Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-28

Defensieraad

Nr. 256

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 augustus 2023
Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda voor de informele Raad
Buitenlandse Zaken (RBZ) van de Ministers van Defensie, die op 29 en
30 augustus a.s. in Toledo, Spanje plaatsvindt. Voorafgaand aan de
informele RBZ komt de bestuursraad van het Satellietcentrum van de EU
(Satellite Centre – SatCen) bijeen. Naar verwachting zal de informele RBZ
spreken over militaire EU-steun aan Oekraïne, de regionale en wereldwijde implicaties van de oorlog in Oekraïne en actuele zaken waaronder
de ontwikkelingen in Niger, EU-missies en operaties en de operationalisering van de snel inzetbare capaciteit van de EU (Rapid Deployment
Capacity – RDC).
1. Militaire EU-steun aan Oekraïne
EUMAM Oekraïne – stand van zaken en weg voorwaarts
Via de EU militaire assistentiemissie (EUMAM) voor Oekraïne zijn
inmiddels ongeveer 25.000 Oekraïense militairen getraind. Het budget
voor de gemeenschappelijke kosten van de missie is verhoogd van € 65
miljoen naar € 100 miljoen in 2023. De hogere kosten zijn verbonden aan
de grote schaal waarop in verschillende lidstaten wordt getraind,
waardoor o.a. kosten voor tolken, transport en onderhoud van voertuigen
hoger zijn dan geschat tijdens de oprichting van de missie. De initiële
doelstelling was om 15.000 Oekraïense militairen te trainen. Het ambitieniveau is verhoogd naar 30.000 Oekraïense militairen voor het einde van
2023. Inmiddels is ook dat doel bijna behaald. Naar verwachting zal
tijdens de informele RBZ Defensie gesproken worden over de langere
termijn rol van EUMAM in het versterken van de Oekraïense krijgsmacht.
Nederlandse positie
Nederland draagt bij aan EUMAM Oekraïne met stafofficieren op de
hoofdkwartieren van de missie, materieel gerelateerde en specialistische
trainingen (bijvoorbeeld op medisch gebied). Daarnaast zal Nederland in

kst-21501-28-256
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

1

september ongeveer 150 militairen inzetten in Duitsland voor het opleiden
van infanteriecompagnieën. Nederland is voorstander van continuering
van EUMAM en verwelkomt een discussie over de toekomstige rol van
EUMAM in het duurzaam opbouwen van de krijgsmacht en de veiligheidssector van Oekraïne.
Europese Vredesfaciliteit
De Europese Raad van 29 juni jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1972) concludeerde dat de EU Oekraïne van militaire steun zal blijven voorzien zolang
als nodig is, met name via EUMAM en de Europese Vredesfaciliteit (EPF),
en om op deze manier bij te dragen aan veiligheidsgaranties voor
Oekraïne die het land zullen helpen om zichzelf op lange termijn te
verdedigen. De Hoge Vertegenwoordiger (HV) Borrell heeft hiertoe in juli
jl. een voorstel aangekondigd om binnen het EPF-budget een aparte
envelop voor Oekraïne te creëren. De Europese Dienst voor Extern
Optreden (EDEO) schat dat er € 5 miljard per jaar nodig is voor de periode
2024–2027 om de levering van militair materieel en trainingen door
EU-lidstaten voort te zetten. Hierbij gaat het om het creëren van financiële
duurzaamheid van de EPF om militaire steun aan Oekraïne op meerjarige
basis voort te kunnen zetten. Het voorstel zal op de informele RBZ worden
besproken, maar besluitvorming hierover is niet voorzien, aangezien het
om een informele Raad gaat. Formele besluitvorming zal naar
verwachting in het najaar plaatsvinden.
Nederlandse positie
Gezien de situatie in Oekraïne is en blijft Nederland voorstander van het
verder verduurzamen en versterken van de militaire EU-steun aan
Oekraïne, conform de motie van het lid Sjoerdsma c.s.1 Nederland zal de
verdere uitwerking van een meerjarige envelop voor Oekraïne binnen de
EPF daarom met een positieve grondhouding bezien. Uw Kamer zal nader
geïnformeerd worden over het voorstel, de positie van Nederland en de
financiële consequenties, voordat er in het najaar besluitvorming in
Brussel plaatsvindt.
Implementatie van het drie-sporen initiatief
De EU sprak dit voorjaar steun uit voor het voorstel van de HV om aan de
hand van het zogenoemde drie-sporen initiatief de levering van 155mm
munitie en raketten aan Oekraïne en de productie daarvan door de
Europese defensie industrie op te schroeven. Het gaat daarbij (1) om de
inzet van de Europese vredesfaciliteit om de leveringen van munitie uit de
voorraden van lidstaten aan te moedigen, (2) om nieuwe gezamenlijke
bestellingen bij de industrie te plaatsen, en (3) om via andere
EU-instrumenten in meer algemene zin de productiecapaciteit van de
Europese defensie industrie op te schroeven.
Munitie
Wat betreft het plaatsen van gezamenlijke bestellingen bij de Europese
defensie industrie (spoor 2) is een centraal EDA project opgestart. De
onderhandelingen met de industrie zijn afgerond en landen (waaronder
Nederland) moeten uiterlijk eind augustus a.s. hun definitieve bestelling
plaatsen. EDA zal de bestellingen vervolgens bundelen en daarmee
richting de industrie gaan. Nederland draagt voor 130 mln. euro bij aan
het EDA-project voor gemeenschappelijke aanschaf van 155 mm munitie
voor Oekraïne. Op dit moment vinden gesprekken plaats over de
1

Motie van het lid Sjoerdsma c.s. met Kamerstuk 36 045, nr. 140 van 21 februari 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

2

Memorandum of Understanding (MoU) voor de gezamenlijke verwerving.
Naast het EDA project bestaat de mogelijkheid dat een lidstaat als lead
nation samen met één of meer andere lidstaten bestellingen plaatst.
Nederland draagt voor 130 mln. euro bij aan het Duitse initiatief om
gezamenlijk 155 mm munitie voor Oekraïne aan te schaffen.
ASAP
Op 25 juli jl. trad de verordening «Act in Support of Ammunition
Production» (ASAP) in werking, gericht op het opschalen van de productiecapaciteit van de Europese defensie industrie (spoor 3).2 Het beoogt
door middel van financiële steun (€ 500 miljoen) de uitbreiding van de
productiecapaciteit te ondersteunen voor grond-grond- en artilleriemunitie en raketten, en met behulp van nieuwe en bestaande regelgeving
knelpunten aan te pakken.
EDIRPA
Daarnaast is op 27 juni jl. tussen de Raad en het EP een voorlopig akkoord
bereikt op de «European Defence Industry Reinforcement through
common Procurement Act» (EDIRPA) verordening. Deze verordening
beoogt gezamenlijke aanschaf van defensiemateriaal door de lidstaten te
bevorderen. Vanuit het EU-budget wordt € 300 miljoen beschikbaar
gesteld om lidstaten te faciliteren gezamenlijk materieel aan te schaffen.
Naast het bevorderen van samenwerking tussen de lidstaten, beoogt het
instrument de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis
(EDTIB) te versterken. Het akkoord zal in september a.s. in stemming
worden gebracht in het Europees Parlement, waarna de verordening in
werking zal treden.
Nederlandse positie
Nederland verwelkomt de bereikte akkoorden op EDIRPA en ASAP.
Nederland is voorstander van meer en betere Europese defensiesamenwerking en acht het daarnaast van belang dat de productiecapaciteit van
de defensie- industrie zo snel mogelijk wordt opgeschaald.
2. Mondiale en regionale gevolgen van de Russische agressie
tegen Oekraïne
Tijdens de tweede werksessie wordt gesproken over de regionale en
wereldwijde implicaties van de oorlog in Oekraïne, waaronder de invloed
van Rusland in Afrika en de Westelijke Balkan. Secretaris-Generaal van de
NAVO Stoltenberg en Ondersecretaris-Generaal van de VN Lacroix zijn
uitgenodigd voor deze sessie. Hierbij zal naar verwachting worden
gesproken over het opschorten door Rusland van de graandeal waarbij
leveranties vanuit Oekraïne aan o.a. Afrikaanse landen werden toegestaan, de invloed van de Wagner Groep in een aantal Afrikaanse landen
en het belang van het betrekken van andere landen in de wereld bij het
verlenen van steun aan Oekraïne.

2

Zie ook het BNC-fiche Verordening ondersteuning munitieproductie (Kamerstuk 22 112, nr.
3720). Zie naar aanleiding van de toezegging van de Minister van Buitenlandse Zaken bij de
Raad Algemene Zaken, d.d. 6 februari 2023 ook eerdere Kamerbrieven over dit onderwerp,
waaronder de geannoteerde agenda informele Raad Buitenlandse Zaken Defensie 7 en 8 maart
2023 te Stockholm, d.d. 13 februari 2023 (Kamerstuk 21 501-28, nr. 250) en de geannoteerde
agenda Raad Buitenlandse Zaken Defensie van 23 mei 2023 te Brussel, d.d. 10 mei 2023
(Kamerstuk 21 501-28, nr. 253).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

3

Nederlandse positie
De kern van de inzet van het demissionaire kabinet ten aanzien van de
voortdurende Russische oorlog tegen Oekraïne blijft onverminderd
gericht op het zoveel mogelijk steunen van Oekraïne en het vergroten van
de druk op Rusland om diens agressie te beëindigen. Tevens blijft het
kabinet zich inzetten voor de verschillende accountability-initiatieven
gezien de Nederlandse voortrekkersrol op punt 7 (justice) van het «10
puntenplan» (Peace Formula) van Zelensky. In VN-verband spant
Nederland zich in voor behoud van steun voor VN-resoluties die de
Russische agressie tegen Oekraïne veroordelen. Tegelijkertijd is het van
belang om een open dialoog te blijven voeren met landen buiten het
Euro-Atlantische gebied over hoe de oorlog hen raakt en wat we
gezamenlijk kunnen doen tegen de flagrante Russische schendingen van
het VN-Handvest. Om deze reden was de hoge opkomst bij de conferentie
in Jeddah op 5 augustus jl. (over president Zelensky’s Peace Formula)
hoopgevend. Met het oog op de mondiale voedselzekerheid, steunt
Nederland de VN in het kader van het Black Sea Grain Initiative. Samen
met de EU en partners blijft Nederland zich inspannen om ondanks de
Russische blokkade de veilige export van graan doorgang te laten vinden,
bijvoorbeeld door middel van de EU Solidarity Lanes.
3. Actuele zaken
EU-missies en operaties
De HV zal ingaan op de recente ontwikkelingen in de Sahel, in het
bijzonder de coup in Niger eind juli jl. De EU heeft op 29 juli jl. besloten
om de veiligheidssamenwerking met Niger voorlopig op te schorten,
waaronder de EU Military Partnership Mission (EUMPM) in Niger en de
EU Capacity Building Mission (EUCAP) Sahel Niger.
Daarnaast zal de HV naar verwachting ingaan op de EU Training Mission
(EUTM) Mali en de EU Capacity Building Mission (EUCAP) Sahel Mali. Op
30 juni jl. besloot de VN Veiligheidsraad op verzoek van gastland Mali om
de VN-missie MINUSMA in Mali per direct te beëindigen, en een start te
maken met de terugtrekking van de missie. Dit betekent dat ook de
Nederlandse bijdrage aan MINUSMA wordt beëindigd. Nederland bereidt
het vertrek van de Nederlandse militairen voor in samenspraak met de
VN. De VN wenst de terugtrekking te voltooien voor eind december 2023.
Medio oktober zullen de vijf Nederlandse militairen uit MINUSMA zijn
teruggekeerd. In het Politiek en Veiligheidscomité (PSC) van de EU is
gesproken over de gevolgen van het vertrek van MINUSMA voor EUTM
Mali en EUCAP Sahel Mali, die onder meer zien op de positie van de
missies in Mali, de veiligheidswaarborgen en de medische keten. In
september a.s. worden verdere besluiten genomen over de manier
waarop de EU-missies hierop moeten worden aangepast. Uw Kamer zal
hierover worden geïnformeerd. Nederland levert momenteel vier
militairen aan EUTM Mali en vier civiel experts en één politiefunctionaris
aan EUCAP Sahel Mali.
Ook zal naar verwachting een update gegeven worden over de veiligheidssituatie in de Westelijke Balkan. Hierop zal de Raad spreken over de
noodzaak om betrokkenheid van de EU bij de regio te blijven tonen, onder
andere via operatie Althea in Bosnië en Herzegovina, en over het
geopolitieke- en veiligheidsbelang van de Westelijke Balkan voor de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

4

Nederlandse positie
Nederland steunt de voorlopige opschorting van de EU-missies in Niger.
Tevens heeft Nederland de bilaterale samenwerking met Niger voorlopig
opgeschort. Het gaat om steun aan programma’s op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking, migratie en veiligheid die via de centrale
overheid lopen. Nederland houdt de ontwikkelingen in Niger nauwlettend
in de gaten. Een voorgenomen reis naar Niger in september heb ik naar
aanleiding van de recente ontwikkelingen afgezegd.
In relatie tot Mali is voor Nederland een stabiele en veilige terugtrekking
van MINUSMA-personeel de voornaamste prioriteit. Besluitvorming over
de toekomst van EUTM Mali en EUCAP Sahel Mali en het al dan niet
continueren van de Nederlandse deelnamen is voorzien in september a.s.
Kern van het vraagstuk voor Nederland is enerzijds het belang van kritisch
engagement met de Malinese transitieautoriteiten, in lijn met de recent
gepresenteerde Nederlandse Afrikastrategie, en anderzijds zorgen over de
effectiviteit van de missies en de veiligheid van het personeel.
Zoals eerder gecommuniceerd aan uw Kamer blijft Nederland belang
hechten aan samenwerking met en ondersteuning van landen op de
Westelijke Balkan, waar mogelijk in EU-verband.3 Zo draagt Nederland
sinds januari dit jaar bij met stafofficieren aan EUFOR Althea in Bosnië en
Herzegovina. Deze bijdrage wordt dit najaar aangevuld met een Human
Intelligence-team en een infanteriecompagnie. Tijdens het debat over de
bijdrage (d.d. 21 en 28 juni jl., Kamerstuk 29 521, nr. 463 en Handelingen II
2022/23, nr. 99, item 3), werd uw Kamer geïnformeerd dat het
HUMINT-team per augustus zou starten, maar dit is vanwege vertraging
van de bouw van de locatie vertraagd naar september. De infanteriecompagnie start zoals gepland in oktober.
Operationalisering van de RDC
Ook de operationalisering van de Rapid Deployment Capacity (RDC), de
snel inzetbare capaciteit van de EU komt aan bod. De RDC moet volgens
de doelstelling uit het EU Strategisch Kompas in 2025 operationeel zijn.
De operationalisering van de RDC kent verschillende elementen,
waaronder de doorontwikkeling van de Military Planning and Conduct
Capability (MPCC) voor de aansturing van de RDC, de ontwikkeling van
operationele scenario’s en de financiering middels uitbreiding van de
definitie van gezamenlijke kosten van de EPF. Naar verwachting zal de HV
een stand van zaken geven over deze elementen.
Nederlandse positie
Nederland hecht waarde aan de verdere uitwerking van de RDC, en acht
het van belang om de benodigde stappen te zetten om de doelstelling uit
het Strategisch Kompas te realiseren. Hierbij heeft Nederland met name
aandacht voor het oplossen van de huidige tekortkomingen van het MPCC
op gebied van personeel en beveiligde communicatie. Nederland zal,
zoals eerder aangekondigd, in 2025 een bijdrage leveren aan de eerste
door Duitsland geleide operationele rotatie.4 De Nederlandse bijdrage zal
bestaan uit een compagnie van de luchtmobiele brigade uitgerust met
lichte terreinvoertuigen. Verder zal Nederland een role 1 medische
faciliteit (mobiele post voor het verlenen van de meest acute zorg)

3

Kennisgeving onderzoek militaire bijdrage aan EUFOR Althea in Bosnië en Herzegovina
(Kamerstuk 29 521, nr. 448)
4
Geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken (Jumbo) d.d. 20 maart 2023 te Brussel,
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2622.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

5

bijdragen. Het gaat in totaal om een bijdrage van ongeveer 150
militairen.5
Bestuursraad EU Satellietcentrum
Voorafgaand aan de informele RBZ nemen de Ministers van Defensie op
29 augustus a.s. deel aan een ministeriele bestuursraad van het EU
Satellietcentrum (EU SatCen) in Torrejón de Ardoz in Spanje.
Het SatCen analyseert gegevens en beelden van aardobservatiesatellieten
voor de EU en de lidstaten. Tijdens de bestuursraad zal gesproken worden
over de geboekte resultaten en uitdagingen van het SatCen. In het EU
Strategisch Kompas is afgesproken dat de EU het EU SatCen uiterlijk in
2025 zal versterken om onze autonome geospatiale inlichtingencapaciteit
te vergroten. De behoefte aan SatCen producten is de afgelopen periode
sterk toegenomen in het licht van de veranderde veiligheidssituatie als
gevolg van de oorlog in Oekraïne. Daarnaast dient SatCen zich ook aan te
passen aan technologische ontwikkelingen en moet het zijn weerbaarheid
versterken. Het SatCen geeft aan dat het deze uitdagingen met het huidige
budget en capaciteit nauwelijks aan kan. In de bestuursraad zullen deze
aspecten besproken worden in het kader van een effectief en toekomstbestendig SatCen. De directie van het SatCen is voornemens om in het licht
hiervan eind dit jaar een voorstel te presenteren voor een verhoging van
het budget.
Nederlandse positie
Nederland onderschrijft de genoemde doelstelling in het Strategisch
Kompas voor het SatCen en onderkent het groeiende belang van het EU
SatCen in het licht van de verslechterde veiligheidssituatie. De inlichtingencapaciteit en de geleverde producten en diensten versterken de
internationale positie en slagkracht van de EU en de lidstaten. De
Nederlandse Defensie Ruimte Agenda onderstreept tevens het belang van
de ruimte voor het informatiegestuurd en daarmee effectief optreden van
de Nederlandse Krijgsmacht. Het EU SatCen levert Image Intelligence
voor Nederland en is daarmee van toegevoegde waarde.
Overige mededelingen
Tevens maak ik van deze gelegenheid gebruik om uw Kamer te informeren over de beëindiging van de Nederlandse bijdrage aan de EU
Liaison and Planning Cell (EULPC) in Libië per 1 september 2023.
Nederland heeft een nationaal kader van maximaal twee militairen en
levert momenteel één staffunctionaris aan de cel. EULPC ondersteunt de
EU- en VN-activiteiten in Libië met het verzamelen van informatie, het
verzorgen van situational awareness en het uitvoeren van analyses op het
gebied van veiligheid en militaire aangelegenheden. De EULPC is
gehuisvest bij de EU-delegatie voor Libië, die op dit moment deels vanuit
Tunesië opereert wegens de veiligheidssituatie in Libië. Om de taken beter
uit te kunnen voeren wordt gewerkt aan de relocatie van de EU-delegatie,
inclusief EULPC, van Tunis naar Tripoli per 31 augustus a.s. Bij deze
verhuizing zal de cel naar verwachting verkleind worden vanwege
beperkingen met betrekking tot huisvesting en veiligheid. Met het oog op
deze praktische beperkingen is besloten de Nederlandse bijdrage
vooralsnog te beëindigen.

5

Geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken Defensie van 23 mei 2023 te Brussel,
Kamerstuk 21 501-28, nr. 253.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

6

Hoogachtend,
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 256

7