Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 066

Belastingdienst

Nr. 1322

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2023
Hierbij sturen wij u de beantwoording van de vragen die op 13 juni 2023
zijn gesteld door van de vaste commissie voor Financiën in het kader van
een schriftelijk overleg over de uitspraak van het gerechtshof Den Haag
over de sepotbeslissingen van het openbaar ministerie inzake de aangifte
van knevelarij en beroepsmatige discriminatie en de aangifte van dwang
door misbruik van gezag en lasterlijke aanklacht.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

kst-31066-1322
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

1

Antwoorden op de vragen van de vaste commissie voor Financiën
aan de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en Douane
voorgelegd over de op 22 mei 2023 toegezonden brief inzake
Antwoorden op aanvullende vragen commissie over de uitspraak
van het gerechtshof Den Haag over de sepotbeslissingen van het
openbaar ministerie inzake de aangifte van knevelarij en beroepsmatige discriminatie en de aangifte van dwang door misbruik van
gezag en lasterlijke aanklacht (Kamerstuk 31 066, nr. 1147).
Ingezonden 13 juni 2023.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van VVD en lid Omtzigt over de brief inzake
Antwoorden op aanvullende vragen commissie over de uitspraak van het
gerechtshof Den Haag over de sepotbeslissingen van het openbaar
ministerie inzake de aangifte van knevelarij en beroepsmatige discriminatie en de aangifte van dwang door misbruik van gezag en lasterlijke
aanklacht (Kamerstuk 31 066, nr. 1147). Hoewel de vragen breder zijn dan
het onderwerp van het SO, zal het kabinet de vragen zo volledig mogelijk
beantwoorden. Onderstaand treft u de reactie van het kabinet op deze
vragen en opmerkingen per partij.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden
op de aanvullende vragen. Deze leden hebben op dit moment geen
verdere vragen.
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt ziet in een notitie van 17 december 2019 dat signalen over
de 21 situaties de week ervoor met de toenmalige Staatssecretaris zijn
besproken en vraagt wie die besproken hebben en wanneer. In de
betreffende notitie, die openbaar is gemaakt bij de brief1 van 22 mei 2023,
is het volgende aangegeven:
«De afgelopen week is met u gesproken over signalen dat de uitvoering
van Toeslagen niet voldoet aan de wetgeving waar het gaat om rappelleren en definitief toekennen. Naar aanleiding daarvan heeft Toeslagen
een eerste inventarisatie gemaakt van overige mogelijke strijdigheden van
de uitvoering met de wetgeving.»
Die eerdere bespreking ging dus niet over de 21-puntenlijst maar om het
onderwerp; «Rappelleren en definitief toekennen». Over dit onderwerp is
uw Kamer geïnformeerd in de brief van 18 december 2019 Rappelleren
door Toeslagen.2 Er is aan de hand van verschillende zoektermen gezocht
in de agenda van de voormalige Staatssecretaris, dhr. Snel. Daarbij zijn
geen afspraken aangetroffen met het onderwerp rappelleren en definitief
toekennen. Wel is er een afspraak van 9 december 2019 aangetroffen met
de naam «RE: AO-Kinderopvangtoeslag». Mogelijk is het onderwerp
«rappelleren en definitief toekennen» toen besproken met de voormalig
Staatssecretaris.
Het lid Omtzigt verzoekt de correspondentie en/of emailwisseling tussen
Staatssecretaris Snel en andere leden van de regering of ambtenaren, ter
zake van de inhoud van de notitie en zijn (voorgenomen) aftreden,
1
2

Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1229, bijlage 5.
Kamerstukken II, 2019/20, 31 066, nr. 568.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

2

openbaar te maken. Artikel 68 van de Grondwet verplicht mij om op
verzoek van uw Kamer inlichtingen te verschaffen. Het Kabinet heeft
hierbij toegezegd in principe te voldoen aan alle gerichte verzoeken om
specifieke documenten behalve wanneer het belang van de staat zich
hiertegen verzet. U vraagt mij nu om correspondentie en/of emailwisseling tussen individuele leden van het toenmalige kabinet te openbaren.
Dit kan de eenheid van het kabinetsbeleid in gevaar brengen. Daarom
worden dergelijke stukken niet verstrekt. Ook de eventuele correspondentie en/of emailwisseling die voormalig Staatssecretaris met zijn
ambtenaren heeft gevoerd over zijn voorgenomen aftreden worden niet
verstrekt. Het betreft de persoonlijke afwegingen van mijn voorganger om
zijn functie neer te leggen. Ten aanzien van de inhoudelijke correspondentie en/of emailwisseling over de betreffende nota geldt dat deze nota
op 17 december 2019 is aangeboden aan de voormalig Staatssecretaris.3
Deze nota heeft de voormalig Staatssecretaris niet bereikt voorafgaand
aan het debat van 18 december 2019 waarin hij zijn vertrek heeft
aangekondigd. Dit is ook expliciet vermeld op de betreffende nota. Ook na
het debat heeft de nota de voormalig Staatssecretaris niet bereikt omdat
hij toen reeds was afgetreden. Er is geen verdere correspondentie en/of
emailwisseling aangetroffen.
Het lid Omtzigt vraagt tevens welke leden van de regering op de hoogte
waren van het bestaan van de notitie over de 21-puntenlijst, wanneer zij
daarvan op de hoogte waren en of deze notitie in de ministerraad of
onderraad aan de orde is geweest en waarom het op 28 april 2020 aan de
Kamer bekend is gemaakt. Zoals in de antwoorden op 22 mei 2023 is
aangegeven heeft de toenmalige Staatssecretaris de nota van
17 december 2019 niet afgedaan. Het feit dat er bij Toeslagen verschillende voorbeelden naar boven waren gekomen waarbij niet volgens de
geldende wet- en regelgeving werd gewerkt, is wel met de Staatssecretaris en met uw Kamer4 gedeeld, in de brief van 18 december 2019.
(Kst 31066-568) Na het aftreden van de toenmalige Staatssecretaris op
18 december 2019 is de lijst inhoudelijk verder uitgewerkt. De nieuw
aangetreden Staatssecretaris heeft via een nota met datum 27 maart 2020
deze lijst voor het eerst ontvangen. Deze heeft de voormalige Staatssecretaris geparafeerd met datum 7 april 2020. Deze nota is in de vorige set
meegestuurd. Hierna is er op haar verzoek een verdere slag in geslagen
om per punt duidelijk te maken wat de situatie is, wat eraan gedaan is en
nog gaat worden. Uiteindelijk is het als onderdeel 3c van de eerste
Voortgangsrapportage op 28 april 2020 aan uw Kamer gestuurd. De nota,
lijst van 21-punten en de eerste Voortgangsrapportage zijn voor zover wij
nu kunnen nagaan niet in de ministerraad of onderraad aan de orde
geweest. De toenmalige Minister van Financiën en Staatssecretaris van
Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst zijn hier, voor zover nu te
reconstrueren is, ook niet bij betrokken geweest aangezien het uitvoeringsaspecten van de Dienst Toeslagen betrof.
Het lid Omtzigt vraagt of het openbaar ministerie in de beklagprocedure
een zelfstandige positie heeft, daar waar de landsadvocaat de Staat
vertegenwoordigt. In het memorandum van mr. Biemond van 19 mei 2020
(p. 34) is het advies opgenomen dat op de (toenmalige) Staatssecretarissen van Financiën de plicht rust om aangifte te doen ter zake van de
misdrijven knevelarij en beroepsmatige discriminatie. Daarbij heeft mr.
Biemond benadrukt dat uit dat advies niet kan worden geconcludeerd dat
3
4

Zie: Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1229, bijlage 5.
Kamerstukken II, 2019/20, 31 066, nr. 568. Hierin was de volgende passage opgenomen: «Door
de stapeling van een aantal voorbeelden ben ik ervan overtuigd dat het noodzakelijk is om alle
systemen en processen in de uitvoering van Toeslagen te toetsen in het licht van de geldende
wet- en regelgeving. Met een verkenning hiervan is reeds een start gemaakt.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

3

ambtenaren van de Belastingdienst/Toeslagen daadwerkelijk misdrijven
hebben gepleegd en dat dat slechts zou kunnen worden geconcludeerd na
een onderzoek zoals voorzien in het Wetboek van Strafvordering. Zoals
ook uiteen is gezet in de beantwoording van 16 juni 2022 van eerdere
door de leden Omtzigt en Leijten gestelde vragen in het kader van de
beklagprocedure5, hebben de (toenmalige) Staatssecretarissen van
Financiën juíst omwille van die bevindingen van mr. Biemond en met het
oog op een zorgvuldige beoordeling door het openbaar ministerie de
aangifte van 19 mei 2020 gedaan. Zowel deze aangifte van de zijde van de
(toenmalige) Staatssecretarissen van Financiën als de aangifte van door
de toeslagenaffaire getroffen ouders is door het openbaar ministerie
geseponeerd bij beslissingen van 7 januari respectievelijk 12 augustus
2021. Hierbij geldt dat het openbaar ministerie geen gebruik heeft
gemaakt van haar bevoegdheid om bij het Ministerie van Financiën
aanvullende informatie of documenten op te vragen. De beklagprocedure
in de zin van artikel 12 Wetboek van Strafvordering richtte zich vervolgens
tegen deze beide sepotbeslissingen van het openbaar ministerie. Het
gerechtshof Den Haag heeft – zoals te doen gebruikelijk in een beklagprocedure op grond van artikel 12a, tweede lid, Wetboek van Strafvordering –
de advocaat-generaal van het openbaar ministerie opgedragen om
schriftelijk te reageren op het klaagschrift van de door de toeslagenaffaire
getroffen ouders. De advocaat-generaal heeft beide sepotbeslissingen in
dat zogeheten schriftelijk verslag vervolgens getoetst en heeft op basis
daarvan een standpunt over de beklagprocedure ingenomen: de
advocaat-generaal heeft namens het openbaar ministerie geconcludeerd
tot afwijzing van het beklag. Het openbaar ministerie heeft in de beklagprocedure derhalve eigenstandig een standpunt ingenomen. Dit strookt
ook met de onafhankelijke positie van het openbaar ministerie.6
Het lid Omtzigt vraagt of de positie van de landsadvocaat in de beklagprocedure de positie van de Staat is en op welke wijze daarover met de
regering is afgestemd. Voorts vraagt het lid Omtzigt om aan te geven
waarom verschillende posities zijn ingenomen in de aangifte en in de
beklagprocedure. De landsadvocaat heeft in de beklagprocedure de Staat
vertegenwoordigd en heeft daarin het standpunt van de Staat naar voren
gebracht. Hierover heeft geen afstemming met de regering plaatsgevonden. Daar komt bij dat de schriftelijke reactie in de beklagprocedure
ook niet eerder dan na indiening daarvan bij het gerechtshof Den Haag ter
kennisneming aan de Minister en beide Staatssecretarissen van Financiën
is aangeboden.7 Het bij de aangifte van 19 mei 2020 ingenomen
standpunt en het in de beklagprocedure ingenomen standpunt liggen in
elkaars verlengde. Nadat aanvankelijk tot de conclusie was gekomen dat
geen aanwijzingen werden gezien die in het kader van de toeslagenaffaire
wezen op verdenkingen van ambtsmisdrijven, heeft de toenmalige
Minister van Financiën naar aanleiding van vragen in de Tweede Kamer
over die conclusie en ten behoeve van een onafhankelijke externe
beoordeling mr. Biemond gevraagd een second opinion uit te brengen. De
aangifte van 19 mei 2020 van de (toenmalige) Staatssecretarissen van
Financiën vloeide vervolgens voort uit de conclusies van de second
opinion van diezelfde datum dat naar objectieve maatstaven een redelijk
vermoeden bestond dat er strafbare feiten waren begaan. Het advies dat
er op grond van artikel 162 Wetboek van Strafvordering een aangifteplicht
gold wat betreft de misdrijven knevelarij en beroepsmatige discriminatie,
hebben de (toenmalige) Staatssecretarissen van Financiën derhalve
opgevolgd. In de schriftelijke reactie als bedoeld in artikel 12e Wetboek
5

Zie antwoord 12 in Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3183.
Zie ook antwoord 16 in Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3183.
7
Zie ook de antwoorden 8, 9 en 10 in Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 3183.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

4

van Strafvordering van 12 april 2022 is uiteengezet dat die aangifteplicht
in de second opinion is vastgesteld op grond van een «relatief streng
criterium [{] dat slechts op basis van objectieve feiten en omstandigheden
kan worden vervuld, maar [ruimte laat] voor onzekerheid ten aanzien van
de feiten en de juridische kwalificatie van die feiten». De conclusie in de
second opinion dat mogelijk sprake was van strafbare feiten was dus niet
gebaseerd op een vaststelling dat de betreffende misdrijven zijn gepleegd
of op grond van zekerheid wat betreft het bestaan van een redelijk
vermoeden van schuld ter zake van die misdrijven. Ook is in de second
opinion buiten beschouwing gelaten of aan individuele betrokken
ambtenaren strafrechtelijke immuniteit toekomt. Deze beoordeling is
exclusief aan het openbaar ministerie voorbehouden. Tegen die achtergrond en met het oog op een zorgvuldige beoordeling door het openbaar
ministerie is de aangifte namens de (toenmalige) Staatssecretarissen van
Financiën gedaan. Deze aangifte is door het openbaar ministerie
geseponeerd. Dat strookt met de eerdergenoemde aanvankelijke
conclusie dat er geen aanwijzingen waren die op verdenkingen van
ambtsmisdrijven wezen. Met de schriftelijke reactie van 12 april 2022 is
dan ook beoogd om te verduidelijken waarom destijds aangifte is gedaan
en waarom er in de beklagprocedure een ogenschijnlijk aan de gedane
aangifte tegenstrijdig standpunt werd ingenomen dat er geen sprake was
van strafbare feiten.
Het lid Omtzigt verwijst naar een uitspraak van 25 april 2023 en vraagt
naar de werkwijze van de landsadvocaat, specifiek of de landsadvocaat
daarbij de door de regering gedane toezeggingen en ingenomen
standpunten volgt en niet in juridische procedures daarmee strijdige
standpunten ten nadele van de burger inneemt. Uiteraard volgt de
landsadvocaat de door de regering gedane toezeggingen en ingenomen
standpunten en zal dat ook blijven doen. De gang naar de civiele rechter
heeft altijd opengestaan voor ouders, en dat zal ook zo blijven. Tegelijkertijd kan de Staat in een civiele procedure, in een individueel geval,
inhoudelijk verweer voeren en daarbij het standpunt in nemen dat er voor
de betreffende ouder geen voordeel te behalen is bij de civiele rechter
naast de hersteloperatie en daarom geen belang heeft. Zonder op het
individuele geval in te kunnen gaan, is ter zitting bepleit dat om de
werkelijke schade vergoed te krijgen een gang naar de civiele rechter niet
nodig was. Er bestaat immers in de hersteloperatie de mogelijkheid om de
schade aan de Commissie Werkelijke Schade voor te leggen.
Het lid Omtzigt wijst erop dat de Staatssecretaris van Financiën Fiscaliteit
en Belastingdienst in de brief van 17 mei 2023 (Kamerstuk 31 066,
nr. 1227) heeft aangegeven dat «Een zuivere juridische analyse, oftewel de
beoordeling en de toepassing van het recht op de situatie van de
betrokkene, betreft naar vaste rechtspraak van het HvJ EU geen persoonsgegeven.». Het lid Omtzigt benadrukt dat hierbij is verwezen naar
jurisprudentie waarin een beperkte definitie van het begrip persoonsgegeven is gebruikt. Het lid Omtzigt vraagt of de de Staatssecretaris van
Financiën Fiscaliteit en Belastingdienst ermee bekend is dat deze beperkte
uitleg van het begrip persoonsgegeven door het Hof van Justitie reeds in
2017 in de zaak Nowak (ECLI:EU:C:2017:994) is verlaten? Op grond van de
AVG hebben betrokkenen het recht om inzage te krijgen in de persoonsgegevens die over hem zijn verzameld. Het doel van dit recht is dat
betrokkenen zich van de verwerking van deze persoonsgegevens op de
hoogte kunnen stellen en de rechtmatigheid van deze verwerking kunnen
controleren. Het klopt dat het Hof van Justitie in het Nowak arrest heeft
bevestigd dat een ruime betekenis moet worden gegeven aan het begrip
persoonsgegevens. Dit is expliciet niet beperkt tot gevoelige of persoonlijke informatie. Het begrip strekt zich uit tot elke soort informatie. Zowel
objectieve informatie als subjectieve informatie. Meningen en beoorde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

5

lingen kunnen ook worden aangemerkt als persoonsgegevens, als deze
informatie de betrokkene „betreft». Hierbij is van belang of de informatie
gelet op haar inhoud, doel of gevolg gelieerd is aan een bepaalde
persoon. In die zaak ging het specifiek om examenantwoorden en de
correctie daarop. Deze kunnen naar het oordeel van het Hof van Justitie
onder omstandigheden worden aangemerkt als persoonsgegevens. Het
Hof legt in het arrest uit wanneer dit het geval is. Hieruit volgt aldus dat is
context afhankelijk is. Eenzelfde redenering geldt voor «zuivere juridische
analyse, oftewel de beoordeling en de toepassing van het recht op de
situatie van de betrokkene». Het Hof van Justitie heeft geen wijziging
beoogd met haar eerdere arrest van 17 juli 2014.8 Dit houdt dus in dat het
Hof van Justitie vasthoudt aan zijn oordeel in het IND-arrest, waarin is
benadrukt dat zuivere juridische analyses, niet als persoonsgegeven zijn
aan te merken. De reden daarachter is dat die analyses door de betrokken
burger niet kunnen worden gecontroleerd op de juistheid daarvan. Die
kan op grond van de AVG uiteraard wek aanspraak maken op de feitelijke
gegevens die in een document staan opgenomen en daarmee de feitelijke
basis voor de juridische analyse.
Het lid Omtzigt vraagt verder of de Staatssecretaris van Financiën
Fiscaliteit en Belastingdienst van mening is dat het de bedoeling van
artikel 15 AVG is om de betrokkenen in staat te stellen de juistheid van de
verwerkte gegevens te controleren en dat daarbij meningen en beoordelingen relevant zijn. Het lid Omtzigt vraagt daarbij of het, teneinde de
juistheid van verwerkte gegeven te controleren, noodzakelijk is deze
gegevens in hun context te kennen. Met het lid Omtzigt is de Staatssecretaris van Financiën Fiscaliteit en Belastingdienst van mening dat het de
bedoeling van artikel 15 AVG is om de betrokkenen in staat te stellen de
juistheid van de verwerkte gegevens te controleren. Hierbij kunnen
subjectieve beoordelingen ook relevant zijn. Zoals hiervoor gemeld is dat
ook bevestigd door het Hof in het Nowak-arrest. Dit recht gaat zoals ook
benadrukt in de brief 17 mei 2023 (Kamerstuk 31 066, nr. 1227) niet zover
dat ook inzage dient te worden gegeven in passages met zuivere
juridische analyses.
Het lid Omtzigt vraagt de Staatssecretaris welke maatregelen de regering
gaat nemen teneinde te voorkomen, dat betrokkenen informatie wordt
onthouden op grond van achterhaalde jurisprudentie en hoe de regering
erop zal toezien, dat betrokkenen in het vervolg zo nauwkeurig mogelijke
informatie zal worden verstrekt, waaronder beoordelingen en meningen
en voor zover voor de beoordeling van de juistheid noodzakelijk, in de
vorm van een kopie. Tevens wordt de vraag gesteld of de regering
voornemens is de landsadvocaat overeenkomstig te instrueren. De
regering houdt zich uiteraard aan wet- en regelgeving ter zake van inzage
in en verstrekking van de op de zaak betrekking hebbende stukken.
Daarover vindt immer overleg plaats met de landsadvocaat. In de civiele
procedures worden de hersteldossiers aan de ouders overgelegd. Dat
dossier omvat alle op de zaak betrekking hebbende stukken.
Het beginsel van de equality of arms (gelijkheid van rechtsmiddelen), gaat
in civiele procedures om de gelijkheid van de processuele middelen, dat is
afgeleid uit het beginsel van fair hearing (eerlijk proces) uit art. 6 van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Het beginsel
behelst dan enkel de gelijkheid van processuele middelen; de processuele
positie van de ene partij mag niet minder zijn dan die van de andere. De
equality of arms kan in het geding komen als partijen niet de gelegenheid
krijgen om zich uit te laten over bepaalde stukken of feiten. Daarvan is in

8

Zie HvJ 20 december 2017, C434/16, ECLI:EU:C:2017:994, rov. 56.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

6

de civiel procedures geen sprake en zal door de Dienst Toeslagen en in
overleg met de landsadvocaat immer worden bekeken en voorkomen.
Het lid Omtzigt vraagt om te reflecteren op zijn observatie dat de
Belastingdienst eerst tot actie over ging als de Raad van State de
handelwijze als in strijd met de wet aanmerkte. De Belastingdienst en de
Dienst Toeslagen kijken altijd kritisch naar de eigen organisatie en
handelwijze. Evident is dat dat in het verleden ten aanzien van de
kinderopvangtoeslag op punten anders en beter had gemoeten.
Dat neemt niet weg dat in bepaalde gevallen een oordeel van de (hoogste)
rechter noodzakelijk is om te bepalen in hoeverre een bepaalde handelwijze van een bestuursorgaan in lijn is met de wet of niet. In de interactie
tussen Belastingdienst/Toeslagen en de burger ontstonden en ontstaan
nog steeds, verschillen van inzicht over de uitleg van bepaalde wetsartikelen. Die verschillen van inzicht kunnen ter beslechting aan de rechtbank
en daarna aan de Raad van State worden voorgelegd. Bij de overweging
of de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen zelf in hoger beroep gaat zijn
zij gebonden aan de spelregels zoals deze zijn opgesteld door de Minister
van Justitie van 15 maart 2010.9 In de aanbiedingsbrief bij de 14e voortgangsrapportage10 en de brieven van 9 mei 202311 en 17 mei 202312 is
bovendien nader ingevuld hoe voor de hele hersteloperatie nader
invulling wordt gegeven aan wens om niet tegenover ouders te staan
vormt een centraal uitgangspunt voor de hele hersteloperatie in juridische
procedures. Dit betekent onder meer dat juridische procedures zo veel
mogelijk worden voorkomen en dat ze terughoudend zijn met het instellen
van hoger beroep als zij in een procedure tegen een burger door de
rechter in het ongelijk zijn gesteld. De Belastingdienst of de Dienst
Toeslagen weegt in dat geval uitdrukkelijk af wat het bredere of anderszins
doorslaggevende belang is van een uitspraak van een hogere rechter in
de betreffende zaak. Dit speelde bijvoorbeeld in de zaak waarin de
rechtbank had geoordeeld dat Dienst Toeslagen in het vervolg wetswijzigingen zou moeten toepassen op alle nog niet onherroepelijk vaststaande
toekenningen van toeslag over eerdere toeslagjaren, ook wanneer door de
wetgever niet was voorzien in terugwerkende kracht voor die eerdere
toeslagjaren. Deze uitspraak creëerde een zodanige mate van rechtsonzekerheid dat Dienst Toeslagen zich genoodzaakt zag in hoger beroep te
gaan bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De Raad
van State oordeelt dan over de specifieke uitleg van het betreffende
wetsartikel. Er is in dergelijke gevallen dus een uitspaak van de hoogste
rechterlijke instantie, de Raad van State, nodig om de wet uit te leggen. In
die gevallen waarin de Raad van State, als hoogste rechterlijke instantie,
de onjuistheid van de uitleg van Belastingdienst/Toeslagen of de
onrechtmatigheid van de handelwijze van de Belastingdienst/Toeslagen
vaststelt, leidt dat tot aanpassing van de handelwijze. Wanneer de Raad
van State oordeelde dat de wetsuitleg of handelwijze rechtmatig is,
bestaat daarover vanaf dat moment ook duidelijkheid voor zowel de
burger als Belastingdienst/Toeslagen.
Het lid Omtzigt vraagt verder nog over de situatie rondom het toeslagpartnerschap. De problematiek naar aanleiding van de uitspraak van de Raad
van State over het toeslagpartnerschap is als volgt. Als de Dienst
Toeslagen vanuit de Basisregistratie Personen (Brp) een signaal krijgt over
een nieuw partnerschap op een adres worden burgers automatisch/
ambtshalve aan het huishouden toegevoegd en wordt de gezamenlijke
9

Kamerstukken II 2009/10, 32 123 VI, nr. 88.
Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1235.
11
Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1237.
12
Kamerstukken II 2022/23, 31 066, nr. 1238.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

7

toeslag berekend. Uitzondering hierop vanwege de foutgevoeligheid is in
het geval van een samengesteld gezin (artikel 3 lid 2e Awir-partnerschap),
mogelijk is er dan namelijk geen sprake van een partnerschap maar van
onderhuur, vorige bewoner, adresfouten, etc. Indien n.a.v. deze
Brp-melding er automatisch toeslagpartnerschap zou worden vastgesteld
kan dat betekenen dat de oorspronkelijk toeslaggerechtigde ten onrechte
minder of geen toeslagen meer krijgt. Daarom wordt een bevestiging van
het toeslagpartnerschap eerst uitgevraagd. Daarvoor wordt een brief
gestuurd aan de oorspronkelijk toeslaggerechtigde. Hierin wordt gevraagd
dit toeslagpartnerschap middels een (digitale) handtekening van de
oorspronkelijke toeslaggerechtigde en de nieuwe toeslagpartner te
bevestigen. Als er niet gereageerd wordt op dit verzoek (inclusief
twee rappellen) zal de toeslag totdat de geautomatiseerde ondersteuning
gereed is worden stopgezet. Deze toeslag kan wel weer opgestart worden
als er toch een reactie komt of indien contact met de Dienst Toeslagen
wordt opgenomen en in samenspraak het huishouden wordt vastgesteld.
Door de behandelaar wordt de nieuwe toeslagpartner/ medebewoner dan
handmatig toegevoegd aan het huishouden (indien men een huishouden
blijkt te vormen). In 2019 is intern geconstateerd dat deze uitvraag in strijd
is met de onderstaande uitspraak van de Raad van State. In deze casus is
ook vanwege het volle IV portfolio geautomatiseerde ondersteuning nog
niet mogelijk gebleken, dit staat inmiddels voor de loop van 2024 op de
planning. Tot die tijd is het helaas niet mogelijk om de uitspraak van de
Raad van State op te volgen.
Overigens is er een fout geslopen in de beantwoording die ook in de brief
van 12 maart 2021 was geslopen. De uitspraak van de Raad van State is
van 20 december 2017 en niet 2019. In de voetnoot bij het antwoord staat
een correcte verwijzing naar de uitspraak, die volledigheidshalve hier nu
nogmaals is weergegeven.13 In verband met de (gevolgen van de)
uitvoering bij de Dienst Toeslagen worden vele gerechtelijke uitspraken
gedaan door rechtbanken en de Raad van State. Toeslagen geeft altijd
uitvoering aan een uitspraak van de rechter. In eerste instantie in de
individuele casus. Soms vereist een uitspraak ook een structurele
aanpassing van de werkwijze. Die wordt dan ter hand genomen, tegelijkertijd kunnen zich daar beperkingen voordoen, bijvoorbeeld ten aanzien
van de mogelijkheden om de systemen aan te passen. Er wordt altijd
bezien op welke wijze zo snel mogelijk – eventueel met een handmatig
tijdelijk proces – ook voor andere toeslaggerechtigden aan de gevolgen
van de uitspraak tegemoet kan worden gekomen. Hierbij wordt ook
afgewogen of hierover de ambtelijke- en politieke top wordt geïnformeerd.
Tot slot geeft het lid Omtzigt aan nog altijd te wachten op een schatting
van het aantal berichten – SMS, Signal, Whatsapp en andere berichten –
dat maandelijks van de telefoon(s) van de Minister-President wordt
gedownload. Het lid Omtzigt verzoekt die schatting bij de beantwoording
van deze vragen te ontvangen. Bij brief14 van 13 juli 2023 heeft de
Minister-President antwoord gegeven op het verzoek van het lid Omtzigt.
Ik verwijs hierbij naar de beantwoording van de Minister-President.

13

ECLI:NL:RVS:2017:3506, Dit betreft een bevestiging van een uitspraak van de rechtbank
Midden-Nederland van 17 juni 2016 (ECLI:NL:RBMNE:2016:3421).
14
Kamerstukken II 2022/23, 36 200 III, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 066, nr. 1322

8