Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2941
Vragen van het lid Inge van Dijk (CDA) aan de Minister van Financiën over
het bericht «Banken sluiten negatieve rente voor kleinere spaarders niet uit»
(ingezonden 23 april 2021).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 28 mei 2021). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2794.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Banken sluiten negatieve rente voor kleine
spaarders niet uit»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de mogelijke gevolgen als banken daadwerkelijk negatieve
rente gaan hanteren voor de «kleinere» spaarders (vermogens onder de
100.000 euro)?
Antwoord 2
Ik realiseer mij dat gewone spaarders zich zorgen kunnen maken over de
dalende rente. Mensen sparen onder meer voor hun oude dag, of voor hun
(klein)kinderen. Voldoende spaarbuffers vormen een belangrijke basis voor
huishoudens om financiële zorgen te vermijden. Een negatieve rente is dan
ook niet iets wat spaarders voor ogen hadden toen zij hun geld ooit naar de
bank brachten. De gedachte achter het sparen bij een bank is immers het
veilig wegzetten van geld dat je als huishouden kunt missen. De verwachting
is dat een spaarbedrag in de loop van de tijd in waarde groeit of in ieder
geval gelijk blijft. We verwachten, met andere woorden, dat sparen loont. Een
mogelijke negatieve spaarrente staat daarmee op gespannen voet. Gelukkig is
die situatie in Nederland op dit moment voor gewone spaarders niet aan de
orde.
Veruit de meeste spaarders hebben op dit moment niet te maken met een
negatieve rente. Veel banken rekenen pas negatieve rente vanaf een bepaalde

1

ah-tk-20202021-2941
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Nu.nl, 21 april 2021 (https://www.nu.nl/economie/6128760/banken-sluiten-negatieve-rente-voorkleinere-spaarders-niet-uit.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

drempelwaarde, bijvoorbeeld € 100.000 of € 150.000. In mijn brief2 uit 2019
over dit onderwerp refereerde ik al aan de gemiddelde depositowaarde en de
mediaan om aan te geven dat de meeste Nederlandse huishoudens geen
negatieve rente gerekend wordt: dat is nog steeds het geval. In 2019 betrof
de gemiddelde depositowaarde in Nederland € 40.800 en de mediaan lag op
een waarde van € 13.900.3 Mijn indruk is daarom dat de gewone spaarder
buiten schot blijft.
In 2019 heeft DNB op mijn verzoek een analyse gemaakt van de lagerenteomgeving en de gevolgen daarvan voor banken. Ik heb die analyse ook aan uw
Kamer gestuurd.4 Daarin heeft DNB ook getracht de gevolgen van een
eventuele negatieve spaarrente op de financiële stabiliteit te inventariseren. In
de analyse wordt gewezen op het risico dat spaarders hun tegoeden
onttrekken of verplaatsen door invoering van negatieve spaarrentes. Als dit in
groten getale gebeurt, vormt dit een bedreiging voor de financiële stabiliteit.
De effecten van een negatieve rente op de financiële stabiliteit laten zich
volgens DNB echter moeilijk kwantificeren. Vooralsnog zijn er geen signalen
van een grote uitstroom van deposito’s bij Nederlandse banken die negatieve
spaarrentes zijn gaan hanteren of hebben aangekondigd dit te gaan doen. Uit
beschikbare data blijkt juist dat tegoeden op deposito’s de afgelopen jaren
significant zijn toegenomen, terwijl de rentes daalden.5
Vraag 3 en 4
Kunt u ingaan op de maatschappelijke wenselijkheid van het gegeven dat,
met een negatieve rente, mensen van banken te horen krijgen dat sparen niet
(meer) loont en dat sparen geld gaat kosten in plaats van geld gaat opleveren?
Bent u van mening dat op het moment dat banken kleinere spaarders een
negatieve rente opleggen, er een rol voor de overheid en/of de politiek is
weggelegd om aan te geven dat dit niet wenselijk is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3 en 4
Ik realiseer me dat gewone spaarders zich zorgen kunnen maken over de
dalende rente. Een negatieve rente is niet iets wat spaarders voor ogen
hadden toen zij hun geld ooit naar de bank brachten.
Zoals ik hiervoor heb toegelicht, hebben veruit de meeste spaarders op dit
moment niet te maken met een negatieve rente. Zoals uit mijn voorgaande
antwoorden blijkt, is sparen op dit moment nog steeds een goede manier om
met weinig risico een reservepotje op te bouwen. Gebleken is ook dat
tegoeden op deposito’s de afgelopen jaren zijn toegenomen.6 Daarbij moet
wel worden aangetekend dat de ontwikkelingen in spaarsaldi kunnen
verschillen per huishouden en uit recent onderzoek van de Rabobank blijkt
dat er ook veel huishoudens zijn waar het spaargeld juist is afgenomen.7 Ik
vind het van belang te benadrukken dat er voldoende mogelijkheden dienen
te blijven voor de gewone spaarder om te bankieren bij een bank die geen
negatieve rente rekent. Mochten die mogelijkheden in de toekomst significant
worden beperkt dan zal ik het onderwerp opnieuw ter hand nemen, en indien
opportuun ook wetgeving overwegen.
Vraag 5
Ziet u mogelijkheden om de banken die in staatshanden zijn te laten
garanderen dat de spaarrente nooit onder de 0 procent zal komen, om op
deze manier mensen de keuzevrijheid te geven om naar deze banken uit te
wijken wanneer hun eigen bank een negatieve rente gaat rekenen?

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2019/12/05/kamerbrief-negatievespaarrente
3
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83834NED/table?ts=1621324169595
4
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/05/rapportage-dnb-over-negatievespaarrentes
5
https://www.dnb.nl/statistieken/dashboards/spaargeld-huishoudens/
6
https://www.dnb.nl/statistieken/dashboards/spaargeld-huishoudens/
7
https://economie.rabobank.com/publicaties/2021/mei/spaargeld-nederlanders-toegenomen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Het vaststellen van de spaarrente betreft een operationele aangelegenheid die
onder de verantwoordelijkheid van (de raad van bestuur van) een bank valt.
Aandeelhouders dan wel certificaathouders staan hierbij op afstand en
hebben hier geen directe betrokkenheid bij. Hierbij zijn tevens de maatregelen
van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) relevant. Bij de overdracht van
de aandelen van SNS REAAL8 aan NLFI in 2013, werd NLFI eigenaar van de
aandelen van meerdere banken en verzekeraars. De overdracht had tot
gevolg kunnen hebben dat het concentratietoezicht op grond van de
Mededingingswet van toepassing zou worden. Omdat NLFI (en het ministerie)
de ACM-maatregelen hanteren, heeft de ACM echter besloten dat het
concentratietoezicht niet van toepassing is. Deze maatregelen bewerkstelligen
dat de Volksbank en ABN AMRO gescheiden blijven als zelfstandige bedrijven
met hun eigen bestuur en verantwoordelijkheid. NLFI heeft toegezegd het
aandeelhouderschap op een zodanige wijze uit te voeren dat beide zelfstandig hun commerciële strategie kunnen bepalen en de dagelijkse bedrijfsvoering kunnen uitoefenen, dat geen sprake is van coördinatie van het commerciële beleid van de banken en dat tussen de banken geen
concurrentiegevoelige informatie wordt uitgewisseld. Ook hieruit volgt dat
het NLFI en mij niet is toegestaan om als aandeelhouder respectievelijk
certificaathouder invloed uit te oefenen op de hoogte van de spaarrente van
deze banken.
Vraag 6
In hoeverre is de rentemarge van banken, het tariefverschil tussen in- en
uitleenrentes, veranderd ten opzichte van 2019?
Antwoord 6
De rente is al geruime tijd laag als gevolg van incidentele en structurele
factoren, die zijn versterkt door de coronacrisis.9 Door de lage rente staan de
rente-inkomsten van banken onder druk. DNB geeft aan dat terwijl een groot
deel van de marktrentes onder 0% is gedaald, banken de rente op een groot
deel van de spaar en betaaltegoeden niet onder 0% laten zakken. Door
dalende marktrentes slinkt de rentemarge: uitleenrentes op bijvoorbeeld
hypotheken dalen, terwijl inleenrentes op bijvoorbeeld spaardeposito’s niet
verder kunnen dalen zonder negatief te worden. Terwijl de netto rentemarge
van de Nederlandse grootbanken vrij stabiel was de afgelopen jaren, daalde
deze in 2020 ruim 0,1 procentpunt tot 1,4%.10 Bij een langdurig lage
renteklimaat is de verwachting dat de netto rentemarge van de grootbanken
de komende jaren zal blijven dalen.
Vraag 7
Hebben banken die negatieve rente hanteren aan u laten weten dat zij
dermate niet winstgevend zijn dat zij genoodzaakt zijn om dergelijke
negatieve rente te hanteren?
Antwoord 7
Banken hebben laten weten door de dalende marktrentes voor een dilemma
te staan. Enerzijds willen zij hun winstgevendheid op peil houden in een
klimaat van lage rentes. Anderzijds zijn banken zich bewust dat het rekenen
van een negatieve rente kan leiden tot minder spaarklanten voor banken,
reputatieschade en verlies aan inkomsten op andere producten. Als ze bij een
nog verder dalende marktrente een negatieve spaarrente voor gewone
spaarders willen voorkomen, zal dit ten koste gaan van hun rentemarge.
Vooral banken die sterk afhankelijk zijn van hun rentemarge zullen dit voelen
in hun winsten. Die banken zullen dan mogelijk op zoek gaan naar andere
inkomstenbronnen of moeten kosten gaan besparen. DNB gaat in haar
jaarverslag over 2020 in op het lage renteklimaat en de gevolgen daarvan
voor de financiële stabiliteit. DNB geeft daarin aan dat het voor banken een
forse uitdaging is om lagere rente-inkomsten te compenseren.11

8

Inmiddels is hiervan alleen nog het onderdeel de Volksbank in handen van de staat.
DNB Jaarverslag, 2020, H. 2
10
DNB Jaarverslag, 2020, H. 2, p. 24
11
DNB Jaarverslag, 2020, H. 2, p. 24
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Ik vind het van belang dat banken weerbaar zijn en een gezond niveau van
winstgevendheid hebben om bijvoorbeeld buffers op te bouwen, en er
tegelijkertijd zorg voor dragen dat er voldoende mogelijkheden zijn voor de
gewone spaarder om te bankieren bij een bank die geen negatieve rente
rekent.
Vraag 8
Kunt u inzichtelijk maken welke banken overwegen om ook kleinere spaarders
een negatieve spaarrente te geven?
Antwoord 8
Bij het algemeen overleg over de effecten van het ECB-beleid op 24 september 2019 heb ik uw Kamer toegezegd om in gesprek te gaan met banken en
met DNB over de dilemma’s ten aanzien van een mogelijke negatieve
spaarrente voor consumenten. Ik heb in mijn Kamerbrief van 5 december
2019 genoemd dat mijn indruk is dat Nederlandse banken de nadelen van
negatieve rente voor gewone spaarders en de zorgen die hierover leven
scherp op het netvlies hebben. Uit hun publieke opmerkingen maakte ik op
dat zij niet van plan zijn om in de voorzienbare toekomst over te gaan tot het
rekenen van een negatieve rente aan gewone spaarders en dat zij goed oog
hebben voor het grote belang van financiële stabiliteit. Mijn beeld is dat dit
nog steeds geldt.
Vraag 9 en 10
Bent u bereid om uw brief van 5 december 2019 over negatieve rente en
mogelijk verbod op negatieve rente12 te actualiseren naar aanleiding van de
ontwikkelingen op dit gebied in de afgelopen jaren? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om De Nederlandsche Bank (DNB) te vragen de analyse die
door DNB gemaakt is over de renteomgeving en gevolgen daarvan voor
banken in 2019 te actualiseren?
Antwoord 9 en 10
Mijn standpunt dat de gewone spaarder voldoende mogelijkheden dient te
houden om te bankieren bij een bank die geen negatieve rente rekent geldt
nog steeds. Op mijn verzoek heeft De Nederlandsche Bank (DNB) inmiddels
laten weten bereid te zijn haar analyse over de renteomgeving en de
gevolgen daarvan voor banken te actualiseren. Deze zal ik deze zomer samen
met een geactualiseerde internationaal overzicht aan uw Kamer doen
toekomen.
Vraag 11
Hoe staat u, gezien de recente ontwikkelingen, op dit moment tegenover een
verbod op negatieve rente?
Antwoord 11
Aan veruit de meeste spaarders wordt op dit moment geen negatieve rente
gerekend. Ik heb daarnaast in mijn Kamerbrief van 5 december 2019
beschreven dat mijn indruk is dat Nederlandse banken de nadelen van
negatieve rente voor gewone spaarders en de zorgen die hierover leven
scherp op het netvlies hebben. Uit hun publieke opmerkingen maakte ik op
dat zij niet van plan zijn om in de voorzienbare toekomst over te gaan tot het
rekenen van een negatieve rente aan gewone spaarders en dat zij goed oog
hebben voor het grote belang van financiële stabiliteit. Mijn beeld is dat dit
nog steeds geldt. Daarbij wil ik nogmaals benadrukken dat er voldoende
mogelijkheden dienen te blijven voor de gewone spaarder om te bankieren
bij een bank die geen negatieve rente rekent.
DNB stelt in haar rapportage uit 2019 dat een verbod overwegend nadelen en
risico’s kent. Ten eerste beperkt een verbod volgens DNB de economische
prijsvorming en marktwerking. Banken moeten zelf verantwoordelijk zijn voor
de eventuele reputatiekosten en onzekere gedragseffecten van hun handelen
en de risicobeheersing daarvan. Ten tweede doorkruist een verbod volgens
DNB het monetair beleid, met nadelige gevolgen voor de Nederlandse
economie. Banken zullen minder geneigd zijn rentes op bedrijfsleningen en
12

Kamerstuk 32 013, nr. 226

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

hypotheken te verlagen. Ten derde kan een verbod de winstgevendheid van
banken uithollen, wat volgens DNB kan leiden tot financiëlestabiliteitsproblemen. Dat kan vervolgens weer leiden tot minder vertrouwen in het financieel
systeem. Tot slot wijst DNB erop dat een verbod effecten kan hebben die nu
niet zijn te overzien.
Deze inzichten leiden voor mij tot de conclusie dat het ook gezien de recente
ontwikkelingen op dit moment niet nodig is om een wettelijk verbod in te
voeren op het aantrekken van gelden tegen een negatieve rente. Het zou,
gegeven de mogelijkheden voor de gewone spaarder en de nadelen van een
verbod, niet proportioneel zijn.
Dat neemt niet weg dat ik een negatieve rente voor gewone spaarders zeer
ongewenst vind, en het van groot belang vind dat gewone spaarders
voldoende mogelijkheden houden om te bankieren bij een bank die geen
negatieve rente rekent. Mochten die mogelijkheden in de toekomst significant
worden beperkt dan zal ik het onderwerp opnieuw ter hand nemen, en indien
opportuun ook wetgeving overwegen.
Toelichting:
In aanvulling op eerdere vragen over hetzelfde onderwerp van het lid Alkaya
(SP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5