Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1302

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 mei 2021
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over o.a. de brief van 12 mei 2021
over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 26
en 27 mei 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1295). De volledige agenda is
opgenomen aan het einde van het verslag.
De vragen en opmerkingen zijn op 18 mei 2021 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 19 mei
2021 is een deel van de vragen beantwoord. De overige vragen zullen op
een later moment worden beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Kuiken
De griffier van de commissie,
Jansma

kst-21501-32-1302
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de verschillende
brieven van het kabinet over het GLB, de Landbouw- en Visserijraad,
EU-regels omtrent etikettering en het actieplan groei biologische
productie. Zij hebben hierbij nog enkele vragen.
Onderzoek Europese Commissie nieuwe genomische technieken
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het onlangs
gepubliceerde onderzoek naar nieuwe genomische technieken (bij
planten). De leden danken de Minister voor het agenderen van de
ggo-regelgeving wat uiteindelijk heeft geresulteerd in dit rapport.
In het rapport lezen deze leden vooral de bevestiging wat wij eigenlijk al
wisten; dat regelgeving ernstig verouderd is. De Europese Commissie
geeft aan te willen werken aan aanpassing van de wetgeving, met als
eerste stap een «impact assessment» later dit jaar. Deze leden hadden
echter gehoopt dat er meer vaart gemaakt zou worden en dat er al een
aantal beleidsvoorstellen zouden worden gedaan? Deze leden maken zich
dan ook zorgen over het vervolgtraject dat uiteindelijk moet leiden tot
aanpassing van wet- en regelgeving. Deelt de Minister deze zorgen?
Antwoord
De conclusies van het onderzoek wijzen sterk naar de noodzaak van een
aanpassing van de ggo-wetgeving. Daartoe start de Europese Commissie
nu een effectbeoordeling, wat onderdeel uitmaakt van het Europese
wetgevingsproces. Dit is een belangrijke stap voor een wezenlijke
oplossing voor de lange termijn. Europese wetgevende trajecten kosten
tijd maar de noodzaak voor gewijzigde regelgeving is nu duidelijk
gemaakt. Het is belangrijk voor het Europese draagvlak dat de effectbeoordeling zorgvuldig en juridisch degelijk wordt uitgevoerd. Ik zal de
urgentie blijven benadrukken van toekomstbestendige en doeltreffende
wetgeving.
Voorts vragen deze leden zich af of de Minister een beeld kan schetsen bij
het vervolgtraject en wanneer zij uiteindelijk de aanpassing van wet- en
regelgeving verwacht. Het heeft immers 3 jaar geduurd voordat het
desbetreffende rapport is opgeleverd. Is de Minister het met deze leden
eens dat dit – net als de Commissie aangeeft bij de studie naar teeltmateriaal – uiterlijk volgend jaar tot voorstellen moet leiden? Zo ja, is zij bereid
dit te adresseren en de Commissie? Welke mogelijkheden ziet de Minister
om de aanpassing van wet- en regelgeving te versnellen?
Antwoord
Na de zomer zal de Commissie een zogeheten aanvangseffectbeoordeling
– een vorm van routekaart met tijdslijn – presenteren en aan de slag gaan
met de effectbeoordeling. Tijdens die periode zullen consultatierondes
plaatsvinden en zal er worden gewerkt aan de juridische mogelijkheden
voor een mogelijk voorstel. Met het initiatiefrecht is de Commissie aan zet
voor aanpassingen van de wet- en regelgeving, maar de conclusies van
de studie geven ook de noodzakelijke druk. Gezien de technische, juridisch
en politiek ingewikkelde aard van het thema is het van belang dat de juiste
stappen voor o.a. subsidiariteit en proportionaliteit worden gevolgd. Mijn
indruk is dat de Commissie vooruit wil en oplossingsgericht is. In dat
kader zal ik ook de samenwerking aangaan; proactief en constructief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

2

Bijenrichtsnoer
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de vastgelopen
discussie over het bijenrichtsnoer. De discussie wordt daarom geëscaleerd naar de Landbouw- en Visserijraad van Juni. Daar zal een voorstel
worden gedaan om te komen tot een reductie van 10 procent. Hoe kijkt de
Minister daartegenaan? Welke mogelijkheden ziet de Minister om in de
raad van juni wel tot een besluit te kunnen komen en wat zal de Nederlandse lijn worden?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Kabinetsappreciatie Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
Op welke wijze komen de aanbevelingen van de Europese Commissie tot
stand, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Is dit een reactie op een
Nederlandse inzet in via het Nationaal Strategische Plan? Een «gestructureerd dialoog» klinkt als een interactief proces, maar behoudt Nederland
zelf het initiatief over haar eigen NSP; waar zijn de Europese aanbevelingen op gebaseerd?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De Minister geeft aan dat de Europese Commissie aangeeft bij
goedkeuring van de NSP’en bijzondere aandacht besteedt aan de manier
waarop lidstaten verwachten bij te dragen aan de Green Deal ambities. Op
welke wijze is dit voor Nederland relevant, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. Wordt hier door de EC ook rekening gehouden met nationale
aangelegenheden, zoals in het geval van Nederland de opgaven mbt de
stikstofaanpak?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De constateringen dat de sturende aard van de aanbevelingen niet strookt
met het uitgangspunt van de huidige GLB-hervorming baart de leden van
de VVD-fractie zorgen. Zij steunen de lijn van de Minister dat flexibiliteit
voor maatwerk per lidstaat cruciaal is. Hoe gaat de Minister een rigide
Europese opgave voorkomen en bewerkstelligen dat er flexibiliteit blijft
bestaan voor Nederland om zelf invulling te geven aan de opgaven in het
kader van het GLB?
Antwoord
Waar ik het GLB beschouw als een belangrijk instrument om ook aan de
Green Deal-doelen bij te dragen, wil ik nogmaals onderstrepen dat de
middelen en het instrumentarium van het GLB niet toereikend zijn om alle
problemen in de landbouw, het milieu en de plattelandseconomie tegelijk
op te lossen. Het blijft daarmee mijn inzet om bij het opstellen van het
GLB-NSP en de erop volgende onderhandelingen over de goedkeuring
van het GLB-NSP de niet juridisch bindende aanbevelingen nadrukkelijk te
betrekken. Tegelijk blijf ik er zorg voor dragen dat flexibiliteit blijft bestaan
om het GLB-NSP toe te snijden op de opgaven die Nederland zelf met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

3

GLB als subsidie-instrumentarium wil adresseren. Ik hecht eraan dat reeds
ingezet nationaal beleid kan worden voortgezet, inclusief de instrumenten
en indicatoren die daarvoor in onze context met goede redenen gekozen
zijn. Voor de thema’s waarvoor gerelateerde nationale doelen of indicatoren bestaan, werk ik in het GLB-NSP uit hoe de GLB-middelen en
instrumenten dit doelbereik ondersteunen. Het GLB-NSP draagt dan bij
aan de integrale aanpak van de genoemde doelen.
De leden van de VVD-fractie vinden het verstandig dat het kabinet
effectieve inzet van GLB-middelen bepleit en wijst op vermindering van
die effectiviteit door te dun uitgesmeerde middelen. Kan de Minister
concrete voorbeelden geven waar deze «verschraling» in de breedte
onwenselijk kan uitpakken voor de Nederlandse situatie?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de VVD-fractie vragen aan de Minister hoe de sector
betrokken is geweest bij de opstelling van de kabinetsreactie op de
verschillende aanbevelingen van de Europese Commissie. Hoe zal de
sector worden betrokken bij verdere hervorming van het GLB?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Europese Commissie in het
werkdocument Nederland uitnodigt om nieuwe nationale streefwaarden
vast te stellen. Maar zoals de Minister beschrijft, heeft Nederland al eigen
doelen geformuleerd. Is de Minister het met de leden van de VVD-fractie
eens dat eventuele nieuwe streefwaarden dan daarbij betrokken dienen te
worden? En is het huidige nationale kader wellicht reeds afdoende, zo
vragen zij de Minister. Zo ja, hoe gaat zij dat terugkoppelen aan de
Commissie?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 1:
Kan het Minister een (grafische) weergave geven van reguliere
geldstromen van landbouwbedrijven: «gerichte, effectieve en efficiënter
verdeling van rechtstreekse betalingen», lezen de leden van de
VVD-fractie. Op welke geldstromen wordt hier gedoeld?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 2 en 3
Binnen de landbouwsector bestaand vele vormen van bedrijvigheid. Deelt
het kabinet de opvatting van de VVD-fractie dat bij de opgave (en daarmee
alle steunmogelijkheden) om te komen tot het vergroten van de toege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

4

voegde waarde niet alleen wordt gekeken naar de vorm van het bedrijf
(bijvoorbeeld «biologisch»), maar naar de bedrijfsvoering binnen het
bedrijf.
Waarmee dus niet de bedrijfsvorm, maar de werkwijze bepalend is voor
steun bij versterking van het verdienvermogen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 5
Klopt de aanname dat alle genoemde kwantitatieve doelstellingen met
betrekking tot de emissies van andere stoffen dan CO2 staan verankerd in
het Klimaatakkoord? Zo nee, waar staan deze doelstellingen dan
opgenomen, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 6
Kan de Minister een toelichting geven aan de leden van de VVD-fractie op
het aangekondigde onderzoek naar de wenselijkheid om voor bepaalde
gebieden in Nederland een extra vergoeding te geven voor agrarisch
natuur- en landschapsbeheer. Hoe zouden regionalisering van de
basispremie en aanvullende hectarepremies eruit kunnen zien?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 7
Hoe definieert de Europese Commissie «biologische landbouw», zo
vragen de leden van de VVD-fractie. Gaat het hier uitsluitend om de
bedrijfsvorm van een landbouwbedrijf, of wordt hier ook gekeken naar de
bedrijfsvoering? Dit sluit aan bij de vragen bij aanbeveling 2 en 3 en is van
belang om ervoor te zorgen dat bijdragen aan doelstellingen van de
Europese Green Deal gericht zijn op de concrete werkwijzen binnen
bedrijven.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 10
Is de Minister bereid om bij deze reactie expliciet aandacht te vragen bij
de Europese Commissie voor het grote aantal ontheffingen die lidstaten
geven voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen? Voorbeeld is
het verbod op suikerbietenzaden: Nederland houdt zich hier aan de regels
waar andere lidstaten gebruik maken van ontheffingen. Dit schaadt de
Nederlandse concurrentiepositie en is onwenselijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

5

Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 11
Is het kabinet het met de leden van de VVD-fractie eens dat de aanbeveling van de EC om «meer jongeren en met name vrouwen aan te
moedigen om in de landbouwsector te gaan werken» geen Europese
verantwoordelijkheid is en kan de Minister de leden geruststellen dat we
hier geen Europese koppen op Nederlandse inzet en dat we uitgaan van
een verleidende en niet van een sturende aanpak?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 13
Is de Minister het met de leden van de VVD-fractie eens dat het Nederlandse beleid ten aanzien van dierenwelzijn al aanzienlijk ambitieuzer is
dan in andere Europese lidstaten? Als de Minister stelt dat zij mogelijkheden ziet om de Europese dierenwelzijnsregelgeving naar een ambitieuzer niveau te brengen, richt zij zich dan op een ambitie voor Nederland,
of op een hogere ambitie voor andere Europese lidstaten en is zij bereid
hier te handelen in de lijn van de aangenomen Kamermotie van het lid
Van Campen c.s. met Kamerstuk 35 398, nr. 16?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
agenda van de Landbouw en Visserrijraad op 26 en 27 mei 2021. Zij
wensen de Minister enkele vragen voor te leggen.
Dierenwelzijn
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister het met hen eens is dat
de recente blokkade van het Suezkanaal op schrijnende wijze duidelijk
maakt wat de risico’s van verre diertransporten over zee zijn.1 Ook lezen zij
dat de Minister aangeeft dat het lastig is om buiten EU-grenzen in te
grijpen bij calamiteiten. Alhoewel deze leden begrijpen dat de juridische
situatie anders is voor het vervoer over de weg dan het vervoer per zee en
dat de herziening van de Transportverordening nog in volle gang is,
vroegen deze leden zich af of de Minister ruimte ziet om bij deze of een
Raad binnenkort vast te pleiten voor een overbruggende maatregel die de
schrijnende situaties die we de afgelopen tijd hebben gezien te
voorkomen. Dit gezien de Minister zelf ook heeft aangegeven dat er
weinig inzicht is in de omstandigheden en er geen mogelijkheden zijn om
in te grijpen bij calamiteiten. Wat zijn de mogelijkheden op korte termijn
om tot een dergelijke opschorting van het vervoer van levend vee op
lange afstand te komen of een aanpassing die het dierenwelzijn
1

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2620

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

6

aanzienlijk verbetert, gezien de herziening van de Transportverordening
volgend jaar op dit moment geen uitkomst biedt? Kan zij hier voorafgaand
aan de Raad voor naar mogelijkheden zoeken, of deze kwestie in elk geval
aankaarten bij de Raad? Kan zij bijvoorbeeld minimumnormen voor
vervoer van levend vee opnieuw aan kaarten?
Antwoord:
Inderdaad is het verbieden van langeafstandsexporten van levend vee in
EU-verband iets voor de lange termijn. Dit zal gerealiseerd moeten
worden in de herziening van de Europese transportverordening. Ik zie
geen juridische mogelijkheden om voor die tijd tot een opschorting te
komen van dergelijke transporten. Voor de korte termijn zet ik me daarom
in op verbetering van de naleving van de huidige regels. Een aantal audits
van de Europese Commissie laten zien dat er nog veel te verbeteren is in
de uitvoering van controles voorafgaand aan exporten over zee.
Het Portugees voorzitterschap werkt op dit moment aan Raadsconclusies
ten aanzien van dierenwelzijn tijdens lange afstand diertransporten over
zee. Ik spreek me in dat verband uiteraard uit voor een EU-breed verbod
op dergelijke transporten, en daarnaast werk ik constructief mee aan
mogelijke verbeteringen op korte termijn. Zoals ik in mijn beantwoording
op schriftelijke vragen van lid de Groot aangaf, maak ik me bijvoorbeeld
zorgen over de eventuele terugkeer van veeschepen naar de EU, indien zij
geweigerd zijn door een niet-EU land, zoals het geval was met de twee
veeschepen die eerder dit jaar naar Spanje moesten terugkeren. Alle
dieren zijn, na maanden te hebben doorgebracht op zee omdat geen
haven toestemming tot uitladen gaf, na terugkeer in de haven van
Cartagena gedood. Een dergelijke situatie mag niet meer plaatsvinden.
Daarnaast pleit ik in relatie tot de Raadconclusies voor verbeteringen op
het gebied van terugkoppeling van informatie over de dieren tijdens het
transportgedeelte over zee, middels de reisjournaals. Ik verwijs uw Kamer
hiervoor ook naar mijn recente antwoorden op de schriftelijke vragen van
lid Vestering van de Partij voor de Dieren (Aanhangsel Handelingen II
2020/21, nr. 2621).
Ook hebben de leden van de D66-fractie nog vragen over de recente
ontwikkelingen rondom het vangen van kippen. Zij hebben hier recent al
vragen over gesteld in het schriftelijk overleg over de voortgang van de
verbetering van het slachtsysteem, maar zij willen graag uitsluitsel van de
Minister dat zij bij deze Raad niet zal pleiten voor het opnemen van een
uitzondering voor kippen in de Transportverordening. Kan de Minister dat
bevestigen?
Antwoord
In de aanstaande Raad zal ik niet voor een dergelijke uitzondering pleiten.
Eventuele aanpassingen van de Europese transportverordening komen in
de aanstaande herziening aan de orde. Ik vind het van groot belang dat
dieren op zodanige wijze worden gevangen dat het de dieren geen letsel
of onnodig lijden berokkent. Ik zal in het kader van de aanstaande
herziening van de transportverordening samen met gelijkgestemde
lidstaten optrekken en bezien in hoeverre bestaande (Europese) goede
praktijken voor het vangen van pluimvee voldoende houvast bieden, of
dat er nog aanvullende of aangepaste voorschriften noodzakelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

7

Visserij
De leden van de D66-fractie constateren uit de antwoorden van de
Minister dat zij het heel belangrijk vindt om met pilots te onderzoeken of
cameratoezicht effectief is.2 Wat zij echter niet kunnen lezen uit het
antwoord van de Minister is of zij ook bereid is akkoord te gaan met het
voorstel om camera’s aan boord in te zetten zonder het vooraf inzetten
van deze pilots? Ook hebben deze leden vernomen dat in Denemarken al
wel studies zijn uitgevoerd naar de effectiviteit van Remote Electronic
Monitoring (REM) aan boord van visserijschepen, zoals de studie
«Observing incidental harbour porpoise Phocoena phocoena bycatch by
remote electronic monitoring» van Kindt-Larsen et al.3 Is de Minister op
de hoogte van deze studies en hoe beoordeelt zij deze? Neemt zij deze
mee in haar beoordeling van de effectiviteit van bijv. REM of cameratoezicht? Tenslotte horen deze leden graag wanneer de Minister wenst dat de
pilots zijn afgerond zodat kan worden overgegaan op de inwerkingtreding
van de nieuwe controleverordening. Welke deadline zit hier aan vast?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden lezen dat iedere lidstaat afzonderlijk een projectvoorstel indient
onder het Europees Maritiem Visserij en Aquacultuur Fonds (EMVAF).4
Waar zet de Minister op in bij het Nederlandse projectvoorstel om toezicht
op de visserij te waarborgen? Zal verplichte REM een onderdeel zijn van
het projectvoorstel van Nederland? Zo ja, hoe groot is de rol van
cameratoezicht hierbij volgens de Minister?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de D66-fractie zouden een dergelijke verplichting graag zien
voor alle schepen waarbij een risico bestaat dat op niet-naleving van de
aanlandplicht, en op bijvangst van gevoelige soorten. Kan de Minister
garanderen dat schepen onder de 24 meter hier minder risico op hebben,
aangezien dit nu de standaard is die wordt gehanteerd in het voorstel van
het Portugese voorzitterschap? Zo nee, is de Minister bereid in te zetten
op een verbreding naar ook schepen onder de 24 meter die een risico
hebben op niet-naleving en bijvangst van gevoelige soorten? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de D66-fractie lezen dat de projecten in de verschillende
landen parallel en geharmoniseerd dienen te verlopen, terwijl elk land
haar eigen voorstel doet. Hoe gaat de Minister erop waken dat zaken die
belangrijk zijn volgens Nederland parallel lopen aan landen die wellicht
tegenstrijdige wensen hebben?

2

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1285.
Inter Research » ESR » v19 » n1 » p75–83 (int-res.com).
4
Kamerstuk.21 501-32, nr. 1285.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

8

Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Tenslotte vernamen de leden van de D66-fractie ook dat er gekeken wordt
naar het aanpassen van de tolerantiemarge voor de visvangst. Kan de
Minister toelichten wat hierin het standpunt is dat wordt aangenomen
door Nederland? Deelt de Minister de mening van deze leden dat de
tolerantiemarge niet verzwakt moet worden?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Vogelgriep
De leden van de D66-fractie hebben nog enkele vragen over de aanpak
van de vogelgriep. Zo is de motie van de leden van de D66-fractie en
VVD-fractie aangenomen over preventieve vaccinatie in het diergezondheidsinstrumentarium (Kamerstuk 35 398, nr. 14). Deze verzoekt de
regering, zich samen met de sector in te zetten voor preventieve vaccinatie als onderdeel van het diergezondheidsinstrumentarium, inclusief de
handelsaspecten daarvan. Deze leden zijn van mening dat het bij de
uitvoering van deze motie van groot belang is dat de Minister ook in
Europees verband preventieve vaccinatie aankaart, gezien de handelsaspecten alleen in internationaal verband kunnen worden opgelost. Gaat
de Minister dit aankaarten bij haar Europese collega’s? Zo ja, kan zij
reflecteren op de standpunten van de andere lidstaten en het potentiële
draagvlak? Deze leden vernemen dat er een veelbelovend vaccin is die al
veelvuldig buiten Europa wordt gebruikt. Deze kan gebruikt worden om
kalkoenen en kippen te vaccineren en geeft bescherming tegen verschillende varianten van de H5NX hoog pathogene vogelgriep.5 Welke kansen
ziet de Minister voor een dergelijk vaccin? Ook vragen deze leden of
Minister een update kan geven over de honderden (dode) vogels in het
Lauwersmeer met verschijnselen van vogelgriep. Zijn deze inmiddels
verplaatst of geruimd? Eerder vroegen deze leden hier al naar tijdens het
Plenair debat – Wijziging van de Wet dieren in verband met de uitvoering
van de herziene Europese diergezondheidswetgeving (Kamerstuk 35 398).
Zien Ministers van andere Europese lidstaten net als Nederland een
toename van het aantal met vogelgriep besmette vogels?6 Zo ja, welke
extra maatregelen nemen zij tegen verspreiding?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
VN Food Systems Summit
De leden van de D66-fractie lezen dat de Ministers van gedachten zullen
wisselen over de EU-prioriteiten voor de VN Food Systems Summit. Deze
leden vragen de Minister wat haar inzet is voor deze Summit? Zij zijn
positief over het feit dat de EU wil inzetten op een eerlijke en inclusieve
transitie van voedselsystemen wereldwijd, waarbij aandacht is voor
5
6

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27309056/
https://www.rtvnoord.nl/nieuws/814837/Natuurfotograaf-over-vogelgriep-Zo-erg-heb-ik-het-invijftig-jaar-niet-gezien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

9

uitdagingen op gebied van duurzaamheid en klimaat. Zal de Minister het
belang van kringlooplandbouw agenderen voor de manier waarop wij op
een duurzame, dier- en natuurvriendelijke manier voedsel kunnen
produceren? Welke suggesties zal zij doen voor betere toegang tot gezond
voedsel? Kan zij toelichten hoe de EU voornemens is om op natuur
gebaseerde oplossingen en ecosysteemgerichte benaderingen op te
schalen? Welke suggesties zal zij meegeven in het kader van een goed
inkomen voor primaire producenten?
Antwoord
De top beoogt landen, organisaties en bedrijven samen te brengen achter
concrete initiatieven die het behalen van de SDG-2 doelen dichterbij
brengen en toewerken naar duurzame en veerkrachtige voedselsystemen.
Nederland bepleit daarom dat de top een inclusief karakter moet hebben,
met betrokkenheid van alle landen, bedrijfsleven en maatschappelijk
middenveld. Daarnaast wil Nederland het gebruik in beleid van wetenschappelijke kennis voor het bereiken van voedselzekerheid en duurzame
voedselsystemen verder verbeteren.
De voorbereiding van de top is mondiaal georganiseerd langs een vijftal
inhoudelijke thema’s waarin werkende weg duidelijker wordt rond welke
baanbrekende oplossingen zich coalities uit bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en overheden vormen en welke
concrete acties en commitments zich daaruit ontvouwen.
Wereldwijd vinden er daarnaast nationale dialogen plaats over de werking
en gewenste uitkomsten van de nationale voedselsystemen. Ook deze
bijeenkomsten geven voeding aan concrete initiatieven van partijen. De
Nederlandse dialoog zal op 1 juni a.s. plaatsvinden in Amsterdam.
Tijdens de pre-Summit die zal plaatsvinden van 26-28 juli 2021 in Rome
zal een nadere trechtering van ingebrachte kansrijke en impactvolle
initiatieven plaatsvinden. Daaruit zal ook duidelijk worden waar en hoe
Nederland kan bijdragen aan de duurzame veranderingen op de
genoemde thema’s. Het sluiten van kringlopen, duurzame natuurpositieve productiemethoden, betere toegang tot gezond en veilig en
voedzaam voedsel en een eerlijk inkomen voor de primaire producent zijn
essentiële elementen in duurzame en veerkrachtige voedselsystemen. Als
zodanig vormen zij ook een prioriteit voor het kabinet.
Kabinetsappreciatie Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de appreciatie
van de aanbevelingen die de Europese Commissie aan Nederland
gestuurd heeft voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in de
periode 2023–2027 en hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen
over.
De leden van de D66-fractie lezen dat het Europees Parlement stelt dat er
30% van de eerste pijlermiddelen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) verplicht ingezet dient te worden voor ecoregelingen, terwijl
de Raad in oktober 20% overeen is gekomen. De Minister geeft aan dat
Nederland steeds heeft gepleit voor een ambitieuzer percentage dan
20%.7 De leden vragen de Minister de inzet van Nederland te specificeren.
De leden vragen de Minister tevens of zij voornemens is om de mogelijkheden om in het Nationaal Strategisch Plan (NSP) meer ruimte vrij te
maken voor ecoregelingen in kaart te brengen? Zo ja, wanneer kunnen we
dit overzicht verwachten? Zo nee, waarom niet?

7

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1285.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

10

Antwoord
In Nederland werken we voor de inzet bij de ecoregeling met verschillende scenario’s. Deze gaan allen uit van een grotere inzet op de ecoregeling dan 20% van de eerste pijlermiddelen. De keuze van het aan u voor
te leggen scenario is afhankelijk van hoe de middelen het meest effectief
kunnen worden ingezet om een duurzame, en loonzame, landbouw te
ondersteunen. Daarbij wordt gekeken naar het hele spectrum van
interventies, de conditionaliteiten voor de basisbetaling, de ecoregeling,
het agrarisch natuurbeheer en experimenten. Hiervoor worden Pilots
uitgevoerd, onderzoek gedaan en voor de ecoregeling wordt nog voor de
zomer een praktijktoets uitgevoerd. Op het moment dat de contouren van
het NSP naar uw Kamer wordt gestuurd, wordt uw Kamer de overweging
voor een budgetverdeling voorgelegd.
Is de Minister bereid het GLB te koppelen aan de stikstofproblematiek? Zo
nee, aan welke maatschappelijke opgaven gaat u het wel koppelen?
Wanneer moet het NSP worden ingeleverd? Bent u het met deze leden
eens dat het onwenselijk is dat het NSP kan worden vastgesteld zonder
dat daar in het nieuwe regeerakkoord afspraken over zijn gemaakt?
Antwoord
De primaire doelstelling voor het toekomstig GLB is dat dit agrariërs de
mogelijkheid geeft om hun bijdrage aan milieu en leefomgeving op het
boerenland te versterken, zowel op de korte termijn door bijvoorbeeld
inzet van activiteiten die de uitstoot van stikstof tegengaan, als op de
lange termijn door activiteiten te ondersteunen die bijdragen aan het op
lange termijn verduurzamen van de boeren bedrijfsvoering. Het NSP
behoort op 31 december van dit jaar te worden ingeleverd. Daarvoor
wordt het aan uw Kamer, en aan provinciale staten, voorgelegd. Het heeft
mijn voorkeur dat elementen uit het Regeerakkoord hun plaats vinden in
het NSP. Echter, dit veronderstelt dat het regeerakkoord op een redelijke
termijn beschikbaar is. Bij later inleveren dan 31 december bestaat er een
risico dat er in 2023 geen EU-middelen kunnen worden uitbetaald. Dat
risico wil ik niet graag nemen.
Aanbeveling 1: De levensvatbaarheid van landbouwbedrijven versterken
De leden van de D66-fractie zijn positief over de herverdeling van de
inkomenssteun naar doelgerichte betalingen voor duurzaamheid en
overheveling naar de tweede pijler waardoor de basispremie flink lager
wordt. De nadruk wordt meer gelegd op inkomenssteun voor kleinere
landbouwbedrijven in Nederland. Klopt deze observatie? De leden zijn
echter ook van mening dat inkomenssteun economisch gezien niet de
oplossing is voor de huidige problematiek omdat de waarde van de steun
weglekt naar de productiefactor grond waardoor het netto effect voor de
boer gering is. Is de Minister dit met de leden eens? Zo ja, bent u het dan
eens dat een zo groot mogelijk deel van de betalingen gericht moet
worden ingezet voor bovenwettelijke doeleinden? Is de Minister het ook
eens dat een zo groot mogelijk deel van het NSP ingezet moet worden
voor de transitie naar kringlooplandbouw? Is de Minister bereid om de
basisinkomensteun te korten ten gunste van klimaat, milieu en biodiversiteit?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

11

De leden zijn positief dat de Minister verder wil kijken voor een optimalisatie daar waar grote bedrijven meer steun ontvangen dan noodzakelijk
naar bedrijven met een inkomen onder het minimum. Welk gemiddeld
inkomen en over hoeveel jaar wordt dit naar alle waarschijnlijkheid
berekend?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden vragen de Minister hoe het puntensysteem van de ecoregelingen
dat zij voornemens is te ontwikkelen verhoudt tot de gelden?8 Deelt de
Minister de zorg van Transitiecoalitie Voedsel dat op deze manier veel
inkomenssteun uit het GLB terecht komt bij boeren die dat niet nodig
hebben?9 Zo ja, wat is de Minister voornemens te doen om hier verandering in te brengen zodat inkomenssteun wel degelijk bij boeren terecht
komt die voldoen aan duurzaamheidseisen, ten goede komt aan het
klimaat en biodiversiteit? Zo nee, waarom deelt de Minister deze zorg
niet?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 4:De nutriëntenverontreiniging van water en lucht verminderen, de stikstofdepositie in de voor stikstof kwetsbare Natura
2000-gebieden terugdringen tot onder de kritieke waarden, en bijdragen
aan verwezenlijking van de doelstelling voor nutriëntenverliezen in
Nederland uit de Europese Green Deal
De leden van de D66-fractie zijn positief over het feit dat het Kabinet
voornemens is op onder andere de ecoregelingen in te zetten op het
verlagen van nutriëntenverontreiniging en in wilt zetten op een integrale
benadering. De leden zijn van mening dat het Europese doel om nutriëntenverliezen met ten minste 50% terug te dringen leidend moet zijn. Op
welke manier wordt invulling gegeven aan dit Europese doel en welke
concrete doelstellingen heeft de Minister hier voor ogen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 5: Emissies van andere stoffen dan CO2 door de veehouderij
en bodembemesting verminderen en de capaciteit voor koolstofopslag
verhogen.
Op welke manier past agrarische bosbouw bij deze aanbeveling en welke
concrete doelen heeft de Minister hier voor ogen? Is de Minister bereid
om in veenweidegebeiden boeren onder de eerste pijler een hogere
vergoeding te geven als zij hun bedrijfsvoering voortzetten bij een hogere
grondwaterstand?
Antwoord

8
9

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1285
Brief derden d.d. 11 mei 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

12

Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 6: Een gunstige staat van instandhouding bereiken van
habitats en soorten die in verband staan met landbouwsystemen, de
fragmentatie van habitats en het verlies van biodiversiteit verminderen en
bijdragen aan de doelstelling van de Europese Green Deal inzake
diversiteitsrijke landschapselementen
De Minister geeft aan te overwegen om de basispremie te regionaliseren
en aanvullende hectarepremies voor gebieden met natuurlijke handicaps
mogelijk te maken. Kan de Minister aangeven wat hierin haar afwegingen
zijn en wat de eventuele consequenties zijn voor landbouwers die hier niet
onder vallen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 7: Bijdragen aan de doelstelling van de Europese
Green Deal voor biologische landbouw
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat Nederland in tegenstelling tot de meeste landen geen nationaal (actie)plan voor biologisch
landbouw heeft. Ook de commissie benadrukt deze stelling. Wat is hiervan
de reden? Welke doelstellingen heeft de Minister in gedachten voor de
biologische sector in Nederland binnen het NSP? Is de Minister op de
hoogte dat bij andere lidstaten duidelijke afgebakende doelen zijn
geformuleerd voor de biologisch sector? Op welke manier zorgt de
Minister voor een eerlijk speelveld binnen de EU wanneer concrete
doelstellingen ontbreken voor de biologische sector? Is de Minister bereid
om in buffergebieden rondom natura 2000-gebieden biologische
landbouw extra te gaan steunen om zo te gaan voldoen aan de Europese
ambities in deze?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Aanbeveling 11: Meer jongeren en met name vrouwen aanmoedigen om in de landbouwsector te gaan werken.
De leden van de D66-fractie vinden het zorgelijk dat het voor jonge,
duurzame boeren lastig is om toegang te krijgen tot kapitaal voor
landbouwgrond. Is de Minister dit met de leden eens? Zo nee, waarom
niet? De hoge grondprijzen en het lage rendement op vermogen leiden tot
een financieringskloof voor jonge boeren. Daarom raadt de Commissie
aan om in te zetten op toegang tot kapitaal voor landbouwgrond en het
vergemakkelijken van groene investeringen. De Minister geeft aan te
willen overwegen om naast de huidige investeringssteun die Nederland
geeft uit het GLB ook gekeken kan worden naar vestigingssteun. Kan de
Minister dit nader toelichten?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

13

Mededeling actieplan biologische productie
De leden van de D66-fractie hebben nog enkele vragen over de
mededeling actieplan biologische productie.
Kan de Minister toelichten wat de rol van de supermarkten is bij de groei
van de biologische sector? Op welke manier ziet de Minister een samenwerking met de biologische sector voor zich om de vraag naar biologische
producten te vergroten?
De leden hebben vernomen dat het onderzoeksbudget niet gekaderd
wordt voor de biologische landbouwsector. Echter heeft het biologische
keurmerk zelf wel duidelijk kaders. Hoe ziet de Minister dit? Ziet de
Minister het risico dat onderzoeksresultaten niet toepasbaar binnen
biologische praktijk? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke manier wordt
dit risico aangepakt?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over het specifieke agendapunt van de Raad over het
Europees biologisch actieplan maar over de nationale invulling van
biologische landbouw. Deze nationale invulling is niet in de Landbouw- en
Visserijraad van mei aan de orde en daarom zal deze vraag binnen de
standaardtermijn van drie weken beantwoord worden.
Bijenrichtsnoer
De leden van de D66-fractie vinden het onacceptabel dat het vernieuwen
van het EFSA bijenrichtsnoer zo lang op zich laat wachten. Is de Minister
dit met de leden eens? De leden hebben vernomen dat in een brief aan
het Europees Parlement en de Raad de Eurocommissaris Kyriakides
voorstelt om de discussie rondom het bijenrichtsnoer te escaleren naar de
Landbouw- en Visserijraad in juni. Wat wordt de Nederlandse inzet
betreffende het voorgestelde uitgangspunt van Eurocommissaris
Kyriakides om in te zetten op een maximum reductie van 10% in de
grootte van een kolonie als specifiek beschermingsdoel in het nieuwe
bijenrichtsnoer? En kan de Minister hierbij duidelijk omschrijven wat de
onderliggende onderbouwing is van het Nederlandse standpunt?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 26 en 27 mei 2021. Deze
leden hebben daar enkele vragen over.
De leden van de PVV-fractie lezen dat er dat er meer geld uit de eerste
pijler aan eco-regelingen besteed moet worden en vrezen dat dit zal leiden
tot verdere verslechtering van de concurrentiepositie van de Nederlandse
landbouw.
Kan de Minister aangeven of de boeren die deelnemen aan
eco-regelingen in andere EU-lidstaten aan even zware eisen moeten
voldoen als de boeren in Nederland?
Antwoord
De vergoedingen voor een ecoregeling worden in de Europese lidstaten
op een gelijksoortige manier berekend in relatie tot wat de gemiddelde
opbrengst op een perceel in het betreffende land zou zijn geweest,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

14

inclusief extra kosten. Daarbij wordt het verschil in opbrengst vergoed.
Daardoor heeft de invoering van de ecoregeling geen onevenredig
financieel effect op de bedrijfsvoering. Met de keuze voor een puntensysteem streef ik daarnaast naar een goede inpasbaarheid van de
ecoregeling in de bedrijfsvoering.
Zijn er volgens de Minister voor elk agrarisch bedrijfstype geschikte
eco-regelingen om aan mee te doen zodat de boer zijn/haar inkomen uit
subsidie op peil kan houden of zullen er veel boeren er door deze regeling
financieel op achteruit gaan?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderliggen
stukken voor het schriftelijk overleg Landbouw- en Visserijraad en hebben
nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de positie van boeren en
tuinders in de keten moet worden verbeterd. Belangrijk daarbij is dat er
meer ruimte komt voor boeren en tuinders om samen te werken om
daarmee hun positie te versterken. In dat kader zijn deze leden tevreden
dat de Minister in de kabinetsappreciatie Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) ook steun vanuit het GLB voor het versterken van samenwerkingsverbanden in de landbouw noemt. Deze leden constateren dat de
opheffing van de productschappen de positie van boeren en tuinders in
de keten heeft verzwakt. Om de positie in de keten en de samenwerking in
de landbouw te versterken zien deze leden veel potentie in het oprichten
van ketencoöperaties, waarin samenwerking in de agri- en foodketen
vorm kan krijgen en afspraken kunnen worden gemaakt over productie,
kwaliteit, gezamenlijk toezicht, duurzaamheid, biodiversiteit en een
eerlijke prijs. Zij vragen de Minister in hoeverre en in welke mate
dergelijke vormen van samenwerking en het maken van afspraken door
boeren en tuinders momenteel worden tegengewerkt door Europese
regels met betrekking tot bijvoorbeeld concurrentie. Welke stappen zet zij
om eventuele belemmeringen die voortkomen uit Europese regels uit de
weg te helpen. Kan de Minister tevens aangeven of dergelijke obstakels
ook onderwerp van gesprek zijn bij de GLB-onderhandelingen en wat
daarbij haar inzet is?
Antwoord
Het GLB, meer in het bijzonder de GMO-verordening, voorziet in de
mogelijkheid tot erkenning van producentenorganisaties, bestaande uit
primaire producenten, en brancheorganisaties, bestaande uit vertegenwoordigers van productie en minimaal één andere schakel in de keten.
Voor deze twee vormen van samenwerkingsverbanden geldt een aantal
bijzondere regels ten opzichte van de mededingingsregels bij het
nastreven van hun doelen en activiteiten zoals die in de GMO-verordening
zijn opgenomen. Zo kunnen erkende producentenorganisaties die aan
gezamenlijke afzet doen in aanmerking komen voor een zogenaamde
safe-harbour clausule: wanneer de nationale mededingingsautoriteiten
concluderen dat de activiteiten van de producentenorganisatie er toe
leiden dat de mededinging wordt uitgesloten of de doelstelling van het
GLB in gevaar worden gebracht, dan kunnen zij besluiten dat de betrokken
activiteiten dienen te worden aangepast of stopgezet voor de toekomst,
maar er wordt dan geen boete uitgedeeld. Voor brancheorganisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

15

beoogt de GMO-verordening meer zekerheid te geven over de toelaatbaarheid van onderlinge afspraken of afgestemde gedragingen ten
opzichte van de mededingingsregels door brancheorganisaties de
mogelijkheid te verlenen om vooraf aan de Europese Commissie om een
comfort letter te vragen.
Ondanks de ruimte die binnen de Europese kaders wordt geboden wordt
onduidelijkheid rond de toepassing van de mededingingsregels vaak
aangehaald als obstakel voor verdergaande samenwerking. Om het
probleem van de onduidelijkheid en daaruit voortvloeiende onzekerheid
over wat voor soort afspraken wel en niet zijn toegestaan op te lossen,
heb ik in samenwerking met de Staatssecretaris EZK inmiddels een
wetsvoorstel ingediend tot aanpassing van de Mededingingswet, om de
bijzondere positie van de landbouw- en visserijsector te verduidelijken en
te expliciteren. Daarnaast is in samenwerking met de Staatssecretaris van
EZK en ACM een handreiking in voorbereiding, die de samenwerkingsmogelijkheden in de landbouw verduidelijkt en stimuleert teneinde de positie
van de boer in de keten te versterken.
Naast deze wetswijziging wordt er gewerkt aan een inventarisatie van
concrete kansen en belemmeringen voor samenwerking binnen de
agrarische sector. Hiertoe heb ik per 1 mei 2021 de heer Ferd Crone
aangesteld als kwartiermaker om een functieomschrijving en profielschets
op te stellen van een later aan te stellen Samenwerkingsambassadeur, in
lijn met de motie hierover van het lid Geurts (Kamerstuk 35 000 XIV, nr.
81) met als doel samenwerking tussen, en het opzetten van, producentenen brancheorganisaties te bevorderen en ondersteunen.
De mededingingsregels in relatie tot samenwerkingsverbanden van
boeren met elkaar en in de keten zijn ook onderwerp van gesprek bij de
GLB-onderhandelingen. Het Europees Parlement heeft een aantal
voorstellen op dat gebied gedaan. Zo heeft zij voorgesteld om ketenafspraken die tot doel hebben om bovenwettelijke standaarden op het
gebied van milieu, diergezondheid of dierenwelzijn toe te passen, vrij te
stellen van het kartelverbod mits deze afspraken de mededinging niet
verder beperken dan noodzakelijk om het doel te bereiken. Daarnaast
heeft het parlement voorgesteld om in de definitie van «machtspositie» te
verduidelijken dat het daarbij ook kan gaan om de dominante positie ten
opzichte van leveranciers (boeren). Tenslotte wil het Europees Parlement
de behandeling van brancheorganisaties meer gelijk te trekken met die
van producentenorganisaties. Dit betekent dat ook de onderlinge
afspraken en onderling afgestemde gedragingen van brancheorganisaties
geen voorafgaande goedkeuring meer nodig zouden hebben maar zijn
toegestaan mits nodig om hun doelen zoals in de GMO-verordening
opgenomen te bereiken. In geval de Europese Commissie oordeelt dat de
afspraken of gedragingen niet meer aan de voorwaarden uit de verordening voldoen, dan zouden ze voor de toekomst moeten worden
aangepast of verboden.
Ten algemene ben ik voorstander van verduidelijking van de mededingingsregels, ook in de GMO-verordening. Met name het voorstel voor
verticale duurzaamheidsinitiatieven kan op mijn steun rekenen. Het doet
mij ook deugd dat de Europese Commissie de aanzet van het Europees
Parlement ter harte heeft genomen en verder heeft verbeterd.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister wil verkennen hoe de
toegang van jonge landbouwers tot kapitaal kan worden verbeterd en hoe
instrumenten uit het GLB zoals vestigingssteun daarbij een rol kunnen
spelen. Deze leden vinden het van groot belang dat ook komende
generaties boeren zicht hebben op een solide toekomst voor hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

16

familiebedrijf. Helaas zijn de huidige regelingen zoals het jongeboerenfonds vaak nog te bureaucratisch en worden deze onvoldoende benut.
Deze leden zouden daarom graag zien dat het aanvragen van middelen uit
deze fondsen wordt vereenvoudigd en meer wordt toegespitst op de
behoeften van jonge boeren zelf. Zij vragen de Minister hoe zij ervoor gaat
zorgen dat haar streven naar het verbeteren van toegang tot kapitaal voor
jonge boeren er ook daadwerkelijk toe gaat leiden dat zij hier gemakkelijker gebruik van kunnen maken en dat deze middelen ook daadwerkelijk
worden benut.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de CDA-fractie lezen in de kabinetsappreciatie dat de
Europese Commissie aanbevelingen doet over het terugdringen van de
stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden. Inmiddels is voor maatregelen
in dit kader tot 2030 € 6 miljard beschikbaar gesteld. Deze leden merken
op dat in het rapport «Stikstofruimte voor de toekomst» wordt gesteld dat
o.a. veranderende klimatologische omstandigheden ertoe kunnen leiden
dat de gestelde ambities, zelf ondanks deze forse inspanningen, buiten
bereik kunnen blijven. Zij vragen zich daarom af in hoeverre de invloed
van autonome ontwikkelingen, met name de gevolgen van klimaatverandering op onze natuur, voldoende worden meegenomen bij o.a. het
bepalen van welke maatregelen het meest geschikt zijn voor het behalen
van doelen op het gebied van natuurkwaliteit. Deze leden menen dat het
van belang is om in nationaal en internationaal verband nader onderzoek
te doen naar deze ontwikkelingen, zodat er voldoende informatie
beschikbaar is voor het al dan niet aanpassen van maatregelen en/of
doelen. Zij vragen de Minister of ook zij het belang hiervan onderkend. Is
de Minister bereid om in Europees verband in te zetten op het opstellen
van een wetenschappelijke en politieke agenda waarin nader onderzoek
naar belangrijke onderwerpen zoals de impact van klimaatverandering (en
andere autonome ontwikkelingen) op de natuurkwaliteit aan de orde
kunnen komen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de CDA-fractie vinden het, net als het kabinet, van cruciaal
belang dat in het GLB het gelijke speelveld in Europa wordt gehandhaafd
en dat in het GLB voldoende ruimte is voor maatwerk per lidstaat. Zij
lezen dat de Minister in het nationaal strategisch plan (GLB-NSP) zal kijken
naar het optimaliseren van de verdeling van directe betalingen en dat zij
daarbij ook naar een eventuele regionalisering van de basispremie wil
kijken. Deze leden vragen de Minister om te verduidelijken hoe zij een
dergelijke regionalisering voor zich ziet en hoe deze in de praktijk gestalte
zou kunnen krijgen. Welke gebieden in Nederland zouden hiervoor
bijvoorbeeld in aanmerkingen komen en op basis waarvan zal dat worden
bepaald? Kan de Minister tevens aangeven hoe de landbouwsector
betrokken zal worden bij de vormgeving van een eventuele regionalisering?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

17

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister verder in hoeverre de
groene architectuur en de conditionaliteit uit bijlage III van de verordening
nationale strategische plannen aansluiten op de Nederlandse praktijk en
pilots. Kan de Minister verduidelijken hoe de Nederlandse insteek van
puntensysteem en gewenste prestatiebeloning zich verhouden tot
opmerkingen door de Europese Commissie over WTO-regels?
Antwoord
De conditionaliteiten vormen de basis waarboven voor een landbouwactiviteit een prestatiebetaling kan worden gegeven. Voor de prestaties in het
puntensysteem kan binnen de WTO-regels een vergoeding worden
gegeven voor een activiteit in relatie tot een productief gewas, aangevuld
met de extra kosten die een boer ervoor moet maken. De berekeningen
voor een vergoeding binnen de ecoregeling nemen dan ook een gemiddelde opbrengst op akker- en grasland, en grondsoort, als uitgangspunt
en vergoeden het verschil tussen de opbrengst/kosten die de boer heeft
voor de uitgevoerde activiteit en wat hij gemiddeld genomen als
opbrengst zou hebben gehad.
Voorts vragen deze leden of er voldoende rekening wordt gehouden met
de toepasbaarheid in Nederland van de Good Agricultural and Environmental Conditions (GAECs), zoals de bufferzones of het ploegverbod en
ecologisch kwetsbaar blijvend grasland? Kan de Minister dit toelichten?
Antwoord
De discussie over de invulling van Goede landbouw- en milieucondities
(GLMC) is in Europees verband nog niet afgerond. Ik let daarbij zeker op
de uitvoerbaarheid in Nederland. De discussie over de invulling over
bufferstroken in Nederland raakt aan de invulling van voorwaarden in het
7e Nitraat actieprogramma, dat tevens dit jaar behoort te worden
opgesteld. Ik vind het belangrijk dat de invulling van conditionaliteiten
zodanig wordt vormgegeven dat deze bijdragen aan het verduurzamen
van de landbouw, en niet ertoe leiden dat boeren besluiten om geen
GLB-subsidie aan te vragen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat Nederland inzet op een
CO2-reductie van 1 Mton in veenweidegebieden, met name door
maatregelen gericht op het verhogen van de grondwaterstand. Zij vragen
de Minister of er inmiddels duidelijkheid is over hoe deze opgave zal
worden verdeeld over de provincies waarin deze problematiek speelt.
Tevens vragen zij de Minister op welke wijze deze CO2-reducties in de
praktijk daadwerkelijk zullen worden gemeten. Kan de Minister een stand
van zaken geven op dit thema? Deze leden lezen tevens dat de Minister in
de kabinetsappreciatie het verhogen van het waterpeil in veenweidegebieden noemt als voorbeeld van een maatregel waarbij de negatieve
invloed op de landbouwproductie kan worden vergoed vanuit het GLB. Zij
vragen de Minister op welke wijze zij een dergelijke vergoeding vorm wil
geven, hoe dit past binnen het door haar voorgestelde regionaliseren van
de basispremie, en hoe het verdelen van deze middelen over de betrokken
regio’s plaats zal vinden.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

18

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende stukken waaronder de geannoteerde agenda van de
komende Landbouw- en Visserijraad en de brief van de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met de kabinetsappreciatie van het
de herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
(Kamerstuk 28 625, nr. 288). Zij hebben daarover de volgende vragen en
opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie ondersteunen uiteraard het doel van het
toekomstbestendig maken van het GLB. Wat betreft deze leden is een
toekomstbestendige landbouw een landbouw die goed is voor de
biodiversiteit, het milieu, het klimaat, de voedselkwaliteit en tenslotte ook
goed voor de boer. Nederlandse moet invulling aan dat komende GLB
geven door middel van een nationaal strategisch plan (GLB-NSP). Net
zoals de Europese Commissie hechten de leden van de PvdA-fractie veel
waarde aan het NSP als middel om de Green Deal te bewerkstelligen. De
leden van de PvdA-fractie proeven uit de kabinetsappreciatie echter dat de
Nederlandse regering de aanbevelingen van de Europese Commissie
weliswaar serieus lijkt te nemen maar dat zij zelf genoeg speelruimte gaat
nemen om daar zelf invulling aan te geven en eventueel af te wijken. Zien
deze leden dat goed?
Zo lijkt de regering niet van plan te zijn om voor doelen ten aanzien van
stikstof, antibioticagebruik en gewasbescherming in ook het NSP-streefwaarden op te nemen. Zien deze leden dat goed en wat zijn de bezwaren
om al bestaande streefwaarden die toch al buiten het NSP bestaan ook
daarin op te nemen? Wil Nederland daar niet op afgerekend kunnen
worden?
Kunt u aangeven de Minister aangeven op welke manier de doelstellingen
uit het EGD in het Nederlandse NSP worden betrokken?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat u aanbeveling 1 met
betrekking tot de inkomenssteun aan boeren voor Nederland anders wilt
invullen namelijk door minder in te zetten op de basispremie per hectare
en meer op gerichte steun voor bijvoorbeeld investeringen en kennisverwerving. De leden van de PvdA-fractie delen de mening dat een gerichte
besteding van het GLB beter is dan een ongerichte inkomenssteun. Wel
zouden zij niet willen dat er daardoor minder ruimte voor de ecoregelingen ontstaat. Kunt u garanderen dat dat niet het geval zal zijn?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat in de ontwerpverordening van
de Europese Commissie voor het nieuwe GLB staat dat de conditionaliteit
(de basiseisen voor hectaretoeslagen) bij moet dragen aan Goede
Landbouwkundige en Milieukundige Condities (GLMC’s). Pas als aan die
situatie voldaan wordt kunnen boeren in het voorstel van de Europese
Commissie hectaretoeslagen krijgen. In welke mate en vorm gaat u hier
invulling aan geven? En ik welke mate dient de conditionaliteit een
bijdrage te leveren aan het doelbereik op het gebied van bijvoorbeeld
stikstof (VHR), klimaat (Klimaatakkoord) en water (KRW)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

19

Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Ten aanzien van aanbeveling 7 over biologische landbouw zouden de
leden van de PvdA-fractie erop willen wijzen dat in de EU-biodiversiteitsstrategie de doelstelling is gesteld om ten minste 25% van het
landbouwareaal te gebruiken voor biologische productie. Met slechts
3,2% is er voor Nederland nog een lange weg te begaan. Daarbij helpt het
niet dat Nederland in tegenstelling tot de meeste landen geen nationaal
(actie)plan voor biologisch landbouw heeft. Kunt u aangeven hoe u
concreet het GLB gaat gebruiken om de biologische landbouw in
Nederland op een hoger plan te brengen? Gaat u een nationaal actieplan
opstellen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie bedanken de Minister voor de stukken
ter voorbereiding van de Landbouw- en Visserijraad. Zij begrijpen uit deze
stukken dat er een laatste supertriloog plaatsvindt vrij kort na deze raad. In
deze supertriloog worden nog enkele heel belangrijke beslissingen
genomen, met name over de vergroening van het GLB. De leden van de
GroenLinks-fractie zullen in hun inbreng hier daarom ook vragen over
stellen en daarbij verwijzen naar de gestuurde kabinetsappreciatie over
het GLB.
Conditionaliteit
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in het verslag van de laatste
Landbouw- en Visserijraad «De conditionaliteit moet boeren er niet van
weerhouden om deel te nemen aan het GLB.». Deze leden zijn benieuwd
wat de Minister met deze zin bedoelt. Kan zij hier op in gaan? De leden
van de GroenLinks-fractie willen benadrukken dat het in vrijwel alle
sectoren gebruikelijk is dat er voorwaarden worden gesteld aan de
overheidssteun die zij verkrijgen. Is de Minister het met deze leden eens
dat het vanzelfsprekend zou moeten zijn dat er voorwaarden worden
gesteld aan wat er met gemeenschapsgeld betaald wordt? Daarnaast
staan we als samenleving voor grote uitdagingen die voor een groot
gedeelte inmiddels ook in de Green Deal en daarmee in de biodiversiteitsen Van Boer tot Bord-strategie zijn vertaald in concrete doelen. Het lijkt de
leden van de GroenLinks-fractie daarmee dan ook meer dan logisch dat
het geld dat we inzetten in het GLB ook tegemoet moet komen aan deze
klimaat- en biodiversiteitsdoelen. Dat zegt immers ook de Europese
Commissie in hun conceptplannen en de Goede Landbouw- en Milieucondities (GLMCs). In andere woorden, de leden van de GroenLinks-fractie
zijn benieuwd in hoeverre de Minister de hectaretoeslagen vanuit Brussel
als een «recht» beschouwt van boeren, zonder dat daar substantiële
duurzaamheidseisen tegenover hoeven te staan?
Antwoord
Ik ben het met de leden van de GroenLinks-fractie eens om met het GLB in
te zetten op verduurzaming en daarmee bij te dragen aan onder andere
klimaat- en biodiversiteitsdoelen. Om daarin zo effectief mogelijk te zijn
wil ik bewegen van klassieke inkomenssteun gebonden aan conditiona-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

20

liteit naar doelgerichte betalingen, bijvoorbeeld de ecoregelingen.
Ecoregelingen belonen boeren voor activiteiten die verder gaan dan de
eisen van de conditionaliteit. Het huidige mechanisme in het GLB,
inkomenssteun verbonden aan conditionaliteit blijft bestaan en wordt de
entree van de ecoregelingen. Ik vind het belangrijk dat zoveel mogelijk
boeren mee doen aan ecoregelingen, waarmee zo veel mogelijk boeren
stappen kunnen zetten in verduurzaming. Daarbij is wel van belang dat
het GLB een subsidie-instrument is, waarbij potentiële deelnemers een
kosten-baten afweging zullen maken. Zowel voor de basispremie met de
daaraan verbonden conditionaliteit (duurzaamheidseisen), als voor de
ecoregelingen is te verwachten dat als de kosten voor de boer de baten
overtreffen, hij niet zal deelnemen en dus niet zal bijdragen aan de
beoogde doelen. Bij het stellen van duurzaamheidseisen zullen we dus
naar de juiste balans moeten zoeken.
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat boeren in een spagaat zitten
tussen meer eisen en tegelijkertijd een lage prijs voor hun producten en
dat de Minister hen daarvoor wil beschermen. Dat vinden de leden van de
GroenLinks ook echt geen houdbare situatie en daarom is het belangrijk
dat er inkomensondersteuning is voor de boeren. Toch denken deze leden
dat deze eisen geen bedreiging zou moeten vormen voor een goed
inkomen. Dat betekent wel dat onze boeren beschermd moeten worden
tegen oneerlijke concurrentie vanuit derde landen. Dit raakt aan internationale handel en wij zijn dan ook benieuwd welke mogelijkheden de
Minister ziet om het GLB te gebruiken om onze boeren te beschermen?
Hoe heeft de Minister hier contact over met haar collega van buitenlandse
handel? In dit licht zijn de leden van de GroenLinks-fractie benieuwd wat
de Minister bijvoorbeeld vindt van een marktverantwoordelijkheidsprogramma? Met een dergelijk flexibel instrument kunnen boeren er bij een
overschot en lage prijs zelf voor kiezen om tijdelijk minder te produceren
zodat de prijs van bijvoorbeeld melk weer stijgt.
Antwoord
De Commissie en lidstaten monitoren continu de marktsituatie van
landbouwgoederen. Europese regelgeving richt zich bij internationale
handel in de eerste plaats het openen van nieuwe afzetmarkten, het
reguleren van markttoegang en het creëren van een gelijk speelveld om
oneerlijke concurrentie te voorkomen. Daarmee dragen handel en
handelsbeleid bij aan het verdienvermogen van boeren. Mocht markttoegang uit derde landen door internationale handel onverhoopt toch
leiden tot ernstige onevenwichtigheden in de markt dan voorzien zowel
het Europese handelsbeleid als de GMO-verordening voor de landbouw
interventie-instrumenten, c.q. de mogelijkheid tot steun. Op alle punten
waar de herziening van het GLB het beleidsterrein van de Minister van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking raakt vindt er
afstemming tussen ons plaats.
De leden van de GroenLinks-fractie refereren aan een marktverantwoordelijkheidsprogramma, een flexibel instrument dat boeren in staat zou
stellen om bij overschot en lage prijzen ervoor te kiezen om tijdelijk het
aanbod te reguleren. Dit instrument lijkt overeen te komen met de
mogelijkheid voor de Europese Commissie om steun te verlenen voor
vrijwillige productiebeperking in geval van ernstige verstoringen in het
marktevenwicht. De Europese Commissie is al tot het nemen van een
dergelijke maatregel bevoegd op grond van de huidige GMO-verordening,
maar het Europees Parlement stelt in het kader van de trilogen voor om
deze bevoegdheid te expliciteren in de verordening (amendement 149).
Daar kan ik mij in vinden, zolang bij het instellen van een dergelijke
maatregel op EU-niveau in reactie op ernstige marktverstoringen, de
afweging vrijwillig is en gedaan kan worden op het niveau van de
individuele producent. Het is echter van belang te realiseren dat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

21

maatregel alleen door de Europese Commissie wordt genomen als er
sprake is van een crisissituatie. Uiteraard staat het producenten vrij ook in
andere gevallen hun productie te beperken, echter komen ze daarbij niet
in aanmerking voor financiële steun.
In de appreciatie van de GLB-aanbevelingen schrijft de Minister dat zij het
GLB-instrumentarium toegankelijk wil maken voor zoveel mogelijk
boeren. De leden van de GroenLinks-fractie zijn dan ook benieuwd of het
ministerie onderzoekt hoe juist een selectiever maar ook gerichter
toewijzingsbeleid kan bijdragen aan het behalen van de Nederlandse
natuurdoelen in combinatie met bijvoorbeeld de landelijke en regionale
stoppersregelingen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De Europese Commissie heeft in het kader van de Europese Green Deal,
Van Boer tot Bord-strategie en Biodiversiteitsstrategie op een aantal
specifieke beleidsterreinen (klimaat, biodiversiteit, gewasbeschermingsmiddelen, nutriëntenverliezen, kunstmest, biologische landbouw,
antibiotica, voedselverspilling) gekwantificeerde doelstellingen geformuleerd. De leden van de GroenLinks-fractie horen graag van de Minister of
deze Europese doelstellingen of reeds geformuleerde nationale doelstellingen nog steeds de inhoud van het Nationaal Strategisch Plan bepalen.
Kan de Minister dit per gekwantificeerde doelstelling aangeven en
toelichten?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Het lijkt de leden van de GroenLinks-fractie noodzakelijk dat er tijdig
geanticipeerd wordt op de genoemde toekomstige ontwikkelingen. In het
verleden hebben we ons als Nederland nog wel eens door EU-regelgeving
laten overrompelen. Om hier goed op vooruit te lopen hebben deze leden
kennis genomen van een onderzoek dat verschillende organisaties in
Oostenrijk recentelijk hebben uitgevoerd waarin zij onderzoeken in
hoeverre de doelstellingen uit de Green Deal gehaald gaan worden met
het huidige voorstel van het Oostenrijkse NSP. Is de Minister bekend met
het onderzoek, «Fit für den Green Deal»10 genaamd? Wat is de reactie van
de Minister op de uitkomsten van dit onderzoek, namelijk dat met het
huidige voorstel dat er ligt, Oostenrijk de doelstelling uit de Green Deal
niet zal gaan halen? Hoe beziet de Minister de relatie tussen de doelstellingen van de Green Deal in Nederland en de plannen voor het NSP? Is de
Minister ermee eens dat het NSP een bijdrage zou moeten leveren aan de
Green Deal? Is de Minister bereid te onderzoeken of de huidige plannen
voor het NSP een bijdrage leveren aan de Green Deal?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

10

GAP-Strategieplan verfehlt Ziele des Green Deal | GLOBAL 2000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

22

De leden van de GroenLinks-fractie hebben in relatie tot de conditionaliteit
het rapport «Geringe Umweltwirkung, hohe Kosten»11 gelezen. Hierin
wordt aangegeven dat de kosten voor de vergroening voor de landbouw
in geen enkele verhouding staan tot de subsidie die hiervoor uitgekeerd
wordt. Kent de Minister dit rapport? Kan de Minister aangeven hoe deze
verhouding in Nederland ligt, en eventueel waarom deze verhouding
afwijkt van die in Duitsland?
Antwoord
Met het rapport «Geringe Umweltwirkung, hohe Kosten» ben ik niet
bekend, wel herken ik uw weergave van de strekking van het rapport. In
het WUR-rapport «effecten nieuw GLB op inkomens, kosten en administratieve lasten» is te lezen dat ook in Nederland de subsidie voor de
vergroening vele malen hoger is dan de kosten voor de landbouwer. Ik
merk hierbij wel op dat het GLB stimulerend subsidiebeleid is en niet
alleen gericht is op inkomstenderving of vergoeding van kosten: de
hectarepremie is ook bedoeld ter ondersteuning van het inkomen van de
boer.
Water
Zoals hierboven genoemd, lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat
de conditionaliteit van de hectaretoeslagen volgens de Europese
Commissie moet bijdragen aan een Goede Landbouwkundige en
Milieukundige situatie. Daarmee mag er dus geen achteruitgang plaatsvinden op het gebied van bodemgezondheid en de kwaliteit van grond- en
oppervlaktewater. De Minister van Infrastructuur en Waterstaat heeft de
Kamer geïnformeerd dat de Kaderrichtlijn Water (KRW) doelstellingen niet
in alle regio’s gehaald gaan worden in 2027. Kijkt het Ministerie van LNV
naar strengere eisen voor de toekenning van hectaretoeslagen om bij te
dragen aan het tijdig behalen van de KRW-doelstellingen? Zo ja, welke
strengere eisen worden op dit moment besproken?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen daarnaast in het rapport
Landbouw en Waterkwaliteit van de WER van maart 2021, in opdracht van
het Ministerie van LNV: «Modelberekeningen geven aan dat de maatregelen uit het Vijfde en Zesde Actieprogramma en de maatregelen uit het
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer waarschijnlijk niet tot de realisatie van
de nitraatdoelstellingen zullen leiden». Op welke wijze wordt in het GLB
en het NSP voorzien in het bijdragen aan het wel halen van deze doelen?
Wordt een impact assessment gedaan op keuzes in het NSP zodat zeker
gesteld wordt dat de doelen (door inzet van GLB middelen in samenhang
met ander beleid) wel tijdig, dat wil zeggen uiterlijk 2027, zullen zijn
behaald?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

11

https://www.umweltbundesamt.de/sites/default/files/medien/5750/publikationen/2021-0430_texte_71–2021_5_jahre_greening.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

23

Landschapselementen
De leden van de GroenLinks-fractie èn de Minister hebben zich altijd sterk
gemaakt voor betere ondersteuning van boeren die landschapselementen
op hun erf willen aanbrengen om de biodiversiteit te verbeteren. Deze
leden hebben dan ook veel interesse voor de vormgeving van Goede
Landbouw- en Milieuregel (GLMC) 9. Deze is ontzettend belangrijk voor
het behalen van de doelen uit de biodiversiteitsstrategie. Deze leden
hebben begrepen dat GLMC 9 nog bij de supertriloog aan het einde van
de maand besproken gaat worden. In de conceptplannen staat nu dat 10%
van het land van elke agrariër niet-productief zou moeten zijn en dus
ingezet moet worden om de biodiversiteit te verbeteren. Dat is ook nodig
om de doelen uit de biodiversiteitsstrategie te behalen. Op Europees
niveau is het huidige niveau echter nog maar 3%. Hoe gaat de Minister
zorgen dat dit doel in Nederland gehaald gaat worden? Hoe gaat zij dit
implementeren in het Nationaal Strategisch Plan?
Antwoord
In de Europese biodiversiteitstrategie staat de doelstelling dat op
Europees niveau 10% van het landbouwareaal uit hoog diverse
landschapselementen zou moeten bestaan. De ambitie om een groter
areaal hoog diverse landschapselementen zoals groene braak, bufferstroken, heggen, bomen, terrassen, sloten en vijvers in het Europees
agrarisch gebied te bestemmen wordt gedeeld. Er moet EU-breed nog wel
onderzocht worden in hoeverre de 10% doelstelling haalbaar is en op
welke wijze de uitwerking het beste kan plaats vinden. GLMC9 is één van
instrumenten die ik ga gebruiken om bij te dragen aan deze doelstelling.
Een ander GLB instrument is ecoregelingen.
Biologische landbouw
De leden van de GroenLinks-fractie zijn zich bewust van het feit dat in de
Green Deal de doelstelling is opgenomen om ten minste 25% van het
landbouwareaal te gebruiken voor biologische productie. In Nederland is
dit nu 3.2%. Er zijn dan ook grote stappen die gezet moeten worden, dat
zegt ook de Europese Commissie in haar aanbevelingen. Hierin benadrukt
de Commissie dat Nederland in tegenstelling tot de meeste landen geen
nationaal (actie)plan voor biologisch landbouw heeft. De leden van de
GroenLinks-fractie vinden dit zorgelijk maar hebben begrepen dat de
Minister werkt aan een dergelijk plan. Wat gaat het demissionaire kabinet
samen met de provincies doen om al concrete stappen te nemen in het
vormen van een nationale strategie die zorgt voor groei van biologische
productie en consumptie? Kan de Minister inzicht geven in welke concrete
middelen zij ziet om deze productie en consumptie te verhogen? Een
concreet punt zou zijn om alle publieke keukens in bijvoorbeeld ziekenhuizen, overheidsgebouwen en scholen biologisch te maken. Wat vindt de
Minister hiervan? En kan zij daarnaast toelichten in hoeverre GLB-gelden
gebruikt kunnen worden om boeren die de overstap willen maken naar
biologisch te ondersteunen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over het specifieke agendapunt van de Raad over het
Europees biologisch actieplan maar over de nationale invulling van
biologische landbouw. Deze nationale invulling is niet in de Landbouw- en
Visserijraad van mei aan de orde en daarom zal deze vraag binnen de
standaardtermijn van drie weken beantwoord worden.
De Minister schrijft in het BNC fiche «Het kabinet en de provincies zullen
bij het opstellen van het NSP bekijken hoe biologische landbouw het
beste meegenomen kan worden.» De leden van de GroenLinks-fractie zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

24

benieuwd waarom de Minister er niet nu al voor kiest om biologisch een
plek te geven in het NSP? Daarnaast zijn de leden van de GroenLinksfractie benieuwd hoe de Minister specifiek onderzoek naar de mogelijkheden van biologische landbouw gaat financieren? Hoe neemt zij dit mee
in haar biologisch actieplan? En als laatste zijn deze leden benieuwd of de
Minister in kan gaan op welke publieke diensten en voordelen een sterke
en grote biologische sector de Nederlandse samenleving kan bieden?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over het specifieke agendapunt van de Raad over het
Europees biologisch actieplan maar over de nationale invulling van
biologische landbouw. Deze nationale invulling is niet in de Landbouw- en
Visserijraad van mei aan de orde en daarom zal deze vraag binnen de
standaardtermijn van drie weken beantwoord worden.
Veenweide
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de appreciatie dat de Minister
de mogelijkheden wil bekijken voor regionalisatie van de basispremie om
zodoende de negatieve gevolgen van bijvoorbeeld een hoger waterpeil in
veenweidegebieden te kunnen compenseren. Het ministerie heeft eerder
aangegeven dat het niet mogelijk is om dit vanuit de basispremie te
faciliteren, omdat dit het volledige budget van de basispremie zou
opslokken. Kan de Minister aangeven op welke manier een regionalisatie
van de basispremie kan bijdragen aan de veenweideproblematiek? De
best renderende klimaatmaatregelen voor het veenweidegebied in ons
land (zijnde vernatting) zouden in principe ook gebaseerd kunnen worden
op artikel 66 van de concept-verordening. Is de Minister van mening dat
dit artikel ook gebruikt zou kunnen worden om via de conditionaliteit
maatregelen te nemen voor de veenweidegebieden in ons land? De leden
van de GroenLinks-fractie zijn benieuwd hoe de Minister in hetzelfde licht
kijkt naar de bufferzones rond N2000-gebieden op basis van artikel 67?
Ziet de Minister mogelijkheden om maatregelen t.b.v. veenweidegebieden
en bufferzones te regelen via de conditionaliteit (o.a. via GLMC 9 en GLMC
4) of ziet zij alleen mogelijkheden om hiervoor het een en ander te regelen
via de ecoregelingen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Bijenrichtsnoer
De leden van de GroenLinks-fractie hebben afgelopen jaar flink wat
vragen gesteld over het bijenrichtsnoer. Deze leden zijn erg bezorgd over
de mate waarin het acceptabel gevonden wordt dat bijen overlijden door
bijvoorbeeld het gebruik van landbouwgif. Deze leden begrijpen dat
Eurocommissaris Kyriakides voorstelt om dit belangrijke punt weer op de
agenda van de Landbouw- en Visserijraad te zetten. De Eurocommissaris
wil als uitgangspunt van de discussie nemen om te kijken naar een
maximum reductie van 10% in de grootte van een kolonie als specifiek
beschermingsdoel. Wat vindt de Minister hier van en wat is zij van plan in
te brengen als dit ter sprake komt?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

25

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Bijenrichtsnoer
Het is slecht gesteld met de hoeveelheid en de verscheidenheid aan bijen
in Europa, met als hoofdoorzaak onze grootschalige, industriële
landbouw. Het landbouwgif dat gebruikt wordt voor de intensieve,
grootschalige landbouw vormt een grote bedreiging voor insecten,
waaronder honingbijen, hommels en wilde solitaire bijen. Voordat
landbouwgif toegelaten mag worden op de Europese markt moet het
daarom strenger getest worden op de effecten op deze insecten. Het
originele bijenrichtsnoer, zoals in 2013 gepresenteerd door de EFSA is
daarvoor een goed instrument; ook het Nederlandse12 en het Europese13
parlement hebben dat reeds erkend.
Toch is er tot op de dag van vandaag discussie over dit bijenrichtsnoer. De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn tevreden te lezen dat
de Europese Commissie Nederland in het kamp van de lidstaten schaart
die zich inzetten voor het voorkómen van massale bijensterfte en die
pleiten voor een maximale bijensterfte door een pesticide van 7%. De
Minister schrijft vervolgens dat zij dit standpunt alleen inneemt voor
honingbijen en dat zij voor hommels en solitaire bijen nog geen
standpunt inneemt, omdat zij wacht op de adviezen van de EFSA en het
Ctgb. Deze leden wijzen de Minister erop dat de motie van het lid
Wassenberg (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 50 ) expliciet verzoekt ook het
beschermingsniveau aan te houden uit het originele bijenrichtsnoer uit
2013 voor hommels en solitaire bijen. Kan de Minister bevestigen dat dit
inhoudt dat ook voor hommels en solitaire bijen een maximale sterfte van
7% van de populatie zou moeten gelden? Kan de Minister aangeven of zij
dit standpunt overneemt en daarmee de hele motie uitvoert?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de Partij voor de Dierenfractie hebben vernomen dat de
discussie over het bijenrichtsnoer in juni op de agenda van de Landbouwen Visserijraad zal staan. Zal dit tijdens de informele raad van 14 en
15 juni zijn, of tijdens de formele raad van 28 en 19 juni? Deze leden zien
er naar uit dat de Minister het Nederlandse standpunt, zoals gesteld in
verschillende moties, met kracht over zal brengen ten einde de bijen en de
bijenpopulaties zoveel mogelijk te beschermen.
Kan de Minister bovendien bevestigen dat België het originele bijenrichtsnoer uit 2013 al toepast? 14 Klopt het dus dat België een nationale aanpak
heeft opgesteld waarbij voor de nationale toelating van pesticiden wordt
getoetst aan de hand van het bijenrichtsnoer uit 2013? Kan de Minister
bevestigen dat dit dus mogelijk is, zonder dat er nog nota van genomen is
door het SCoPAFF? Kan de Minister daarnaast bevestigen dat het
Europese Hof recent heeft geoordeeld, in het hoger beroep dat gifproducent Bayer aanspande tegen het verbod op imidacloprid, clothianidine
en thiamethoxam, dat het reeds toepassen van het originele bijenrichtsnoer geoorloofd is, en dat de genoemde verboden dus gerechtvaardigd

12

Nader gewijzigde motie van het lid Ouwehand (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1175); motie van het
lid Wassenberg (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 50)
13
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/B-9-2019-0149_NL.html
14
https://fytoweb.be/nl/nieuws/nieuwe-nationale-aanpak-voor-risico-evaluatie-voor-bijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

26

zijn? 15 Is de Minister voornemens om het goede voorbeeld van België te
volgen en een nationale aanpak te ontwikkelen voor de bescherming van
insecten, gebruikmakend van het originele bijenrichtsnoer uit 2013? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
SCoPAFF-comité
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn ervan overtuigd
dat het de democratische besluitvorming ten goede komt wanneer
stemmingen openbaar te volgen zijn en ook de Europese Ombudsman
heeft het belang hiervan – zeker wanneer het over milieuzaken gaat –
onderschreven.16 Deze leden vernemen daarom graag van de Minister of
en hoe zij reeds uitvoering heeft gegeven aan de motie van het lid
Wassenberg17, die de regering verzoekt actief bij de Europese Commissie
te pleiten voor openbaarmaking van de posities van lidstaten na
stemmingen in het SCoPAFF-comité. Indien deze motie nog niet is
uitgevoerd, wanneer kunnen deze leden dit dan verwachten en kan de
Minister hen daarover op de hoogte houden?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Nieuwe genetische manipulatietechnieken
De leden van de Partij voor de Dierenfractie zijn ernstig teleurgesteld in de
uitkomsten van het recente Europese onderzoek over de wetgeving rond
nieuwe genetische manipulatietechnieken. Terwijl de bedrijven die deze
technieken graag willen exploiteren een gat in de lucht springen en
aandringen op snelle aanpassing van de wetgeving, is de deur opengezet
voor nieuwe milieurisico’s en verdere schaalvergroting in de landbouw.
Dat uitgerekend het milieuargument door voorstanders van gentechnologie gebruikt wordt om regels te versoepelen («zonder genetische
manipulatie kunnen we de duurzaamheidsdoelen niet halen») vinden deze
leden tenenkrommend en een klap in het gezicht van de biologische
sector, die al sinds jaar en dag laat zien hoe je zonder genetisch geknutsel
duurzaam voedsel produceert.
Duurzame beloftes zijn echter al zo oud als genetische manipulatie zelf. In
de poging zichzelf een groen jasje aan te meten, belooft de industrie dat
gentechnologie zal leiden tot verminderd pesticidegebruik. Desalniettemin
blijken de meeste genetisch gemanipuleerde gewassen die de laatste
dertig jaar wereldwijd op de markt zijn gekomen tolerant gemaakt te zijn
tegen onkruidverdelgers (waardoor juist meer landbouwgif gebruikt
wordt) of produceren ze zelf gifstoffen die insecten doden.18 De duurzame
belofte is tot nu toe dus nooit uitgekomen, in tegendeel.

15

https://www.trouw.nl/duurzaamheid-natuur/bayer-vangt-bot-het-verbod-op-bijengif-blijftbestaan~b504c2e9/
https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/nl/122313
17
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1265
18
https://www.testbiotech.org/en/press-release/first-application-approval-crisprcas-plants-eu
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

27

Kan de Minister bevestigen dat de eerste Europese importaanvraag voor
een gewas dat met de CRISPR/Cas-techniek is gemanipuleerd een type
maïs is dat resistent is gemaakt tegen het landbouwgif glufosinaat?
Waarom gelooft de Minister dat de nieuwe genetische technieken, zoals
CRISPR/Cas, toch de duurzame beloftes zullen vervullen? Heeft zij hier
concrete aanwijzingen voor en kan zij die delen?
Antwoord
Het klopt dat er een Europese marktaanvraag is ingediend bij EFSA voor
de toelating op de Europese markt van een transgene GGO van een
glufosinaat-tolerante maislijn. Deze aanvraag is nog onder evaluatie bij de
EFSA.
De studie van de Commissie geeft aan dat nieuwe veredelingstechnieken
kunnen bijdragen aan verduurzaming van de tuin- en landbouw, mits
veilig voor mens en milieu. Dit kan door bijvoorbeeld weerbare rassen te
ontwikkelen die minder gevoelig zijn voor ziekten en plagen en veranderende klimatologische omstandigheden. Daarnaast kunnen de technieken
worden ingezet om veredelingsprocessen te versnellen of om genetische
kennis en diversiteit te bevorderen.19 Om deze kansen te kunnen benutten
is het belangrijk dat beleid aansluit bij recente wetenschappelijke
ontwikkelingen. Mijn inzet in de EU is er op gericht dat deze nieuwe
vormen van biotechnologie op een veilige en maatschappelijk verantwoorde wijze worden ontwikkeld en toegepast binnen soortgrenzen.
Deze leden vinden het van het grootste belang dat bij de consultatie die
nu zal volgen op het onderzoek, verschillende stemmen evenwichtig
gehoord zullen worden. Waar er bij de stakeholderconsultatie voor het
onderzoek in meerderheid stemmen van de industrie zijn gehoord (ruim
70% van de genodigden kwamen uit de agri-food industrie, tegenover
minder dan 12% van maatschappelijke organisaties20), zal er in de
toekomst veel meer ruimte gemaakt moeten worden voor het maatschappelijk middenveld. De leden van de Partij voor de Dierenfractie zijn van
mening dat het in het belang van het milieu en de volksgezondheid is dat
er sterker wordt geluisterd naar onafhankelijke experts en betrokken
burgers dan naar degenen met een verdienmodel gebaseerd op de
nieuwe technieken. Deelt de Minister deze mening en op welke manier
gaat zij er zorg voor dragen dat de dialoog over eventuele nieuwe
wetgeving op een eerlijke, democratische en transparante wijze plaatsvindt?
Antwoord
Ik deel de mening van de leden dat maatschappelijke betrokkenheid en
participatie van onafhankelijke experts van zeer groot belang is bij
beleidsontwikkeling en wetenschappelijk onderbouwde besluitvorming.
De Commissie zal met de effectbeoordeling de stappen volgen zoals
beschreven in de EU agenda voor betere regelgeving en onder andere een
publieke consultatie opstellen waarbij elke burger of organisatie een
bijdrage kan leveren. Ik heb er het volste vertrouwen er in dat dit op een
eerlijke, democratische en transparante manier zal plaatsvinden.

19

Schaart JG, Van de Wiel CM, Lotz LAP, Smulders MJM (2016) Opportunities for Products of
New Plant Breeding Techniques. Trends in Plant Science 21:438–449 (http://dx.doi.org/10.1016/
j.tplants.2015.11.006)
Van de Wiel CCM, Schaart JG, Lotz LAP, Smulders MJM (2017) New traits in crops produced
by genome editing techniques based on deletions. Plant Biotechnology Reports 11: 1–8.
doi:10.1007/s11 816-017-0425-z. https://link.springer.com/article/10.1007/s11816-017-0425-z
20
https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/opinion/new-gmos-kyriakides-gets-off-onwrong-foot-with-biased-consultation/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

28

Triloogonderhandelingen GLB – Zuivelamendement
De Minister schrijft dat het voorstel voor de bescherming van de
verkoopbenamingen voor zuivelproducten, ofwel «amendement 171»,
nog niet helemaal besproken is. Met dit amendement wordt een verbod
voorgesteld op het gebruik van bepaalde uitdrukkingen om plantaardige
alternatieven voor zuivel te benoemen, zoals «alternatief voor yoghurt»,
«bevat geen melk» en zelfs termen als «romig». Ook zouden bepaalde
verpakkingen en plaatjes uitsluitend door de zuivelindustrie gebruikt
mogen worden en worden deze verboden voor andere sectoren.
De leden van de Partij voor de Dierenfractie hebben hier eerder kritische
vragen over gesteld en de Kamer nam onlangs een motie aan die de
Minister opriep zich actief te verzetten tegen dit voorstel tot verregaande
inperking van de communicatie over plantaardige voedingsmiddelen.21
Klopt het dat de Europese Commissie op dit moment werkt aan een
nieuw, alternatief voorstel (redraft)? Is hier al meer over bekend? Op welke
termijn zal dit voorstel afgerond zijn? Op welke momenten kan Nederland
invloed uitoefenen op het proces en de inhoud van dit voorstel? Deelt de
Minister de mening dat het zeer onwenselijk zou zijn als lidstaten hier niet
bij worden betrokken?
De leden roepen de Minister op om, in lijn met de aangenomen motie,
niet de stemming af te wachten, maar al in een vroeg stadium kenbaar te
maken dat Nederland niet akkoord gaat met verregaande inperking van de
communicatie over plantaardige voedingsmiddelen.
Antwoord
Het Portugese voorzitterschap informeert de lidstaten over de vooruitgang
van de trilogen. Ik kan niet bevestigen dat de Commissie een alternatief
tekstvoorstel voorbereidt aangaande het EP-amendement 171, dat een
wijziging voorstelt van deel III van bijlage VII, punt 5 van Verordening
1308/2013 over de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO). In de Raad
is nog niet gesproken over dit amendement en dus ook nog niet over een
eventueel alternatief voorstel.
Het Portugese voorzitterschap heeft aangegeven aan te sturen op
afronding van alle onderhandelingen in de trilogen komende weken.
Mocht een alternatief voorstel ingebracht worden dan zal dat komende
weken voorgelegd worden. Dat is ook het geëigende moment dat
Nederland haar standpunt over EP-amendement 171 zal geven. Maar de
aangenomen motie van uw Kamer en mijn reactie is reeds opgepikt door
de Europese media en gevoegelijk bekend bij de onderhandelingspartijen.
Triloogonderhandelingen GLB – Etikettering van herkomst eieren
In Europa, ook in Nederland, worden nog altijd miljoenen kippen
gehouden in kooisystemen. Kippen die gedwongen worden «kooieieren»
te leggen. In supermarkten worden deze eieren niet meer verkocht. Maar
toch krijgen veel consumenten onbewust tientallen kooieieren per jaar
binnen, omdat deze worden verwerkt in allerlei producten zoals koekjes,
cakes, diepvriesmaaltijden en kant-en-klaarmaaltijden.22 Waar consumenten bij het kopen van een doosje eieren kunnen kiezen voor bijvoorbeeld biologische of vrije uitloopeieren, is het bij producten met verwerkte
eieren onduidelijk hoe de kippen die de eieren hebben gelegd, hebben

21

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1291. Motie van het lid Vestering over actief verzet tegen het
Europese voorstel tot inperking van de communicatie over plantaardige voedingsmiddelen
22
https://www.bnnvara.nl/kassa/artikelen/kippen-in-kooien-niet-meer-van-deze-tijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

29

moeten leven. Vermelding van de herkomst van deze eieren is namelijk
niet verplicht.
Duitsland heeft nu een voorstel gedaan om informatie over de herkomst
van eieren verplicht op te nemen op verpakkingen van producten waarin
eieren zijn verwerkt, hebben de leden vernomen.23 Klopt het dat
Nederland in deze discussie slechts heeft gewezen op de noodzaak om te
kijken naar de kosten voor de hele eierketen? Kan de Minister bevestigen
dat zij het heel belangrijk noemt dat de «burger weet waar zijn eten
vandaan komt»?24 Kan de Minister bevestigen dat ze zij van mening is dat
de consument «ook een plicht heeft om zelf te onderzoeken, zich te
verdiepen, zelf kennis van zaken op [te] doen»?25 Hoe is het dan mogelijk
dat de Minister de kosten voor de eierketen boven het belang van
transparantie lijkt te stellen? Kunnen de leden van de Partij voor de
Dierenfractie er op rekenen dat de Minister dit Duitse voorstel zal
omarmen en ondersteunen? Zo nee, hoe verwacht de Minister dan dat
consumenten kunnen weten waar hun eten vandaan komt? Hoe kunnen
burgers volgens de Minister zelf onderzoeken hoe de leghennen die de
eieren in de door hen aangeschafte koekjes hun leven hebben moeten
slijten?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden vragen de Minister tot slot waarom zij nog altijd niet met een
antwoord is gekomen op de schriftelijke vragen over het verbod op
verrijkte kooien voor leghennen.26 Hoe kan het dat dit zoveel tijd kost?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
Diertransporten
De leden van de Partij voor de Dieren maken zich ernstige zorgen over het
welzijn en de gezondheid van dieren die voor de veehouderij vaak uren tot
dagenlang door Europa en zelfs naar landen buiten de EU worden
getransporteerd.
Vorig jaar schortte de Minister de export op van Nederlandse dieren naar
landen buiten de Europese Unie als daarbij een rustplaats nodig is buiten
de EU, omdat «er geen goede systematiek bestaat die de NVWA genoeg
mogelijkheden biedt om de benodigde controles en verificaties volgens
de voorschriften van de EU-transportverordening uit te voeren.»27
Nederlandse transporteurs gaven rustplaatsen in hun reisplanning op die
in werkelijkheid niet bestonden, of in dermate slechte of ongebruikte staat
waren dat het hoogst onwaarschijnlijk was dat hier daadwerkelijk
runderen worden uitgeladen.
23

https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2021/04/26/herkomst-verwerkt-ei-komt-mogelijk-verplichtop-verpakking
Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2951
25
Antwoord op vragen van het lid Ouwehand over het nu alweer niet nakomen van de afspraken
om de sterfte van bokjes in de melkgeitenhouderij terug te dringen; Aanhangsel Handelingen
II 2018/19, nr. 2055
26
Schriftelijke vragen van het lid Wassenberg over het verbod op verrijkte kooien voor
leghennen
27
Kamerstuk 28 286, nr. 1093.
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

30

Maar dit exportverbod geldt alleen voor transporten over de weg. Nog
altijd worden er jaarlijks duizenden Nederlandse dieren over zee getransporteerd naar landen buiten de EU, omdat daarvoor geen rustplaatsen
buiten de EU nodig zijn. Dieren die tijdens het transport dagen tot weken
in erbarmelijke omstandigheden worden gehouden. Vaak staan de dieren
zeer dicht op elkaar, worden ze in hun eigen uitwerpselen gehouden en is
het onduidelijk over voldoende voer aan boord is. De Minister bevestigde
onlangs dat zij geen zicht heeft op het transport van de dieren als de
haven van bestemming in een niet EU-land is gelegen, waardoor zij ook
geen zicht heeft op het welzijn en de gezondheid van de dieren, danwel
het naleven van de hiervoor geldende regelgeving.28 Ook is het niet
mogelijk om hierop te controleren, danwel te handhaven. De Minister
schrijft in de beantwoording van vragen van het lid Wassenberg van de
Partij voor de Dieren dat niet gegarandeerd kan worden dat de transporten van dieren afkomstig uit Nederland volgens de EU wetgeving
worden uitgevoerd. Kan de Minister bevestigen dat het welzijn van dieren
tijdens een (extreem) lang transport over zee en hun welzijn na aankomst
in de haven, dus net zo min is geborgd als tijdens een lang transport over
de weg?
Antwoord
Met betrekking tot het borgen van het welzijn van de dieren en het
naleven van de Europese regels in het gedeelte van transport van dieren
uit Nederland dat buiten de EU plaatsvindt, gaf ik in bovenstaande
aangehaalde antwoorden op schriftelijke vragen van het lid Wassenberg
al aan dat het niet mogelijk is om EU-wetgeving aan niet-EU landen op te
leggen. Ook heeft de NVWA heeft geen bevoegdheden in landen buiten de
EU. De NVWA kan daar daarom geen controles uitvoeren, of handhaven
als er overtredingen zijn. Dit geldt voor vervoer over zee en vervoer over
de weg.
De Partij voor de Dieren vindt het uiteraard een goede zaak dat de
Minister in EU verband pleit voor het verbieden van dieren naar niet-EU
landen (met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk). Maar het kan niet
zo zijn dat het lot van deze dieren afhankelijk is van dit pleidooi in Brussel.
Vrijwel alle Nederlandse landbouwministers en -Staatssecretarissen in de
afgelopen twintig jaar hebben in Europa gepleit voor het beperken van de
transportuur tot maximaal acht uur. Tot op de dag van vandaag heeft dit
geen resultaat gehad. Hier kunnen we niet op wachten. Niet voor niets
heeft het Verenigd Koninkrijk nu gebruik gemaakt van de Brexit om direct
een verbod aan te kondigen voor de export van levende dieren.29
Is de Minister bereid om ervoor zorg te dragen dat er -in afwachting van
een eventueel Europees exportverbod- geen vergunning of goedkeuring
meer wordt verleend voor Nederlandse diertransporten over zee wanneer
deze aankomen in havens buiten de EU (met uitzondering van het
Verenigd Koninkrijk)?
Antwoord
Zoals ik in eerdere antwoorden op schriftelijke vragen van lid De Groot
aangaf30, zie ik hier geen mogelijkheden toe. De EU-transportverordening
schrijft voor dat de autoriteiten (de NVWA) voorafgaand aan een export
van levende dieren bepaalde controles en verificaties uitvoert. Als deze in
orde zijn, samen met andere controles die moeten worden uitgevoerd op
28

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2620. Antwoord op vragen van het lid Wassenberg
over het transport van duizenden Nederlandse koeien naar landen in het Midden-Oosten
https://www.reuters.com/world/uk/uk-ban-live-animal-exports-slaughter-part-welfare-plan2021-05-11/
30
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2622
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

31

basis van bijvoorbeeld EU-handelsrichtlijnen, is er geen grond om een
aanvraag voor export te weigeren.
Stimuleren biologische landbouw
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennisgenomen van het antwoord van de Minister in het Verslag van een schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en
Visserijraad van 26 april 2021 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1284) dat het
kabinet bij het opstellen van het nationaal strategisch plan (NSP) zal
bekijken hoe biologische landbouw in het NSP meegenomen kan worden
om zo de groei van de biologische productie en consumptie in Nederland
te stimuleren. Ook de mededeling in het BNC-fiche dat het kabinet een
nationale strategie op zal stellen voor biologische productie en
consumptie vinden deze leden positief. Het werd hoog tijd, nadat alle
andere EU-landen hier al een nationale strategie voor hebben.
Deelt de Minister het inzicht dat het stimuleren van biologische landbouw
een concrete stap is in de aanpak van de grote uitdagingen waarmee
(juist) de Nederlandse landbouw te maken heeft? Deze leden benadrukken
dat het biologisch keurmerk boeren een verdienmodel geeft waarmee zij
minder dieren kunnen houden (wat nodig is vanwege de stikstof- en de
klimaatcrisis), met meer dierenwelzijn, minder vervuiling door mest en
kunstmest en met veel minder landbouwgif. Zo brengt een omschakeling
naar biologisch verschillende doelen in de landbouw dichterbij. Welke
concrete maatregelen voor biologische productie is de Minister
voornemens te nemen in het NSP en in de nationale strategie? Hoe zullen
deze strategieën op elkaar inwerken en elkaar versterken?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over het specifieke agendapunt van de Raad over het
Europees biologisch actieplan maar over de nationale invulling van
biologische landbouw. Deze nationale invulling is niet in de Landbouw- en
Visserijraad van mei aan de orde en daarom zal deze vraag binnen de
standaardtermijn van drie weken beantwoord worden.
Helaas constateren deze leden ook dat de Minister bij deze mededelingen
nog geen concrete doelen stelt. Deze leden roepen de Minister op om er
niet langer in te berusten dat Nederland zo ver achterloopt qua biologische landbouw in vergelijking met andere Europese landen, en zich te
committeren aan de doelstelling voor 25% biologische landbouw in 2030.
De Minister blijft benadrukken dat dit doel EU-breed is geformuleerd, en
dus niet per land, maar deze leden blijven zich afvragen waarom
Nederland, uit zichzelf, het doel overneemt en daarmee de uitdaging
aangaat, in plaats van te berusten in de eeuwige achterblijvers-positie. Is
de Minister voornemens concrete doelen op te nemen in de nationale
strategie voor biologische landbouw?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over het specifieke agendapunt van de Raad over het
Europees biologisch actieplan maar over de nationale invulling van
biologische landbouw. Deze nationale invulling is niet in de Landbouw- en
Visserijraad van mei aan de orde en daarom zal deze vraag binnen de
standaardtermijn van drie weken beantwoord worden.
De leden van de Partij voor de Dierenfractie pleiten ervoor dat de extra
kosten die boeren maken gedurende de tweejarige omschakelperiode
naar een biologische bedrijfsvoering, zonder dat zij hun producten als
biologisch kunnen verkopen, volledig gesubsidieerd worden uit het GLB.
Deze uitgaven dienen, volgens deze leden, gecompenseerd worden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

32

een kleiner budget voor directe inkomenssteun. Deelt de Minister het
inzicht dat deze maatregel de stimulering van biologische landbouw een
goede impuls kan geven?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over het specifieke agendapunt van de Raad over het
Europees biologisch actieplan maar over de nationale invulling van
biologische landbouw. Deze nationale invulling is niet in de Landbouw- en
Visserijraad van mei aan de orde en daarom zal deze vraag binnen de
standaardtermijn van drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie horen graag op welke wijze de Minister
uitvoering geeft aan de motie van het lid Bisschop over een kritische
beoordeling van de Farm to Fork Strategie (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 64).
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de SGP-fractie horen graag op welke wijze de Minister
uitvoering geeft aan de motie van het lid Bisschop die de regering
verzoekt zich uit te spreken tegen de ambitie om het mestgebruik met 20%
omlaag te brengen (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 65).
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de SGP-fractie zetten vraagtekens bij de ambitieuze
streefdoelen en referentiewaarden die de Europese Commissie hanteert
voor de beoordeling van de Nationale Strategische Plannen. Op welke
wijze wordt rekening gehouden met de productiviteit (per hectare) van de
nationale landbouwsectoren en de grote verschillen daarbij? Wat is de
juridische status van de aanbevelingen van de Europese Commissie? Blijft
de Minister haar eigen koers varen (zie ook motie van het lid Bisschop,
Kamerstuk 35 570 XIV nr. 64)
Antwoord
Waar ik het GLB beschouw als een belangrijk instrument om ook aan de
Green Deal-doelen bij te dragen, wil ik nogmaals onderstrepen dat de
middelen en het instrumentarium van het GLB niet toereikend zijn om alle
problemen in de landbouw, het milieu en de plattelandseconomie tegelijk
op te lossen. Het blijft daarmee mijn inzet om bij het opstellen van het
GLB-NSP en de erop volgende onderhandelingen over de goedkering
ervan de GLB-NSP de niet juridisch bindende aanbevelingen nadrukkelijk
te betrekken maar er tegelijk zorg voor te dragen dat flexibiliteit blijft
bestaan om het GLB-NSP toe te snijden op de opgaven die Nederland zelf
met het GLB als subsidie-instrumentarium wil adresseren. Ik hecht eraan
dat reeds ingezet nationaal beleid kan worden voortgezet, inclusief de
instrumenten en indicatoren die daarvoor in onze context met goede
redenen gekozen zijn. Voor de thema’s waarvoor gerelateerde nationale
doelen of indicatoren bestaan, werk ik in het GLB-NSP uit hoe de
GLB-middelen en instrumenten dit doelbereik ondersteunen. Het
GLB-NSP draagt dan bij aan de integrale aanpak van de genoemde
doelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

33

De leden van de SGP-fractie zetten grote vraagtekens bij het actieplan van
de Europese Commissie voor de biologische productie en de positieve
reactie van het kabinet hierop. Deelt de Minister de analyse dat met inzet
op verduurzaming van de gangbare landbouw meer meters gemaakt
kunnen worden dan met specifieke inzet op meer biologische landbouw?
Deelt de Minister de analyse dat door de inzet op met name het vergrote
van het areaal biologische landbouw het risico groot is dat het aanbod
van biologische producten sneller toeneemt dan de vraag en dat
marktverstoring optreedt? Het verleden leert dat door marktverstoring en
prijsdalingen biologische bedrijven in de problemen kunnen komen. Wil
de Minister deze punten meenemen in haar inbreng op Europees niveau?
De leden van de SGP-fractie constateren verder dat de Europese
Commissie in haar aanbevelingen voor de Nationale Strategische Plannen
wil dat Nederland meer gaat doen aan het stimuleren van de biologische
landbouw. Mede gelet op voorgaande punten is hier door Nederland tot
nu toe terughoudend mee omgegaan. Blijft de Minister deze lijn
handhaven?
Antwoord
Het kabinet ziet het omschakelen naar biologische landbouw als een
onderdeel van de verduurzaming van de gangbare landbouw, naast
andere vormen van duurzame landbouw. In een nationale strategie zal
worden opgenomen hoe invulling zal worden gegeven aan de ambitie
voor biologische landbouw, passend binnen de Nederlandse context.
Het kabinet deelt uw analyse dat het van belang is niet alleen het areaal te
vergroten. Ook de Commissie heeft hier aandacht voor in het biologisch
actieplan en wil zowel het aanbod van als de vraag naar biologische
producten vergroten.
Het kabinet werkt momenteel in samenwerking met de provincies aan de
Nationale Strategische Plannen. Bij het opstellen hiervan wordt bezien in
welke mate en op wat voor manier biologische landbouw hierin het beste
kan worden meegenomen.
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat de Visserijcommissie
van het Europees Parlement voor een Frans voorstel heeft gestemd
waardoor Zuid-Europese lidstaten meer geld zouden krijgen uit de Brexit
Adjustment Reserve en Nederland en enkele andere noordelijke lidstaten
minder. Deze leden ontvangen graag een nadere duiding van dit voorstel.
Wat zou dit kunnen betekenen voor de compensatiegelden voor Nederlandse vissers? Gaat de Minister zich ervoor inzetten dat dit Franse
voorstel uiteindelijk niet overgenomen wordt? Zo ja, hoe?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de SGP-fractie horen graag wat de stand van zaken is met
betrekking tot de controleverordening voor de visserij. Is de veronderstelling juist dat sprake is van een (voorgenomen) ingebrekestelling voor
de huidige controleverordening? Op welke aspecten van de verordening
richt deze ingebrekestelling zich? Hoe denkt de Minister invulling te
kunnen gaan geven aan een nog uitgebreidere controleverordening terwijl
de uitvoering van de huidige verordening als lastig blijkt te zijn? Hoe
waardeert de Minister het voorgenomen 24/7-cameratoezicht in verband
met de handhaving van de aanlandplicht in het licht van het verbod op de
pulsvisserij? Is de Minister bereid zich te verzetten tegen 24/7-cameratoezicht aan boord van kotters?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

34

Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van mei en zal daarom binnen de standaardtermijn van
drie weken beantwoord worden.
II Volledige agenda
Geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 26 en 27 mei
2021
Kamerstuk 21501-32-1295 – Brief d.d. 12-05-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 26 april 2021
Kamerstuk 21501-32-1293 – Brief d.d. 06-05-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Reactie op consultatie EU-regels etikettering van levensmiddelen
Kamerstuk 31 532-259 – Brief d.d. 02-03-2021, Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P. Blokhuis
Kabinetsappreciatie Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
Kamerstuk 28 625-288 – Brief d.d. 26-04-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Fiche: Mededeling actieplan groei biologische productie
Kamerstuk 22 112-3106- Brief d.d. 12-05-2021, Minister van Buitenlandse
Zaken, S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1302

35