Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1590
Vragen van de leden Kuzu en Öztürk (beiden Groep Kuzu/Öztürk) aan de
Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Veiligheid en Justitie over het feit dat voor de
zoveelste keer een zelfmoord wordt gepleegd ten gevolge van sexting
(ingezonden 3 maart 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 10 april 2017). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2016–2017, nr. 1460.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Onur (15) pleegt zelfmoord na ontdekken
naaktfoto op Instagram»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe gaat u invulling geven aan de volgende uitspraak van Staatssecretaris
Dekker:
«Het laat eens te meer zien dat de consequenties van pesten enorm kunnen
zijn. Dat we altijd waakzaam moeten blijven dat het de kop niet opsteekt. En
dat we moeten blijven benadrukken dat pesten onacceptabel is»?2
Antwoord 2
In de reactie op uw eerdere Kamervragen over het bericht «15-jarige scholier
pleegt zelfmoord na pesterijen» (ingezonden 19 januari 2017), hebben wij op
9 maart 2017 reeds antwoord gegeven op eenzelfde vraag.3 Voor de
volledigheid zetten wij het antwoord hier nog een keer bij:
Wij geven hier al invulling aan. De wet Veiligheid op school heeft als doel dat
scholen zich inspannen om pesten tegen te gaan. En dat scholen zorgen voor
sociale veiligheid. In de wet staat dat scholen:
– Een sociaal veiligheidsbeleid moeten voeren.

1

http://www.ad.nl/binnenland/onur-15-pleegt-zelfmoord-na-ontdekken-naaktfoto-opinstagram~afdeae58/
2
https://www.facebook.com/dekker.sander/posts/369052576788370
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 1368, 9 maart 2017

ah-tk-20162017-1590
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

–

Een aanspreekpunt moeten hebben waar leerlingen en ouders pesten
kunnen melden. Ook moet iemand het pestbeleid op school coördineren.
– De beleving van veiligheid en het welzijn van hun leerlingen moeten
volgen. De bedoeling hiervan is dat er altijd een actueel en representatief
beeld is van de situatie op school.
De Onderwijsinspectie ziet toe op de uitvoering van deze wettelijke verplichting. In het toezicht op de zorgplicht van scholen let zij ook op deze monitoring.
De PO-Raad en de VO-raad ondersteunen scholen om een sociaal veilige
omgeving voor leerlingen te maken. Dit staat in het actieplan Sociale
Veiligheid op School. Onderdeel van de aanpak is ondersteuning door de
Stichting School en Veiligheid. Scholen kunnen hier terecht voor informatie,
advisering en voor trainingen. Daarnaast biedt de stichting, in samenwerking
met de PO-Raad en de VO-raad, scholen de mogelijkheid een Ambassadeur
sociale veiligheid in te schakelen. Deze kan scholen helpen bij het vormgeven
van hun veiligheidsbeleid. Vanuit het actieplan wordt periodiek afgestemd
met Ouders & Onderwijs.
Vraag 3
Deelt u de mening dat sexting en pesten een urgent probleem zijn? Zo ja,
wanneer kan de Kamer een antwoord verwachten op de schriftelijke vragen
over Tharukshan?4 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Ja, sexting en pesten zijn urgente problemen. De antwoorden op uw vragen
over «15-jarige scholier pleegt zelfmoord na pesterijen» (ingezonden
19 januari 2017), zijn op 9 maart 2017 naar de Tweede Kamer toegezonden.5
Over sexting willen wij u graag informeren dat bij het kerndoelonderdeel
seksualiteit het ook gaat om seksuele weerbaarheid. Om scholen te helpen
heeft de SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling, op ons
verzoek een leerplanvoorstel gemaakt met een uitwerking per schoolsoort en
leeftijdsgroep en een overzicht van voorlichtingsmateriaal. Deze programma’s
zijn (online) voor scholen beschikbaar via de Stichting School en Veiligheid
en Rutgers. Een veelgebruikt programma is bijvoorbeeld de online game
«Can you fix it», dat specifiek ingaat op sexting.
Ook in het basispakket Lang Leve de Liefde, van Soa Aids Nederland en
Rutgers, is er specifiek aandacht voor sexting. En er wordt een aanvullende
«toolkit online risico’s» (waaronder sexting) ontwikkeld, die in schooljaar
2017–2018 beschikbaar komt. Gericht op het onderwijs, maar ook op
signaleren, doorverwijzen naar hulp en de rol van ouders.
OCW bevordert via het programma «mediawijsheid» van Mediawijzer.net dat
opvoeders, scholen en kinderen zelf verstandig met (nieuwe) media leren
omgaan. Ouders, jongeren en scholen krijgen informatie over mediagebruik
om zo bewust, kritisch en veilig mediagebruik te bevorderen.
Seksuele weerbaarheid is niet alleen een taak van het onderwijs. Ook voor
jongeren in een jeugdzorginstelling of ambulante setting zijn trainingsprogramma’s ontwikkeld over wensen en grenzen in relaties en seksueel gedrag.
Sexting komt daarin ook aan bod.
Vraag 4
Bent u bereid om deze zaak tot op de bodem uit te zoeken en de resultaten
van dit onderzoek met de Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
De politie is op dit moment zowel online als offline bezig met een onderzoek
naar deze zaak. Er worden mensen uit de omgeving van de jongen gehoord.
Daarnaast vindt er een digitaal onderzoek plaats. De politie zegt discreet op te
treden vanwege de leeftijd van de jongen en de impact op leeftijdsgenoten,
maar zal de zaak wel tot op de bodem uitzoeken.

4

Vragen van de leden Kuzu en Öztürk (beiden Groep Kuzu/Öztürk) aan de Ministers van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Veiligheid en
Justitie over het bericht «15-jarige scholier pleegt zelfmoord na pesterijen» (ingezonden
19 januari 2017) 2017Z00668
5
Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 1368, 9 maart 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Als de politie het onderzoek heeft afgerond, zal het Openbaar Ministerie een
beslissing nemen of zij gaat vervolgen.
Vraag 5
Vindt u dat de school voldoende aandacht heeft gegeven aan het gevaar van
pesten en sexting? Zo ja, waaruit blijkt dat? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ja, de school heeft voldoende aandacht gegeven aan sociale veiligheid. Wij
wijzen u graag op de schoolgids van deze school en het rapport van de
Onderwijsinspectie. Deze school valt onder het Basistoezicht van de
Onderwijsinspectie. De kwaliteit van het onderwijs is voldoende. De
Onderwijsinspectie geeft in dit specifieke geval aan dat de school voldoende
aandacht heeft gegeven aan het gevaar van pesten en sexting. De school
geeft aan dat ze les geven over de gevaren van sexting. In de eerste en
tweede klas besteden docenten aandacht aan de omgang met sociale media.
Op elke locatie van deze school werkt een schoolwijkcoach van de Stichting
Maatschappelijke Dienstverlening. De schoolwijkcoach biedt kortdurende
begeleiding aan leerlingen met problemen in de privésfeer. Hij/zij adviseert
leerlingen, ouders/verzorgers en verwijst leerlingen indien nodig door naar
een andere vorm van hulpverlening.
Soms hebben leerlingen niet alleen binnen, maar ook buiten school te
kampen met problemen. Daarom maakt deze school deel uit van het
wijkzorgteam. Dit is een groep mensen van de school en van verschillende
instanties zoals politie, maatschappelijk werk en de GGZ. Deze groep komt
regelmatig bij elkaar om de situatie rond leerlingen met grote problemen te
bespreken. Het welzijn van de leerling staat hierbij voorop.
In de schoolgids staat waar leerlingen met problemen terecht kunnen.
Uiteraard is dat in eerste instantie de eigen mentor, verder zijn er op de
locatie twee vertrouwenspersonen aanwezig. Ook wordt er in de schoolgids
gewezen naar de beschikbare hulplijnen, het meldpunt cyberpesten en de
hulplijn seksuele intimidatie. Tenslotte wordt in de schoolgids gewezen op de
mogelijkheid een vertrouwensinspecteur in te schakelen en wordt ook
verwezen naar de Kinderconsument en naar de Kindertelefoon.
Vraag 6
Heeft u contact opgenomen met de nabestaanden? Zo ja, in hoeverre wordt
er slachtofferhulp verleend? Zo nee, bent u bereid dit te doen?
Antwoord 6
Er is intensief contact tussen de school en de nabestaanden. De ouders en de
school kennen elkaar goed en vertrouwen elkaar. Via de politie is slachtofferhulp aangeboden aan de nabestaanden.
Vraag 7
Wat zijn de resultaten van de campagne (die herhaald is in oktober 2016)
over ongewenst gedrag op het werk, waar aandacht wordt gegeven aan
discriminatie, pesten en seksuele intimidatie?6
Antwoord 7
Het Ministerie van SZW heeft in 2016 binnen de campagne over psychosociale arbeidsbelasting een agenderingscampagne gehouden rondom ongewenst gedrag op het werk. Deze campagne vond plaats in juni en werd mede
op verzoek van sociale partners herhaald in oktober 2016. De campagne is
door de Dienst Publiek en Communicatie geëvalueerd:
– 55 procent van de respondenten geeft aan dat de campagne werkgevers
en werknemers meer bewust maakt van ongewenst gedrag op het werk.
– 55 procent van de werkgevers en 49 procent van de werknemers geeft
aan dat de campagne er aan bijdraagt dat zij zelf eerder actie ondernemen
als ze ongewenst gedrag op het werk ervaren of zien.
– Ongeveer 80 procent van de respondenten geeft aan te denken dat men
met de campagne wil stimuleren dat werkgevers en werknemers zich

6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/11/03/kamerbrief-tweedevoortgangsrapportage-actieplan-arbeidsmarktdiscriminatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

beter bewust worden van wat wel en niet kan op het werk. De boodschapoverdracht ligt hiermee op de benchmark (bm).
– Men vond de campagne:
° nuttig (76 procent (bm 73 procent)).
° belangrijk (79 procent (bm 74 procent))
° een goed initiatief (79 procent (bm 75 procent))
– De campagne is met een gemiddelde van 7,2 goed gewaardeerd (bm 6,9).
Eerder, in juni 2015, is tevens in het kader van de campagne Werkstress, een
campagne over pesten op het werk gehouden. Ook deze campagne is goed
geëvalueerd:
– Werkgevers en werknemers waardeerden deze campagne met een 7,4.
– 63 procent van de werknemers en 67 procent van de werkgevers gaf aan
dat de campagne werknemers en werkgevers meer bewust maakt van
pesten op het werk.
– De houding van de doelgroepen om in actie te komen tegen pesten op
het werk was erg positief. Van de werknemers vond 85 procent het
vanzelfsprekend en 82 procent het belangrijk om (zelf) in actie te komen.
Voor de werkgevers zijn de percentages vergelijkbaar.
Vraag 8
Vindt u dat internetproviders een rol hebben in pesten en sexting? Zo ja, in
hoeverre beschikken de opsporingsdiensten over IP-adressen die voor pesten
en sexting worden gebruikt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Opsporingsdiensten beschikken niet over lijsten van internetproviders met
IP-adressen die voor pesten en sexting worden gebruikt. Dergelijke lijsten
worden, voor zover technisch haalbaar, ook niet doeltreffend geacht.
Uiteraard wordt er binnen een opsporingsonderzoek onderzoek gedaan naar
zowel account-gegevens als IP-adressen die in het kader van dat onderzoek in
beeld komen. Het blijkt echter dat een IP-adres steeds minder geschikt is voor
identificatie-doeleinden. Door toenemend gebruik van mobiele apparaten
(laptop, iPad, telefoon) waarmee burgers met het internet verbonden zijn, de
brede beschikbaarheid van Wifi-hotspots, open netwerken, encrypte
dataverbindingen en de toename van mobile pools (IP-adressen die aan
meerdere gebruikers worden uitgegeven) kunnen meldingen via het IP-adres
steeds moeilijker herleid worden tot een verdachte. Bovendien maken
burgers en subjecten in toenemende mate gebruik van effectieve afschermingsmethoden en komen steeds meer communicatiemogelijkheden en
social media op internet beschikbaar waarbij geen gebruikersgegevens
vastgelegd worden.
Vraag 9
Kunt u aangeven of Autoriteit Persoonsgegevens voldoende middelen heeft?7
Zo ja, waaruit blijkt dat? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
De Minister van Veiligheid en Justitie beschikt niet over signalen dat het
budget van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) niet toereikend zou zijn om
haar huidige taken uit te voeren. Tijdens het Algemeen Overleg Privacy van
18 mei 2016 heeft de Minister van Veiligheid en Justitie uw Kamer toegezegd
om – in gezamenlijkheid met de AP – de gevolgen van de nieuwe Algemene
Verordening Gegevensbescherming (Verordening), die op 25 mei 2018 in
werking treedt, voor de capaciteit en het budget van de AP in kaart te
brengen en door een onafhankelijk deskundige te laten valideren. Bij brief
van 2 september 2016 is uw Kamer nader geïnformeerd over de uitvoering
van deze motie.8 Het onderzoek naar consequenties van de inwerkingtreding
van de Verordening en de daaruit voortvloeiende gevolgen voor de capaciteit
en het budget van de AP wordt uitgevoerd door adviesbureau Andersson
Elffers Felix. De uitkomsten van het onderzoek zullen worden meegenomen in
het wetsvoorstel ter implementatie van de Verordening.

7
8

https://www.bnr.nl/nieuws/10007311/autoriteit-persoonsgegevens-komt-straks-handen-tekort
Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 761, nr. 104, 2 september 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Vraag 10
Is de kindertelefoon bekend genoeg? Zo ja, waaruit blijkt dat? Zo nee, bent u
bereid om maatregelen te nemen zodat de kindertelefoon meer bekendheid
krijgt?
Antwoord 10
Dat De Kindertelefoon bekend is onder jongeren blijkt uit het stijgende aantal
kinderen van 8 – 18 jaar dat jaarlijks contact opneemt met kindertelefoon. Het
aantal kinderen dat serieus contact zoekt met De Kindertelefoon is afgelopen
jaar gestegen. In 2016 registreerde De Kindertelefoon 242.355 gesprekken per
telefoon en chat. Dat waren 38.709 gesprekken méér dan in 2015. Niet alleen
telefonisch maar ook via chatten, een jongerenforum en de interactieve
website bespreken jaarlijks vele tienduizenden kinderen diverse problemen.
Dagelijks bezoeken 8.000 jongeren het forum over uiteenlopende onderwerpen. Pesten, seksualiteit en relaties zijn de onderwerpen waarover jongeren
het meest contact opnemen. De informatiepagina’s op www.kindertelefoon.nl
worden een half miljoen keer per jaar bekeken.
Om de bekendheid zo groot te houden ontvangen alle basisscholen en
scholen in het voortgezet onderwijs jaarlijks posters en kaarten. Daarnaast
verzorgt De Kindertelefoon jaarlijks rond 500 gastlessen op scholen om uit te
leggen op welke manieren kinderen en jongeren terecht kunnen bij De
Kindertelefoon en wat zij van een contact kunnen verwachten.
Extra maatregelen achten wij niet noodzakelijk gezien het gebruik van De
Kindertelefoon door jongeren en de wijze waarop De Kindertelefoon de
dienstverlening continu en effectief aanpast aan de leefwereld van kinderen
en jongeren.
Vraag 11
Is er een onderzoek dat bewijst dat minderjarigen juridische stappen
ondernemen bij pesten en sexting? Zo ja, wat blijkt eruit? Zo nee, bent u
bereid dit alsnog te laten onderzoeken?
Antwoord 11
Recent onderzoek maakt duidelijk dat de sleutel om iets aan het fenomeen
sexting te doen bij de ouders ligt.9 Als er thuis veel over dit onderwerp wordt
gesproken, werkt dit risicoverlagend. Door ouders goed voor te lichten over
manieren waarop zij daarover met hun kinderen in gesprek kunnen gaan,
kunnen goede resultaten worden geboekt. Ook zijn er mogelijkheden om hulp
van buitenstaanders in te schakelen bijvoorbeeld door te praten met
bekenden, leerkrachten of via pestweb.nl, helpwanted.nl of kindertelefoon.nl.
De inzet van deze expertisecentra is erop gericht om niet alleen de kinderen
en ouders bij te staan en van goed advies te voorzien over melden, signaleren en nemen van maatregelen, maar ook in het geval van strafbare vormen,
hen te stimuleren aangifte te doen bij de politie.
Pesten is als zodanig niet strafbaar. Het strafrecht voorziet wel in de
strafbaarstelling van belaging, bedreiging of vernieling. In het geval dat
pesten zodanig ernstige vormen aanneemt, is het van belang dat kinderen en
ouders aangifte doen bij de politie.
Datzelfde geldt voor sexting. Het maken en verspreiden van seksuele
afbeeldingen met wederzijdse toestemming hoeft op zich niet strafbaar te
zijn. Als die toestemming er niet is, is strafrechtelijke vervolging mogelijk op
grond van belediging, smaad of laster. Ook kan seksueel beeldmateriaal van
kinderen worden aangemerkt als kinderpornografie. In al deze gevallen is het
van belang aangifte te doen.
Uit de Veiligheidsmonitor 2016 blijkt dat ongeveer een op de tien jongeren
die geconfronteerd werd met pesten via internet hiervan melding maken bij
de politie of een andere instantie.10 Er zijn geen cijfers bekend over het doen
van aangifte bij sexting. Wel is in het algemeen gezien het aangiftepercentage bij zedenmisdrijven laag.

9

Jongeren en Online veiligheid – over risicovol mediagebruik en de rol van ouders, 27 januari
2017. Kliksafe – iedereen veilig online. https://www.kliksafe.nl/wp-content/uploads/2017/01/
Kliksafe-Rapport-online-veiligheid.pdf
10
Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 494, 1 maart 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5