Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 341

Stand van zaken integriteitszorg Rijk 2009

Nr. 3

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 6 mei 2010
De commissie voor de Rijksuitgaven1, en de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties2, hebben over het rapport
«Stand van zaken integriteitszorg Rijk 2009» van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 32 341, nrs. 1–2) de navolgende vragen ter beantwoording aan de Algemene Rekenkamer voorgelegd.
Deze vragen, alsmede de daarop bij brief van 4 mei 2010 gegeven
antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Aptroot
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties,
Leerdam
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

kst-32341-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 341, nr. 3

1

1
Hoe is de Algemene Rekenkamer betrokken bij de integriteitszorg bij
ZBO’s?
De Algemene Rekenkamer heeft uit hoofde van de Comptabiliteitstwet
2001 controlebevoegdheden bii rechtspersonen met een wettelijke taak
(rwt’s). Veel rwt’s zijn zelfstandige bestuursorganen, maar het kan ook
gaan om andere rechtspersonen met wettelijke taken, bijvoorbeeld
universiteiten.
In ons onderzoek Stand van zaken integriteitszorg Rijk 2009 maakten rwt’s
geen deel uit van ons onderzoeksobject. De integriteitszorg bij deze
categorie organisaties heeft wel in andere onderzoeken onze aandacht
gekregen. In het kader van ons onderzoek Zorg voor integriteit; Een
nulmeting naar integriteitszorg in 2004 Tweede Kamer, vergaderjaar
2004–2005, 30 087, nrs. 1–2. hebben wij het stelsel van integriteitszorg
onderzocht bij tien rwt’s. Hieraan hebben wij een vervolg gegeven met
ons onderzoek Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een
wettelijke taak, deel 5, dat in 2006 is gepubliceerd.1 In 2009 hebben we
een terugblik op dit onderzoek gepubliceerd, waarin wij de stand van
zaken in 2008 hebben vergeleken met onze aanbevelingen uit 2006.2 In
onze strategie voor de periode 2010–2015 is integriteit een structureel
aandachtspunt, ook bij onze onderzoeken naar rwt’s.
2
Zijn er gegevens bekend over belevingsonderzoeken ten aanzien van
integriteit in andere sectoren of landen? Hoe zijn de uitkomsten van dit
onderzoek daarmee te vergelijken?
Het belevingsonderzoek in het kader van ons onderzoek Stand van zaken
integriteitszorg Rijk 2009 hebben wij uitgevoerd bij de dertien ministeries
en de zes agentschappen en diensten die in ons onderzoek waren
betrokken. Voor dit onderdeel van het onderzoek hebben we gebruikgemaakt van het instrument Internetspiegel3, dat wordt beheerd door de
ICT-organisatie ICTU. Dit instrument hebben we op een aantal punten
uitgebreid.
In deze vorm is het belevingsonderzoek voor zover ons bekend elders
nog niet uitgevoerd, zodat een vergelijking met de uitkomsten van andere
onderzoeken niet mogelijk is.
In Nederland is in het verleden wel door anderen onderzoek verricht naar
de beleving van integriteit. Zo heeft het ministerie van BZK enkele jaren
geleden onderzoek laten verrichten naar de integriteitsbeleving van het
overheidspersoneel.4 Dit onderzoek biedt in beperkte mate inzicht in
verschillen per sector van de overheid.
Ook in het buitenland vindt onderzoek plaats naar de beleving van
integriteit of daaraan verwante onderwerpen, zoals de perceptie van
corruptie. Door verschillen in onderzoeksaanpak en -vraagstelling is een
vergelijking met de uitkomsten van ons onderzoek echter ook hier niet op
verantwoorde wijze mogelijk.
3
Zijn de door het ministerie van Defensie aangekondigde acties voldoende
om te komen tot een evenwichtig en compleet integriteitbeleid?
1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 850, nrs. 1–2.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
30 850, nrs. 31–32.
3
Een instrument voor medewerkertevredenheidsonderzoek.
4
Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 850, nr. 16.

Uit ons onderzoek Stand van Zaken Integriteitszorg Rijk 2009 komt naar
voren dat het ministerie van Defensie niet heeft voorzien in vijf aspecten
die onderdeel behoren te zijn van een stelsel van integriteitszorg. Het
betreft de aspecten risicoanalyse, interne controle, integriteitsaudit,
inbreukenregistratie en bestraffingenregistratie. Daarnaast heeft het
ministerie van Defensie slechts ten dele voorzien in een integriteitsbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 341, nr. 3

2

voor de eigen organisatie, terwijl dit onderdeel in 2004 nog geheel was
ingevuld.
De acties die de minister van Defensie op basis van ons onderzoek heeft
aangekondigd richten zich op de aspecten risicoanalyse, audit en
registraties. Zodra het ministerie van Defensie daarnaast óók voldoende
aandacht besteedt aan de aspecten integriteitsbeleid en interne controle,
wordt in opzet voldaan aan een evenwichtig en compleet integriteitszorgsysteem.
4
Zijn er goede manieren om de voordelen van decentrale en centrale
integriteitzorg met elkaar te combineren?
In een evenwichtig stelsel van integriteitszorg dient er een balans te zijn
tussen de centraal vastgestelde kaders en de decentrale verfijning op
basis van specifieke kwetsbaarheden. Ook moeten er verantwoordings- en
toezichtinstrumenten worden toegepast, zodat er op centraal niveau
binnen het ministerie redelijke zekerheid bestaat dat aan minimumvoorwaarden van integriteitszorg wordt voldaan. Verder moet de centrale
leiding van de organisatie beschikken over een overzicht van eventuele
incidenten op het terrein van integriteit. Bij enkele ministeries was de
decentralisatie van de registratie van integriteitsinbreuken zo ver
doorgevoerd, dat er geen overzicht meer bestond op centraal niveau (zie
p. 13 van ons rapport Stand van zaken integriteitszorg Rijk 2009). Wij
vinden dit niet alleen ongewenst omdat dit de volledigheid van de
registratie aantast, maar ook omdat in een dergelijke situatie de departementsleiding niet goed in staat is verantwoordelijkheid te dragen voor
de integriteit van de organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 341, nr. 3

3

1

Samenstelling:
Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), Blok, S.A. (VVD), Hoopen, J. ten (CDA),
Weekers, F.H.H. (VVD), Haersma Buma, S. van (CDA), Nerée tot Babberich,
F.J.F.M. de (CDA), Aptroot, Ch.B. (VVD), Voorzitter, Dezentjé HammingBluemink, I. (VVD), Omtzigt, P.H. (CDA), Koşer Kaya, F. (D66), Luijben,
A.P.M. (SP), Veen, E. Van der (PvdA), Kalma, P. (PvdA), Gerven, H.P.J. Van
(SP), Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Cramer, E.A. (CU), Dijck,
A.P.C. van (PVV), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Ouwehand, E. (PvdD),
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Tang, P.J.G. (PvdA), Vos, M.L. (PvdA), Ondervoorzitter, Bashir, F (SP), Sap, J.C.M. (GL) en Vacature, CDA.
Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Burg, B.I. van der (VVD), Jonker,
C.W.A. (CDA), Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Vries, J.M. de (CDA), Hijum,
Y.J. Van (CDA), Beek, W.I.I. van (VVD), Krom, P. de (VVD), Pater-van der
Meer, M.L. de (CDA), Ham, B. van der (D66), Gerkens, A.M.V. (SP), Vermeij,
R. (PvdA), Laaper-ter Steege, S.Th.M. (PvdA), Kant, A.C. (SP), Vacature,
CDA (), Anker, E.W. (CU), Roon, R. de (PVV), Irrgang, E. (SP), Thieme, M.L.
(PvdD), Linhard, P. (PvdA), Besselink, M. (PvdA), Depla, G.C.F.M. (PvdA),
Roemer, E.G.M. (SP), Vendrik, C.C.M. (GL) en Mastwijk, J.J. (CDA).
2
Samenstelling:
Leden: Beek, W.I.I. van (VVD), Halsema, F. (GL), Staaij, C.G. van der (SGP),
Pater-van der Meer, M.L. de (CDA), Bochove, B.J. Van (CDA), Gerkens,
A.M.V. (SP), Sterk, W.R.C. (CDA), Leerdam, J.A.W.J. (PvdA), Voorzitter,
Krom, P. de (VVD), Ondervoorzitter, Griffith, L.J. (VVD), Boelhouwer,
A.J.W. (PvdA), Algra, R.H. (CDA), Irrgang, E. (SP), Kalma, P. (PvdA),
Schinkelshoek, J. (CDA), Burg, B.I. van der (VVD), Brinkman, H. (PVV),
Pechtold, A. (D66), Raak, A.A.G.M. van (SP), Thieme, M.L. (PvdD), Leijten,
R.M. (SP), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Bilder, E.J. (CDA), Anker, E.W. (CU) en
Laaper-ter Steege, S.Th.M. (PvdA).
Plv. leden: Teeven, F. (VVD), Azough, N. (GL), Vlies, B.J. van der (SGP),
Joldersma, F. (CDA), Smilde, M.C.A. (CDA), Polderman, H.J. (SP), Spies,
J.W.E. (CDA), Wolbert, A.G. (PvdA), Aptroot, Ch.B. (VVD), Zijlstra, H. (VVD),
Vermeij, R. (PvdA), Knops, R.W. (CDA), Gerven, H.P.J. Van (SP), Heerts,
A.J.M. (PvdA), Çörüz, C. (CDA), Remkes, J.W. (VVD), Roon, R. de (PVV),
Ham, B. van der (D66), Bommel, H. van (SP), Ouwehand, E. (PvdD), Wit,
J.M.A.M. de (SP), Kraneveldt-van der Veen, M. (PvdA), Haersma Buma, S.
van (CDA), Cramer, E.A. (CU) en Timmer, A.J. (PvdA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 341, nr. 3

4