Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

25 074

Ministeriële Conferentie van de
Wereldhandelsorganisatie (WTO)

Nr. 161

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 augustus 2008
Bij brief van 10 juli jl. lichtte ik uw Kamer in over de inhoud van het ministerieel overleg dat in het kader van de lopende WTO-ronde vanaf 21 juli te
Genève zou plaatsvinden (Kamerstuk 25 074, nr. 159). Bij dezen wil ik u
graag, mede namens de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, informeren
over het verloop van het overleg en over het mogelijke vervolgtraject.
De ministeriële bijeenkomst heeft helaas niet geleid tot overeenstemming.
Het overleg was ver gevorderd, maar liep vast op een tegenstelling tussen
de Verenigde Staten enerzijds en India (en ook China) anderzijds. De
tegenstelling – het speciale vrijwaringmechanisme voor ontwikkelingslanden – leek eerder politiek van aard dan een onoverkomelijk technisch
probleem. Het is betreurenswaardig dat door de opstelling van deze
landen de internationale gemeenschap niet in staat is geweest om tot een
akkoord te komen dat wereldwijd een welkom positief geluid zou zijn
geweest in deze economisch roerige tijden. Een akkoord dat niet alleen
van belang zou zijn geweest voor ontwikkelde landen, maar juist ook voor
ontwikkelingslanden.
Hieronder zal ik ingaan op het verloop van de onderhandelingen en een
inschatting maken van toekomstige ontwikkelingen.
Verloop van het overleg
De Nederlandse regering onderschrijft de breed gedragen waardering
voor de wijze waarop de Directeur-generaal van de WTO, Pascal Lamy,
tijdens het ministerieel overleg leiding heeft gegeven aan het proces. Hij
had het proces ingedeeld in overlappende overleggroepen, namelijk de
(informele) Trade Negotiations Committee (TNC) waarin alle 153
WTO-leden zitting hebben, de zogenaamde green room met een groep
van ongeveer dertig à veertig ministers en de G7 (Australië, Brazilië,
China, de Europese Gemeenschap, India, Japan en de Verenigde Staten).
DG WTO zat alle drie de groepen voor en hield alle groepen op de hoogte

KST121560
0708tkkst25074-161
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 074, nr. 161

1

van elkaars vorderingen om zo draagvlak te verkrijgen en te behouden
voor de geboekte voortgang.
Een compromisvoorstel ten aanzien van de belangrijkste knelpunten op
industrieproducten (Non Agricultural Market Access, NAMA) en landbouw
dat rekening hield met de posities van alle WTO leden werd weliswaar in
eerste instantie goed ontvangen, maar stuitte al snel op weerstand over
het speciale vrijwaringmechanisme voor ontwikkelingslanden. Dit mechanisme is bedoeld om ontwikkelingslanden de mogelijkheid te geven hun
markt af te schermen door de tarieven te verhogen in geval van een plotselinge toename van de import van een landbouwproduct.
Hoewel een technisch probleem, waarvoor creatieve oplossingen voorhanden waren, bleken de VS en India zich vast te leggen op meer principiële standpunten. De VS wilden niet accepteren dat dit mechanisme zou
kunnen leiden tot verhoging van tarieven tot boven de afspraken uit de
Uruguay ronde, omdat zij voor de landbouwsector markttoegang wensten
voor hun bulkgoederen. India zei niet zonder afdoende voorzorgsmaatregelen markttoegang te kunnen geven voor producten die voor hun kleine
boeren mogelijk van levensbelang zijn. Hierdoor vormde het speciale
vrijwaringmechanisme uiteindelijk het breekpunt in de onderhandelingen.
De positie van de VS werd gedeeld door grote landbouwexporteurs als
Uruguay en Paraguay. Aan de andere kant sloot onder meer China zich
aan bij de positie van India.
Tijdens het ministeriële overleg kwamen de lidstaten van de Europese
Unie bijna dagelijks op politiek niveau (Raad voor Algemene Zaken en
Externe Betrekkingen, RAZEB) of ambtelijk niveau (Comité 133) samen.
Als voorzitter van de EU zat Frankrijk alle bijeenkomsten voor. Zij deden
iedere RAZEB verslag van de voortgang van de onderhandelingen en
bespraken met de lidstaten de positie en strategie van de EU. Dat verschillende Lidstaten, publiekelijk hun zorgen uitten over de stand van de
onderhandelingen maakte het voor de Europese Commissarissen
Mandelson voor Handel en Fischer Boel voor Landbouw, niet gemakkelijk.
Tijdens de verschillende RAZEBs heb ik mij ingespannen voor een evenwichtig en ambitieus akkoord, dat zoveel mogelijk recht zou doen aan de
ontwikkelingsdimensie van deze ronde en aan onze offensieve en defensieve belangen.
Onderhandelingsvoortgang per onderwerp
Naar het oordeel van de Nederlandse regering hebben de Commissarissen goed werk verricht waarbij het mogelijke eindresultaat een
aanvaardbaar compromis zou hebben opgeleverd. Niet alleen hebben zij
zich ingezet voor de Europese landbouwbelangen, op NAMA werd reële
nieuwe markttoegang gerealiseerd. Ook is het te danken aan de
Commissie dat de signalerende conferentie voor diensten heeft plaatsgevonden. De EU heeft een offensieve en zeer constructieve rol in de onderhandelingen gespeeld, waardoor voor het eerst sinds jaren de EU niet
onder vuur lag, ook niet op landbouwgebied.
Landbouw
Voor landbouw was het voor de EU van groot belang dat de onderhandelingsresultaten onder meer zouden leiden tot consolidatie van de
groene boxcriteria respectievelijk het hervormde Gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Daarnaast was ook voor Nederland parallelle uitfasering
van alle vormen van exportsteun, uitfasering van exportrestituties op
basis van budget en opname van een referentieperiode voor de toege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 074, nr. 161

2

paste steunniveaus van belang. Nederland steunde de inzet van de
Commissie de omvang van tariefcontingenten zo beperkt mogelijk te
houden en de reikwijdte van de bestaande speciale vrijwaringclausule
voor ontwikkelde landen te beperken. Het compromisvoorstel van Lamy
was voor Nederland alleszins acceptabel. De groene box en daarmee de
toekomst van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid was veilig gesteld
en de defensieve en offensieve belangen van Nederlandse sectoren als
zuivel, suiker en varkens waren goed verwoord in het compromis.
NAMA
Voor NAMA was overeenstemming bereikt over vaststelling van de coëfficiënten voor de Zwitserse formule en van de bijbehorende flexibiliteiten
voor ontwikkelingslanden. Zelfs voor gevoelige onderwerpen als de invulling van de anti-concentratieclausule (belangrijk voor EU, in het bijzonder
Duitsland) en de sectorale overeenkomsten (belangrijk voor de VS), was
voortgang geboekt. De anti-concentratieclausule houdt in dat een land
niet een gehele sector kan uitsluiten van de afgesproken tariefreductie.
Sectorale overeenkomsten zijn bedoeld om vrijwillig voor een bepaalde
sector zoals chemie, machines of juwelen juist verdergaande tariefreductie of zelfs volledige -afschaffing af te spreken.
Diensten
De signalerende conferentie voor diensten is positief verlopen. Ministers
gaven positieve signalen. De meeste signalen hielden consolidatie van
markttoegang in, maar voor enkele markten en sectoren werd er ook
nieuwe markttoegang geboden, bijvoorbeeld voor financiële dienstverleners in China. De bedoeling was dat de definitieve dienstenaanbiedingen
op 15 oktober a.s. af moesten zijn, maar deze deadline valt weg nu geen
overeenstemming is bereikt over de modaliteiten voor landbouw en
NAMA.
Geografische indicaties
Tijdens het ministeriële overleg is ook gesproken over verbetering van de
bescherming van geografische indicaties (GI’s), zoals Parmaham en
Roquefort, in combinatie met een voorstel over openbaarmaking in
octrooiaanvragen van de herkomst van genetische bronnen en/of traditionele kennis voor. Een groep van 108 Lidstaten had dit voorstel ingediend,
maar vooral de VS waren mordicus tegen. Onder zogenaamde «good
offices» van de Noorse Minister Store werden vorderingen gemaakt die
mogelijk zouden leiden tot een akkoord over het wereldwijde gebruik van
een register met de bekende GI’s en werkprogramma’s voor de uitbreiding
van dat register en de openbaarmaking van herkomst van genetische
bronnen en/of traditionele kennis.
Ontwikkelingsdimensie
Veel ontwikkelingslanden hebben actief deelgenomen aan de onderhandelingen. Niet alleen de grootste landen uit verschillende regio’s (China,
Brazilië, India, Zuid-Afrika) maar ook een grote groep kleinere landen
(Argentinië, Mexico, Venezuela, Costa Rica, Cuba, Barbados; Indonesië,
Maleisië, Thailand, Burkina Faso, Filippijnen, Pakistan, Bangladesh;
Egypte, Mauritius, Ivoorkust, Kenia, Oeganda, Lesotho) die al dan niet
namens een bredere groep deelnamen aan de onderhandelingen (ACP
groep, Afrika-groep, groep van Minst Ontwikkelde Landen, «Cotton Four»,
enz.). Dit bevestigt een verheugende trend van de afgelopen jaren, waarbij
ontwikkelingslanden de capaciteit hebben om serieus mee te spreken over
de hervorming van de multilaterale handelsregels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 074, nr. 161

3

Het bijna behaalde resultaat zou in grote mate recht hebben gedaan aan
het ontwikkelingskarakter van deze ronde. Naast eerder geboekte resultaten als afschaffing van exportsubsidies voor de landbouw en (vrijwel)
geheel quota- en tariefvrije markttoegang voor de minst ontwikkelde
landen zouden ook de plafonds voor handelsverstorende steun aan de
landbouw fors worden verlaagd (tot ruim 80% minder voor EU en ruim
70% minder voor VS). Daarbij moet worden opgemerkt dat onder de
huidige omstandigheden van hoge wereldmarktprijzen de lagere plafonds
geen gevolgen zouden hebben voor de werkelijk verleende steun. Bij
markttoegang voor de minst ontwikkelde landen was de vraag per
wanneer daadwerkelijk tot 100% quota- en tariefvrije markttoegang kon
worden gekomen. Verder zouden de landbouwtarieven van ontwikkelde
landen met gemiddeld 54% omlaag gaan. Het EU-aanbod bedroeg zelfs
een gemiddelde reductie van 60%. Industrietarieven van rijke landen
zouden worden gemaximeerd op 8% en tariefescalatie, die vooral ten
nadele van ontwikkelingslanden werkt, zou worden afgebouwd, omdat de
hoogste tarieven het sterkst zouden dalen. De meer bescheiden tariefreductie die opkomende landen zouden toepassen zou de Zuid-Zuid
handel ten goede komen.
Persoonlijk heb ik aandacht gevraagd voor de situatie van de «Cotton
Four», de vier grote katoenproducenten in Afrika, te weten Benin, Burkina
Faso, Tsjaad en Mali die baat hebben bij verdere afbouw van de evident
handelsverstorende steun aan de katoensector in de VS.
Conclusie en vooruitblik
Voor een middelgrote, open economie als de Nederlandse is open multilaterale handel van groot belang. Het transparante, non-discriminatoire en
open handelsregime van de WTO biedt handel en investeerders houvast
en zekerheid. Het is dan ook wrang te constateren dat het niet gelukt is het
momentum te benutten voor een doorbraak op landbouw en NAMA. Voor
landbouw en NAMA had men voor meer dan 90% van de onderwerpen
overeenstemming bereikt. Het is nu van belang te bezien of de geboekte
voortgang te behouden is en we na een korte afkoelingsperiode, weer de
draad op kunnen pakken. In dit licht is het verheugend dat de voorzitters
van de onderhandelingsgroepen voor landbouw en NAMA de voortgang
van de afgelopen ministeriële schriftelijk hebben vastgelegd. Wellicht dat
in Genève in september op ambtelijk niveau reeds besprekingen zullen
starten om de beide grote openstaande punten (vrijwaringmechanisme en
katoen) verder in te vullen. Mogelijk kan dan pas na de presidentsverkiezingen in de VS (november 2008) – en eventueel na de parlementsverkiezingen in India (mei 2009) – weer een bijeenkomst op ministerieel
niveau worden belegd om tot overeenstemming te komen.
Het zou zeer waardevol zijn als de geboekte vooruitgang van het overleg
vast kan worden gehouden. Goed nieuws in dat opzicht is dat Lamy
momenteel in India en de VS probeert de onderhandelingen vlot te
trekken om toch dit jaar nog afspraken te kunnen maken. Ook Brazilië
spant zich hiervoor in. Het lijkt erop dat alle hoofdrolspelers opnieuw een
poging willen wagen om een deal te bereiken.
Een risico van het uitblijven van resultaat van de ministeriële is dat landen
zich nu alleen gaan richten op bilaterale of regionale vrijhandelsakkoorden
en de WTO een tijd links zullen laten liggen. Vooral voor veel ontwikkelingslanden die niet of minder aan dergelijke akkoorden zullen deelnemen,
zal dat een negatief effect hebben.
Een positief resultaat van het ministerieel overleg was een welkom
signaal geweest in deze voor de wereldeconomie onzekere tijden en een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 074, nr. 161

4

bewijs dat de wereldgemeenschap in staat is om meningsverschillen te
overbruggen en gezamenlijk een antwoord te geven op uitdagingen waar
alle landen mee worden geconfronteerd. Het zou ook de kans op succesvolle onderhandelingen over het klimaat vergroten en bijdragen aan de
zoektocht naar wereldwijde oplossingen voor de toenemende energievraag.
Een Doha deal voor modaliteiten is ook een extra waarborg ter voorkoming van toekomstig protectionisme. Het is immers belangrijk de grote
spelers, waaronder de opkomende economieën, te binden door de regels
te versterken en de tariefplafonds omlaag te brengen. Ik zal mij persoonlijk blijven inzetten voor een spoedige hervatting en afronding van de
Doha-onderhandelingen.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
F. Heemskerk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 25 074, nr. 161

5