Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 710

Deltaprogramma

27 625

Waterbeleid

Nr. 44

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 november 2015
In deze brief ga ik, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu, in op de toezeggingen uit het Algemeen Overleg (hierna: AO)
Water van 24 juni 2015 (Kamerstuk 31 710, nr. 43) en meld ik u de actuele
stand van zaken van het beleid op het gebied van:
– Nationaal Waterplan 2016–2021
– Waterveiligheid
– Waterkwaliteit/zoetwater en waterketen
– Evaluatie waterschapsbestel
Ik ga in deze brief, zoals toegezegd, in op de routekaart van het Nationaal
Waterplan, de recente inzichten ten aanzien van de piekafvoer bij Lobith,
het werkprogramma Schoon Water mede gelet op de motie JacobiHachchi (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16) en ik geef inzicht in de belemmeringen inzake innovaties in de waterketen met de reeds beschikbare
oplossingen.
Ik heb tijdens het AO Water op 24 juni 2015 toegezegd in december een
brief te sturen inzake het wel of niet toestaan van het doorvaren van
vissersschepen met een lengte tussen de 25 en 45 meter door windmolenparken. Ik kom aan dit verzoek tegemoet in de Beleidsnota Noordzee
2016–2021. Deze zal in december als bijlage van het Nationaal Waterplan
2016–2021 worden aangeboden.
De informatie rond drinkwatervoorziening en drinkwatertarieven wordt
nog dit jaar separaat aan uw Kamer gestuurd. Wat betreft legionella dank
ik de VVD-fractie voor het indienen van de initiatiefnota regelgeving
legionella. Ik zal tijdens het Wetgevingsoverleg water met een reactie
komen en wil hierover graag met uw Kamer verder doorpraten.
In 2012 heeft mijn voorganger besloten om in 2017 tot sluiting van het
Rijksbaggerdepot IJsseloog over te gaan. Dit na afronding van Ruimte
voor de Rivier.

kst-31710-44
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

1

In het kader van de nieuwe Zeesluis in IJmuiden wordt aan de zeezijde
van de sluizen een nieuwe insteekhaven gerealiseerd zodat schepen
veiliger kunnen worden overgeladen. Hiervoor is de locatie gekozen van
het huidige baggerdepot Averijhaven. Dit depot, dat is opgebouwd uit een
ringdijk van staalslakken, moet hiervoor worden ontmanteld. De vrijkomende specie en staalslakken moeten worden afgevoerd. Het blijkt dat de
meest voordelige optie is om specie en staalslakken naar baggerdepot
IJsseloog te brengen. Om dit mogelijk te maken ben ik voornemens
baggerdepot IJsseloog langer, vooralsnog tot 2019, open te houden.
NATIONAAL WATERPLAN 2016–2021 (NWP2)
Stand van zaken en routekaart NWP2
In december 2015 stelt het kabinet het Nationaal Waterplan 2016–2021
(NWP2) vast en wordt dit aan de Kamer toegezonden.
In deze definitieve versie zijn dan de kabinetsreactie op de ingediende
zienswijzen uit de inspraak en het advies van de commissie voor de
milieueffectrapportage verwerkt. Ook is gevolg gegeven aan de bevindingen uit het Algemeen Overleg met de Vaste Commissie voor Infrastructuur en Milieu op 24 juni 2015 waarin het ontwerp NWP2 is
besproken.
Het NWP2 geeft het integrale kader voor het waterbeleid van het Rijk voor
de komende zes jaar. Het plan geeft uitvoering aan de Europese richtlijnen
voor waterkwaliteit, de mariene strategie en overstromingsrisico’s. De
stroomgebiedbeheerplannen, het programma van maatregelen mariene
strategie en de overstromingsrisicobeheerplannen vormen onderdeel van
het NWP2.
De tussentijdse wijziging van het NWP 2009–2015, waarin de deltabeslissingen over waterveiligheid, zoetwater en ruimtelijke adaptatie en de
voorkeursstrategieën uit het Deltaprogramma 2015 zijn verankerd, is
eveneens in het NWP2 verwerkt.
Het NWP2 vormt op zijn beurt een bouwsteen voor de ontwikkeling van
de Nationale Omgevingsvisie die in 2018 wordt uitgebracht. De Nationale
Omgevingsagenda die de richting aangeeft voor deze ontwikkeling zal ik
in juni 2016 aan de Kamer sturen.
In het NWP2 is per thema een aantal mijlpalen genoemd. Over de
voortgang hiervan zal ik jaarlijks in mei rapporteren in de «Staat van ons
water». Over de uitvoering van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën wordt in meer detail gerapporteerd in het jaarlijkse deltaprogramma, dat bij de begroting aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.
Een systematische monitoringsmethode voor adaptief deltamanagement
wordt nader uitgewerkt in het kader van het Deltaprogramma. Over de
voortgang van de grote projecten Ruimte voor de Rivier, Maaswerken en
het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma worden halfjaarlijkse
voortgangsrapportages aan de Kamer aangeboden.
Gezien de veelheid aan onderwerpen die speelt heb ik in het hiervoor
genoemde AO Water van 24 juni jl. toegezegd de Kamer een routekaart te
sturen over deze mijlpalen en de onderlinge relatie van de diverse
stukken. De grafische uitwerking van deze toezegging treft u in bijlage 1
aan in de vorm van de figuren Water in de Nationale Omgevingsvisie en
Mijlpalen Nationaal Waterplan 2016–2021 met een korte toelichting1.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

2

WATERVEILIGHEID
Implementatie van de nieuwe normering voor de waterveiligheid
In mijn brief van 16 juni 2015 (Kamerstuk 34 000 J, nr. 25) heb ik u onder
meer geïnformeerd over de voortgang van de implementatie van de
deltabeslissing waterveiligheid en de nieuwe normering. De implementatie ligt op schema. Een korte update is de volgende:
• Ik verwacht binnenkort het advies van de Raad van State over het
wetsvoorstel nieuwe normering primaire waterkeringen. Ik wil dan zo
spoedig mogelijk het wetsvoorstel voor behandeling naar uw Kamer
sturen met het oog op een tijdige inwerkingtreding.
• De inwerkingtreding van de gewijzigde Regeling beoordeling primaire
waterkeringen is voorzien op 1 januari 2017, zodat de waterbeheerders
vanaf die datum het wettelijke beoordelingsinstrument (WBI) voor het
eerst kunnen gaan gebruiken om de toestand van de primaire
waterkeringen te beoordelen aan de hand van de nieuwe normen. De
beoordelingsperiode loopt tot 2023, zodat er twaalf jaar na de laatste
beoordeling een nieuw landelijk beeld zal zijn van de veiligheid van de
primaire waterkeringen.
• Vanwege de herziening van de Waterwet zal ik ook de Regeling
subsidies hoogwaterbescherming 2014 aanpassen. Deze Regeling
bevat de bepalingen voor de verstrekking van subsidie door het Rijk
aan de waterschappen (vanuit de gezamenlijke middelen van Rijk en
waterschappen) voor maatregelen om primaire waterkeringen aan de
wettelijke norm te laten voldoen.
• Communicatie en opleidingen zijn belangrijk voor een soepele
overgang van de oude naar de nieuwe normering. Het opleidingsprogramma is gestart. Er bleek veel belangstelling voor de eerste
modules. In juli 2015 heeft Rijkswaterstaat voor de waterbeheerders
een handreiking uitgebracht voor het ontwerpen van waterkeringen
met de nieuwe normering.
Piekafvoer bij Lobith
In het Deltaprogramma 2015 is 18.000 m3/s als maximale rivierafvoer bij
Lobith in 2100 als beleidsmatig uitgangspunt gehanteerd voor de
ontwikkeling van strategieën voor waterveiligheid in de Rijntakken van het
rivierengebied, waarbij rekening wordt gehouden met klimaatverandering. In het AO Water van 24 juni 2015 heb ik toegezegd uw Kamer
nader te informeren over het uitgangspunt van 18.000 m3/s bij Lobith. Dit
naar aanleiding van de vragen of het uitgangspunt van de 18.000 m3/s niet
genuanceerd dient te worden vanwege het effect van overstromingen in
Duitsland.
Het bepalen van de huidige en toekomstige rivierafvoer gebeurt op basis
van de best beschikbare kennis. Conform het advies van het Expertise
Netwerk Waterveiligheid wordt sinds kort de methodiek GRADE
(Generation of Rainfall and Discharge Extremes) gebruikt voor het
bepalen van de huidige en toekomstige rivierafvoeren. Deze methode
leent zich beter dan de vorige methode om zeldzame piekafvoeren te
bepalen. Bij de nieuwe berekeningen worden overstromingen en
eventuele noodmaatregelen in Duitsland meegenomen.
Uit de berekeningen met GRADE blijkt dat bij hele hoge herhalingstijden
de piekafvoeren mogelijk worden overschat, omdat overstromingen in
Duitsland in het laatste deel tot aan de grens niet goed worden gemodelleerd. De bepaling van het maximum debiet dat door dat deel van de Rijn
kan stromen is daarom separaat gedaan. Zonder noodmaatregelen komt
de maximale afvoer uit op 17.500 m3/s; met noodmaatregelen in Duitsland
en rekening houdend met onzekerheden komt hier circa 1.000 m3/s bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

3

Mogelijk kunnen die onzekerheden de komende jaren worden gereduceerd. Daarom wordt beleidsmatig gekozen om voor het jaar 2100 bij
Lobith voorlopig 18.000 m3/s als maximale rivierafvoer te blijven
hanteren.
Bij de beoordeling van waterkeringen wordt gekeken naar afvoeren die nu
kunnen optreden en wordt klimaatverandering niet meegenomen. Bij de
komende beoordeling van de waterkeringen ten opzichte van de nieuwe
normen zijn afvoeren tot circa 17.000 m3/s relevant. Als blijkt dat de dijk
versterkt moet worden, wordt adaptief deltamanagement toegepast.
Hierbij wordt tot 50 jaar vooruit gekeken en wordt wel rekening gehouden
met klimaatontwikkelingen. Vervolgens wordt bepaald wat de optimale
levensduur is van een maatregel. Hierbij is de verwachte rivierafvoer en
de bijbehorende waterstand een van de aspecten die het ontwerp mede
bepalen. Rivierverruiming zorgt voor verlagen van de waterstanden
waardoor de belasting op de dijken vermindert. Dit effect treedt ook op bij
lagere waterstanden dan de maximale piekafvoer. Voor het reserveren van
ruimte voor toekomstige maatregelen wordt verder vooruit gekeken en
wordt rekening gehouden met de maximale rivierafvoer die in 2100 ons
land kan binnenkomen.
Komend jaar wordt onder andere gewerkt aan het beter modelleren in
GRADE van de overstromingen in Duitsland in het laatste deel tot aan de
grens. Het verbeterde GRADE is tijdig beschikbaar voor de volgende
versie van de ontwerphandreiking in 2018. In dat kader zal ook een keuze
worden gemaakt hoe de nieuwe KNMI 2014 klimaatscenario’s gehanteerd
worden bij het ontwerpen van waterkeringen en wat dit betekent voor de
maximale afvoer.
Voor een nadere onderbouwing, inclusief een overzicht van en links naar
de relevante rapporten, verwijs ik u naar bijlage 2 bij deze brief:
«Rapportage piekafvoer bij Lobith»2.
Onderzoek sluizen in de Nieuwe Waterweg
In het Wetgevingsoverleg Water van 17 november 2014 (Kamerstuk
34 000 J, nr. 23) heb ik naar aanleiding van de motie Geurts (Kamerstuk
34 000 J, nr. 14) een onderzoek toegezegd over het eventueel aanleggen
van sluizen in de Nieuwe Waterweg. Het onderzoek is afgerond. Het is
belangrijk dat de groep ingenieurs die het sluizenplan heeft bedacht dit
alternatief onder de aandacht heeft gebracht.
Hoe de onderzoeksresultaten verwerkt worden in de adaptieve strategie
van Rijnmond-Drechtsteden is besproken in de Stuurgroep RijnmondDrechtsteden op 23 november. De Stuurgroep heeft een advies geformuleerd. Ook zal ik de heer Spaargaren, als vertegenwoordiger van de groep
ingenieurs, uitnodigen voor een persoonlijk gesprek. Vervolgens zal ik uw
Kamer informeren over mijn inzet.
Evaluatie pilots meerlaagsveiligheid
Met het concept meerlaagsveiligheid is de afgelopen jaren op verschillende locaties in Nederland geëxperimenteerd en daarvan is veel geleerd.
In het kader van het Deltaprogramma zijn eind 2013 voor drie locaties
pilots in de vorm van een MIRT onderzoek gestart: Dordrecht, IJsselVechtdelta en Marken. Om de ervaringen uit deze pilots inzichtelijk te
maken en na te denken over de implicaties ervan voor verdere beleidsontwikkeling, heb ik de Erasmus Universiteit en Deltares opdracht gegeven
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

4

voor een lerende evaluatie. Het evaluatierapport met de titel «Wie het
water deert, die het water keert; Overstromingsrisicobeheer als
maatschappelijke gebiedsopgave» is op 7 oktober 2015 gepubliceerd3.
De onderzoekers concluderen dat de oogst van de pilots groot is.
Inhoudelijk is de kennis over het gebied en over de mogelijkheden van
meerlaagsveiligheid toegenomen. Een variëteit aan maatregelen is
ontworpen en onderzocht en soms ook al gerealiseerd. Met name leveren
de pilots nieuwe inzichten op als het gaat om kansrijke en realistische
projecten in de ruimtelijke ordening en rampenbeheersing, aanvullend op
dijkversterking. Het toepassen van meerlaagsveiligheid in plaats van
dijkversterking (slimme combinatie) kan aantrekkelijk zijn in specifieke
situaties waar de kosten van een preventieve aanpak zeer hoog uitpakken
of waar andere maatschappelijke kansen of risico’s om andere oplossingen vragen. Door de gezamenlijke zoektocht zijn de organisaties op het
gebied van water, ruimte en crisisorganisatie beter met elkaar gaan
samenwerken.
Het evaluatierapport benadrukt dat overstromingsrisicobeheer een zaak is
van veel partijen en dat het belangrijk is om deze vroegtijdig bij elkaar te
brengen. Ik wil daarom de conclusies en aanbevelingen uit het rapport
bespreken met de partners in het Deltaprogramma. Daarna zal ik een
reactie voorbereiden.
WATERKWALITEIT/ZOETWATER EN WATERKETEN
Samenhangende aanpak waterkwaliteit
In 2014 constateerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) in haar rapport «Water Governance in the Netherlands: Fit for the future?» dat Nederland een laag ambitieniveau heeft
voor waterkwaliteit. Dit was aanleiding voor de Tweede Kamer om eind
2014 te verzoeken om «onafhankelijke regie en samenhangende aanpak
zoet water en waterkwaliteit» (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16). Op 27 mei 2015
is er in Amersfoort een brede conferentie georganiseerd over waterkwaliteit. Daar werd duidelijk dat er nog opgaven liggen die alleen kunnen
worden bereikt wanneer iedereen bijdraagt aan de oplossing. Alle partijen
hebben elkaar nodig. Daarom heb ik u in het AO Water van juni een
werkprogramma voor waterkwaliteit toegezegd. Inmiddels hebben de
ontwerpstroomgebiedbeheerplannen voor de periode 2016–2021 ter
inzage gelegen en zijn de reacties verwerkt. Voor 22 december 2015 stuur
ik deze aan de Europese Commissie, waarmee ik laat zien dat we in de
komende jaren een volgende stap zetten op weg naar een goede toestand
van oppervlakte- en grondwaterlichamen.
Werkprogramma Schoon Water
In aanvulling hierop werken Rijk, regionale overheden, maatschappelijke
organisaties en het bedrijfsleven samen aan het Werkprogramma Schoon
Water. Het Werkprogramma draagt er aan bij dat de gemaakte afspraken
voor het beleid ten aanzien van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen worden nagekomen en dat er een impuls wordt gegeven aan het
beleid ten aanzien van nieuwe stoffen als geneesmiddelen en microplastics en problemen in specifieke gebieden, zoals kleine wateren en
drinkwaterwinningen. De huidige versie van het Werkprogramma Schoon
Water is bijgevoegd in bijlage 34. Hiermee geef ik invulling aan motie
3

Het rapport staat op het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie: http://
www.ruimtelijkeadaptatie.nl/k/nl/n88/news/view/1470/317/bij-waterveiligheid-verder-kijken-dande-dijk.html
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

5

Jacobi c.s. (Kamerstuk 34 000 J, nr. 16). In deze brief ga ik nog specifiek in
op de onderdelen geneesmiddelen en microplastics uit het werkprogramma. Tegelijk gaat het werken aan dit Werkprogramma door.
Zo zal het Werkprogramma regelmatig worden geagendeerd in het
Bestuurlijk Platform Zoetwater om de samenhang met zoetwater nader in
te vullen en om verder af te stemmen met de maatschappelijke organisaties. Ik verwacht van de Adviescommissie Water in het voorjaar van
2016 een vervolg op haar eerdere briefadvies (bijlage bij Kamerstuk
34 000 J, nr. 25). Dit vervolgadvies zal ik gebruiken bij de verdere invulling
van het Werkprogramma. De activiteiten die in het Werkprogramma
worden genoemd worden verder geconcretiseerd en in een spoorboekje
per onderwerp vastgelegd. De voortgang wordt jaarlijks gemonitord en de
regie wordt ingevuld vanuit de Stuurgroep Water.
Ik heb kennis genomen van de positieve conclusies van het Wereld Natuur
Fonds over de zoete wateren en moerassen in Nederland5. Sinds 1990 zijn
de dierpopulaties hier met gemiddeld 40 procent vooruit gegaan. De
diersoorten profiteren van verbeterde milieukwaliteit, aanleg van
natuurvriendelijke oevers en vispassages, herstel van moerassen,
toename moerasareaal en natuurontwikkeling langs de grote rivieren. Dit
sluit aan bij de resultaten van de dit jaar uitgevoerde beleidsdoorlichting
artikel 12 waterkwaliteit. Daarin wordt geconcludeerd dat de waterkwaliteit in het hoofdwatersysteem verbetert en dat aangenomen mag
worden dat de inzet van de middelen op dit beleidsartikel doeltreffend en
doelmatig zijn geweest. Het rapport met de resultaten van de beleidsdoorlichting zal ik u separaat toezenden.
Het Wereld Natuur Fonds concludeert in bovengenoemd rapport ook dat
hun bevindingen in tegenspraak lijken met de slechte KRW-beoordeling. Ik
heb uw Kamer eerder aangegeven dat Nederland de verplichting te
rapporteren via de «one out, all out» principe met succes bij de Europese
Commissie heeft geagendeerd, waardoor er nu meer ruimte is om de
verandering van de toestand op een andere manier te presenteren. Het is
mijn wens de positieve ontwikkeling voor de waterkwaliteit door te zetten.
Ik hoop dat uw Kamer dit herkent in mijn inzet voor het Werkprogramma
Schoon Water.
De Staatssecretaris van IenM heeft u, zoals toegezegd in het AO water van
24 juni 2015 per brief van 15 oktober 2015 (Kamerstuk 27 858, nr. 326)
geïnformeerd over a) de samenhang tussen het in de EU geharmoniseerde beleid voor toelating van gewasbeschermingsmiddelen en de KRW
en b) de samenhang tussen de Nitraatrichtlijn en de KRW.
Geneesmiddelen
Met betrekking tot geneesmiddelen werk ik als onderdeel van het
Werkprogramma Schoon Water gezamenlijk met de stakeholders aan een
ketenaanpak die vanaf 2018 tot een uitvoeringsprogramma gaat leiden. De
aanpak is gebaseerd op drie pijlers:
1. Joint fact finding (met de stakeholders gezamenlijk onderschrijven
van de verdere onderbouwing van de problemen en mogelijke
maatregelen).
2. Stimuleren van no regret maatregelen die al eerder dan 2018 kunnen
starten,
3. Internationale samenwerking op EU niveau, in de internationale
stroomgebieden en bilateraal met Duitsland.
Ad. 1: Met betrekking tot de joint fact finding, is het RIVM gevraagd in
2016 een «duidingsrapport» op te leveren, waarmee de ernst van de
problematiek overzichtelijk in beeld gebracht wordt. Niet alleen de
5

https://www.wnf.nl/wat-wnf-doet/onze-aanpak/onderzoek-en-innovatie/living-planet-report.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

6

mogelijke effecten van humane geneesmiddelen, maar ook het gebruik en
mogelijke effecten van diergeneesmiddelen worden nader in beeld
gebracht.
De koepelorganisatie van innovatieve farmaceutische bedrijven NEFARMA
heeft aangeboden om te onderzoeken of gegevens over de effecten van
relevante geneesmiddelen beter beschikbaar gemaakt kunnen worden.
Hierbij wordt geleerd van een vergelijkbaar project uit Zweden, dat
gegevens online beschikbaar heeft gemaakt. Dit initiatief van de industrie
vind ik zonder meer een positieve ontwikkeling. Door meer helderheid
over de milieueffecten van specifieke geneesmiddelen wordt aan de
voorkant van de keten handelingsperspectief geschapen voor keuzes
verderop in de keten.
Voor een keuze van maatregelen aan het eind van de keten is de hotspot
analyse van de waterschappen een belangrijke ontwikkeling. Hiermee is
een methodiek neergezet waarmee waterbeheerders rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) kunnen rangschikken op basis van emissies van
humane geneesmiddelen. De zogenaamde hotspots zijn de RWZI’s met de
meeste impact op het oppervlaktewater. Het in beeld krijgen van de
hotspots vormt een belangrijke basis voor verdere besluitvorming over de
mogelijke maatregelen in de keten of bij RWZI’s. Daarnaast is de ontwikkeling van meer kosteneffectieve zuiveringstechnieken van belang. Op
22 oktober jongstleden is het project Schone Maaswaterketen van start
gegaan. Alle 13 betrokken organisaties (meest waterbedrijven en
waterschappen) in het Nederlandse Maasstroomgebied hebben de
samenwerkingsovereenkomst getekend. Doel van het project is om de
emissie vanuit de stedelijke waterketen van resten van medicijnen en
andere microverontreinigingen aanzienlijk te verlagen. Hierbij hoort ook
een praktijkproef op een afvalwaterzuiveringsinstallatie. De eerste
resultaten worden in de loop van 2016 verwacht. Parallel aan het Schone
Maaswaterketenproject worden ook op 2 andere RWZI’s projecten
uitgevoerd waar nazuivering van afvalwater centraal staat: RWZI
Horstermeer (Waternet) en RWZI Grootte Lucht (Delfland). STOWA heeft
regie op de drie initiatieven. Van deze projecten kan geleerd worden wat
deze technieken opleveren voor de waterkwaliteit ten behoeve van natuur,
recreatie en drinkwaterbereiding.
Ad. 2: Eén van de no regret maatregelen is de inzameling van ongebruikte
geneesmiddelen. Dit vraagstuk wordt opgepakt in een werkgroep met
vertegenwoordigers van de apothekersbranche, gemeenten, de
Vereniging Afvalbedrijven en het Rijk die tot doel heeft dat geneesmiddelen bij alle apotheken en alle gemeenten kunnen worden ingeleverd.
Hiermee wordt het gescheiden inzamelen van medicijnafval verder
gestimuleerd. Een inventarisatie van inzamelingswijzen heeft een lijst met
verschillende mogelijkheden van inzameling opgeleverd. De best
practices die blijken uit de inventarisatie worden allemaal gekenmerkt
door goede afspraken tussen gemeenten en apothekers over de onderlinge taakverdeling. Burgers kunnen ongebruikte geneesmiddelen
eenvoudig inleveren en gemeenten zijn geholpen met laagdrempelige
inzameling van KCA vanuit de huishoudens. De VNG is voornemens om
voor het eind van het jaar de gemeenten te wijzen op het belang van
goede lokale afspraken over laagdrempelige inzameling van ongebruikte
geneesmiddelen.
Samenwerking tussen partijen uit verschillende fasen in de keten is ook
een succesfactor geweest bij het onderzoek «Grip op medicijnresten in
ons water». Dit project is door het Waterschap Groot Salland in samenwerking met het Deventer Ziekenhuis uitgevoerd. Het doel van het
onderzoek was om erachter te komen of patiënten bereid zijn om een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

7

bijdrage te leveren aan het voorkomen of verminderen van medicijnresten
in afvalwater. De resultaten van het onderzoek zijn verrassend in de
positieve zin. Het denkbeeld dat patiënten zich niet bewust zouden zijn
van het probleem rondom medicijnresten in het water, of niet bereidwillig
zouden zijn om te voorkomen dat medicijnresten in het water komen, is
onjuist. De resultaten van het onderzoek worden op 16 december 2015
tijdens een symposium gepresenteerd en zullen gelijktijdig op de website
van het waterschap worden gepubliceerd6. Op dit symposium zullen ook
andere initiatieven uit de keten worden gepresenteerd, is er aandacht voor
gedragsverandering en worden partijen met elkaar in contact gebracht om
vervolgonderzoek te stimuleren.
Ad. 3: Internationaal zijn we met de Europese Commissie in gesprek over
de EU geneesmiddelenstrategie waar de Commissie aan werkt. Vanwege
nieuwe interne procedures van de Commissie heeft deze strategie
vertraging opgelopen. Deze zal daardoor niet eerder dan eind 2016
verschijnen. De druk op de Commissie om de vertraging in te lopen neemt
toe, o.a. vanwege kritische vragen vanuit het Europese Parlement.
Microplastics
Op het gebied van de gezamenlijk aanpak van microplastics raakt het
Werkprogramma Schoon Water ook aan het plan van aanpak voor een
Europese aanpak voor het terugdringen van microplastics bij de bron
(motie Mulder/Cegerek, Kamerstuk 21 501-08, nr. 529). De Kamer wordt
aan het einde van het jaar over dit plan van aanpak geïnformeerd. Het
totale pakket aan maatregelen om zwerfvuil in zee terug te dringen,
waaronder microplastics, zal worden beschreven in het KRM-programma
van maatregelen dat het kabinet dit najaar definitief vaststelt als
onderdeel van het Nationaal Waterplan 2016–2021.
Uitspraak Europees Hof
Het lid Bisschop heeft tijdens de begrotingsbehandeling IenM op
28 oktober jl. om nadere informatie gevraagd over de uitspraak van het
Europese Hof van 1 juli naar aanleiding van prejudiciële vragen van een
Duitse rechter over de uitleg van bepalingen van de Kaderrichtlijn water
(KRW). De heer Bisschop verwees naar enige publicaties7 waarin op basis
van de uitspraak wordt gesteld dat Nederland op belangrijke onderdelen
de KRW niet juist heeft geïmplementeerd. Het arrest zou volgens die
publicaties gevolgen hebben voor de wijze waarop Nederland uitvoering
geeft aan de KRW, met name met betrekking tot de programmatische
aanpak voor het behalen van de KRW-doelen en de interpretatie van het
begrip «achteruitgang van de toestand van een waterlichaam».
Zoals ik in de beantwoording van eerdere vragen van de heer Bisschop
(Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 273) heb aangegeven, concludeer
ik na een analyse van het Hofarrest dat de Nederlandse programmatische
aanpak niet in strijd is met de KRW. Het Hof oordeelt dat de lidstaten,
behoudens indien een afwijking wordt toegestaan, hun goedkeuring voor
een project moeten weigeren wanneer dat project een achteruitgang van
de toestand van een oppervlaktewaterlichaam kan teweegbrengen of het
6
7

www.wgs.nl/grip
– Noot H.F.M.W van Rijswick, AB 2015/262: Prejudiciële verwijzing, weigering goedkeuring
project verplicht indien er sprake is van achteruitgang toestand oppervlaktewaterlichaam;
– Bericht van 3 september 2015 op www.stibbeblog.nl: Belangwekkend arrest Europese Hof:
programmatische aanpak Waterwet van de baan? Nederland «op slot» door waterdossier?
– Prof. mr. A.A. Freriks en prof. mr. H.F.M.W. van Rijswick, «Programmatische aanpak stikstof en
programmatische aanpak water: van tweeën een?», Tijdschrift voor agrarisch recht, nr. 9 2015,
p. 399–415.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

8

bereiken van een goede toestand van dat water op het volgens die
richtlijn relevante tijdstip in gevaar brengt. Anders dan in de betreffende
publicaties naar aanleiding van het arrest lijkt te worden gesuggereerd, is
er in het Nederlandse stelsel wel degelijk sprake van een koppeling tussen
de milieudoelstellingen en individuele projecten. Ook in het Nederlandse
stelsel moet een project getoetst worden aan de doelstellingen en het
verbod op achteruitgang (artikel 6.1a Waterbesluit). Een vergunning moet
worden geweigerd als het project het behalen van de doelstellingen in
gevaar kan brengen of kan leiden tot een achteruitgang van de toestand
en deze gevolgen niet door vergunningvoorwaarden of compenserende
maatregelen kunnen worden voorkomen (artikel 6.21 i.s.m. artikel 2.1
Waterwet). Het Europese Hof doet geen uitspraak over de wijze waarop
projecten – in Nederland – worden getoetst aan de KRW-doelstellingen.
Omdat het geen Nederlandse zaak is, laat het Hof zich niet uit over de
vraag of toetsing via de waterplannen is toegestaan (programmatische
aanpak).
Ook concludeer ik dat de uitleg van het Hof van het begrip «achteruitgang
van de toestand» overeenkomt met de uitleg die in Nederland in de
nationale wet- en regelgeving is gegeven aan het begrip. Er is sprake van
«achteruitgang van de toestand» van een oppervlaktewaterlichaam als de
toestand van ten minste een van de kwaliteitselementen die de toestand
bepalen een klasse achteruitgaat, zelfs al heeft de achteruitgang van dat
kwaliteitselement niet tot gevolg dat het oppervlaktewaterlichaam in het
algemeen wordt ingedeeld in een lagere toestandsklasse. Het Hof oordeelt
ook dat, indien een element zich al in de slechtste toestandsklasse
bevindt, geen enkele verdere verslechtering is toegestaan. De publicaties
suggereren dat de Nederlandse wetgeving toelaat dat de verschillende
kwaliteitselementen in een lagere klasse komen voor zover dat geen
gevolgen heeft voor de toestandsklasse van het waterlichaam zelf. Deze
lezing van de Nederlandse implementatie onderschrijf ik niet. Ik verwijs
daarbij naar artikel 16 van het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water
2009 (Bkmw 2009), waarin is bepaald dat niet aan het vereiste van geen
achteruitgang is voldaan indien voor een stof of kwaliteitselement de
toestand van een waterlichaam in een lagere toestandklasse terecht is
gekomen of als de kwaliteit van het waterlichaam in de laagste toestandklasse is verslechterd.
Ik wil de werking van de programmatische aanpak graag verduidelijken
met een voorbeeld. Als er een verzoek komt voor de lozing van een stof
die niet aan de doelstelling voldoet, dan is het denkbaar dat die
vergunning toch verleend kan worden. In de plannen moet dan duidelijk
gemaakt worden dat bestaande lozingen verder worden gereduceerd,
bijvoorbeeld door toepassing van voortschrijdende inzichten in de beste
beschikbare technieken. Als hieruit blijkt dat de concentratie van de
betreffende stof, ook met de nieuwe lozing, wordt teruggebracht tot
beneden de doelstelling, is de vergunning toelaatbaar. Een zelfde
redenering is mogelijk als er een verzoek komt voor de lozing van een stof
die wel aan de doelstelling voldoet, maar een klasse dreigt achteruit te
gaan als gevolg van de nieuwe lozing. Ook dan is een vergunning
toelaatbaar, (alleen) als door in de plannen opgenomen of op te nemen
maatregelen achteruitgang naar een lagere klasse wordt voorkomen.
Ik volg alle ontwikkelingen in het Europese waterrecht nauwlettend. In het
kader van de vormgeving van de uitvoeringsregelgeving onder de
Omgevingswet zal ik erop toezien dat de KRW-vereisten expliciet en op
nauwkeurige wijze worden geïmplementeerd. Ik ben mij er ook van
bewust dat de Nederlandse werkwijze hoge eisen stelt aan de plannen en
dat de praktijk ingewikkeld kan zijn doordat beoogde maatregelen worden
beschreven in verschillende plannen. Ik heb er vertrouwen in dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

9

waterbeheerders de uitspraak van Hof gebruiken om de plannen hier
optimaal op aan te laten sluiten.
Voorkomen verzilting in de Lek
Uw Kamer heeft mij verzocht (motie Geurts, Kamerstuk 31 710, nr. 40) u te
informeren over het voorkomen van verzilting tot boven de wettelijke
norm van 150 mg per liter bij innamepunten voor de drinkwatervoorziening aan de Lek, de Noord, de Nieuwe Maas, het AmsterdamRijnkanaal en het Lekkanaal, onder meer door juiste waterverdeling met
behulp van onder andere stuwen en sluizen. Hierover kan ik u het
volgende mededelen: Voor de inname van oppervlaktewater voor
drinkwaterbereiding vormt het «Besluit kwaliteitseisen en monitoring
water» (Bkmw 2009) het kader. Het Bkmw 2009 bevat de milieukwaliteitseisen waaraan op de innamepunten van oppervlaktewater voor de
bereiding van drinkwater moet worden voldaan. Bij geplande ingrepen in
het verziltingsgevoelige deel van het hoofdwatersysteem zal Rijkswaterstaat de effecten toetsen aan het Bkmw 2009. Hiermee is geborgd dat aan
de wettelijke verplichtingen wordt voldaan. In tijden van watertekort of
ernstige verziltingssituaties treedt de verdringingsreeks in werking en zal
Rijkswaterstaat zich inspannen om door middel van de sturingsmogelijkheden (onder andere via stuwen en sluizen) in het hoofdwatersysteem de
waterverdeling zo te organiseren dat drinkwaterinnamepunten zoveel
mogelijk worden ontzien. Samen met veiligheid/onomkeerbare schade en
energievoorziening staat drinkwatervoorziening hoog in de verdringingsreeks.
Resultaten van modelberekeningen laten voor de drinkwaterinlaten zien
dat als het klimaat niet wijzigt voor de zichtjaren 2050 en 2100 weinig
veranderingen te verwachten zijn ten opzichte van de huidige situatie: de
norm voor het zoutgehalte van het inlaatwater wordt niet of slechts een
beperkt aantal dagen overschreden in een gemiddeld en in een droog jaar.
Bij snelle klimaatverandering (in de Deltascenario’s Warm en Stoom)
neemt het aantal sluitingsdagen (voor oppervlaktewaterwinning) en de
jaargemiddelde zoutconcentraties (voor oeverinfiltratie) toe. Zoals in de
motie aangegeven is de drinkwatervoorziening in de deltabeslissing
Zoetwater benoemd als cruciale functie die beschermd moet worden. Om
bij snelle klimaatverandering ook op de lange termijn knelpunten zoveel
als mogelijk te voorkomen is met de Deltabeslissing Zoetwater een
strategie afgesproken en zijn alle partijen aan de slag gegaan met het
nemen van de maatregelen die zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma:
het Deltaplan Zoetwater. Met de maatregelen wordt het systeem
robuuster en beter bestand tegen mogelijke klimaatverandering.
Ingrepen als verdieping van de Nieuwe Waterweg en aanleg van
zeesluizen bij IJmuiden kunnen (als eventuele compenserende maatregelen onvoldoende effect sorteren) leiden tot een toename van de
verzilting. Om bij dergelijke ingrepen verzilting te beperken zullen
maatregelen uit de voorkeurstrategie voor zoetwater eerder moeten
worden ingezet. Een stresstest die door het Deltaprogramma Zoetwater is
uitgevoerd laat zien dat er op de lange termijn bij snelle klimaatverandering een toename te verwachten is van verzilting bij de innamepunten
voor de drinkwatervoorziening en dat de genoemde ingrepen een beperkt
extra effect op de verzilting hebben. De verzilting van de Lek is te
beperken door een nog te bepalen minimum afvoer over de stuw
Hagestein te handhaven. In 2016 zal Rijkswaterstaat een eerste verkenning
uitvoeren naar de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van deze maatregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

10

In de Deltabeslissing is tevens afgesproken dat de taken en verantwoordelijkheden voor zoetwater expliciet worden gemaakt en vastgelegd in het
voorzieningenniveau zodat voor gebruikers transparant is welke inspanningen zij van de overheden kunnen verwachten en welke bijdrage van
henzelf wordt verwacht. Dit voorzieningenniveau wordt voor een langere
periode (18 jaar) vastgelegd. Hiermee ontstaat voor gebruikers,
waaronder de drinkwaterbedrijven, voldoende duidelijkheid om hun
investeringsbeslissingen op te baseren. Voor de uitwerking van het
voorzieningenniveau is het rijk een studie gestart om de gebruikers van
zoetwater inzicht te geven in de beschikbaarheid van zoetwater vanuit het
hoofdwatersysteem. Naast de beschikbare hoeveelheden worden ook de
zoutconcentraties in beeld gebracht voor de huidige situatie en voor
toekomstige situaties op basis van de klimaatscenario’s. Daarnaast wordt
een aanvullende systeemanalyse van de Rijn-Maasmonding en aangrenzende verziltingsgevoelige delen van het hoofdwatersysteem uitgevoerd.
Deze studies dragen bij aan een beter beeld van de zoutconcentratie bij de
innamepunten, ook op de lange termijn. Daarnaast is afgesproken om
zuinig en efficiënt met zoetwater om te gaan. Dit vertaalt zich in een
continue inspanning van Rijkswaterstaat, regionale waterbeheerders en
gebruiksfuncties om te zoeken naar optimalisaties in het watersysteem en
te blijven verkennen welke innovaties en oplossingen mogelijk zijn om
zoutindringing zoveel mogelijk te voorkomen.
Innovatie in de waterketen
Tijdens het Algemeen Overleg Water van 24 juni jl. heb ik toegezegd om
uw Kamer een overzicht te geven van de mogelijke knelpunten voor
innovaties in de waterketen en, voor zover die er nu al zijn, de oplossingen daarvoor.
Ik heb daarom de partners van het Bestuursakkoord Water gevraagd aan
te geven welke belemmeringen zij ervaren bij het innoveren in de
waterketen, of positiever geformuleerd, hoe we met elkaar de juiste
randvoorwaarden kunnen scheppen voor innovatie.
Zoals ook de Adviescommissie Water heeft aangegeven in haar advies
over de innovatiekracht in de waterketen, vinden er volop sociale en
technische innovaties plaats. Het gaat dan om nieuwe samenwerkingsvormen op het gebied van doelmatiger beheer van de waterketen, nieuwe
zuiveringstechnieken, opwekking/terugwinning van energie, hergebruik
van grondstoffen en aanpassing aan klimaatverandering. Daarvoor wordt
steeds intensiever samengewerkt met het bedrijfsleven en onderzoeksinstituten. De regionale samenwerking die tot stand is gekomen in het kader
van het Bestuursakkoord Water draagt hier in sterke mate aan bij.
Met het oog op het wegnemen van belemmeringen is in november 2014
in opdracht van de Unie van Waterschappen en de STOWA, in nauwe
samenwerking met IenM, een uitgebreide handreiking opgesteld die de
juridische aspecten van de levering van energie en grondstoffen in beeld
brengt en oplossingen aanreikt. Voorts is met de Unie van Waterschappen
de Green Deal (terugwinning van) Grondstoffen in uitvoering en zal zeer
binnenkort een Green Deal over Duurzame Energie worden gesloten.
Binnen deze Green Deals is nadrukkelijk aandacht voor mogelijke
knelpunten in de uitvoering van de bijbehorende proefprojecten.
Om de kansen voor samenwerking binnen de keten verder te intensiveren
is op 15 oktober jl. de «Kansenkaart waterketen» gepresenteerd door de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de Unie van Waterschappen en
de Vereniging van drinkwaterbedrijven. De kansenkaart geeft een goed
beeld van de vele mogelijkheden die samenwerking binnen de waterketen
biedt en tevens welke mogelijkheden er liggen voor samenwerking met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

11

andere sectoren. De kansenkaart is gepubliceerd op www.samenwerkenaanwater.nl. Op deze website is ook de «Kansenkaart afvalwaterketen» te
downloaden. Deze beschrijft innovatieve praktijkvoorbeelden, waarbij de
afvalwaterketen bijdraagt aan de doelen van lokaal klimaatbeleid.
In bijlage 4 treft u een overzicht aan van zaken die door de bestuurlijke
partners en de Adviescommissie Water zijn aangedragen en op dit
moment als belemmerend (kunnen) worden ervaren voor innovatie en
vernieuwing8. In het overzicht is daarnaast aangegeven of en hoe het
betreffende aspect is of wordt opgepakt.
Hoewel duidelijk zal zijn dat de hier genoemde belemmeringen alleen
door gezamenlijke inspanningen kunnen worden weggenomen, wil ik
vanuit het Ministerie van IenM hieraan een bijdrage leveren via de
Omgevingswet, de Crisis- en Herstelwet en door via Green Deals
structureel meer ruimte te bieden voor maatwerk en experimenten. Ik
verwacht daarmee tevens een substantiële bijdrage te leveren aan het
innovatieklimaat in de watersector.
Caribisch Nederland
Bonaire
De rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) op Bonaire is medio 2014
operationeel geworden en zuivert inmiddels het afvalwater van
huishoudens en bedrijven op Bonaire. Wel kent de RWZI nog een paar
gebreken, die zijn ontstaan door fouten tijdens de aanleg. Door een
geschil tussen de juridische opdrachtgever en de aannemer liggen de
herstelwerkzaamheden van deze gebreken nog stil. IenM werkt samen
met BZK aan het oplossen hiervan, zodat de aannemer nog in 2015 zal
starten met de herstelwerkzaamheden. Doel is de RWZI in 2016 over te
dragen aan het Openbaar Lichaam Bonaire.
Droogte op Saba en Sint Eustatius
Op Saba en Sint Eustatius is er in de periode januari-maart sprake van een
jaarlijkse droge periode. Onder normale omstandigheden levert dit geen
problemen op. In 2015 duurde de droge periode op Saba en Sint Eustatius
echter als gevolg van El Nino tot september 2015. Zowel op Saba als op
Sint Eustatius hebben zich gelukkig geen drinkwaterproblemen
voorgedaan. Dit dankzij de continue productie van de drinkwaterfabrieken
op Saba en Sint Eustatius. Op Saba heeft het Bestuurscollege in de droge
periode subsidie op de drinkwaterprijs gegeven.
Om een problematische situatie als in 2015 in de toekomst zoveel
mogelijk te voorkomen bouwt Saba met financiële steun van IenM vier
extra watertanks. Deze watertanks zijn in 2016 gereed. De drinkwatervoorraad op Saba is dan zo groot dat er in de toekomst voldoende
drinkwater beschikbaar is, ook in een droge periode als in 2015. Op Sint
Eustatius heeft de extreem droge periode geleerd dat bij een verwachte
groei van het drinkwatergebruik de capaciteit van de waterfabriek
waarschijnlijk uitgebreid dient te worden.
Plenaire behandeling wetsvoorstel «elektriciteit en drinkwater BES»
Het wetsvoorstel «elektriciteit en drinkwater BES»(Kamerstuk 34 089) is
naar uw Kamer gestuurd voor plenaire behandeling. Het wetsvoorstel is
behandeld in de plenaire behandeling Caribisch Nederland op

8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

12

12 november 2015 (Handelingen II 2014/15, nr. 24, Wet elektriciteit en
drinkwater BES).
EVALUATIE WATERSCHAPSBESTEL (INCLUSIEF GEBORGDE
ZETELS)
Over de systematiek van de geborgde zetels heeft de Adviescommissie
Water (AcW) op 3 juli 2015 haar Advies Waterschapsbestuur uitgebracht
(zie bijlage 5 en 69). Met dit advies wordt invulling gegeven aan de
toezegging om het waterschapsbestel na de waterschapsverkiezingen van
maart 2015 te evalueren en daarin de mogelijkheden voor een (brede)
aanpassing van de systematiek van de geborgde zetels, de vertegenwoordiging van de geborgde zetels in het dagelijks bestuur en de bezoldiging
van de leden in het dagelijks bestuur van de waterschappen te
betrekken10. Wat betreft de bezoldiging van het dagelijks bestuur van het
waterschap heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 20 juni 2014 het Waterschapsbesluit gewijzigd teneinde
urenuitbreiding mogelijk te maken11. Daarbij is het maximum van de
bezoldiging niet gewijzigd (overeenkomstig een fulltime wethouder van
een middelgrote gemeente), maar wel de mogelijkheid voor waterschappen om de uren van dagelijks bestuurders uit te breiden tot
maximaal drie fulltime leden. Inzake de systematiek van de geborgde
zetels zal ik in het eerste kwartaal van 2016 met een reactie komen.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Mijn toezeggingen in Wetgevingsoverleg 9 december 2013, Kamerstuk 33 719, nr. 27
11
Besluit van 20 juni 2014 tot o.a. wijziging van het Waterschapsbesluit, Staatsblad 2014, 230
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 710, nr. 44

13