidsmarkt) en een grotere keuzevrijheid voor de student (meer differentiatie in onderwijs).
Twee landelijke instrumenten dragen bij aan verdere profilering in onderzoek en onderwijs: de
Nationale Wetenschapsagenda en sectorplannen.
Nationale Wetenschapsagenda (NWA)
In het regeerakkoord is de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) erkend als richtinggevende
agenda en het kabinet heeft deze een substantiële financiële impuls gegeven. De Kenniscoalitie –
waar de VSNU deel van uitmaakt - en het kabinet hebben zich gecommitteerd aan de NWA. Het is
belangrijk dat beide partijen invulling geven aan de NWA. De minister van OCW doet dat door te
investeren in een NWA-programma met brede consortia van onder andere universiteiten en het
bedrijfsleven. De minister betrekt ook andere ministers, waaronder de minister van Economische
Zaken en Klimaat, bij de NWA. Universiteiten doen dit door hun onderzoeksbasis te versterken
(bijvoorbeeld via sectorplannen), wat ook zal bijdragen aan de inzet op de NWA-routes. De
universiteiten zullen in hun (strategische) instellingsplannen inhoudelijk aangeven hoe zij in hun
onderzoeks- en onderwijsprofiel gaan aansluiten bij de NWA.
8

In de Wetenschapsvisie 2025 (uit 2014) is afgesproken de promotiebonus af te toppen. De
aftopping, die met ingang van 2017 is doorgevoerd, resulteert niet in extra middelen of
herverdeling van middelen, maar maakt de financiering van universiteiten stabieler. Dat geeft
instellingen de ruimte om binnen de huidige middelen scherpere lange termijn keuzes te maken in
het onderzoeksprofiel. Zoals is aangekondigd in de kabinetsreactie op de Nationale
Wetenschapsagenda (27 november 2015), is deze ruimte binnen de huidige middelen bedoeld ter
ondersteuning van profilering op onderzoek dat bijdraagt aan de Nationale Wetenschapsagenda.
Sectorplannen
Sectorplannen zijn belangrijk om tot profileringskeuzes te komen. In het kader van het
regeerakkoord komen extra onderzoeksmiddelen beschikbaar, waarvan (oplopend tot) € 70 miljoen
via sectorplannen. Deze middelen investeert het kabinet conform het regeerakkoord vooral in het
bèta- en technisch onderzoek. Binnen dit budget is ook ruimte om te investeren in een sectorplan
sociale- en geesteswetenschappen. Het ligt voor de hand om de 2%-middelen in te zetten voor
sectorplannen en voor knelpunten in de opleidingscapaciteit. In een later stadium kan de 2% ook
worden ingezet voor sectorplannen in andere sectoren.
Het doel is om synergie te bewerkstelligen tussen onderzoeks- en onderwijsaspecten van
sectorplannen, met het oog op verwevenheid van en integrale zwaartepuntvorming in onderwijs en
onderzoek. Daartoe zal in de sectorplannen in elk geval aandacht worden besteed aan knelpunten
in opleidingscapaciteit; indien relevant voor de sector ook aan andere onderwijsaspecten als
doelmatigheid, leven lang leren, flexibilisering en internationalisering. Hierbij zullen ook de
uitkomsten worden benut van de landelijke doelmatigheidsanalyse van de Vereniging Hogescholen,
VSNU, ISO en LSVb (zie paragraaf 1E).
De 2%-middelen worden voor de periode tot en met 2022 tijdelijk toegevoegd aan de lumpsum.
Universiteiten hoeven hier dan ook geen aparte verantwoording over af te leggen. Dit geldt ook
voor de aftopping van de promotiebonus. In het arrangement rond de onderzoeksmiddelen voor de
sectorplannen is voorzien in afspraken over regie, doelen en evaluatie.
B. Internationaal vooroplopen op het gebied van Open Science
De transitie naar Open Science voltrekt zich wereldwijd. Open Science maakt dat de samenleving
nauwer betrokken raakt bij wetenschappelijk onderzoek. Nederland vervult een gidsrol in deze
transitie. Daarom is in 2017 het Nationaal Plan Open Science opgesteld met de volgende ambities:
1. 100% open access publiceren in 2020;
2. onderzoeksdata optimaal geschikt maken voor hergebruik;
3. erkenning en waardering;
4. stimulering en ondersteuning.
De VSNU, universiteiten en de minister van OCW zullen zich ervoor inzetten om deze ambities te
realiseren:
•
Internationale samenwerking is nodig om de Nederlandse ambities op het gebied van open
science te realiseren. De universiteiten en de rijksoverheid maken zich daarom in internationale
overleggen sterk voor het realiseren van de ambities in het Nationaal Plan Open Science, de
Council Conclusions en het regeerakkoord.
•
Bij de besteding van publieke gelden is transparantie geboden. Het is daarom niet wenselijk
dat de universiteiten ‘non-disclosure’ overeenkomsten ondertekenen in contracten met
wetenschappelijke uitgevers. De inzet van de universiteiten zal zijn om geen ‘non-disclosure’
overeenkomsten met uitgevers te ondertekenen.
•
De VSNU bespreekt de voortgang met betrekking tot de vier ambities uit het Nationaal Plan
Open Science in het Nationaal Platform Open Science en in bestuurlijke overleggen met de
minister van OCW. Voor open access geeft de VSNU zicht op de voortgang door kwalitatieve en
kwantitatieve (inclusief percentages) monitoring.
•
Met amendement Taverne is wettelijk geregeld (in de auteurscontractenrecht) dat elke
Nederlandse auteur het recht heeft zijn/haar wetenschappelijk werk, waarvoor het onderzoek
geheel of gedeeltelijk met Nederlandse publieke middelen is bekostigd, om niet beschikbaar te
stellen voor het publiek. Daarbij moet de bron van de eerste openbaarmaking op duidelijke
wijze worden vermeld. De universiteiten gaan hier invulling aan geven door binnen redelijke
termijn een dergelijk werk in een institutionele repository te deponeren. Mocht dit leiden tot
weerstand bij uitgevers, kan de minister van OCW een mediator-rol vervullen.

9

C. Versterken impact
Naast onderwijs en onderzoek is het realiseren van maatschappelijke impact de derde kerntaak van
de universiteit. Een sprekend voorbeeld waarin universitair fundamenteel en toepassingsgericht
onderzoek, impact en de samenleving samenkomen, is de Nationale Wetenschapsagenda (NWA).
Om de impact van de Nederlandse universiteiten verder te vergroten zetten instellingen onder
meer in op ondernemerschapsonderwijs en – met in achtneming van mededingingsrechtelijke
aspecten - op het bevorderen van academische start-ups.
•
Om de kansen op maatschappelijke impact te bevorderen is de aanwezigheid van een sterk
knowledge transfer office (KTO) met expertise over onder andere (doorgroei van) academische
start-ups binnen een instelling essentieel. Daar waar dit meerwaarde heeft, streven de
instellingen ernaar het aantal academische start-ups in de komende jaren te verhogen. Met de
inzet binnen het landelijke KTO-netwerk blijft de VSNU zich inzetten voor verdere
professionalisering van de KTO’s binnen de universiteit. Waar Nederlandse onderzoeksgroepen
thematisch gaan samenwerken (bijvoorbeeld in sectorplannen, en via de NWA) wordt voor het
bereiken van maatschappelijke impact gekeken naar de meerwaarde en wenselijkheid van het
inrichten van een thematische knowledge transfer functie.
•
VSNU ontwikkelt momenteel een dashboard waarin de universitaire sector verantwoording
aflegt over onderwijs, onderzoek en impact (zie paragraaf 3B), door onder andere te
rapporteren over start-ups en octrooien. Deze laatstgenoemde indicatoren zijn echter vooral
relevant voor de wetenschappelijke disciplines bèta, techniek en medisch. Om duidelijk te
maken dat maatschappelijke impact meer is dan het aantal startups en octrooien en relevant is
voor alle wetenschappelijke disciplines (ook alfa en gamma), streeft de VSNU naar een breed
spectrum van indicatoren. Na enkele jaren zal bezien worden welke indicatoren het meest
gebruikt worden. Daarnaast kunnen universiteiten zelf indicatoren toevoegen aan het
dashboard die passen bij het profiel van de universiteit. Bij verdere ontwikkeling van de
indicatoren kan ook het nog te verschijnen KNAW-rapport Impact in Kaart worden gebruikt.
•
Universiteiten maken in het jaarverslag inzichtelijk hoe ze de ambities op het gebied van
impact in hun instelling hebben vormgegeven.
•
Impact is een belangrijk onderdeel van de sectorplannen.
D. Vrouwelijk talent meer benutten
Om tot onderzoek van wereldformaat te komen, kunnen we geen talent onbenut laten. In de
afgelopen jaren hebben alle universiteiten vorderingen gemaakt met het vergroten van het aantal
vrouwelijke hoogleraren. Tegelijkertijd is er voldoende potentieel onder vrouwelijke universitair
docenten en hoofddocenten om het aantal vrouwelijke hoogleraren verder te laten stijgen. De
Westerdijk Talentimpuls biedt een steun in de rug aan universiteiten om in een keer 100
vrouwelijke hoogleraren extra te benoemen bovenop de streefcijfers.
•
De eerdere streefcijfers van universiteiten voor vrouwelijke hoogleraren worden herbevestigd.
Hiermee geven de universiteiten aan dat zij zich zullen blijven inzetten voor meer vrouwelijk
talent. De universiteiten nemen de streefcijfers en voortgang op in het jaarverslag.
•
Bij de rapportage in 2021 over de realisatie ten opzichte van het streefcijfer voor 2020, worden
zowel de cijfers zonder de Westerdijkhoogleraren gepresenteerd als het percentage vrouwelijke
hoogleraren inclusief de Westerdijkimpuls. De Westerdijkhoogleraren tellen daarbij niet mee
voor de streefcijfers.

3.

Randvoorwaarden voor dit akkoord
A. Investeringen
Voor de verbetering van de onderwijskwaliteit komt vanuit het studievoorschot structureel extra
middelen beschikbaar op de begroting van OCW. Voor het wo loopt deze reeks op van 77 miljoen in
2019 naar 232 miljoen in 2024. Een deel van de studievoorschotmiddelen (10%) is eerder al
geoormerkt voor landelijke prioriteiten. Over de overige middelen (90%) worden voor de periode
2019 tot en met 2024 kwaliteitsafspraken gemaakt. Daarnaast is reeds jaarlijks 39 miljoen aan
profileringsmiddelen beschikbaar (de “2% middelen”). Ook komen er vanuit het regeerakkoord
middelen beschikbaar voor fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek en innovatie en
onderzoeks-infrastructuur.
Met de middelen van het Studievoorschot en de extra onderzoeksmiddelen vindt een substantiële
toevoeging plaats aan de budgetten voor hoger onderwijs en onderzoek. De universiteiten wijzen
erop dat dit moet worden geplaatst in een bredere financiële context, waaronder taakstellingen van
vorige kabinetten en het huidige kabinet.

10

De universiteiten maken bezwaar tegen de taakstelling voor doelmatiger onderwijs in het
regeerakkoord, en tegen het oplossen van ongewenste tekorten bij het groene wo vanuit het
macrobudget.
De minister van OCW staat op het standpunt dat de universiteiten met het afsluiten van dit
akkoord aan de slag kunnen om kwalitatief hoogwaardig onderwijs en onderzoek te realiseren.
Over de invulling van de doelmatigheidskorting uit het regeerakkoord vindt nog besluitvorming
plaats. Het verzachten of ongedaan maken van de taakstelling is voor de minister geen optie,
evenmin als het buiten het macrobudget om compenseren van eventuele tekorten bij Wageningen
University.
Bekostigingssystematiek
Op basis van het regeerakkoord van het kabinet Rutte III werkt de minister van OCW in deze
kabinetsperiode aan een herziening van de bekostigingssystematiek. De huidige
bekostigingssystematiek van het hoger onderwijs is in 2011 ingevoerd in samenspraak met de
Vereniging Hogescholen, de VSNU en studentenbonden. De herziening van de
bekostigingssystematiek is er op gericht om het huidige verdeelmodel te verbeteren en door te
ontwikkelen op een manier die beter recht doet aan de taken en activiteiten van instellingen. De
focus ligt daarbij op de bekostigingstarieven in het onderwijsdeel van de rijksbijdrage in het hbo en
wo, en op de inrichting van het onderzoekdeel van universiteiten. Elementen die bij het nadenken
over de herziening worden meegenomen, zijn de vraagstukken rondom de bekostiging van
schakelstudenten (naar wo-master), tweedekansstudenten (die een deel van hun bekostiging
hebben verbruikt) en het bèta- en techniekonderwijs. Afgesproken wordt dat OCW over de
herziening zorgvuldig overlegt met de Vereniging van Universiteiten (VSNU). In 2019 zal een
eerste uitwerking van mogelijke aanpassingen gereed zijn. De herziening zal in ieder geval niet
leiden tot een herverdeling tussen hbo en wo.
B. Transparantie en verantwoording
De hogescholen, de universiteiten, de studentenorganisaties en de overheid onderschrijven het
belang van een grotere zichtbaarheid van de ontwikkelingen in het hoger onderwijs. Daartoe zullen
de Vereniging Hogescholen en de VSNU in samenwerking met OCW het initiatief nemen voor de
ontwikkeling van een permanent landelijk overzicht voor hbo en wo van kerngegevens voor
onderwijs, onderzoek en impact (bijvoorbeeld in de vorm van een digitaal sectordashboard). Met
het oog op publieke verantwoording en om houvast te bieden aan de lokale medezeggenschap en
de instellingen, die zich graag kunnen vergelijken met andere instellingen, wordt ook de
ontwikkeling bij individuele instellingen zichtbaar. De rapportages zullen een breed beeld geven
van de ontwikkelingen in het hoger onderwijs. Voor de inhoud van het overzicht maken partijen
gebruik van bestaande kwantitatieve en kwalitatieve informatie op het niveau van het stelsel en
van de instellingen. Daarbij houden ze rekening met de Algemene verordening
gegevensbescherming (AVG). De eerste overzichten worden begin 2019 opgesteld.
De universiteiten en de minister van OCW streven ernaar om bestaande informatie over het stelsel
en instellingen optimaal te benutten en te combineren, waarbij de kwaliteit van de informatie
verbetert en de belasting voor instellingen om informatie aan te leveren wordt beperkt. Dubbel
werk bij diverse instanties zoals bijvoorbeeld VSNU, Vereniging Hogescholen, inspectie, NVAO,
CDHO en DUO wordt voorkomen door - waar mogelijk - de onderzoeken en daarvoor gebruikte
databestanden op elkaar af te stemmen. OCW gaat met betrokken partijen verkennen welke data,
met welk doel en op welke wijze gedeeld mogen blijven worden met de betrokken partijen.
Het streven is om zoveel mogelijk de huidige werkwijze voort te zetten maar alternatieven worden
meegenomen in de analyse. Het aanpassen van wet- en regelgeving kan eventueel onderdeel van
de oplossing zijn om aan de eisen van de AVG te kunnen voldoen.
C. Werkdruk en verlagen regeldruk
Het terugdringen van werkdruk is een belangrijke prioriteit voor de komende jaren. Werkdruk van
medewerkers kent vele verschillende oorzaken, en dat vraagt om een aanpak per universiteit. Toch
zijn er ook gemeenschappelijke elementen. De universiteiten en de minister spreken daarom het
volgende af:
•
De universiteiten hebben plannen voor het verlagen van de werkdruk opgesteld. De komende
jaren voeren de universiteiten deze plannen uit. Daarbij zullen ze onder andere aandacht
besteden aan interne regeldruk.
•
De minister van OCW ondersteunt en onderschrijft de acties en ambities van NWO en VSNU om
de aanvraagdruk in de tweede geldstroom te verminderen.
•
De minister van OCW gaat met de VSNU en de Vereniging Hogescholen verkennen hoe een
betere balans gevonden kan worden tussen kwaliteitsborging van opleidingen enerzijds en
11

•

•

administratieve lasten druk anderzijds. Hierbij zal worden bekeken of instellingsaccreditatie
daartoe een middel kan zijn. Het wetsvoorstel Accreditatie op maat en de aanpassing van het
accreditatiekader zouden er al aan bij moeten dragen dat de accreditatie als minder belastend
wordt ervaren, de regeldruk afneemt en het eigenaarschap over de kwaliteit meer komt te
liggen bij de onderwijsgemeenschap. Aanname is dat de lasten onder andere kleiner worden
door de accreditatie te beperken tot het vaststellen van de basiskwaliteit.
Ook zal, om de administratieve lasten te verlichten, via de bestaande informatieafspraak
tussen OCW, VSNU en Vereniging Hogescholen worden gestreefd naar het verder terugbrengen
van het aantal onderzoeken op instellingen, zonder dat daarbij de toezichthoudende taak van
de overheid in het geding komt. Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) zal – op
verzoek van OCW - een overzicht bijhouden van alle lopende en afgeronde beleidsonderzoeken
naar het hoger onderwijs, zowel in het kader van de informatieafspraken, maar ook daarbuiten
Ook wetgeving van andere ministeries leidt soms tot regeldruk bij universiteiten. Het
Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) toetst nieuwe wet- en regelgeving van elk
departement op de gevolgen voor regeldruk. Indien de VSNU het gesprek aangaat over voor
universiteiten relevante wetgeving met het desbetreffende vakdepartement, zal OCW
desgewenst participeren in het overleg.

Tot slot
Met dit sectorakkoord worden goede stappen gezet in de richting van een hoger onderwijs dat nog
dynamischer en toekomstbestendiger is. Om veranderingen op de lange termijn te realiseren,
spreken de universiteiten en hogescholen af om verder met elkaar en externe stakeholders in
debat te gaan over de toekomst van het hoger onderwijs. Hierover zal een interactief proces met
het hoger onderwijsveld worden gestart.
Universiteiten, hogescholen en OCW zien in het rapport van de commissie Veerman een belangrijke
inspiratiebron voor de doorontwikkeling van hbo en wo en het versterken van de kracht en
differentiatie van het Nederlandse hoger onderwijs stelsel. Dit moet leiden tot meer keuzeruimte
voor studenten en studenten faciliteren in het volgen van onderwijs bij zowel universiteiten als
hogescholen.
De ondergetekenden willen hierop voortbouwen door te investeren in een traject voor de
doorontwikkeling en verdieping van het advies van de commissie Veerman, gericht op meer ruimte
voor differentiatie en profilering en het bevorderen van gelijke kansen en keuzeruimte voor
studenten in het stelsel. Onderdeel hiervan is onder meer een verkenning naar de verdere
verdieping van onderwijs en onderzoek in het hbo binnen het stelsel, in lijn met advies van de
commissie Veerman, én een gezamenlijke visie op de toekomst van de opleiding tot leraar. De
uitkomsten van het bovengenoemde proces vormen de basis voor de nieuwe Strategische Agenda
Hoger Onderwijs en Onderzoek van de minister van OCW.

12

Vereniging van Universiteiten (VSNU) gevestigd te Den Haag, te dezen handelend als
vertegenwoordiger van de universiteiten, bedoeld in onderdelen a, b, h en i van de
bijlage bij de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek,
vertegenwoordigd door:

Pieter Duisenberg

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, handelend als bestuursorgaan en als
vertegenwoordiger van de Staat der Nederlanden:

Ingrid van Engelshoven

13

Bijlage 1: Uitwerking thema’s kwaliteitsafspraken

Intensiever en kleinschalig onderwijs (onderwijsintensiteit)
De relatie tussen docenten en studenten is cruciaal voor goed onderwijs. Daarom is het belangrijk
het contact tussen student en docent verder te intensiveren. Dit kan bijvoorbeeld door in te zetten
op kleinere onderwijsgroepen en community-vorming, en door meer tijd vrij te maken voor
persoonlijke feedback en individuele begeleiding. Om dit te bereiken is verdere uitbreiding van het
aantal docenten per student noodzakelijk. Het aanstellen van meer docenten maakt het ook
mogelijk om de inhoud van het onderwijs te koppelen aan maatschappelijke thema’s en onderzoek
waardoor de nieuwsgierigheid van studenten en hun onderzoekend vermogen wordt vergroot.
Meer en betere begeleiding van studenten
Het is de verantwoordelijkheid van de universiteiten en hogescholen om alle studenten gelijke
kansen te bieden, ongeacht achtergrond, herkomst en vooropleiding. Niet alleen incidenteel, als
het mis dreigt te gaan, maar ook proactief en structureel. Daarvoor wordt gedacht aan intensieve
begeleiding en ondersteuning door bijvoorbeeld professioneel opgeleide tutoren, studieadviseurs,
student-psychologen, student-decanen en studieloopbaanbegeleiders. Betere begeleiding voorkomt
problemen en zorgt voor optimale ontwikkeling van alle studenten.
Studiesucces
Alle studenten die daarvoor de capaciteiten hebben moeten de kans krijgen om hun studie
succesvol te starten en te voltooien. Aandacht voor de doorstroom en toegankelijkheid van het
onderwijs voor studenten uit het vo en mbo, gelijke kansen, inclusief hoger onderwijs, het
voorkomen van uitval en het bevorderen van studiesucces blijven belangrijke thema’s voor het
hoger onderwijs. Op basis van analyse van het studiesucces van de studentenpopulatie kan een
instelling besluiten haar aandacht primair op bepaalde groepen studenten en/of opleidingen te
richten en daarvoor doelstellingen te formuleren.
Onderwijsdifferentiatie
Hogescholen en universiteiten spelen in op de verschillende achtergronden en ambities van
studenten en de behoeftes van de arbeidsmarkt. Ze doen dat door een gevarieerd aanbod aan
onderwijstrajecten naar niveau (Ad, Ba, Ma) aan te bieden. Ook wordt geïnvesteerd in
talentprogramma’s, zoals honours programma’s of programma’s op het gebied van bijvoorbeeld
maatschappelijke betrokkenheid, ondernemerschap, kunst of sport.
Daarnaast kunnen hogescholen en universiteiten differentiëren in didactische onderwijsconcepten.
Passende en goede onderwijsfaciliteiten
Het is van belang dat de studiefaciliteiten en –infrastructuur intensief en kleinschalig onderwijs
bevorderen. Digitale bronnen kunnen nog beter worden geïntegreerd in het onderwijsproces:
studenten moeten de onderwijsomgeving, zowel fysiek als digitaal, optimaal kunnen benutten in
hun studieproces. De studiefaciliteiten en -infrastructuur moeten aansluiten op de eisen van het
onderwijs van de toekomst.
Verdere professionalisering van docenten (docentkwaliteit)
Goede en betrokken docenten zijn de sleutel tot kwalitatief hoogwaardig onderwijs. Ingezet kan
worden op verdere professionalisering van docenten. Daarbij hoort ook meer waardering voor de
werkzaamheden van docenten, bijvoorbeeld door in het wetenschappelijk onderwijs meer aandacht
te hebben voor onderwijsprestaties. Docenten moeten ook op de hoogte kunnen blijven van de
laatste inhoudelijke, didactische en digitale ontwikkelingen. Hierbij helpt het om het eigen
onderwijsmateriaal te mogen delen en dat van anderen te kunnen benutten. Docenten zouden
meer mogelijkheden moeten hebben om zichzelf te ontwikkelen, bijvoorbeeld – in het geval van
hbo-docenten - door zelf onderzoek te gaan doen.

14