Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 317

JBZ-Raad

Nr. 630

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2020
Naar aanleiding van het verzoek van de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid d.d. 5 juni jl. om een reactie op het Vierde jaarverslag inzake de
Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije bericht ik u, mede namens de
Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking, het volgende.
Vierde jaarverslag over de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije
Op 30 april jl. is door de Europese Commissie het vierde jaarverslag
inzake de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije (FRIT) gepubliceerd. Het
FRIT is opgezet in het kader van de EU-Turkije Verklaring. Het vierde
jaarverslag van de Commissie gaat in op de stand van zaken met
betrekking tot de FRIT in 2019. Gelet op de afsluitdatum van dit vierde
jaarverslag eind februari 2020 omvat dit verslag niet de ontwikkelingen
die zich in maart 2020 hebben voorgedaan. Deze ontwikkelingen zullen
door de Commissie worden meegenomen in het volgende jaarverslag dat
in 2021 wordt gepubliceerd.
In het vierde jaarverslag schetst de Commissie een overzicht van de
huidige migratiesituatie in Turkije, en benadrukt haar waardering voor de
inspanningen die Turkije levert omtrent de opvang en het lenigen van de
noden van circa 4 miljoen vluchtelingen. Hierbij wordt ook de rol van
Turkije in de uitvoering van de EU-Turkije Verklaring, onder andere
middels het beheersbaar houden van migratiestromen, benoemd.
Daarnaast wordt vastgesteld dat ondanks de toename van irreguliere
migratiestromen vanuit Turkije richting de EU in 2019, de EU-Turkije
Verklaring concrete resultaten heeft opgeleverd met betrekking tot het
terugdringen van deze irreguliere migratiestromen en het voorkomen dat
personen de levensgevaarlijke overtocht wagen vanuit Turkije.
Specifiek met betrekking tot de werking van de FRIT, als onderdeel van de
EU-Turkije Verklaring, stelt de Europese Commissie dat deze een

kst-32317-630
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 630

1

coördinatiemechanisme is waarmee snel, doeltreffend en doelmatig
EU-steun ter beschikking wordt gesteld voor vluchtelingen en kwetsbare
gastgemeenschappen in Turkije. Zoals bekend, is het totale budget dat
door de FRIT wordt gecoördineerd EUR 6 miljard, dat in twee tranches
beschikbaar is gesteld voor een groot aantal verschillende projecten. De
projecten van de eerste tranche lopen in eerste instantie tot uiterlijk medio
2021 en de projecten van de tweede tranche tot uiterlijk medio 2025.
De voortgang van deze projecten, met name wat betreft de geïdentificeerde aandachtspunten voor de tweede tranche, zijnde bescherming,
basisbehoeften en bestaanszekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en
gemeentelijke infrastructuur, wordt in het verslag uiteengezet. Hierbij
wordt de verschuiving van humanitaire bijstand naar meer duurzame
vormen van assistentie aan vluchtelingen in Turkije onder de tweede
tranche benadrukt. De Commissie concludeert dat in 2019 aanzienlijke
vooruitgang met de beschikbaarstelling van de middelen uit de FRIT is
geboekt, en herbevestigt de toegevoegde waarde van de steun die via de
Faciliteit aan de vluchtelingen en de Turkse gastgemeenschap wordt
verleend.
Kabinetsreactie op het Vierde jaarverslag over de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije
Het kabinet sluit zich aan bij de bevindingen en vervolgstappen die
worden benoemd in het jaarverslag. Met betrekking tot de bredere
uitvoering van de EU-Turkije Verklaring sluit het kabinet zich aan bij de
conclusie van de Commissie dat in 2019, ondanks de toename in het
aantal irreguliere grensoverschrijdingen vanuit Turkije naar de EU (meer
dan 83.000), zowel de EU als Turkije zich zijn blijven inzetten voor een
effectieve uitvoering van de EU-Turkije Verklaring. Hierbij erkent het
kabinet het belang van met name de inspanningen ten behoeve van de
opvang van circa 4 miljoen vluchtelingen binnen de Turkse landsgrenzen.
Tegelijkertijd werden in 2019 meer dan 7.000 personen vanuit Turkije in de
EU hervestigd, waarmee het totaal sinds 4 april 2016 op bijna 26.000
personen komt. Verder zijn in 2019 1.995 personen in het kader van de
EU-Turkije Verklaring naar Turkije teruggestuurd. De voortgezette,
effectieve uitvoering van de EU-Turkije Verklaring is een prioriteit van het
kabinet.
Het kabinet deelt de lezing dat de FRIT sinds haar inwerkingtreding een
waardevolle bijdrage heeft geleverd aan de ondersteuning van vluchtelingen en hun gastgemeenschappen in Turkije. Zo wordt vanuit de FRIT
door middel van het Emergency Social Safety Net (ESSN) maandelijks
financiële ondersteuning geboden aan 1.7 miljoen vluchtelingen om in de
dagelijkse behoeftes te voorzien. Tevens is door middel van de Conditional Cash Transfer for Education (CCTE) voor ruim 685.000 kinderen
toegang tot onderwijs gerealiseerd, hebben ruim 9 miljoen gezondheidsconsultaties plaatsgevonden en kregen kinderen circa 650.000
vaccinaties.1
De Commissie heeft ernaar gestreefd om bij de programmering van de
tweede tranche de aanbevelingen van het speciaal verslag over de
Faciliteit van de Europese Rekenkamer uit november 2018 in acht te
nemen. Destijds is uw Kamer een kabinetsreactie rondom de bevindingen
en aanbevelingen van dit rapport toegegaan.2 Het kabinet waardeert de
inspanningen van de Commissie hieromtrent en onderstreept het belang
hiervan, met name de geleidelijke overgang van humanitaire hulp naar
1
2

European Commission Factsheet on the EU-Turkey Statement – four years on, March 2020
Kamerstuk 32 317, nr. 562

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 630

2

meer duurzame vormen van assistentie aan vluchtelingen in Turkije.
Daarbij blijven, zoals benoemd in de kabinetsreactie, een duurzame
transitiestrategie, verbetering van het klimaat voor de werkzaamheden
van NGO’s en toegang tot primaire data prioriteiten voor de aankomende
periode.
De Commissie concludeert dat in 2019 een aanzienlijke vooruitgang is
gerealiseerd met de beschikbaarstelling van de middelen uit het FRIT. Het
kabinet sluit zich hierbij aan. Zoals ook door de Commissie wordt gesteld,
blijft de voorzetting van de effectieve uitvoering van de projecten in het
kader van het FRIT ten behoeve van vluchtelingen en hun gastgemeenschappen prioriteit. Ook kan het kabinet zich vinden in de overige
vervolgstappen die de Commissie identificeert, te weten de voortzetting
van de werking van het toezichtsysteem, de verdere uitvoering van de
communicatie-activiteiten en de voortzetting van de vergaderingen van de
stuurgroep van de FRIT in 2020.
Naast de voortgang met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de FRIT
is het kabinet positief over de recente overbruggingsfinanciering van EUR
485 miljoen die de Europese Commissie beschikbaar heeft gesteld voor
vluchtelingen in Turkije.3 Hoofddoel van deze overbruggingsfinanciering
is de voorzetting van hogergenoemde twee programmas voor humanitaire hulp voor de meest kwetsbare vluchtelingen: het Emergency Social
Safety Net (ESSN) en het Conditional Cash Transfer for Education (CCTE).
Dit voorstel loopt daarmee niet vooruit op eventuele aanvullende steun
aan Turkije voor de opvang van vluchtelingen binnen het volgende MFK
van 2021–2027. Wat betreft deze aanvullende financiering is het kabinet
van mening dat dit conditioneel dient te zijn aan de effectieve uitvoering
van de EU-Turkije Verklaring, waaronder een beheerste situatie aan de
Grieks-Turkse grens. Tevens is de inzet dat aanvullende steun wordt
gefinancierd uit de EU-begroting. Overigens heeft de Europese
Commissie terzake nog geen voorstel gedaan.
EU-Turkije samenwerking op het gebied van migratie
De vaste commissie van Justitie en Veiligheid heeft tevens verzocht om in
te gaan op de toekomst van de EU-Turkije samenwerking op het gebied
van migratie. Hierover kan ik u melden dat, zoals bekend, momenteel
consultaties plaatsvinden tussen de EU Hoge Vertegenwoordiger Borrell
en de Turkse Minister van Buitenlandse Zaken Çavuşoğlu over de
implementatie van de EU-Turkije Verklaring. Ook de huidige voorzitter van
de Raad van de Europese Unie, Duitsland, speelt hierbij een rol.
Nederland heeft bij verschillende gelegenheden het belang benadrukt van
concrete afspraken over de verdere implementatie van de EU-Turkije
Verklaring, en gesteld dat dit onderdeel moet zijn van de bredere
besprekingen met Turkije.
In februari jl. zetten de Turkse autoriteiten de landsgrens met de EU open,
met ernstige gevolgen voor de openbare orde in de grensregio en
zorgwekkende humanitaire consequenties voor doorreizende migranten
en vluchtelingen. Na het uitbreken van de coronacrisis werd eind maart de
grenszone weer ontruimd door de Turkse autoriteiten, om de verspreiding
van het coronavirus aldaar te voorkomen. Sinds het opheffen van interne
reisrestricties in het kader van de coronacrisis in juni jl. geven de Turkse
autoriteiten weer de boodschap af dat doorreizende vluchtelingen en
migranten niet zullen worden tegengehouden. Er is tot op heden geen
sprake van doelgerichte pogingen om doorreis van deze groepen richting
3

Zie Kamerstuk 21 501-03, nr. 142 (Vijfde en zesde aanvullende EU-begroting 2020) en
Kamerstuk 21 501-03, nr. 144 (Vijfde aanvullende EU-begroting)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 630

3

de EU te faciliteren. Ook is er vooralsnog geen sprake van een substantiële stijging van het aantal irreguliere overschrijdingen van de landsgrens
met de EU. Wel neemt het neemt het aantal pogingen om de zeegrens
over te steken de laatste maanden weer toe. Volgens de Turkse autoriteiten onderschepte de Turkse kustwacht in juni driemaal zoveel
migranten en vluchtelingen (1.816) als in mei jl. (605). Deze trend lijkt aan
te houden. Dit laat onverlet dat mede door de maatregelen die zijn
getroffen in verband met COVID-19 het totaal aantal irreguliere grensoverschrijdingen vanuit Turkije naar de EU dit jaar met 62% is afgenomen.
Het is van belang dat de EU en Turkije terugkeren naar de volledige
implementatie van de EU-Turkije Verklaring, waaronder het controleren op
doorreizen van vluchtelingen en migranten via de Turkse landgrens met
Griekenland, om een herhaling van de gebeurtenissen van het afgelopen
voorjaar te voorkomen. Ook terugkeeroperaties vanuit Griekenland naar
Turkije onder de EU-Turkije Verklaring dienen zo spoedig mogelijk te
worden hervat.
De Nederlandse inzet blijft de komende tijd gericht op de effectieve
uitvoering van de EU-Turkije Verklaring, waaronder het bieden van
perspectief aan vluchtelingen in Turkije en een gecontroleerde situatie aan
de Grieks-Turkse grens. Nadruk ligt daarbij op de gezamenlijke verantwoordelijkheid van Turkije, Griekenland en de EU ten aanzien van de
EU-Turkije Verklaring.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 317, nr. 630

4