Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 285

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2019
Het kabinet heeft op 13 juli 2018 een herzien actieplan beleidscoherentie
voor ontwikkeling met uw Kamer gedeeld (Kamerstuk 33 625, nr. 265). Het
actieplan bevordert op systematische wijze de coherentie tussen de
verschillende beleidsonderdelen die van invloed zijn op ontwikkeling. Met
de herziening is de nadruk komen te liggen op onderwerpen die ontwikkelingslanden helpen de Sustainable Development Goals (SDG’s) te
realiseren en waarop Nederland een verschil kan maken. Deze brief bevat
de jaarrapportage beleidscoherentie voor ontwikkeling voor de periode
juli 2018 tot en met juni 2019. De brief behandelt achtereenvolgens
relevante ontwikkelingen in de nationale en internationale context, de
voortgang op hoofdlijnen aan de hand van objectieve metingen, en een
overzicht van de voortgang op de vijf thema’s van het actieplan. De
bijlage1 bevat een gedetailleerd overzicht van de bereikte voortgang per
thema.
Nationale context: toetsing van beleid en regelgeving aan de
SDG’s
In mei 2018 kondigde het kabinet aan het bestaande afwegingskader voor
beleid en regelgeving, het Integraal Afwegingskader (IAK), in lijn te
brengen met de SDG-ambities (Kamerstuk 26 485, nr. 288). In januari 2019
is het IAK aangepast aan de SDG’s. Het IAK is onder meer uitgebreid met
de kwaliteitseis «effecten op ontwikkelingslanden», een handleiding voor
beleidsmakers en wetgevingsjuristen voor het – waar relevant – in kaart
brengen van mogelijke effecten van voorstellen op het bereiken van de
SDG’s in ontwikkelingslanden. De kwaliteitseis is te vinden op www.naarhetiak.nl onder vraag 7 «wat zijn de gevolgen?». Het IAK zorgt ervoor dat
de belangen van ontwikkelingslanden al in de beginfase van de formulering van nieuw beleid en regelgeving worden meegewogen en
ondersteunt de uitvoering van het actieplan beleidscoherentie voor
1

kst-33625-285
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 625, nr. 285

1

ontwikkeling. De aanpassingen van het IAK in het kader van de SDG’s zijn
vanwege interesse vanuit de EU en de OESO beschikbaar gesteld in het
Engels.2 Het kabinet stimuleert verdere toepassing van het aangepaste
IAK door beleidsmakers en wetgevingsjuristen ten behoeve van de
uitvoering van de SDG’s op de verschillende beleidsterreinen.
Internationale context: ontwikkelingen in EU-verband
De Europese Commissie heeft de EU beleidscoherentie voor ontwikkeling
over de periode 2009 tot 2016 geëvalueerd. Uit het onafhankelijke
evaluatierapport van juli 2018 blijkt dat het coherentiebeleid van de EU
onverminderd relevant blijft voor de uitvoering van de European
Consensus on Development en de SDG’s, maar dat de implementatie kan
worden verbeterd. De relevantie van beleidscoherentie voor ontwikkeling
wordt ook benadrukt in de discussienota «naar een duurzaam Europa in
2030»3 (januari 2019). Deze nota stelt dat het belangrijk is om negatieve
effecten van beleid op andere landen te voorkomen omdat deze anders
een boemerangeffect zullen hebben op onze eigen economie en
maatschappij, door bijvoorbeeld de grondoorzaken van migratie te
verergeren. Het voortgangsrapport van de EU over beleidscoherentie voor
ontwikkeling van januari 2019 laat zien dat de Commissie de aanpak op
beleidscoherentie voor ontwikkeling heeft geïntegreerd in haar werk aan
de SDG’s. Beleidscoherentie voor ontwikkeling is nu een terugkerend
onderwerp op de agenda van de Inter-Service Steering Group on the
SDGs. Ook worden alle toekomstige beleidsvoorstellen4 gescreend op
mogelijke effecten op ontwikkelingslanden om recht te doen aan de
allesomvattende reikwijdte van de SDG-agenda. De Commissie brengt het
voortgangsrapport voortaan iedere vier jaar uit als integraal onderdeel
van de SDG-rapportage voor het High Level Political Forum in New York.
Nederland verwelkomt het aangescherpte EU coherentiebeleid en de
geboekte voortgang, maar blijft aandacht vragen voor het verbeteren van
de implementatie. Dit kan via het formuleren van doelen vooraf, het
meten en monitoren van de voortgang en het vergroten van de rol van EU
delegaties.
Voortgang op hoofdlijnen: wat zeggen objectieve metingen?
Verschillende instanties meten hoe landen het doen als het gaat om
grensoverschrijdende effecten van beleid op ontwikkelingslanden. Een
belangrijke internationale studie is de Commitment to Development Index
(CDI) van het Center for Global Development. De CDI meet de beleidsinzet
van de 27 rijkste landen op terreinen die van invloed zijn op ontwikkeling.
Nederland staat in 2018 op een gedeelde vijfde plaats, een verbetering
van twee plaatsen ten opzichte van 2017. Nederland scoort traditioneel
goed op hulp en handel, en bovengemiddeld op vijf van de zeven
componenten die de index onderscheidt. Het thema financiering is een
aandachtspunt (vanwege bilaterale investeringsverdragen en financiële
geheimhouding), terwijl vooral dankzij verbeteringen op dit terrein de
totale Nederlandse CDI-score is gestegen. Een ander thema waarop
Nederland het minder goed doet is milieu/klimaat. Vooral broeikasgasemissies zijn volgens de CDI onvoldoende teruggedrongen. Een belangrijke
nationale studie is de Monitor Brede Welvaart (MBW) met geïntegreerde
SDG-meting van het CBS (gepubliceerd op 15 mei 2019) (bijlage bij
2

De weblinks naar de Engelse vertalingen zijn te vinden op www.naarhetiak.nl, onder vraag 4
«wat is het doel?», in het onderdeel «Sustainable Development Goals».
3
Een appreciatie van de discussienota is middels het BNC-fiche «Naar een duurzaam Europa in
2030» verzonden op 15 maart 2019 (Kamerstuk 22 112, nr. 2784).
4
Voorbij de vijf oorspronkelijke prioriteitsgebieden van handel en financiering, klimaatverandering, voedselzekerheid, migratie en veiligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 625, nr. 285

2

Kamerstuk 34 298, nr. 27). De MBW focust op doelbereiking in Nederland,
waarbij de invloed op elders, met name de armste landen, wordt
meegenomen via enkele overkoepelende indicatoren, waaronder hulp,
handel en de voetafdruk gemeten in grondstoffen en broeikasgasemissies. Ook de MBW schetst een gunstig beeld voor wat betreft hulp en
handel, waarop Nederland vergeleken met de rest van de EU goed scoort.
Handel met de armste landen is zelfs toegenomen in het laatste jaar,
leidend tot inkomsten en werkgelegenheid voor deze landen. De keerzijde
is dat deze handel een negatieve impact kan hebben op grondstoffen,
mens en milieu elders door uitputting van niet-hernieuwbare grondstoffen
en broeikasgasemissies ter plaatse. De studie laat zien dat de broeikasgasvoetafdruk in het laatste jaar is toegenomen, maar dat minder grondstoffen worden geïmporteerd uit de armste landen zodat minder wordt
ingeteerd op het natuurlijk kapitaal en dus toekomstige welvaart van deze
landen. De kabinetsreactie op de Monitor Brede Welvaart is met de Kamer
gedeeld (Kamerstuk 34 298 nr. 27).
Een overzicht van de voortgang op de thema’s van het actieplan
Nederland boekt voortgang op de thema’s van het actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling. Hieronder volgen enkele hoogtepunten. Een
gedetailleerd overzicht van de voortgang per thema is opgenomen in de
bijlage.
– Nederland heeft het Multilateraal Verdrag ter implementatie van aan
belastingverdragen gerelateerde maatregelen ter voorkoming van
grondslaguitholling en winstverschuiving (het Multilateraal Instrument) geratificeerd. Dit zorgt voor doorwerking van antimisbruikbepalingen naar Nederlandse belastingverdragen met ontwikkelingslanden
wanneer ook het verdragspartnerland met het Multilateraal Instrument
heeft ingestemd.
– Er zijn stappen gezet op het terrein van implementatie van Economic
Partnership Agreements (EPAs) tussen EU en ACS-landen, en training
van handelspolitiek-actieve ambtenaren uit ontwikkelingslanden om
hun onderhandelingspositie te versterken in uiteenlopende handelsen geschillenbeslechtigingsvraagstukken.
– Het kabinet heeft een gemoderniseerde inzet voor investeringsakkoorden vastgesteld, op basis waarvan Nederlandse
investeringsbeschermings-overeenkomsten (IBO’s) die niet vervangen
worden door EU-investeringsakkoorden, worden herzien. De modernisering zorgt voor duidelijke waarborgen voor de beleidsvrijheid van
overheden om te reguleren in het publieke belang, modernisering van
de geschillenbeslechtingsprocedure, het beperken van oneigenlijk
gebruik van arbitrage, en het afbakenen en verduidelijken van de
standaarden van investeringsbescherming.
– Dankzij Nederlandse inzet zijn sociale en milieuomstandigheden in
verschillende waardeketens verbeterd, waaronder een versterkte inzet
en eerste resultaten op de bestrijding van kinderarbeid.
– Het kabinet is gestart met intensieve klimaatdiplomatie om zowel
Europese partners als derde landen aan te sporen hun klimaatinspanningen te vergroten. Ook beëindigt het per 2020 financiële steun vanuit
het BHOS-financieringsinstrumentarium aan steenkolenprojecten en
aan de exploratie en ontwikkeling van nieuwe voorraden olie en gas in
het buitenland (Kamerstuk 34 952, nr. 44).
Beleidscoherentie speelt een centrale rol in de 2030 Agenda voor
duurzame ontwikkeling, dat hier zelfs een apart subdoel aan wijdt
(SDG17.14). Op alle beleidsterreinen dienen economische, sociale, en
milieu dimensies van duurzame ontwikkeling met elkaar in balans te
worden gebracht, waarbij rekening moet worden gehouden met de
impact van binnenlands beleid op elders, en met name ontwikkelings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 625, nr. 285

3

landen. In 2020 wordt daarom bezien of de jaarrapportage beleidscoherentie voor ontwikkeling voortaan als bijlage bij de SDG-rapportage aan
de Kamer kan worden aangeboden.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 625, nr. 285

4