Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 933

De rol van maatschappelijke organisaties bij
ontwikkelingssamenwerking

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2016
De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft in september 2015 een
onderzoek afgerond naar beleidsbeïnvloeding door maatschappelijke
organisaties.
Hierbij treft u het IOB-evaluatierapport «Opening doors and unlocking
potential: Key lessons from an evaluation of support for Policy Infuencing,
Lobbying and Advocacy» (PILA)1 en de beleidsreactie op dit rapport aan.
Het rapport gaat in op hoe donoren en noordelijke niet-gouvernementele
organisaties (ngo’s) beter kunnen bijdragen aan de capaciteit van
zuidelijke partners om beleid te beïnvloeden. IOB concludeert dat er
weinig systematische kennis beschikbaar is over de effectiviteit van
donorsteun gericht op pleiten en beïnvloeden. De externe evaluatie in
2011 naar International Lobby & Advocacy (ILA) binnen het kader van het
Mede Financierings Stelsel (MFS II) voorzag in deze lacune en diende om
beter inzicht te krijgen in de effecten en impact van donorfinanciering.
Vervolgens heeft IOB de bijgevoegde PILA evaluatie uitgevoerd om
aanvullende informatie te verzamelen.
De evaluatie bestrijkt de periode tussen 2008 en 2014. De evaluatie
bestond uit een drietal thematische studies waarin de effectiviteit van
Pleiten en Beïnvloeden is onderzocht van: 1) Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, 2) Gender gelijkheid, gebaseerd op het Millennium
Development Goal 3 fonds, 3) de effectiviteit van uitgevoerde MFS-II ILA
interventies. Daarnaast zijn een brede literatuurstudie en een tweetal
landenstudies uitgevoerd in Mozambique en Kenia. De evaluatie bouwde
voort op een eerdere IOB beleidsevaluatie over vrouwenrechten/gender
gelijkheid waarover het kabinet de Tweede Kamer geïnformeerd heeft
(Kamerstuk 32 605, nr. 173). De evaluatie bouwde ook voort op de studie
1

kst-31933-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 933, nr. 20

1

door Wageningen University & Research in het kader van MFS II op het
gebied van ILA activiteiten (Kamerstuk 31 933, nr. 19). Aan de hand van
een beschrijving van het recent geformuleerde Nederlandse beleid op het
gebied van de versterking van het maatschappelijk middenveld, worden
uitdagingen en dilemma’s benoemd.
IOB concludeert dat ngo’s er in slagen om lastige onderwerpen op de
politieke agenda te zetten maar dat invloed op de uitvoering van beleid in
ontwikkelingslanden complexer is en meer tijd vergt. Er zijn veel
belemmeringen die de effectiviteit van het werk van zuidelijke ngo’s op
PILA in de weg staan. Eén daarvan is hun beperkte eigen capaciteit. Uit de
twee landenstudies blijkt dat de zuidelijke ngo’s de steun die zij ontvangen
van Nederland zeer waarderen. IOB constateert dat die steun weinig
strategisch is omdat er te weinig aandacht is voor de sociale en politieke
legitimiteit van de organisaties. Ook signaleert IOB gebrek aan kennis en
kennisontsluiting over ILA bij het ministerie die een effectieve steunverlening binnen het nieuwe beleidskader «Samenspraak & Tegenspraak» in
de weg staat.
Beleidsreactie
De studie bevestigt met nieuwe feiten de belangrijkste aanname waarop
het beleidskader «Samenspraak en Tegenspraak» gebaseerd is: besluitvorming waaraan het maatschappelijk middenveld bijdraagt dient het
belang van burgers en daarmee het algemeen belang. Het kabinet heeft
deze aanname in een brief aan de Tweede Kamer toegelicht (Kamerstuk
33 625, nr. 39).
Ook de gepresenteerde lessen zijn terug te vinden in «Samenspraak en
Tegenspraak» en worden op dit moment in volle omvang uitgewerkt en
toegepast door de 25 Strategische Partnerschappen, binnen het Accountability fonds en binnen Voice.
Op onderstaande wijze heeft het kabinet de aanbevelingen van de IOB
studie ter harte genomen. Het kabinet beschouwt dit rapport als ondersteuning van de gemaakte beleidskeuze in «Samenspraak en Tegenspraak».
–

–

–

–

–

–

Acht van de vijfentwintig Strategische Partnerschappen hebben de
vergroting van de ruimte voor maatschappelijke organisaties en
bewegingen specifiek als doel gesteld terwijl de overige er indirect
aandacht aan besteden. Zowel het ministerie als de ambassades
nemen op dit vlak initiatieven op internationaal en nationaal niveau.
Legitimiteit en ownership van zuidelijke ngo’s worden voortdurend in
de geformuleerde programma’s benadrukt als voorwaarde voor
effectief Pleiten en Beïnvloeden. Het Accountability fonds vraagt om
een strategische inzet van de posten, met aandacht voor lokale
organisaties die geworteld zijn en draagvlak hebben.
Capaciteitsontwikkeling van zuidelijke ngo’s voor pleiten en beïnvloeden gaat uit van de eigen waarden, ambities en initiatieven en geldt als
belangrijke voorwaarde voor effectieve beleidsbeïnvloeding.
Alle programma’s van de strategische partnerschappen zijn gebaseerd
op een solide Theory of Change en per land een actor en contextanalyse.
Organisaties monitoren op resultaat volgens eigen methoden en
leggen op transparante wijze verantwoording af aan hun achterban,
elkaar en aan donoren.
Grotere effectiviteit wordt bereikt door samenwerking met zoveel
mogelijk verschillende partners en door gebruik te maken van
relevante netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 933, nr. 20

2

–

–

Pleiten en Beïnvloeden is altijd gekoppeld aan een thema. Elk
partnerschap binnen «Samenspraak en Tegenspraak» heeft daarom
thematische doelen en doelen voor capaciteitsversterking op het
gebied van pleiten en beïnvloeden.
Kennisopbouw en -ontsluiting over Pleiten en Beïnvloeden is onderdeel van de uitvoering van «Samenspraak & Tegenspraak».
Beleidsdirecties van het ministerie, ambassades en maatschappelijke
partners worden toegerust om in hun programma’s kennis over
samenwerking met het maatschappelijk middenveld te ontsluiten en te
delen.

De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 933, nr. 20

3