Eindrapport

Eindevaluatie Indicatiestelling
Waardigheid en trots
Eerste kwartaal 2016 tot en met tweede kwartaal 2017

Bram Berkhout
Eveline Castelijns
Felix van Urk
Emma Zwaveling
25 oktober 2017
57400

Eindevaluatie Indicatiestelling
Waardigheid en trots
Eerste kwartaal 2016 tot en met tweede kwartaal 2017

25 oktober 2017
57400

Hoofdstuk
Inhoud 1

Bestuurlijke samenvatting  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 7
1.	 Inleiding  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 10
1.1
1.2
1.3
1.4

Aanleiding  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Doel en vraagstelling  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
Dataverzameling  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
Leeswijzer  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

2.	 Opzet van het experiment rondom indicatiestelling  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 16
2.1
2.2
2.3

Reguliere indicatieprocedure Wlz  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
Landelijke opzet van het experiment Indicatiestelling W&T  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
De experimentele werkwijze toegelicht  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

3.	 Uitvoering experiment door de zorgaanbieders  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 22
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7

Inrichting W&T-indicatieproces door zorgaanbieders  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
Omvang van het experiment  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Benodigde kennis en expertise  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Ervaren voor- en nadelen gekozen inrichting indicatieproces  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Kwaliteitsborging  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Keuzevrijheid in de praktijk  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Ervaren voordelen en neveneffecten  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

4.	 Uitvoering experiment door het CIZ  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 28
4.1
4.2
4.3

Inrichting W&T-indicatieproces door het CIZ  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
Introductie van de doorgroei-levels  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
Nadere onderzoeken  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

5.	 De reguliere en experimentele werkwijze vergeleken  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 34
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7
5.8
5.9

Beoordelingskader  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
Algehele cliënttevredenheid  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
(Ervaren) belasting door cliënten  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
Snelheid van indicatiestelling  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
Gemiddelde tijdsbesteding per indicatie­stelling binnen zorgorganisaties  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
Gemiddelde tijdsbesteding per indicatie­stelling binnen het CIZ  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
Juist vaststellen ‘toegang tot Wlz’ en ‘best passende zorgprofiel’  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
(Administratieve) belasting van zorgprofessionals  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Uitkomsten samengevat binnen het beoordelingskader  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

6.	 Verbeterpunten volgens de experimentpartijen  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 52
6.1
6.2
6.3
6.4

Stroomlijning documentatie en verbetering technische ondersteuning  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Collectieve standaardisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
Gelijkwaardigheid in relatie zorgaanbieders en CIZ  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
Waarborging specialistische kennis van het indicatieproces  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

7.	 Conclusies en randvoorwaarden voor een eventueel vervolg  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 56
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

Overall-conclusies  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Gevolgen van de experimentele werkwijze voor de cliënt  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Gevolgen van en opvattingen over het experiment bezien vanuit zorgorganisaties  . . . . . . . . . . 58
Gevolgen van en opvattingen over het experiment zoals bezien door het CIZ  . . . . . . . . . . . . . . . 59
Randvoorwaarden bij continueren of uitbreiden van het experiment  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

Bijlage 1: Beantwoording onderzoeksvragen  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 61
Bijlage 2: Nadere toelichting op onderzoeksmethodologie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 64
Bijlage 3: Vragenlijst cliëntenenquête  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 67
Bijlage 4: Detailuitkomsten cliëntenenquête  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 69
Bijlage 5: Format Afwegingskader Indicatiestelling  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 78
Bijlage 6: Nadere analyses kwartaalgegevens CIZ ‘juist besluit’  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 81

B 6

Eindrapport

7

Bestuurlijke samenvatting
Over de evaluatie

aspecten: het is aan het Ministerie van VWS en de betrokken

Van eind juni tot en met begin oktober 2017 heeft Berenschot

partijen om te bepalen hoe zwaar deze aspecten wegen en

een evaluatieonderzoek uitgevoerd naar het experiment op

wat uiteindelijk als meest gunstige beleidsalternatief wordt

het thema indicatiestelling van het programma Waardigheid

beschouwd: doorgaan/uitbreiden van het experiment of ermee

en trots. In dit experiment voeren zestien zorgorganisaties

stoppen.

een groot deel van de werkzaamheden die nodig zijn om tot
een indicatie te komen zelf uit, in plaats van dat het Centrum

Cliëntenperspectief

Indicatiestelling Zorg (CIZ) dat doet. Het CIZ neemt wel nog

Uit het onderzoek blijkt dat cliënten eerder duidelijkheid

het uiteindelijke indicatiebesluit.

hebben omtrent hun indicatiebesluit bij de werkwijze Indicatie­
stelling W&T. Tevens ervaren ze hun indicatiestelling minder

Het doel van de evaluatie was objectieve kennis te vergaren die

vaak als belastend. Op basis van dit onderzoek is onduidelijk of

het Ministerie van VWS helpt bij het maken van een welover-

en zo ja hoe de experimentele werkwijze de keuzevrijheid van

wogen keuze of het experiment met de indicatiestelling na 2017

cliënten beïnvloedt. Gegeven de respons binnen het cliënten-

wel of juist niet gecontinueerd dan wel uitgebreid moet worden.

onderzoek, is enige voorzichtigheid geboden bij het trekken van
conclusies.

Interviews met vertegenwoordigers van de zestien bij het
experiment betrokken zorgorganisaties en met het CIZ vorm-

Perspectief van zorgorganisaties

den een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Verder is

Zorgorganisaties die deelnemen aan het experiment, geven aan

er binnen de betrokken zorgorganisaties ook gesproken met

dat het hen in staat stelt klantvriendelijker te werken. Wel zijn

individuele cliënten en hebben er interviews plaatsgevonden

ze aanzienlijk meer tijd kwijt per indicatie. Hiertegenover staat

met het Zorginstituut Nederland en vijf zorgorganisaties die

dat ze meer regie over het indicatieproces krijgen. Deelnemende

niet aan het experiment hebben deelgenomen. Tevens hebben

zorgorganisaties zijn unaniem positief over voortzetting van

we kwantitatieve data geanalyseerd die het CIZ en de zestien

het experiment. Zorgorganisaties die niet deelnemen, zijn hier

zorgorganisaties ons hebben aangeleverd, en tot slot heeft er

terughoudender over.

een schriftelijke enquête plaatsgevonden onder cliënten die
recentelijk voor de Wlz waren geïndiceerd. Het betrof hier zowel

Perspectief van het CIZ

cliënten die door het CIZ zijn geïndiceerd als cliënten die te

Per gestelde indicatie is het CIZ minder tijd kwijt bij de werk-

maken hebben gehad met de experimentele indicatiewerkwijze.

wijze Indicatiestelling W&T. Dit betekent echter niet per se een

Dit maakte het mogelijk om vanuit het perspectief van de cliënt

algehele daling van de tijdsinvestering als gevolg van toe­

de twee werkwijzen te vergelijken.

nemende secundaire activiteiten (onder andere de begeleiding
van de indicatiestellers van de zorgorganisaties). Het CIZ geeft

Uitkomsten

aan een risico te ervaren met betrekking tot de kwaliteit van
de gestelde indicaties. Dit betreft de juistheid van de door de

Overall-beoordeling

zorgorganisaties voorbereide besluiten over de toegang tot de

De uitkomsten van de experimentele indicatiewerkwijze hebben

Wlz en het best passende zorgprofiel. Ook twijfelt het CIZ aan

we op een zevental criteria vergeleken met die van de reguliere

de onafhankelijkheid van de indicatieadviezen bij de werkwijze

werkwijze van het CIZ. De experimentele wijze van indicatie­

Indicatiestelling W&T. Als gevolg hiervan oordeelt de orga-

stelling bleek gunstiger te scoren dan de reguliere wijze wat

nisatie niet op voorhand positief over voortzetting van het

betreft de wachttijd tot het definitieve besluit, de belasting van

experiment.

cliënten en de tijdsbesteding die het CIZ per indicatie gemiddeld kwijt is. De reguliere wijze scoort gunstiger wat betreft de
tijdsbesteding die de zorgorganisaties gemiddeld per indicatie
kwijt zijn en aangaande de kwaliteit van de indicaties volgens
de definitie ‘juist besluit’ die het CIZ hanteert. Berenschot heeft
geen specifiek gewicht gehecht aan elk van deze verschillende

B

B 8

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Aanbevelingen bij voortzetting
Indien wordt gekozen voor voortzetting (en ook uitbreiding)
van het experiment, dient volgens Berenschot rekening te
worden gehouden met de volgende randvoorwaarden.
1.

De keuzevrijheid van de cliënt dient gewaarborgd
te blijven
Hoewel op basis van het onderzoek niet kan worden
vastgesteld of en zo ja hoe de werkwijze Indicatiestelling
W&T van invloed is op de keuzevrijheid van cliënten
(bijvoorbeeld met betrekking tot de te kiezen
zorgaanbieder of de wijze van financiering), zijn alle
betrokkenen het erover eens dat cliënten hierover te
allen tijde zorgvuldig moeten worden geïnformeerd.
Zeker voor cliënten die voor het eerst toegang krijgen
tot langdurige zorg, moet dit goed geregeld zijn.

2.

Centrale belegging van de indicatiestelling valt aan te
bevelen
Het is cruciaal dat indicaties en/of indicatieadviezen
onafhankelijk worden gesteld. Dit wil zeggen dat het
oordeel omtrent een indicatie niet wordt beïnvloed door
andere belangen dan het op basis van de Wlz bieden van
gepaste zorg voor de cliënt. Daarnaast geldt dat indicaties
en indicatieadviezen van de hoogst mogelijke kwaliteit
moeten zijn voor wat betreft de juistheid van toegang
tot de Wlz en het best passende zorgprofiel. Op basis
van het onderzoek oordeelt Berenschot dat, mocht het
experiment worden voortgezet, aan deze randvoorwaarden
het best kan worden voldaan indien de indicatiestelling
binnen zorgorganisaties op een centrale plek wordt belegd
bij een selecte groep personen die niet onder directe
invloed staan van directbetrokkenen bij het zorgproces.

3.

Controle door het CIZ blijft noodzakelijk
Gegeven het eerdergenoemde belang van onafhankelijkheid
acht Berenschot het belangrijk om het uiteindelijke
oordeel over een indicatie bij het CIZ te beleggen. Zowel
de zorgorganisaties als het CIZ onderschrijven deze
conclusie. Belangrijk hierbij is dat de dossiervorming
en archivering van de zorgorganisaties een
dusdanig kwaliteitsniveau bereikt dat het CIZ deze
controlerende rol naar behoren kan uitvoeren.

Eindrapport

9

B

B 10

Inleiding

Hoofdstuk 1

Eindrapport

1.1

Aanleiding

11

te laten zijn voor de cliënt. Alles moet erop gericht zijn de cliënt

In 2011 startte het Experiment regelarme instellingen (ERAI),

zo min mogelijk hinder te laten ondervinden van de administra-

wat zorgaanbieders destijds de kans bood regeldruk bij het

tieve processen en dat de juiste zorg zo snel als nodig kan starten.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) te
melden en ideeën aan te dragen om de kwaliteit van zorg te ver-

Het Ministerie van VWS heeft Berenschot gevraagd een eind­

groten door regelarmer te gaan werken. Uiteindelijk voltooiden

evaluatie uit te voeren op het hiervoor beschreven experiment

23 zorgorganisaties experimenten hieromtrent, uiteenlopend

voor het thema indicatiestelling van het programma W&T.

van het zelf indiceren van cliënten door zorgprofessionals tot

In deze rapportage doen wij verslag van onze bevindingen.

het hanteren van alternatieve kwaliteitssystemen.

1.2

Doel en vraagstelling

Bij het ERAI rondom indicatiestelling waren zes zorgaanbieders

Het doel van de evaluatie is om objectieve kennis te vergaren die

betrokken. Hun ervaringen in dit experiment lieten zien dat op

het Ministerie van VWS helpt bij het maken van een welover-

diverse punten het indicatieproces vereenvoudigd, efficiënter en

wogen keuze of het experiment met de indicatiestelling na 2017

sneller toegepast kan worden. Deze zes zorgaanbieders gingen

wel of juist niet gecontinueerd dan wel uitgebreid moet worden.

in 2016 verder met experimenteren rondom de indicatiestelling
voor verpleegzorg onder de vlag van het bredere programma

Om deze doelstelling hanteerbaar te maken, hebben we voor de

‘Waardigheid en trots’ (W&T) om de ouderenzorg in Nederland

evaluatie in totaal 21 onderzoeksvragen geformuleerd (zie hierna).

te verbeteren. De experimentgroep van destijds werd daarbij

De vragen zijn opgedeeld naar de drie direct bij het experiment

uitgebreid met vijf andere zorgaanbieders. In juli 2016 vond

betrokken partijen: cliënten, zorgaanbieders en het CIZ.

nog verdere uitbreiding plaats met opnieuw vijf zorgaanbieders.
In totaal raakten zo zestien zorgaanbieders bij het experiment
rondom indiceren betrokken. Doelstelling van het experiment
is de indicatiestelling te versnellen en tevens minder belastend

B

B 12

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

11. Welke neveneffecten treden er volgens zorgaanbieders op in

Perspectief cliënten
1.

Wat zijn de ervaringen van cliënt en diens mantelzorger

de praktijk? Hoe beoordelen ze deze neveneffecten?

met de werkwijze Indicatiestelling W&T? Wat is het oordeel
van de cliënt, als de cliënt daartoe in staat is?

Perspectief van het CIZ
12. Hoe heeft het CIZ zijn betrokkenheid bij

2.

Welke verschillen in belasting (emotioneel en in tijd) erva-

het experiment georganiseerd?

ren de cliënt en diens mantelzorger bij tussen de werkwijze
Indicatiestelling W&T en de reguliere werkwijze?

13. Hoe heeft het CIZ de zorgorganisaties uit het
experiment ondersteund? Heeft er kennisdeling

3.

Hoe is de keuzevrijheid van de cliënt geborgd bij het

plaatsgevonden met de organisaties?

gebruik van deze werkwijze en wat is het oordeel van de
cliënt daarover? In hoeverre is men op de hoogte dat men

14. Welk beeld heeft het CIZ van de manier waarop

altijd (nog) de aanvraag door het CIZ kan laten afhandelen

de zorgaanbieders het experiment uitvoeren?

en waarom men hiervoor zou kiezen ?
1)

15. Wat zijn de ervaringen van het CIZ, wat kost dit het CIZ
4.

Wat zijn de ervaringen met deze werkwijze ten opzichte van

qua tijd, inzet en geld, wat levert het op voor het CIZ?

de reguliere procedure voor cliënten die Wlz-zorg nodig
hebben, aansluitend op eerstelijnsverblijf of geriatrische
revalidatiezorg?

16. Welke verschillen in doorlooptijd en kwaliteit van
het indicatieadvies zijn zichtbaar tussen de gegevens
2016 (waarin de reguliere werkwijze werd gevolgd)

Perspectief van de zestien zorgaanbieders

en de gegevens 2017 (nieuwe werkwijze) op basis

5.

Kan de verpleegzorg thuis snel starten met behulp van de

van de startdatum van het eerstelijnsverblijf of

werkwijze Indicatiestelling W&T? Is dit een versnelling ten

geriatrische revalidatiezorg, en de datum van het

opzichte van de reguliere procedure?

vaststellen van de Wlz–indicatie door het CIZ?

6.

Als de cliënt niet thuis kan blijven wonen, bewerkstelligt

Afweging van de voor- en nadelen

de werkwijze Indicatiestelling W&T dan een snelle(re)

17. Welke voor- en nadelen kent de werkwijze Indicatiestelling

overgang van thuis naar opname in een zorgorganisatie?

W&T in vergelijking tot de reguliere procedure voor alle
drie betrokken partijen (cliënt, zorgaanbieder en het CIZ)?

7.

Hoe hebben zorgorganisaties de werkwijze georganiseerd?
Doen zich daarin verschillen voor tussen de zestien zorg-

18. Hoe verhouden de voor- en nadelen voor elke

aanbieders? Wat hebben zorgaanbieders hierin van elkaar

betrokken partij zich tot elkaar? En hoe verhouden

geleerd?

de voor- en nadelen zich tot elkaar als de drie
perspectieven samen worden genomen?

8.

Welke kennis heeft de zorgaanbieder nodig om op betrouwbare wijze indicaties te stellen? Hoe verkrijgt de zorgaanbie-

Aanbevelingen voor randvoorwaarden en verbeteringen

der deze kennis? Wat is de rol van het CIZ hierin geweest?

19. Welke verbetermogelijkheden zien de
betrokken zorgaanbieders en het CIZ in de

9.

Wat zijn de ervaringen van de zorgaanbieder? Wat merkt

werkwijze Indicatiestelling W&T?

de zorgaanbieder ervan, wat kost het de zorgaanbieder aan
tijd, inzet en geld, wat levert het de zorgaanbieder op?

20. Aan welke voorwaarden zou het continueren van de
werkwijze Indicatiestelling W&T volgens het CIZ en

10. Welk beeld hebben zorgaanbieders van de rol van het CIZ

de betrokken zorgaanbieders moeten voldoen?

bij het experiment?
21. Welke randvoorwaarden en verbetermogelijkheden zijn
op basis van het geheel van de evaluatiebevindingen
te onderscheiden? En welke specifiek als het gaat om
1) Hierbij lijkt het belangrijk dat de cliënt het verschil
tussen de procedures is uitgelegd.

kennis en expertise die een zorgaanbieder in huis moet
hebben om goed te kunnen adviseren over indicaties?

Eindrapport

1.3

13

Dataverzameling

Onderstaande tabel toont per bij het experiment betrokken
partij welke onderzoeksinstrumenten wij hebben ingezet voor
de dataverzameling. Deze dataverzameling vond plaats van eind
juni tot en met begin oktober 2017.

Tabel 1.1 Ingezette methoden van dataverzameling naar actor
ACTOR

ONDERZOEKSMETHODE

DOEL INZET METHODE

Cliënten

• Korte schriftelijke enquête (negen gesloten
vragen) onder cliënten die via de experimentele
werkwijze en op de reguliere werkwijze zijn
geïndiceerd

• Achterhalen van verschillen in cliëntbeleving
tussen de twee werkwijzen voor indicatiestelling

• Veertien interviews met cliënten (en/of hun
mantelzorgers) van zeven bij het experiment
betrokken zorgaanbieders

• Achterhalen cliëntperspectief bij de
experimentele werkwijze voor indicatiestelling

• Individuele interviews met klantadviseurs
van twaalf bij het experiment betrokken
zorg­a anbieders

• Idem

• Studie interne documentatie

• Inzicht in organisatie van de betrokkenheid van
het CIZ bij het experiment

• Opvragen van kwantitatieve gegevens met
betrekking tot experimentele en reguliere
werkwijze van indicatiestelling

• Inzicht in kwaliteit proces/tijdsbesteding/
uitkomst voltooide indicatiestellingen

• Eén groepsinterview met functionarissen die
op beleids- en bestuurlijk niveau vanuit het CIZ
betrokken zijn bij het experiment

• Verdieping en verbreding van inzichten over
de opzet, uitvoering en werking van de experimentele werkwijze rondom de indicatiestelling,
alsook vergelijking met reguliere werkwijze.
Het gaat hier om ophalen perspectief CIZ

• Eén groepsinterview met de vijf toetsers die op
uitvoerend niveau vanuit het CIZ betrokken zijn
bij het experiment

• Idem

• Studie interne documentatie

• Inzicht in organisatie van de betrokkenheid van
de eigen organisatie bij het experiment

• Opvragen van kwantitatieve gegevens met
betrekking tot experimentele werkwijze van
indicatiestelling binnen de eigen organisatie

• Inzicht in opzet en kwaliteit proces/tijdsbesteding/uitkomst voltooide indicatiestellingen

• Twintig individuele of groepsinterviews met
functionarissen die op uitvoerend niveau vanuit
de zorgorganisaties betrokken zijn bij het experiment. Het aantal interviews en de samenstelling van gesprekspartners verschilde per
zorgorganisatie

• Verdieping en verbreding van inzichten in de
opzet, uitvoering en werking van de experimentele werkwijze rondom de indicatiestelling.
Het gaat hier om ophalen perspectief van elk
van de zestien betrokken zorgaanbieders

Vijf zorgorganisaties die
niet deelnemen aan het
experiment

• Vijf individuele of groepsinterviews met
functionarissen die binnen de zorgorganisaties
uit de controlegroep op uitvoerend niveau
betrokken zijn bij het reguliere indicatieproces
vanuit het CIZ

• Inzicht in hoe organisaties die niet meedoen
aan het experiment de opzet, uitvoering en
werking van de reguliere werkwijze rondom de
indicatiestelling ervaren. Dit dient als vergelijkingsinformatie voor de ervaringen in de
experimentgroep

Zorginstituut Nederland

• Eén duo-interview

• Inzicht in het perspectief van Zorginstituut
Nederland op het experiment

CIZ

Zestien deelnemende
zorgorganisaties

In bijlage 2 van dit rapport gaan we uitgebreider in op de
methodologie van onze dataverzameling.

B

B 14
1.4

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Leeswijzer

Het vervolg van het onderzoeksrapport bestaat uit drie onderdelen. In hoofdstuk 2 gaan we in op de vooraf bepaalde opzet
van het experiment rondom de indicatiestelling. In de daaropvolgende drie hoofdstukken presenteren we onze onderzoeks­
bevindingen met betrekking tot de werkelijke uitvoering van
het experiment door het CIZ en de betrokken zestien zorgorganisaties (hoofdstuk 3 en 4) en de uitkomsten (hoofdstuk 5).
De uitkomsten van het experiment vergelijken we hierbij op
zeven criteria met die van de reguliere indicatieprocedure.
De verbeterpunten die het CIZ en de zorgorganisaties zelf al
zien in de manier waarop ze nu het experiment uitvoeren, zijn
opgenomen in hoofdstuk 6. Hoofdstuk 7 bevat de conclusies
en daarnaast de randvoorwaarden die het CIZ en de zorgaanbieders hebben aangegeven, mocht besloten worden om de
experimentele indicatiewerkwijze te continueren of naar meer
zorgaanbieders uit te breiden.
In bijlage 1 beantwoorden wij kort de 21 onderzoeksvragen
die het Ministerie van VWS ons voor deze evaluatieopdracht
heeft meegegeven. Dit doen we op basis van de onderzoeks­
bevindingen die in de hoofdtekst van het rapport zijn beschreven. Daarbij verwijzen wij steeds naar de vindplaats van nadere
informatie in het rapport.

Eindrapport

15

B

B 16

Opzet van het
experiment rondom
indicatiestelling

Hoofdstuk 2

In dit hoofdstuk beschrijven we de opzet van het
experiment rondom de indicatiestelling in het
kader van Waardigheid en trots. Om in hoofdstuk
5 het experiment te kunnen vergelijken met
de reguliere werkwijze, beginnen we met een
beschrijving van het reguliere indicatieproces.

17

2.1 Reguliere indicatieprocedure Wlz

Het CIZ toetst na binnenkomst de Wlz-aanvraag op grond

De Wet langdurige zorg (Wlz) is bedoeld voor mensen die een

van de door dit bestuursorgaan zelf vastgestelde beleidsregels

blijvende behoefte hebben aan permanent toezicht of 24 uur

Wlz. Als er informatie of een document ontbreekt, vraagt een

per dag zorg in de nabijheid. Om toegang te krijgen tot de Wlz,

medewerker van het CIZ dit schriftelijk of telefonisch op bij de

heeft de cliënt een Wlz-indicatie nodig. De cliënt vraagt zelf

cliënt. Daarvoor kan ook een huisbezoek of bezoek van cliënt

een Wlz-indicatie aan bij het CIZ, of machtigt een naaste/

aan het spreekuur plaatsvinden. Vervolgens beoordeelt een

mantelzorger met een machtigingsformulier om een aanvraag

medewerker van het CIZ of de cliënt toegang heeft tot zorg

in te dienen. Ook een zorgaanbieder kan namens een cliënt

vanuit de Wlz en wordt de cliënt geïnformeerd. De wettelijke

een aanvraag indienen. Voor een complete aanvraag dient de

termijn voor het CIZ om het besluit mee te delen na het indie-

cliënt aanvullende informatie mee te sturen naar het CIZ:

nen van de aanvraag, is zes weken. Daarnaast bestaat er een

documenten met daarin de diagnose, door wie deze is gesteld

spoedprocedure waarbij het indicatiebesluit binnen twee weken

en op welke datum. Ook documenten over het verloop van de

wordt gemeld. Cliënten worden per brief op de hoogte gesteld

ziekte of aandoening, de behandelingen en bijkomende proble-

van een indicatiebesluit.

men zijn verplicht. Daarnaast is het verplicht de aanvraag te
ondertekenen. In onderstaand schema worden de verschillende

Besluit het CIZ dat een aanvrager recht heeft op toegang tot de

partijen weergegeven die betrokken zijn bij het proces van een

Wlz, dan kan de zorgvrager de zorg op verschillende manieren

reguliere Wlz-aanvraag.

krijgen: in een zorgorganisatie of thuis. Kiest de cliënt voor
zorg in een zorgorganisatie, dan regelt het zorgkantoor met een
zorgaanbieder dat de zorg geleverd wordt. Bij het indienen van

Figuur 2.1 Proces reguliere indicatiestelling door het CIZ

de aanvraag kan de cliënt al een voorkeur voor een zorgaanbieder aangeven, maar dit is niet verplicht. Een zorgaanbieder
Cliënt

CIZ

Zorgkantoor

Zorgaanbieder

is daarentegen wel verplicht de zorg te leveren wanneer deze is
aangemerkt als voorkeurszorgaanbieder in de aanvraag.

B

B 18

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

2.2 Landelijke opzet van het experiment
Indicatiestelling W&T

indicatiestelling te mandateren. Per 1 januari 2015 zal iedere

In februari 2015 presenteerde staatssecretaris Van Rijn zijn plan

lijk contact met de aanvrager van het indicatiebesluit.” Het

‘Waardigheid en trots, liefdevolle zorg voor onze ouderen’ als

Zorginstituut is van mening dat binnen het W&T-experiment

startpunt voor het verbeteren van de ouderenzorg in Neder-

de beslissing tot toegang tot de Wlz feitelijk belegd wordt bij

land. Speerpunten hierbij zijn kwaliteit door de ogen van de

de zorgorganisaties. Berenschot is van mening dat er feitelijk

bewoner, de deur wagenwijd open voor mantelzorgers, trotse

gezien geen sprake is van mandatering. Ook bij indicatieaanvra-

zorgverleners en ruim baan voor goede verpleeghuizen met

gen die via de experimentele indicatiewijze worden behandeld,

ambitie. Binnen dit laatste speerpunt is ook de voortzetting van

ligt het besluit over de toegang tot de Wlz namelijk bij het CIZ,

het deelexperiment rondom indicatiestelling uit het bredere

en niet bij de betrokken zorgorganisaties.

indicatiestelling door het CIZ plaatsvinden na een persoon-

Experiment regelarme instellingen (ERAI) uit 2011 opgepakt.
Deze voortzetting is wederom vormgegeven als een experiment.

De doelstelling van dit W&T-experiment is de indicatiestelling

Belangrijk verschil met het eerdere experiment is dat nu de taak

te versnellen en tevens minder belastend te laten zijn voor de

tot het stellen van een Wlz-indicatie niet meer gemandateerd is

cliënt. Alles moet erop gericht zijn de cliënt zo min mogelijk

aan de betrokken zorgorganisaties.

hinder te laten ondervinden van de administratieve processen
en dat de juiste zorg zo snel als nodig kan starten.

Het belang hiervan werd onderschreven in het interview met
het Zorginstituut Nederland (hierna: Zorginstituut). Daarbij

De directe uitvoerders van het experiment zijn de zestien

werd aangegeven dat bewust in de Wlz is opgenomen dat de

betrokken zorgorganisaties en het CIZ. De zorgorganisaties zijn

taak om over de toegang tot de Wlz te beslissen niet gemanda-

niet allemaal tegelijk begonnen, zie tabel 2.1. Zes van de zestien

teerd kan worden. In de Memorie van Toelichting op de Wlz

organisaties participeerden ook in het eerdere ERAI-experiment.

staat: “In de Wlz zal het in beginsel niet mogelijk zijn om de

Tabel 2.1 Overzicht van de zestien bij het experiment Indicatiestelling W&T betrokken zorgaanbieders

Deelnemers sinds 2015, ook
deelnemer ERAI-experiment

ORGANISATIES VOOR
GEHANDICAPTENZORG (GHZ)

ORGANISATIES VOOR VERPLEGING
EN VERZORGING (V&V)

JP van den Bent
Prisma
Abrona
Philadelphia

Opella
Vilente

Deelnemers sinds begin 2016

Welthuis
Norschoten
NNCZ
Magentazorg
Zuidoostzorg

Deelnemers sinds midden 2016

Sensire + Azora
Careaz
Treant
Zorgspectrum

Naast de direct betrokken zorgaanbieders en het CIZ was er

dieke overleggen plaatsgevonden in Utrecht, waarin ook het

vanuit het programma Waardigheid en trots een themacoör-

Ministerie van VWS participeerde.

dinator betrokken bij de uitvoering van het experiment. Deze
themacoördinator begeleidde de deelnemende verpleeghuizen

2.3 De experimentele werkwijze toegelicht

en had verder tot taak de onderlinge kennisdeling tussen

Bij de experimentele werkwijze wordt het proces voor het indie-

organisaties, en tussen organisaties en het CIZ te bevorderen.

nen van de Wlz-aanvraag uitgevoerd door de zorgaanbieder die

Hiertoe hebben er gedurende het gehele experiment perio-

de voorkeur heeft van de cliënt. Dit gaat verder dan het namens

Eindrapport

19

de cliënt bij het CIZ indienen van een Wlz-aanvraag. De zorg-

Intake

aanbieder stelt namelijk zelf een indicatieadvies op en geeft dat

De zorgaanbieder informeert de cliënt over de werkwijze Indi-

door aan het CIZ. Het CIZ toetst dit advies en zet dit bij een

catiestelling W&T en vraagt akkoord om de aanvraag via deze

volledig, duidelijk en juist advies om in een formeel besluit.

werkwijze in te dienen. Ook wordt de cliënt geïnformeerd over
het voorgestelde zorgprofiel. In tegenstelling tot de reguliere
werkwijze gebeurt dit niet aan de hand van een scorelijst, maar

Figuur 2.2 Proces W&T-indicatiestelling

met behulp van uitgeschreven teksten. De cliënt behoudt het
recht om de aanvraag door het CIZ te laten afhandelen en
Zorgkantoor

CIZ

Zorgaanbieder

Cliënt

wordt door de zorgaanbieder ook hierop gewezen. De zorgaanbieder archiveert zelf de handtekening voor de aanvraag en de
kopie van het ID.

Hierin verschilt de experimentele werkwijze sterk van de

Opstellen advies

reguliere werkwijze, waarbij de zorgaanbieder over het algemeen

De zorgaanbieder onderbouwt zijn advies met een voorstel voor

buiten beeld blijft totdat het CIZ het indicatiebesluit heeft

het best passende zorgprofiel door de zorgbehoefte van de cliënt

genomen.

in kaart te brengen met behulp van het afwegingskader uit de
Beleidsregels Wlz. Dit wordt ingevuld op het verstrekte format

Een ander belangrijk verschil is dat in de reguliere procedure de

Afwegingskader Indicatiestelling (zie bijlage 5). Optioneel kan

cliënt binnen zes weken over een indicatiebesluit moet beschik-

de zorgaanbieder medische gegevens toevoegen. Omdat de

ken. De experimentele werkwijze zou tot een kortere doorloop-

adviezen vertrouwelijke informatie bevatten, wordt de infor-

tijd moeten leiden. Het streven van de experimentorganisaties

matie eerst versleuteld voordat de zorgaanbieder zijn advies per

was om in zo veel mogelijk gevallen binnen twee dagen

mail kan voorleggen aan zijn vaste CIZ-beoordelaar.

duidelijkheid te geven aan de cliënt. Een ander beoogd voordeel
voor de cliënt was dat hij maar één keer zijn zorgverhaal hoeft

Beoordeling advies

te vertellen. Daarnaast blijft in het geval van een opname de

De CIZ-beoordelaar toetst vervolgens het opgestelde advies en

medewerker die betrokken was bij de indicatie ook na opname

geeft terugkoppeling op drie punten:

in beeld.
•• Of de aangeleverde informatie duidelijk en volledig
Vooraf benoemden het CIZ en het ZiN ook enkele mogelijke

is. Alle stappen van het afwegingskader moeten

nadelen van de experimentele werkwijze. Zo zou het de keuze-

duidelijk en volledig in kaart gebracht zijn.

vrijheid van cliënten in de langdurige zorg kunnen beperken.

•• Of er toegang tot de Wlz is.

In de reguliere werkwijze is er onderscheid in of de cliënt of

•• Of het zorgprofiel juist bepaald is.

diens familie een voorkeur heeft voor een zorgaanbieder. Indien
een cliënt al een voorkeursaanbieder heeft, kan dit direct

Vervolgens geeft de CIZ-beoordelaar terugkoppeling aan de

worden doorgegeven bij het aanvragen van de indicatie bij het

zorgaanbieder op het voorgestelde advies. Daarin zijn er vier

CIZ. In dat geval komt de indicatie direct bij de zorgaanbieder

mogelijkheden:

terecht, zodat deze contact met cliënt op kan nemen. Als er
geen voorkeursaanbieder is doorgegeven aan het CIZ, neemt het

1.

Het zorgprofiel is juist bepaald.

2.

Het zorgprofiel is niet juist bepaald;

zorgkantoor contact op met de cliënt zodra deze de indicatie
van het CIZ heeft ontvangen. De voorkeursaanbieder wordt
tevens dossierhouder. Dat wil zeggen dat deze zorgaanbieder

het moet zorgprofiel xx zijn.

verantwoordelijk is voor de zorg. De zorgaanbieder moet ervoor
zorgen dat de cliënt wordt opgenomen, indien de cliënt dit

3.

wenst. Ook als er een wachtlijst is, moet de zorgaanbieder de

Het zorgprofiel is niet juist bepaald; uit de informatie
kan niet worden afgeleid dat er toegang tot de Wlz is.

benodigde zorg voor de cliënt regelen.
4.

Het zorgprofiel is niet te bepalen op basis

De experimentele indicatiewijze bevat zes onderdelen die hierna

van de aangeleverde informatie. Het advies is

worden toegelicht.

om de aanvraag regulier in te dienen.

B

B 20
Belangrijk is dat CIZ-beoordelaars het indicatieadvies toetsen
op basis van het door de zorgorganisaties ingevulde format,
zonder zelf toegang te hebben tot de achterliggende medische
informatie. Een zorgorganisatie kan er dus wel voor kiezen om
medische gegevens aan het indicatieadvies aan het CIZ toe te
voegen. In de praktijk blijkt er rondom de beoordeling van indicatieadviezen per e-mail of telefonisch contact mogelijk tussen
zorgorganisaties en het CIZ. In de Handleiding Portero (het
ICT-systeem van het CIZ) beschrijft het CIZ deze werkwijze ook
als een algemene voorwaarde: voorafgaand aan het indienen
van de Indicatiestelling - Verlenging ERAI-aanvraag in Portero
wordt de aanvraag op basis van het vierogenprincipe besproken
met de contactpersoon van het CIZ.
Aanvraag indienen
Wanneer de zorgaanbieder terugkoppeling 1 of 2 ontvangt van
de CIZ-beoordelaar, kan deze een W&T-indicatieaanvraag aanmaken en indienen in Portero2). Deze aanvraag resulteert direct
in een indicatiebesluit. Ontvangt de zorgaanbieder terugkoppeling 3, dan dient deze de aanvraag aan te passen zodat uit de
informatie blijkt dat het juiste zorgprofiel is bepaald. Bij terugkoppeling 4 is het advies om de aanvraag regulier in te dienen.
Controle achteraf
Na het einde van de maand controleert de CIZ-beoordelaar
of de zorgaanbieder het juiste zorgprofiel in Portero heeft
aangemaakt. Als dit niet het geval blijkt, wordt direct contact
opgenomen met de zorgaanbieder en deze verzocht de gemaakte
fout te corrigeren.

2) Het CIZ benoemt deze specifiek voor het W&T-experiment
aangemaakte aanvraagcategorie als een ‘aanvraag Verlengde ERAI’.

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Eindrapport

21

B

B 22

Uitvoering experiment
door de zorgaanbieders

Hoofdstuk 3

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de
zestien zorgorganisaties in de praktijk invulling
hebben gegeven aan de experimentele
werkwijze zoals beschreven in hoofdstuk 2.

23

3.1 Inrichting W&T-indicatieproces door
zorgaanbieders

Centrale versus decentrale belegging

De zestien zorgaanbieders hebben het W&T-indicatieproces op

trale versus decentrale belegging van de verantwoordelijkheid

verschillende wijzen ingericht. Toch is het mogelijk om daarin

voor het stellen van indicaties. De grote meerderheid van de

een aantal hoofdlijnen vast te stellen, zie figuur 3.1.

deelnemende organisaties heeft het proces centraal belegd

Allereerst kan een onderscheid worden gemaakt tussen cen-

met één team van indicatiestellers die alle W&T-indicaties
Figuur 3.1 Mogelijke varianten organisatie Indicatiestelling W&T

voor de gehele zorgorganisatie indienen bij het CIZ. De reden
hiervoor is dat het opstellen van een advies specialistisch werk

Zelf
klantcontact
Klein team
(2-4)

ant waarbij een centraal team de indicaties indient, maar de
zorgprofessional de indicatiestelling verzorgt. Op deze manier

Klantcontact
gescheiden
Centraal

is directe relatie tussen cliënt en zorgprofessional optimaal
geborgd, is het vierogenprincipe op organisatieniveau belegd
en wordt de kennis binnen het team gedeeld en geborgd. Een

Zelf
klantcontact
Decentraal

is en specifieke kennis vereist. Er bestaat ook een tussenvari-

Groot team
(5-10)

andere zorgaanbieder heeft twee centrale teams, op elke locatie
één. Tot slot heeft één organisatie, JP van den Bent, het proces
volledig decentraal belegd. Hier stellen diverse zorgprofessionals

Klantcontact
gescheiden

(cliëntenvertegenwoordigers, locatiecoördinatoren) de indicaties. Op elk van de 160 locaties in Nederland is een professional aanwezig die W&T-indicaties stelt. De zorgaanbieder zelf
geeft aan dat met deze werkwijze professionals minder snel
expertise opbouwen, omdat ze aanzienlijk minder aanvragen
doen dan wanneer indicatiestelling centraal belegd zou zijn.

B

B 24

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Teamgrootte

3.3 Benodigde kennis en expertise

Bij de zorgorganisaties die de indicatiestelling centraal hebben

Uit de interviews met verschillende actoren wordt duidelijk dat

belegd, bestaan verschillen wat betreft het aantal mensen dat

zorgorganisaties, willen ze duurzaam zelfstandig betrouwbare

zich bezighoudt met het indiceren, ofwel de grootte van het

indicaties stellen, de nodige specialistische kennis en expertise

team. Op hoofdlijnen zijn twee varianten zichtbaar: het werken

in huis moeten hebben. In het volgende kader geven we de

met relatief kleine (twee tot vier personen) of relatief grote (vijf

minimaal benodigde kennis en kunde weer.

tot tien personen) teams. De meeste organisaties werken met
relatief kleine teams.

Sommige organisaties noemden tevens dat voor het consistent
succesvol indienen van aanvragen, kennis van de verwachtin-

Wel of geen direct contact met cliënten

gen van het CIZ en het benodigde taalgebruik in de aanvragen

Binnen het centraal georganiseerde model bestaat verder een

hieromtrent noodzakelijk is. Het ontvangen van goedkeuring

variant waarbij de indicatiestellers zelf rechtstreeks contact

van voorlopige besluiten hangt mede hier van af.

hebben met cliënten – bijvoorbeeld vanuit een rol als cliëntenmanager, maatschappelijk werker of als zorgverlener – en een
variant waarbij dit niet het geval is: indicatiestellers hebben dan
enkel contact met andere (medische) professionals binnen en
buiten de organisatie.

3.2 Omvang van het experiment
Het is belangrijk om op te merken dat zorgaanbieders er binnen
het experiment soms voor gekozen hebben om niet de gehele
organisatie met W&T-werkwijze te belasten. Dit geldt zeker voor
de organisaties die ervoor gekozen hebben slechts een deel van
(her)indicaties experimenteel op te pakken.
In de praktijk is namelijk lang niet voor alle cliënten van de

Benodigde kennis, expertise en organisatie
om zelfstandig te kunnen indiceren
1. Kennis van regels en zorgprofielen.
2. Kennis van de beleidsregels op basis waarvan
toegang tot de Wlz (thuis of in een zorgorganisatie)
kan en mag worden verleend. De regelgeving
verandert van tijd tot tijd, dus het blijvend bijhouden
ervan dient structureel geborgd te worden.

zestien experimentorganisaties de W&T-procedure gevolgd bij
het afgeven van nieuwe indicaties en herindicaties. De aantallen
nieuwe en herindicaties die worden aangevraagd via de W&T-procedure verschillen per zorgaanbieder. Uit gegevens van het CIZ
blijkt dat drie aanbieders gedurende het experiment vrijwel alleen
nog maar W&T-aanvragen hebben gedaan, vijf aanbieders deden
dit voor ongeveer 80% van de aanvragen, vijf aanbieders voor
ongeveer 40% en de overige drie voor minder dan 25%.
Daarnaast zetten de zorgaanbieders de experimentele werkwijze
substantieel vaker in bij het aanvragen van herindicaties dan bij
het aanvragen van nieuwe indicaties. Uit de tussenevaluatie van

3. Gedetailleerd inzicht in de verschillende zorgprofielen en
grondslagen, en hoe deze samenhangen met ziektebeelden
en wat ze concreet betekenen voor de te verlenen zorg.
4. Kennis van en begrip jegens cliënten.
5. Kennis van de cliënt, wat deze wel en niet meer kan,
en in hoeverre dit al door behandelaars is vastgesteld/
beschreven of alsnog dient te worden vastgesteld.
6. Goed ontwikkelde communicatieve vaardigheden
om met kwetsbare cliënten om te kunnen gaan.
7.

Systematische expertiseopbouw en kennisdeling.

het CIZ blijkt dat 62% van de cliënten voor wie een aanvraag
onder het W&T-experiment wordt ingediend, al een Wlz-indicatie heeft. Deze verhouding verschilt per zorgaanbieder. Voor
deze eindevaluatie kon het CIZ geen actueel cijfer opleveren.
De gesprekken bij de zorgaanbieders bevestigen overigens dat
bij de meeste van hen het merendeel van de W&T-indicaties
herindicaties betreft. De belangrijkste reden die men hiervoor
geeft, is dat bij herindicaties de cliënten goed in beeld zijn bij de
zorgorganisaties en dat dit bij nieuwe aanvragen vaak niet het
geval is. Nieuwe cliënten komen vaak pas in beeld bij zorgorganisaties nadat er een Wlz-indicatie is afgegeven.

8. Systematische methoden om aanvragen in te vullen
zodat aanvragen uniform worden ingediend vanuit de
organisatie, los van de professional die deze invult.
9. ‘Onafhankelijke’ belegging en scheiding van de
verantwoordelijkheid voor het stellen van indicaties
enerzijds en het leveren van zorg anderzijds.
Vervolgens moet de kennis die wordt opgedaan
als onderdeel van de uitvoering van de gescheiden
verantwoordelijkheden wel worden gedeeld, zodat men
op elkaar ingespeeld raakt en efficiënt kan werken.

Eindrapport

25

3.4 Ervaren voor- en nadelen gekozen
inrichting indicatieproces

deelnemende zorgorganisaties als de controlegroep van niet-

Uit vrijwel alle interviews - met de zestien experimentzorg­

eigen organisatie (managers, zorgcoördinatoren, zorgverleners)

organisaties, de organisaties uit de controlegroep en het

en/of ketenpartners (bijvoorbeeld de huisarts) om bepaalde

CIZ - blijkt dat indiceren een vak is. Het is complex werk en

zorg­profielen als best passend te zien, nog steeds aanwezig is.

deel­nemende organisaties aan dat het risico op druk vanuit de

er is specifieke kennis en expertise voor nodig (zie paragraaf
3.3), die enkel kan toenemen door het veelvuldig stellen van

3.5 Kwaliteitsborging

indicaties. Verreweg de meeste geïnterviewden zijn van mening

Uit de interviews wordt duidelijk dat de deelnemende zorg­

dat het centraal beleggen van de verantwoordelijkheid voor het

organisaties grote waarde hechten aan het borgen van de

indiceren hiervoor een vereiste is, omdat het opbouwen van

kwaliteit van de gestelde indicaties. Tegelijkertijd wordt onder-

de benodigde kennis en expertise onvoldoende snel gaat als

kend dat de onafhankelijkheid minder vanzelfsprekend geborgd

individuele medewerkers weinig indicaties stellen. Organisaties

is dan bij de reguliere indicatieprocedure. Het inrichten van

die een beperkt aantal zorgprofessionals zelf laten indiceren,

het indicatieproces met een centraal klein team dat zelf geen

geven aan dat rechtstreekse betrokkenheid bij het primaire

klantcontact heeft, wordt vaak genoemd als de beste manier om

proces en inbedding van het stellen van indicaties ook voorde-

ook intern tot een onafhankelijke indicatiestelling te komen.

len heeft. Indicatiestellers die rechtstreeks betrokken zijn bij de
zorg van cliënten, zijn volgens hen beter in staat de voordelen

Alle zorgaanbieders overziend zijn er drie mechanismen te

van regelarm werken ten goede te laten komen van de zorg voor

onderscheiden waarmee de betrokken organisaties toezien op de

de cliënt. Ze kennen de cliënt, diens achtergrond en ziektebeeld

kwaliteit van het indicatieproces. Ten eerste voeren veel zorg­

goed, kunnen de indicatiestelling goed en snel afstemmen met

organisaties interne controles uit. Vaak gaat het hier om een

andere interne en externe zorgprofessionals en de geïndiceerde

variant op het vierogenprincipe van het CIZ: een dubbele con-

zorg direct in praktijk brengen. De gedachte is dat ze zo beter in

trole van een gestelde indicatie door een tweede collega (in som-

staat zijn in te spelen op de behoeften en wensen van de cliënt.

mige gevallen een leidinggevende, in andere gevallen een andere
indicatiesteller). Daarnaast wisselen organisaties tot op zekere

Wat de grootte van de teams betreft, lijkt er op basis van de

hoogte onderling informatie en expertise uit. Het beeld is dat

interviews sprake van een afweging tussen expertiseopbouw

zorgorganisaties wel onderling contact hebben via de landelijke

en continuïteit. Hiervoor stelden we vast dat het snel opbou-

bijeenkomsten in het kader van Waardigheid en trots, maar dat

wen van specifieke kennis en expertise een vereiste is voor het

concrete uitwisseling en adoptie van werkwijzen van de een door

succesvol indiceren binnen organisaties, en dat dit voornamelijk

de ander nauwelijks plaatsvindt. Wel hebben de meeste organi-

bereikt wordt door veel indicaties te stellen met een klein team.

saties intensiever contact gehad met deelnemers die in dezelfde

Anderzijds is bij kleine teams het risico groter op uitval van de

regio actief zijn (bijvoorbeeld Vilente met Opella en Norschoten)

(onvervangbare) medewerkers die deze kennis en expertise heb-

en dat kennis en expertise op deze manier wel wordt gedeeld.

ben opgebouwd. Voor de continuïteit achten sommige geïnterviewden het daarom wenselijk te werken met iets grotere teams.

Ten slotte stelt een aantal organisaties concrete eisen aan het
profiel van de indicatiestellers, bijvoorbeeld dat indicatiestellers

De meeste geïnterviewde zorgorganisaties alsmede het CIZ

een zorginhoudelijke (verpleegkundige) achtergrond hebben.

geven de voorkeur aan ‘onafhankelijke’ indicatiestellers. Hoewel

Eén organisatie stelt expliciet de eis dat indicatiestellers over

volledige onafhankelijkheid niet te realiseren is (indicatiestel-

een hbo-denk- en werkniveau moeten beschikken gegeven de

lers zijn in dienst bij de zorgorganisatie of worden in zelfstandig

complexiteit van het werk.

verband in ieder geval betaald door de zorgorganisatie), wordt
hier met ‘onafhankelijkheid’ bedoeld dat er een zekere afstand

3.6 Keuzevrijheid in de praktijk

is tot het primaire zorgproces. Dit betekent dat de indicatiestel-

Een van de onderzoeksvragen is hoe bij de experimentele

lers niet vanwege hiërarchische verhoudingen kunnen worden

werkwijze de keuzevrijheid van de cliënt is geborgd en wat het

beïnvloed door bijvoorbeeld zorgmanagers die verantwoordelijk

oordeel van de cliënt daarover is. Bij de keuzevrijheid kan het

zijn voor de budgettaire dekking van de te verlenen zorg. Deze

gaan om de manier waarop iemand voor de Wlz-zorg is geïn-

onafhankelijkheid verkleint in de ogen van de meeste geïnter-

diceerd (regulier of via W&T), maar ook om de keuze tussen

viewden de kans op onwenselijke situaties zoals het indiceren

verschillende zorgaanbieders en om de keuze tussen zorg in

van zwaardere zorg dan strikt noodzakelijk, of aanbodgestuurd

natura of een PGB. In theorie bestaat het risico op beperktere

indiceren. Toch geven enkele geïnterviewden van zowel de

keuzevrijheid als gevolg van de experimentele indicatiestelling

B

B 26

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

doordat cliënten al vanaf het moment van indicatiestelling

ze soms een aanvraag starten als een W&T-indicatieprocedure,

mogelijk slechts met één aanbieder in contact komen en deze

maar deze op een bepaald moment toch overdragen aan het

hen onvoldoende voorlicht over eventuele andere aanbieders

CIZ. Dit speelt bijvoorbeeld bij ingewikkelde indicaties.

of de mogelijkheid om zorg zelf in te kopen. Het CIZ, het
Zorginstituut en enkele niet-deelnemende organisaties uit de

Berenschot heeft niet zelf kunnen vaststellen of organisaties

controlegroep, wijzen op dit risico. Het Zorginstituut geeft aan

de cliënten voldoende voorlichten over de alternatieven voor

dat bij de reguliere procedure cliënten met een indicatiebesluit

de W&T-indicatieprocedure en de zorg in natura bij de eigen

zich kunnen richten tot het zorgkantoor en in overleg kunnen

organisatie. We hebben geen gesprekken over indicaties kunnen

bepalen hoe in de Wlz-zorg voorzien wordt. Hierbij gaat het

observeren en voor zover aangeleverd, hebben we in de door

niet alleen om de keuze voor een zorgorganisatie, maar ook om

ons bekeken werkinstructies van de zorgorganisaties hierover

de wijze van levering (in natura of via VPT, MPT of PGB). Ook

ook niets teruggevonden. In de Handleiding Portero staat wel

zou volgens het Zorginstituut de optie van verpleeghuiszorg

als voorwaarde voor de indicatiestelling W&T benoemd dat de

thuis via het zorgkantoor langer in beeld blijven. In de gesprek-

cliënt akkoord moet zijn met de experimentele wijze van indica-

ken met de zorgorganisaties en cliënten is de keuzevrijheid van

tiestelling en ook het recht behoudt de aanvraag door het CIZ

de cliënt aan bod gekomen, ook is in onze cliëntenenquête

te laten afhandelen. Deze voorwaarde verplicht de zorgaanbie-

daarover een vraag opgenomen. In deze paragraaf beschrijven

der om de cliënt te informeren over diens keuzevrijheid. In de

we onze bevindingen op dit punt.

overeenkomst die elke zorgaanbieder met het CIZ heeft moeten
sluiten om deel te nemen aan dit experiment, is genoemde

In de gesprekken met vertegenwoordigers van cliënten en orga-

voorwaarde niet terug te vinden.

nisaties blijkt dat men betwijfelt of de keuzevrijheid van cliënten wordt beperkt door de werkwijze van het W&T-experiment.

De antwoorden op de vraag over keuzevrijheid in de door ons

Men wijst bijvoorbeeld op het feit dat ook bij regulier afgegeven

uitgevoerde cliëntenenquête wijzen op een significant verschil

indicaties de keuzevrijheid voor cliënten vaak ontbreekt. Zo zijn

binnen de W&T-organisaties tussen cliënten die via de experi-

er bij veel zorgorganisaties wachtlijsten, is voor specifieke zorg-

mentele wijze waren geïndiceerd ten opzichte van cliënten die

vragen vaak maar één aanbieder in de regio en hebben cliënten

regulier door het CIZ zijn geïndiceerd: de eerste groep ervoer

en familie vaak ook al voorafgaand aan een reguliere indicatie

meer keuzevrijheid. Mogelijk is dit een gevolg van het feit dat de

hun keuze gemaakt (zorgaanbieders in de bekende omgeving,

betrokken cliënten hierover zorgvuldig zijn geïnformeerd. We

etc.). Dit geldt zeker ook in geval van spoedopnames, iets wat

vinden geen significant effect wanneer we alle cliënten van de

steeds vaker voorkomt omdat ouderen langer thuis blijven

W&T-zorgorganisaties (dus zowel door de zorgorganisaties zelf

wonen en opname pas in beeld komt als het eigenlijk al te laat

als door het CIZ geïndiceerd) vergelijken met de cliënten die

is. Belangrijk punt van de zorgaanbieders is verder dat keuze-

buiten het experiment door het CIZ zijn geïndiceerd.

vrijheid minder een issue is bij herindicaties. Cliënten zijn dan
al in zorg bij een organisatie en zullen het vaak niet zien zitten

Berenschot ziet op basis van het onderzoek geen reden om aan

om van zorgaanbieder te wisselen. Nu wil het geval dat bij

te nemen dat de keuzevrijheid van cliënten als gevolg van de

veel deelnemende zorgaanbieders in het experiment de meeste

W&T-werkwijze wordt belemmerd, maar kan dit op basis van

W&T-indicaties juist betrekking hebben op herindicaties.

de huidige resultaten ook niet verwerpen.

Meer in het algemeen gaven vrijwel alle zorgorganisaties tijdens

3.7 Ervaren voordelen en neveneffecten

de interviews aan, cliënten gedurende het proces expliciet te
wijzen op hun keuzevrijheid, terwijl sommige organisaties ver-

Wat levert het op?

klaarden de W&T-procedure alleen in gang te zetten als cliënten

We hebben de geïnterviewde vertegenwoordigers van de zestien

al gekozen hadden. Dit geldt zowel voor de mogelijkheid om

experimentorganisaties ook gevraagd wat in de kern de belang-

het CIZ te vragen de indicatie te doen als voor de mogelijkheid

rijkste voordelen voor hun organisaties waren van deelname

om zorg zelf in te kopen. De zorgaanbieders geven aan dat

aan het experiment. Centraal binnen de genoemde voordelen

het ook daadwerkelijk wel eens voorgekomen is dat een cliënt

staat de toename in regie op de procedure van indicatiestelling.

(of de familie) toch besluit om de (her)indicatie niet door de

Omdat de zorgorganisaties nu zelf in de lead zijn en definitieve

organisatie te laten doen, maar door het CIZ. Bijvoorbeeld als

besluiten vanuit het CIZ sneller kunnen ontvangen, is er eerder

de zorgaanbieder en de cliënt het niets eens zijn over welke zorg

sprake van financiële dekking van de zorg die cliënten nodig

er geboden wordt. De zorgaanbieders zeggen overigens ook dat

hebben. Dit is in het bijzonder relevant bij herindicaties: hier

Eindrapport

27

gaat het in de regel om een toename in de zorgbehoefte van

omdat deze niet zomaar informatie willen/kunnen delen met

een cliënt en dus intensivering van de zorg. Omdat het cliënten

zorgorganisaties.

betreft voor wie de zorgorganisatie al verantwoordelijkheid
draagt, schaalt men de zorg in vrijwel alle gevallen hoe dan ook

Een belangrijk negatief neveneffect dat sommige zorgorgani-

op. Echter, indien deze extra zorg niet gecompenseerd wordt,

saties ervaren, is een verandering in de relatie met het CIZ.

gaat dit automatisch ten koste van de beschikbare middelen

Volgens een aantal geïnterviewden is bij het gezamenlijk

voor de zorg aan overige cliënten. Door de regie op het proces

afhandelen van indicaties geen sprake van een gelijkwaardige

van indicatiestelling te hebben, kan de zorgorganisatie het pro-

relatie en onderling vertrouwen. Doel van de experimentele

ces zo vlug mogelijk laten verlopen en kunnen middelen relatief

werkwijze zou volgens hen moeten zijn dat het CIZ en de

sneller worden verkregen en ingezet. Dit voordeel doet zich in

zorgorganisaties ieder vanuit hun eigen rol expertise inbrengen

het bijzonder voor bij cliënten voor wie vanuit een eerstelijns-

om het indicatieproces voor de betrokken cliënten te verbe-

verblijf toegang tot de Wlz wordt aangevraagd: hier is bij uitstek

teren. Dit gezamenlijk optrekken heeft in de beleving van de

snelheid geboden. Daarnaast gaven enkele zorgorganisaties aan

betrokken organisaties onvoldoende plaatsgevonden. Men voelt

dat in geval van wachtlijsten een versneld indicatieproces voor

zich beoordeeld door het CIZ en geeft aan dat er sprake lijkt

cliënten ook financiële voordelen kan hebben. Op het moment

te zijn van een hiërarchische in plaats van een gelijkwaardige

dat een cliënt op een wachtlijst komt, geldt namelijk een eigen

relatie. Bekeken vanuit het CIZ (zowel in de interviews als in

bijdrage, afhankelijk van inkomen en vermogen, voor geleverde

de rapportage van het steekproefonderzoek) bestaan er zorgen

‘overbruggingszorg’ op basis van de Wlz. In de praktijk betekent

over de juistheid van de door de zorgorganisaties voorbereide

dit dat plaatsing op de wachtlijst zo lang mogelijk wordt uitge-

besluiten over de toegang tot de Wlz en het meest passende

steld en er zij-instroom plaatsvindt voor versneld geïndiceerden.

zorgprofiel. Dit kan volgens het CIZ gevolgen hebben voor de
cliënt en het zorgstelsel. Uit de interviews met sommige van de

De toename in regie kan ook direct in het voordeel van cliënten

zestien zorgorganisaties kregen we de indruk dat men niet altijd

worden ingezet wanneer cliënten lange tijd op de wachtlijst

het belang inziet van de rol die het CIZ is toebedeeld in het

staan. Door cliënten pas vlak voordat ze de zorg kunnen krijgen

huidige zorgstelsel. Dit maakt ook dat men niet altijd begrijpt

te indiceren scheelt het hun in hun eigen bijdrage.

wat vanuit de zorgorganisaties nodig is om het CIZ ook bij de
uitvoering van dit experiment zijn rol te laten vervullen.

Zijn er neveneffecten?
We hebben de geïnterviewde zorgorganisaties tot slot ook
gevraagd te reflecteren op neveneffecten van het experiment.
Op basis van de interviews zijn twee positieve neveneffecten
van de nieuwe manier van indiceren te onderscheiden.
Ten eerste geven veel geïnterviewden aan dat het experiment
de kennis en het bewustzijn van zorgprofielen (hoe deze zich
verhouden tot de feitelijk te verlenen zorg en de wensen van
cliënten) organisatiebreed vergroot. Verder verwachten ze dat
deze kennis zich nog verder zal verspreiden binnen de organisatie. Op basis van deze constatering lijkt het dus mogelijk voor
zorgorganisaties om expertise op te bouwen rondom de grondslagen voor de verschillende zorgprofielen. Dit is zoals eerder
aangegeven een belangrijke vereiste om zelfstandig indicaties te
kunnen (blijven) stellen. Een tweede neveneffect dat een aantal
respondenten noemt, is verbetering van de samenwerking met
ketenpartners (huisarts, wijkverpleegkundige, etc.) omdat men
elkaar intensiever spreekt rondom indicaties en er een vertrouwensband ontstaat. Tevens ervaren sommige zorgorganisaties
dat ze de ketenpartners kunnen ontlasten door het onderzoek
zelf efficiënter te coördineren. Dit gaat overigens niet altijd
op: samenwerking met huisartsen verloopt weleens stroef

B

B 28

Uitvoering experiment
door het CIZ

Hoofdstuk 4

29

4.1 Inrichting W&T-indicatieproces door het
CIZ

dit is geen algemeen beeld. Daarbij merken zorgorganisaties wel

Hierna beschrijven we eerst hoe het CIZ het W&T-indicatie­

(van ziektebeelden, etc.) in de aanvraag. Doel is om eventuele

proces heeft ingericht als het gaat om de individuele W&T-indi-

discussies over bewoordingen te voorkomen. Indien aan de

catieadviezen. Daarna volgt een beschrijving van de activiteiten

juiste bewoordingen wordt voldaan, wordt het indicatieadvies

die men heeft verricht op het niveau van het gehele experiment.

snel overgenomen. Deze constatering heeft bij een aantal

op dat het CIZ nadrukkelijk toetst op specifieke bewoordingen

organisaties ertoe geleid dat iedere uitgaande aanvraag expliciet
Betrokkenheid bij individuele indicatieadviezen

wordt getoetst op het benodigde woordgebruik, terwijl volgens

In paragraaf 2.3 is de directe betrokkenheid van het CIZ bij

de geïnterviewden dit niet per se de beste maatstaf voor een

de uitvoering van het experiment Indicatiestelling W&T wat

juiste aanvraag is.

betreft individuele indicatiestellingen al uitgeschreven. Praktisch heeft het CIZ deze betrokkenheid georganiseerd door vijf

Een aantal organisaties geeft aan zich beoordeeld te voelen

beoordelaars aan te wijzen die de indicatieadviezen via de expe-

tijdens interactie met het CIZ over individuele indicatieadvie-

rimentele procedure vanuit de zestien zorgorganisaties behan-

zen. Zij zijn van mening dat er onvoldoende sprake is van een

delen. Elke experimentorganisatie heeft daarbij in principe de

gelijkwaardige relatie tussen de partijen. Het vierogenprincipe

gehele experimentperiode te maken gehad met één beoordelaar.

van het CIZ voelt in deze gevallen niet als ‘teamwork’ richting

In de reguliere procedure werkt het CIZ niet met vaste indica-

goede zorg voor de cliënt, maar als een vonnis met als mogelijk

tiestellers per zorgaanbieder.

gevolg dat een organisatie naderhand minder vrijheid krijgt als
gevolg van de level-systematiek (zie paragraaf 4.2).

Over het algemeen zijn de geïnterviewden tevreden met de snelheid en kwaliteit van de reacties van het CIZ op de ingediende

Betrokkenheid op niveau totale experiment

indicatieadviezen. Een enkele organisatie geeft aan dat men

Het CIZ heeft naast zijn rol als de beoordelaar van de door de

soms meer dan twee dagen op een reactie moest wachten, maar

zorgaanbieders voorgelegde individuele indicatieadviezen, ook

B

B 30
een meer overstijgende rol binnen het experiment gespeeld als

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Figuur 4.1 Doorgroei-levels in het W&T-experiment

informatieverstrekker van het indicatieproces. Hiertoe heeft het
CIZ een landelijke projectleider aangesteld die ook deelnam aan
de bijeenkomsten vanuit Waardigheid en trots in het kader van
dit experiment.
Daarnaast heeft het CIZ zelf vanaf 2015 drie bijeenkomsten per
jaar georganiseerd met de deelnemende zorgaanbieders en VWS.

LEVEL 1
Alle indicatieadviezen vooraf
voorgelegd aan
CIZ

LEVEL 2

LEVEL 3

Vervolg indicaties
na indienen
melden

indicaties na
indienen melden

Toetsing 90% conform
Controle 95% conform

Hierin zijn vanuit het CIZ ervaringen en uitkomsten gedeeld.

Toetsing 100% conform
Controle 100% conform

De landelijke projectleider gaf ook elk kwartaal na informatie-

Zorgaanbieders in level 1 leggen al hun indicatieadviezen vooraf

analyse een terugkoppeling over de geleverde overall-kwaliteit

voor aan het CIZ. Wanneer bezien over een heel kwartaal en bij

op de aan het CIZ voorlegde adviezen. Deze terugkoppeling

een voldoende aantal opgestelde adviezen, hun toetsing meer

vond plaats op het niveau van de individuele zorgaanbieders en

dan 90% en de controle voor meer dan 95% conform blijkt

aan de groep als geheel. In hoofdstuk 5 hebben wij de informa-

te zijn, groeien ze in het volgende kwartaal door naar level 2.

tie die het CIZ hiervoor gebruikte, hergebruikt in onze analyse

In dit stadium mogen zorgaanbieders herindicaties gelijk indie-

van het criterium ‘kwaliteit’.

nen in Portero en vervolgens melden aan het CIZ. Wanneer
toetsing en controle 100% conform blijken te zijn, groeit de

De deelnemende zorgorganisaties zijn over het algemeen

zorgaanbieder door naar level 3 waarbij nieuwe en herindicaties

positief over de manier waarop het CIZ zijn rol in het versprei-

gelijk ingediend mogen worden om dit vervolgens te melden

den van kennis en informatie tijdens het experiment heeft

aan het CIZ. Dit wederom bezien over een heel kwartaal en bij

opgepakt. Men geeft aan dat het CIZ herhaaldelijk gehoor heeft

een voldoende aantal indicatiestellingen.

gegeven aan de behoefte vanuit de deelnemende organisaties
aan instructies en/of het delen van kennis en informatie. Dit is

Doel van het werken met de doorgroei-levels is de zestien zorg-

op prijs gesteld. Deze beoordeling is overigens gegeven voordat

aanbieders te stimuleren hoge kwaliteit te waarborgen waardoor

CIZ de uitkomsten van een door hen uitgevoerd dossieronder-

ze meer verantwoordelijkheid en vrijheid (vertrouwen vanuit

zoek aan de groep experimenteerorganisaties presenteerde. Dit

het CIZ) krijgen ten aanzien van de indicatiestelling. Uit de

heeft de beoordeling van hoe het CIZ hen heeft geïnformeerd

gegevens die het CIZ aan Berenschot beschikbaar stelde, bleek

over verwachtingen rond de kwaliteit van werken negatief

dat in Q2 2017 acht zorgaanbieders in level 1 zaten, zes in level

beïnvloed. In paragraaf 4.3 lichten wij dit nader toe.

2 en twee in level 3. In sommige gevallen is het actuele level
van een organisatie het gevolg van een terugzetting door het

4.2 Introductie van de doorgroei-levels

CIZ vanuit een hoger level.

Vanaf het laatste kwartaal van 2016 is het CIZ gestart met
de zogenaamde level-aanpak voor de door de zorgaanbieders

Uit de interviews met de zorgorganisaties blijkt dat het wer-

geleverde kwaliteit in relatie tot de door hen uitgevoerde experi-

ken met de level-systematiek begrepen wordt en op draagvlak

mentele indicatieprocedure. De introductie van deze werkwijze

kan rekenen. Men ziet in dat een hoger level extra tijdwinst

komt voort uit het voorstel ‘doorgroei-levels’ dat Opella (één

oplevert en ambieert het hogere level dan ook. Dit geeft volgens

van de deelnemende zorgaanbieders) tijdens het congres ‘Een

zorgorganisaties een duidelijke beoordeling vanuit het CIZ dat

jaar later: ruimte voor verpleeghuizen’ op 4 juli 2016 inbracht.

men het proces van indicatiestelling steeds beter onder de knie

Dit voorstel is door een cliëntenraadslid, een professional,

krijgt. Terugval naar een lager level wordt niet altijd door de

VWS, het CIZ en het Zorginstituut besproken en ondersteund.

betrokken zorgorganisaties begrepen, zeker als dit te maken
heeft met een te laag aantal verzorgde indicatiestellingen in een

Kern van de level-aanpak is dat deelnemende zorgaanbieders

kwartaal.

drie levels doorlopen. Daarbij wordt op basis van de toetsingsresultaten over een afgesloten kwartaal de toetsingsprocedure

4.3 Nadere onderzoeken

voor een zorgorganisatie in het kwartaal erna eenvoudiger

Om het experiment te kunnen monitoren, heeft het CIZ gedu-

ingericht. De volgende figuur geeft dit schematisch weer.

rende de experimentperiode twee nadere onderzoeken uitgevoerd. Allereerst een tussenevaluatie van het gehele experiment
en verder een steekproef W&T-indicaties bij de zorgorganisa-

Eindrapport

31

Figuur 4.2 Zestien zorgorganisaties naar level (Q1 2015 t/m Q2 2017)

juni

mei

april

maart

februari

januari

december

november

oktober

september

2017
augustus

juli

juni

mei

april

maart

februari

januari

december

november

oktober

september

2016
augustus

juli

juni

mei

april

maart

februari

januari

2015

Abrona
JP vd Bent
Magenta
NNCZ
Norschoten
Opella
Philadelphia
Prisma
Vilente
Welthuis
ZuidOostZorg
Zorgspectrum
Careaz
Azora
Sensire Ooiman
Markenheem
Treant Care

■ Level 1: Uitgangssituatie bij deelname
■ Level 2: Toetsing 90% conform, controle 95% conform
■ Level 3: Toetsing 100% conform, controle 100% conform

ties, waarbij de aanwezigheid/juistheid van de achterliggende

staat te zijn om de cliëntsituatie in kaart te brengen. Bij 88%

informatiebescheiden en de daarop door de zorgaanbieders

was het advies duidelijk en volledig. Van de 12% die niet geheel

gebaseerde besluitvorming is onderzocht. Van beide nadere

duidelijk was, betrof het voornamelijk onduidelijkheden over de

onderzoeken heeft het CIZ de rapportage openbaar gemaakt.

grondslag, ziekte, aandoening of stoornis. De CIZ-beoordelaar
kon bij 96% op basis van het voorgelegd advies bepalen dat

Tussenevaluatie

er toegang tot de Wlz was, en bij 92% van de 590 opgestelde

Het CIZ heeft over Q2 en Q3 2016 een tussenevaluatie

adviezen is het zorgprofiel juist bepaald. Tot slot komt naar

uitgevoerd op de werkwijze Indicatiestelling W&T. Hierin zijn

voren dat zorgaanbieders er daadwerkelijk naar streven om

de resultaten van de werkwijze onder het W&T-experiment in

cliënten zo lang mogelijk thuis te laten blijven wonen. Indien

kaart gebracht op basis van de input van de themacoördinator,

uiteindelijk opname in het verpleeghuis nodig is, kan snel een

CIZ-adviseur, deelnemende zorgaanbieders en CIZ-beoor-

indicatiebesluit afgegeven worden.

delaars. De tussenevaluatie had betrekking op 590 door de
experimentorganisaties opgestelde en aan het CIZ voorgelegde

Steekproefonderzoek

adviezen. De tussenevaluatie maakt op hoofdlijnen duidelijk

De tussenevaluatie geeft weer hoe het CIZ de indicatieadviezen

dat de deelnemende zorgaanbieders hebben laten zien goed in

ingediend via het format Afwegingskader Verlenging ERAI heeft

B

B 32

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

beoordeeld. Deze beoordelingen zijn gebaseerd op de informatie

Ter illustratie: het CIZ heeft in het dossieronderzoek ten eerste

op het format, zonder kennis van onderliggende documenten.

gekeken of de door zorgorganisaties aangeleverde grondslagbe-

Dat is ook de reden dat het CIZ het hiervoor al beschreven

paling juist is (1a uit kader hierboven). Hiertoe moet de zorgor-

steekproefonderzoek heeft uitgevoerd: om inzichtelijk te maken

ganisatie gegevens aanleveren over de aandoening, beperking

hoe de zorgorganisaties de onderliggende informatie hebben

of handicap van de cliënt (ofwel, de ‘grondslag’). Bijvoorbeeld

verwerkt en of deze uitkomsten overeenkomen met het inge-

documenten waaruit de diagnose(s) blijkt, door wie de diag-

vulde format dat het CIZ wel zelf heeft kunnen beoordelen.

nose is gesteld (naam en functie van de terzake deskundige) en

Het CIZ heeft dus achteraf op basis van bij de zorgorganisaties

de datum waarop de diagnose is gesteld. Indien niet is voldaan

aanwezige informatie gekeken of op grond van zorgvuldig

aan deze punten, komt het CIZ met het oordeel ‘niet juist

onderzoek een ‘juist besluit’ is genomen (zie ook onderstaand

besluit’’. Het is dus niet uitgesloten dat ook bij een ‘niet juist

kader voor de definitie die het CIZ hierbij heeft gehanteerd).

besluit’ de cliënt wel de zorg krijgt die hij nodig heeft en waar

Bij het uitvoeren van het steekproefonderzoek heeft het CIZ

hij recht op heeft. Berenschot acht zich niet in de positie om

zelf geen contact gehad met de cliënt en is er ook geen nieuwe

te beoordelen of het CIZ de juiste regels hanteert om vast te

of extra informatie opgevraagd. De detailresultaten van het

stellen of er sprake is van een juist besluit. Hiervoor zouden wij

steekproefonderzoek van het CIZ bespreken we in hoofdstuk 5.

namelijk kennis moeten hebben van alle operationaliseringsre-

Hoofdbevinding van het dossieronderzoek is dat in 44% van de

gels van het CIZ. Vanuit het perspectief van het beperken van

onderzochte indicatieadviezen er sprake is van een ‘juist besluit’.

administratieve lasten voor zorgorganisaties (zoals het experiment onder ERAI aanvankelijk ook is opgezet) is het belangrijk

In het steekproefonderzoek heeft het CIZ nagegaan welk per-

om goed te analyseren of de vertaalslag die het CIZ geeft aan de

centage van de meegenomen indicatieadviezen voldoet aan vier

beleidsregel indicatiestelling Wlz (regulier en voor dit experi-

van de vijf benoemde subonderdelen (1a, 1b, 1c en 2) van de

ment) voldoende passend is. De vraag is of er volgens de letter

definitie ‘juist besluit’. Een besluit is juist als deze onderdelen

of in de geest van de wet gehandeld moet worden.

van de definitie juist zijn. Als een onderdeel niet duidelijk of
niet juist is, dan is het voor het CIZ geen juist besluit. Onder

De uitkomst van 44% ‘juist besluit’ is een veel negatiever beeld

niet juiste besluiten vallen:

dan uit alle tussentijdse terugkoppelingen door het CIZ aan de
zorgorganisaties naar voren kwam (inclusief de tussenevaluatie,

•• indicaties waarbij het onderzoek niet volledig en/

zie hiervoor). De deelnemende zorgorganisaties geven aan dat

of zorgvuldig is gedaan, waardoor het besluit

zij ten tijde van het experiment er steeds meer van overtuigd

nog niet genomen had kunnen worden

raakten dat zij de kwaliteit goed (en steeds beter) borgden. Deze
overtuiging was mede/vooral ook gebaseerd op de terugkop-

•• indicaties waar alle informatie aanwezig is,
maar de regels niet juist zijn toegepast.

peling van de CIZ-beoordelaars op de indicatieadviezen: de
percentages conformiteit toegang tot de Wlz en de percentages
conformiteit zorgprofiel juist bepaald. Ofwel, de scores die het
level bepalen (zie figuur 4.2). Een aanzienlijk aantal organisa-

Definitie ‘juist besluit’ volgens het CIZ

ties is gestegen naar een hoger level en ziet dit als belangrijke
indicatie van toegenomen kwaliteit. De zorgorganisaties zijn

1. Er is terecht vastgesteld dat er wel/
geen toegang is tot de Wlz:
a. de grondslagbepaling is juist;
b. de vaststelling wel/geen permanent
toezicht of 24 uur zorg nabij is juist;
c. de vaststelling dat de zorgbehoefte
wel/niet blijvend is juist;
d. uitzonderingen op de toegangscriteria
zijn juist toegepast.

verder van mening dat de criteria waarop het CIZ hun werk in

2. Bij terechte toegang: het best passend
zorgprofiel is gekozen

riment onvoldoende aandacht is besteed aan de (kwaliteits)

Bron: CIZ (2017). Uitkomst steekproef Waardigheid en trots.
Utrecht: CIZ

het kader van de indicatiestelling heeft beoordeeld in het dossieronderzoek, vooraf niet duidelijk waren. En dat deze criteria
voorafgaand en tijdens het experiment ook niet duidelijk zijn
gecommuniceerd. Het CIZ heeft hierop een andere zienswijze.
Voor Berenschot is het moeilijk om achteraf te beoordelen of
het CIZ zorgorganisaties nu wel of niet voldoende heeft geïnformeerd. Duidelijk is in ieder geval dat gedurende het expecriteria waarop de zorgorganisaties achteraf zouden worden
beoordeeld.

Eindrapport

33

B

B 34

De reguliere en
experimentele werkwijze
vergeleken

Hoofdstuk 5

In dit hoofdstuk staan we stil bij de uitkomsten
van het experiment. Hiervoor vergelijken we de
experimentele met de reguliere werkwijze aan
de hand van een beoordelingskader met zeven
specifieke criteria. Dit raamwerk presenteren we
in paragraaf 5.1. De zeven beoordelingscriteria zijn
afgestemd met VWS, de zorgaanbieders en het CIZ.

35

B

B 36

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Per criterium toetsen we de werkwijzen op basis van verschillende data. Waar mogelijk gebruiken
we objectieve – gedurende het proces van indicatiestelling door het CIZ geregistreerde – gegevens.
Inzicht in de ervaringen van cliënten is afkomstig uit een door Berenschot gehouden enquête
(kwantitatief) en een aantal interviews (kwalitatief) met cliënten. De visies van de deelnemende
zorgorganisaties en het CIZ zijn afkomstig van interviews met deze partijen. Een nadere toelichting op de gebruikte onderzoeksmethoden is te vinden in bijlage 2.

5 .1 Beoordelingskader
Figuur 5 .1 Beoordelingskader experimentele en reguliere werkwijze
CRITERIA

EENHEID

1. Algehele cliënttevredenheid

Rapportcijfer

2. (Administratieve) belasting van cliënten

--/++

3. Snelheid van indicatiestelling

Aantal dagen tussen datum aanvraag en
datum indicatiestelling

4. Gemiddelde tijdsbesteding per indicatiestelling bij zorgorganisaties

Uren

5. Gemiddelde tijdsbesteding per indicatiestelling bij CIZ

Minuten

6. Juist vaststellen ‘toegang tot Wlz’ en ‘best passende zorgprofiel’

% juist besluit conform definitie CIZ

7. Administratieve belasting zorgprofessionals

--/++

De criteria zijn samen te vatten onder drie kerncriteria: 1) de
belasting van de cliënt en diens tevredenheid met het proces,
2) de belasting van de zorgorganisaties en het CIZ en 3) de
kwaliteit van de gestelde indicaties voor wat betreft het juist
vaststellen van de toegang tot de Wlz en het best passende
zorgprofiel. We drukken de scores van de vergeleken werkwijzen
(W&T-procedure en reguliere procedure) uit in een gedetailleerde eenheid (zie tabel 5.1). Daarnaast maken we in onze
analyse ook gebruik van kwalitatieve data: deze spelen immers
een belangrijke rol bij de interpretatie en duiding van de data.
De kwantitatieve score moet vooral worden gezien als een
inzichtelijke samenvatting.

Eindrapport

37

5 .2 Algehele cliënttevredenheid
5.2.1 Analyse cliëntenenquête
Beschrijving van de cliëntenenquête

In de volgende tabellen presenteren we de gemiddelde rapport-

Berenschot heeft drie specifieke cliëntgroepen een korte
schriftelijke enquête voorgelegd (zie bijlage 3). Groep 1 betreft
cliënten die aan de hand van de W&T-indicatieprocedure zijn
geïndiceerd binnen één van de zestien deelnemende zorgorganisaties in het experiment. Groep 2 betreft eveneens
cliënten van deze zestien zorgorganisaties, alleen is deze
groep door het CIZ regulier geïndiceerd. Groep 3 is ook door
het CIZ geïndiceerd, maar geen cliënt van één van de zestien
W&T-organisaties.
Binnen de groepen 1, 2 en 3 werden sommige cliënten voor
het eerst geïndiceerd en kregen dus voor het eerst toegang
tot de Wlz. Voor anderen betrof de meest recente indicatie een
herindicatie.
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

Cliënten die
experimenteel zijn
geïndiceerd, cliënt
bij een W&T-organisatie

Cliënten die
door het CIZ zijn
geïndiceerd, cliënt
bij een W&T-organisatie

Cliënten die door
het CIZ zijn geïndiceerd, cliënt bij een
andere zorgorganisatie (niet W&T)

Nieuwe
indicatie

Nieuwe
indicatie

Nieuwe
indicatie

Herindicatie

Herindicatie

Herindicatie

De enquêteresultaten zijn geanalyseerd op verschillen tussen
groepen 1, 2 en 3 als geheel en op verschillen tussen de subpopulaties met nieuwe en herindicaties binnen deze groepen4).
Berenschot schreef 1 .000 cliënten aan van wie er 425 (42,5%)
hebben gereageerd. Deze respons is relatief hoog voor beleidsonderzoek. Desalniettemin is de representativiteit van deze
steekproef niet vast te stellen. Daarom is enige voorzichtigheid
geboden bij het trekken van de conclusies. We lichten de
respons en de implicaties hiervan nader toe in bijlage 2.

cijfers die de cliënten uit de verschillende groepen gaven aan
hun ervaring met het gehele proces van indicatiestelling.
We geven de resultaten weer in tabel 5.1.
Tabel 5 .1 Gemiddeld rapportcijfer (tussen 0-10) gegeven
door cliënten aan het totale proces van indicatiestelling
GEMIDDELD
RAPPORTCIJFER

AANTAL
RESPONDENTEN

• Groep 1: experimenteel geïndiceerd, cliënt W&T-organisatie

7,47

212

• Groep 2: door CIZ geïndiceerd,
cliënt W&T-organisatie

7,75

118

• Groep 3: door CIZ geïndiceerd, cliënt van een andere
zorgorganisatie

7,35

88

Alle respondenten

Respondenten met nieuwe indicaties
• Groep 1: experimenteel geïndiceerd, cliënt W&T-organisatie

7,49

130

• Groep 2: door CIZ geïndiceerd,
cliënt W&T-organisatie

7,76

87

• Groep 3: door CIZ geïndiceerd, cliënt van een andere
zorgorganisatie

7,64

58

• Groep 1: experimenteel geïndiceerd, cliënt W&T-organisatie

7,29

130

• Groep 2: door CIZ geïndiceerd,
cliënt W&T-organisatie

7,73

87

• Groep 3: door CIZ geïndiceerd, cliënt van een andere
zorgorganisatie

6,80

58

Respondenten met herindicaties

Voor de groep ‘alle respondenten’ alsmede de subgroep respondenten die nieuwe indicaties ontvingen, zijn de verschillen
4) Analyse van de verschillen tussen kleinere subpopulaties,
bijvoorbeeld cliënten die na initiëring van de W&T-procedure
toch regulier door het CIZ zijn geïndiceerd, was vanwege
een te klein aantal respondenten (N) niet zinvol.

in rapportcijfer voor het totale proces van indicatiestelling
bescheiden en statistisch niet significant. Voor de cliënten die
een herindicatie ontvingen, vinden we een significant verschil

B

B 38

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

tussen groep 2 en groep 3. Dit wil zeggen dat respondenten

5 .3

(Ervaren) belasting door cliënten

binnen W&T-organisaties die door het CIZ zijn geïndiceerd
een significant hoger overall-rapportcijfer geven aan het proces

5.3.1 Enquêtevragen over cliëntbelasting

dan respondenten van andere zorgorganisaties die door het CIZ
zijn geïndiceerd. Vanuit de achtergrond van het experiment is

Wat cliënten aangeven over het proces van indicatiestelling

dit resultaat opvallend, omdat het op voorhand meer voor de

Cliënten kregen in de enquête drie vragen voorgelegd over het

hand had gelegen dat juist de cliënten uit groep 1 het proces

proces van de indicatiestelling. Ten eerste of er naar hun idee

van indicatiestelling beter zouden waarderen. Het gaat hier

iemand bij hen langs was geweest in het kader van het onder-

om de groep die binnen de W&T-organisaties via de experi-

zoek: oftewel het huisbezoek. In het geval van groep 1 is dat

mentele indicatiewerkwijze zijn geïndiceerd. Het gemiddelde

een professional vanuit een zorgorganisatie, in het geval van

rapportcijfer van deze groep, bevindt zich echter tussen dat

groep 2 en 3 in ieder geval ook iemand van het CIZ. Ten tweede

van groep 2 en 3. Een mogelijke verklaring is dat voor cliënten

werd cliënten gevraagd of de persoon die de indicatie voor hen

met herindicaties geldt (meer dan bij nieuwe cliënten) dat de

aanvroeg duidelijk had uitgelegd waarom de indicatie werd

W&T-organisaties de relatief eenvoudige casussen zelf indiceren

aangevraagd. Ten slotte vroegen we cliënten of iemand hun voor

(groep 1), terwijl de complexere casussen door het CIZ worden

ontvangst van het schriftelijke besluit duidelijk had uitgelegd

geïndiceerd en beide partijen meer aandacht besteden aan de

waarom ze de zorg zouden gaan krijgen die ze kregen. Respon-

cliënt. Wellicht dat de cliënten in deze complexere casussen

denten konden op de eerste vraag antwoorden met ‘Ja’, ‘Nee’ of

gedurende het proces meer het gevoel hebben dat aan hun

‘Ik weet het niet’. Op de laatste twee vragen konden ze antwoor-

wensen is voldaan. Dit is echter niet met zekerheid te zeggen.

den op een vijfpuntsschaal met een optie ‘Ik weet het niet’.

5.2.2 Samenvatting: algehele cliënttevredenheid

Oordeel van cliënten over aspecten van de indicatiestelling
We stelden de cliënten ook ‘oordeelsvragen’ ofwel vragen waar-

•

•

Gekeken naar de totale groep respondenten (cliënten
met nieuwe aanvragen en herindicaties) alsmede de
subgroep respondenten met een nieuwe aanvraag,
vinden we geen signiﬁcante verschillen met betrekking
tot het rapportcijfer dat ze geven aan het totale proces
van indicatiestelling.
Enkel gekeken naar respondenten die een herindicatie
ontvingen, vinden we een signiﬁcant verschil tussen
cliënten van de zestien W&T-organisaties die door het
CIZ zijn geïndiceerd en cliënten van andere zorgorganisaties voor wie dit geldt.

bij ze hun mening over aspecten van het proces gaven. Daarbij
maakten we onderscheid tussen vier belangrijke aspecten van
de cliëntbeleving van het proces van indicatiestelling. Ook
hier konden cliënten antwoorden op een vijfpuntsschaal, met
de aanvullende optie ’ik weet het niet’. Zie voor de volledige
vragenlijst bijlage 3.

5.3.2 Uitkomsten enquêtevragen over cliëntbelasting
Met behulp van statistische analyses (zie bijlage 2) is onderzocht of er sprake is van significante verschillen tussen de
verschillende (sub)groepen bij de antwoorden op de vragen
uit de vorige subparagraaf. Deze (sub)groepen zijn beschreven
in het kader aan het begin van paragraaf 5.2. De belangrijkste
uitkomsten van deze analyses beschrijven we hieronder.
Huisbezoek en duidelijkheid communicatie
We hebben geen significante verschillen gevonden tussen de
verschillende (sub)groepen als het gaat om de procesvragen of
er wel of geen huisbezoek heeft plaatsgevonden en de ervarin-

Eindrapport

gen van duidelijke communicatie. Op basis van de bevindingen

39

Tabel 5 .2 verschillen in het oordeel van cliënten nader geduid

van Berenschot is het krijgen van huisbezoek of het ervaren van
VARIABELE

NADERE ANALYSE VERSCHILLEN TUSSEN
GROEPEN

Perceptie
wachttijd

ontvangt of al een bestaande cliënt is.

• Respondenten uit groep 3 geven significant
vaker aan redelijk tot heel lang te moeten
wachten dan respondenten uit groepen 1
en 2.

Belasting en wachttijd

• Dit geldt voor de totale groep respondenten
alsook voor de subgroepen nieuwe cliënten
en cliënten met herindicaties.

een bepaald mate van duidelijkheid in de communicatie gedurende het proces dus niet afhankelijk van de vraag of een cliënt
door een W&T-organisatie of het CIZ is geïndiceerd. Ook hangt
dit niet af van de vraag of men voor het eerst een indicatie

Respondenten uit groep 3 (door CIZ geïndiceerd, cliënt van een
andere zorgorganisatie buiten het experiment) geven significant

Perceptie
bejegening

• Nieuwe cliënten uit groep 1 geven significant
vaker aan blij of heel blij te zijn met de manier
waarop er met ze is omgegaan dan nieuwe
cliënten uit groep 2.

Perceptie
belasting

• Respondenten uit groep 3 geven significant
vaker aan de procedure redelijk tot heel
belastend te vinden ten opzichte van groepen
1 en 2. Dit geldt voor de totale groep respondenten en voor de subgroep nieuwe cliënten.

vaker aan redelijk tot heel lang te moeten wachten op hun
besluit en de procedure redelijk tot heel erg belastend te ervaren
dan respondenten uit groepen 1 en 2 (beide groepen cliënten van
de W&T-organisaties). Dit geldt voor de totale groep cliënten en
ook voor de subgroep nieuwe cliënten. Voor de subgroep herindicaties vinden we alleen een significant verschil voor wat betreft
de wachttijd. Op basis van de gegevens van Berenschot lijkt het
er dus op dat indicaties van cliënten uit W&T-organisaties, zeker

• Voor de subgroep herindicaties geldt dat
cliënten uit groep 1 significant vaker aangeven de procedure niet echt of helemaal niet
belastend te vinden dan cliënten uit groep 3.

voor wat betreft nieuwe indicaties, volgens cliënten leiden tot
een reductie in wachttijd en belasting. Echter, we vinden geen

Verdiepende analyses

significant verschil tussen groep 1 en 2. Met andere woorden, het

Om nader inzicht te krijgen in de samenhang tussen proces-

verschil lijkt niet direct te worden veroorzaakt door de experi-

factoren en het oordeel van cliënten over de procedure (uit-

mentele indicatiewerkwijze. Mogelijk zijn de W&T-organisaties

komsten), hebben we een nadere analyse uitgevoerd. Hieruit

als gevolg van het experiment wel in zijn algemeenheid efficiën-

bleek dat de perceptie van een nieuw geïndiceerde cliënt van

ter gaan werken. Dit is echter niet met zekerheid te zeggen.

diens bejegening in het proces, significant samenhangt met het
wel of niet plaatsvinden van een huisbezoek: men is tevredener

Bejegening

als men zich een huisbezoek herinnert. Deze bevinding gaat

Nieuwe cliënten uit groep 1 (experimenteel geïndiceerd, cliënt

niet op voor cliënten die een herindicatie ontvangen. Dit is ook

van een W&T-organisatie) geven significant vaker aan blij of

logisch, aangezien niet alle geherindiceerde cliënten nog een

heel blij te zijn met de manier waarop er met hen is omgegaan.

huisbezoek krijgen. Op basis van de gegevens is niet duidelijk

Dit verschil gaat niet op bij groep 3 (door CIZ geïndiceerd,

of cliënten weten of de persoon die het huisbezoek verricht

cliënt bij een andere zorgorganisatie buiten het experiment).

werkzaam is bij het CIZ of een zorgorganisatie. Het vermoeden

Op basis van de gegevens van Berenschot lijkt het er dus op dat

van Berenschot op basis van de interviews met cliënten is dat

de invloed van het experiment voor wat betreft de bejegening

dit niet het geval is.

en van cliënten zoals door hen ervaren zich vooral binnen de
W&T-organisaties voordoet. En dus niet per se tussen de groep

Het rapportcijfer dat cliënten geven aan hun algehele ervaring,

die via de experimentele werkwijze is geïndiceerd en de groep

is eveneens significant (bijna een volledig punt) hoger indien

die door het CIZ is geïndiceerd.

men zich een huisbezoek herinnert. Er is sprake van enige

B

B 40

relatie tussen de vragen of aan een cliënt duidelijk is uitgelegd
waarom er een indicatie wordt aangevraagd en op welke zorg de

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

5.3.3 Samenvatting: visie cliënten op tevredenheid en
ervaren belasting

cliënt recht heeft, en het oordeel dat cliënten hebben over de
ervaren bejegening en belasting. Dit geldt ook voor het totale
oordeel over de procedure, maar deze relaties zijn (hoewel statis-

Verschillen in cliëntervaringen op hoofdlijnen

tisch significant) zwak tot middelmatig. Dit is logisch, aange-

•

Respondenten van zorgorganisaties buiten het experiment die door het CIZ zijn geïndiceerd, geven vaker
aan relatief of heel lang te hebben moeten wachten op
hun besluit dan cliënten van de zestien W&T-organisaties (die door deze zorgaanbieders zelf of door het CIZ
zijn geïndiceerd).

•

Respondenten van zorgorganisaties buiten het experiment die door het CIZ zijn geïndiceerd, geven vaker
aan de procedure van indicatiestelling als redelijk tot
erg belastend te ervaren dan cliënten van de zestien
W&T-organisaties (die door deze zorgaanbieders zelf of
door het CIZ zijn geïndiceerd).

•

Geherindiceerde respondenten van zorgorganisaties
buiten het experiment die door het CIZ zijn geïndiceerd, lijken de procedure van indicatiestelling als
belastender te ervaren dan geherindiceerde respondenten van de W&T-organisaties die te maken hebben
gehad met de experimentele werkwijze.

•

Nieuwe cliënten van W&T-organisaties die via de experimentele werkwijze geïndiceerd zijn, geven vaker aan
blij of heel blij te zijn met de manier waarop met hen
is omgegaan dan nieuwe cliënten binnen deze zelfde
organisaties die door het CIZ regulier geïndiceerd zijn.

zien deze factoren op zichzelf geanalyseerd zijn terwijl ze in de
praktijk tegelijkertijd gezamenlijk de ervaring van een cliënt
beïnvloeden, en omdat dit niet de enige relevante factoren zijn
die de ervaring beïnvloeden.

Samenhang tussen cliëntenoordelen en
aspecten van het indicatiestellingsproces
•

Nieuw geïndiceerde respondenten die zich een huisbezoek herinneren, oordelen een stuk positiever over
de manier waarop met hen is omgegaan en over hun
totale ervaring met het indicatiestellingsproces dan
nieuw geïndiceerde cliënten die zich geen huisbezoek
herinneren.

•

Er is sprake van enige relatie tussen een door respondenten als duidelijk ervaren uitleg over de reden
waarom er een Wlz-indicatie voor hen wordt aangevraagd en welke zorg als het best passend wordt
beschouwd enerzijds, en het oordeel van deze cliënten
over aspecten van hun indicatiestellingprocedure
anderzijds. Deze relatie is echter zwak tot middelmatig.

Eindrapport

41

5.3.4 Visie van zorgorganisaties

Klantvriendelijkheid

De geïnterviewde zorgorganisaties zijn overwegend positief over

De W&T-wijze van indiceren biedt volgens de geïnterviewde

de gevolgen van de W&T-werkwijze voor cliënten. Berenschot

vertegenwoordigers de mogelijkheid om klantvriendelijker om

onderscheidt op basis hiervan op hoofdlijnen twee directe

te gaan met cliënten. Dit wordt veroorzaakt door twee factoren.

voordelen voor cliënten.

Ten eerste stelt de experimentele werkwijze de organisaties in
staat om de cliënt te voorzien van één gezicht dat van begin tot

Eerder duidelijkheid over het indicatiebesluit

eind bij het proces betrokken is. De cliënt hoeft zijn verhaal

De deelnemende zorgorganisaties stellen vast dat cliënten

en situatie slechts één of hooguit een paar keer te delen in

eerder duidelijkheid hebben over de vraag of ze recht hebben

plaats van telkens opnieuw met diverse professionals. Daar-

op zorg op basis van de Wlz en op basis van welk zorgprofiel

naast raakt de cliënt gemakkelijker vertrouwd met een vaste

binnen de W&T-werkwijze. Gezien de bevindingen over de

contactpersoon.

doorlooptijd van W&T-aanvragen ten opzichte van reguliere
aanvragen (zie paragraaf 5.4), acht Berenschot deze constate-

De visie van de vertegenwoordigers is dat klantadviseurs en/

ring plausibel. De snellere duidelijkheid heeft volgens sommige

of zorgprofessionals van de zorgorganisatie de situatie van de

geïnterviewden een wezenlijk positieve invloed op de gemoeds-

cliënt beter kunnen inschatten dan beoordelaars die minder

rust van de cliënten, hun naasten en vertegenwoordigers.

bekend zijn met de cliënt. Aangegeven is dat de klantadviseurs

Bovendien kunnen zorgorganisaties op het moment dat er een

en/of zorgprofessionals bekender zijn met de cliënt en diens

plek vrij komt en een cliënt kenbaar heeft gemaakt ‘in zorg’

situatie, en ook met het netwerk van mantelzorgers, familie,

te willen, snel schakelen met de cliënt, diens mantelzorger en

vrienden en zorgverleners rondom de cliënt. Deze omgevings-

andere zorgverleners om een voorlopige indicatie in te dienen

factoren zijn belangrijk bij het bepalen van een indicatie, zo is

bij het CIZ. Op deze manier wordt efficiëntiewinst geboekt in

het idee.

het verkorten van de eigen wachtlijsten die zorgorganisaties
blijken bij te houden. Het gaat hier zeker niet om de (regionale)

Ten slotte kan in de optiek van sommige geïnterviewden met

wachtlijsten bijgehouden door zorgkantoren.

de W&T-werkwijze het proces van indicatiestelling synchroon
worden georganiseerd met het oriëntatieproces dat veel zorgorganisaties hebben ingericht. Hierbij wordt samen met de
cliënt op een laagdrempelige en begrijpelijke manier bekeken
welke zorg de cliënt nodig heeft. Zo wordt de cliënt niet dubbel
belast en kan snel zorg op maat worden geleverd na ontvangst
van een definitief besluit.

B

B 42

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

5 .4 Snelheid van indicatiestelling
5.4.1 Leidt de experimentele werkwijze tot snellere
ontvangst van besluiten?

Figuur 5 .2 Percentage W&T-aanvragen Q1 2016
t/m Q2 2017 in de vier hoofdcategorieën

Eén van de belangrijkste motivaties voor het opnemen van het

Netto doorlooptijd besluiten W&T

thema indicatiestelling binnen W&T is de wens om de doorlooptijd tussen het starten van een aanvraag voor een Wlz-indicatie en de ontvangst van het uiteindelijke besluit door de cliënt
te verkorten. Om inzicht te verkrijgen in het antwoord op deze

100%
80%

vraag, analyseerden we alle (N=2.169) bij het CIZ ingediende

60%

W&T-indicatieadviezen vanaf Q1 2016. Vervolgens vergeleken

40%

we deze met de doorlooptijd van reguliere aanvragen zoals door
het CIZ gerapporteerd in zijn kwartaalrapportages.

20%
0%

Doorlooptijden reguliere aanvragen

Q1
2016

Het CIZ houdt de doorooptijden van reguliere aanvragen bij
vanaf het moment dat een aanvraag wordt ingediend bij het

Q2
2016

Q3
2016

Q4
2016

Q1
2017

Q2
Hele
2017 periode

> 6 weken
2 tot 6 weken
3 tot 14 dagen
< 48 uur

CIZ tot en met het moment dat het definitieve besluit erover
wordt afgegeven aan de cliënt. Daarnaast houdt het CIZ de
looptijden van W&T-aanvragen bij vanaf het moment dat de
zorgorganisatie het voorlopige besluit indient in Portero (het
digitale aanvraagsysteem) tot en met de afgifte van het door het
CIZ getoetste (definitieve) besluit.

Figuur 5 .3 Percentage reguliere aanvragen Q2 2016
t/m Q2 2017 in de vier hoofdcategorieën

Netto doorlooptijd besluiten Wlz-regulier

In figuur 5.2 rapporteren we de beschikbare gegevens over de
periode Q1 2016 tot en met Q2 2017. In figuur 5.3 rapporteren
we gegevens over periode vanaf Q2 2016.

100%
80%
60%
40%
20%
0%
Q2
2016

Q3
2016

> 6 weken
2 tot 6 weken
3 tot 14 dagen
< 48 uur

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

Hele
periode

Eindrapport

43

De figuren laten zien dat de netto doorlooptijd van de W&T-in-

Daarnaast geeft het CIZ aan te vrezen dat deze tijdwinst ten

dicatieprocedure over het algemeen aanzienlijk korter is dan bij

koste kan gaan van de kwaliteit van het onderzoek. Op basis

de reguliere procedure. Waar onder de W&T-procedure beslui-

van het dossieronderzoek dat het CIZ uitvoerde, constateert

ten in meer dan 40% van de gevallen binnen 48 uur binnen

men ook een lagere kwaliteit van dossiervorming en archi-

zijn en in circa 80% van de gevallen binnen twee weken, is dit

vering dan het CIZ zelf bijhoudt in het geval van reguliere

voor reguliere aanvragen respectievelijk 11% binnen 48 uur en

indicaties. Het CIZ is van mening dat, zou het onderzoek en

26% binnen twee weken.

de dossiervorming en archivering volgens deze maatstaven
worden uitgevoerd, het de zorgorganisaties veel meer tijd kost

Invloed van het onderzoek op de doorlooptijd bij de vergeleken

dan nu het geval is. Berenschot erkent het belang van goede

procedures

dossiervorming en archivering in het kader van de experimen-

We gaven al aan dat dit verschil zeker voor een deel zal worden

tele werkwijze, zeker omdat het ook het CIZ in staat stelt om

verklaard door het feit dat het onderzoek (het verzamelen van

achteraf controles uit te voeren op de juistheid van de door de

de gegevens van de cliënt rondom ziektebeeld, etc. en de beoor-

zorgorganisaties voorbereide besluitvorming rondom toegang

deling daarvan) niet is meegenomen in de doorlooptijd van

tot de Wlz en het best passende zorgprofiel. Dit wordt overigens

de W&T-procedure en wel in de doorlooptijd van de reguliere

onderschreven door de meeste geïnterviewde zorgorganisaties.

procedure. Deze belemmering heeft ongetwijfeld invloed gehad
op het hiervoor gepresenteerde verschil. Om na te gaan hoe groot
dit verschil is en wat de invloed ervan is op de situatie van een

5.4.2 Samenvatting: snelheid indicatiestellingen W&T
en regulier vergeleken

cliënt, legden we deze vraag voor in interviews aan het CIZ en de
zorgorganisaties. Zorgorganisaties geven aan dat het hun gemiddeld een aantal werkdagen kost om de gegevens te verzamelen,

•

Berenschot acht het op basis van een analyse van
de kwantitatieve gegevens van het CIZ alsmede de
verrichte interviews aannemelijk dat de W&T-wijze van
indicatiestelling ten opzichte van de reguliere wijze de
duur van het proces vanaf het eerste contact met de
cliënt tot afgifte van het deﬁnitieve besluit aanzienlijk
verkort.

•

De verklaring voor deze kortere wachttijd is minder
eenduidig te benoemen. Een mogelijke verklaring ligt
in de tijdwinst die de zorgorganisaties boeken omdat
het onderzoek voorafgaand aan de indicatiestelling
onder de experimentele indicatiewerkwijze effectiever
in het zorgverleningsproces kan worden geïntegreerd.
Dit staat los van de vraag of de W&T-zorgorganisaties hierbij de dossiervoering en archivering op een
afdoende niveau uitvoeren. Dit is op basis van het
huidige onderzoek niet vast te stellen.

en dat ze verwachten dat hun dit in de regel sneller lukt dan het
CIZ vanwege de integrale inbedding in het directe zorgproces.
Zorgorganisaties voeren het onderzoek uit op basis van gegevens
die zij (vanuit het ECD) of al tot hun beschikking hebben of eenvoudig kunnen opvragen bij (medische) professionals, zoals de
huisarts en/of wijkverpleegkundige. Hiermee hebben ze vanwege
afstemming rond het primaire proces al korte lijnen. Berenschot
vindt dit een plausibele verklaring en beschouwt de kans klein
dat, indien de periode die het onderzoek in beslag neemt zou
worden meegenomen, het grote verschil in doorlooptijd tussen
de W&T en reguliere procedure volledig zou verdwijnen. Aannemelijker is dat er in ieder geval ook tijdwinst wordt geboekt
gedurende het verrichten van het onderzoek en het beoordelen
van de situatie van de cliënt. Anderzijds blijkt uit interviews met
de zorgorganisaties en het CIZ dat zorgorganisaties, zeker in deze
fase van het experiment, de relatief complexe gevallen vaak regulier laten indiceren door het CIZ. Vermoedelijk zouden dergelijke
cliënten wanneer ze via de W&T-werkwijze geïndiceerd zouden
worden, de gemiddelde doorlooptijd doen stijgen. Wellicht inflateert dit gegeven het verschil tussen de werkwijzen enigszins.

B

B 44

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

5 .5 Gemiddelde tijdsbesteding per indicatiestelling binnen zorgorganisaties
In de interviews gaven de vertegenwoordigers van de zorgorga-

van de rapportage en archivering ervan komt voor rekening van

nisaties aan dat de tijdsinvestering voor een W&T-indicatiestel-

ondersteunende klantadviseurs. Interne zorgverleners, zoals

ling voor een nieuwe indicatie over het algemeen twee tot acht

specialisten ouderengeneeskunde (SO’s) en verpleegkundigen,

uur bedraagt voor alle betrokkenen vanuit de zorgorganisatie.

en externe zorgverleners, zoals huisartsen, wijkverpleegkundi-

Voor een herindicatie betreft dit twee tot drie uur. De uitein-

gen of een ingehuurde behandel- en/of paramedische dienst,

delijke tijdsinvestering hangt samen met de aard van het uit

spelen een ondersteunende rol door middel van het aanleveren

te voeren onderzoek, dit kan relatief eenvoudig zijn maar ook

van de benodigde informatie over aspecten van de gezondheid

complex. Genoemde tijdsinvestering houdt overigens niet in

van de cliënt. Zorgorganisaties die met interne behandel- en

dat een voorlopig indicatiebesluit binnen enkele uren kan

paramedische diensten werken, geven aan dat dit in relatie

worden ingediend in Portero. Dit moet immers door verschil-

tot het voorgaande een voordeel biedt. De communicatie- en

lende mensen worden afgestemd, en duurt in de regel zeker

afstemmingslijnen zijn korter en het kost betrokkenen bij de

enkele dagen. In zijn halfjaarrapportage beschrijft het CIZ hoe

indicatiestelling daarom minder tijd dan als er gewerkt moet

lang het zorgorganisaties kost om een W&T-indicatiestelling te

worden met externen.

doen ten opzichte van een reguliere aanvraag. Deze gegevens
komen grotendeels overeen met hetgeen Berenschot vindt op

In de gesprekken met de zorgaanbieders geven zij ook aan deze

basis van dit onderzoek. Duidelijk is in ieder geval dat zor-

additionele tijdsinvestering en belasting die gepaard gaat met

gorganisaties per aanvraag een paar uur meer kwijt zijn voor

de W&T-werkwijze zeker te zien en dat deze deels zal blijven

een W&T-indicatie dan voor een reguliere indicatie. Dit komt

bestaan. Men stelt echter ook duidelijk dat deze investering

doordat de zorgorganisaties naast het verzamelen van de beno-

loont, gezien de voordelen die de experimentele werkwijze de

digde informatie voor het onderzoek, het onderzoek nu ook

cliënt en de eigen organisatie oplevert. In paragraaf 3.7 hebben

zelf uit dienen te voeren. Wel geven de zorgorganisaties in de

we deze voordelen al beschreven, die in de kern inhouden dat

interviews aan dat de tijdsinvestering afneemt naarmate men

de zorgorganisaties een zeer wenselijke toename in regie over

meer indicaties doet, dit vanwege de handigheid die men erin

het proces van de indicatiestelling ervaren.

ontwikkelt. De coördinatie van het onderzoek en het merendeel
Tabel 5 .3 gemiddelde tijdsbesteding per indicatiestelling binnen zorgorganisaties
TIJDSINVESTERING REGULIER
- CIZ HALFJAARRAPPORTAGE

TIJDSINVESTERING ERAI
- CIZ HALFJAARRAPPORTAGE

TIJDSINVESTERING ERAI
- INTERVIEWS

Nieuwe indicatie

2 tot 3 uur

4 tot 6 uur

2 tot 8 uur

Herindicatie

1 tot 2 uur

2 tot 3 uur

2 tot 3 uur

Eindrapport

45

5 .6 Gemiddelde tijdsbesteding per indicatiestelling binnen het CIZ
In zijn tussentijdse evaluatie rapporteert het CIZ de volgende
gemiddelde tijdsbesteding voor W&T-indicaties ten opzichte

5.6.1 Samenvatting tijdsinvestering zorgorganisaties
en CIZ

van reguliere indicaties.
Tabel 5 .4 gemiddelde tijdsbesteding per indicatiestelling binnen het CIZ

Tijdsinvestering CIZ:
advies, terugkoppeling
en controle achteraf

W&T

REGULIER
V&V

REGULIER
GHZ

30 minuten

90 minuten

120 minuten

•

Indien enkel wordt gekeken naar de tijdsinvestering
die direct is toe te wijzen aan individuele indicaties,
is er sprake van een forse toename (ongeveer een
verdubbeling) van het aantal uren dat zorgorganisaties
steken in het voorbereiden van de aanvragen. Voor
het CIZ geldt in dit geval dat de tijdsinvestering fors
afneemt.

•

Tegenover de additionele tijdsinvestering en belasting
die gepaard gaat met de W&T-werkwijze, staat volgens
de zorgorganisaties een zeer wenselijke toename in
regie over het proces van de indicatiestelling. Deze
toename in regie zorgt er volgens hen voor dat besluiten sneller kunnen worden afgegeven, er beter kan
worden geschakeld met ketenpartners en de benodigde zorg sneller kan worden verleend.

•

De secundaire tijdsinvestering neemt voor zorgorganisaties af doordat men minder lang hoeft te wachten op
besluiten. Voor het CIZ neemt wanneer wordt gekeken
naar het totale beeld de tijdsinvestering toe vanwege
de continue begeleiding die nodig is voor de indicatiestellers en de extra tijd die men steekt in aanvragen
die in eerste instantie volgens de ERAI-werkwijze maar
in tweede instantie alsnog regulier worden ingediend.

Bij deze cijfers zijn een paar belangrijke kanttekeningen te
plaatsen:
•

Deze cijfers gelden uitsluitend voor indicaties die volledig
worden afgehandeld door de zorgorganisaties, waarbij het
CIZ enkel de controle achteraf uitvoert en een definitief
(‘conform’) besluit afgeeft. Dit gaat niet altijd op: zorgorganisaties dienen regelmatig in eerste instantie een W&T-aanvraag in en kiezen uiteindelijk toch voor regulier, hetgeen de
organisaties en het CIZ een dubbele tijdsinvestering kost.

•

De tijdsinvestering vanuit het CIZ blijft niet beperkt tot
individuele indicaties. Zo wordt er voortdurend geschakeld
met de zorgorganisaties om de kwaliteit te blijven verbeteren, met name omdat binnen organisaties met regelmaat
nieuwe indicatiestellers worden aangesteld die moeten worden ingewerkt. Ook vanuit het CIZ is hier een tijdsinvestering mee gemoeid, die ontbreekt bij de reguliere werkwijze.

Het CIZ geeft in interviews aan te verwachten dat deze ‘secundaire’ tijdsbesteding min of meer permanent zal zijn bij eventuele voortzetting van de W&T-werkwijze.

B

B 46

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

5 .7 Juist vaststellen ‘toegang tot Wlz’ en
‘best passende zorgprofiel’
In de kern gaat het bij indicatiestelling om het juist vaststellen

In figuur 5.4 presenteren we het percentage adviezen uit alle in

van iemands toegang tot de Wlz en het daarin best passende

de periode Q1 2016 tot en met Q2 2017 aan het CIZ voorge-

zorgprofiel. Alleen dan is er in de ogen van het CIZ sprake van

legde adviezen die door het CIZ zijn beoordeeld als conform

een juist besluit (zie kader in paragraaf 4.3). Bij de reguliere

voor wat betreft de inschatting van de aanspraak op de Wlz.

indicatiewerkwijze liggen de werkzaamheden die moeten leiden

Figuur 5.5 toont een vergelijkbaar percentage voor wat betreft

tot een juist besluit bij het CIZ. In het experiment voeren de

de mate waarin het CIZ de door de zorgorganisaties voorgelegde

zestien W&T-organisaties deze werkzaamheden uit en neemt

indicatieadviezen als conform beoordeelde voor wat betreft de

het CIZ op basis daarvan het indicatiebesluit. Hierna presen-

inschatting van het best passende zorgprofiel.

teren we de beschikbare informatie over de vergelijking tussen
indicaties gesteld door de W&T-organisaties en die door het

Uit figuur 5.4 blijkt dat het CIZ op basis van de informatie in

CIZ voor wat betreft het percentage ‘juist besluit’ volgens de

het aanleverformat in meer dan 90% van de gevallen consta-

definitie van het CIZ.

teert dat de door de organisaties geïndiceerde toegang tot de
Wlz juist is. Dit cijfer is min of meer constant gebleven tussen

5.7.1 Cijfers uit de kwartaalmonitor van het CIZ

Q1 2016 en Q2 2017.

Op verzoek van Berenschot heeft het CIZ de gegevens aangeleverd omtrent alle door het CIZ beoordeelde W&T-indicatieadviezen die door de zorgorganisaties zijn ingediend vanaf

Figuur 5 .4 beoordeling inschatting toegang tot de Wlz,
weergegeven voor alle door de zestien zorgorganisaties ingediende
en door het CIZ beoordeelde W&T-indicatieadviezen

Q1 2016 tot en met Q2 2017. In totaal gaat het hier om
2.169 ingediende adviezen. Berenschot gebruikt deze gegevens

Inschatting aanspraak Wlz

als maatstaf omdat ze een goede, structureel geregistreerde
indicatie geven van de onafhankelijke beoordeling van door de

100%

zorgorganisaties ingediende indicatieadviezen door het CIZ op

80%

de onderdelen juist vaststellen van de toegang tot de Wlz en het
best passende zorgprofiel. We presenteren hierna de uitkomsten
van deze analyses. Dit doen we in de hoofdtekst voor het totale

60%
40%

aantal door de W&T-organisaties ingediende indicatieadviezen.

20%

Bijlage 6 bevat de uitkomsten van een aantal subgroepanalyses,

0%

waarin we uitkomsten vergelijken tussen V&V en GHZ-organisaties en tussen organisaties die in verschillende stadia bij het
experiment betrokken zijn. De belangrijkste uitkomst is dat wij
geen verschillen hebben aangetroffen tussen de deelnemende
V&V- en GHZ-organisaties wat betreft de juistheid van de
gestelde indicaties. Er lijkt verder enige toename in de juistheid
van de besluiten te bespeuren naarmate organisaties langer
deelnemen aan het experiment. Maar dit is op basis van de
kwantitatieve gegevens niet met zekerheid vast te stellen of te
ontkrachten.

Q1
2016

Q2
2016

Q3
2016

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

Eindrapport

47

Figuur 5 .5 beoordeling inschatting best passend zorgprofiel voor
de cliënt, weergegeven voor alle door de zestien zorgorganisaties
ingediende en door het CIZ beoordeelde W&T-indicatieadviezen

Berenschot heeft van het CIZ over de gehele periode van Q1
2016 tot en met Q2 2017 geen informatie ontvangen over de
uitkomsten van de interne toetsing op de eigen indicaties van

Inschatting best passend zorgprofiel
100%

het CIZ. Wel rapporteert het CIZ het percentage juiste reguliere
besluiten over de kwartalen Q4 2016 en Q1 2017 in zijn steekproefonderzoek. In beide gevallen bedraagt het percentage juiste

80%

besluiten 89%. Uit het openbare jaarbericht over 2016 halen we

60%

dat over heel 2016 dit percentage identiek was. Vergelijken we
het percentage van 89% met de hiervoor benoemde percentages

40%

‘juist besluit’ na beoordeling van de door de W&T-organisaties

20%

ingediende indicatieadviezen, dan concluderen wij dat over

0%

Q4 2016 deze percentages identiek zijn. Over Q1 2017 ligt dit
Q1
2016

Q2
2016

Q3
2016

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

percentage voor de door de zorgorganisaties verzorgde indicatieadviezen wel 15,5% lager dan de 89% van de door CIZ zelf
verzorgde indicaties.

Een bewerking van Berenschot van de kwartaalgegevens laat het
voorgelegde indicatieadviezen, waarin het CIZ beoordeeld heeft

5.7.3 Uitkomsten steekproefsgewijs
dossieronderzoek CIZ

dat er sprake is van een juist indicatiebesluit: 89% over Q4 2016

We gaven in hoofdstuk 4 al aan dat het CIZ bij het beoordelen

en 73,5% over Q1 2017. Over de twee kwartalen gezamenlijk

van de juistheid van de ingediende W&T-indicatieadviezen

komt dit percentage uit op 81,3%. Hierbij gebruiken we de hoofd-

enkel gebruik kan maken van het door de zorgorganisaties aan-

categorieën van de CIZ-definitie dat er sprake is van een ‘juist

geleverde format op basis van het onderzoek dat de organisaties

besluit’ als de toegang tot de Wlz en het best passende zorgprofiel

verrichten en de informatie die zij daartoe verzameld hebben.

juist is vastgesteld, maar die in dit geval dus op hoofdlijnen zijn

Bij reguliere indicatiestellingen verricht het CIZ het onderzoek

beoordeeld in plaats van op het niveau van de subonderdelen zoals

zelf en beschikt men logischerwijs over meer gegevens. Het CIZ

weergegeven op pagina 32. De afname in het percentage in Q1

heeft daarom een steekproefsgewijs dossieronderzoek verricht

2017 komt overeen met de dip die we zien in figuur 5.4 en 5.5.

over de periode Q4 2016 tot en met Q1 2017. Dit onderzoek

percentage zien van de door de W&T-organisaties aan het CIZ

benoemden we eerder in paragraaf 4.3. We bespreken hier

5.7.2 Steekproefsgewijs dossieronderzoek op door
CIZ gestelde indicaties

enkel het resultaat dat voor het onderzoek van Berenschot het

Ook op de regulier door het CIZ verzorgde indicatiestellingen

lezer naar de openbare rapportage van het CIZ5).

meest relevant is. Voor het volledige onderzoek verwijzen we de

Wlz wordt intern steekproefsgewijs dossieronderzoek uitgevoerd
om te zien of er sprake is van een ‘juist besluit’. Hierover wordt

Op basis van het dossieronderzoek stelt het CIZ vast dat, indien

per kwartaal aan het Ministerie van VWS gerapporteerd en ook

het CIZ de beschikking heeft over dezelfde schriftelijk vastgelegde

het openbare jaarbericht bevat de uitkomsten van deze interne

informatie omtrent de situatie van cliënten (verzameld met

toetsing. Het CIZ heeft aangegeven dat de interne toetsing op

behulp van het door de zorgorganisaties verrichte onderzoek)

de ‘eigen’ indicatiebesluiten methodologisch en qua definitie

als de zorgorganisaties, ze slechts bij 44% van de ingediende

van ‘juist besluit’ een vergelijkbare opzet heeft als het hierna

W&T-indicatieadviezen tot de conclusie komt dat er sprake is

beschreven steekproefsgewijs dossieronderzoek. De uitkomsten
van beide toetsingen zouden daarmee vergelijkbaar zijn. Berenschot heeft dit niet zelf kunnen vaststellen.

5) CIZ (2017). Uitkomst steekproef. Waardigheid en trots; thema
Indicatiestelling Q4 2016- Q1 2017. 29 september 2017. Utrecht: CIZ

B

B 48

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

van een juist besluit. In onderstaande kader is uitgewerkt hoe

informatie/dossiers is geweest op het uiteindelijke percentage

dit percentage tot stand is gekomen.

‘juist besluit’. Het CIZ geeft in zijn rapportage over het dossieronderzoek wel aan dat bij een substantieel deel van de onder-

Het percentage ‘juist besluit’ dat het steekproefsgewijs dossier-

zochte indicatiestellingen de bij de organisaties aangetroffen

onderzoek van het CIZ heeft opgeleverd, vertegenwoordigt

informatie onvolledig of niet juist was, maar neemt deze indi-

bijna een halvering van het cijfer dat het CIZ vaststelde op het

catiestellingen met onvolledige informatiedossiers vervolgens

moment dat het enkel beschikte over de door de zorgverleners

wel mee bij het berekenen van het genoemde kwaliteitspercen-

ter beoordeling aan het CIZ aangeleverde indicatieadviezen.

tage. Hierdoor valt niet goed vast te stellen of het lage percen-

Belangrijke kanttekening die Berenschot maakt bij de uitkom-

tage vooral beïnvloed wordt door de onvoldoende kwaliteit van

sten van het dossieronderzoek voor wat betreft de W&T-indi-

de dossiervorming binnen de zorgorganisaties of door onvol-

caties, is dat niet duidelijk is wat het effect van onvolledige

doende kwaliteit bij de indicatiestelling zelf. Dit behoeft volgens
Berenschot een nadere onafhankelijke analyse.

Percentage toegelicht
In het steekproefonderzoek heeft het CIZ voor alle subonderdelen van zijn definitie van een ‘juist besluit’ (zie paragraaf 4.3)
gemeten welk percentage van de door de W&T-zorgorganisaties
ingediende indicatieadviezen daaraan voldoet. Een besluit is
door het CIZ alleen als juist gedefinieerd indien aan alle subonderdelen is voldaan. Dit percentage baseert het CIZ op een
studie van alle dossiers die zijn meegenomen in het steekproefonderzoek, dus ook onvolledige dossiers zijn hierin meegenomen. De conclusie van het CIZ is als volgt (geparafraseerd):
•

1a (grondslagbepaling)bij 68% (N=122) van alle getoetste
dossiers (N=180) was de gekozen grondslag juist
verwerkt op basis van de aanvullende informatie.

•

1b (24 uur zorg): in 65% (N=117) van alle getoetste
dossiers (N=180) was de aanvullende informatie juist
verwerkt bij stap 2; permanent toezicht of 24 uur nabij.

•

1c (zorgbehoefte blijvend): in 63% (N=112) van alle getoetste
dossiers (N=177) was de aanvullende informatie juist verwerkt bij stap 3; vaststellen van de blijvende zorgbehoefte.

•

1d (uitzondering): wordt niet als aparte post vermeld.

•

2 (best passend zorgprofiel): in 60% (N=103)
van alle getoetste dossiers (N=172) is op basis
van de aanvullende informatie en het format
het best passend zorgprofiel gekozen.

Het percentage dossiers waarin al deze aspecten juist zijn,
betreft het totaalcijfer van 44%.

5.7.4 Samenvatting kwaliteit van de gestelde indicaties

•

Op basis van cijfers uit de kwartaalrapportages van
het CIZ stelt Berenschot vast dat het percentage ‘juist’
gestelde indicaties volgens de deﬁnitie van het CIZ iets
lager ligt voor de door de W&T verzorgde indicaties
(81,3%) dan voor de Wlz-indicaties in zijn geheel (89%).

•

Op basis van de cijfers uit het steekproefonderzoek
van het CIZ is het verschil groter: bij 44% van de door
W&T-organisaties verzorgde indicatieadviezen is
volgens CIZ sprake van een juist besluit, vergeleken
met 89% van de indicaties waar alleen het CIZ betrokken is. Hierbij maken wij de kanttekening dat bij het
berekenen van het kwaliteitspercentage van 44% de
indicatiestellingen met onvolledige informatiedossiers
zijn meegeteld. Hierdoor valt niet goed vast te stellen
of het lage percentage vooral beïnvloed wordt door de
onvoldoende kwaliteit van de dossiervorming binnen
de zorgorganisaties of door onvoldoende kwaliteit bij
de indicatiestelling zelf. Dit behoeft volgens Berenschot
een nadere onafhankelijke analyse.

•

Op basis van de cijfers uit de kwartaalrapportages van
het CIZ vindt Berenschot geen verschillen tussen de
deelnemende V&V- en VG-organisaties wat betreft de
kwaliteit van de gestelde indicaties.

•

Er lijkt enige toename in kwaliteit van de ingediende
indicaties te bespeuren naarmate organisaties langer
deelnemen aan het experiment, maar dit is op basis
van de kwantitatieve gegevens niet met zekerheid vast
te stellen of te ontkrachten.

Eindrapport

49

5 .8 (Administratieve) belasting van
zorgprofessionals

5 .9 Uitkomsten samengevat binnen het
beoordelingskader

In de gesprekken met de zestien zorgaanbieders en de zorg-

Aan het begin van dit hoofdstuk presenteerden we het door ons

organisaties uit de controlegroep is ook aandacht besteed aan

toegepaste beoordelingskader. Aan de hand van de gepresen-

de (administratieve) belasting van zorgprofessionals als het

teerde gegevens en analyses zijn we per gekozen criterium tot

gaat om de reguliere en experimentele manier van indicatiestel-

een oordeel gekomen of de W&T-werkwijze dan wel de reguliere

ling. Hierbij verstaan wij onder ‘zorgprofessionals’ de medewer-

werkwijze beter scoort. Voor een aantal criteria hebben we ook

kers die direct betrokken zijn bij de zorg aan cliënten en ook de

vastgesteld dat er geen verschil te zien is tussen beide werk-

interne behandelaars. Voor de W&T-zorgorganisaties rekenen

wijzen. Zoals eerder aangegeven drukken we de scores van de

wij de eigen indicatiestellers in het kader van het experiment

vergeleken werkwijzen (W&T en regulier) in een gedetailleerde

niet mee, op hun tijdsbesteding/belasting zijn we in paragraaf

en per criterium specifieke eenheid uit (zie tabel 5.5).

5.5 ingegaan. Kernvraag was of in de beleving van de respondenten het voor de (administratieve) belasting van zorgprofes-

In Tabel 5.10 vatten we het oordeel van Berenschot per crite-

sionals uitmaakt of het om een W&T-indicatie gaat of om een

rium kwantitatief samen. Uit de tabel blijkt dat de experimen-

reguliere indicatie. Uit de antwoorden blijkt er op dit punt geen

tele wijze van indicatiestellen gunstiger scoort dan de reguliere

duidelijk definieerbaar verschil te bestaan tussen de experimen-

wijze wat betreft de wachttijd tot het definitieve besluit, de

tele en de reguliere werkwijze. Dit wordt met name veroorzaakt

belasting van cliënten en de tijdsbesteding die het CIZ per

door het feit dat deze zorgprofessionals in beide gevallen veelal

indicatie gemiddeld kwijt is. De reguliere wijze scoort gunstiger

een secundaire rol spelen (als beoordelaar of leverancier van

wat betreft de tijdsbesteding die de zorgorganisaties gemiddeld

informatie) in het proces van de indicatiestelling.

per indicatie kwijt zijn en wat betreft de kwaliteit van de indicaties volgens de definitie ‘juist besluit’ die het CIZ hanteert.

Voor wat betreft de belasting van overige zorgprofessionals maakt het
volgens zorgaanbieders niet (veel) uit of zij betrokken worden bij een
reguliere indicatie of een W&T-indicatie.

De alternatieven zijn volgens Berenschot gelijkwaardig op de
criteria algehele cliënttevredenheid en de belasting van zorgprofessionals. Onder de tabel geven wij een nadere toelichting
op onze beoordeling.

B

B 50

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Tabel 5 .5 vergelijking W&T- en reguliere werkwijze per criterium

EENHEID6)

INDICATIESTELLING W&T

REGULIERE INDICATIESTELLING DOOR HET CIZ

Cliënttevredenheid

Rapportcijfer

7,47

7,35

(Administratieve) belasting
van cliënten

--/++

-+

-+

Snelheid van
indicatiestelling

Aantal dagen tussen datum
aanvraag en datum indicatiestelling

40% < 48 uur,
80% < 14 dagen

11% < 48 uur,
26% < 14 dagen

Gemiddelde tijdsbesteding
per indicatiestelling bij
zorgorganisaties

Uren

4-6 nieuwe indicatie,
2-3 herindicatie

2-3 nieuwe indicatie,
1-2 herindicatie

Gemiddelde tijdsbesteding
per indicatiestelling bij CIZ

Minuten

30

90 V&V, 120 GHZ

Juist vaststellen ‘toegang
tot Wlz’ en ‘best passende
zorgprofiel’

% juist besluit conform definitie CIZ
(Q4 2016 en Q1 2017)

81,3% (op basis van beoordeling
van ingediende indicatieadviezen)
44% (op basis van steekproefsgewijs dossieronderzoek CIZ naar
ingediende indicatieadviezen)

89% (op basis van steekproefsgewijs dossieronderzoek op
eigen indicatiestellingen)

Administratieve belasting
zorgprofessionals

--/++

-/+

-/+

Criteria

Toelichting oordelen in tabel 5.5

lijkt te leiden tot een verlaging in ervaren belasting. Respondenten die buiten W&T-zorgorganisaties op de reguliere wijze zijn

Cliënttevredenheid

geïndiceerd, geven vaker aan de procedure van indicatiestelling

Uit de analyse van het rapportcijfer dat cliënten in de enquête

als redelijk tot erg belastend te ervaren dan cliënten binnen

gaven aan hun ervaring van het totale proces van indicatie-

W&T-zorgorganisaties. Het is echter onduidelijk of dit door het

stelling, bleek er geen significant verschil te bestaan tussen de

experiment wordt veroorzaakt.

gemiddelde rapportcijfers van cliënten die W&T of regulier
geïndiceerd waren.

Snelheid van indicatiestelling
In het geval van de experimentele werkwijze ontvangen cliën-

Belasting van cliënten

ten in 40% van de gevallen binnen twee dagen hun definitieve

Geherindiceerde respondenten die buiten W&T-zorgorganisa-

indicatiebesluit en in 80% van de gevallen binnen twee weken

ties op de reguliere wijze zijn geïndiceerd, geven minder vaak

na aanmelding in Portero. In het geval van de reguliere wijze

aan de procedure van indicatiestelling als nauwelijks tot hele-

ontvangen cliënten in 11% van de gevallen binnen twee dagen

maal niet belastend te ervaren dan geherindiceerde responden-

na het eerste contact hun definitieve besluit en in 26% van de

ten die onder W&T geïndiceerd zijn. Berenschot concludeert op

gevallen binnen twee weken. Berenschot acht het voldoende

basis hiervan dat voor deze groep cliënten de W&T-procedure

aangetoond dat, ondanks het niet meenemen van het onderzoek
in het cijfer voor de experimentele werkwijze (zie paragraaf

6) Waarin --/++ staat voor een vijfpuntsschaal, lopend van
(zeer) negatief, via neutraal, tot (zeer) positief.

5.4.1), de gemiddelde doorlooptijd van de indicatiestelling onder
de experimentele werkwijze korter is dan onder de reguliere.

Eindrapport

Gemiddelde tijdsbesteding per gestelde indicatie in uren
bij zorgorganisaties
De zorgorganisaties gaven aan fors meer tijd kwijt te zijn
per gestelde indicatie onder de experimentele werkwijze ten
opzichte van de reguliere, waardoor de balans in het voordeel
van de reguliere werkwijze uitvalt.
Gemiddelde tijdsbesteding in uren per gestelde indicatie
bij het CIZ
Het CIZ gaf aan minder tijd kwijt te zijn per gestelde indicatie
onder de experimentele werkwijze ten opzichte van de reguliere,
waardoor de balans in het voordeel van de experimentele werkwijze uitvalt. Daarbij merkt Berenschot op dat het moeilijk is
de extra tijdsinvestering die het CIZ kwijt is aan secundaire aan
het experiment gerelateerde activiteiten te kwantificeren. Deze
is daarom niet meegenomen in dit cijfer.
Percentage ‘juist’ besluit
De score ‘juist besluit’ onder de experimentele werkwijze valt
zowel op basis van de kwartaalrapportage van het CIZ (81%)
als op basis van het steekproefonderzoek van het CIZ (44%)
nadelig uit ten opzichte van de score onder de reguliere werkwijze zoals vastgesteld in het steekproefonderzoek naar de eigen
indicatiestellingen van het CIZ (89%) over het vierde kwartaal
2016 en het eerste kwartaal 2017. Berenschot stelt op basis van
deze gegevens vast dat het aannemelijk is dat de kwaliteit van
de reguliere indicaties (uitgedrukt in percentage ‘juist besluit’)
zoals beoordeeld door het CIZ met de door deze organisatie
gehanteerde definitie, hoger ligt dan die van de indicatieadviezen zoals ingediend onder het experiment.
Administratieve belasting zorgprofessionals
Op basis van het onderzoek stelt Berenschot vast dat het er
geen duidelijk definieerbaar verschil bestaat tussen de experimentele en de reguliere werkwijze voor wat betreft de belasting
van zorgprofessionals. Dit wordt met name veroorzaakt door
het feit dat deze professionals in beide gevallen veelal een
secundaire rol spelen (als beoordelaar of leverancier van informatie) in het proces van de indicatiestelling.

51

B

B 52

Verbeterpunten volgens
de experimentpartijen

Hoofdstuk 6

In de gesprekken die wij met de experimentpartijen
hebben gevoerd, hebben de betrokkenen ons
een aantal verbeterpunten benoemd die zij of
anderen moeten oppakken als de experimentele
werkwijze wordt doorgezet na 2017. In dit
hoofdstuk beschrijven wij deze aangedragen
verbeterpunten, geordend naar vier thema’s.

53

6.1 Stroomlijning documentatie en
verbetering technische ondersteuning

gegevens automatisch veilig kunnen worden ingevoerd. Ook

De werkwijze indicatiestelling W&T is een experiment. Logi-

ren, of verouderde informatie eerst wissen. Door de technische

scherwijs zijn systemen nog niet volledig ingericht om deze

ondersteuning te verbeteren, is er een aanzienlijke efficiency-

werkwijze te ondersteunen. Dit resulteert in een aantal duidelijke

winst te behalen.

moeten organisaties soms informatie in Portero dubbel invoe-

verbetermogelijkheden. Waar de betrokken partijen met name
tegenaan lopen, is dat de achterliggende documentatie voor de

6.2 Collectieve standaardisatie

indicatiestelling, die intern worden opgevraagd bij onder andere

Uit de interviews blijkt dat zorgorganisaties gedurende het pro-

behandelaren, niet goed aansluit bij de informatie die ingevuld

ject steeds beter worden in de werkwijze Indicatiestelling W&T.

dient te worden in Portero. Dit is de voornaamste oorzaak voor

Dit blijkt volgens de zorgorganisaties ook uit het feit dat een

het hoge percentage onvolledige dossiers (50%) dat het CIZ

aantal van hen gedurende het project in hogere levels terecht zijn

heeft geïdentificeerd tijdens het steekproefonderzoek. De zor-

gekomen. Wel is er geregeld sprake van individuele verschillen

gorganisaties geven aan sterk behoefte te hebben aan duidelijke

tussen indicatiestellers. Bijvoorbeeld in de wijze waarop ze infor-

en volledige richtlijnen omtrent dossiervorming, met minder

matie opvragen bij medewerkers dan wel ketenpartners, of in de

ruimte voor vrije vertaling, zodat ze beter in staat zijn volledige

manier waarop ze het format invullen. Zorgorganisaties moeten

dossiers aan te leggen. Hiertoe kan ook de interne administratie

toewerken naar meer interne standaardisatie. Bijvoorbeeld door

bij de zorgorganisaties verbeteren, zodat de benodigde informatie

een intern level-systeem in te richten, zoals één van de zorgorga-

op één plek te vinden is, bijvoorbeeld in het ECD.

nisaties heeft gedaan. Daar wordt per indicatiesteller de percentages conformiteit van de ingediende indicaties bijgehouden.

De technische ondersteuning kent een aantal kinderziektes.

Hoge scores betekenen een hoger level met meer autonomie.

Documenten worden nu als zipfile verstuurd om te voldoen
aan de privacyeisen voor cliëntgegevens. Een foutgevoelige en

Ook de standaardisatie binnen het CIZ kan verbeteren. Vanuit

inefficiënte methode. Er is een online omgeving nodig waar

het CIZ zijn vijf beoordelaars betrokken bij het indicatiestellen

B

B 54

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

controles uitvoeren. Uit het onderzoek blijken de beoordelaars

6.4 Waarborging specialistische kennis van
het indicatieproces

het format op verschillende manieren te toetsen, waarbij er

Uit het onderzoek is gebleken dat indicatiestelling de nodige

sprake is van ‘strenge’ en ‘coulante’ beoordelaars. Dit kwam

kennis en competenties vereist. De indicatiestellers van de

naar voren toen bij een aantal organisaties de vaste beoordelaar

verschillende zorgorganisaties bouwen expertise op naarmate ze

tijdelijk vervangen werd en bij het uitwisselen van ervaringen

meer indicaties hebben ingediend. Wanneer binnen de organi-

tussen de deelnemers. Zorgorganisaties geven aan gedurende

satie een klein team verantwoordelijk is voor het opstellen en

het project de stijl van hun beoordelaar te herkennen, waarbij

indienen van de indicatie, is dit leerproces het meest efficiënt.

een bepaalde woordkeus een rol speelt. Enige vorm van variatie

De meerderheid van de zorgorganisaties heeft het indicatie­

tussen mensen is waarschijnlijk niet uit te sluiten, toch zou

proces dan ook met een klein team ingericht. Dit vormt echter

de beoordeling vanuit het CIZ zo uniform mogelijk moeten

een gevaar voor de continuïteit. Bijvoorbeeld wanneer een

zijn: verschillen moeten worden geminimaliseerd, bijvoorbeeld

teamlid een periode afwezig is of van baan wisselt, valt daarmee

door geen vaste beoordelaar meer toe te wijzen aan een aantal

ook een aanzienlijk deel van de expertise weg. Tot nu toe is

zorgaanbieders maar te rouleren.

hiervoor nog geen borgingsproces ingericht, dit is wel wenselijk.

Verder kunnen het CIZ en zorgorganisaties onderling meer op

Verder is het belangrijk om ook de specialistische kennis

één lijn komen op het gebied van enerzijds interpretatie van

rondom wet- en regelgeving up-to-date te houden, zeker omdat

beleidsregels en anderzijds het ziektebeeld/zorgvraag van de

er op het gebied van beleidsregels met enige regelmaat wijzigin-

cliënt. Bijvoorbeeld door het delen van kennis en expertise.

gen plaatsvinden. Zorgorganisaties zijn in de veronderstelling

W&T, met elk een vaste groep zorgaanbieders voor wie ze de

dat het CIZ nieuwe kennis deelt met de eigen indicatiestellers

6.3 Gelijkwaardigheid in relatie
zorgaanbieders en CIZ

door middel van sessies. Het CIZ geeft echter aan geen interne

Het merendeel van de zorgorganisaties geeft aan de relatie met

leren de methodiek vanuit de beleidsregels en worden op de

het CIZ als ongelijkwaardig te hebben ervaren. Er lijkt in die

werkvloer gecoacht. Via het vierogen principe leren zij van de

gevallen meer sprake van een beoordelingsrelatie dan van een

ervaringen van collega’s.

samenwerkingsrelatie. Wanneer de indicatie is ingediend, heeft
men het gevoel te moeten wachten op het oordeel van het CIZ.
Als het format vervolgens niet naar behoren is ingevuld, wordt
dit gelijk meegenomen in de scores waarmee het level van de
organisatie wordt bepaald. Bij een aantal zorgaanbieders was dit
niet aan de orde. Daar had men juist het gevoel dat er samen
werd opgetrokken met de beoordelaar van het CIZ om een zo
goed mogelijke indicatie af te geven en als er sprake was van
onduidelijkheid kon dit snel en telefonisch worden opgelost.
Het CIZ geeft aan zelf ook eerder betrokken te willen worden,
zodat er een dialoog kan starten over de juiste indicatie in
plaats van alleen een controle achteraf. Het CIZ geeft wel
aan meer volledige gegevens nodig te hebben om op basis van
dezelfde informatie het juiste oordeel te kunnen vellen. Eén
zorgorganisatie stelt intervisie voor als middel om een meer
gelijkwaardige relatie te bewerkstelligen. Hierbij kunnen het
CIZ en de zorgaanbieders aan de hand van een casus van elkaar
leren en elkaar beter gaan begrijpen.

trainingen te verzorgen voor (nieuwe) indicatiestellers, ze

Eindrapport

55

B

B 56

Conclusies en
randvoorwaarden voor
een eventueel vervolg

Hoofdstuk 7

Aan het begin van deze rapportage beschreven
we het doel van dit onderzoek: het vergaren
van objectieve kennis die het Ministerie van
VWS en andere betrokken partijen helpt bij het
maken van een weloverwogen keuze of het
experiment met de indicatiestelling wel of niet
gecontinueerd dan wel uitgebreid moet worden.

57

We presenteerden daarbij een set onderzoeksvragen die ken-

gunstiger wat betreft de tijdsbesteding die de zorg­organisaties

nis omtrent de voor- en nadelen van het experiment bezien

gemiddeld per indicatie kwijt zijn en wat betreft de kwaliteit

vanuit het perspectief van de belangrijkste stakeholders (cliënt,

van de indicaties volgens de definitie ‘juist besluit’ van het CIZ.

zorgorganisaties en het CIZ) dienden op te leveren. In de

Berenschot heeft geen specifiek gewicht gehecht aan elk van deze

hoofdstukken 3 tot en met 5 presenteerden we de empirische

verschillende aspecten: het is aan het ministerie en de betrokken

resultaten met behulp waarvan de onderzoeksvragen kunnen

partijen om te bepalen hoe zwaar deze wegen en wat uiteindelijk

worden beantwoord. In bijlage 1 geven we kort antwoord op de

als meest gunstige beleidsalternatief wordt beschouwd: door-

21 onderzoeksvragen.

gaan/uitbreiden van het experiment of ermee stoppen.

In dit hoofdstuk presenteren we bondig de overall-conclusies

Per stakeholder maakt Berenschot als volgt de balans op.

die Berenschot trekt op basis van de onderzoeksresultaten.
We sluiten af met een paragraaf over de noodzakelijke rand-

7.2

Gevolgen van de experimentele
werkwijze voor de cliënt

1.

Cliënten hebben onder de experimentele werkwijze

voorwaarden die de experimentpartijen hebben benoemd,
mocht besloten worden om het experiment te continueren of
uit te breiden.

eerder duidelijkheid omtrent het besluit

7.1

Overall-conclusies

Berenschot vindt voldoende bewijs in het onderzoek

Aan het eind van hoofdstuk 5 vatten we de uitkomsten van

dat de W&T-wijze van indicatiestelling ten opzichte

het onderzoek samen in het beoordelingskader. Daaruit bleek

van de reguliere werkwijze leidt tot een aanzienlijk

de experimentele wijze van indicatiestelling gunstiger te scoren

korter proces vanaf het eerste contact met de cliënt

dan de reguliere wijze wat betreft de wachttijd tot het definitieve

tot afgifte van het definitieve besluit. Dit blijkt uit

besluit, de belasting van cliënten en de tijdsbesteding die het

objectieve gegevens en ook cliënten lijken het als zodanig

CIZ per indicatie gemiddeld kwijt is. De reguliere wijze scoort

te ervaren. Voor wat betreft de perceptie van cliënten

B

B 58

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

kan niet worden uitgesloten dat dit aan de werkwijze

te wijzen op hun keuzevrijheid, terwijl sommige

(dienstverlening) van de deelnemende zorgorganisaties

organisaties aangaven de W&T-procedure alleen in

ligt en niet per se aan de experimentele werkwijze.

gang te zetten als cliënten al gekozen hadden. Het CIZ
en het Zorginstituut geven in interviews aan het risico

2.

Respondenten van W&T-zorgorganisaties ervaren hun

op een afname in keuzevrijheid wel te zien als bijeffect

indicatiestelling minder vaak als belastend

van de experimentele indicatieprocedure. Berenschot

Deelnemers aan de cliëntenenquête die cliënt zijn

ziet op basis van het onderzoek geen reden om aan

bij W&T-zorgorganisaties geven minder vaak aan

te nemen dat de keuzevrijheid van cliënten als gevolg

hun indicatiestelling als belastend te ervaren dan

van de werkwijze wordt belemmerd, maar kan dit op

deelnemers die buiten W&T-zorgorganisaties regulier

basis van de huidige resultaten ook niet verwerpen.

zijn geïndiceerd. Berenschot vond geen verschil tussen
de wijze van indicatiestelling (experimenteel of regulier)

7.3

binnen de W&T-zorgorganisaties voor wat betreft deze
ervaring. Dit lijkt dus vooral beïnvloed te worden door

Gevolgen van en opvattingen
over het experiment bezien vanuit
zorgorganisaties

de kwaliteit van de algehele dienstverlening vanuit de
W&T-zorgorganisaties. Zoals eerder aangegeven, kan op

1.

Deelnemende zorgorganisaties voelen zich in staat gesteld

basis van de respons niet met zekerheid geconcludeerd

klantvriendelijker te werken

worden dat de (niet) gevonden verschillen representatief

De W&T-wijze van indiceren biedt volgens de

zijn voor heel Nederland. Wel concludeert Berenschot dat

geïnterviewde vertegenwoordigers de mogelijkheid

het verschil dermate groot is (8,4% W&T-experimenteel,

om klantvriendelijker om te gaan met cliënten.

6,3% W&T-regulier, 20,8% buiten W&T) dat het

Dit wordt veroorzaakt door twee factoren:

aannemelijk is dat er ook echt een verschil bestaat.
•• De experimentele werkwijze stelt de organisaties in staat
3.

Persoonlijk contact in de vorm van het huisbezoek hangt

om de cliënt te voorzien van één gezicht dat van begin

samen met het oordeel van cliënten

tot eind bij het proces betrokken is.

Berenschot vond op basis van de enquêteresultaten
•• Met behulp van de experimentele werkwijze kan het

een correlatie tussen de vraag of cliënten zich het
huisbezoek herinneren, het oordeel dat ze velden

proces van indicatiestelling synchroon worden georgani-

over de manier waarop met hen is omgegaan en het

seerd met het oriëntatieproces dat veel zorgorganisaties

rapportcijfer dat ze geven aan hun totale ervaring. Dit

hebben ingericht. Hierbij wordt samen met de cliënt

staat los van de wijze waarop een cliënt geïndiceerd is

op een laagdrempelige en begrijpelijke manier bekeken

(experimenteel versus regulier). Let wel: het gaat hier

welke zorg de cliënt nodig heeft.

niet per se om de vraag of een huisbezoek al dan niet
heeft plaatsgevonden, maar om de vraag of een cliënt het

2.

De W&T-werkwijze gaat voor deelnemende

zich herinnert. Berenschot concludeert op basis hiervan

zorgorganisaties gepaard met een aanzienlijke extra

dat het erop lijkt dat persoonlijk contact belangrijk

tijdsinvestering per indicatie

is voor de ervaring van een cliënt met het proces.

Enkel gekeken naar de tijdsinvestering die direct is
toe te wijzen aan individuele indicaties, constateert

4.

Of en zo ja hoe de experimentele werkwijze de

Berenschot een forse toename (ongeveer een

keuzevrijheid van de cliënt beïnvloedt, is onduidelijk

verdubbeling) van het aantal uren dat zorgorganisaties

Op basis van de antwoorden uit de enquête stelde

steken in het voorbereiden van de aanvragen onder

Berenschot een significant verschil vast binnen W&T-

de experimentele werkwijze. Wel hoeven organisaties

organisaties tussen cliënten die via de experimentele

als gevolg van de experimentele werkwijze minder

wijze en zij die via de reguliere weg zijn geïndiceerd: de

lang te wachten op het definitieve indicatiebesluit.

eerste categorie ervoer meer keuzevrijheid. Dit verschil
zet zich echter niet door buiten de organisaties, en is

3.

Toename in belasting levert meer regie over het proces op

dus niet zonder meer toe te wijzen aan de experimentele

Tegenover de additionele tijdsinvestering en belasting die

werkwijze. Vrijwel alle zorgorganisaties gaven gedurende

gepaard gaat met de W&T-werkwijze, staat volgens de

interviews aan cliënten gedurende het proces expliciet

zorgorganisaties een zeer wenselijke toename in regie over

Eindrapport

59

het proces van de indicatiestelling. Deze toename in regie

van het CIZ fors af onder de W&T-werkwijze ten opzichte

zorgt er volgens hen voor dat besluiten sneller kunnen

van de reguliere werkwijze. Wanneer gekeken wordt

worden afgegeven, er beter kan worden geschakeld met

naar het totale beeld, neemt de tijdsinvestering voor het

ketenpartners en de benodigde zorg sneller kan worden

CIZ echter toe vanwege de continue tijdsinvestering

verleend. Dit nadeel en voordeel tegen elkaar afwegende

die nodig is voor het begeleiden van de indicatiestellers

zijn de deelnemende zorgorganisaties positief gestemd.

en de extra tijd die men steekt in aanvragen die in
eerste instantie volgens de W&T-werkwijze maar in

Zorgorganisaties die aan het experiment deelnemen, zijn

4.

tweede instantie alsnog regulier worden ingediend.

unaniem voor voortzetting van de W&T-werkwijze
Alle deelnemende zorgorganisaties geven in

2.

Het CIZ ervaart een risico met betrekking tot de kwaliteit

interviews aan voorstander te zijn van voortzetting

van gestelde indicaties

van de ERAI-werkwijze, zij het onder voorwaarden

In zijn steekproefonderzoek concludeert het CIZ

(zie verbeterpunten en randvoorwaarden).

dat de W&T-zorgorganisaties in slechts 44% van de
onderzochte gevallen een ‘juist besluit’ hadden ingediend.

5.

Organisaties die niet deelnemen aan het experiment,

Deze conclusie baseert het CIZ op een analyse van

oordelen terughoudender over de experimentele

alle achterliggende schriftelijke documentatie van de

werkwijze

zorgorganisaties die zij hebben gebruikt bij het opstellen

Berenschot sprak vijf organisaties die op dit moment niet

van de bij CIZ ingediende indicatieadviezen. Berenschot

deelnemen aan het experiment. Deze organisaties hebben

constateert op basis van de kwartaalrapportages

twijfels bij een bredere uitrol van de W&T-werkwijze. Ze

van het CIZ, die is opgesteld op basis van geringere

erkennen de voordelen van toegenomen regie voor de

documentatie van de zorgorganisaties (slechts de bij

organisatie en een sneller indicatiebesluit, maar vragen

CIZ ingediende indicatieformats), een percentage ‘juist

zich af of de zorgorganisaties de verantwoordelijkheid van

besluit’ van 81%. Desgevraagd geeft het CIZ aan sterk

het indiceren wel aankunnen. Dit kent twee oorzaken:

te twijfelen aan de mogelijkheid om de kwaliteit van de
door de zorgorganisaties gestelde indicaties op de lange

•• Men vraagt zich af of zorgorganisaties wel in staat kun-

termijn te borgen. Berenschot is hier niet direct van

nen worden geacht om continu gedurende een langere

overtuigd, omdat in het steekproefonderzoek de analyse

periode indicatieadviezen op te stellen van voldoende

ontbreekt of vooral de onvolledige dossiervorming bij

kwaliteit.

zorgorganisaties het door CIZ lage percentage ‘juist besluit’
heeft bepaald, of dat de zorgorganisaties het proces van

•• Men constateert dat bij de experimentele werkwijze de

indicatiestelling echt niet hoogwaardig kunnen uitvoeren.

indicatiestellers altijd in dienst zijn van een zorgorganisatie, die mogelijk ook een eigen financieel belang

3.

Het CIZ twijfelt aan de onafhankelijkheid van

heeft bij de uitkomst van de indicatiestelling. Daardoor

indicatieadviezen onder de W&T-werkwijze

kan het proces van indicatiestelling nooit zo onafhan-

Volgens de geïnterviewde indicatiestellers van het

kelijk georganiseerd worden als nu het geval is door

CIZ is het niet mogelijk de onafhankelijkheid van de

het CIZ als onafhankelijke derde tussen de cliënt en de

indicatieadviezen onder de W&T-werkwijze te garanderen.

zorgorganisatie.

Men heeft op basis van ervaring het vermoeden dat
dit in de praktijk zo nu en dan leidt tot druk op de

Het CIZ deelt deze twijfels (zie paragraaf 7.4).

indicatiestellers van de organisaties. Het CIZ erkent
dat belegging van de indicatiestelling op één centrale

7.4

Gevolgen van en opvattingen over het
experiment zoals bezien door het CIZ

plek in de organisatie, waar indicatiestellers niet direct
onder invloed staan van zorgverleners en coördinatoren,
de onafhankelijkheid ten goede komt. Toch acht men

1.

De W&T-werkwijze gaat voor het CIZ gepaard met een
aanzienlijke daling in tijdsinvestering per indicatie, maar
leidt niet vanzelfsprekend tot een algehele daling
Alleen gekeken naar de tijdsinvestering die direct is toe te
wijzen aan individuele indicaties, neemt de tijdsinvestering

de onafhankelijkheid in deze situatie suboptimaal.

B

B 60
4.

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Het CIZ oordeelt niet op voorhand positief over

contact beargumenteren dat op die manier de zorgsituatie het

voortzetting van de W&T-werkwijze

best kan worden vertaald naar een passende indicatie. De meer-

De geïnterviewde respondenten van het CIZ

derheid is er echter van overtuigd dat het onafhankelijker is

(indicatiestellers, hoofd onderzoek en analyse, strategisch

om indicatietaken te scheiden van het klantcontact en dat dit

adviseur en directeur) oordelen op basis van de hiervoor

argument zwaar meetelt.

beschreven twijfels niet op voorhand positief over
voortzetting van de W&T-wijze of verdere uitrol ervan.

Ten tweede blijft het volgens zorgorganisaties belangrijk om
van buiten een vorm van countervailing power (tegenmacht)

7.5

Randvoorwaarden bij continueren of
uitbreiden van het experiment

te organiseren op de indicatiestelling door zorgorganisaties
zelf. Men ziet met andere woorden een blijvende toetsende rol

We hebben het CIZ en de zestien zorgorganisaties tot slot ook

van het CIZ in het indicatieproces. Deze toets door het CIZ

gevraagd wat noodzakelijke randvoorwaarden zijn mocht beslo-

op door de zorgaanbieders voorbereide indicaties kan volgens

ten worden om het experiment te continueren of uit te breiden.

zorgorganisaties het beste achteraf plaatsvinden. Bijvoorbeeld

Hieronder volgen de antwoorden op deze vraag.

doordat het CIZ hier steekproefsgewijs onderzoek naar doet.
Tijdens de interviews was in dat licht herhaaldelijk de uitspraak

Perspectief CIZ

‘high trust, high penalty’ te horen. Richt het systeem in vanuit

Uit de interviews met het CIZ blijkt dat de organisatie wei-

vertrouwen, maar mocht dit vertrouwen worden beschaamd,

nig tot geen voordelen ziet in de experimentele werkwijze.

treed dan ook hard op. Voor controle achteraf door het CIZ zijn

De tijdwinst die ermee wordt geboekt, gaat volgens het CIZ ten

duidelijke richtlijnen en procedures nodig over welke documen-

koste van de kwaliteit en onafhankelijkheid van de indicaties.

tatie gearchiveerd moet worden en aan welke eisen deze moet

Daarnaast blijft volgens het CIZ het risico op beperking van

voldoen.

de keuzevrijheid bij nieuwe cliënten bestaan. Ze vrezen bijvoorbeeld dat wanneer een cliënt wordt geïndiceerd door een

Tot slot moeten zorgorganisaties systematisch rekening houden

zorgaanbieder, hij niet wordt geïnformeerd over het PGB. Het

met de bijkomende tijdsinvestering van de werkwijze Indicatie­

CIZ ziet in dat dit bij herindicaties niet aan de orde is en is

stelling W&T. De verantwoordelijke medewerkers moeten vol-

daarom positiever gestemd over de experimentele werkwijze bij

doende ruimte hebben in hun rooster om de indicatie­taken te

herindicaties. Bij voortzetting van het experiment ziet het CIZ

kunnen uitvoeren. Daarnaast is het belangrijk dat de medewer-

het dan ook als een betere optie om de experimentele werkwijze

kers voldoende geschoold zijn om de indicatietaken te kunnen

alleen toe te staan voor herindicaties. Daarbij tekent het CIZ

uitvoeren, wat betreft algemeen kennisniveau en kennisniveau

nog aan dat in dat geval de kwaliteit en onafhankelijkheid

op het gebied van zorg.

het beste geborgd kunnen worden door het proces van indicatiestelling centraal te beleggen, met een klein team dat zelf geen
klantcontact heeft en zich enkel bezighoudt met indicatietaken.
Daarnaast geeft het CIZ aan bij continuering strikter te moeten
toetsen.
Perspectief zorgorganisaties
Zorgorganisaties zien zoals besproken in hoofdstuk 3 wel
aanzienlijke voordelen in de werkwijze Indicatiestelling W&T.
De zestien deelnemers hopen dan ook sterk na het eindigen
van het experiment te mogen doorgaan met deze werkwijze.
De zorgorganisaties noemen een aantal voorwaarden voor
continuering. Ten eerste vinden de meeste organisaties dat het
indicatieproces centraal moet worden belegd, waarbij expliciet
rekening wordt gehouden met het waarborgen van een onafhankelijk oordeel en de opbouw en deling van kennis van de
Wlz, de profielen en onderliggende ziektebeelden. De meningen
zijn verdeeld over de vraag of de indicatiestellers zelf wel of geen
klantcontact zouden moeten hebben. Voorstanders van klant-

Eindrapport

61

Bijlage 1: Beantwoording
onderzoeksvragen
In deze bijlage beantwoorden wij de 21 onderzoeksvragen die

en zij die via de reguliere weg zijn geïndiceerd: de eerste

het Ministerie van VWS ons voor deze evaluatieopdracht heeft

categorie ervoer meer keuzevrijheid. Dit verschil zet zich

meegegeven. Dit doen we op basis van de onderzoeksbevindin-

echter niet door buiten de organisaties, en is dus niet

gen die in de hoofdtekst van dit rapport zijn beschreven. Wij

zonder meer toe te wijzen aan de experimentele werk-

zullen daarom hier de verschillende onderzoeksvragen slechts

wijze. Berenschot ziet op basis van het onderzoek geen

kort beantwoorden, en vooral verwijzen naar de vindplaats van

reden om aan te nemen dat de keuzevrijheid van cliënten

nadere informatie elders in het rapport.

als gevolg van de werkwijze wordt belemmerd, maar kan
dit op basis van de huidige resultaten ook niet verwerpen.

Perspectief cliënten
4.
1.

Wat zijn de ervaringen met deze werkwijze ten opzichte van

Wat zijn de ervaringen van cliënt en diens mantelzorger

de reguliere procedure voor cliënten die Wlz-zorg nodig

met de werkwijze Indicatiestelling W&T? Wat is het

hebben, aansluitend op eerstelijnsverblijf of geriatrische

oordeel van de cliënt, als de cliënt daartoe in staat is?

revalidatiezorg?

Gemiddeld genomen oordelen de cliënten en mantelzor-

Door de regie op het proces van indicatiestelling te

gers die aan het onderzoek deelnamen gelijkwaardig over

hebben, kan de zorgorganisatie het proces zo vlug

de werkwijze indicatiestelling W&T ten opzichte van de

mogelijk laten verlopen en kunnen middelen relatief

reguliere werkwijze.

sneller worden verkregen en ingezet. Dit voordeel doet
zich in het bijzonder voor bij cliënten voor wie vanuit een

2.

Welke verschillen in belasting (emotioneel en in tijd)

eerstelijnsverblijf toegang tot de Wlz wordt aangevraagd:

ervaren de cliënt en diens mantelzorger bij tussen de

hier is bij uitstek snelheid geboden.

werkwijze Indicatiestelling W&T en de reguliere werkwijze?

Perspectief van de zestien zorgaanbieders
Cliënten hebben onder de experimentele werkwijze
eerder duidelijkheid omtrent het besluit. Respondenten

5.

Kan de verpleegzorg thuis snel starten met behulp van de

van W&T-zorgorganisaties ervaren hun indicatiestelling

werkwijze Indicatiestelling W&T? Is dit een versnelling ten

minder vaak als belastend. Persoonlijk contact in de

opzichte van de reguliere procedure?

vorm van het huisbezoek hangt samen met het oordeel
van cliënten.

6.

Als de cliënt niet thuis kan blijven wonen, bewerkstelligt
de werkwijze Indicatiestelling W&T dan een snelle(re)

3.

Hoe is de keuzevrijheid van de cliënt geborgd bij het

overgang van thuis naar opname in een zorgorganisatie?

gebruik van deze werkwijze en wat is het oordeel van de
cliënt daarover? In hoeverre is men op de hoogte dat men

Voor beide groepen cliënten geldt: ze hebben onder de

altijd (nog) de aanvraag door het CIZ kan laten afhandelen

experimentele werkwijze eerder duidelijkheid omtrent

en waarom men hiervoor zou kiezen ?

het besluit. Zorgorganisaties geven daarnaast aan dat

7)

op het moment dat er een plek vrij komt en een cliënt
Op basis van de antwoorden uit de enquête stelde

kenbaar heeft gemaakt ‘in zorg’ te willen, ze snel kunnen

Berenschot een significant verschil vast binnen W&T-or-

schakelen met de cliënt, diens mantelzorger en andere

ganisaties tussen cliënten die via de experimentele wijze

zorgverleners om een indicatie-advies voor te leggen aan
het CIZ. Op deze manier wordt efficiëntiewinst geboekt
in het verkorten van de eigen wachtlijsten die zorgorgani-

7) Hierbij lijkt het belangrijk dat de cliënt het verschil
tussen de procedures is uitgelegd.

saties blijken bij te houden. Het gaat hier zeker niet om de
(regionale) wachtlijsten bijgehouden door zorgkantoren.

B

B 62
7.

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Hoe hebben zorgorganisaties de werkwijze georganiseerd?

organisatie wordt bepaald. Bij een aantal zorgaanbieders

Doen zich daarin verschillen voor tussen de zestien zorg-

was dit niet aan de orde. Daar had men juist het gevoel

aanbieders? Wat hebben zorgaanbieders hierin van elkaar

dat er samen werd opgetrokken met de beoordelaar van

geleerd?

het CIZ om een zo goed mogelijke indicatie af te geven
en als er sprake was van onduidelijkheid kon dit snel en

Zie hoofdstuk 3 voor een volledige toelichting. Belang-

telefonisch worden opgelost.

rijkste keuze bij het organiseren van de W&T-werkwijze
is of deze centraal of decentraal belegd wordt. De meeste

11. Welke neveneffecten treden er volgens zorgaanbieders op

organisaties beleggen het centraal, een paar decentraal.

in de praktijk? Hoe beoordelen ze deze neveneffecten?

Centrale belegging geniet volgens Berenschot op basis
van het onderzoek de voorkeur. Ervaringen worden zowel

Veel geïnterviewden geven aan dat het experiment de

landelijk als regionaal gedeeld.

kennis en het bewustzijn van zorgprofielen (hoe deze zich
verhouden tot de feitelijk te verlenen zorg en de wensen

8.

Welke kennis heeft de zorgaanbieder nodig om op betrouw-

van cliënten) organisatiebreed vergroot. Een tweede

bare wijze indicaties te stellen? Hoe verkrijgt de zorgaanbie-

neveneffect dat een aantal respondenten noemt, is verbe-

der deze kennis? Wat is de rol van het CIZ hierin geweest?

tering van de samenwerking met ketenpartners (huisarts,
wijkverpleegkundige, etc.) omdat men elkaar intensiever

9.

Zie paragraaf 3.3 voor een volledig overzicht van de

spreekt rondom indicaties en er een vertrouwensband

benodigde kennis. Samengevat gaat het om 1) kennis

ontstaat. Tevens ervaren sommige zorgorganisaties dat ze

omtrent de Wlz en de beleidsregels, 2) kennis van zorg-

de ketenpartners kunnen ontlasten door het onderzoek

profielen en hoe deze overeenkomen met ziektebeelden

zelf efficiënter te coördineren Een belangrijk negatief

van cliënten en 3) de capaciteit om indicatieadviezen

neveneffect dat sommige zorgorganisaties ervaren, is een

systematisch in te dienen. Kennis wordt zowel landelijk

verandering in de relatie met het CIZ. Volgens een aantal

als regionaal gedeeld tussen zorgorganisaties. Het CIZ en

geïnterviewden is bij het gezamenlijk afhandelen van

de themacoördinator hebben tevens kennisdeling gefaci-

indicaties geen sprake van een gelijkwaardige relatie en

liteerd in bijeenkomsten.

onderling vertrouwen.

Wat zijn de ervaringen van de zorgaanbieder? Wat merkt

Perspectief van het CIZ

de zorgaanbieder ervan, wat kost het de zorgaanbieder aan
tijd, inzet en geld, wat levert het de zorgaanbieder op?

12. Hoe heeft het CIZ zijn betrokkenheid bij
het experiment georganiseerd?

Deelnemende zorgorganisaties voelen zich in staat gesteld
klantvriendelijker te werken. De W&T-werkwijze gaat

Zie hoofdstuk 4 voor een nadere toelichting. Het CIZ

voor deelnemende zorgorganisaties gepaard met een aan-

vervult op hoofdlijnen drie rollen: men toetst de indi-

zienlijke extra tijdsinvestering per indicatie. Tegenover

catieadviezen van de organisaties, men deelt kennis en

deze toename in belasting staat volgens de zorgorganisa-

faciliteert kennisdeling door anderen en men monitort

ties een wenselijke toename in regie over het proces.

de kwaliteit van de ingediende indicatieadviezen en
rapporteert hier met regelmaat over.

10. Welk beeld hebben zorgaanbieders van de
rol van het CIZ bij het experiment?

13. Hoe heeft het CIZ de zorgorganisaties uit het experiment
ondersteund? Heeft er kennisdeling plaatsgevonden met de

Het merendeel van de zorgorganisaties geeft aan de rela-

organisaties?

tie met het CIZ als ongelijkwaardig te hebben ervaren.
Er lijkt in die gevallen meer sprake van een beoordelingsrelatie dan van een samenwerkingsrelatie. Wanneer de
indicatie is ingediend, heeft men het gevoel te moeten
wachten op het oordeel van het CIZ. Als het format
vervolgens niet naar behoren is ingevuld, wordt dit gelijk
meegenomen in de scores waarmee het level van de

Zie hoofdstuk 4 en antwoorden op vragen 8 en 12.

Eindrapport

14. Welk beeld heeft het CIZ van de manier waarop
de zorgaanbieders het experiment uitvoeren?
Het CIZ ervaart een risico met betrekking tot de kwaliteit
van gestelde indicaties en twijfelt aan de onafhankelijk-

63

kwijt zijn en wat betreft de kwaliteit van de indicaties
volgens de definitie ‘juist besluit’ van het CIZ.

Aanbevelingen voor randvoorwaarden en
verbeteringen

heid van indicatieadviezen onder de W&T-werkwijze.
19. Welke verbetermogelijkheden zien de betrokken zorgaan15. Wat zijn de ervaringen van het CIZ, wat kost dit het CIZ

bieders en het CIZ in de werkwijze Indicatiestelling W&T?

qua tijd, inzet en geld, wat levert het op voor het CIZ?
20. Aan welke voorwaarden zou het continueren van de werkDe W&T-werkwijze gaat voor het CIZ gepaard met een

wijze Indicatiestelling W&T volgens het CIZ en de betrok-

aanzienlijke daling in tijdsinvestering per indicatie, maar

ken zorgaanbieders moeten voldoen?

leidt niet vanzelfsprekend tot een algehele daling. Overall
oordeelt het CIZ niet op voorhand positief over voortzetting van de W&T-werkwijze.

21. Welke randvoorwaarden en verbetermogelijkheden zijn
op basis van het geheel van de evaluatiebevindingen te
onderscheiden? En welke specifiek als het gaat om kennis

16. Welke verschillen in doorlooptijd en kwaliteit van het indicatieadvies zijn zichtbaar tussen de gegevens 2016 (waarin

en expertise die een zorgaanbieder in huis moet hebben om
goed te kunnen adviseren over indicaties?

de reguliere werkwijze werd gevolgd) en de gegevens 2017
(nieuwe werkwijze) op basis van de startdatum van het

De stroomlijning van de aan het CIZ aan te leveren docu-

eerste­lijnsverblijf of geriatrische revalidatiezorg, en de datum

mentatie kan worden verbeterd, evenals de technische

van het vaststellen van de Wlz–indicatie door het CIZ?

ondersteuning (Portero) hierbij. Verschillen tussen de
indicatieadviezen van individuele indicatiestellers van de

De gemiddelde doorlooptijd van indicaties onder de

zorgaanbieders dienen te worden verkleind. Volgens zor-

W&T-werkwijze is aanzienlijk korter dan de gemiddelde

gorganisaties kan de gelijkwaardigheid in de relatie tussen

doorlooptijd van indicaties onder de reguliere werk-

hen en het CIZ worden verbeterd. Er moet gewaakt wor-

wijze. Op basis van de definitie ‘juist besluit’ die het CIZ

den voor een balans in het opbouwen van specialistische

hanteert is er sprake van een hoger percentage ‘juiste’

kennis (dat vooral met een klein team indicatiestellers

besluiten onder de reguliere werkwijze.

wordt bereikt) en het borgen van continuïteit (dat vooral
met een groter team wordt bereikt).

Afweging van de voor- en nadelen

Als belangrijkste randvoorwaarden voor eventuele
continuering kunnen worden opgemaakt: 1) centrale

17. Welke voor- en nadelen kent de werkwijze Indicatiestelling

belegging van het stellen van indicaties, 2) het waar-

W&T in vergelijking tot de reguliere procedure voor alle

borgen van onafhankelijkheid van de indicatiestellers

drie betrokken partijen (cliënt, zorgaanbieder en het CIZ)?

binnen de zorgorganisaties, 3) het waarborgen van een
countervailing power (tegenmacht) die onafhankelijk de

18. Hoe verhouden de voor- en nadelen voor elke betrokken

indicatieadviezen toetst, 4) het (in begroting en formatie

partij zich tot elkaar? En hoe verhouden de voor- en nade-

binnen de zorgorganisaties) rekening houden met de

len zich tot elkaar als de drie perspectieven samen worden

extra tijdsinvestering die het zorgorganisaties kost om de

genomen?

indicatieadviezen op te stellen.

Zie tabel 5.9 in paragraaf 5.5 voor een gedetailleerd
overzicht. Uit het onderzoek van Berenschot blijkt de
experimentele wijze van indicatiestelling gunstiger te
scoren dan de reguliere wijze wat betreft de wachttijd
tot het definitieve besluit, de belasting van cliënten en de
tijdsbesteding die het CIZ per indicatie gemiddeld kwijt
is. De reguliere wijze scoort gunstiger wat betreft de tijdsbesteding die de zorgorganisaties gemiddeld per indicatie

B

B 64

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Bijlage 2: Nadere toelichting op
onderzoeksmethodologie
Voor dit onderzoek is gebruikt gemaakt van verschillende

3.

Interviews met aan het experiment deelnemende

bronnen van data en verschillende onderzoeksmethoden.

zorgorganisaties

In deze bijlage wordt beknopt weergegeven met behulp van

Binnen alle 16 aan het experiment deelnemende

welke onderzoeksmethoden welke data zijn verzameld en

zorgorganisaties zijn diepte-interviews van minimaal

geanalyseerd.

1 en maximaal 2 uur afgenomen. Deelnemers aan
de interviews waren indicatiestellers, klantadviseurs,

1.

Beleidsdocumenten van de zorgorganisaties en het CIZ

zorgcoördinatoren- en managers, locatiecoördinatoren

Om zich een beeld te vormen van de wijze waarop

en zorgprofessionals. In de interviews werd ingegaan

de zorgorganisaties het de experimentele werkwijze

op de ervaringen van de organisaties en de specifieke

rondom de indicatiestelling hebben opgepakt

functionarissen met het experiment. Tevens werd hen

en georganiseerd heeft Berenschot relevante

gevraagd te reflecteren op de samenwerking met andere

beleidsdocumenten en –notities opgevraagd bij de

partijen waaronder ketenpartners en het CIZ, en stil te

deelnemende organisaties en het CIZ. Deze documenten

staan bij belangrijke randvoorwaarden voor eventuele

zijn kwalitatief georganiseerd en dienen als basis voor

voortzetting van de W&T-werkwijze voor indicatiestelling

de omschrijving van de uitvoering van het experiment

binnen en buiten de deelnemende organisaties.

zoals beschreven in hoofdstuk 2 van deze rapportage.
4.
2.

Interviews met een controlegroep van niet-deelnemende

Kwantitatieve data omtrent de indicatiestellingen

organisaties

Berenschot heeft voor het vaststellen van de ‘kwaliteit’

In 4 organisaties die niet aan het experiment deelnemen

en de doorlooptijd van de W&T-indicatieadviezen

zijn interviews gehouden met dezelfde doelgroepen als

ten opzichte van reguliere indicaties gebruikgemaakt

hierboven benoemd voor de deelnemende organisaties.

van kwantitatieve data verzameld door het CIZ.

Het doel van deze interviews was om te toetsen hoe
buiten de deelnemende organisaties gedacht wordt over

Kwartaalmonitor

het experiment en over belangrijke thema’s daarbinnen,

Het CIZ houdt structureel de interactie tussen haarzelf en de

zoals bijvoorbeeld de keuzevrijheid van de cliënt, de

deelnemende zorgorganisaties bij in het kader van de door de

snelheid van de indicatiestelling en de omgang met

organisaties ingediende indicatieadviezen. Berenschot heeft van

cliënten binnen de W&T- en reguliere werkwijze.

het CIZ data ontvangen omtrent de beoordeling van het CIZ
van alle door de organisaties ingediende indicatieadviezen vanaf

5.

Interviews met het CIZ

Q1 2016 tot en met Q2 2017. Deze gegevens zijn geanalyseerd

Bij het CIZ zijn twee groepsinterviews gehouden van

en worden besproken in hoofdstuk 3 van deze rapportage.

1 à 1,5 uur gehouden: één interview met de directeur,
strategisch adviseur en het hoofd analyse en onderzoek ,

Steekproefonderzoek

en één interview met een vijftal beoordelaars die naast het

Naast de kwartaalmonitor heeft het CIZ tevens een steekproe-

stellen van indicaties tevens de W&T-indicatieadviezen

fonderzoek verricht (zie hoofdstuk 2 van deze rapportage).

van de deelnemende organisaties beoordelen. Deelnemers

Berenschot heeft gebruikgemaakt van een aantal kengetallen

aan de interviews werd gevraagd te reflecteren op thema’s

uit dit onderzoek ten behoeve van het bepalen van de ‘kwaliteit’

als hun ervaringen met het experiment, de kwaliteit van

(zoals beoordeeld door het CIZ) van de W&T-indicatieadviezen

de door de organisaties ingediende indicatieadviezen, de

ten opzichte van de reguliere indicaties zoals gesteld door het

rol van het CIZ binnen het experiment en de interactie

CIZ zelf.

met de zorgorganisaties en naar mogelijkheden om
de uitvoering van het experiment te verbeteren.

Eindrapport

6.

65

Duo-interview met het Zorginstituut Nederland

enquête getest in twee zorgorganisaties alvorens een definitieve

Om inzicht te krijgen in het perspectief van

versie werd opgesteld.

het Zorginstituut Nederland op de opzet en het
verloop van het experiment indicatiestelling, heeft

Steekproef en verzending enquête

er een duo-interview plaats gevonden met twee

Op basis van een door Berenschot opgestelde handleiding is

vertegenwoordigers van deze organisatie.

door het hoofd onderzoek en analyse van het CIZ een steekproef getrokken van 1000 cliënten. Deze cliënten zijn met een

7.

Dataverzameling onder cliënten

schriftelijke enquête benaderd door de vaste communicatiepartner van het CIZ waardoor Berenschot geen inzage heeft
gehad in de identiteit of gegevens van cliënten. Drie weken na

Cliëntenenquête

de oorspronkelijke verzending is éénmalig een reminder (met
nieuwe enquête) verstuurd aan cliënten die tot dan toe nog niet

Ontwikkeling enquête

gereageerd hadden. De cliënten zijn onder te verdelen in drie

Berenschot heeft een enquête met 9 vragen ontwikkeld waar-

hoofdgroepen. De eerste groep (500) betreft cliënten van de

mee cliënten zijn bevraagd naar hun ervaringen met hun

W&T-organisaties die via de experimentele W&T-route geïndi-

(meest recente) indicatiestelling. Deze vragen gingen enerzijds

ceerd zijn. De tweede groep (250) betreft ook cliënten van deze

over het proces van de indicatiestelling en of bepaalde hande-

W&T-organisaties, maar deze groep is door het CIZ geïndiceerd

lingen daar deel van uit maakten. Anderzijds werden vragen

zijn. Deze groep is toegevoegd aan het onderzoek omdat het

gesteld over het oordeel van de cliënt over de indicatiestelling.

vermoeden bestond dat W&T-organisaties de cliënten met rela-

Met één vraag werd gecontroleerd of cliënten de vragenlijst zelf

tief minder complexe ziektebeelden, grondslagen, en verwachte

invulden of dat dit werd gedaan door een ander. De enquête

zorgprofielen zelf indiceren terwijl ze voor de complexere

is inhoudelijk afgestemd met VWS, de programmamanager

gevallen een reguliere aanvraag indienen. De derde groep (250)

Waardigheid en trots en het CIZ en voorgelegd aan alle aan

bevraagde cliënten betreft cliënten van organisaties die niet

het experiment deelnemende organisaties. Tevens is de enquête

meedoen aan het experiment en dus automatisch door het CIZ

gecontroleerd en aangepast op passend taalgebruik voor de

zijn geïndiceerd. Binnen de drie groepen zijn alle benaderde

doelgroep door een gespecialiseerd taalbureau. Tenslotte is de

cliënten willekeurig geselecteerd.

GROEP 1: EXPERIMENTEEL
GEÏNDICEERD BINNEN W&TORGANISATIES

GROEP 2: DOOR CIZ
GEÏNDICEERD BINNEN
W&T-ORGANISATIES

GROEP 3: DOOR CIZ
GEÏNDICEERD, MAAR BIJ
ANDERE ZORGORGANISATIES

Benaderd

500

250

250

Gereageerd

215 (43%)

121 (48%)

89 (36%)

Uit de tabel blijkt dat 42,5% van de benaderde cliënten heeft gereageerd. Dit is dit is
een hoge respons binnen beleidsonderzoek. Voor de uitgevoerde statistische analyses
is deze steekproef voldoende om eventuele verschillen te kunnen detecteren. Wel geldt
dat met deze respons, die minder dan de helft van het totaal betreft, voorzichtigheid
geboden is bij het interpreteren van analyse uitkomsten en het trekken van conclusies.

B

B 66
Data analyse
De met behulp van de enquête verzamelde gegevens omtrent
cliëntervaringen zijn met behulp van vergelijkende statistiek
geanalyseerd om vast te stellen of er sprake is van verschillen
tussen de beleving en ervaring van de verschillende groepen.
De volgende analyses zijn gebruikt.
•• Vergelijking uitkomsten hoofdgroepen
Eventuele verschillen in de uitkomsten van de drie hoofdgroepen zijn met behulp van Chi-kwadraattoetsen getoetst op
significantie. Voor Chi-kwadraattoetsen is gekozen omdat het
hier data betreft die niet normaal verdeeld zijn. Met behulp van
z-toetsen is getoetst of er significante verschillen bestaan tussen
de door de groepen aangevinkte specifieke antwoordopties. Voor
het gemiddelde rapportcijfer dat cliënten konden geven aan
het proces van de indicatiestelling is gebruikgemaakt van de
Kruskal-Wallistoets.
•• Samenhang proces- en oordeelsvariabelen
Om te toetsen of er samenhang bestaat tussen de ervaringen
van cliënten rondom het proces (o.a. of ze zich een huis­bezoek
herinneren) en het oordeel van cliënten erover (b.v. met
betrekking tot ervaren belasting) is gebruikgemaakt van Spearman’s correlatiecoëfficiënt voor niet-normaal verdeelde data.

Interviews met cliënten en
cliëntenvertegenwoordigers
Er zijn door Berenschot in 7 zorgorganisaties 14 korte kwalitatieve interviews van 15 à 30 minuten gehouden met cliënten
en naasten (cliëntenvertegenwoordigers) met het doel nader
inzicht te krijgen in de ervaringen van cliënten met het proces
van de indicatiestelling en om de kwantitatieve resultaten beter
te kunnen duiden.

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Eindrapport

67

Bijlage 3: Vragenlijst cliëntenenquête
Vragenlijst over uw ervaringen met de indicatiestelling

Inleiding
U ontvangt langdurige zorg, bij u thuis of in een organisatie
(zoals een verpleeg- of verzorgingshuis of een woonvorm in
de gehandicaptenzorg). Om te bepalen op welke zorg u recht
heeft en welke zorg het best passend is bij uw situatie vroeg uw
zorgaanbieder in overleg met u een indicatie aan. Uiteindelijk
ontving u van het CIZ hierover een brief waarin stond welk
zorgpakket u nu krijgt. Deze brief heet het indicatiebesluit.
De tijd tussen uw aanvraag en het indicatiebesluit noemen
we de procedure voor een indicatiestelling. Daarover gaat deze
vragenlijst.
Hoe vult u deze vragenlijst in?
•• Er zijn 9 vragen. Vul deze allemaal in.
•• Zet bij iedere vraag een kruisje bij het antwoord
dat het beste past bij uw situatie of mening.
•• Het gaat om uw ervaring. De antwoorden
die u geeft zijn dus nooit fout.
•• Uw antwoorden hebben geen invloed

Begin van de vragenlijst
1. Vult u de vragenlijst in voor uzelf of voor een ander? Dat wil
zeggen: bent u zelf cliënt bij een zorgorganisatie of vult
u de vragenlijst in namens een cliënt? Indien u niet zelf
cliënt bent, vult u dan de vragenlijst in op basis van de
ervaringen van de cliënt (uw naaste, familielid, bekende).
¨¨ Voor mijzelf
¨¨ Voor een ander (ik ben familie of
een bekende van de cliënt)
2. Het indicatiebesluit is de brief waarin staat op welke zorg u
recht heeft en waarom. Hoelang duurde het naar uw gevoel
voordat u het indicatiebesluit ontving? Vanaf het moment
dat uw zorgaanbieder samen met u de indicatie had
aangevraagd bij het CIZ.
1 vakje aankruisen.
¨¨ Heel kort
¨¨ Redelijk kort
¨¨ Niet kort, maar ook niet lang
¨¨ Redelijk lang
¨¨ Heel lang
¨¨ Ik weet het niet

op de zorg die u nu ontvangt.
•• Controleer aan het eind of u alle vragen heeft
ingevuld. Stuur dan de lijst naar ons terug.
Heeft u nog vragen?
Dan kunt u bellen of mailen met één van de onderzoekers.

3. Is degene (b.v. medewerker van een zorgaanbieder) die uw
aanvraag voor u heeft ingediend bij u langs geweest om te
kijken welke zorg u nodig had? Bijvoorbeeld thuis, in het
ziekenhuis of uw verblijfplaats?
1 vakje aankruisen.
¨¨ Ja
¨¨ Nee
¨¨ Ik weet het niet
4. Is door degene (b.v. medewerker van een zorgaanbieder)
die uw aanvraag voor u heeft ingediend duidelijk met u
besproken waarom er namens u een aanvraag voor zorg is
ingediend?
1 vakje aankruisen.
¨¨ Ja, heel duidelijk
¨¨ Ja, duidelijk
¨¨ Nee, niet duidelijk
¨¨ Nee, helemaal niet duidelijk
¨¨ Niet van toepassing: is niet met mij besproken
¨¨ Ik weet het niet

B

B 68

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

5. Is de best passende zorg voor uw situatie door uw
zorgaanbieder of een medewerker van het CIZ duidelijk aan
u toegelicht voordat u de brief met het indicatiebesluit van
het CIZ ontving?
1 vakje aankruisen.
¨¨ Ja, heel duidelijk
¨¨ Ja, duidelijk
¨¨ Nee, niet duidelijk
¨¨ Nee, helemaal niet duidelijk
¨¨ Niet van toepassing: is niet met mij besproken
¨¨ Ik weet het niet
6. Wat vond u van de manier waarop degene (b.v. medewerker
van een zorgaanbieder) die uw aanvraag heeft ingediend
met u omging?
1 vakje aankruisen.
¨¨ Ik was er heel blij mee
¨¨ Ik was er blij mee
¨¨ Ik was er niet blij mee, maar ik vond
het ook niet vervelend
¨¨ Ik vond het vervelend
¨¨ Ik vond het heel vervelend
¨¨ Ik weet het niet
7.

Hoe belastend vond u de procedure van de indicatiestelling
(dus vanaf het moment van aanvraag tot indicatiebesluit)?
¨¨ Helemaal niet belastend
¨¨ Niet echt belastend
¨¨ Een beetje belastend
¨¨ Behoorlijk belastend
¨¨ Heel erg belastend
¨¨ Ik weet het niet

8. Had u het gevoel dat u van zorgaanbieder kon veranderen
(als u dat zou willen) tijdens het proces van aanvraag of
nadat u het indicatiebesluit had gekregen?
1 vakje aankruisen.
¨¨ Ja
¨¨ Nee
¨¨ Ik weet het niet
¨¨ Niet van toepassing
9. Welk rapportcijfer geeft u aan de hele procedure voor uw
indicatiestelling? Dus vanaf het moment dat de aanvraag
besproken is en door de zorgaanbieder is ingediend tot het
moment waarop u het indicatiebesluit ontving?
U mag kiezen uit de cijfers 1 tot en met 10.
Het cijfer 1 betekent heel slecht, het
cijfer 10 betekent perfect.
Ik geef het rapportcijfer: _____

Eindrapport

69

Bijlage 4: Detailuitkomsten
cliëntenenquête
Totale respons per hoofdgroep
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Totaal benaderd

500

250

250

1000

Gereageerd N

215

121

89

425

Gereageerd %

43,0%

48,4%

35,6%

42,5%

Groep 1: W&T-geïndiceerd, , cliënten van een W&T-organisatie
Groep 2: door CIZ geïndiceerd, cliënten van een W&T-organisatie
Groep 3: door CIZ geïndiceerd, geen cliënten van een W&T-organisatie
Totale respons verdeeld naar nieuwe en bestaande cliënten
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Nieuwe cliënten N

132

89

59

280

Nieuwe cliënten %

61,4%

73,6%

66,3%

65,9%

Bekende cliënten N

83

32

30

145

Bekende cliënten %

38,6%

26,4%

33,7%

34,1%

Totaal

215

121

89

425

RESPONS VRAAG 1
Vult u de vragenlijst in voor uzelf of voor een ander? Dat wil zeggen: bent u zelf cliënt
bij een zorgorganisatie of vult u de vragenlijst in namens een cliënt?
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Voor uzelf N

37

22

32

91

Voor uzelf %

18,0%

18,6%

36,0%

22,0%

Voor een ander N

169

96

57

322

Voor een ander %

82,0%

81,4%

64,0%

78,0%

Totaal

206

118

89

413

Niet ingevuld

9

3

0

12

NB: Berenschot vond geen significante verschillen tussen de antwoorden van respondenten die
de vragenlijst voor zichzelf invulden en respondenten die de vragenlijst voor een ander
invulden op de overige enquêtevragen

B

B 70

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

RESPONS VRAAG 2
Het indicatiebesluit is de brief waarin staat op welke zorg u recht heeft en waarom.
Hoelang duurde het naar uw gevoel voordat u het indicatiebesluit ontving? Vanaf het
moment dat uw zorgaanbieder samen met u de indicatie had aangevraagd bij het CIZ.
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Heel kort - N (%)

43 (22,3%)

26 (23,2%)

11 (13,1%)

80 (20,6%)

Redelijk kort - N (%)

73 (37,8%)

36 (32,1%)

31 (36,9%)

140 (36,0%)

Niet kort maar ook niet lang - N (%)

53 (27,5%)

38 (33,9%)

20 (23,8%)

111 (28,5%)

Redelijk lang - N (%)

19 (9,8%)

9 (8,0%)

13 (15,5%)

41 (10,5%)

Heel lang - N (%)

5 (2,6%)

3 (2,7%)

9 (10,7%)

17 (4,4%)

Totaal

193

112

84

389

Niet ingevuld

22

9

5

36

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Heel kort - N (%)

27 (22,9%)

20 (23,8%)

8 (14,3%)

55 (21,3%)

Redelijk kort - N (%)

50 (42,4%)

25 (29,8%)

23 (41,1%)

98 (38,0%)

Niet kort maar ook niet lang - N (%)

29 (24,6%)

29 (32,5%)

13 (23,2%)

71 (27,5%)

Redelijk lang - N (%)

10 (8,5%)

8 (9,5%)

7 (12,5%)

25 (9,7%)

Heel lang - N (%)

2 (1,7%)

2 (2,4%)

5 (8,9%)

9 (3,5%)

Totaal

118

84

56

258

Niet ingevuld

6

2

0

8

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Heel kort - N (%)

16 (21,3%)

6 (21,4%)

3 (10,7%)

25 (19,1%)

Redelijk kort - N (%)

23 (30,7%)

11 (39,3%)

8 (28,6%)

42 (32,1%)

Niet kort maar ook niet lang - N (%)

24 (32,0%)

9 (32,1%)

7 (25,0%)

40 (30,5%)

Redelijk lang - N (%)

9 (12,0%)

1 (3,6%)

6 (21,4%)

16 (12,2%_

Heel lang - N (%)

3 (4,0%)

1 (3,6%)

4 (14,3%)

8 (6,1%)

Totaal

75

28

28

131

Niet ingevuld

2

1

1

4

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

Eindrapport

71

RESPONS VRAAG 3
Is degene (b.v. medewerker van een zorgaanbieder) die uw aanvraag voor u heeft
ingediend bij u langs geweest om te kijken welke zorg u nodig had? Bijvoorbeeld thuis,
in het ziekenhuis of uw verblijfplaats?
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja - N (%)

172 (80,8%)

104 (86,0%)

74 (83,1%)

350 (82,7%)

Nee - N (%)

23 (10,8%)

9 (7,4%)

8 (9,0%)

40 (9,5%)

Ik weet het niet - N (%)

18 (8,5%)

8 (6,6%)

7 (7,9%)

33 (7,8%)

Totaal

213

121

89

423

Niet ingevuld

1

0

0

1

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja - N (%)

106 (81,5%)

76 (85,4%)

51 (86,4%)

233 (83,8%)

Nee - N (%)

12 (9,2%)

7 (7,9%)

3 (5,1%)

22 (7,9%)

Ik weet het niet - N (%)

12 (9,2%)

6 (6,7%)

5 (8,5%)

23 (8,3%)

Totaal

130

89

59

278

Niet ingevuld

1

0

0

1

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja - N (%)

66 (79,5%)

28 (87,5%)

23 (76,7%)

117 (80,7%)

Nee - N (%)

11 (13,3%)

2 (6,3%)

5 (16,7%)

18 (12,4%)

Ik weet het niet - N (%)

6 (7,2%)

2 (6,3%)

2 (6,7%)

10 (6,9%)

Totaal

83

32

30

145

Niet ingevuld

0

0

0

0

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

B

B 72

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

RESPONS VRAAG 4
Is door degene (b.v. medewerker van een zorgaanbieder) die uw aanvraag voor u heeft
ingediend duidelijk met u besproken waarom er namens u een aanvraag voor zorg is
ingediend?
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja, heel duidelijk - N (%)

77 (39,9%)

52 (64,4%)

34 (42,0%)

163 (42,2%)

Ja, duidelijk - N (%)

106 (54,9%)

56 (50,0$)

44 (54,3%)

206 (53,4%)

Nee, niet duidelijk - N (%)

7 (3,6%)

3 (2,7%)

2 (2,5%)

12 (3,1%)

Nee, helemaal niet duidelijk - N (%)

3 (1,6%)

1 (0,9%)

1 (1,2%)

5 (1,3%)

Totaal

193

112

81

386

Niet ingevuld

22

9

8

39

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja, heel duidelijk - N (%)

53 (43,4%)

36 (43,9%)

25 (48,1%)

114 (44,5%)

Ja, duidelijk - N (%)

63 (51,6%)

43 (52,4%)

26 (50,0%)

132 (51,6%)

Nee, niet duidelijk - N (%)

4 (3,3%)

2 (2,4%)

1 (1,9%)

7 (2,7%)

Nee, helemaal niet duidelijk - N (%)

2 (1,6%)

1 (1,2%)

0 (0,0%)

3 (1,2%)

Totaal

122

82

52

256

Niet ingevuld

10

7

7

24

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja, heel duidelijk - N (%)

24 (33,8%)

16 (53,3%)

9 (31,0%)

49 (37,7%)

Ja, duidelijk - N (%)

43 (60,6%)

13 (43,3%)

18 (62,1%)

74 (56,9%)

Nee, niet duidelijk - N (%)

3 (4,2%)

1 (3,3%)

1 (3,4%)

5 (3,8%)

Nee, helemaal niet duidelijk - N (%)

1 (1,4%)

0 (0,0%)

1 (3,4%)

2 (1,5%)

Totaal

71

30

29

130

Niet ingevuld

12

2

1

15

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

Eindrapport

73

RESPONS VRAAG 5
Is de best passende zorg voor uw situatie door uw zorgaanbieder of een medewerker
van het CIZ duidelijk aan u toegelicht voordat u de brief met het indicatiebesluit van
het CIZ ontving?
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja, heel duidelijk - N (%)

52 (28,3%)

36 (31,9%)

22 (29,3%)

110 (29,6%)

Ja, duidelijk - N (%)

113 (61,4%)

69 (61,1%)

48 (64,0%)

230 (61,8%)

Nee, niet duidelijk - N (%)

14 (7,6%)

6 (5,3%)

4 (5,3%)

24 (6,5%)

Nee, helemaal niet duidelijk - N (%)

5 (2,7%)

2 (1,8%)

1 (1,3%)

8 (2,2%)

Totaal

184

113

75

372

Niet ingevuld

31

8

14

53

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja, heel duidelijk - N (%)

33 (27,7%)

23 (27,7%)

17 (35,4%)

73 (29,2%)

Ja, duidelijk - N (%)

75 (63,0%)

54 (65,1%)

28 (58,3%)

157 (62,8%)

Nee, niet duidelijk - N (%)

8 (6,7%)

4 (4,8%)

3 (6,3%)

15 (6,0%)

Nee, helemaal niet duidelijk - N (%)

3 (2,5%)

2 (2,4%)

0 (0,0%)

5 (2,0%)

Totaal

119

83

48

250

Niet ingevuld

13

6

11

30

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja, heel duidelijk - N (%)

19 (29,2%)

13 (43,3%)

5 (18,5%)

37 (30,3%)

Ja, duidelijk - N (%)

38 (58,5%)

15 (50,0%)

20 (74,1%)

73 (59,8%)

Nee, niet duidelijk - N (%)

6 (0,2%)

2 (6,7%)

1 (3,7%)

9 (7,4%)

Nee, helemaal niet duidelijk - N (%)

2 (3,1%)

0 (0,0%)

1 (3,7%)

3 (2,5%)

Totaal

65

30

27

122

Niet ingevuld

18

2

3

23

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

B

B 74

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

RESPONS VRAAG 6
Wat vond u van de manier waarop degene (b.v. medewerker van een zorgaanbieder)
die uw aanvraag heeft ingediend met u omging?
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ik was er heel blij mee- N (%)

44 (22,7%)

33 (29,5%)

17 (20,5%)

94 (24,2%)

Ik was er blij mee - N (%)

114 (58,8%)

48 (42,9%)

47 (56,6%)

209 (53,7%)

Niet blij mee, niet vervelend- N (%)

32 (16,5%)

27 (24,1%)

17 (20,5%)

76 (19,5%)

Ik vond het vervelend - N (%)

3 (1,5%)

3 (2,7%)

0 (0,0%)

6 (1,5%)

Ik vond het heel vervelend- N (%)

1 (0,5%)

1 (0,9%)

2 (2,4%)

4 (1,0%)

Totaal

194

112

83

389

Niet ingevuld

21

9

6

36

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ik was er heel blij mee- N (%)

29 (24,0%)

25 (30,5%)

13 (23,6%)

67 (26,0%)

Ik was er blij mee - N (%)

74 (61,2%)

32 (39,0%)

29 (52,7%)

135 (52,3%)

Niet blij mee, niet vervelend- N (%)

16 (13,2%)

22 (26,8%)

11 (20,0%)

49 (19,0%)

Ik vond het vervelend - N (%)

1 (0,8%)

2 (2,4%)

0 (0,0%)

3 (1,2%)

Ik vond het heel vervelend- N (%)

1 (0,8%)

1 (1,2%)

2 (3,6%)

4 (1,6%)

Totaal

121

82

55

258

Niet ingevuld

11

7

4

22

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ik was er heel blij mee- N (%)

15 (20,5%)

8 (26,7%)

4 (14,3%)

27 (20,6%)

Ik was er blij mee - N (%)

40 (54,8%)

16 (53,3%)

18 (64,3%)

74 (56,5%)

Niet blij mee, niet vervelend- N (%)

16 (21,9%)

5 (16,7%)

6 (21,4%)

27 (20,6%)

Ik vond het vervelend - N (%)

2 (2,7%)

1 (3,3%)

0 (0,0%)

3 (2,3%)

Ik vond het heel vervelend- N (%)

0 (0,0%)

0 (0,0%)

0 (0,0%)

0 (0,0%)

Totaal

73

30

28

131

Niet ingevuld

10

2

2

14

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

Eindrapport

75

RESPONS VRAAG 7
Hoe belastend vond u de procedure van de indicatiestelling (dus vanaf het moment
van aanvraag tot indicatiebesluit)?
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Helemaal niet belastend- N (%)

55 (27,2%)

24 (21,6%)

19 (23,2%)

98 (24,8%)

Niet belastend- N (%)

86 (42,6%)

52 (46,8%)

27 (32,9%)

165 (41,8%)

Een beetje belastend - N (%)

42 (20,8%)

28 (25,2%)

19 (23,2%)

89 (22,5%)

Behoorlijk belastend - N (%)

11 (5,4%)

5 (4,5%)

13 (15,9%)

29 (7,3%)

Heel erg belastend - N (%)

6 (3,0%)

2 (1,8%)

4 (4,9%)

12 (3,0%)

Totaal

202

111

82

395

Niet ingevuld

13

10

7

30

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Helemaal niet belastend- N (%)

28 (22,8%)

14 (17,3%)

15 (27,8%)

57 (22,1%)

Niet belastend- N (%)

59 (48,0%)

41 (50,6%)

18 (33,3%)

118 (45,7%)

Een beetje belastend - N (%)

26 (21,1%)

21 (25,9%)

9 (16,7%)

56 (21,7%)

Behoorlijk belastend - N (%)

6 (4,9%)

3 (3,7%)

9 (16,7%)

18 (7,0%)

Heel erg belastend - N (%)

3 (2,4%)

2 (2,5%)

3 (5,6%)

8 (3,1%)

Totaal

123

81

54

258

Niet ingevuld

9

8

5

22

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Helemaal niet belastend- N (%)

27 (34,2%)

10 (33,3%)

4 (14,3%)

41 (29,9%)

Niet belastend- N (%)

27 (34,2%)

11 (36,7%)

9 (32,1%)

47 (34,3%)

Een beetje belastend - N (%)

16 (20,3%)

7 (23,3%)

10 (35,7%)

33 (24,1%)

Behoorlijk belastend - N (%)

5 (6,3%)

2 (6,7%)

4 (14,3%)

11 (8,0%)

Heel erg belastend - N (%)

3 (3,8%)

0 (0,0%)

1 (3,6%)

4 (2,9%)

Totaal

79

30

28

137

Niet ingevuld

4

2

2

8

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

B

B 76

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

RESPONS VRAAG 8
Had u het gevoel dat u van zorgaanbieder kon veranderen (als u dat zou willen)
tijdens het proces van aanvraag of nadat u het indicatiebesluit had gekregen?

Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja - N (%)

51 (36,7%)

22 (27,5%)

19 (31,7%)

92 (33,0%)

Nee - N (%)

48 (34,5%)

32 (40,0%)

17 (28,3%)

97 (34,8%)

Ik weet het niet - N (%)

40 (28,8%)

26 (32,5%)

24 (40,0%)

90 (32,3%)

Totaal

139

80

60

279

Niet ingevuld

76

41

29

146

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja - N (%)

36 (40,0%)

15 (23,8%)

11 (28,2%)

62 (32,3%)

Nee - N (%)

30 (33,3%)

26 (41,3%)

14 (35,9%)

70 (36,5%)

Ik weet het niet - N (%)

24 (26,7%)

22 (34,9%)

14 (35,9%)

60 (31,3%)

Totaal

90

63

39

192

Niet ingevuld

42

26

20

88

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Ja - N (%)

15 (30,6%)

7 (41,2%)

8 (38,1%)

30 (34,5%)

Nee - N (%)

18 (36,7%)

6 (35,3%)

3 (14,3%)

27 (31,0%)

Ik weet het niet - N (%)

16 (32,7%)

4 (23,5%)

10 (47,6%0

30 (34,5%)

Totaal

49

17

21

87

Niet ingevuld

34

15

9

58

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

Eindrapport

77

RESPONS VRAAG 9
Welk rapportcijfer geeft u aan de hele procedure voor uw indicatiestelling? Dus vanaf
het moment dat de aanvraag besproken is en door de zorgaanbieder is ingediend tot
het moment waarop u het indicatiebesluit ontving?
Totale respons
GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Respons

212

118

88

418

Gemiddeld rapportcijfer

7,47

7,75

7,36

7,53

Niet ingevuld

3

3

1

7

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Respons

130

87

58

275

Gemiddeld rapportcijfer

7,59

7,76

7,64

7,66

Niet ingevuld

2

2

1

5

GROEP 1

GROEP 2

GROEP 3

TOTAAL

Respons

82

31

30

143

Gemiddeld rapportcijfer

7,29

7,73

6,80

7,27

Niet ingevuld

1

1

0

2

Respons nieuwe cliënten

Respons bekende cliënten

B

B 78

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Bijlage 5: Format Afwegingskader
Indicatiestelling
Formulier Afwegingskader Indicatiestelling – Verlenging Erai
versie 4; maart 2017
Naam cliënt
Geboortedatum
BSN nummer
Huidige besluit
Datuminvullen
Naam invuller
Functie invuller

Reden aanvraag

1

In kaart brengen zorgsituatie
• Ziekte, aandoening, stoornis
• Beperkingen
• Vaststellen

Ziekte, aandoening, stoornis:
(relevante) ziektebiografie:
Oriëntatiestoornis:
Psychisch:
Motorisch functioneren:
Probleemgedrag/veiligheid:
Psychosociaal welbevinden:
Verslavingsproblematiek:
Beperkingen en participatieprobleem:
Sociale redzaamheid:
Bewegen en verplaatsen:
Persoonlijke verzorging:
Huishoudelijk leven:
Sociale relatie en maatschappelijk:
Grondslag (die het meeste invloed heeft op de zorgbehoefte)
Grondslag (eventueel andere grondslag)

In deze stap wordt vastgesteld wat de
verzekerde wel en niet kan.
Blz. 12 en verder van de beleidsregels.

Eindrapport

79

2

Vaststellen 'permanent toezicht' of
'24 uur per dag zorg in de nabijheid'

Blz. 13 en verder van de beleidsregels

• Permanent toezicht
• 24 uur per dag zorg in de nabijheid
- - Fysieke problemen
- - Zware regieproblemen
• Voorkomen escalatie/ernstig nadeel
Permanent toezicht of 24 uurs nabij:

3

Vaststellen of de zorgbehoefte blijvend is
• Blijvend
• Afwegen mogelijkheid (functionele)
verbetering/herstel/ontwikkeling

Afwegen of op basis van de ziekte,
aandoening, stoornissen en beperkingen er nog verbetering of herstel
mogelijkheden zijn.
Blz. 13 en verder van de beleidsregels.

Blijvendheid:

4

Vaststellen toegang tot de Wlz
• Gebruikelijke zorg van ouders aan hun kind
• Zorg uit ander domein
• Uitzondering op toegangscriteria

In deze stap wordt vastgesteld of
en in welke mate er sprake is van
wettelijke of algemeen gebruikelijke
voorzieningen.
Blz. 13 en verder van de beleidsregels.

Zorg uit andere domeinen:

5

Vaststellen recht op zorg
• Best passend zorgprofiel
• Geldigheidsduur
• Kenmerk meerzorg indien van toepassing

Zorgprofiel
Geldigheidsduur
Meerzorg
Toelichting

In deze stap wordt het indicatiebesluit
Wlz vastgesteld waarop de verzekerde
is aangewezen.
Blz. 17 en verder van de beleidsregels.

B

B 80

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Onderstaande gegevens vult de CIZ toetser in:
Naam toetser
Datum Reactie

Format beoordeling
Zorgsituatie goed
beschreven?
Is er aanspraak
op Wlz?

Toets uitkomst door CIZ toetser
Uitkomst

Toelichting

Conform
Niet Conform, moet een
ander ZP zijn
Niet Conform, geen toegang
tot Wlz
Format is niet voorgelegd terwijl
dit wel de afspraak was
Niet te bepalen, advies om
aanvraag regulier in te dienen

Het moet ZP zijn omdat….

Eindrapport

81

Bijlage 6: Nadere analyses
kwartaalgegevens CIZ ‘juist besluit’
Berenschot heeft de kwartaalgegevens van CIZ geanalyseerd
ten aanzien van de onafhankelijke beoordeling van door de

Figuur B6 .2 beoordeling inschatting toegang tot de Wlz,
weergegeven voor W&T-indicatieadviezen ingediend door GHZorganisaties, op basis van het vierogenprincipe van het CIZ

zorgorganisaties ingediende indicatieadviezen op de onderdelen

Inschatting aanspraak Wlz: GHZ-organisaties

‘juist vaststellen van de toegang tot de Wlz’ en ‘het best passende zorgprofiel’. In de hoofdtekst hebben we de uitkomsten
van deze analyses gepresenteerd voor het totale aantal door de
W&T-organisaties ingediende indicatieadviezen. Deze bijlage

100%
90%

bevat de resultaten van een aantal subgroepanalyses, waarin

80%

we uitkomsten vergelijken van V&V- en GHZ-organisaties en

70%

van organisaties die in verschillende stadia bij het experiment
betrokken zijn.

60%
50%

Cijfers W&T-experiment: vergelijking V&V en GHZ
In de volgende figuren gaan we nader in op de cijfers van V&Ven GHZ-organisaties.

Q1
2016

Q2
2016

Q3
2016

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

% aanspraak WLz

Figuur B6 .1 beoordeling inschatting toegang tot de Wlz
weergegeven voor W&T-indicatieadviezen ingediend door V&Vorganisaties, op basis van het vierogenprincipe van het CIZ

Op basis van de grafieken wordt een op hoofdlijnen vergelijkbaar percentage en een vergelijkbare trendontwikke-

Inschatting aanspraak Wlz: V&V-organisaties

ling zichtbaar voor V&V- en GHZ-organisaties, waarbij de
GHZ-organisaties enkele percentages hoger scoren. Afgaande

100%

op de kwartaalgegevens lijkt er echter geen wezenlijk verschil te

90%

zitten in de kwaliteit (gedefinieerd als een ‘juist besluit’ volgens

80%

de CIZ-definitie) van ingediende W&T-adviezen van V&V- en

70%

GHZ-organisaties. We zien min of meer hetzelfde beeld voor
wat betreft het oordeel van het CIZ over de inschatting van het

60%

juiste zorgprofiel voor de cliënt, ook daar liggen de percentages

50%

van de GHZ-instellingen een fractie hoger. De percentages
Q1
2016

Q2
2016

Q3
2016

% aanspraak WLz

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

lijken sinds Q3 2016 ook constanter te zijn gebleven binnen de
GHZ-organisaties. In Q1 2017 was het verschil tussen V&V- en
GHZ-organisaties aanzienlijk (10%) maar in Q2 corrigeerde
het cijfer zich enigszins.

B

B 82

Eindevaluatie Indicatiestelling Waardigheid en trots

Figuur B6 .3 beoordeling CIZ van inschatting best passend
zorgprofiel voor de cliënt, weergegeven voor W&Tindicatieadviezen ingediend door V&V-organisaties

Figuur B6 .5 beoordeling inschatting toegang tot de Wlz
weergegeven voor W&T-indicatieadviezen ingediend door groep
1, 2 en 3, op basis van het vierogenprincipe van het CIZ

Inschatting best passend zorgprofiel:
V&V-organisaties

% aanspraak op de Wlz goed ingeschat

100%

100%

90%

80%

80%

60%

70%

40%

60%

20%

50%

0%
Q1
2016

Q2
2016

Q3
2016

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

% conform 4 ogen uitkomst

Q1
2016

Q2
2016
Groep 1

Figuur B6 .4 beoordeling CIZ van inschatting best passend
zorgprofiel voor de cliënt, weergegeven voor W&Tindicatieadviezen ingediend door GHZ-organisaties

Q3
2016

Q4
2016

Groep 2

Q1
2017

Q2
2017

Groep 3

Uit figuur B6.5 valt op te maken dat groep 1 en 2 vrijwel
hetzelfde scoren gedurende de onderzochte periode, en dat

Inschatting best passend zorgprofiel:
GHZ-organisaties

de resultaten van deze groepen redelijk stabiel blijven. In ons
interview met het CIZ is aangegeven dat het CIZ vermoedde dat

100%

er sprake was van enige gewenning bij de organisaties (groep 1

90%

en 2) die al een tijd meedraaiden in het experiment en dat de
kwaliteit van de ingediende indicatieadviezen dientengevolge

80%

wat af leek te nemen. Op basis van de hiervoor gepresenteerde

70%

data wordt dit vermoeden niet bevestigd. Bij groep 3 zien we een

60%

lager startcijfer gevolgd door een forse stijging, met name voor
wat betreft de door het CIZ beoordeelde juistheid van inschat-

50%

ting of een cliënt aanspraak kan maken op zorg vanuit de Wlz.
Q1
2016

Q2
2016

Q3
2016

Q4
2016

Q1
2017

Q2
2017

% conform 4 ogen uitkomst

Het cijfer voor de aanlevering van de juiste informatie om de
zorgsituatie in te kunnen schatten, blijft lager dan bij groep 1 en
2. Deze constatering onderschrijft enigszins hetgeen we eerder
kwalitatief vaststelden: dat de kwaliteit van indicaties toeneemt

Cijfers W&T-experiment: vergelijking resultaten vroege

naarmate organisaties langer meedraaien in het experiment

en latere instromers

en meer indicaties stellen. Anderzijds hebben we bij groep 3 te

In paragraaf 2.2 van de hoofdtekst gaven we aan dat de zestien

maken met een kleiner aantal gestelde indicaties. waardoor het

deelnemende organisaties op verschillende momenten zijn

percentage sneller substantiële afwijkingen zal vertonen. We

ingestroomd in het experiment, te weten: groep 1 in 2015 (de

vinden dezelfde trend niet terug bij de organisaties uit groep

vier GHZ-organisaties en Opella en Vilente), groep 2 begin

2, die in Q1 2016 zijn begonnen. Het is dus op basis van deze

2016 (Welthuis, Norschoten, NNCZ, Magentazorg en Zuid-

analyse niet definitief vast te stellen dat deze veronderstelde

oostzorg) en groep 3 midden 2016 (Sensire, Azora, Careaz,

trend ook feitelijk optreedt. Een alternatieve verklaring is dat

Treant en Zorgspectrum). We stelden op basis van interviews

er sprake is van zelfselectie: groep 1 en 2 zijn mogelijk vooruit-

al vast dat indiceren een vak is en dat het opdoen van ervaring

strevende zorgorganisaties die in algehele zin tot de top van het

volgens de geïnterviewden een belangrijke factor is bij het

land behoren en daarom ook beter scoren op dit onderdeel. Ook

succesvol zelfstandig indiceren. Het is daarom interessant om

deze verklaring is niet vast te stellen op basis van dit onderzoek.

de resultaten van verschillende instroomgroepen en de trends
daarbinnen te vergelijken. Figuur B6.5 en B6.6 tonen de cijfers
van de verschillende groepen.

Eindrapport

83

Figuur B6 .6 beoordeling CIZ van inschatting best passend
zorgprofiel voor de cliënt via het vierogenprincipe, weergegeven
voor ERAI-indicatieadviezen ingediend door groep 1, 2 en 3

% conform 4 ogen uitkomst
100%
80%
60%
40%
20%
0%
Q1
2016

Q2
2016
Groep 1

Q3
2016

Q4
2016

Groep 2

Q1
2017

Q2
2017

Groep 3

In bovenstaande figuur zien we een grotendeels stabiele trend
voor groep 1 voor wat betreft het volgens het CIZ juist inschatten van het best passende zorgprofiel voor de cliënt. Dit is
logisch: het betreft hier immers de groep die de meeste ervaring heeft met het stellen van indicaties. De uitkomsten van
het vierogenprincipe van groep 1 en 2 lijken sterk op elkaar.
Wederom geldt dus dat niet definitief is vast te stellen of er
sprake is van het opbouwen van ervaring en dus een kwaliteitstoename bij de zorgorganisaties. Voor wat betreft groep
3 vinden we een wat onverwacht patroon: een stevige daling
in het tweede kwartaal dat men aan de slag is met het experiment, gevolgd door een stevige stijging in het derde kwartaal.
Dit resultaat wordt vermoedelijk veroorzaakt door het feit dat
procentuele verschillen in groep 3 sneller fors zullen afwijken
als gevolg van het geringe aantal casussen.

B

Berenschot

Berenschot is een onafhankelijk organisatieadviesbureau

Ons bureau zit vol inspirerende en eigenwijze individuen

met 325 medewerkers wereldwijd. Al bijna 80 jaar verrassen

die allen dezelfde passie delen: organiseren. Ingewikkelde

wij onze opdrachtgevers in de publieke en private sector

vraagstukken omzetten in werkbare constructies. Door

met slimme en nieuwe inzichten. We verwerven ze en

ons brede werkterrein en onze brede expertise kunnen

maken ze toepasbaar. Dit door innovatie te koppelen aan

opdrachtgevers ons inschakelen voor uiteenlopende

creativiteit. Steeds opnieuw. Klanten kiezen voor Berenschot

opdrachten. En zijn we in staat om met multidisciplinaire

omdat onze adviezen hen op een voorsprong zetten.

teams alle aspecten van een vraagstuk aan te pakken.

Berenschot Groep B.V.
Europalaan 40, 3526 KS Utrecht
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
030 2 916 916
www.berenschot.nl
@berenschot_nl