BURGERGESTUURDE
PERSOONLIJKE
ASSISTENTIE

BURGERGESTUURDE
PERSOONLIJKE ASSISTENTIE

- eindrapport -

Drs. F.E.M. Berndsen
Dr. B. van den Berg
Dr. C.C. Koning

Amsterdam, december 2011
Regioplan publicatienr. 2199

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
Tel.: +31 (0)20 – 531 53 15
Fax : +31 (0)20 – 626 51 99

Onderzoek, uitgevoerd door Regioplan
Beleidsonderzoek in opdracht van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

INHOUDSOPGAVE

1

Inleiding ...........................................................................................
1.1
Doelstelling van het onderzoek ..........................................
1.2
Plan van aanpak ................................................................
1.3
Leeswijzer ..........................................................................

1
1
2
3

2

BPA in Denemarken .........................................................................
2.1
Achtergrond, doel en doelgroep.........................................
2.2
Burgergestuurde Persoonlijke Assistentie in de praktijk ....
2.3
Vaststelling uren, financiering en verantwoording .............
2.4
De assistentie.....................................................................

5
5
6
8
10

3

Vier casusbeschrijvingen ................................................................

13

4

Mogelijkheden Deens model voor Nederland ...............................
4.1
Inhoudelijke vergelijking Deens model en Nederlands
model .................................................................................
4.2
Financiële vergelijking: rekenvoorbeelden .........................
4.3
Tot slot ...............................................................................

25

Bijlage 1

Aandachtspunten rapport Burgergestuurde Persoonlijke
Assistentie. Baselineanalyse. Deloitte, 2010 .....................

25
29
35

39

1

INLEIDING

Mensen met een lichamelijke handicap hebben de mogelijkheid om midden in
een gewone woonwijk in een volledig aangepaste en gelijkvloerse woning te
wonen. Daarbij kunnen ze op afroep assistentie krijgen bij algemene
dagelijkse levensverrichtingen (ADL) zoals lichamelijke verzorging, aan- en
uitkleden, verplaatsingen in en om het huis, toiletbezoek, eten en drinken,
eenvoudige verpleegtechnische handelingen en enkele hand- en
spandiensten. 1 Om in deze zorg voorzien is er een centrale hulppost in de wijk
aanwezig. Deze ADL-clusterwoningen en ADL-assistentie worden
aangeboden drie zorgaanbieders: Stichting Fokus, Stichting Wassenaarse
Zorgverlening en de Osiragroep.
Momenteel wordt ADL-assistentie en ADL-clusterwonen bekostigd met een
subsidie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De
staatssecretaris beëindigt deze subsidieregeling. De bekostiging van deze
zogenaamde alarmopvolging binnen enkele minuten bij extramurale zorg zal
worden opgenomen in de AWBZ. 2 Mede naar aanleiding van de brief van de
staatssecretaris heeft er op 14 september 2011 een algemeen overleg
plaatsgevonden in de Tweede Kamer. In dit overleg kwam het Deense model
van Burgergestuurde Persoonlijke Assistentie (BPA) aan de orde als mogelijk
alternatief voor ADL-clusterwonen. De staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS) heeft in het overleg toegezegd een onderzoek uit te
laten voeren naar wat het Deense model inhoudt en wat dit model kan
betekenen voor de Nederlandse situatie.
Het ministerie van VWS heeft daarom Regioplan gevraagd een beknopt
onderzoek te doen naar dit Deense model om inzicht te geven in de werking
van dit model van burgergestuurde persoonlijke assistentie. Hieronder gaan
we eerst kort in op het doel van het onderzoek. Vervolgens beschrijven we
onze onderzoeksaanpak.

1.1

Doelstelling van het onderzoek
Het onderzoek dient twee doelen. Allereerst gaat het erom dat het inzicht geeft
in wat het Deense model van burgergestuurde persoonlijke assistentie in
kwalitatieve en kwantitatieve termen in houdt.

1

Website Fokus, www.fokuswonen.nl

2
Ministerie van VWS. ADL-assistentie in ADL-clusters vanaf 1 januari 2012. Brief van de
staatssecretaris van VWS. 8 juli 2011. Ministerie van VWS. En: brief van staatssecretaris
van VWS aan de Tweede Kamer over het Algemeen Overleg over assistentie bij algemene
dagelijkse levensverrichtingen (ADL), extra waarborgen rond 24-uurs zorg op afroep en over
de verdere vormgeving van de voorstellen voor de pgb. 9 september 2011.

1

Daarnaast moet een vergelijking worden gemaakt tussen het Nederlandse
model en het Deense model. Wat zijn de verschillen tussen het Nederlandse
model waarbij sprake is van cliëntgestuurde zorg (ADL/pgb-AWBZ/pgb-Wmo)
en het Deense model van burgergestuurde persoonlijke assistentie? We gaan
daarbij tevens in op de voor- en nadelen van burgergestuurde persoonlijke
assistentie.
Het onderzoek is er vooral op gericht om de discussie over de toepasbaarheid
en wenselijkheid van BPA in Nederland verder te brengen door inzicht te
geven in de opzet, de werkwijze en de financiering van het Deense model. We
proberen daarom in kaart te brengen of het Deense model meer te bieden
heeft dan de combinatie van ADL, pgb-AWBZ en pgb-Wmo. We beschrijven
het model niet uitputtend en we maken een vergelijking voor een beperkt
aantal cliënten.

1.2

Plan van aanpak
Het onderzoek valt in twee delen uiteen. Allereerst presenteren we een
beschrijving van het Deense model van BPA. Vervolgens hebben we met vier
Nederlandse cliënten besproken in hoeverre het Deense model een alternatief
zou kunnen zijn voor hun persoonlijke situatie. De uitkomsten van deze
gesprekken zijn uitgewerkt in casusbeschrijvingen.

1.2.1

Beschrijving Deens model
In de beschrijving van het Deense model besteden we onder andere aandacht
aan:
• de visie op zorg;
• de doelgroep voor dit type zorg;
• de organisatie en de aansturing van zorg (zoals de bereikbaarheid en de
beschikbaarheid);
• de noodzakelijke randvoorwaarden;
• de betrokken organisaties en hulpverleners en hun taak- en
verantwoordelijkheidsverdeling,
• de borging van kwaliteitsaspecten zoals privacy;
• de continuïteit van zorgverlening (24-uurs zorgverlening);
• de veiligheid(sbeleving);
• de positie van de cliënt.
Ook besteden we aandacht aan de financiering (uurtarief) en de
toegankelijkheid en de verankering van dit type zorg in wet- en regelgeving.
Deze informatie hebben we verkregen door het beschikbaar schriftelijke
materiaal te bestuderen en door gesprekken te voeren met een aantal
stakeholders in binnen- en buitenland. We hebben hiervoor contact gehad met
Ria Broekgaarden van Vereniging Spierziekten Nederland (VSN), en Jorgen
2

Lenger die als parlementariër in Denemarken betrokken is geweest bij de
invoering van BPA en nu werkzaam is bij de Muskelsvindfonden (Stichting
Spierdystrofie). Ten slotte hebben we een documentaire bekeken over de
emancipatie van gehandicapten die in Denemarken mede dankzij de BPA
heeft plaatsgevonden. 3
1.2.2

Casusbeschrijving
Voor het tweede deel van het onderzoek hebben we gesproken met vier
Nederlandse cliënten met een omvangrijke zorgvraag. Drie van deze cliënten
maken gebruik van ADL-clusterwonen in combinatie met een pgb-AWBZ en
een pgb-Wmo, één cliënt maakt daar geen gebruik van, maar wel van een pgb
(pgb-AWBZ en pgb-Wmo). Deze vier cliënten zijn voorgedragen door het
ministerie van VWS. Zij zijn dus niet representatief voor alle cliënten met
dergelijke beperkingen. Aangezien het onderzoek erop gericht is om inzicht te
geven in het Deense model zonder definitieve uitspraken te doen over de
geschiktheid van dit model voor Nederland, volstaat dit om een aanzet te
geven voor verdere discussie.
Het ministerie van VWS heeft contactgegevens van deze vier personen
geleverd. Met deze personen hebben we een afspraak gemaakt en,
vervolgens, een face-to-face-interview gehouden. Dit heeft geresulteerd in een
casusbeschrijving waarbij we aandacht besteden aan:
• Het aantal uren zorg waarvoor de cliënt is geïndiceerd.
• De wijze waarop de zorg voor (en door) de cliënt is georganiseerd.
• De wijze waarop de zorg door de cliënt is gefinancierd.
• De cliëntbeleving van het huidige Nederlandse model (waarbij aandacht is
besteed aan zowel de kwaliteit van de zorg als de ervaren privacy).
• De mogelijke meerwaarde van BPA volgens de cliënt voor de eigen
situatie.
De conceptbeschrijvingen die we hebben gemaakt hebben we ter goedkeuring
voorgelegd aan de cliënten die we geïnterviewd hebben, alvorens we de
beschrijving hebben opgenomen in de rapportage.

1.3

Leeswijzer
Het vervolg van deze rapportage bestaat uit drie hoofdstukken. In hoofdstuk 2
beschrijven wij het Deense model. In hoofdstuk 3 presenteren we de vier
casusbeschrijvingen. In het vierde hoofdstuk gaan we in op de verschillen
tussen het Nederlandse en Deense model, bespreken we de voor- en nadelen
die het Deense model biedt voor de vier cliënten en geven we een eerste
aanzet voor de discussie die naar aanleiding van deze rapportage gevoerd
kan worden.
3

’ A Subtle Movement of Air’ van Art O'Briain

3

4

2

BPA IN DENEMARKEN

In dit hoofdstuk bespreken we het Deense model van Burgergestuurde
Persoonlijke Assistentie (BPA). 1

2.1

Achtergrond, doel en doelgroep
Al decennia lang bestaat in Denemarken de ‘helperregeling’ voor burgers met
veelomvattende functiebeperkingen. Het uitgangspunt van deze regeling is de
zelfbeschikking van de burger. Met de regeling wil men een basis creëren voor
flexibele oplossingen waarmee mensen met veelomvattende
functiebeperkingen in staat worden gesteld een zelfstandig leven te kunnen
leiden.
Per 1 januari 2009 is de Deense ‘helperregeling’ gewijzigd in ‘Burgergestuurde
Persoonlijke Assistentie’, de zogenaamde BPA-regelingen. Deze nieuwe
regeling is niet meer alleen gericht op cliënten met een hoog activiteiten
niveau, zoals in de oude ‘helperregeling’. Ook kan de cliënt de
werkgeverstaken nu overdragen aan derden zoals bijvoorbeeld een vereniging
of een bedrijf en zijn er betere salaris- en arbeidsvoorwaarden voor de
assistenten in de regeling opgenomen.
Het recht op zelfbeschikking voor cliënten met veelomvattende
functiebeperkingen is vastgelegd in §95 en §96 van de Wet op Sociale Service
en richt zich op twee doelgroepen:
1. Mensen die persoonlijke hulp, verpleging en ondersteuning nodig hebben
bij het uitvoeren van noodzakelijke praktische taken in de eigen woning
gedurende meer dan 20 uur per week (§ 95).
2. Mensen met een activiteitenniveau dat een zeer specifieke ondersteuning
met betrekking tot verpleging, bewaking en begeleiding noodzakelijk maakt
(§96).
Paragraaf 95 wordt in de volksmond ook wel de ‘kleine helperregeling’
genoemd. Deze wordt gebruikt voor personen voor wie de verzorging thuis uit
andere regelingen niet voldoende is, maar waarvoor eventuele begeleiding
buitenshuis met behulp van een andere regeling kan worden georganiseerd.
De hulpvraag is dus niet zodanig dat gebruik moet wordt gemaakt van
paragraaf 96.

1

Voor dit hoofdstuk zijn de volgende bronnen gebruikt: Samenvatting ‘ Richtlijn
Burgergestuurde Persoonlijke Assistentie’ (BPA), Rapport ‘Op weg naar een solide PGB’,
ITS, december 2010 en Rapport ‘Burgergestuurde Assistentie. Baselineanalyse’, Deloitte,
2010, Vertaald uit het Deens. Daarnaast is een interview gehouden met met Ria
Broekgaarden, Vereniging Spierziekten Nederland, en een e-mailuitwisseling met Jorgen
Lenger die als parlementarier in Denemarken betrokken is geweest bij de invoering van BPA
en nu werkzaam is bij de muskelsvindfonden (Stichting Spierdystrofie).

5

Paragraaf 96 wordt gebruikt bij een veelomvattende hulpvraag en voorziet in
een totaalpakket aan zorg en assistentie zowel in en om het huis als
buitenshuis. Voor deze doelgroep is in de BPA-regeling de vereiste van een
hoog activiteitenniveau dus vervangen door een totale beoordeling van de
behoefte van de burger.
De regelingen zijn gericht op personen van 18 jaar en ouder met aanzienlijke
en blijvende fysieke en psychische functiebeperkingen en die behoefte hebben
aan ondersteuning met verpleging, bewaking of begeleiding om een
zelfstandig leven te kunnen behouden of op te bouwen. Er zijn geen specifieke
criteria waaraan de cliënt moet voldoen om in aanmerking te komen voor één
van beide regelingen. Wel is een belangrijke vereiste dat de cliënt kan
functioneren als leidinggevende voor de assistenten. Dit betekent dat de cliënt
in staat moet zijn om de hulp te plannen en de dagelijkse leiding op zich te
nemen. Hieronder valt onder meer de selectie van het personeel, het houden
van functioneringsgesprekken, het opleiden en de dagelijkse instructies van
hulpverleners.
Het doel van deze BPA-regelingen is de cliënt centraal te stellen door:
• Een flexibele regeling.
• Een grote mate van zelfbeschikking.
• Aandacht voor de wensen en behoeften van de cliënt.
• De mogelijkheid een zelfstandig leven te gaan of blijven leiden.
De flexibele regeling wordt mogelijk gemaakt door de burgers een toelage te
verstrekken waarmee zij zelfstandig assistenten kunnen aanstellen.
In 2009 maakten in Denemarken ongeveer 2.000 cliënten gebruik van een
BPA-regeling. Dit is 0,04 procent van de Deense bevolking.

2.2

Burgergestuurde Persoonlijke Assistentie in de praktijk
Bij het schrijven van deze paragraaf is vooral gebruik gemaakt van de
Samenvatting ‘Richtlijn Burgergestuurde Persoonlijke Assistentie’ (BPA) en
het evaluatierapport ‘Burgergestuurde Assistentie. Baselineanalyse’, dat in
2010 is uitgebracht door Deloitte (vertaald uit het Deens).

2.2.1

Aanvraag en dossieropbouw
De aanvraag voor de BPA-regeling wordt door de burgers ingediend bij de
gemeente waar ze wonen. De gemeente is vervolgens verantwoordelijk voor
dossieropbouw en het vaststellen van de omvang van de hulpvraag. Dit
gebeurt op basis van:
• informatie al in het bezit van de gemeente of van de instelling die de
aanvraag indient (bijvoorbeeld een ziekenhuis of revalidatiecentrum);
• vaststelling van de hulpbehoefte in de vorm van een huisbezoek;
6

• eventueel uitvoering van speciaal onderzoek of verkrijging van
verklaringen.
Nadat de behandelende ambtenaar alle informatie heeft verzameld, legt hij of
zij een huisbezoek af bij de persoon waarvoor de aanvraag is ingediend. In de
meeste gemeenten legt de ambtenaar het bezoek alleen af, maar in sommige
gemeenten gaat er een inspecteur vanuit de ouderenzorg mee. Het voordeel
hiervan is dat deze inspecteur expertise heeft met betrekking tot het
beoordelen van iemands functieniveau.
Tijdens dit huisbezoek krijgt de ambtenaar een indruk van het fysieke,
communicatieve en intellectuele niveau van de betreffende persoon. In de
meeste gemeenten is er sprake van een informeel gesprek met de cliënt over
diens situatie en beperkingen. Slechts in enkele gemeenten vindt het gesprek
plaats volgens een bepaalde systematiek. Hierbij wordt ingegaan op de
behoeften met betrekking tot verzorging, maar ook op behoeften met
betrekking tot externe activiteiten zoals werk en vrijetijdsbesteding. Meestal
vindt er één huisbezoek plaats.
2.2.2

Beoordeling en toekenning
In de meeste gevallen is de verzamelde informatie in combinatie met de
informatie uit het huisbezoek voldoende om een oordeel te vormen.
Incidenteel vindt er specifiek aanvullend onderzoek plaats bijvoorbeeld naar
het cognitieve niveau van de cliënt. De beoordeling en toekenning gebeurt
meestal door de behandelende ambtenaar zelf, maar in sommige gemeenten
wordt de beoordeling gedaan door een team.
Naast de beoordeling van de behoefte aan hulp moet er ook een beoordeling
van de leidinggevende competenties van de aanvrager plaatsvinden. Om in
aanmerking te komen voor een BPA-regeling moet de aanvrager in staat zijn
om te functioneren als leidinggevende en als werkgever voor de assistenten.
Het werkgeverschap 2 kan eventueel worden overgedragen aan een naaste,
een vereniging of een particulier bedrijf die zich in deze taak heeft
gespecialiseerd. Het leidinggeven kan echter niet worden overgedragen aan
iemand anders. Bij de beoordeling van de leidinggevende competenties letten
de behandelende ambtenaren onder andere op het vermogen van de
aanvrager om een werkschema op te zetten, zijn tijdsbesef en zijn
taalvermogen.
In de praktijk blijkt het echter soms lastig te zijn om iemands leidinggevende
competenties in te schatten. Hiervoor worden twee oorzaken genoemd:
• Het is lastig de omvang van de cognitieve beperkingen van de aanvrager in
te schatten. Sommige gemeenten schakelen hiervoor een psycholoog in.

2
Dit behelst de verantwoordelijkheid voor de administratie van de toelage, de praktische en
juridische taken die met het ontvangen van de toelage samenhangen zoals het aannemen
en ontslaan van de hulpverleners, loonuitbetaling, belastingaangifte etc.

7

• De grens tussen de verantwoordelijkheid als werkgever en als
leidinggevende wordt door sommige gemeenten als onduidelijk ervaren.
Hierdoor is niet duidelijk welke taken precies moeten worden beoordeeld.
Op basis van de beoordeling wordt een voordracht tot besluit ingediend. Een
aantal gemeenten heeft hiervoor een visitatiecommissie ingesteld, terwijl in
andere gemeenten het besluit wordt genomen door de leidinggevende van de
behandelende ambtenaar. De cliënt ontvangt bij de toekenning van een
BPA-regeling in principe ook voorlichting over hoe in de praktijk met de
regeling moet worden omgegaan. De gemeente heeft hiertoe een adviesplicht.
Vanuit een centraal adviesorgaan worden cursussen aangeboden aan
ontvangers van BPA. Dit orgaan heeft een website met informatie over
overeenkomsten, tarieven en verwijzingen naar arbeidsrecht en andere
relevante wetgeving. Het doel hiervan is het kennisniveau van de cliënten te
vergroten, zodat het voor de cliënten eenvoudiger wordt de mogelijkheden van
de regeling maximaal te benutten.

2.3

Vaststelling uren, financiering en verantwoording

2.3.1

Vaststelling uren en salaris
De BPA-toelage is het budget waaruit de hulpverlening die wordt uitgevoerd
door de assistent wordt betaald. De meeste gemeenten hebben geen
specifieke criteria of richtlijnen die bij de beoordeling en het vaststellen van de
BPA-toelage moeten worden gevolgd. De behoefte aan hulp wordt doorgaans
bepaald op basis van de mate waarin de cliënt een gewoon leven kan leiden
of voor zichzelf kan zorgen.
In de huidige BPA-regeling moeten ook uren worden gerekend voor
bijvoorbeeld cursussen van de assistenten, inwerken,
personeelsvergaderingen en functioneringsgesprekken. Daarnaast worden in
de toelage nu ook functie- en kwalificatietoeslagen meegenomen. Bovendien
moeten gemeenten een administratietarief uitkeren voor het overnemen van
de werkgeverstaken door een bedrijf of vereniging.
De toelage wordt volledig betaald door de gemeente, er is dus sprake van één
geldstroom. Gemeenten bepalen zelf het aantal uren dat voor de verschillende
taken wordt gerekend. In de praktijk betekent dit dat er verschillen tussen
gemeenten bestaan.
De assistent wordt aangesteld door de cliënt zelf, of door de vereniging of
bedrijf waaraan de cliënt het werkgeverschap heeft uitbesteed. De gemeenten
stellen het salaris van de assistenten vast. Dit is dus het kader waarbinnen de
cliënt de assistenten kan aanstellen en uitbetalen.
Het uurtarief van de assistenten is niet lager dan die van vergelijkbare
beroepsgroepen en niet hoger dan het gemiddelde uurtarief van de
8

gemiddelde gemeentelijke ‘thuiszorger’. Omdat de assistentie kan worden
uitgevoerd door ongeschoolde werknemers zijn de tarieven relatief laag, rond
de 20 euro bruto per uur. 3 De toelage wordt maandelijks vooruitbetaald aan de
cliënt, of aan degene die namens de cliënt als werkgever optreedt.
In de huidige wet is vastgelegd dat de gemeenten bij het vaststellen van het
salaris van de assistenten rekening moeten houden met verschillende
(kwalificatie)toeslagen, pensioen en werkervaring van de assistent. Daarnaast
betalen de gemeenten een administratietarief uit aan de bedrijven en
verenigingen voor de taken die zij als werkgever voor de cliënt uitvoeren. Het
gaat hier om taken als salarisadministratie, aanstellings- en ontslagprocedures
en scholing. Elke gemeente stelt hiervoor zelf een tarief op. Deze tarieven per
vastgesteld uur voor de BPA-regeling van 24 uur per dag varieert tussen
gemeenten van € 2,70 tot € 6,75. Uit de evaluatie van Deloitte blijkt dat
gemeenten hiervoor graag een centraal vastgesteld tarief willen zien.
2.3.2

Verantwoording en kwaliteit van zorg
Cliënten moeten jaarlijks een globale verantwoording afleggen over de
besteding van de ontvangen toelage. Het gemeentebestuur moet aan de hand
van de verantwoording kunnen zien of de toelage is benut in
overeenstemming met het doel. Daarnaast moet er jaarlijks een
urenverantwoording worden gemaakt met de berekende en werkelijk bestede
uren.
Als een BPA-regeling is toegekend moet er doorlopend follow-up door de
gemeente plaatsvinden om te kunnen beoordelen of de regeling werkt en of
bijvoorbeeld de hulpbehoefte verandert. Bij nieuwe toekenningen vindt
meestal na drie maanden en daarna jaarlijks een follow-up plaats. Bij zeer
complexe gevallen waarbij de behandelende ambtenaar verwacht dat er
problemen kunnen ontstaan vindt een intensievere follow-up plaats.
De cliënt is in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van de
zorg. De cliënt is tenslotte de werkgever. Daarnaast evalueert de gemeente
samen met de cliënt jaarlijks de kwaliteit en de doelmatigheid van de
geleverde zorg. Hierbij wordt stil gestaan bij vragen als: krijgt de cliënt de hulp
die bedoeld was? Voldoet de cliënt (nog) aan de vereisten om hulpverlening in
de vorm van BPA te ontvangen? En wordt de planning en het werk op wijze
uitgevoerd?

3

Twee cliënten die in het kader van dit onderzoek zijn gesproken hanteren voor de
zorgverleners die zij betalen met het PGB een gemiddeld tarief van 28 euro bruto per uur.

9

2.4

De assistentie

2.4.1

De assistenten
De meerderheid van de assistenten is aangesteld door de cliënt zelf en zijn
dus niet in dienst bij een vereniging of een bedrijf en. Vaak zijn ze laag
opgeleid en hebben geen achtergrond of opleiding in de zorg. Voor het
grootste deel van de assistenten is hun werk als assistent de primaire
inkomensbron, een deel van hen studeert ernaast of is bijvoorbeeld
kunstenaar.
Doorgaans vinden cliënten de assistenten door het plaatsen van een vacature.
In de praktijk blijkt het niet altijd eenvoudig te zijn om assistenten te werven en
te behouden. Een doel van de wetswijziging was dan ook het creëren van
betere salaris- en arbeidsvoorwaarden voor de assistenten om zo het werk
van assistenten aantrekkelijker te maken.
De cliënt kan afhankelijk van de toelage tot 24 uur per dag assistentie krijgen.
In veel gevallen heeft iemand assistentie van één persoon die na 24 uur wordt
afgelost door iemand anders. Dit betekent dat er over het algemeen zeven
assistenten in een week langskomen. Het komt echter ook voor dat een cliënt
op bepaalde momenten van de dag, bijvoorbeeld bij het opstaan en douchen,
meer assistenten tegelijk nodig heeft. De assistent voert dus alle hulp uit:
huishoudelijke verzorging, persoonlijke verzorging, verpleging en begeleiding.
De assisterende persoon hoeft, zoals al opgemerkt, geen opleiding te hebben.
De handelingen die een assistent moet verrichten zijn niet voorbehouden aan
medici en de cliënt kan de assistent zelf opleiden. 4 Men gaat er vanuit dat
iedereen de handelingen kan leren.

2.4.2

Ervaringen van de cliënten 5
Cliënten ervaren de BPA-regeling in het algemeen als flexibel. Ze hebben een
kader gekregen (het aantal toegekende uren) waarbinnen ze de zorg zelf
kunnen plannen en organiseren. De planning en de roosters worden meestal
gemaakt tijdens personeelsvergaderingen waarbij zowel de cliënten als de
assistenten aangeven dat ze zoveel mogelijk met elkaars wensen rekening
houden. Diverse cliënten geven aan dat het handig is om een aantal vaste
assistenten te hebben die op vaste tijden komen en daarnaast een aantal
assistenten die in een losser verband werken en daardoor voor een zekere
mate van flexibiliteit zorgen.

4

In Nederland zijn bepaalde handelingen uit de verzorgende praktijk voorbehouden.

5

In de evaluatie van Deloitte zijn cliënten gevraagd naar hun ervaringen met de
BPA-regeling. De ervaringen die staan beschreven in deze paragraaf komen uit het
evaluatierapport van Deloitte.

10

Met betrekking tot de beleving van zelfbeschikking verschillende ervaringen
onder de gebruikers. Vooral de cliënten met 24-uur zorg en cliënten met
slechts een beperkte hulpbehoefte zijn hierover zeer tevreden.
Cliënten die kwetsbaar zijn voor nalatigheden of fouten, zoals gebruikers van
thuisbeademing, ervaren echter een grote mate van afhankelijkheid van de
assistenten. Zij geven daarom aan dat ze terughoudend zijn in het aangeven
van wensen en eisen waardoor hun zelfbeschikking in sommige gevallen
beperkt is.
Vakantie is over het algemeen een probleem voor BPA-ontvangers. Het
organiseren en coördineren van zorg tijdens de vakantie is voor de BPA een
lastig proces, waarbij vooral de toekenning van extra uren of de mogelijkheden
om uren op te sparen voor de vakantie als problematisch wordt ervaren. In
sommige gemeenten is het mogelijk om uren op te sparen en deze op een
later tijdstip in te zetten. Ook geven sommige cliënten aan dat ze de gemeente
kunnen bellen om enkele extra uren aan te vragen bijvoorbeeld als zij
behoefte hebben aan extra hulp of bij scholing.
De ‘klik’ tussen de assistent en de ontvanger is volgens de cliënten
doorslaggevend voor een goede werkrelatie. Omdat men intensief met elkaar
omgaat is het ook belangrijk dat men goed met elkaar kan praten, dezelfde
interesses heeft en dat de assistenten begrip hebben voor hoe deze zich in
bepaalde situaties moet opstellen.
Zowel de ontvangers als de assistenten geven aan dat het werk heel
persoonlijk is. Gedurende een werkdag zijn ze veel samen en zitten ze elkaar
‘dicht op de huid’. Bovendien vindt het werk plaats in het huis van de cliënt. Dit
maakt het moeilijker om ruimte te vinden om bijvoorbeeld even afstand te
nemen na een conflict. De assistenten missen in dat verband een derde
persoon die kan helpen bij het oplossen van conflicten en die kijkt hoe het in
de werksituatie met hen gaat. Ook geven enkele assistenten aan dat het
moeilijk kan zijn om ‘nee’ te zeggen tegen opdrachten die ze krijgen van de
cliënt. Een aantal assistenten misteen goede beschrijving van wat het werk
inhoudt.

11

12

3

VIER CASUSBESCHRIJVINGEN

In oktober 2011 hebben we vier verschillende cliënten met aanzienlijke
lichamelijke beperkingen bezocht. Drie van deze cliënten wonen in een
ADL-clusterwoning en ontvangen daarnaast een pgb. De vierde cliënt regelt
zijn zorg uitsluitend met een pgb. Aan deze cliënten hebben we vragen gesteld
over de wijze waarop zij hun zorg organiseren, hun zorg beleven en op welke
manier zij hun zorg financieren. Tot slot hebben we hen gevraagd naar de
verwachtingen die zij hebben van het Deense model als dit model zou worden
toegepast op huneigen situatie.

Casus: Yvonne
“Het Deense model vereist een omslag in het denken in Den Haag van wat heeft
deze persoon aan zorg nodig? naar hoe kan deze persoon zo volledig mogelijk
deelnemen aan de maatschappij”
Persoonlijke omstandigheden
Leeftijd

43 jaar

Geslacht

Vrouw

Omschrijving
ziekte,
beperking- en
prognose

Progressieve spierdystrofie, heeft bij vrijwel alle handelingen hulp nodig.
Mevrouw is volledig rolstoel afhankelijk en heeft thuisbeademing, dit
vergt zeer complexe zorg.

Woonsituatie

ADL-clusterwoning/Fokuswoning, 22,5 jaar.

Gezinssituatie

Twee dochters en een partner, beiden dochters hebben dezelfde
progressieve spierdystrofie, beiden zijn rolstoelafhankelijk.

Werk en/ of
dagbesteding

Is actief als lobbyist voor behoud pgb, en zij houdt haar gezin draaiende.

(Organisatie van) Zorg

Aard en
omvang van de
indicatie

Yvonne:
Indicatie voor ADL-zorg voor 20 uur per week;
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 2 (2 t/m 3,9 uur per week);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 7 (16 t/m 19,9 uur per week);
pgb-AWBZ verpleging klasse 7 (16 t/m 19,9 uur per week);
pgb -Wmo huishoudelijke hulp 6 uur per week.
Dochter 1:
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 3 (4 t/m 6,9 uur per week);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 7 (16 t/m 19,9 uur per week);
pgb-AWBZ verpleging klasse 7 (16 t/m 19,9 uur per week);
Dochter 2:
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 3 (4 t/m 6,9 uur per week);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 8 (20 t/m 24,9 uur per week);
pgb-AWBZ verpleging klasse 4 (7t/m 9,9 uur per week);

13

(Organisatie van) Zorg
Yvonne:
Formeel: 69,7 uur per week (optelsom ADL-zorg, PBG-AWBZ en pgbWmo).
Dochter 1:
Formeel: 46,7 uur per week
Dochter 2:
Formeel: 40,8 uur per week

Aantal uren
zorg en
verdeling
(formeel en
informeel)

Mevrouw heeft 24 uur per dag zorg nodig i.v.m. thuisbeademing. Omdat
Stichting Fokus volgens mevrouw niet voorziet in de complexe zorgvraag
gebruikt zij hiervoor het pgb. Deze is in principe niet toereikend voor de
24 uur per dag dat zij zorg nodig heeft. Doordat zij samen met haar
dochters woont die ook een PBG hebben en doordat haar partner
beschikbaar is voor het verlenen van mantelzorg kan er voor haar 24 uur
per dag zorg worden gerealiseerd.

(Organisatie van) Zorg

Zorg in- en
buitenshuis

Mevrouw heeft zowel in als buitenshuis zorg nodig. Beiden organiseert
zij met behulp van het pgb. Stichting Fokus voorziet alleen in wat handen spandiensten.

Mevrouw heeft op basis van haar PBG in totaal acht zorgverleners in
dienst. Dit zijn mensen met verschillende kwalificaties (o.a. een
Organisatie van verpleegkundige, verzorgenden die zijn opgeleid voor thuisbeademing
de zorg
en huishoudelijke hulp).

Bijzonderheden

De zorg die mevrouw nodig heeft is vanwege de thuisbeademing zeer
complex, het is van belang dat de zorgverleners zeer precies op de
hoogte zijn van de wijze waarop de zorg moet worden geleverd.
Mevrouw organiseert de meeste zorg met behulp van het pgb. Van de
ADL-zorg maakt mevrouw nauwelijks gebruik. Ze gebruikt de ADLhulppost alleen voor de al eerder genoemde hand-en-spandiensten.

Financiering van de zorg
ADL-subsidie
pgb-AWBZ begeleiding individueel, persoonlijke verzorging en
verpleging
Bronnen
pgb-Wmo huishoudelijke verzorging
Yvonne:
ADL-assistentie (indicatie voor 20 uur per week, maar in praktijk minder
gebruik): 20 * € 57,00 = € 1.140,00
pgb-budget:
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 2: € 110,49 per week en
€ 28,20 per uur (110,49/3,9 uur);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 7: € 499,64 per week en
€ 25,11 per uur (499,64/19,9 uur);
pgb-AWBZ verpleging klasse 7: € 857,03 per week en € 43,06 per uur
(857,03/ 19,9);
pgb-Wmo huishoudelijke verzorging € 98,77 per week en € 16,46 uur

Tarieven
14

Dochter 1:
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 3: € 202,58 per week en
€ 29,36 per uur (202,58/6,9 uur);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 7: € 499,64 per week en
€ 25,11 per uur (499,64/19,9 uur);
pgb-AWBZ verpleging klasse :7 € 857,03 per week en € 43,06 per uur
(857,03/ 19,9);

Dochter 2:
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 3: € 202,58 per week en
€ 29,36 per uur (202,58/6,9 uur);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 8: € 643,85 per week en
€ 25,08 per uur (624,54/ 24,9 uur);
pgb-AWBZ verpleging klasse 4: € 404,82 per week en 40,89 per uur
(404,82/ 9,9 uur);
Financiering van de zorg
Yvonne:
ADL-subsidie op weekbasis: € 1.140,00 * 52 = € 59.280,00 op jaarbasis
pgb-AWBZ op weekbasis: € 1.467,16 * 52 weken = € 76.292,32 op jaar
basis.
pgb-Wmo op weekbasis: € 98,77 * 52 = € 5.136,00 op jaarbasis
Dochter 1:
pgb-AWBZ op weekbasis: € 1.559,25 * 52 = € 81.081,00 op jaarbasis

Kosten in totaal

Dochter 2:
pgb-AWBZ op weekbasis: € 1.231,94 * 52 = € 64.060,88

Bijzonderheden

Mevrouw geeft aan dat het pgb-AWBZ uurbudget hoger is dan de
tarieven die zij haar zorgverleners uitbetaalt. Deze tarieven variëren van
18 tot 38 euro per uur, afhankelijk van leeftijd, opleiding en het tijdstip
waarop de zorg wordt geleverd. Van het budget kan zij dus meer uren
zorg inkopen. Dit doet zij ook omdat zij in principe 24 uur per dag zorg
nodig heeft.

Beleving van de zorg vanuit perspectief cliënt
•
Mevrouw vindt dat de ADL-assistentie haar niet de zorg kan leveren die zij nodig
heeft. Dit heeft volgens haar twee redenen: 1) De ADL-assistenten hebben niet de
kwalificaties om de complexe zorg die mevrouw nodig heeft te leveren en 2) bij de
ADL-assistentie heeft mevrouw geen invloed op wie er komt (geen eigen regie), de
assistenten wisselen, afhankelijk van wie er dienst heeft. Dit is in het geval van
mevrouw onveilig, de assistent is niet goed op de hoogte van de wijze waarop de zorg
moet worden geleverd. Ook ervaart mevrouw dit als onprettig (privacy).
•
ADL-assistentie is volgens mevrouw een goede oplossing voor mensen met een
beperking die niet al te complexe zorg nodig hebben.
•
Over het PBG is mevrouw zeer te spreken. Doordat zij zelf de zorg kan inkopen heeft
zij eigen regie over de zorg en haar leven. Ze heeft een team van vaste zorgverleners
die op de hoogte zijn van en gekwalificeerd voor de zorg die mevrouw nodig heeft. De
zorgverleners zijn flexibel en leveren maatwerk. De veiligheid met betrekking tot de
thuisbeademing is hiermee gegarandeerd. Aan het begin van iedere week wordt een
rooster opgesteld dat is aangepast op o.a. het rooster van haar twee dochters die
beiden een HBO-opleiding volgen.

15

B. Verwachtingen van deze cliënt ten aanzien van BPA
•
Mevrouw geeft aan dat het BPA-model erg lijkt op het huidige pgb. In het BPA-model
heeft men ook eigen regie over de zorg, neemt men zelf de zorgverlener(s) aan en
beschikt men zelf over het budget. Het veiligheidsaspect rondom de thuisbeademing
kan volledig worden ingevuld doordat er met een klein team van zorgverleners wordt
gewerkt. Deze zijn volledig ingespeeld op de zorg rondom de thuisbeademing.
•
Met het BPA zou mevrouw hetzelfde team aan zorgverleners behouden. Maar het
BPA heeft als voordeel dat het een totaal pakket levert, dus zowel huishoudelijke
verzorging, persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding vanuit één
financieringsstroom.
•
Een ander groot voordeel is dat er in met het BPA model 24-uurs zorg kan worden
geleverd. Dat is binnen het pgb niet mogelijk. Maximaal kan men een pgb-AWBZ
krijgen voor ongeveer 70 uur per week. Op dit moment kan zij de zorg aanvullen tot
24-uurs zorg doordat haar dochters met die ieder ook een pgb hebben thuis wonen en
haar partner mantelzorg verleent. Zo neemt haar partner vijf van de zeven nachten de
zorg op zich en is er in de andere twee nachten verzorging aanwezig.
•
Met het BPA kan desbetreffende persoon elke willekeurige aangepaste woning
betrekken en is daardoor ook niet meer afhankelijk van geclusterd wonen.
•
Kortom: BPA geeft de desbetreffende persoon veiligheid, keuzevrijheid en eigen regie
op het gebied van wonen en zorg.

Casus: Bart
“Ik ben een product van mijn eigen bedrijf”
Persoonlijke omstandigheden
Leeftijd

26 jaar

Geslacht
Omschrijving
ziekte,
beperking- en
prognose

Man
Sinds geboorte een nooit eerder beschreven spierziekte en vanaf zijn
elfde een incomplete, hoge dwarslaesie. Volledig rolstoelafhankelijk en
kan feitelijk alleen zijn hoofd bewegen. Hij heeft bij vrijwel alle
handelingen hulp nodig. Zorg is zwaar en intensief. Langzamerhand
heeft hij meer hulp nodig.

Woonsituatie

Appartement sinds medio 2007.

Gezinssituatie

Alleenstaand.

Werk en/ of
dagbesteding

Studerend aan de universiteit (Natuurwetenschappen) en vrijwilliger bij
een kerkgenootschap.

Bijzonderheden

Meneer heeft tot 2007 in een instelling gewoond. Over de eerste
instelling was hij zeer tevreden. Dit kwam mede omdat hij één van de
weinigen was die zware zorg nodig had. Over de tweede instelling is hij
zeer ontevreden, omdat hij niet goed werd behandeld en geen adequate
zorg kreeg. Een pgb is de enige manier om het leven te leiden zoals hij
dat wil (inclusief studeren).
Hij gaat er vanuit dat hij in principe ook in aanmerking komt voor een
zorgzwaartepakket. Dit zou kunnen betekenen, dat hij ook in de
toekomst een pgb zou kunnen behouden. Het aantal uren zorg dat hij
daarmee in kan kopen is echter veel minder dan hij momenteel ontvangt,
ca. 35 procent van zijn huidige budget. Dit is daarmee voor hem geen
oplossing. Hetzelfde aantal uren dat hij met een zzp kan krijgen, is ook
het maximum dat hij in een instelling kan krijgen. Daarom is een
instelling ook geen oplossing voor hem.

16

(Organisatie van) Zorg

Aantal uren
zorg en
verdeling
(formeel en
informeel)

pgb-AWBZ begeleiding groep, klasse 7 (7 dagdelen/week);
pgb-AWBZ begeleiding individueel, klasse 3 (4 tot 6,9 uur/week);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 8 (20 t/m 24,9 uur/ week) en
37 extra uren;
pgb-AWBZ verpleging klasse 6 (13 t/m 15,9 uur per week);
pgb-Wmo huishoudelijke hulp 13 uur per week.
In totaal heeft hij recht op 84,7 uur zorg en 7 * 4 dagdelen begeleiding
groep (28 uur) en13 uren pgb-Wmo).
Feitelijk heeft hij 24 uur per dag hulp nodig of hulp of afstand nodig
(bereikbaarheidsdienst en aanwezigheid in de vorm van slaapdiensten).
In totaal is er 5 uur per dag niemand aanwezig. In totaal wordt er 83 uur
zorg aan hem zelf besteed en nog 15 uur in de vorm van teamleiding.
Voor deze zorg gebruikt hij het pgb. Omdat hij geen gediplomeerde
zorgverleners in dienst heeft, relatief lage uurtarieven berekent en
slaapdiensten niet compleet doorbetaalt (3,5 uur is betaald) kan hij met
het pgb rondkomen. Bovendien is de bereikbaarheidsdienst
vrijwilligerswerk. Hij betaalt pas iemand als een zorgverlener langs komt.
Hij zou hier wel een deel van de uren dat mensen bereikbaar moeten
zijn willen betalen, maar dit is niet toegestaan en hij heeft hier geen
budget voor.

Zorg in- en
buitenshuis

De zorg wordt zowel binnen- als buitenshuis geleverd. Als hij ergens
heen gaat (bijvoorbeeld op bezoek bij iemand of naar de universiteit),
dan gaat er iemand mee.

Aard en
omvang van de
indicatie

Het aantal zorgverleners varieert gedurende het jaar, omdat niet
iedereen even lang in dienst blijft. In totaal gaat het om 15 tot 20
zorgverleners. Over een jaar gezien heeft hij 30 zorgverleners gehad.
Het gaat alleen om ongediplomeerde zorgverleners en de handelingen
die zij moeten verrichten kan iedereen leren, maar zijn wel zeer
specialistisch. De enige voorbehouden handeling is darmspoelen met
hoogopgaand klysma, maar meneer heeft hier een autorisatietraject voor
dat hij zelf aflegt. Het zijn voor een deel studenten die dit als een
bijbaantje doen. Vanwege het grote team van zorgverleners heeft hij
daarnaast een teamleider die roosters in elkaar zet en zorgt voor
vervanging bij ziekte. Dit is voor hem noodzakelijk, omdat er anders
Organisatie van geen tijd meer overblijft , bijvoorbeeld om te studeren. Meneer kan
de zorg
namelijk slechts 3 uur per dag actief zijn.

Bijzonderheden

Hij gebruikt zijn indicaties deels op een bijzondere manier. Zo gebruikt
hij begeleiding individueel om de teamleider te betalen. Overigens gaat
het ook om handelingen zoals het afhandelen van de post. Begeleiding
groep gebruikt hij voor de slaapdiensten. Ook combineren de
zorgverleners de huishoudelijk hulp (pgb-Wmo) en de overige zorg (pgbAWBZ). Hij verantwoordt dit en zijn verantwoording is het afgelopen jaar
meteen geaccepteerd. In de praktijk loopt de zorg door elkaar heen en
wordt het pgb-AWBZ met elkaar gecombineerd. Het zou inefficiënt zijn
om dit niet te combineren.
De zorgverleners komen hem ook verzorgen als hij in het ziekenhuis ligt.
Het ziekenhuis kan zijn benodigde hoeveelheid en specialistische zorg
niet leveren.

17

Financiering van de zorg
pgb-AWBZ begeleiding individueel, begeleiding groep, persoonlijke
verzorging en verpleging
Bronnen
pgb-Wmo huishoudelijke verzorging
Pgb-AWBZ
• Begeleiding groep, klasse 7: € 318,72 per week
• begeleiding individueel, klasse 3; € 202,58 per week en 29,35 per
uur (202,58/6,9 uur)
• persoonlijke verzorging, klasse 8 € 643,85 per week en 25,86 per uur
(643,85/24,9)
• persoonlijke verzorging, 37 extra uren (998,03 per week (afgeleid uit
het totaal bedrag van het pgb)
• verpleging, klasse 6 € 690,53 per week en 43,43 per uur
(690,53/15,9)
Tarieven
Kosten in totaal

Bijzonderheden

Wmo-huishoudelijke verzorging €11.053,92
€ 148.393 pgb-AWBZ per jaar (exact)
€ 11.053,92 pgb-Wmo per jaar (exact)
Van de 24 uur op een dag is er 19 uur iemand aanwezig. Daarnaast kan
meneer altijd een bereikbaarheidsdienst bellen. De
bereikbaarheidsdienst is onbetaald, omdat dit niet gefinancierd mag
worden vanuit het pgb. Alleen als er daadwerkelijk iemand langskomt,
kan hij deze uren betalen. Soms zijn twee bereikbaarheidsdiensten
nodig.
Zijn zorg is alleen te financieren door tarieven te hanteren van 12 tot 21
euro per uur en door de slaapdiensten niet volledig te betalen. Hij zou bij
voorkeur niet 3,5 uur betalen, maar de helft van de slaapdienst. Dat is nu
niet mogelijk met zijn pgb. Meneer zorgt ervoor dat in de planning voor
een nieuw jaar er altijd wat budget overblijft, zodat het gedurende het
jaar mogelijk is om eventueel extra zorg in te kopen, bijv. bij toegenomen
zorg door ziekte.
Het geld dat overblijft wordt teruggestort, maar dat komt weinig voor. Bij
voorkeur geeft hij zijn personeel een toelage of een kerstpakket, als
extra blijk van waardering.

Beleving van de zorg vanuit perspectief cliënt
•
Meneer vindt zijn zorg momenteel adequaat, omdat het volledig aangepast is aan zijn
wensen en aan zijn leven. Het maakt mogelijk dat hij het leven kan leiden dat hij wil
leiden. Het rooster wat er is, is voor hem en door hem opgesteld. Een pgb heeft dit
mogelijk gemaakt.
•
Hij loopt wel tegen enkele problemen aan:
o Hij mag de bereikbaarheidsdiensten niet betalen met het pgb, terwijl deze mensen
wel beschikbaar moeten zijn.
o Het pgb is niet toereikend is om meer dan 3,5 uur te betalen voor een slaapdienst,
terwijl hij bij voorkeur de helft van het aantal uur zou willen betalen.
o Een arbeidsrechtelijk probleem: Slaapdiensten hebben betrekking op meer dan
één werkdag, waardoor wetgeving snel knelt. Een zorgverlener mag maar
maximaal drie dagen in een week werken, want anders moet meneer veel meer
belasting betalen met pgb-gelden. Dat is voor hem weer niet mogelijk, want dan hij
kan weer niet voldoende zorg krijgen. Deze 3 dagenregeling knelt ook, omdat
zorgverleners niet alleen doordeweeks, maar ook om de week in het weekend
werken. Deze regeling is niet gebaseerd op een 7-daagse werkweek.
o In feite leidt hij een klein bedrijfje waar hijzelf het product van is.
o De verschillende potjes waaruit de zorg betaald wordt (pgb-Wmo en pgb-AWBZ).
Hij zou ze liever in één uitbetaald krijgen. Tevens zou hij binnen de verschillende
indicaties die hij heeft, uren willen uitwisselen. Ook wat betreft aanpassingen in
zijn huis heeft hij te maken met verschillende instanties. De ene aanpassing wordt
betaald vanuit de zorgverzekering, de andere vanuit de gemeente.

18

•

•

Ondanks dat hij een groot aantal zorgverleners heeft ervaart hij voldoende privacy en
regelmogelijkheden. Het zijn dezelfde zorgverleners die langskomen en hij kan daar
een band mee opbouwen. Anderen kennen zijn lichaam toch beter dan hijzelf. Privacy
is voor hem op een ander punt veel belangrijker. Zijn computer is verboden terrein,
omdat alles wat in zijn hoofd en computer zit voor hem de belangrijkste
privacybeleving is.
Hij heeft veel ervaring met instanties en de weerstand die hij geregeld ondervindt. Zijn
moeder schrijft veel bezwaarschriften, omdat meneer daar zelf te vermoeid voor is.
Hierdoor krijgt hij uiteindelijk veel voor elkaar. Ook de verantwoording heeft hij prima
op orde. Hij denkt alleen wel dat minder begaafde pgb-houders of pgb-houders
zonder een netwerk minder voor elkaar kunnen krijgen.

B. Verwachtingen van deze cliënt ten aanzien van BPA
•
Hij verwacht voor- en nadelen van het Deense model, maar nadelen overheersen
vooralsnog. 24-uurszorg spreekt hem aan, want het zou hem meer vrijheid geven dan
nu. Hij vindt het Deense model daarom een ‘leuk idee’. Ook het feit dat er nog maar
één potje is, spreekt hem zeer aan. Bovendien zou hij het zeer prettig vinden om één
budget te krijgen. De eigen regie wordt daarmee alleen maar verbeterd. Wel heeft hij
delen van de dag twee personen nodig die hem verzorgen. Dat moet dan wel mogelijk
zijn.
•
Een verwacht groot nadeel is de privacy. Die paar uur per dag dat hij alleen is, kan hij
erg waarderen. Het geeft je rust aan je hoofd. Een extra kamer is dus essentieel.
Uiteindelijk is dit voor hem verreweg het grootste nadeel.
•
Een ander nadeel aan BPA is dat de financiering vanuit de gemeente geschiedt. Hij is
bang dat er tussen gemeenten verschillen gaan ontstaan en dat het aan de andere
kant vervolgens niet mogelijk is om te verhuizen naar een andere gemeente.
Willekeur ligt daarmee op de loer.
•
Andere belangrijke nadelen die hij verwacht zijn van praktische aard: de woning moet
groot genoeg zijn. De extra kamer is essentieel en hij vraagt zich af of hij een grotere
én aangepaste woning kan krijgen van de gemeente. Hij kan niet meer huur betalen
dan hij nu doet, dus ook dat moet mogelijk zijn. Bovendien is hij in dat opzicht bang
voor een ‘onbetrouwbare’ overheid. Misschien betalen zij zijn extra huur en wordt dit
bedrag een jaar later weer omlaag gebracht.
•
Aangezien meneer nu al zijn zorg regelt met behulp van een pgb, heeft hij veel
ervaring met mogelijke nadelen die in het Deense model kunnen optreden. Hij ziet
daardoor veel mogelijke praktische problemen. Momenteel loopt hij aan tegen de
beperkingen in het arbeidsrecht en hij verwacht dat dat met dit model nog sterker het
geval zal zijn, omdat het om 24-uurszorg gaat.
•
Het werven van voldoende personeel is een volgend nadeel. Ook nu is het moeilijk
om studenten doordeweeks te laten werken, met name ’s ochtends en overdag. Hij
voorziet dat het niet mogelijk is, met name om studenten aan te nemen. Het gaat bij
hem bovendien om zwaar werk. Ziektevervanging zal daarom ook een probleem
kunnen zijn, want niet iedereen is even flexibel. Hij heeft daar nu ook ervaring mee.
Hij zou zijn huidige verzorgers ook niet zomaar mee kunnen nemen naar het Deens
model.
•
Mocht het Deense model er komen en de praktische problemen zijn verholpen, dan
zou hij het graag op een flexibelere manier inzetten, dus af en toe twee personen en
ook de mogelijkheid om iemand af en toe naar huis te sturen. Invoering is pas goed
mogelijk als alle randvoorwaarden goed zijn verankerd in wetgeving en de praktische
problemen verholpen kunnen worden.

19

Casus: Ineke
“De relatie die ik met de persoonlijk assistent in Zweden moest onderhouden vond
ik erg ingewikkeld. De ADL-assistenten van Stichting Fokus zijn mijn handen en
mijn voeten. Ze helpen mij verder met wat ik zelf niet kan en gaan daarna weer weg.
Dat stel ik zéér op prijs”
Persoonlijke omstandigheden
Leeftijd

34 jaar

Geslacht

Vrouw

Omschrijving
ziekte en/of
beperking- en
prognose

Is geboren met korte armen tot boven de elleboog, zonder handen en
met korte benen met ‘handige’ voeten. Doet alles met haar voeten en
beweegt zich binnenshuis voort op haar billen. Buitenshuis maakt ze
gebruik van een elektrische rolstoel.

Woonsituatie

ADL-clusterwoning/ Fokuswoning, 12 jaar.

Gezinssituatie

Gehuwd, woont samen met echtgenoot en hulphond.

Werk en/of
dagbesteding

Werkt twee dagen per week als journalist/ redacteur.

(Organisatie van) Zorg
Aard en
omvang van de
indicatie

Indicatie voor ADL-assistentie voor 25 uur per week;
pgb-AWBZ begeleiding, klasse 1 (0 t/m 1,9 uur per week) zeer belangrijk
voor hand- en spandiensten;
pgb-Wmo huishoudelijke hulp 8 uur per week.

Aantal uren
zorg en
verdeling
(formeel en
informeel)

Formeel: 34,9 uur per week (optelsom ADL-zorg, PBG-AWBZ en pgbWmo).
Informeel: mevrouw woont samen met echtgenoot, maar doet qua
verzorging echter zo min mogelijk een beroep op hem om, aangezien zij
graag de relatie zo gelijkwaardig mogelijk houdt.
Mevrouw maakt gebruik van ADL-assistentie in en om de woning.
Buitenshuis maakt zij gebruik van haar hulphond. Op haar werk wordt ze
eveneens door Fokus bij de toiletgang geassisteerd. Gaat mevrouw op
vakantie dan wordt de assistentie van Stichting Fokus tijdelijk omgezet in
een pgb-AWBZ persoonlijke verzorging (klasse 8) en begeleiding
Zorg in- en
individueel (klasse 3, omdat de omgeving minder goed op haar is
buitenshuis
aangepast).
Mevrouw maakt voor de assistentie in en om de woning en op haar werk
gebruik van de ADL-assistenten van Stichting Fokus. Daarnaast heeft zij
met behulp van haar pgb-Wmo verschillende mensen in dienst die haar
woning schoonhouden. Tijdens de vakantieperioden organiseert
Organisatie van mevrouw haar zorg zelf m.b.v. een tijdelijke pgb-AWBZ persoonlijke
de zorg
verzorging (klasse 8) en pgb begeleiding individueel (klasse 3).
Bijzonderheden

Mevrouw is tevreden over de assistentie die zij ontvangt van Stichting
Fokus. De hulp die zij van de ADL-assistenten ontvangt is toereikend.

Financiering van de zorg
ADL-subsidie
pgb-AWBZ begeleiding individueel
pgb-Wmo huishoudelijke verzorging
Tijdens vakantieperioden pgb-AWBZ persoonlijke verzorging en
Bronnen
begeleiding individueel

20

Financiering van de zorg

Tarieven

ADL-assistentie (indicatie voor 25 uur per week): 25 * € 57,00 =
€ 1.425,00 per week.
PBG AWBZ-begeleiding individueel, klasse 1: € 36,82 per week en
€ 19,38 per uur (36,82/1,9 uur);
Wmo-huishoudelijke verzorging (8 uur per week): € 132,00 per week en
€ 16,50 per uur.

Kosten in totaal

ADL-subsidie op weekbasis: € 1.425,00 * 52 = € 74.100,00 op jaarbasis
pgb-AWBZ op weekbasis: € 36,82 * 52 weken = € 1.914,64 op jaar
basis.
pgb-Wmo op weekbasis: € 132,00 * 52 = € 6.864,00 per jaar

Bijzonderheden

Tijdens de vakantieperioden maakt mevrouw gebruik van pgb-AWBZ
persoonlijke verzorging (klasse 8) en begeleiding individueel (klasse 3).

Beleving van de zorg vanuit perspectief cliënt
•
Mevrouw is tevreden met de ADL-assistentie van Stichting Fokus. De 24-uurs
assistentie op afroep is voor haar noodzakelijk. Het feit dat de assistent, nadat ze is
geholpen, ook weer weg gaat is voor haar heel waardevol. Ze stelt haar privacy in
haar eigen huis enorm op prijs.
•
Ze vindt het prettig dat ze niet de werkgever is van de ADL-assistent. Zo kan ze als
eventuele klachten bij de organisatie of de cliëntenraad. Ze hoeft dit in principe niet
direct met de assistent zelf op te lossen. Daarnaast hoeft ze niet zelf voor vervanging
te zorgen in geval van ziekte van assistent.
B. Verwachtingen van deze cliënt ten aanzien van BPA
•
Mevrouw ziet voor haar in en om de woning geen meerwaarde in het Deense model.
Ze heeft zelf een aantal jaar in Zweden gewoond en daar een persoonlijk assistent
gehad die 24-uur per dag bij haar was. Zij heeft hiermee geen goede ervaring.
Belangrijke nadelen waren voor haar:
‐
Doordat de assistent 24 uur per dag bij haar was, ervoer ze een gebrek aan privacy.
Ze voelde zich op visite in haar eigen huis.
‐
De relatie die zij met de assistenten moest onderhouden vond zij erg ingewikkeld. Aan
de ene kant was ze werkgever en moest ze aangeven wat er moest gebeuren op
welke wijze. Aan de andere kant is het niet mogelijk om met een assistent die 24-uur
aanwezig is alleen een zakelijke relatie te onderhouden.
‐
Doordat de persoonlijke assistent beschikbaar is, liet ze hem of haar soms ook dingen
doen die ze zelf wel kan, maar wat meer moeite kosten (bijvoorbeeld koken, wat te
drinken pakken). Het is was in die zin niet goed voor haar ontwikkeling en
zelfredzaamheid.
‐
Doordat iemand continue bij haar was, werd ze belemmerd in het contact maken met
anderen.
‐
Ook van andere gebruikers van het BPA model in Zweden hoorde mevrouw dit soort
geluiden.
•
Het idee dat iemand met een BPA kan wonen waar hij of zij wil wordt volgens
mevrouw geïdealiseerd. In de praktijk komt het erop neer dat ook met een BPA dit niet
mogelijk zal blijken te zijn doordat men afhankelijk is van het inkomen en de
aanpassingen die mogelijk zijn in een woning (alles moet bijvoorbeeld gelijkvloers
zijn).
•
Voor mensen die geen gebruik maken van 24- uurs ADL-assistentie van Stichting
Fokus of een andere aanbieder, kan het Deens model natuurlijk wel uitkomst bieden.
Mevrouw noemt als voorbeeld een automonteur die een ongeluk heeft gehad. Hij
woont met zijn gezin (jonge kinderen) in een klein dorp en het huis is goed
toegankelijk te maken. Als hij daar met zijn gezin kan blijven wonen, hij kan de
autoverkoop in en regelt de zorg verder zelf, is dat voor hem natuurlijk fantastisch.

21

Casus: Dick
“Kwaliteit, veiligheid en bewegingsvrijheid, dat zou voor mij veruit het grootste
voordeel zijn van het Deense model”
Persoonlijke omstandigheden
Leeftijd

43 jaar

Geslacht

Man

Omschrijving
ziekte,
beperking- en
prognose

Spinale Musculaire Atrofie (SMA) type II. Hij is volledig afhankelijk van
zijn elektrische rolstoel om zich voort te bewegen en heeft 24uursbeademing. Hij heeft 24-uurs beschikbare zorg nodig.

Woonsituatie

ADL-clusterwoning/Fokuswoning, bijna 12 jaar.

Gezinssituatie

Alleenstaand.
Leidt sociaal en maatschappelijk zeer actief leven. Voorzitter van de
stichting voor rolstoelhockey, bestuurslid van lokaal Platform voor
chronisch zieken en gehandicapten, bestuurslid supportersvereniging
voetbalclub, lid van cliëntenraad Fokus en actief binnen de VSN.
Daarnaast momenteel ook actief lobbyist ten aanzien van het pgb.
Meneer leidt momenteel een zeer actief leven en wil dit graag zou
houden en liever nog meer bewegingsvrijheid. Hij is nu beknelt door het
systeem. Hij kan niet iets doen zonder het vooraf te plannen. Bovendien
maakt hij zich ernstig zorgen over de kwaliteit van zorg die hij ontvangt.

Werk en/of
dagbesteding

Bijzonderheden

(Organisatie van) Zorg
Indicatie voor ADL-zorg voor 36 uur per week (indicatie 2003), afname
80,5 uur per week;
pgb-AWBZ begeleiding, klasse 2 (2 t/m 3,9 uur per week);
pgb-AWBZ persoonlijke verzorging klasse 4 (7 t/m 9,9 uur per week);
Aard en
pgb-AWBZ verpleging klasse 5 (10 t/m 12,9 uur per week);
omvang van de pgb-AWBZ begeleiding in dagdelen met vervoer klasse 9 (9 dagdelen)
indicatie
pgb-Wmo huishoudelijke hulp 12 uur per week.
Formeel:74,7 uur en 9 dagdelen per week (optelsom ADL-zorg (indicatie
2003), PBG-AWBZ en pgb-Wmo). Feitelijk verschilt de zorg per week
heel sterk, omdat meneer vooral van zijn pgb gebruikmaakt op het
moment dat hij de deur uitgaat. Ook thuis maakt hij er veel gebruik van,
maar zijn activiteiten buitenshuis zorgen ervoor dat zijn afname per week
Aantal uren
sterk verschilt. Alleen de afname van zorg bij Stichting Fokus verschilt
zorg en
niet enorm, omdat dat voor een groot deel gaat om dagelijks
verdeling
terugkerende verzorging. Gemiddeld neemt hij 11,5 uur per etmaal aan
(formeel en
zorg af bij Fokus. Dit hoge aantal uur wordt mede bepaald doordat er ’s
informeel)
morgens twee personen zorg verlenen.
Meneer heeft zowel in als buitenshuis zorg nodig. De zorg binnenshuis
wordt voor een deel gedaan door Fokus en voor een deel gebruikt hij
daar zijn pgb voor. Aangezien hij, vanwege zijn beademing, zich
buitenshuis niet kan verplaatsen zonder hulp, neemt hij ook veel zorg
buitenshuis af. Deze zorg buitenshuis verschilt sterk, omdat het
afhankelijk is van zijn activiteiten. De zorg bij vakanties betaalt hij ook uit
Zorg in- en
zijn pgb. Zijn indicatie voor begeleiding in dagdelen met vervoer gebruikt
buitenshuis
hij om vergaderingen en congressen te bezoeken.

22

(Organisatie van) Zorg
Meneer heeft tien zorgverleners in dienst die hij betaalt met zijn pgb. Het
verschilt sterk hoe vaak deze mensen komen. Sommige personen zijn hij
enkele keren per week, anderen maar één keer per maand. Voor vrijwel
alle zorgverleners is dit een tweede baan, dat betekent dat hij rekening
moet houden met de andere baan, maar omdat hij een team heeft van
tien personen, is er altijd wel iemand die met hem mee kan op het
moment dat hij iemand nodig heeft. Hij heeft allemaal mensen in dienst
met een zorgachtergrond. Dit zijn niet zozeer verpleegkundigen, maar
het gaat bijvoorbeeld om iemand die fysiotherapeut is of iemand die een
opleiding tot verloskundige volgt. Enkele van zijn zorgverleners zijn
afkomstig van Fokus. Hij zorgt ervoor dat ze een cursus voor beademing
volgen bij het Centrum voor Thuisbeademing.
Voor de zorg die hij van Fokus ontvangt is hij afhankelijk van de
medewerker die langskomt. Het gaat om ongeveer 35 verschillende
Organisatie van mensen en het verloop is groot. Een groot deel van de medewerkers van
de zorg
Fokus werkt maar een klein aantal uur.
Beademing is voor meneer essentieel en de handelingen rondom de
beademing moeten goed gebeuren. Het is daarom van belang dat de
zorgverleners precies weten wat ze moeten doen en daar heeft hij nu
onvoldoende vertrouwen in. Door het zeer grote aantal zorgverleners bij
Fokus en het grote verloop onder deze zorgverleners, is er geen
continuïteit. De zorgverleners bouwen geen ervaring op. Hij heeft al een
aantal keren een infectie opgelopen door onzorgvuldig handelen. Ook
maakt hij zich zorgen over als er iets gebeurt. Op het moment dat er iets
is met zijn rolstoel en hij daardoor geen hulp kan inroepen, moet hij
wachten tot dat er toevallig iemand langskomt. Er moet dan in de
tussentijd niet iets misgaan met zijn beademing. Hij voelt zich daardoor
Bijzonderheden momenteel onvoldoende veilig.
Financiering van de zorg
ADL-subsidie
pgb-AWBZ begeleiding, persoonlijke verzorging, verpleging en
begeleiding in dagdelen.
Bronnen
pgb-Wmo huishoudelijke verzorging
• ADL-assistentie (neemt 4211 uur per jaar af): = (4211 * €57,-)/
52 weken = € 4615,90 per week
pgb budget:
• AWBZ-begeleiding, klasse 2: € 110,49 per week en € 28,20 per uur
(110,49/3,9 uur);
• AWBZ-persoonlijke verzorging klasse 4: € 243,25 per week en
€ 24,57 per uur (243,25/9,9 uur);
• AWBZ-verpleging klasse 5: € 547,64 per week en € 42,45 per uur
(547,64/12,9);
• AWBZ-begeleiding in dagdelen met vervoer klasse 9 € 437,05 per
week
Tarieven

•

Kosten in totaal

ADL-subsidie op weekbasis: € 4211 uur * 57,- = € 240.027,pgb-AWBZ op weekbasis: € 1337,54 * 52 weken = € 69.552,31 op
jaarbasis.
pgb-Wmo op weekbasis: € 215,90 * 52 = € 11.227,- per jaar

Bijzonderheden

Meneer betaalt al zijn zorgverleners 28 euro per uur, ongeacht leeftijd,
ervaring en tijdstip. Het voordeel daarvan is dat hij zich niet hoeft laat te
leiden door het uurtarief. Het maakt voor hem in dat opzicht niet uit wie
hij inhuurt.

Wmo-huishoudelijke verzorging € 215,90 per week en € 18 per uur

23

Beleving van de zorg vanuit perspectief cliënt
•
Meneer is niet tevreden over de ADL-assistentie. De kwaliteit van de zorg kan niet
gegarandeerd worden door het zeer grote aantal mensen dat bij hem helpen. Hij kan
geen invloed uitoefenen op wie er langskomt en degenen die langskomen hebben
vaak onvoldoende ervaring met zijn type zorg. Bovendien verschilt het heel sterk
hoeveel tijd zij nodig hebben. Sommige zorgverleners hebben twee keer zoveel tijd
nodig om hem te verzorgen ’s morgens dan anderen. Zo heeft de ene verzorger
anderhalf uur nodig en de andere verzorger drie uur. Bovendien heeft hij geen invloed
op wie Fokus aanneemt en daarmee op de kwaliteit.
•
Naast het kwaliteitsprobleem speelt vooral het veiligheidsgevoel. De zorg die nodig is
voor zijn beademing wordt nu gedaan door teveel verschillende mensen die te weinig
ervaring hebben. Hij is bang dat dit een keer mis gaat en dat het zijn dood betekent.
Hij is wat dit betreft volledig afhankelijk van anderen.
•
De zorg die hij zelf regelt met behulp van zijn pgb bevalt hem goed. Hij heeft hiervoor
zelf de zorgverleners kunnen selecteren, waardoor hij de kwaliteit kan bewaken.
Bovendien is het een groep verzorgers waar hij flexibel een beroep op kan doen. Hij
heeft één keer een probleem met een huishoudelijke hulp gehad, maar hij kon haar
vervolgens ontslaan. Dit koste hem destijds wel geld, maar de eigen regie bleef
behouden.
B. Verwachtingen van deze cliënt ten aanzien van BPA
•
Meneer verwacht een aantal belangrijke voordelen van het BPA-model. Ten eerste
kwaliteitsvoordelen. Het is mogelijk om je eigen zorgverleners te selecteren voor al je
zorg. Bovendien heb je 24 uur per dag iemand om je heen en is de nodige
zorgverlener direct beschikbaar , de kwaliteit van de zorg gaat omhoog. Ook verwacht
hij dat de kwaliteit van zijn leven wordt vergroot, omdat hij meer dan nu
onafhankelijker kan leven. Hij kan volledig maatschappelijk participeren op moment
dat het hem uitkomt. Daarmee kan hij ook iets terugdoen voor de maatschappij.
Bewegingsvrijheid is voor hem heel belangrijk.
•
Het tweede verwachte voordeel is de veiligheid. Hij heeft dan altijd iemand om zich
heen aan wie hij de noodzakelijke handeling rondom de beademing gerust kan
overlaten. Het zijn daarmee altijd ervaren zorgverleners.
•
Het derde verwachte voordeel is van financiële aard. Meneer heeft zelf al uitgerekend
dat het BPA-model voor hem goedkoper is dan de combinatie van ADL-zorg met een
pgb.
•
Hij gaat er vanuit dat de zorg efficiënter en adequater gaat worden. Ook omdat de
financiering dan vanuit één potje gaat plaatsvinden.
•
Meneer geeft aan dat de financiering via de gemeente niet zijn voorkeur heeft. Ook in
Denemarken zijn daar klachten over, omdat de verschillen tussen de gemeenten groot
zijn.
•
Een nadeel van BPA kan zijn dat je als cliënt meer dan nu andere
verantwoordelijkheden krijgt. De verantwoordelijkheden liggen nu meer bij jezelf als
cliënt. Overigens ziet hij dit ook als een voordeel, want het versterkt de eigen regie.
Het vereist wel van de cliënt dat hij als een goede werkgever kan optreden en het
personeel op een goede manier behandeld. Je moet dus goed met mensen om
kunnen gaan. Aangezien hij nu ook al werkgever is, gaat hij ervan uit dat het voor
hem geen probleem zal zijn.
•
Een ander nadeel voor hem is dat hij in principe zijn Fokuswoning zou moeten
verlaten en dat hij afhankelijk is van de gemeente voor een nieuwe aangepaste
woning. Hij gaat er vanuit dat dit op te lossen valt.
•
Het feit dat je 24 uur iemand om je heen hebt ziet hij niet als een nadeel. Feitelijk is hij
nu ook weinig alleen, maar dan met een groter aantal mensen. Dat betekent in wezen
ook geen privacy. Het BPA geeft hem meer voordelen dan nadelen. Wel zal een
persoonlijke verzorger wel zijn eigen gang moeten gaan.
•
Meneer gaf aan dat als het systeem wordt ingevoerd, hij meteen kan beginnen. Hij
heeft al voldoende mensen die als persoonlijke assistent zouden willen functioneren.

24

4

MOGELIJKHEDEN DEENS MODEL VOOR NEDERLAND

In het vorige hoofdstuk hebben we in vier casussen beschreven hoe cliënten
momenteel hun zorg geregeld hebben en hoe ze de zorg beleven. In dit
hoofdstuk beschrijven we de verschillen tussen het Deense en Nederlandse
model en brengen we de voor- en nadelen van het Deense model in kaart
door te kijken hoe de vier cliënten tegen de belangrijkste elementen van dat
model aankijken. In het tweede deel van dit hoofdstuk vergelijken we de
kosten van beide modellen voor de vier cliënten. We sluiten dit hoofdstuk af
met een aanzet voor verdere discussie over de mogelijkheden van dit model
voor Nederland.

4.1

Inhoudelijke vergelijking Deens model en Nederlands model
Hieronder zetten we de belangrijkste kenmerken van het Deense en het
Nederlandse 1 model onder elkaar. Wat we hieronder opschrijven over het
Nederlandse model is beperkt tot ADL-assistentie in combinatie met een pgb
of alleen een pgb.

Deens model (Burgergestuurde Persoonlijke Assistentie)
Eén geldstroom waaruit 24-uurszorg is te financieren waarbij er 7 * 24 uur per dag
iemand aanwezig is bij de cliënt. 2
Kenmerken:
• Toekenning door gemeenten op basis van informeel gesprek met ambtenaar en
cliënt
• 24-uurs beschikbaarheid (24-uurszorg)
• Eén geldstroom
• Altijd een zorgverlener bij de cliënt
• Geen opleidingseisen assistent
• Cliënt is werkgever en leidinggevende
• Cliënt is verantwoordelijk voor kwaliteit zorg
• Geschikt voor cliënten met een grote zorgvraag (vanaf 20 uur per week)
• Vooral geschikt voor cliënten met een actief (sociaal) leven
Nederlands model
Zorg uit verschillende bronnen:
• ADL-zorg (hulp op afstand)
• pgb-AWBZ (voor verschillende indicaties)
• pgb-Wmo (huishoudelijke hulp)
Als gevolg van de verschillende geldstromen wordt de zorg geleverd door
verschillende zorgverleners.

1

We hebben het over de huidige situatie in Nederland (2011), niet over de mogelijke
veranderingen in het pgb en ADL-assistentie.

2

24-uurszorg is geen voorwaarde van de BPA-regeling. Ook clienten die minder dan 24 uur
per dag zorg nodig hebben kunnen gebruik maken van een beide de BPA-regelingen.

25

Nederlands model
Kenmerken:
ADL-zorg:
• Indicatiestelling door Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
• 24-uurs bereikbaarheid (ADL-zorg op afroep)
• Aanspraak AWBZ (per 1 januari 2012)
• Aparte opleiding ADL-assistent bij in diensttreding
• Geschikt voor cliënten met een grote zorgvraag
pgb-AWBZ:
• Indicatiestelling door Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
• Verschillende indicaties voor verschillende typen zorg
• Hoogte van het bedrag wordt bepaald per indicatie (ingedeeld in klassen)
• Cliënt is werkgever en leidinggevende
• Voor sommige voorbehouden handelingen is een opleiding vereist
• Geschikt voor een grote groep cliënten, in principe ongeacht de omvang van de
zorgvraag.
pgb-Wmo:
•
Alleen om huishoudelijke hulp*
•
Aanvraag en verantwoordelijkheid bij gemeenten
•
Cliënt is werkgever en leidinggevende
•
Geen opleidingseisen
•
Geschikt voor een grote groep cliënten.
*

De extramurale begeleiding van de AWBZ gaat over naar de Wmo. Voor nieuwe cliënten gaat
dat gebeuren per 1 januari 2013 en voor bestaande cliënten uiterlijk per 1 januari 2014.

De bovenstaande globale vergelijking geeft maar een beperkt beeld, zo is er
bijvoorbeeld geen rekening gehouden met zorgaanbod dat er verder nog is in
Denemarken, zoals bijvoorbeeld zorg in natura.
Opvallend is de verschillende wijze van toekenning in beide modellen. De
BPA-regeling geeft hiervoor een algemeen kader waarbinnen de
behandelende ambtenaar samen met de cliënt kijkt hoeveel en welke hulp hij
of zij nodig heeft om een zelfstandig leven te kunnen leiden. In de meeste
gemeenten gebeurt dit op basis van een informeel gesprek met de cliënt over
diens situatie en beperkingen. In Nederland is de toekenning van AWBZ-zorg
strak ingekaderd en vastgelegd. Om in aanmerking te komen voor AWBZ-zorg
moet er bij de verzekerde sprake zijn van een bepaalde een grondslag,
daarnaast beoordeelt het Centrum voor Indicatiestelling in de Zorg (CIZ) of, en
zo ja voor welke zorg en voor hoeveel zorg men in aanmerking komt. Voor
deze indicatiestelling zijn beleidsregels uitgewerkt die aangeven hoe de
indicatiestelling moet worden uitgevoerd. Ze beschrijven nauwkeurig hoeveel
verzorging en begeleiding in welke situaties moet worden geïndiceerd en
hoeveel. De toekenning wordt gedaan in functies (welke zorg) en klassen
(aantal uren per week).

26

4.1.1

Voor- en nadelen Deens model: beleving vanuit de cliënt
Het Deens model is aan de vier Nederlandse cliënten voorgelegd. De huidige
uitgangspositie (wat zijn de beperkingen, hoe is de zorg nu geregeld en wat
zijn de ervaringen ermee) bleek bepalend voor hoe er tegen het Deense
model werd aangekeken. De verwachtingen die de cliënten hebben van de
gevolgen van het BPA-model voor zijn of haar situatie lopen daarom sterk
uiteen..
Hieronder zetten we de voor- en nadelen op een rij en bespreken wij ze. We
scheiden bewust de voor- en nadelen niet, omdat wat voor de één een
voordeel is, voor de ander een nadeel kan zijn.
Altijd een zorgverlener in de buurt (24-uurszorg)
Drie van de vier cliënten, die we gesproken hebben, hebben nu al grote delen
van de dag (en soms ook ‘s nachts) een zorgverlener in de buurt. Dat betekent
dat het verschil tussen 24-uurszorg met een BPA en de huidige zorg gering is.
Wel is er een verschil dat ADL-zorg zorg op afroep is, en het Deense model
zorg in permanente nabijheid is (beschikbaarheid).
Eén van deze drie cliënten gaf aan dat hij de paar uur per dag dat hij alleen
was erg goed kon waarderen. Het gebrek aan privacy ziet hij dan ook als het
grootste nadeel van het Deense model. De vierde cliënt, met een kleinere
zorgvraag, heeft zelf ervaring met een BPA in Zweden. Zij vond het zeer
vervelend dat ze altijd iemand in de buurt had. Ze voelde zich gast in haar
eigen huis en ervoer een gebrek een privacy.
De grootte van de zorgvraag kan een rol spelen bij de beleving of 24-uurszorg
leidt tot een vermindering van de privacy. Voor iemand die toch al bijna 24 uur
per dag een zorgverlener bij zich heeft betekent het Deense model wellicht
een minder grote inbreuk op de privacy dan voor iemand die grote delen van
de dag zonder zorgverlener in de nabijheid doorbrengt. Daarnaast speelt
persoonlijke voorkeur een rol: wil een cliënt altijd iemand in zijn nabijheid
hebben? Of geniet iemand juist van de tijd dat hij of zij alleen kan zijn (ook al is
dat maar op een paar momenten per dag).
Een laatste punt is dat een cliënt wel in een woning dient te wonen waarin een
extra kamer aanwezig is voor de assistent. De assistent is tenslotte wel 24 uur
per dag aanwezig, maar hoeft niet 24 uur per dag de cliënt te helpen.
Relatie zorgverlener – cliënt
Alle vier de cliënten hebben verschillende zorgverleners die op een dag bij hen
langskomen. In het Deense model verandert dit, omdat er dan in principe één
persoon 24 uur per dag in de nabijheid van de cliënt is. 3 De relatie tussen
cliënt en zorgverlener zal daardoor in veel gevallen veranderen van een meer
zakelijke relatie naar meer persoonlijke relatie. Ook dat kan een voordeel en
een nadeel zijn.

3

Voor sommige cliënten zal het betekenen dat op bepaalde tijdstippen twee of meer
zorgverleners aanwezig zijn bijvoorbeeld bij het douchen van de cliënt.

27

De cliënt die in Zweden heeft gewoond vond het lastig dat je als werkgever
toch ook op een meer vriendschappelijke wijze met een assistent zal moeten
omgaan. Het is immers iemand die de hele dag bij je is en die niet weggaat als
de werkzaamheden zijn gedaan. Wat doe je bijvoorbeeld als je vrienden op
bezoek komen, komt de assistent er dan bij zitten of vraag je de assistent of
ze ergens anders wil gaan zitten? De betreffende cliënt vond dit soort situaties
lastig. Toch zal ook dit weer van de persoon afhangen; de ene persoon zal
hiermee beter kunnen omgaan dan de ander.
Ook vond zij dat de continue aanwezigheid van de assistent een negatieve
invloed had op haar (fysieke) ontwikkeling en zelfredzaamheid. Doordat de
assistent 24 uur per dag aanwezig was liet zij de assistent dingen doen die ze
anders zelf zou doen zoals bijvoorbeeld het bereiden van een maaltijd.
Geen opleidingseisen: alle zorgverleners mogen alle handelingen verrichten
In het Deense model hoeven de persoonlijk assistenten geen opleiding te
hebben. Vaak gaat het bijvoorbeeld om studenten die dit werk hooguit enkele
jaren doen. Het voordeel daarvan is dat de uurtarieven laag kunnen blijven. In
Nederland hebben cliënten verschillende typen zorgverleners in dienst,
afhankelijk van de indicatie(s). De achtergrond van de zorgverleners die de
vier cliënten in dienst hebben, verschilt. De ene cliënt heeft helemaal geen
gediplomeerde zorgverleners in dienst, terwijl een andere deels wel
gediplomeerde zorgverleners in dienst heeft, of tenminste personen met een
zorgachtergrond. De twee cliënten met thuisbeademing hebben in ieder geval
zorgverleners die zijn opgeleid om beademing aan te brengen in dienst.
Op de zorgverleners die ADL-assistentie verlenen, hebben de cliënten geen
invloed en dus ook niet op hun achtergrond. Medewerkers die nieuw zijn bij
Stichting Fokus volgen tijdens het eerste jaar van hun dienstverband de
opleiding ADL-assistent. ADL-assistenten zijn, volgens de twee cliënten die wij
hierover gesproken hebben, niet altijd opgeleid om beademing aan te
brengen.
Eén geldstroom
Alle vier cliënten hebben zowel een pgb-Wmo als een pgb-AWBZ. Bovendien
is het pgb-AWBZ opgesplitst in verschillende indicaties, zoals verpleging,
persoonlijke verzorging en begeleiding. Dit zorgt ervoor dat de administratie
tijd kost en de cliënten de randen opzoeken van de mogelijkheden die ze met
hun pgb hebben. Het is bijvoorbeeld mogelijk om een pgb’er in te huren voor
zowel de huishoudelijke taken (pgb-Wmo) als voor de overige zorg via het
pgb-AWBZ. Formeel moet je de uren hiervoor scheiden, terwijl het in de
praktijk door elkaar loopt.
In het Deense model is er maar één geldstroom en worden alle handelingen
door dezelfde personen verricht. Dit betekent voor de cliënten een
vermindering van de administratieve lasten.

28

Optreden als leidinggevende en werkgever
De vier cliënten hebben een pgb en treden dus nu al als werkgever op. Alleen
voor het ADL-deel van de zorg zijn ze niet voor de kwaliteit van de zorg
verantwoordelijk. Voor hen is het verschil tussen de huidige situatie en het
Deens model in dit opzicht gering. Ook nu moeten ze zelf hun personeel
selecteren en leidinggevende en als werkgever optreden. Als ze dit niet
zouden kunnen, zou momenteel een pgb voor deze cliënten ook niet mogelijk
zijn. In het Deense model zijn de cliënten voor alle zorg die ze ontvangen
verantwoordelijk voor de kwaliteit. Daarnaast is er in het Deense model geen
organisatie die voor vervanging zorgt als er een assistent ziek is of waar de
cliënt terecht kan als er problemen zijn met de assistent zoals nu wel het geval
is bij de ADL-zorg van Stichting Fokus.

4.2

Financiële vergelijking: rekenvoorbeelden
Hieronder hebben we voor de vier cliënten een rekenvoorbeeld gemaakt om
een vergelijking te maken tussen de huidige manier van financieren en het
Deense model. Bij elke cliënt brengen we eerst de uren in kaart op basis van
de huidige indicatie en de bijbehorende tarieven en kosten. Doordat de
cliënten een lager tarief uitbetalen dan het uurbudget dat zij ontvangen kunnen
zij meer zorg inkopen (werkelijke aantal uren ingekochte zorg). Daarna
rekenen we uit wat ze kunnen besteden als ze de kosten die nu gemaakt
worden voor ADL-zorg zouden zijn toegevoegd aan een pgb. 4 We sluiten elk
rekenvoorbeeld af met een berekening van de kosten van het Deense model.
We gaan daarbij uit van een tarief van 20 euro per uur, 24 uur per dag en van
één zorgverlener per tijdstip. Sommige van de cliënten hebben echter op
bepaalde tijdstippen zorg van meer hulpverleners tegelijk nodig. Het betreft
dus niet meer dan een indicatie. Eén van de cliënten woont overigens niet in
een ADL-clusterwoning, zijn rekenvoorbeeld wijkt daarom af.

4

De getallen zijn afgerond, daardoor ontstaan soms afrondingsverschillen. Voor het aantal
uren zorg is uitgegaan van het maximaal aantal uur per week in de geindiceerde klasse.

29

Voorbeeld 1: Yvonne
Huidige situatie indicatie, bijbehorend uurbudget en kosten
Aantal geïndiceerde
uurbudget
Kosten op jaarbasis
uren op jaarbasis
Yvonne:
ADL-assistentie
1.040 uur
€ 57,00
€ 59.280,00
pgb-AWBZ bi
202,8 uur
€ 28,20
€ 5.718,96
pgb-AWBZ pv
1.034,8 uur
€ 25,11
€ 25.983,83
pgb-AWBZ vp
1.034,8 uur
€ 43,06
€ 44558,49
pgb-Wmo hv
312 uur
€ 16,46
€ 5.136,52
Totaal
3.312,4 uur
€ 140.677,80
(9,1 uur per dag)
Dochter 1:
pgb-AWBZ bi
358,8 uur
€ 29,36
€ 10.585,00
pgb-AWBZ pv
1.034,8 uur
€ 25,11
€ 26.106,00
pgb-AWBZ vp
1.034,8 uur
€ 43,06
€ 44.790,00
Totaal
2.428,4 uur (6,7 uur
€ 81.481,00
per dag)
Dochter 2:
pgb-AWBZ bi
358,8 uur
€ 29,36
€ 10.585,00
pgb-AWBZ pv
1.294,8 uur
€ 25,08
€ 32.632,00
pgb-AWBZ vp
514,8 uur
€ 40,89
€ 21.152,00
Totaal
2.168,4 uur (5,9 uur
€ 64.369,00
per dag)
Huidige situatie: afname van zorg/werkelijke aantal uren ingekochte zorg met
behulp van uurbudget pgb (gemiddeld tarief € 28,-)
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op jaarbasis
uren op jaarbasis
(gemiddeld)
Yvonne:
ADL-assistentie
52 uur*
€ 57,00
€ 2.964,00
pgb-AWBZ bi
204,3 uur
€ 28,00
€ 5.718,96
pgb-AWBZ pv
1.034,8 uur
€ 25,11
€ 25.983,83
pgb-AWBZ vp
1.591,4 uur
€ 28,00
€ 44.558,49
pgb-Wmo hv
312 uur
€ 16,46
€ 5.136,52
Totaal
3.194,5 uur
€ 84.361,80
(8,8 uur per dag)
Dochter 1:
pgb-AWBZ bi
pgb-AWBZ pv
pgb-AWBZ vp
Totaal

Dochter 2:
pgb-AWBZ bi
pgb-AWBZ pv
pgb-AWBZ vp
Totaal

Totaal Yvonne
en dochters

30

378,0 uur
1.034,8 uur
1.599,6
3.012,5 (8,3 uur per
dag)

€ 28,00
€ 25,11
€ 28,00

€ 10.585,00
€ 26.106,00
€ 44.790,00
€ 81.481,00

378,0 uur
1.294,8 uur
755,4 uur
2.428,3 uur (6,7 uur
per dag)

€ 28,00
€ 25,08
€ 28,00

€ 10.585,00
€ 32.632,00
€ 21.152,00
€ 64.369,00

9.623,2 uur
(= 23,8 uur per dag)

€ 230.211,80

Aantal uren zorg indien tarieven ADL-assistentie kunnen worden ingezet als
pgb (gemiddeld uurtarief € 28,-)
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld) jaarbasis
Yvonne:**
ADL-assistentie
105,9 uur
€ 28,00
€ 2.964,00
pgb-AWBZ bg
204,3 uur
€ 28,00
€ 5.718,96
pgb-AWBZ pv
1.034,8 uur
€ 25,11
€ 25.983,83
pgb-AWBZ vp
1.591,4 uur
€ 28,00
€ 44.558,49
pgb-Wmo hv
312 uur
€ 16,46
€ 5.136,52
Totaal
3.248,4 uur
€ 84.361,80
( 8,9 uur per dag)
Kosten indien cliënt 24 uur per dag zorg zou ontvangen met behulp van BPA
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld) jaarbasis
BPA
8760 uur (24*365)***
€ 20,00****
€ 175.200,00
BPA op basis
3.248,4 uur (8,9*365)
€ 20,00
€ 64.968,00
van huidige
afname uren
* Yvonne neemt gemiddeld één uur ADL-assistentie per week af, dit aanzienlijk minder dan
haar indicatie van 20 uur per week.
** Niet van toepassing op de dochters van Yvonne omdat zij geen indicatie hebben voor ADLassistentie.
** Deze berekening is gebaseerd op basis van één persoon die 24 uur per dag aanwezig is. Bij
veel cliënten komt het echter voor dat er op bepaalde tijdstippen bijvoorbeeld bij het douchen,
twee personen aanwezig zijn.
*** Het bruto minimumloon per 1 januari 2012 per gewerkt uur bij een 40-urige werkweek is
€ 8,35 per uur voor personen van 23 jaar en ouder. In Denemarken wordt voor een persoonlijk
assistent een gemiddeld bruto uurtarief van € 20,00 gerekend.

Het rekenvoorbeeld van Yvonne laat het volgende zien:
• Op basis van haar indicatie kan Yvonne gemiddeld 9,1 uur zorg per dag
ontvangen. De kosten hiervoor zijn € 140.677,80.
• Yvonne maakt aanzienlijk minder gebruik van de ADL-zorg dan is
geïndiceerd (1 uur per week). Doordat zij een lager uurtarief betaalt aan
haar zorgverleners kan zij wel meer zorg ontvangen op basis van haar pgb.
In totaal ontvangt zij per dag gemiddeld 8,8 uur zorg, de kosten hiervoor
zijn € 84.361,80. Doordat zij ook gebruik maakt van de indicaties van haar
dochters en mantelzorg door haar partner kan zij 24 uur per dag zorg
ontvangen (totaal Yvonne en dochters 23,8 uur per dag).
• Voor een extra bedrag van € 90.838,20,- zou Yvonne in het Deense model
24 uur per dag zorg kunnen ontvangen, zonder een beroep te hoeven doen
op mantelzorg (voor vijf nachten per week) en de zorgverleners van haar
dochters.

31

Voorbeeld 2: Bart (ontvangt geen ADL-assistentie)
Huidige situatie indicatie, bijbehorend uurbudget en kosten
Aantal geïndiceerde
uurbudget
Kosten op
uren op jaarbasis
jaarbasis
ADL-assistentie
pgb-AWBZ bg
358,8 uur
€ 29,35
€10.534,16
pgb-AWBZ bi
364 dagdelen
€ 45,53
€16.573,44
(per dagdeel)
pgb-AWBZ pv
1.294,8 uur
€25,86
€33.480,2
pgb-AWBZ pv
1.924 uur
€26,97
€51.897,56
(aanvullende uren)
pgb-AWBZ vp
826,8 uur
€ 43,43
€35.907,56
pgb-Wmo hv
676 uur
€ 16,36
€ 11.053,92
Totaal
5.080,40 uur
€ 159.446,92
(13,9 uur per dag) +
364 dagdelen (4 uur
per dag) (totaal 17,9
uur per dag)
Huidige situatie: werkelijke aantal uren ingekochte zorg met behulp van
uurbudget pgb (gemiddeld uurtarief)
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld) jaarbasis
ADL-assistentie
pgb-AWBZ bg
638,4 uur
€ 16,50*
€10.534,16
pgb-AWBZ bi
1.004,5 uur
€ 16,50*
€16.573,44
pgb-AWBZ pv
2.029,1 uur
€ 16,50*
€33.480,2
pgb-AWBZ pv
3.145,3 uur
€ 16,50*
€51.897,56
(aanvullende uren)
pgb-AWBZ vp
2.176,2 uur
€ 16,50*
€35.907,56
pgb-Wmo hv
669,9 uur
€ 16,50*
€ 11.053,92
Totaal
9.663,4 uur
€ 159.446,92
(26,4 uur per dag)
Kosten indien cliënt 24 uur per dag zorg zou ontvangen met behulp van BPA
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld) jaarbasis
BPA
8760 uur (24*365)
€ 20,00
€ 175.200,00
BPA op basis van
9636 uur (26,4*365)
€ 20,00
€ 192.720,00
huidige afname
uren
*

Betaalt zijn zorgverleners tussen de € 12,- en € 21,- per uur.

Het rekenmodel van Bart laat het volgende zien:
• Op basis van zijn indicatie kan Bart gemiddeld 13,9 uur zorg per dag plus
een dagdeel begeleiding ontvangen. De kosten hiervoor zijn € 159.446,92.
• Doordat hij een lager uurtarief uitbetaalt aan zijn zorgverleners dan het
gemiddelde Deense tarief kan Bart meer zorg ontvangen met zijn huidige
budget, namelijk 26,4 uur per dag.
• BPA zou, indien Bart hetzelfde aantal uren zou krijgen als hij nu afneemt,
minimaal € 192.720,- kosten. BPA zou daarmee niet goedkoper uitvallen
dan de huidige situatie. Wel zou dit hem de mogelijkheid geven om ook
slaapdiensten te bekostigen zodat de bereikbaarheidsdiensten die hij nu
32

heeft niet meer nodig zijn. Ook zou dit hem in staat stellen om zijn
zorgverleners een uurtarief te betalen dat meer marktconform is.

Voorbeeld 3: Ineke
Huidige situatie indicatie, bijbehorend uurbudget en kosten
Aantal geïndiceerde
uurbudget
Kosten op
uren op jaarbasis
jaarbasis
ADL-assistentie
1.300 uur
€ 57,00
€ 74.100,00
pgb-AWBZ bi
98,8 uur
€ 19,38
€ 1.914,75
pgb-Wmo hv
416 uur
€ 16,50
€ 6.864,00
Totaal
1.814,80 uur
€ 82.878,75
(5,0 uur per dag)
Huidige situatie: werkelijke aantal uren ingekochte zorg met behulp van
uurbudget pgb (gemiddeld tarief € ??,--)
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld)
jaarbasis
ADL-assistentie
1.300 uur
€ 57,00
€ 74.100,00
pgb-AWBZ bi
98,8 uur
€ 19,38*
€ 1.914,75
pgb-Wmo hv
366,08 uur
€ 18,75**
€ 6.864,00
Totaal
1.764,88 uur (4,8 uur
€ 82.878,75
per dag)
Aantal uren zorg indien tarieven ADL-assistentie kunnen worden ingezet als
pgb (gemiddeld uurtarief € 28,--)
Aantal ingekochte
Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld)
jaarbasis
ADL-assistentie
2.426,4 uur
€ 28,00
€ 74.100,00
pgb-AWBZ bi
98,8 uur
€ 19,38
€ 1.914,75
pgb-Wmo hv
366,08 uur
€ 18,75
€ 6.864,00
Totaal
2.891,28 uur (7,9 uur
per dag)
Kosten indien cliënt 24 uur per dag zorg zou ontvangen met behulp van BPA
Aantal ingekochte Uurtarief
Kosten op
uren op jaarbasis
(gemiddeld)
jaarbasis
BPA
8.760 uur (24*365) € 20,00
€ 175.200,00
BPA op basis
2.891,28 uur (7,9
€ 20,00
€ 57.825,60
van huidige
*365)
afname uren
*
**

Ineke betaalt aan de zorgverlener het uurbudget dat zij ontvangt voor haar pgb-AWBZ uit.
Ineke betaalt meer uit dan het uurbudget voor Wmo huishoudelijke verzorging.

Het rekenmodel van Ineke laat het volgende zien:
• Op basis van haar indicatie kan Ineke gemiddeld 4,8 uur per dag zorg
ontvangen, met 24-uurs bereikbaarheid van ADL-hulp. De kosten hiervoor
zijn € 82.878,75.
• Het uurtarief dat Ineke rekent voor de individuele begeleiding komt overeen
met het uurbudget dat zij daarvoor ontvangt. Voor de Wmo huishoudelijke
verzorging betaalt zij een wat hoger tarief dan het uurbudget. Zij kan dus
iets minder uren inkopen (in totaal 4,8 uur per dag i.p.v. 5 uur per dag).
• 24-uurs beschikbaarheid zoals bij BPA zou voor Ineke beduidend hogere
zorgkosten met zich meebrengen. Een BPA op basis van het aantal uren
33

zorg dat Ineke momenteel ontvangt brengt minder kosten met zich mee
dan de wijze waarop haar zorg momenteel is geregeld. Echter, omdat de
zorg voor Ineke niet planbaar is, is 24-uurs bereikbaarheid noodzakelijk.
Een BPA voor een beperkt aantal uur per dag is daarom voor haar geen
goed alternatief.

Voorbeeld 4: Dick
Huidige situatie indicatie, bijbehorend uurbudget en kosten
Aantal geïndiceerde
uren op jaarbasis

Uurbudget

Kosten op
jaarbasis

ADL-assistentie
pgb-AWBZ bg
pgb-AWBZ bi

1.872 uur*
202,80 uur
468 dagdelen

€ 106.704,00
€ 5.718,96
€ 22.726,60

pgb-AWBZ pv
pgb-AWBZ vp
pgb-Wmo hv
Totaal

514,8 uur
670,8 uur
624 uur
3.884,4 uur + 468
dagdelen (10,6 uur +
468 dagdelen)

€ 57,00
€ 28,20
€48,56
(per dagdeel)
€ 24,57
€ 42,45
€ 18

€ 12.648,63
€ 28.475,46
€ 11.232
€ 187.505,65

Huidige situatie: werkelijke aantal uren ingekochte zorg met behulp van
uurbudget pgb (tarief € 28,-)

ADL-assistentie
pgb-AWBZ bg
pgb-AWBZ bi
pgb-AWBZ pv
pgb-AWBZ vp
pgb-Wmo hv
Totaal

Aantal ingekochte
uren op jaarbasis

Uurtarief

Kosten op jaarbasis

4.211 uur*
204,2 uur
811,7 uur
451,7 uur
1.017,0 uur
401,1 uur
7.096,7 uur
(19,4 uur per dag)

€ 57,00
€ 28,00**
€ 28,00**
€ 28,00**
€ 28,00**
€ 28,00**

€ 240.027,00
€ 5.718,96
€ 22.726,60
€ 12.648,63
€ 28.475,46
€ 11.232
€ 320.828,65

Aantal uren zorg indien tarieven ADL-assistentie kunnen worden ingezet als
pgb (uurtarief € 28,-)

ADL-assistentie
pgb-AWBZ bg
pgb-AWBZ bi
pgb-AWBZ pv
pgb-AWBZ vp
pgb-Wmo hv
Totaal

34

Aantal ingekochte
uren op jaarbasis

Uurtarief

Kosten op jaarbasis

8.572,4 uur
204,2 uur
811,7 uur
451,7 uur
1.017,0 uur
401,1 uur
11.458,1 uur
(31,4 uur per dag)

€ 28,00
€ 28,00
€ 28,00
€ 28,00
€ 28,00
€ 28,00

€ 240.027,00
€ 5.718,96
€ 22.726,60
€ 12.648,63
€ 28.475,46
€ 11.232
€ 320.828,65

Kosten indien cliënt 24 uur per dag zorg zou ontvangen met behulp van BPA
Aantal ingekochte
uren op jaarbasis

Uurtarief
(gemiddeld)

BPA

8.760 uur (24*365)

€ 20,00*

€ 175.200,00

BPA op basis van
huidige afname
uren

11.461 uur
(31,4*365)

€ 20,00

€ 229.220,00

*
**

Kosten op jaarbasis

De indicatie van Dick stamt uit 2003. Dit stemt niet overeen met het werkelijk aantal uur dat hij
nodig heeft. Dit verklaart het grote verschil tussen de indicatie en de werkelijke afname.
Betaalt al zijn zorgverleners € 28,-

Het rekenmodel van Dick laat het volgende zien:
• Aangezien de indicatie van Dick sterk afwijkt van zijn feitelijke afname van
zorg, gaan we hier uit van de zorg die Dick ontvangt. Dick ontvangt
gemiddeld 19,4 uur per dag zorg, met 24-uurs bereikbaarheid van
ADL-hulp. De kosten hiervoor zijn € 320.828,65.
• Met het tarief van 28 euro per uur kan Dick gemiddeld 31,4 uur per dag
afnemen indien hij het budget voor ADL-assistentie zelf kan besteden.
• 24-uurs beschikbaarheid zoals bij de BPA zou voor Dick beduidend lagere
kosten met zich meebrengen. Dick heeft delen van de dag twee verzorgers
nodig. Uitgaande van een afname van 31,4 uur per dag zal het BPAsysteem nog steeds goedkoper voor hem uitvallen.

4.3

Tot slot

4.3.1

Mogelijkheden voor Nederland
Samenvattend
In paragraaf 4.1 en 4.2 hebben we een vergelijking gemaakt tussen de twee
modellen op basis van de kenmerken, de beleving vanuit de cliënt en een
financiële vergelijking. We hebben allereerst laten zien dat de wijze van
toekenning in beide modellen sterk verschilt. De BPA-regeling geeft voor de
toekenning een algemeen kader waarbinnen de behandelende ambtenaar
samen met de cliënt kijkt hoeveel en welke hulp hij of zij nodig heeft om een
zelfstandig leven te kunnen leiden. De toekenning van AWBZ-zorg is
daarentegen strak ingekaderd en vastgelegd. Ook hebben we laten zien dat
de mate waarin het Deens model geschikt is voor cliënten die ADL-zorg
ontvangen varieert. Op basis van de vier cases, blijkt dat de omvang van de
zorgvraag en daaraan gekoppeld de behoefte die iemand heeft om 24 uur per
dag een assistent beschikbaar te hebben, mede bepalend is voor de
geschiktheid en wenselijkheid van het model voor Nederlandse cliënten. Ook
zal voor een deel van de cliënten de BPA-regeling lagere zorgkosten met zich
meebrengen dan in de huidige situatie, voor een ander deel van de cliënten
daarentegen zullen de kosten juist hoger zijn. Daarnaast zal persoonlijke
voorkeur een rol spelen.

35

Geen alternatief, maar aanvulling
Uit dit onderzoek is naar voren gekomen dat BPA voor cliënten een doelmatig
en wenselijk model kan zijn. Dat geldt echter niet voor alle cliënten. Voor een
deel van de cliënten brengt dit model aanzienlijk meer kosten met zich mee, of
is het geen wenselijk alternatief bijvoorbeeld doordat de cliënt met een BPA
aanzienlijk minder privacy heeft. Het Deense model zou daarom niet zozeer
moeten worden gezien als een alternatief of vervangend model voor ADLassistentie, maar eerder als een aanvulling op bestaande mogelijkheden voor
mensen met een lichamelijke beperking en een veelomvattende zorgbehoefte.
Het model kan ook een aanvulling vormen voor cliënten die niet in een ADLclusterwoning wonen, maar die de zorg uitsluitend met een pgb regelen. De
BPA-regeling is tot op zekere hoogte vergelijkbaar met het pgb, maar is
aanzienlijk flexibeler dan de huidige pgb-regeling zoals we die nu kennen. In
het Deense model is sprake van één geldstroom en een team van assistenten
die elkaar afwisselen en waarbij de assistenten verschillende typen
werkzaamheden uitvoeren.
De BPA-regeling biedt daarnaast mogelijkheden voor 24-uurszorg terwijl het
pgb, al dan niet in combinatie met ADL-zorg, hooguit 24-uurs beschikbaarheid
betekent. Ook in dat opzicht is de BPA-regeling een aanvulling op de huidige
mogelijkheden in Nederland. In tabel 1 staan verschillen tussen het pgb en
BPA kort beschreven.

Burgergestuurde Persoonlijke
Assistentie

Persoonsgebonden Budget

•
•
•
•

Een voorziening
Maatwerk
Lokaal (gemeenten verantwoordelijk)
Participatie (activiteitenniveau speelt
mee bij toekenning uren)
Alleen voor persoonlijke assistent
Waarborgen voor de positie van de
assistent
Eenvoudig, beperking van
administratieve lasten voor cliënt

•
•
•
•

Een verzekering
Op basis van beleidsregels AWBZ
Landelijk (CIZ)
Geen participatie (valt onder Wmo)

•
•

Verantwoording: toelage in
overeenstemming met het doel
(zelfstandig leven cliënt)?

•

Ook inkoop van zorg bij een instelling
Geen waarborgen voor de positie van
de assistent
Administratieve lasten door
verschillende geldstromen en
indicaties
Verantwoording: toelage in
overeenstemming met de
beleidsregels?

•
•
•

•

•

Voor wie is het Deense model geschikt?
Voor bepaalde groepen cliënten kan dit model ideaal zijn. Op basis van wat
we weten over het model in combinatie met de gesprekken die we gevoerd
hebben, kunnen we vooralsnog stellen dat het model geschikt is voor cliënten
met een grote zorgvraag, die 24 uur per dag een assistent om zich heen willen
of moeten hebben, een niet planbare zorgvraag hebben en die tevens een
actief leven willen leiden. Het zorgt voor minder geregel en georganiseer, voor
36

meer eigen regie en de mogelijkheid om zelf invloed kunnen uitoefenen op de
kwaliteit van de zorg en de persoon die de zorg verleent. Het zal hen in staat
stellen meer dan nu actief deel te nemen aan de maatschappij. Wel blijkt dat
de zelfbeschikking in sommige gevallen beperkt is, omdat bij een ingewikkelde
zorgvraag (zoals beademing) de cliënt erg afhankelijk is van de zorgverlener.
Cliënten zijn daarom soms terughoudend in het aangeven van wensen en
eisen. Dit zal dus van de cliënt zelf afhangen. Dit probleem doet zich
overigens in sterkere mate ook al voor bij ADL-assistentie, omdat cliënten
geen invloed hebben op wie er langskomt.
De zorg zal voor een deel van deze groep, maar zeker niet voor alle cliënten
met een dergelijke zorgvraag, met een BPA op een goedkopere manier
georganiseerd kunnen worden.
Een belangrijke vereiste is echter wel, net als bij het pgb, dat cliënten moeten
kunnen optreden als leidinggevende. Omdat de assistent in veel gevallen 24uur per dag aanwezig is, is het leidinggeven een belangrijke taak voor de
cliënt.
4.3.2

Aandachtspunten
Het Deense model gaat uit van een totaal andere manier van denken over
zorg dan de wijze waarop we in Nederland de zorg hebben georganiseerd.
Om een dergelijk model in te voeren in Nederland zal het model ingepast
moeten worden in de Nederlandse situatie. Hieronder beschrijven we een
aantal aandachtspunten die verder moeten worden onderzocht voordat
definitieve uitspraken kunnen worden gedaan over de mogelijkheden van een
model van burgergestuurde persoonlijke assistentie in Nederland.
De doelgroep
Voor vier cliënten hebben we zowel inhoudelijk als financieel in kaart gebracht
wat het Deense model van BPA voor hen zou betekenen. Dit betekent echter
dat we niets kunnen zeggen over de geschiktheid van het model voor andere
(groepen) lichamelijk beperkten. Daarnaast is onbekend om welke
doelgroepen het precies gaat en hoe groot deze groepen zijn. Zo zou het
model mogelijk ook geschikt kunnen zijn voor cliënten die nu in een instelling
wonen.
Ook kunnen we op basis van dit onderzoek geen uitspraken doen over de
mate waarin cliënten voor dit model zouden kiezen, indien dit mogelijk zou zijn
(wenselijkheid). Uit deze verkenning blijkt namelijk wel dat persoonlijke
voorkeur een grote rol speelt bij het BPA. Sommige cliënten zien het BPA als
een ideale situatie terwijl anderen het niet prettig zouden vinden als een
assistent 24 uur per dag aanwezig zou zijn.
Effecten op zorgkosten
Voor een deel van de vier cliënten is het Deense model een wenselijk
alternatief, maar daarmee niet altijd een goedkoper alternatief. Omdat we
geen goed zicht hebben op de totale groep die voor deze regeling in
aanmerking zou komen en die voor deze vorm zou kiezen is het onbekend wat
37

de effecten zijn van dit model op de zorgkosten voor deze doelgroep als het
daadwerkelijk wordt ingevoerd.
Beperkingen wet- en regelgeving
Binnen dit onderzoek was geen ruimte om nader te onderzoeken wat de
manier waarop de zorg in Nederland nu is georganiseerd (met verschillende
geldstromen, de verschillende indicaties en voorbehouden behandelingen)
betekent voor de mogelijkheden van de invoering van het Deense model in
Nederland. Het is bijvoorbeeld niet bekend of het mogelijk is de zorg voor deze
groepen cliënten volledig te laten uitvoeren door assistenten zonder opleiding
in de zorg. Zo zijn in Nederland bepaalde handelingen uit de verzorgende
praktijk voorbehouden zoals het catheteriseren van de blaas, injecteren en het
inbrengen van een neus-maagsonde. Ook bestaan er voor verschillende
handelingen protocollen die moeten worden gevolgd.
Daarnaast gelden in Nederland bepaalde arbeidsrechten die een belemmering
kunnen vormen voor het leveren van 24-uurszorg door één persoon. Zo mag
een werknemer in Nederland maximaal 12 uur per dienst werken. 5 Ook levert
de zogenaamde ‘driedagenregeling’ beperkingen op indien het Deense model
een variant op het huidige pgb zal worden. Deze regeling houdt in dat indien
een hulpverlener maximaal drie dagen per week werkt, er geen loonheffing en
werkgeverslasten afgedragen hoeven te worden. Dit zorgt ervoor dat het in de
huidige regeling voor budgethouders mogelijk is om het pgb-budget maximaal
te benutten. 6 Indien (een variant op) het Deense model in Nederland wordt
ingevoerd en binnen de huidige pgb-regelgeving wordt ondergebracht dan is
de kans groot dat deze ‘driedagenregeling’ de uitvoering belemmert.
Aandachtspunten evaluatie Deloitte
Tot slot zijn er een aantal aandachtspunten die voortkomen uit de evaluatie
van de BPA-regeling die Deloitte in 2010 heeft uitgevoerd. Deze hebben met
name betrekking op het overdragen van het werkgeverschap aan derden, de
arbeidsvoorwaarden voor assistenten en de vereiste dat de cliënt moet
kunnen optreden als leidinggevende. Voor een overzicht van deze
aandachtspunten verwijzen wij naar bijlage 1.

5

Zie https://www.werk.nl/werk_nl/werknemer/meer_weten/arbeidsrecht/arbeidstijden

6

Een hulpverlener betaalt overigens wel inkomstenbelasting over de verdiensten. Zie
http://www.pgb-plein.nl/index.php?p=6&cat_id=11&id=1973.

38

BIJLAGE 1

Aandachtspunten rapport Burgergestuurde Persoonlijke
Assistentie. Baselineanalyse. Deloitte, 2010 1

Aandachtspunten:
- De taken als werkgever brengen voor de cliënt veel administratieve lasten
met zich mee. Biedt daarom, net als bij het pgb, de mogelijkheid om
werkgeverschap over te dragen aan een derde, een vereniging of bedrijf.
- Zorg voor goede arbeidsvoorwaarden voor de assistenten. In Denemarken
bleek het steeds lastiger te zijn om assistenten te werven en vast te
houden. Dit kwam onder andere door het ontbreken van toeslagen en
pensioenen. Bereken ook toeslagen zoals tijd- en plaatsbepalende
toeslagen, functie- en kwalificatietoeslagen, pensioenregelingen en
anciënniteittoeslagen. Reken ook uren voor het volgen van noodzakelijke
cursussen, het inwerken van nieuwe assistenten, werkoverleg en
functioneringsgesprekken.
- De ervaring in Denemarken is dat veel cliënten vragen hebben over salarisen arbeidsvoorwaarden en pensioenkwesties. Zorg er voor dat de
verantwoordelijke ambtenaren goed zijn geïnformeerd en dat informatie
hierover goed toegankelijk is.
- Geef richtlijnen voor het salaris, de arbeidsvoorwaarden, anciënniteit en
bijvoorbeeld het aantal uren dat moet worden gerekend voor het houden
van functioneringsgesprekken en werkoverleg zodat op dit vlak geen grote
verschillen ontstaan tussen gemeenten (indien gemeenten verantwoordelijk
worden) en zodat de cliënten een duidelijk kader hebben en in
sollicitatiegesprekken aan de sollicitanten hierover duidelijkheid kunnen
geven.
- Geef ook richtlijnen voor berekenen van het administratietarief dat
bedrijven of verenigingen ontvangen voor het uitvoeren van
werkgeverstaken. Of stel hiervoor een tarief vast.
- Een belangrijke vereiste om in aanmerking te komen voor een BPAregeling is dat men moet kunnen functioneren als dagelijks leidinggevende
van de assistent. In de praktijk blijkt het echter lastig te zijn om de
leidinggevende competenties van de cliënten in te schatten. Het is daarom
van belang dat er duidelijke criteria worden opgesteld waaraan een cliënt in
dit kader moet voldoen.
- Schenk aandacht aan de competenties van een goede leidinggevende. De
cliënt en assistent moeten intensief met elkaar samenwerken, hierdoor is
het belangrijk dat de cliënt kan optreden als een goede leidinggevende.
Overweeg een (introductie)cursus aan te bieden aan cliënten waarin uitleg
wordt gegeven over de regeling, de taken als leidinggevende zoals
1

Dit rapport is vertaalde uit het Deens.

39

-

40

aanstelling, ontslag, verzekeringen, zaken rondom de Arbo-wet
competenties van een leidinggevende (bijvoorbeeld communicatie en
omgaan met conflicten). Overweeg in dit kader ook om andere
handreikingen aan te bieden.
Schenk aandacht aan de wijze waarop assistentie tijdens vakanties kan
worden ingezet.

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
T 020 531 531 5
F 020 626 519 9
E info@regioplan.nl
I www.regioplan.nl