Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 173

Prestaties in de strafrechtketen

Nr. 8

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 november 2014
Hierbij bied ik u de jaarlijkse publicatie «Criminaliteit en rechtshandhaving» (hierna: C&R) en het WODC rapport «Naar Nationale Veiligheidsindices» (hierna: NVI) aan1. Daarnaast treft u ook een factsheet aan:
«Resultaten van de Nationale Veiligheidsindices 2013»2 3.
Criminaliteit en rechtshandhaving 2013
In de jaarlijkse publicatie «Criminaliteit en rechtshandhaving», een
coproductie van het WODC, het CBS en de Raad voor de rechtspraak,
worden verschillende statistische bronnen bijeengebracht. De publicatiereeks beoogt ontwikkelingen in en samenhangen tussen criminaliteit en
rechtshandhaving periodiek en systematisch in kaart te brengen. Zij biedt
statistische informatie ter ondersteuning van de beantwoording van
vragen op het gebied van criminaliteit en rechtshandhaving. De C&R is
bedoeld als statistisch naslagwerk. In de meest recente editie worden
ontwikkelingen in het algemeen beschreven vanaf 2005/2007 tot en met
2013. Op de websites van het WODC en het CBS worden in aparte
Excel-tabellen ook gegevens van jaren vóór 2007 weergegeven.
Enkele belangrijke bevindingen van de C&R 2013
De C&R 2013 schetst onder meer de volgende ontwikkelingen:
– 1 op de 5 Nederlanders van 15 jaar en ouder is in 2013 slachtoffer
geweest van veelvoorkomende criminaliteit, zoals gewelds-,
vermogens- of vandalismedelicten. Dit aandeel is gelijk aan 2012.
Vooral vernielingen en geweld komen minder vaak voor. Van computercriminaliteit, ook wel cybercrime genoemd, werd één op de acht
Nederlanders van 15 jaar en ouder slachtoffer in 2013, iets meer dan in

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Beide rapporten en de factsheet zijn te raadplegen op www.wodc.nl.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2

kst-33173-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 173, nr. 8

1

–

–

–

–

–

2012. De meest voorkomende vorm van cybercrime is hacken, gevolgd
door koop- en verkoopfraude, en pesten via het internet.
Het aantal door de politie geregistreerde misdrijven nam in 2013
opnieuw verder af tot 1,09 miljoen misdrijven, 5% minder dan in 2012
en 17% minder ten opzichte van 2007.
Algemeen bezien, geldt de dalende trend bij de ondervonden delicten
volgens de slachtofferenquêtes en de politieregistraties ook voor de
meeste andere (westerse) landen.
Het Openbaar Ministerie deed in 2013 ongeveer de helft van de zaken
zelf af middels een transactie of een strafbeschikking. Ongeveer de
helft van de zaken werd gedagvaard door het OM. De rechter verklaarde in 90% van de zaken schuldig.
Circa 347.000 geconstateerde overtredingen zijn in 2013 op strafrechtelijke wijze behandeld. Het grootste deel daarvan werd door politie en
buitengewone opsporingsambtenaren zelf afgehandeld via een
transactie of een strafbeschikking.
In 2012 is door overheid, bedrijven en particulieren ruim 13 miljard
euro uitgegeven aan veiligheidszorg. Gecorrigeerd voor loon- en
prijsstijgingen is dit een stijging van 19% ten opzichte van 2005. Sinds
2009 zijn de uitgaven echter vrij stabiel.

De Nationale Veiligheidsindices 2013
Het rapport «Naar Nationale Veiligheidsindices» is het resultaat van een
onderzoek dat is uitgevoerd door het WODC op verzoek van het Strategisch Beraad Veiligheid (SBV), het overleg van de VNG en mij. In het
NVI-rapport wordt een nieuwe methode gepresenteerd om de ontwikkelingen in criminaliteit, overlast en onveiligheidsbeleving in Nederland op
een zo betrouwbaar mogelijke manier in kaart te brengen. Het vernieuwende aan deze methode is de wijze waarop de ontwikkeling van
criminaliteit wordt berekend. Zo wordt voor elk delicttype de beste
statistische bron gekozen die de ontwikkeling zo betrouwbaar mogelijk
beschrijft, bijvoorbeeld de geregistreerde politiecijfers of de Veiligheidsmonitor (VM). Vervolgens worden voor zover mogelijk de ontwikkelingen
van de verschillende delicttypen gewogen naar ernst en omvang en waar
mogelijk samengevoegd tot één criminaliteitsindex, dan wel in een apart
indexcijfer gepresenteerd. Voor het beschrijven van de ontwikkeling in
overlast en onveiligheidsbeleving is zoveel mogelijk de werkwijze van de
VM (CBS, 2014) aangehouden.
De reeksen met indexcijfers starten waar mogelijk in 2005, het startjaar
van de Veiligheidsmonitor Rijk (een voorloper van de VM). Als ijkjaar voor
de ontwikkelingen van veiligheid (met indexcijfer 100) is waar mogelijk
uitgegaan van 2012, het startjaar van dit kabinet en van de huidige VM. Bij
een enkel indexcijfer is gekozen voor een ander ijkjaar, bijvoorbeeld
omdat er geen cijfers over 2012 beschikbaar waren. De bedoeling is om
de NVI jaarlijks te actualiseren en tegelijk met de C&R uit te brengen in het
najaar.
Enkele resultaten van de eerste meting van de NVI
De belangrijkste ontwikkelingen die geschetst worden zijn:
– De veelvoorkomende criminaliteit (geweld, zedenmisdrijven, vermogensdelicten met geweld, diefstal en vernielingen) laat een dalende
trend zien over de periode 2005 tot en met 2013. Inbraken zijn in het
begin van die periode gestegen, maar recent is sprake van een daling.
– De door burgers ervaren totale overlast is in 2013 ongeveer even groot
als in 2012. Daarbinnen is wel de ervaren sociale overlast in 2013 iets
lager dan in 2012 terwijl verkeersoverlast en overlast van fysieke
verloedering nagenoeg gelijk zijn gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 173, nr. 8

2

–

Burgers zijn zich in de periode 2008 tot en met 2013 per saldo even
(on)veilig blijven voelen. Vermijdingsgedrag van burgers is in de
periode 2005–2008 gedaald, om vervolgens weer tot ongeveer het
oude niveau te stijgen. In 2013 percipiëren iets meer burgers dan in
2012 dat er sprake is van veel criminaliteit in hun buurt.

Relatie C&R en NVI
Zowel de C&R als de NVI beschrijft ontwikkelingen in criminaliteit en
onveiligheidsgevoelens. Beide publicaties baseren de ontwikkeling van
onveiligheidsgevoelens op de VM (of voorgangers daarvan). Beide
rapporten kijken voor de ontwikkeling van de criminaliteit naar zowel de
VM als (voornamelijk politie-)registraties.
Er zijn echter ook belangrijke verschillen. De C&R presenteert de bronnen
(met name VM en politieregistratie) separaat. Bovendien past de C&R
geen weging toe van delicten; elk delict telt even zwaar mee. Daarnaast is
de scope van de C&R veel uitgebreider. De C&R kijkt ook naar de justitiële
reactie op geregistreerde criminaliteit en geeft statistische informatie over
vervolging, berechting en de tenuitvoerlegging van straffen. Daarnaast
presenteert C&R gegevens over de uitgaven aan criminaliteit en over het
criminaliteitsbeeld van Nederland in internationaal perspectief.
De NVI beperkt zich tot het schetsen van de ontwikkeling van criminaliteit,
overlast en onveiligheidsbeleving. Anders dan de C&R doet de NVI dat
over een relatief beperkte periode (vanaf 2005). Voor het schetsen van de
ontwikkeling van de criminaliteit zijn er twee belangrijke verschillen met
de C&R. Allereerst bekijkt de NVI-methode per delict wat de beste
statistische bron is om de criminaliteitsontwikkeling in kaart te brengen:
de VM of (politie)registraties. Daarnaast weegt de NVI de delicten4 en
voegt een groot deel van de geregistreerde delicten samen tot één
samengevoegde criminaliteitsindex die de ontwikkeling van ongeveer
80% van de geregistreerde criminaliteit in beeld brengt. De Nationale
Veiligheidsindices geven op een nieuwe en geïntegreerde wijze de
ontwikkeling van onveiligheid weer.
Tot slot
Dit alles overziend, stel ik vast dat aan de daling van de criminaliteit nog
geen einde is gekomen. In het afgelopen decennium daalde het gehele
niveau van de criminaliteit met 30 procent. Die daling heeft zich de laatste
vijf jaar voortgezet. Dat betekent dat steeds minder mensen en bedrijven
te maken krijgen met de nadelige gevolgen van criminaliteit. Deze
algemene trend laat onverlet, dat bij specifieke delicten na een eerdere
daling weer een stijging bleek te zijn vast te stellen. Dat betrof gewelddadige overvallen en woninginbraken. Het was deze stijging die mij er toe
bracht prioriteit toe te kennen aan deze delicten met vaak een forse
inwerking op de slachtoffers daarvan. Het is op basis van de cijfers uit
C&R en de NVI verheugend te kunnen constateren dat zowel bij gewelddadige overvallen als bij woninginbraak een daling is ingezet.
Het moge duidelijk zijn dat beleid en praktijk gediend zijn met het tijdig
signaleren van ontwikkelingen in de criminaliteit. De C&R en de NVI zijn
hierbij een onmisbare bron.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

4

Weging aan de hand van ernst en prevalentie van een delict. Zie voor de exacte wegingsmethode het rapport «Naar Nationale Veiligheidsindices».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 173, nr. 8

3