Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 247

Acute zorg

Nr. 338

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 november 2021
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de aanvullende afspraken die
ik met alle betrokken partijen in de zorg heb gemaakt over het waarborgen
van de toegang tot IC-afhankelijke kritiek planbare zorg.
Bestaande afspraken afschalen reguliere zorg
In oktober 2020 is over het afschalen van reguliere zorg het «Tijdelijk
beleidskader voor het waarborgen acute zorg in de COVID-19 pandemie»
(hierna: tijdelijk beleidskader) opgesteld.1 De afspraken in het kader
hebben tot doel dat overal in Nederland de toegang tot de zorg voor
patiënten gelijk blijft en dat permanente gezondheidsschade en verlies
van levensjaren bij patiënten zo veel mogelijk wordt voorkomen. Het
kader is nog steeds van kracht en is een waardevol instrument voor de
afwegingen rondom het afschalen en opschalen van zorg die door de
betrokken partijen in de praktijk van de patiëntenzorg moeten worden
gemaakt.
Sinds de tweede helft van oktober 2021 stijgt het aantal COVID-19
patiënten in de ziekenhuizen snel. Dit zorgt opnieuw voor toenemende
druk op de capaciteit in de ziekenhuizen. Op 3 november kondigden de
voorzitters van de Regionale Overlegorganen Acute Zorgketen (ROAZ)
«fase 2b» af en op 10 november werd «fase 2c» afgekondigd.2 In fase 2c is
er grote druk op ziekenhuiszorg, waardoor de zorgcontinuïteit in gevaar
kan komen. De COVID-19 capaciteit wordt opgeschaald en zorg die
medisch verantwoord kan wachten wordt afgeschaald, conform het
geactualiseerde «Opschalingsplan COVID-19» van het Landelijk Netwerk
1
2

kst-29247-338
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 29 247, nr. 317.
In het LNAZ Opschalingsplan COVID-19 zijn fases gedefinieerd omtrent zorgcontinuïteit in
tijden van pandemieën en rampen. In fase 2 – opgeschaalde zorg – is de zorg «systeemgericht»: er wordt op aanpassingen in het zorgsysteem gericht om zo lang mogelijk de capaciteit
en kwaliteit van de (kritieke) zorgverlening te kunnen garanderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 247, nr. 338

1

Acute Zorg (LNAZ).3 Dat betekent dat patiënten met planbare behandelingen langer moeten wachten of dat een behandeling wordt uitgesteld,
zodat de zorgprofessionals kunnen worden ingezet voor het verlenen van
(semi-)acute zorg (bijvoorbeeld aan COVID-19 patiënten of aan mensen
die een ernstig ongeluk hebben gehad) of van zorg aan patiënten die
planbare zorg nodig hebben die niet op een verantwoorde manier lang
kan worden uitgesteld. Deze wijze van op- en afschaling is in lijn met de
urgentieclassificering uit het raamwerk4 van de Federatie Medisch
Specialisten (FMS), dat deel uitmaakt van het tijdelijk beleidskader.
Noodzaak aanvullende afspraken IC-afhankelijke kritiek planbare zorg
Uit de actuele inzichten rond de capaciteitsvraagstukken in de ziekenhuizen komt nadrukkelijk naar voren dat de IC-afhankelijke kritiek planbare
zorg onder steeds grotere druk komt te staan. Kritiek planbare zorg moet
binnen een termijn van zes weken plaatsvinden, omdat er anders een
hoog risico is op permanente gezondheidsschade en/of verlies van
levensjaren voor de patiënt. IC-afhankelijke kritiek planbare behandelingen zijn in het algemeen operaties waarbij, vanwege de complexiteit of
ingrijpendheid, intensieve bewaking of stabilisatie na de operatie
noodzakelijk is, zoals beademing of ondersteuning van het hart of de
bloeddruk. Voorbeelden hiervan zijn openhartoperaties, hersenoperaties
of grote oncologische chirurgie. De IC-afhankelijke kritiek planbare zorg
staat onder druk, omdat voor behandelingen in deze categorie zowel
operatiekamer (OK)- als IC-capaciteit noodzakelijk is, terwijl juist op deze
afdelingen sprake is van schaarste. Dit komt door de sterk toenemende
COVID-druk in combinatie met de inhaalzorgopgave en het streven om de
reguliere zorg zoveel mogelijk door te laten gaan, terwijl tegelijkertijd
schaarste is aan personeel wegens uitval, uitstroom of omdat bijvoorbeeld OK-personeel als buddy moet bijspringen op andere (COVID)afdelingen. Om de professionals en de ziekenhuizen te ondersteunen bij
de afwegingen die zij moeten maken rond de inzet van de beschikbare
capaciteit, is het daarom nodig om – aanvullend op het tijdelijk beleidskader – afspraken te maken over de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg.
Aanvulling op het beleidskader
Samen met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en partijen uit het veld is
een aanvulling opgesteld op het tijdelijk beleidskader dat bedoeld is om in
fase 2 de toegang tot de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg te borgen.
Deze aanvulling vindt u als bijlage bij deze brief5. Samenvattend beoogt
deze aanvulling de volgende werking:
• Het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) blijft
COVID-19 patiënten op een evenwichtige manier spreiden over de
regio’s volgens het huidige fair share model.
• In de regio’s wordt bij het spreiden van COVID-19 patiënten expliciet
rekening gehouden met het borgen van reguliere IC-afhankelijke kritiek
planbare zorg. Dat kan betekenen dat in een regio het ene ziekenhuis
verhoudingsgewijs meer COVID-19 patiënten opvangt, zodat in een
ander ziekenhuis de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg doorgang kan
vinden.
• Het afschalen en opschalen van non-COVID zorg gebeurt aan de hand
van de handvatten van de Federatie Medisch Specialisten (FMS),
waarbij voorop staat dat besluitvorming begint én eindigt bij het
3

LNAZ, Opschalingsplan COVID-19, versie 1.1, oktober 2021. Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr.
1468.
FMS, «Raamwerk voor het behoud van reguliere klinische non-COVID zorg in relatie tot de
pandemische druk», 30 oktober 2020.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 247, nr. 338

2

•

•

•

•

goede gesprek tussen individuele patiënt en de zorgprofessional.
Voorkomen moet worden dat IC-afhankelijke kritiek planbare zorg
eerder moet worden afgeschaald dan de minder urgente planbare
zorg.
Maximale samenwerking in de regio is nodig om dit mogelijk te
maken. De ROAZ-voorzitter initieert het gesprek hierover en alle
betrokken partijen hebben de verantwoordelijkheid om hieraan
oplossingsgericht deel te nemen. De afspraken in dit aanvullende
kader zijn niet vrijblijvend.
Zorgverzekeraars hebben vanuit hun zorgplicht de verantwoordelijkheid om in het ROAZ, samen met de betrokken zorgaanbieders, de
goede randvoorwaarden scheppen om deze afspraken mogelijk te
maken.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en NZa zien er samen op
toe dat iedere ROAZ-regio dit gesprek voert en dat de noodzakelijke
afspraken worden gemaakt.
Daarnaast is afgesproken dat zelfstandige klinieken tijdens fase 2
planbare zorg blijven leveren, zolang dit de (semi-)acute zorg en
IC-afhankelijke kritiek planbare zorg niet in de weg staat. Op het
moment dat dit wel het geval is, wordt in ROAZ-verband het gesprek
gevoerd over de vraag waar zorgprofessionals uit de zelfstandige
klinieken kunnen helpen om te voorkomen dat de toegankelijkheid tot
de (semi-)acute zorg en IC-afhankelijke kritiek planbare zorg in het
geding komt.

Om bovenstaande afspraken mogelijk te maken zijn ook enkele randvoorwaarden geformuleerd. De NZa vraagt verdiepende informatie uit over de
mate waarin ziekenhuizen IC-afhankelijke kritiek planbare zorg kunnen
leveren. Daarnaast worden door zorgverzekeraars, samen met de
betrokken zorgaanbieders, de juiste (financiële) randvoorwaarden
gecreëerd om uitvoering te geven aan de afspraken die in ROAZ-verband
zijn gemaakt. En bovenal is het van groot belang dat de patiënten weten
waar zij aan toe zijn en goed worden geïnformeerd. Daarvoor wordt
continu ingezet op communicatie van de zorgprofessional richting de
patiënt, bijvoorbeeld over de mogelijkheid van zorgbemiddeling via de
zorgverzekeraar, en op het uitleggen van de keuzes die worden gemaakt
om de zorg tijdens deze pandemie zo goed mogelijk toegankelijk te
houden.
Samenwerking en commitment
De veerkracht en het samenwerkende vermogen die partijen in de zorg
tijdens de COVID-19 pandemie hebben laten zien, zijn indrukwekkend. De
aanvullende afspraken vragen opnieuw om solidariteit en nauwe
samenwerking in de regio. Als fase 2 van kracht is en het aantal COVID-19
patiënten toeneemt, vraagt dit een systeemgerichte benadering met als
doel het voorkomen van een ernstige crisis (fase 3). Het vraagt van alle
partijen om hetzelfde doel voor ogen hebben, namelijk de patiënten met
de meest urgente zorgvraag helpen om permanente gezondheidsschade
en verlies van levensjaren zoveel mogelijk te voorkomen én om de
toegang tot zorg voor patiënten in heel Nederland gelijk te houden. Het is
niet reëel om er als samenleving vanuit te gaan dat er een oneindig
beroep kan worden gedaan op zorgprofessionals. Zorgprofessionals
werken al ruim 1,5 jaar onder hoogspanning en de schaarste aan
zorgprofessionals maakt dat soms lastige keuzes gemaakt moeten
worden. Het op peil houden van de kwaliteit en toegankelijkheid van de
acute zorg (voor zowel COVID-19 als non-COVID patiënten) en specifiek
ook de kritiek planbare zorg, kan alleen als iedereen samenwerkt. Daar zijn
de aanvullende afspraken op het tijdelijk beleidskader voor bedoeld. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 247, nr. 338

3

daarom goed om vast te kunnen stellen dat alle partijen hun commitment
hebben uitgesproken voor deze aanvullende afspraken.
Als laatste wil ik benadrukken dat mensen contact moeten blijven
opnemen met hun zorgprofessional als zij een zorgvraag hebben en dat
de levering van acute zorg niet ter discussie staat. In de communicatie,
waar ik samen met de NZa, de Patiëntenfederatie en anderen aan werk,
zal ik hier nadrukkelijk aandacht aan besteden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 247, nr. 338

4