P.L IT IE

Onderwerp
Reactie op rapport
'Het lekken van vertrouwelijke
politie-informatie'

Organisatieonderdeel
Staf Korpsleiding
Korpsstaf

Aan de Minister van Justitie en Veiligheid,

Dr.Mr. F.B.J. Grapperhaus

Hooggeachte heer Grapperhaus,
Eind 2016 heb ik opdracht gegeven aan de Politieacademie om een onderzoek te

Behandeld door
Afdeling Veiligheid, Integriteit en
Klachten, J.P.C de Gelder

starten naar het lekken van vertrouwelijke politie-informatie. Aanleiding voor die
opdracht was dat ik, na verschillende incidenten en publicaties daarover, beter inzicht
wilde krijgen in de aard, de omvang en de ernst van dit fenomeen bij de politie. Op

Functie
adviseur
Telefoon
0900-8844
E-mail

verzoek is de Koninklijke Marechaussee ook in het onderzoek meegenomen. Ik doe het
u hierbij toekomen.
Dit onderzoek past in een langer traject van permanent onderzoek naar integriteit bij de
politie. Dat onderzoek blijven we doen om er van te leren en de organisatie verder te

Ons kenmerk
20190213NIK

versterken. In deze brief ga ik nader in op de politie als informatie-gestuurde

Uw kenmerk

welke wijze ik hieraan vervolg geef.

In afschrift aan

Context: de politie als informatie-gestuurde organisatie

organisatie, de opzet van het onderzoek, de voornaamste uitkomsten daarvan en op

De politie is in de afgelopen 25 jaar tijd een informatie-gestuurde organisatie geworden.
Datum
13 februari 2019

Bijna iedere politiemedewerker beschikt voor de uitvoering van de politietaak over
middelen waarop informatie real-time te verkrijgen is. Dat is een bewuste, maar ook

Bijlage(n)
1

onvermijdelijke keuze. Het maakt ons namelijk een betere politie. Doordat iedere
collega snel over informatie kan beschikken, kan hij of zij sneller en gerichter handelen.

Pagina
1

De politie kan haar werk nooit alleen doen. Op heel veel vlakken werkt de politie
intensief samen met tal van (veiligheids)partners. Het is daarbij onontbeerlijk dat
informatie wordt gedeeld en uitgewisseld. Ook dat is een bewuste keuze en ook dat
stelt de politie in staat beter haar werk te doen.

Informatie (delen) is essentieel voor de politie, maar kan ook kwetsbaar zijn.
Deze ontwikkelingen maken, dat de noodzaak om zorgvuldig en rechtmatig
met informatie om te gaan alleen maar is toegenomen. Maar in een organisatie
met 65.000 medewerkers, die dagelijks vertrouwelijke informatie verwerken, is
het onvermijdelijk dat er soms verkeerde keuzes of fouten worden gemaakt.
Postbus 17107
2502 CC Den Haag
Nieuwe Uitleg 1
2514 BP Den Haag
www.politie.nl

« waakzaam en dienstbaar»

O nderw erp

Reactie op rapport
'Het lekken van vertrouwelijke
politie-informatie'

Al deze signalen worden gewogen, onderzocht en indien nodig passende
maatregelen genomen.

Datum

Opzet van het onderzoek

13 februari 2019

De afgelopen twee jaar is voor het eerst door onderzoekers van de Politieacademie de
aard, de omvang en de ernst van het lekken van vertrouwelijke politie-informatie

Pagina
2 van 4

systematisch in kaart gebracht. Tot voor kort was weinig bekend over de frequentie, de
aard van de gelekte informatie en de impact daarvan. Voor het onderzoek is kennis
genomen van alle relevante dossiers van interne onderzoeken uit 2015 en 2016 naar
zaken bij de politie en de Koninklijke Marechaussee. Het onderzoek is uitgevoerd onder
leiding van dr. Annika Smit en dr. Guus Meershoek, beiden als lector verbonden aan de
Politieacademie. Ik dank hen voor hun werk.
De onderzoekers kregen de vrijheid om alle dossiers in te zien. In de twee onderzochte
jaren werd 761 maal melding gemaakt van een vermoeden van lekken. Een grote, op
basis van een aselecte steekproef geselecteerde verzameling van deze dossiers (161
dossiers, 20 procent van totaal) is daarna grondig geanalyseerd. Dat geeft een
realistisch beeld van de gelekte informatie, de lekkende beambte, de ontvangers van de
informatie en de context waarin het lekken plaatsvond. Ook de wijze waarop het lekken
door de politie wordt gesignaleerd, onderzocht en wordt afgedaan, is in kaart gebracht.
Conclusies uit het onderzoek
Aard, omvang en ernst van het fenomeen
De onderzoekers concluderen dat het lekken in alle eenheden van de politie en de
KMar op een relatief kleine schaal lijkt voor te komen, overigens in een mate die
onderling niet sterk uiteen loopt. Uit dit onderzoek blijkt bovendien dat in nagenoeg
tweederde van alle signalen het aanvankelijk vermoeden van lekken niet wordt
bevestigd. Deze bevinding ligt in lijn met eerder onderzoek van Nelen en Kolthoff e.a.1
Motieven
De onderzoekers geven aan dat als er gelekt wordt, dit veelal gebeurt uit
onachtzaamheid. In een zeer beperkt aantal gevallen komt de gelekte informatie
bedoeld of onbedoeld criminaliteit ten goede. Voor zover daar sprake van is gaat het
initiatief vrijwel altijd uit van de lekkende medewerkers. In een zeer beperkt aantal
gevallen is sprake van een gericht initiatief van de criminele ontvanger. In de gevallen
dat gelekt wordt aan criminelen heeft de gelekte informatie betrekking op lopende
onderzoeken en wordt door het lekken daar schade aan toegebracht. Deze bevindingen
geven overigens geen aanleiding te denken dat georganiseerde misdaad haar houding
tegenover de politie zou hebben gewijzigd, in die zin dat er sprake is van pogingen tot
(georganiseerde) infiltratie.

1 Georganiseerde criminaliteit en integriteit van rechtshandhavingsorganisaties (Politie,

Douane, FIOD, KMar) d.d. 20 juli 2017

« waakzaam en dienstbaar»

Onderw erp

Reactie op rapport
'Het lekken van vertrouwelijke
politie-informatie'

Proactieve aanpak
De onderzoekers concluderen dat het geringe aantal gevallen van lekken dat als zeer
ernstig kan worden beschouwd, een meer proactieve aanpak van de onderzoeken zou

Datum

rechtvaardigen. Een begin van zo'n aanpak kan bestaan uit een systematische

13 februari 2019

registratie van de blijkens incidenten kwetsbare plekken in de organisatie. In het
algemeen valt echter veel gunstig resultaat te behalen met voortgezet preventief

Pagina
3 van 4

optreden in de vorm van training en voorlichting en meer aandacht van leidinggevenden
voor het fenomeen.
Persoonskenmerken
De onderzoekers concluderen dat er geen aanwijzingen zijn voor een
oververtegenwoordiging van medewerkers met een niet-Nederlandse achternaam onder
de daadwerkelijk, lekkende collega's. Ze geven aan dat er eerder meer onterechte
verdenkingen zijn tegen medewerkers met een migratieachtergrond.
Omvang beperkt
De onderzoekers stellen dat de omvang van het probleem beperkt is, maar tekenen
daarbij aan dat mogelijk sommige vormen van lekken zich aan het zicht onttrekken,
bijvoorbeeld omdat er geen gedupeerden zijn en er daarom geen meldingen
binnenkomen. Daar staat tegenover dat onder het personeel een relatief grote
bereidheid is zaken te melden, gezien het grote aandeel van meldingen door collega's.
Vervolg
De onderzoekers van de Politieacademie hebben onderzoek gedaan naar de aard, de
omvang en de ernst van politielekken. Hun voornaamste conclusie is, dat 'tegen de
achtergrond van de omvang van de betrokken korpsen lijkt de omvang van het
probleem beperkt.' Deze conclusie kan op geen enkele manier betekenen, dat we als
korps tevreden achterover kunnen leunen. We blijven scherp op integriteit en mogelijke
schendingen. Als korpschef van de politie wil ik ook beter inzicht in waarom een enkele
collega besluit vertrouwelijke informatie met derden te delen. Ik heb de onderzoekers
daarom gevraagd vervolgonderzoek te doen naar de drijfveren en motieven van deze
collega's.
Uit dit onderzoek blijkt dat een deel van de medewerkers vooraf onvoldoende besef
heeft van het foutief handelen. De onderzoekers adviseren om de preventieve inzet
voort te zetten middels training en voorlichting en aandacht van leidinggevenden.
Omdat de informatiepositie van de politie uniek is heb ik al eerder opdracht gegeven
voor een bewustwordingscampagne, die dit voorjaar start. Focus van deze campagne is
om de weerbaarheid van de collega's te verhogen.
Ik constateer ook, dat er geen oververtegenwoordiging is van medewerkers met een
migratieachtergrond. Het blijkt dat medewerkers met een migratieachtergrond eerder
ten onrechte van het lekken van informatie worden verdacht, wat zorgelijk en
onwenselijk is.

« waakzaam en dienstbaar»

Onderw erp

Signalen van lekken zijn vaak anoniem en komen van zowel binnen als buiten de

Reactie op rapport
'Het lekken van vertrouwelijke
politie-informatie'

organisatie. Het is daarom niet te zeggen of dit de politie toe te schrijven is. Mochten er

Datum

worden beschuldigd, dan treed ik daar tegen op.

ooit signalen komen dat collega's, ongeacht hun achtergrond, doelbewust valselijk

13 februari 2019

De onderzoekers geven impliciet aan dat zij niet op al hun vragen antwoord hebben
Pagina
4van 4

kunnen vinden. Dat heeft tot berichtgeving en vragen in de Tweede Kamer geleid. Een
dergelijke conclusie of bevinding maakt geen deel uit van de conclusies van de
onderzoekers. Ik heb al eerder opdracht gegeven voor een review op het proces van
interne onderzoeken en vraag de onderzoekers deze bevinding daarin mee te nemen
en adviezen te geven ten aanzien van verbetering van de registratie.
Tot slot
Integriteit is een kemwaarde van de Nederlandse politie. Integer handelen omvat ook
het zorgvuldig en rechtmatig omgaan met informatie die ons is toevertrouwd. De politie
werkt op diverse manieren aan het behouden en bevorderen van haar integriteit. Iedere
medewerker heeft hierin een verantwoordelijkheid, maar van leidinggevenden wordt
verwacht dat zij hierin het voortouw nemen. Er zijn diverse {beheers)maatregelen
ingericht (o.a. screening, autorisatiebeleid, fysieke beveiliging, atypisch signaleren2) en
er wordt gewerkt aan bewustwording en het bespreken van dilemma's. Meldingen van
normschendingen worden onderzocht en plichtsverzuim wordt waar nodig bestraft.

Met vriendelijke groet,

drs. E.S.M. Akerboom
korpschef

2 Is het monitoren op cyber dreigingen en afwijkende signalen op een technische

manier. In het NSIS dossier is dit al gerealiseerd.

« waakzaam en dienstbaar»