TOEZICHTKADER BVE 2012

Utrecht, september 2011

INHOUD

1
1.1
1.2

Inleiding 5
De kern van het toezicht 5
Bereik van dit kader 6

2

Hoofdlijn van het toezicht 9

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4
3.1.5
3.1.6
3.1.7
3.1.8
3.1.9
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7

Eerste orde toezicht 13
Driejaarlijkse instellingsanalyse 13
Uitgangspunt van de analyse en selectie van instellingen 13
Doel instellingsanalyse 13
Analyse verantwoording door de instelling 13
Analyse andere bronnen 14
Beoordeling opbrengsten mbo op instellingsniveau 15
Kwaliteitsonderzoek op opleidingsniveau 15
Themaonderzoeken 16
Beoordeling kwaliteitsborging 16
Uitkomst risicoanalyse 17
Resultaat: de staat van de instelling 17
Rapport instellingsanalyse 19
Gesprek met het bestuur 19
Eigen onderzoek instelling en bekendmaking tekorten 20
Jaarlijkse risicomonitoring 21
Jaarlijkse financiële risicoanalyse 21

4
4.1
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.3
4.4
4.4.1
4.4.2
4.4.3
4.4.4
4.5
4.5.1
4.5.2
4.5.3

Tweede orde toezicht 25
Aanleiding tot tweede orde toezicht 25
Kwaliteitsonderzoek bij opleidingen 25
Beoordeling 25
Uitvoering van het onderzoek 26
Toezicht bij ingekochte exameninstrumenten en bij gebruik van examenprofielen 27
Rapportage over kwaliteitsonderzoeken 27
Tweede orde financiële toezicht 28
Financiële continuïteit 28
Financiële doelmatigheid 29
Financiële rechtmatigheid 29
Rapportages financieel toezicht 29
Vervolgtoezicht en sancties 29
Aangepast financieel toezicht 31
Sancties bij herhaalde tekortkoming 31
Intensief toezicht op een instelling 32

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Waarderingskader 35
Kwaliteitsgebieden, aspecten en indicatoren 35
Normering 38
Beoordeling Nederlands, Rekenen en Moderne vreemde talen 40
Beoordeling loopbaan en burgerschap 41

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 3 van 61

5.5
5.5.1
5.5.2
5.6

Beoordeling opbrengsten 41
Beoordeling opbrengsten 2012 41
Een bredere invulling van het begrip opbrengsten: perspectief voor na 2012 42
Beoordeling kwaliteit leraarschap 42

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Rapporten en publicaties 43
Algemene uitgangspunten 43
Rapporten 43
Publicaties op internet 43
Publicaties op internet schooldossier 44
BIJLAGE(N)

I
II
III
IV

Waarderingskader 45
Naar een bredere invulling van de opbrengsten 57
Object van onderzoek en rechten van instellingen 59
Stroomschema 61

MISSIE INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS
Effectief toezicht voor goed onderwijs:


prikkelt scholen en instellingen om leerlingen en studenten zoveel mogelijk te laten leren;



biedt zicht op de kwaliteit van het Nederlandse onderwijsbestel en haar ontwikkelingen;



communiceert sterk en toegankelijk met alle betrokkenen.

Goed onderwijs is belangrijk voor Nederland. Ons toezicht richt zich op het uitdagende werk
van scholen en instellingen om het leren van (vooral) jonge mensen inhoud te geven en te
begeleiden. Wij beoordelen of dit werk voldoende kwaliteit heeft, zodat alle leerlingen en
studenten in Nederland de kans krijgen zich zo goed mogelijk te ontwikkelen.
Wij richten onze aandacht vooral op scholen en instellingen waar wij risico’s zien. Uitgangspunt
is de verantwoordelijkheid van de instelling zelf; bij onvoldoende resultaten, onderpresteren of
zorgelijke signalen verscherpen wij ons toezicht en maken wij met het bestuur van de school
of instelling afspraken over verbetering van de kwaliteit. Ook gaan we na of scholen en
instellingen zich houden aan wet- en regelgeving op onderwijsgebied en op financieel gebied.
Waar nodig treden wij handhavend op. Naast toezicht op onderwijs, houden wij toezicht op de
voor- en vroegschoolse educatie en bevorderen wij effectief toezicht door gemeenten op de
kinderopvang.
Vanuit onze kennis over en onderzoek naar het onderwijs doen wij regelmatig uitspraken op
stelselniveau en over het onderwijs in een bepaalde regio of sector. Wij stellen hierbij
belangrijke ontwikkelingen en problemen aan de orde voor politiek en samenleving.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 4 van 61

1

Inleiding

1.1

De kern van het toezicht
Met het toezichtkader bve 2012 wil de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
inspectie) een nieuwe aanpak voor de bve-sector inzetten die gebaseerd is op de
ervaringen met proportioneel toezicht van de afgelopen jaren, de staat van het mbo
en de ontwikkelingsfase van de kwaliteitszorg in het mbo en die recht doet aan de
verschillen in positie, rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende partijen.
Het toezicht van de inspectie is opgezet vanuit het principe van verdiend
vertrouwen.
Activerend
De instellingen zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun onderwijs,
examinering en bedrijfsvoering. Het toezichtkader van de inspectie wil hen hierbij
stimuleren. Dat doen we door uit te gaan van de zelfevaluatie, het beleid en de
verantwoordingsgegevens van de instelling zelf en door het bestuurlijk vermogen en
de kwaliteitszorgprocessen van de instelling als uitgangspunt te nemen.
Proportioneel
Het toezichtkader beloont de instellingen die hun kwaliteit en hun kwaliteitszorg op
orde hebben. Hiermee geeft het toezichtkader een positieve prikkel: naarmate de
instelling blijkens het eerste orde toezicht meer ‘in control’ is, treedt de inspectie
terug. Vervolgonderzoek in de tweede orde is dan minder snel aan de orde. De
toezichtlast neemt daardoor af. De toezichtlast is ook beperkter vanwege de
driejaarlijkse cyclus van de instellingsanalyse.
Beoordeling basiskwaliteit en stimulans tot meer
Met het toezichtkader wil de inspectie beoordelen of mbo opleidingen voldoen aan
de basiskwaliteit, en er door interventies aan bijdragen dat opleidingen waar dat
niet het geval is, zo snel mogelijk alsnog hieraan voldoen.
Ook beoogt het toezichtkader instellingen en opleidingen te stimuleren tot
onderwijskwaliteit die boven de basiskwaliteit uitstijgt.
Professioneel
Wij willen recht doen aan de situatie van een individuele instelling, mede vanuit de
belangen van individuele studenten en de samenleving. We willen aandacht geven
aan de specifieke ruimte voor de inspecteurs vanuit hun expert- of kennersrol,
waarin het Toezichtkader weliswaar beoordelingskaders geeft, maar er ruimte is
voor een professionele weging.
Onze inspecteurs werken daarbij vanuit een nieuwsgierige en onderzoekende
houding. Zij gaan objectief te werk, hebben oog voor de context waarin instellingen
werken en communiceren op een professionele wijze met leden van het bestuur, het
management, docenten en studenten. De rapporten zijn evenwichtig: zaken die niet
op orde zijn worden helder beschreven, maar er wordt ook aandacht besteed aan de
zaken die goed lopen. Deze werkwijze komt het vertrouwen in elkaars werk ten
goede.
Wij staan open voor feedback, ook als wij onverhoopt iets niet goed doen. In eerste
instantie kan de betreffende inspecteur daarvoor benaderd worden, of desgewenst
de directeur toezicht. De inspectie beschikt ook over een onafhankelijke
klachtadviescommissie. Meer informatie daarover is te vinden op onze website.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 5 van 61

Verantwoordelijkheden
Het nieuwe toezichtkader vergt van alle partijen een andere opstelling, die past bij
de onderscheiden verantwoordelijkheden:
De instellingen nemen hun verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en de
kwaliteitszorg, verantwoorden zich daarover conform de afspraken rond het
geïntegreerd jaardocument en bieden de inspectie voorafgaand aan het
driejaarlijkse inspectieonderzoek inzicht in hun kwaliteit(szorg) door een
zelfevaluatie of een ander instellingsdocument dat inzicht geeft in de PDCAcyclus.
De MBO Raad, AOC Raad en NRTO ondersteunen de instellingen hierbij door de
ontwikkeling van standaarden, kennisdeling en servicedocumenten.
De inspectie kiest voor een aanpak die bijdraagt aan de versterking van de
kwaliteit(szorg) in de instellingen, die past bij de principes van integraal toezicht
en proportionaliteit en die de toezichtlast beperkt. De inspectie gaat daarbij in
eerste instantie uit van de zelfevaluatie en de verantwoordingsgegevens van de
instellingen.
De rendementssystematiek van zowel bekostigde als niet bekostigde instellingen
en de wijze van openbaarheid en vergelijkbaarheid van de gegevens moet nog
nader uitgewerkt worden.
De ministeries van OCW en EL&I stellen in overleg met de MBO Raad, AOC Raad
en de inspectie de indicatoren vast aan de hand waarvan de instellingen zich in
het geïntegreerd jaardocument verantwoorden. Het ministerie en de inspectie
beperken zich wat betreft aanvullende vragen en (thema)onderzoeken.
Evaluatie
In de overleggen over het toezichtkader 2012 is uitgesproken dat alle partijen het
wenselijk vinden dat er met een nieuw toezichtkader gewerkt gaat worden met een
nieuwe aanpak. De vraag of de beoogde doelen bereikt worden, hangt ook af van de
wijze waarop met het kader gewerkt gaat worden. Om na te gaan of het in de
praktijk uitwerkt zoals beoogd zal in opdracht van de inspectie een onafhankelijke
evaluatie plaatsvinden die onderzoekt of de met het toezichtkader beoogde doelen
en proportionaliteit bereikt worden. Deze doelen zijn:
a) Bewaken dat mbo instellingen en opleidingen voldoen aan de normen voor
basiskwaliteit en dat zij streven naar betere kwaliteit. Tevens bewaken dat
mbo instellingen zich daarbij houden aan de wettelijke voorschriften en dat
de beschikbare middelen doelmatig en rechtmatig besteed worden.
b) Door interventies bevorderen dat mbo instellingen en opleidingen die niet
aan deze basiseisen voldoen, hier zo spoedig mogelijk alsnog aan voldoen.
c) Bevorderen dat instellingen zelf in staat zijn om de basiskwaliteit van al hun
opleidingen te waarborgen en zich daarbij aan de wettelijke voorschriften
houden.
d) Jaarlijks een gespecificeerd en nauwkeurig beeld van de staat van het mbo
geven.
e) Er voor zorg dragen dat deze doelen zo efficiënt mogelijk en met minder
belasting voor de instellingen dan in de jaren 2009 - 2011 bereikt worden.
1.2

Bereik van dit kader
Dit toezichtkader geldt voor:
o bekostigde onderwijsinstellingen bve (roc’s, aoc’s, vakinstellingen, enkele
hogescholen met mbo, mbo scholen voor doven en slechthorenden);
o niet bekostigde instellingen voor wat betreft erkende mbo opleidingen;

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 6 van 61

o

exameninstellingen.

Het kader is van toepassing op het onderwijs van bve instellingen dat zij verzorgen
op basis van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). Het onderwijs van deze
instellingen op basis van de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) valt onder het
toezichtkader voortgezet onderwijs. Daardoor behandelen we vo-scholen die onder
een bve instelling vallen op dezelfde wijze als de overige scholen voor vo.
Het toezichtkader is van kracht vanaf 1 januari 2012. Reeds lopende interventies en
afspraken blijven van kracht, waarbij onderzoeken naar de kwaliteit plaatsvinden
met het nieuwe waarderingskader 2012. Er vindt samen met de belanghebbenden
een onafhankelijke evaluatie plaats wat kan leiden tot bijstellingen.
De inspectie heeft ook toezicht op de kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven
op grond van een convenant en, met de inwerkingtreding van de wijziging van de
Wet op het onderwijstoezicht (WOT), op grond van de WOT. Hiervoor geldt een
afzonderlijk toezichtkader.
De inspectie heeft volgens het voorschrift in de WOT met alle betrokkenen uitvoerig
overleg gevoerd over het nieuwe toezichtkader. Het is in informeel verband
besproken met bestuurders uit het mbo, bilateraal met MBO Raad, AOC Raad,
NRTO, JOB, onderwijsbonden en VNO/NCW en MKB-N, en in formeel overleg in de
Ring BVE op 21 maart en afsluitend op 27 juni 2011.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 7 van 61

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 8 van 61

2

Hoofdlijn van het toezicht

Samenhangend en risicogericht
Het toezicht op de onderwijskwaliteit, de naleving van wet- en regelgeving, de
financiële continuïteit, doelmatigheid en rechtmatigheid en de kwaliteitsborging
vinden samenhangend en risicogericht plaats. Onder onderwijskwaliteit verstaan we
hier de gezamenlijke kwaliteit van het onderwijsproces, de examinering en de
opbrengsten.
Eerste orde toezicht
We continueren het onderscheid tussen eerste orde en tweede orde toezicht: dat wil
zeggen het generieke toezicht voor alle instellingen en onderzoek en intensivering
van het toezicht indien nodig. In het eerste orde toezicht volgt de inspectie ten
eerste jaarlijks op afstand mogelijke risico’s aan de hand van de BRON gegevens, de
verantwoording in het geïntegreerde jaarverslag en binnengekomen signalen.
Hiermee houdt de inspectie jaarlijks op belangrijke punten de vinger aan de pols.
Ten tweede vindt elke drie jaar op elke instelling aan de hand van een zelfevaluatie
van de instelling een diepgaande analyse plaats van mogelijke risico’s in de kwaliteit
van het onderwijs en de examens, opbrengsten, voortijdig schoolverlaten en
studenttevredenheid. De instellingsanalyse start met de
verantwoordingsdocumenten van de instelling (geïntegreerde jaarverslag,
zelfevaluatie) en een analyse van externe bronnen (BRON, JOB-monitor, etc.).
Tijdens de instellingsanalyse onderzoekt de inspectie bij een kleine steekproef van
opleidingen de onderwijskwaliteit teneinde de ‘papieren’ risicoanalyse aan te vullen
met een toets in de praktijk. Tegelijk biedt dit onderzoek door een aselecte keuze
van instellingen en opleidingen de mogelijkheid jaarlijks over de staat van het mbo
te rapporteren. Ook vindt onderzoek naar de kwaliteitsborging plaats waarbij we bij
de inrichting van dit onderzoek rekening houden met de geleverde zelfevaluatie.
Eventuele thema- en handhavingonderzoeken vinden in beginsel alleen plaats bij de
instellingen waar dat jaar een instellingsanalyse plaatsvindt. Bij de overige
tweederde van de instellingen vindt dat jaar dus geen thema- of ander onderzoek
plaats.
De driejaarlijkse instellingsanalyse leidt tot een overzicht van de staat van de
instelling, dat wil zeggen de prestaties, mogelijke kwaliteits- en financiële risico’s en
de stand van de kwaliteitsborging. In het instellingsrapport relateert de inspectie
prestaties en risico’s aan de context teneinde recht te doen aan de maatschappelijke
opdracht van bve instellingen (zie ook bijlage II). De inspectie bespreekt het rapport
met het bestuur.
Beperkt toezicht waar het kan
Voor instellingen die voldoende presteren en eventuele tekortkomingen onder
controle hebben, blijft het toezicht op locatie beperkt tot de driejaarlijkse
instellingsanalyse. Dit levert waar het mogelijk is een aanzienlijke vermindering en
een betere voorspelbaarheid van het toezicht op.
Bij tussentijdse ernstige signalen van een neerwaartse trend in de opbrengsten of
andere actuele risico’s die niet eerder bekend waren, neemt de inspectie contact op

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 9 van 61

met de instelling en kan zij om nadere analyse en maatregelen vragen, en indien
wenselijk zelf onderzoek doen.
Tweede orde toezicht
Instellingen waar risico’s gezien worden en waar de kwaliteitsborging onvoldoende
ontwikkeld is, gaan over naar het tweede orde toezicht.
Bij welke opleidingen de inspectie in het tweede orde toezicht ook zelf onderzoek
instelt om de kwaliteit vast te stellen, hangt af van de waargenomen risico’s, maar
verder in belangrijke mate van de stimulans die een dergelijk onderzoek kan leveren
aan zowel de kwaliteitsverbetering als de ontwikkeling van de kwaliteitsborging. Dit
kan per instellingsonderdeel verschillen. Hierdoor is het geen vanzelfsprekendheid
dat de inspectie bij een mogelijk risico altijd zelf onderzoek instelt. De inspectie wil
intensiever dan tevoren het bestuur aanspreken op haar verantwoordelijkheid voor
de kwaliteit en de kwaliteitsborging. De instelling zal zelf risico’s en tekorten in
beeld dienen te hebben, betrokkenen daarover dienen te informeren en passende
maatregelen dienen te nemen. Daarbij kan de instelling indien nodig aangesproken
worden op het niet voldoen aan de wettelijke verplichting tot het hanteren van een
systeem van stelselmatige kwaliteitszorg.
Indien de inspectie na een onderzoek bij een opleiding onvoldoende kwaliteit
vaststelt, intensiveert zij het toezicht op deze opleiding. De opleiding krijgt dan in
principe nog één jaar verbetertijd. Zonder herstel kan de minister na dat jaar aan de
instelling de rechten voor deze opleiding ontnemen. De inspectie bezoekt een
instelling met opleidingen met geïntensiveerd toezicht ook binnen de drie jaarcyclus
van de instellingsanalyse.
Indien een instelling met haar opleidingen op meerdere fronten en/of gedurende
langere tijd ernstige tekortkomingen kent, zal de inspectie het toezicht op de gehele
instelling intensiveren, naast het reeds lopende intensieve toezicht op opleidingen.
In uitzonderlijke gevallen kan de inspectie de instelling aanspreken op het
functioneren van het interne toezicht.
Hierna is het toezichtmodel schematisch weergegeven.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 10 van 61

TOEZICHTMODEL BVE 2012 - 2014
1ste ORDE TOEZICHT

2de ORDE TOEZICHT

IEDERE INSTELLING

IEDERE INSTELLING

EENS PER DRIE JAAR :

JAARLIJKS: MONITORING

INDIEN NODIG

INSTELLINGSANALYSE

Risicoanalyse
(bureauonderzoek):

- Analyse opbrengsten
- Analyse jaarverslagen
- Analyse signalen
Onderzoek op de instelling:
- Bij steekproef opleidingen
onderzoek onderwijskwaliteit

- Onderzoek kwaliteitsborging

Tussentijds
analyse:

- Opbrengsten
- Jaarverslagen
- Signalen

Indien ernstig:

(opleidingen en
instellingsniveau)

- Eventueel themaonderzoek(en)
en nalevingsonderzoeken

Prestaties
+
Risico’s
+
Kwaliteits
-borging

Gesprek

Kwaliteits

bestuur

onderzoek

Onderzoek
kwaliteitsverbetering

De staat van de instelling

Aangepast toezicht vanwege:

 Onvoldoende kwaliteit

Legenda:

onderwijsproces en/of opbrengsten;

Blauw

Werkzaamheden bij de inspectie

Geel:

Werkzaamheden bij de instelling

Lijn:

Altijd

 Onvoldoende kwaliteit examens;
 Niet naleven wet- en regelgeving,
waaronder m.b.t. kwaliteitsborging;

 Financiële risico’s.

Stippellijn: Mogelijkheid

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 11 van 61

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 12 van 61

3

Eerste orde toezicht

3.1

Driejaarlijkse instellingsanalyse

3.1.1

Uitgangspunt van de analyse en selectie van instellingen
De inspectie maakt eens per drie jaar (kalenderjaar) van elke bve instelling een
instellingsanalyse. De driejaarlijkse instellingsanalyse start met een analyse van de
informatie waarover de instelling reeds beschikt. Het gaat daarbij onder meer om
uitkomsten van de audits die voortvloeien uit de kwaliteitszorgcyclus, en informatie
over de kwaliteit van opleidingen. Als die informatie van voldoende kwaliteit is, dan
kan de inspectie daarop voortbouwen. Daarmee komt het principe van verdiend
vertrouwen ook in de opzet van de instellingsanalyse terug.
In verband met de noodzakelijke representativiteit van de stelselonderzoeken (zie
verder) vindt de selectie van instellingen aselect plaats. In de volgorde over de drie
jaren heen zit dus geen inhoudelijke keuze; er kan na de selectie niet over de jaren
heen geschoven worden. De selectie van instellingen wordt ruim voor de start van
het nieuwe jaar bekend gemaakt.

3.1.2

Doel instellingsanalyse
De instellingsanalyse moet antwoord geven op twee kernvragen:
a. Wat zijn de resultaten van de instelling op de onderstaande set indicatoren
en zijn er mogelijke risico’s voor de onderwijskwaliteit en de financiële
continuïteit, en zo ja waar zitten die?
b. Wat is de stand van de kwaliteitsborging van de instelling?
Het antwoord op vragen a en b levert de basis voor de staat van de instelling, welke
de inspectie vastlegt in een rapport.
Daarna volgt antwoord op de vraag: welke vervolgacties zijn wenselijk en door wie?
De inspectie bespreekt het rapport en de eventuele vervolgacties met het college
van bestuur in het bestuurlijk gesprek.
Voor vraag a gaat het om de resultaten en mogelijke risico’s op de volgende
indicatoren:
o opbrengsten;
o tevredenheid van studenten, medewerkers en werkgevers (1);
o stabiliteit van organisatie en management;
o kwaliteit van onderwijs en examens;
o financiële continuïteit (zie verder 3.7).
De instellinganalyse bestaat uit de volgende onderdelen. Elk onderdeel draagt bij
aan de beantwoording van zowel vraag a als vraag b.

3.1.3

Analyse verantwoording door de instelling
De verantwoording op instellingsniveau bestaat uit twee documenten:
de verantwoording in het geïntegreerd jaardocument (kortweg het
jaarverslag (2));

1

De tevredenheid van medewerkers en werkgevers voor zover de instelling daarover
rapporteert. Hiervoor zijn landelijke instrumenten in ontwikkeling.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 13 van 61

-

een zelfevaluatie op het niveau van de instelling (3). Dit hoeft geen apart
voor de inspectie opgesteld document te zijn, maar kan bestaan uit reeds
binnen de instelling voor de eigen besturing en kwaliteitszorg beschikbare
documenten.

Beide documenten worden geanalyseerd op twee aspecten:
o Wat is volgens de instelling het niveau van de resultaten? Voldoen deze aan
de eigen gestelde doelen? Waar, dat wil zeggen op welke indicatoren en bij
welke onderdelen van de instelling, blijven de resultaten achter bij de
doelen? Wat is de oorzaak hiervan en welke maatregelen zijn er genomen?
o Wat blijkt er uit het document over de stand van de kwaliteitsborging? Wat
rapporteert de instelling over:
o de kwaliteitszorg?
o het interne toezicht?
o de dialoog met de stakeholders?
Het jaarverslag en de zelfevaluatie leiden bij voldoende actualiteit, onderbouwing en
informatiegehalte tot een proportionele inrichting van het onderzoek naar de
kwaliteitsborging. Hoe meer betrouwbare informatie al beschikbaar is, des te
beperkter kan het onderzoek door de inspectie zijn.
3.1.4

Analyse andere bronnen
Daarnaast analyseert de inspectie informatie uit enkele andere bronnen:
opbrengstindicatoren zoals voor het mbo geregistreerd in BRON en geleverd
door DUO, voor vavo door DUO en voor overige educatie verkregen met een
vragenlijst;
uitkomsten tevredenheidonderzoek (bijvoorbeeld de JOB-monitor en het
ROA afgestudeerdenonderzoek), indien beschikbaar ook landelijke bronnen
voor de tevredenheid van medewerkers en werkgevers;
gegevens over arbeidsmarktperspectieven van studenten;
eerdere kwaliteit en eerdere stand van de kwaliteitsborging zoals bekend bij
de inspectie;
signalen, welke langs vele wegen binnen kunnen komen: mails, brieven,
pers, internet, etc. Met het JOB en de MBO Ombudslijn zijn afspraken
gemaakt over het doorgeven van ernstige signalen die duiden op een
mogelijk structureel probleem in de onderwijskwaliteit.
Behandeling van signalen
De inspectie behandelt geen klachten over het onderwijs, maar betrekt wel signalen
over mogelijke kwaliteitstekorten bij de risicoanalyses. Indien een melding van een
niet anonieme signaalgever aanleiding is tot enige actie, dan informeert de inspectie
de instelling over het signaal. Als de signaalgever anoniem wil blijven neemt de
inspectie het wel in het dossier op, maar onderneemt geen actie. Alleen indien het
om een signaal van een zeer ernstige situatie gaat, kan de inspectie ook bij een
anonieme signaalgever contact met de instelling opnemen of eventueel een
Het zogenaamde geïntegreerde jaardocument omvat de jaarrekening, het jaarverslag, en
een set aanvullende gegevens conform de Regeling Jaarverslaggeving Onderwijs (in werking
getreden op 1 januari 2008). Deze laatste set heet ook wel de resultatenbox. Het verslag
over de examens cf. art. 1.3.6 kan deel van het jaarverslag uitmaken, maar ook afzonderlijk
opgesteld worden. Dit geheel noemen we hier het jaarverslag. Voor niet bekostigde
instellingen staat jaarverslag in deze tekst voor verslag van werkzaamheden.
3 De inspectie baseert zich hierbij op de WOT, artikel 12, waarin bepaald is dat de inspectie
voor haar toezicht uitgaat van de zelfevaluatie door de instelling.
2

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 14 van 61

onderzoek instellen, met zoveel mogelijk transparantie over de aard van het signaal,
maar met behoud van de anonimiteit.
3.1.5

Beoordeling opbrengsten mbo op instellingsniveau
De inspectie beoordeelt de opbrengsten mbo behalve op opleidingsniveau ook op
instellingsniveau. Dit is deel van de verankering van het specifieke VSV beleid in het
reguliere toezicht. Zie voor de indicatoren en de normering het waarderingskader in
hoofdstuk 5.
Het oordeel over de opbrengsten op instellingsniveau neemt de inspectie op in het
rapport. Dit wordt besproken met het bestuur, waarbij de inspectie eventueel
afspraken maakt over een verbetertraject van de opbrengsten.

3.1.6

Kwaliteitsonderzoek op opleidingsniveau
De analyses van de verantwoordingsdocumenten en andere bronnen vinden op
afstand plaats; hiervan merkt de instelling niets. Anders is dat bij het
kwaliteitsonderzoek op basis van een aselecte steekproef van opleidingen bij de
instelling. Alle kwaliteitsonderzoeken bij opleidingen in dat jaar vormen samen het
stelselonderzoek. Dit kwaliteitsonderzoek heeft drie oogmerken:
a.

Het stelselonderzoek is de basis voor de jaarlijkse rapportage over de staat van
het bve-onderwijs. Deze rapportage vloeit voort uit art. 23, lid 8 van de
Grondwet en artikel 3 van de ministeriële Regeling Inspectie van het Onderwijs
2006. Een belangrijk onderdeel daarvan is informatie over het percentage
opleidingen met onvoldoende kwaliteit van het onderwijs, dan wel de examens.
Deze informatie wordt opgenomen in het jaarlijkse Onderwijsverslag waarmee
het aparte Examenverslag mbo vervalt.

b.

Het is binnen de instellingsanalyse een ‘proof of the pudding’ oftewel een
realiteitscheck in de onderwijspraktijk van de risicoanalyse van schriftelijke
bronnen op afstand, dat wil zeggen dat de risicoanalyse er door bevestigd,
aangevuld of gecorrigeerd kan worden.

c.

Tijdens deze onderzoeken vindt niet alleen de beoordeling van de
kwaliteitsborging bij de opleidingen plaats, maar ook de beoordeling van de
kwaliteitsborging op instellingsniveau. Hiertoe worden de onderzoeken op
opleidingsniveau aangevuld met gesprekken met het management,
kwaliteitszorgmedewerkers en het bestuur.

Daarmee vervullen de kwaliteitsonderzoeken meerdere functies. De bredere
benutting van de uitkomsten en een concentratie in de tijd dragen bij aan beperking
van de toezichtlast. Ook de combinatie met themaonderzoeken draagt hieraan bij:
zie paragraaf 3.1.7.
De grootte van de steekproef hangt samen met de omvang van de instelling en
bedraagt maximaal 5 opleidingen (zie hoofdstuk 4 en bijlage III voor een
omschrijving van het begrip opleiding).
Het onderzoek wordt uitgevoerd als een regulier kwaliteitsonderzoek (zie voor de
uitvoering paragraaf 4.2.2) met een aanvulling voor het onderzoek naar de
kwaliteitsborging op instellingsniveau: zie paragraaf 3.1.8.
De kwaliteit van de opleidingen wordt beoordeeld volgens de geldende normering in
het waarderingskader: zie hoofdstuk 5. Indien de kwaliteit niet aan de eisen voldoet

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 15 van 61

kan de inspectie het toezicht voor de opleiding intensiveren: zie voor de regels
hiervoor paragraaf 4.5. Indien de kwaliteit zeer zwak is, of de examenkwaliteit
onvoldoende, volgt het vervolgtraject volgens dezelfde regels als voor het reguliere
kwaliteitsonderzoek (zie paragraaf 4.5).
3.1.7

Themaonderzoeken
De inspectie kan instellingsoverstijgend onderzoek uitvoeren naar thema’s op
verzoek van de minister dan wel op eigen initiatief. De inspectie streeft er naar om
samen met de minister jaarlijks een onderzoeksafspraak met het bve-veld te maken
die alle onderzoeken vanuit het ministerie van onderwijs en de inspectie in het
komende jaar omvat. Deze afspraak is dan voor wat betreft de inspectieonderzoeken opgenomen in het jaarwerkplan van de inspectie. Hieronder kunnen
ook instellingsoverstijgende onderzoeken naar de naleving van wet- en regelgeving
vallen (bijvoorbeeld onderwijstijd). Overigens behoudt de minister de mogelijkheid
de inspectie tussentijds te vragen om een extra onderzoek in te stellen.
De uitvoering van dit onderzoek – evenals van nalevingsonderzoeken – vindt plaats
binnen de groep instellingen bij wie dat jaar de instellingsanalyse plaatsvindt, tenzij
dit niet strookt met de aard van het onderzoek. Het wordt waar mogelijk
gecombineerd met de kwaliteitsonderzoeken in het kader van het stelselonderzoek.

3.1.8

Beoordeling kwaliteitsborging
Instellingen dienen volgens artikel 1.3.6 van de WEB een stelsel van kwaliteitszorg
te hanteren. De inspectie onderzoekt in hoeverre de instelling deze bepaling naleeft
en heeft daartoe het begrip kwaliteitszorg uitgewerkt tot het begrip
kwaliteitsborging. Dit begrip omvat de interne sturing, beoordeling en verbetering
en de verankering daarvan (4). Bij elk onderzoek naar de kwaliteit of de
kwaliteitsverbetering van een opleiding beoordelen we ook de kwaliteitsborging bij
die opleiding. Bij de instellingsanalyse beoordelen we daarnaast de kwaliteitsborging
op instellingsniveau, waar we de uitkomsten van het onderzoek naar de
kwaliteitsborging op opleidingsniveau bij betrekken.
We voeren het onderzoek naar de kwaliteitsborging op instellingsniveau aanvullend
en in samenhang uit met het onderzoek op opleidingsniveau, zie hiervoor paragraaf
4.2.2. Voor het beoordelen van de kwaliteitsborging op instellingsniveau hanteren
we de volgende bronnen:
jaarverslag en zelfevaluatie van de instelling (zie paragraaf 3.1.3);
reeds beschikbare informatie bij de inspectie;
documenten die betrekking hebben op de inrichting van het
kwaliteitszorgsysteem van de instelling en van het organisatieonderdeel
waar de opleiding verzorgd wordt;
onderzoek naar de kwaliteitsborging bij de geselecteerde opleidingen en op
instellingsniveau (zie paragraaf 3.1.6). Daartoe voeren we gesprekken met
kwaliteitszorgcoördinatoren en middenmanagers en afsluitend met het
bestuur.
Zie voor de uitwerking in indicatoren en normering het waarderingskader in
hoofdstuk 5. Bij het onderzoek betrekken we ook de eigen beoordeling door de
instelling.

4

De term kwaliteitsborging is een toespitsing van de eerder gehanteerde term bestuurlijk
vermogen en is gebaseerd op het inspectierapport ‘Besturing en kwaliteit in het mbo’
(2010).

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 16 van 61

Het onderzoek naar de kwaliteitsborging van de geselecteerde opleidingen en naar
de kwaliteitsborging op instellingsniveau voeren we als één samenhangend
onderzoek uit.
Het hier genoemde afsluitend gesprek met het bestuur maakt deel uit van het
onderzoek en heeft ten doel informatie te verkrijgen over de kwaliteitsborging. Dit
afsluitend gesprek is niet hetzelfde als het bestuurlijk gesprek, dat korte tijd na de
onderzoeksfase plaatsvindt aan de hand van het conceptrapport, zie hiervoor
paragraaf 3.4.
Voor de inrichting van dit onderzoek sluiten we aan bij het jaarverslag en de
zelfevaluatie. Naarmate deze documenten actueler, meer op deugdelijke wijze
onderbouwd – met kwaliteitsbeoordelingen door onafhankelijk deskundigen en
betrokkenen – en informatiever zijn, kan het onderzoek naar de kwaliteitsborging
beperkter zijn.
De uitkomst van het onderzoek naar de kwaliteitsborging leidt tot een oordeel over
de kwaliteit van de kwaliteitsborging bij de onderzochte opleidingen en bij de
instelling. De kwaliteitsborging is goed, voldoende, onvoldoende dan wel slecht. De
toelichting op het oordeel over de hele instelling kan differentiatie bevatten naar
instellingsonderdelen.
Een positief oordeel over de kwaliteitsborging (goed of voldoende) leidt tot
basistoezicht voor de kwaliteitsborging. Een negatief oordeel (onvoldoende of
slecht) leidt tot aangepast (= geïntensiveerd) toezicht vanwege het niet naleven van
de wettelijke bepaling in artikel 1.3.6.
Bij de driejaarlijkse instellingsanalyse betrekt de inspectie ook de uitkomsten van de
jaarlijkse risicoanalyse van de financiële continuïteit (zie paragraaf 3.7).
3.1.9

Uitkomst risicoanalyse
De voorgaande risicoanalyse resulteert in inzicht in de risico’s op een of meer van
de eerdergenoemde indicatoren. Dit leidt tot het risicoprofiel, dat wil zeggen een
inschatting van het risiconiveau.

3.2

Resultaat: de staat van de instelling
De staat van de instelling bestaat uit een combinatie van enerzijds de geleverde
prestaties en de waargenomen risico’s voor de kwaliteit, en anderzijds de stand van
de kwaliteitsborging. In combinatie leidt dit tot een besluit over het vervolgtoezicht
door de inspectie volgens het volgende beslismodel.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 17 van 61

Geen risico’s

Enkele risico’s

Veel risico’s

Goede kwaliteitsborging

A

A

B

Voldoende kwaliteitsborging

A

A/B*

B

Onvoldoende kwaliteitsborging

B

B

C

Slechte kwaliteitsborging

B

C

C

* Op grond van de aangetroffen situatie wordt dit nader bepaald

De kern van dit schema is een dubbele proportionaliteit: minder risico en betere
kwaliteitsborging geeft minder inspectieonderzoek. Bij een zekere mate van risico
doet de inspectie minder onderzoek naarmate de kwaliteitsborging beter ontwikkeld
is.
De letters staan voor:
Geen tweede orde toezicht:
A. De inspectie doet geen nader kwaliteitsonderzoek, en maakt bij risico’s
afspraken met de instelling over door de instelling te nemen maatregelen voor
zover nog niet uitgevoerd.
Naar tweede orde toezicht:
B. De inspectie doet nader onderzoek bij een beperkt aantal opleidingen, en maakt
voor risico’s bij andere opleidingen afspraken met de instelling over onderzoek
door de instelling en maatregelen voor zover nog niet uitgevoerd. In de situatie
‘geen risico’s en ontoereikende of slechte kwaliteitsborging’ is er aangepast
toezicht wegens niet naleven van artikel 1.3.6 van de WEB en richt
vervolgonderzoek zich alleen op de kwaliteitsborging.
C. De inspectie doet nader onderzoek bij meerdere opleidingen. Ook dan kan zij
afspraken met de instelling maken over onderzoek door de instelling en
maatregelen voor zover nog niet uitgevoerd bij een deel van de opleidingen.
De inspectie stelt niet bij alle opleidingen in groep B en C waar risico’s gesignaleerd
zijn, nader onderzoek in. De mate waarin dat plaatsvindt en de keuze van
opleidingen daarbij, is maatwerk. Het is ten eerste conform het schema afhankelijk
van het niveau van kwaliteitsborging en van de ernst van het risico. Bovendien
speelt bij de bepaling van het aantal onderzoeken de bijdrage een rol die de
onderzoeken leveren aan zowel de kwaliteitsverbetering als aan de ontwikkeling van
de kwaliteitsborging van de instelling of van instellingsonderdelen. Gelijktijdig
inspectieonderzoek bij meerdere opleidingen binnen een organisatieonderdeel
draagt hier bijvoorbeeld niet altijd meer aan bij dan een enkel onderzoek binnen dat
onderdeel.
Indien bij een onderdeel al een kwaliteitsonderzoek als onderdeel van het
stelselonderzoek plaatsvond, kan dat bijdragen aan de afweging of er nog een ander
onderzoek in dat onderdeel plaats moet vinden.
Zie voor een toelichting op de overgang van eerste naar tweede orde toezicht het
stroomschema in bijlage IV.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 18 van 61

3.3

Rapport instellingsanalyse
De instellingsanalyse resulteert in een rapport met daarin opgenomen:

de uitkomsten van de analyse op de genoemde indicatoren, met op elke
indicator de prestaties gerelateerd aan de context van de instelling, alsmede
mogelijke risico’s;

de beoordeling van de kwaliteit van de onderzochte opleidingen inclusief de
kwaliteitsborging bij die opleidingen;

de beoordeling van de kwaliteitsborging op instellingsniveau;

eventuele vervolgacties vanwege de instelling en van de inspectie.
In het rapport relateert de inspectie prestaties en risico’s aan de context waarbinnen
de instelling functioneert teneinde recht te doen aan de maatschappelijke opdracht
van bve instellingen.
Voor de procedure voor het instellingsrapport gelden de waarborgen van de WOT.
De instelling ontvangt het conceptrapport uiterlijk zes weken na het afsluitend
gesprek. De inspectie bespreekt het conceptrapport in het bestuurlijk gesprek drie
weken na toezending. De instelling kan binnen een week na het gesprek (dus vier
weken na toezending) haar reactie op het conceptrapport indienen, met daarin
eventuele feitelijke onjuistheden en eventueel aanvullend materiaal ter
onderbouwing van de reactie. Uiterlijk drie weken na ontvangst van de reactie
ontvangt de instelling het definitieve rapport. Indien de instelling het niet met het
rapport eens is, kan zij haar zienswijze in het rapport op laten nemen.
Uitkomsten van eventueel gelijktijdig uitgevoerd themaonderzoek rapporteert de
inspectie in een apart themarapport en/of in het Onderwijsverslag.

3.4

Gesprek met het bestuur
Het conceptrapport wordt besproken met het college van bestuur van de instelling.
Daarbij komt aan de orde:
o de uitkomst van de risicoanalyses;
o de uitkomst van de kwaliteitsonderzoeken en – indien al mogelijk –
eventuele themaonderzoek(en);
o de terugkoppeling van jaarverslaglegging, zelfevaluaties;
o het uit het voorgaande volgende risicoprofiel; en
o de stand van de kwaliteitsborging.
Geen tweede orde toezicht:
Op instellingen waar verder geen inspectieonderzoek plaatsvindt en met de
instelling geen afspraken gemaakt zijn over eigen onderzoek of maatregelen, vinden
in principe de volgende twee jaar geen inspectieactiviteiten plaats.
Op instellingen waar verder geen inspectieonderzoek plaatsvindt, maar met de
instelling wel afspraken gemaakt zijn over eigen onderzoek of maatregelen en over
rapportage aan de inspectie daarover, vindt tussentijds contact plaats naar
aanleiding van de rapportage. Zie ook paragraaf 3.5.
Naar het tweede orde toezicht:
Vervolgens komen bij instellingen waar risico’s gesignaleerd zijn en afhankelijk van
de stand van de kwaliteitsborging vervolgacties aan de orde. De inspectie informeert
de instelling over waar en wanneer de inspectie eventueel kwaliteitsonderzoek
instelt. Ook worden er afspraken gemaakt over andere opleidingen waar de

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 19 van 61

instelling onderzoek doet, waarbij de inspectie laat weten op welk moment zij over
de uitkomst daarvan geïnformeerd wil worden.
Bij instellingen waar in het stelselonderzoek bij één of meer opleidingen
onvoldoende kwaliteit of niet naleven van wet- en regelgeving is vastgesteld, is het
toezicht op deze opleidingen geïntensiveerd. Er vindt dan in elk geval een onderzoek
naar kwaliteitsverbetering of hercontrole van de naleving plaats. Dit valt onder het
tweede orde toezicht.
In alle gevallen geldt het voorbehoud van extra tussentijds contact of onderzoek
naar aanleiding van verzoek van de minister of naar aanleiding van de jaarlijkse
monitoring.
3.5

Eigen onderzoek instelling en bekendmaking tekorten
Voor die opleidingen waar wel mogelijke risico’s zijn, en waar de inspectie besluit
geen onderzoek in te stellen, rapporteert de instelling binnen vier weken na het
bestuursgesprek (dat wil zeggen: zeven weken na ontvangst van het
conceptrapport) met een goed onderbouwde en betrouwbare analyse van de
kwaliteit van de opleiding, de oorzaken van de problemen en de genomen dan wel
te nemen maatregelen. De instelling krijgt voor het herstellen van de kwaliteit een
verbetertijd die afhankelijk is van de aard van de tekortkoming en ligt tussen een
half jaar (bij eenvoudig te herstellen tekortkomingen) en een jaar na het
bestuursgesprek.
Bekendmaking tekorten
De instelling dient zowel de betrokken studenten als – via haar website – het brede
publiek, waaronder in ieder geval de studenten en potentiële studenten, zelf direct
en transparant te informeren over de aangetroffen onvoldoende kwaliteit van de
opleiding(en). Dit is aanvullend op de jaarlijkse openbaarmaking van de uitkomsten
van eigen beoordelingen via het jaarverslag. Het gaat hier gericht om specifieke
opleidingen. Daarmee wordt voorkomen dat de betrokkenen en het publiek deze
informatie onthouden wordt als gevolg van het niet uitvoeren van een
inspectieonderzoek in geval van onvoldoende kwaliteit.
Ontoereikend eigen onderzoek of voorlichting
Indien het eigen onderzoek onvoldoende deugdelijk is, dan wel de
informatievoorziening aan belanghebbenden ontoereikend is, kan de inspectie er toe
overgaan zelf alsnog het onderzoek dan wel de openbaarmaking ter hand te nemen.
Rapportage aan inspectie
De instelling rapporteert direct na de afgesproken verbetertijd aan de inspectie over
de kwaliteit van de opleiding. Deze rapportage dient onderbouwd te laten zien dat
de risico’s weggenomen zijn en de kwaliteit weer aan de gestelde eisen voldoet. De
inspectie beoordeelt de rapportage en eventueel andere bronnen uit de jaarlijkse
monitoring en kan tot de volgende conclusies komen:
a) de risico’s zijn weggenomen en/of de kwaliteit is hersteld;
b) de informatie is niet voldoende duidelijk;
c) de risico’s zijn niet weggenomen en/of de kwaliteit is niet hersteld.
In het tweede geval krijgt de instelling één gelegenheid tot aanvullende rapportage
binnen twee weken. Indien de informatie naar het oordeel van de inspectie op
belangrijke onderdelen ontoereikend blijft, en in het geval van 3, dan kan de
inspectie besluiten om alsnog een inspectieonderzoek in te stellen. Aangezien de

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 20 van 61

kwaliteitsborging kennelijk ontoereikend is gebleken, is dan alsnog het tweede orde
toezicht van kracht.
3.6

Jaarlijkse risicomonitoring
In het eerste orde toezicht volgt de inspectie voor alle instellingen jaarlijks op
afstand mogelijke risico’s op de indicatoren:
- opbrengsten;
- tevredenheid van studenten, medewerkers en werkgevers (5);
- stabiliteit van organisatie en management;
- kwaliteit van onderwijs en examens;
- financiële continuïteit, doelmatigheid en rechtmatigheid: zie verder 3.7.
Dit gebeurt aan de hand van de verantwoording in het jaarverslag, jaarrekening
inclusief de controleverklaring van de instellingsaccountant (hierna:
controleverklaring) en de reviews, de BRON gegevens, de JOB-monitor en
binnengekomen signalen. Voor de niet bekostigde instellingen hanteert de inspectie
hiervoor zolang deze instellingen geen informatie op basis van het
onderwijsnummer hoeven te leveren, een vragenlijst. Hiermee houdt de inspectie
jaarlijks op belangrijke punten de vinger aan de pols.
Alleen als hier vermoedens uit naar voren komen van ernstige, nieuwe
tekortkomingen die niet eerder gezien zijn, treedt de inspectie in contact met de
instelling. Bij instellingen waar de driejaarlijkse instellingsanalyse eerder al
aanleiding gaf tot geïntensiveerd toezicht bij opleidingen, is dit aanvullend op de
contacten die er al zijn. Bij instellingen die eerder geen geïntensiveerd toezicht
hadden, is dat contact een afwijking van de afgesproken tweejaarlijkse
toezichtluwte. Bij deze instellingen zal het contact in beginsel bestaan uit een
verzoek om informatie en zal terughoudend omgegaan worden met de vraag of er
nader inspectieonderzoek nodig is. De informatie kan niettemin aanleiding zijn tot
een onderzoek door de inspectie.
Tussentijdse vermoedens van lichte tekortkomingen of van tekortkomingen die al
eerder gezien waren, worden meegenomen naar de geplande instellingsanalyse.

3.7

Jaarlijkse financiële risicoanalyse
De jaarlijkse financiële risicoanalyse is bureauwerk. Indien de inspectie geen risico’s
ziet in de jaarverslaggeving inclusief de controleverklaring, merkt de instelling hier
niets van. De analyse wordt door de inspectie uitgevoerd met behulp van de reeds
beschikbare verantwoordingsinformatie en ontvangen signalen.
Risicoanalyse financiële continuïteit
Het doel van het toezicht op financiële continuïteit is te bewaken dat instellingen
beschikken over een gezonde financiële positie en een goede financiële beheersing.
Dit vormt een waarborg voor de toegankelijkheid en voor de kwaliteit van het
onderwijs. Bij financiële risico’s intensiveert de inspectie het financieel toezicht op
instellingen.
De risicodetectie in het toezicht op de financiële continuïteit vindt jaarlijks plaats op
het niveau van het bevoegd gezag oftewel het bestuur. De inspectie voert deze
detectie uit aan de hand van gegevens uit de jaarrekeningen. Daarnaast kan de
5

De tevredenheid van medewerkers en werkgevers voor zover de instelling daarover
rapporteert. Voor de tevredenheidonderzoeken gelden meerjarige cycli.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 21 van 61

inspectie signalen over financiële risico’s van instellingen op ieder willekeurig
moment ontvangen.
Op basis van gegevens uit de jaarrekening berekent de inspectie drie financiële
kengetallen: de solvabiliteit, liquiditeit en rentabiliteit. Indien de kengetallen onder
de signaleringswaarden liggen (zie bijlage I, gebied 7) kan er in combinatie met
trendgegevens, sprake zijn van financiële risico’s. Van de instellingen met risico’s in
de financiële kengetallen worden de jaarrekening en het jaarverslag geanalyseerd.
Naast de toelichting bij de jaarrekening kijkt de inspectie bijvoorbeeld naar
gegevens over interne beheersing en de opgenomen begroting van het volgende
jaar.
Wanneer op basis van de financiële kengetallen, de jaarrekening en het jaarverslag
geen risico’s worden geconstateerd, is er bij de instelling sprake van basistoezicht
voor wat betreft de financiële situatie.
Risicoanalyse financiële doelmatigheid
De ontvangen rijksbekostiging dient volgens artikel 2.5.3, lid 2 doelmatig te worden
besteed. Wanneer de inspectie signalen ontvangt dat rijksbijdragen ondoelmatig zijn
besteed, treft de inspectie maatregelen (zie tweede orde toezicht). Ernstige
ondoelmatigheid beschouwen we als een vorm van onrechtmatige besteding van
rijksbekostiging. Ernstig ondoelmatig bestede middelen kunnen worden
teruggevorderd.
In het onderwijs kunnen verschillende doelmatigheidsvraagstukken aan de orde
komen. Daarbij besteedt de inspectie onder andere aandacht aan hoge vermogens.
De inspectie kan met instellingen de mogelijkheden bespreken om (excessief) hoge
vermogens af te bouwen en in te zetten voor het onderwijsproces. De inspectie
houdt rekening met de specifieke huisvestingssituatie in het mbo.
De inspectie onderzoekt in bve de doelmatigheid van hoge vermogens aan de hand
van de solvabiliteit. De hoogte van de solvabiliteit wordt berekend op basis van
gegevens uit de jaarrekening.
Risicoanalyse financiële rechtmatigheid
Financiële rechtmatigheid betreft het naleven van wet- en regelgeving bij het geven
van informatie voor het verkrijgen van bekostiging en bij het verrichten van
financiële handelingen zoals het doen van uitgaven en het beleggen van ontvangen
rijksbekostiging.
De inspectie kan op grond van ontvangen signalen een onderzoek naar financiële
rechtmatigheid instellen. Daarnaast beoordeelt de inspectie jaarlijks de ontvangen
verantwoordingsinformatie (jaarverslaggeving en bekostigingsgegevens) en
controleert jaarlijks steekproefsgewijs de kwaliteit van de werkzaamheden van
accountants. Ook hieruit kunnen aanleidingen naar voren komen voor een
onderzoek naar rechtmatigheid. Zie voor het eventuele tweede orde financiële
toezicht paragraaf 4.4.
Toezicht op verantwoording van financiële handelingen
Instellingen leggen verantwoording af over hun financiële handelingen met het
publiceren van de jaarrekening inclusief een controleverklaring. De accountant moet
bij zijn controle de aanwijzingen van het jaarlijkse Onderwijscontroleprotocol van
OCW volgen (zie de website van de inspectie).

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 22 van 61

Daarnaast doen instellingen bij DUO opgave van de gegevens die bepalend zijn voor
de hoogte van de te ontvangen rijksbekostiging. De accountant van de instelling
onderzoekt de juistheid van de gegevens en geeft daarover een oordeel af in een
assurancerapport. De instelling zendt dit rapport aan DUO. Net als bij de
jaarrekening moet de accountant bij dit onderzoek de aanwijzingen in het jaarlijkse
Onderwijscontroleprotocol van OCW volgen.
Naast het opstellen van de genoemde controleverklaring en het assurancerapport is
de accountant in bepaalde gevallen volgens het jaarlijkse Onderwijscontroleprotocol
van OCW verplicht om een ‘uitzonderingsrapportage’ op te stellen. De instelling
zendt die rapportage aan DUO.
De inspectie beoordeelt de ontvangen controleverklaringen, de assurancerapporten
en de uitzonderingsrapportages. In voorkomende gevallen vraagt de inspectie
aanvullende informatie van de instelling of diens accountant.


Steekproefsgewijze beoordeling kwaliteit accountants
De inspectie beoordeelt in een review jaarlijks steekproefsgewijs de kwaliteit
van de controles van de accountants van onderwijsinstellingen en treft
maatregelen als de kwaliteit niet toereikend is.
De steekproef omvat jaarlijks voor het gehele bekostigde onderwijs ongeveer
60 van de bijna 1.900 accountantscontroles. Deze selecteren we aselect,
waarbij we bij de grootste onderwijsinstellingen elke drie of vier jaar een
review uitvoeren. De inspectie kondigt deze reviews schriftelijk aan bij de
onderwijsinstellingen en de desbetreffende accountants. De review vindt plaats
bij het accountantskantoor.
De instelling ontvangt een afschrift van het definitieve reviewrapport. De
inspectie kan opdracht geven om herstelwerkzaamheden uit te voeren,
waarvoor het mogelijk is dat de gereviewde accountant aanvullende controles
bij de instelling moet uitvoeren.
Als de kwaliteit van een accountantscontrole niet toereikend is, kan de
inspectie maatregelen nemen tegen de desbetreffende accountant op basis van
de ministeriële regeling ‘Procedure ontoereikende accountantscontrole’ (6). De
uiteindelijke sanctie is dat de instelling een andere accountant moet kiezen.

6

De procedure ontoereikende accountantscontrole is gebaseerd op de brief van het Ministerie
van Financiën aan de Tweede Kamer, vergaderjaar 2002-2003, 28 779, nr. 1, d.d. 30
januari 2003.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 23 van 61

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 24 van 61

4

Tweede orde toezicht

4.1

Aanleiding tot tweede orde toezicht
De inspectie kan bij een instelling overgaan tot het tweede orde toezicht indien:
a.

b.

Uit de instellingsanalyse in het eerste orde toezicht geconcludeerd wordt dat het
wenselijk is dat de inspectie een onderzoek naar de kwaliteit van een opleiding
uitvoert, dan wel naar de financiële continuïteit, doelmatigheid of
rechtmatigheid; ook is er tweede orde toezicht indien we bij een opleiding in het
stelselonderzoek onvoldoende kwaliteit constateerden en er een onderzoek naar
kwaliteitsverbetering volgt.
Uit de jaarlijkse monitoring ernstige en niet eerder voorziene mogelijke risico’s
naar voren komen, dan wel indien we tussentijds signalen ontvangen die duiden
op een ernstig kwaliteitsprobleem. De inspectie treedt dan in contact met de
instelling en er vindt een afweging plaats in relatie tot de reeds getoonde
kwaliteitsborging.

4.2

Kwaliteitsonderzoek bij opleidingen

4.2.1

Beoordeling
Het begrip opleiding is niet eenduidig: de wettelijke definitie wijkt af van wat in de
praktijk gangbaar is. In bijlage III staat omschreven wat we in het toezicht onder
opleiding verstaan.
Voor vavo vormen de afdelingen vmbo, havo en vwo de opleidingen. Voor overige
educatie gaan we uit van het educatieprogramma zoals de instelling dat aanbiedt.
Onderzoek van een opleiding vindt plaats aan de hand van het waarderingskader:
zie hoofdstuk 5. Elk onderzoek leidt tot een beoordeling van de volgende vijf
kwaliteitsgebieden (voor de uitwerking hiervan voor educatie zie hoofdstuk 5).
Gebied 1:

Gebied 2:
Gebied 3:
Gebied 4:
Gebied 5:

Onderwijsproces:
o
Programma
o
Leren in de onderwijsinstelling
o
Begeleiding
o
Leren in de beroepspraktijk
Examinering en diplomering
Opbrengsten
Kwaliteitsborging
Naleving van wet- en regelgeving

Indien er sprake is van ernstige tekortkomingen, kan de inspectie ook de kwaliteit
van het leraarschap nader onderzoeken.
Gebied 6:

Leraarschap

Van beoordeling kwaliteitsgebied tot besluit over de toezichtvorm
Een positieve beoordeling van een kwaliteitsgebied leidt tot basistoezicht voor dat
gebied.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 25 van 61

Een negatief oordeel bij een van de gebieden leidt tot aangepast (= geïntensiveerd)
toezicht en wel als volgt:
Beoordeling

Toezichtvorm

Kwaliteit onderwijsproces of niveau

Aangepast toezicht vanwege zwak onderwijs

opbrengsten is onvoldoende:

of onvoldoende opbrengsten.

Kwaliteit onderwijsproces en niveau

Aangepast toezicht vanwege zeer zwak

opbrengsten is onvoldoende:

onderwijs.

Kwaliteit examens is onvoldoende:
Bij niet naleven van wet- en regelgeving
(waaronder die m.b.t. de kwaliteitsborging):

Aangepast toezicht vanwege onvoldoende
examenkwaliteit.
Aangepast toezicht vanwege niet naleving.

Zeer zwak onderwijs wordt beschouwd als onderwijs van onvoldoende kwaliteit in de
zin van artikel 6.1.4 en 6.2.2 van de WEB.
Voor een opleiding kan de inspectie het toezicht aanpassen op meerdere gronden
tegelijk. Zie paragraaf 4.5 voor de inrichting van het aangepaste toezicht.
Een negatief oordeel op gebied 4, kwaliteitsborging, leidt tot aangepast toezicht
vanwege niet naleving van de wet (art. 1.3.6). Het weegt dus niet mee bij het
oordeel over het onderwijsproces, de opbrengsten of de examinering.
Indien alle gebieden positief beoordeeld zijn, valt de opleiding onder het
basistoezicht.
Onderzoek naar de kwaliteit van het leraarschap leidt niet tot aangepast toezicht
tenzij hierbij wettelijke bepalingen met betrekking tot het personeel overtreden
worden. In dat laatste geval leidt dit tot een onvoldoende beoordeling op de
wettelijke vereisten. Een beschrijving van de kwaliteit van het leraarschap wordt
opgenomen in het rapport als analyse van mogelijke oorzaken van tekortschietende
kwaliteit en besproken met het bestuur.
4.2.2

Uitvoering van het onderzoek
De instelling ontvangt uiterlijk twee maanden van te voren een schriftelijke
aankondiging. In bijzondere omstandigheden kan de inspectie van de termijn
afwijken en zelfs onaangekondigd onderzoek doen.
We vragen de instelling informatie op te sturen die de inspectie nodig heeft om het
onderzoek voor te kunnen bereiden, waaronder een zelfevaluatie dan wel
beschikbare uitkomsten van beoordelingen van de kwaliteit van de opleiding.
Vooraf analyseert de inspectie gegevens uit externe bronnen over de betreffende
opleiding, zoals BRON gegevens en gegevens van de studenttevredenheid. Ook
vindt voorafgaand aan het bezoek op locatie een telefonisch onderzoek plaats bij
een kleine, aselecte selectie van bpv-bedrijven.
Voorafgaand aan het onderzoek ter plaatse vindt een voorbereidend gesprek plaats.
Tijdens dit gesprek verzamelen we onder meer informatie over de organisatie van
de kwaliteitsborging en de wijze waarop de examinering bij de geselecteerde
opleidingen is opgezet. Ook oriënteren we ons tijdens dit gesprek op het
exameninstrumentarium en de wijze van beoordeling. De inspectie kan de instelling
vragen de instrumenten ten behoeve van de beoordeling op te sturen. De

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 26 van 61

instrumenten voor de talen vragen we in elk geval op. Indien wenselijk betrekt de
inspectie voor de beoordeling van de exameninstrumenten vakinhoudelijk
deskundigen. Met de informatie van het voorbereidend gesprek houden we bij de
inrichting van het onderzoek rekening.
Het onderzoek ter plaatse kan bestaan uit bestudering van schriftelijk materiaal of
dossiers, observaties van onderwijs- en/of examensituaties, gesprekken met
studenten (eventueel met ouders) en docenten van de opleiding, coördinatoren,
leden van de examencommissie en voor de opleiding verantwoordelijke managers.
De inspectie stelt, na overleg met de instelling, hiervoor een bezoekrooster op. Het
onderzoek vindt per opleiding in de regel in twee dagen plaats.
Voor de inrichting van dit onderzoek sluiten we aan bij de zelfevaluatie. Naarmate
deze actueler, meer op deugdelijke wijze onderbouwd – met kwaliteitsbeoordelingen
door onafhankelijk deskundigen en betrokkenen – en informatiever is, kan het
kwaliteitsonderzoek beperkter zijn.
4.2.3

Toezicht bij ingekochte exameninstrumenten en bij gebruik van examenprofielen
De ontwikkeling van examenprofielen en het eigen keurmerk van leveranciers zijn
bedoeld om de kwaliteit van de examinering aan de voorkant te waarborgen.
De inspectie ziet op de instelling toe op de kwaliteit van de uitgevoerde examens,
ook indien de exameninstrumenten zijn ingekocht. De omvang van het onderzoek is
dan afhankelijk van de waarborg aan de voorkant, en ook van de wijze waarop de
instelling het instrument eventueel aangevuld en toegepast heeft.
Met het oog op het belang van standaardisering voor de examenkwaliteit en de rol
van de examenleveranciers daarbij zal de inspectie daarnaast periodiek en
steekproefsgewijs onderzoek doen bij examenleveranciers om de kwaliteit van hun
examenprocessen en ingezette exameninstrumenten te beoordelen. De uitkomsten
van het onderzoek naar exameninstrumenten van leveranciers geeft de inspectie
weer in een overzicht op haar website. Instellingen kunnen die informatie gebruiken
bij hun beslissing om al dan niet instrumenten in te kopen.
Keurmerk en examenprofiel
Naarmate het keurmerk en examenprofiel betere waarborgen biedt, zal dit
onderzoek beperkter worden. Indien instellingen gebruik maken van concrete
examenprofielen met daarin richtinggevende aanwijzingen voor de inhoud en
dekking (thema 2 uit het format examenprofielen), kan de inspectie bij de instelling
vaststellen of de in het profiel uitgewerkte vorm van examinering daadwerkelijk is
gevolgd. Dat beperkt het toezicht van de inspectie.

4.3

Rapportage over kwaliteitsonderzoeken
De instelling ontvangt binnen zes weken na het laatste onderdeel van het onderzoek
een conceptrapport van het onderzoek (zie ook hoofdstuk 6 over de rapporten). Dit
bevat de beoordeling met een onderbouwing daarvan. Indien in korte tijd meerdere
opleidingen onderzocht zijn, kan de inspectie dit in één rapport opnemen.
Beperkt herstel tijdens het onderzoek
Als tijdens het onderzoek blijkt dat de opleiding een onvoldoende beoordeling zou
krijgen, en het betreft een wezenlijke maar relatief eenvoudig te herstellen
tekortkoming, dan krijgt de instelling de gelegenheid om die verbetering binnen vier
weken door te voeren. Het kan hier uitsluitend gaan om een voor het eindoordeel

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 27 van 61

relevante, en in korte tijd te herstellen tekortkoming. Dit valt binnen de termijn
waarin de inspectie het conceptrapport opstelt.
Het conceptrapport bevat zowel een beschrijving van de aangetroffen tekortkoming
als de beoordeling van de situatie na het herstel.
Reactie van de instelling op het rapport
De instelling kan op het conceptrapport binnen drie weken haar reactie indienen,
met daarin eventuele feitelijke onjuistheden en eventueel aanvullend materiaal ter
onderbouwing van de reactie. Indien de instelling dat wenselijk vindt kan er overleg
over het rapport plaatsvinden.
De inspectie stelt het rapport daarna binnen drie weken vast met waar er aanleiding
toe is verwerking van de reactie. Bij de aanbieding van dit definitieve rapport aan de
instelling geeft de inspectie een onderbouwing van de wijze waarop de reactie
inclusief eventuele feitelijke onjuistheden verwerkt is. Indien er geen
overeenstemming over het rapport is, krijgt de instelling conform de WOT de
gelegenheid om haar zienswijze als bijlage in het rapport op te laten nemen. De
inspectie publiceert het rapport in de vijfde week na vaststelling op internet.
4.4

Tweede orde financiële toezicht

4.4.1

Financiële continuïteit
Wanneer de analyse van de jaarrekening een aanwijzing geeft voor financiële
risico’s vormt de inspectie zich een beeld van de actuele financiële positie en de
financiële beheersing. Hiertoe vraagt de inspectie aanvullende financiële informatie
van de instelling en indien nodig bespreekt de inspectie de financiële risico’s met het
bevoegd gezag. Het doel hiervan is om inzage te verkrijgen in de actuele financiële
positie en in de oorzaken en de beheersing van de financiële risico’s.
De inspectie hanteert in de tweede fase van het toezicht twee aspecten voor het
bepalen van de financiële situatie:
1. financiële positie: de mate waarin de instelling in staat is om aan zijn
financiële verplichtingen te voldoen;
2. financiële beheersing: de mate waarin de instelling inzicht heeft in de
financiële situatie en in staat is om bij te sturen (correctief vermogen).
Zie voor de uitwerking van dit onderdeel van het waarderingskader hoofdstuk 5 en
bijlage I.
Wanneer de inspectie risico’s constateert in de financiële positie, bepaalt de
inspectie de ernst van deze risico’s. Dit is een kwestie van maatwerk waarbij we de
aspecten financiële positie en financiële beheersing hanteren. Er is sprake van een
acuut risico in de financiële positie als onzeker is of het bestuur binnen een half jaar
nog aan zijn financiële verplichtingen kan voldoen. Er is sprake van een hoog risico
in de financiële beheersing indien er ingrijpende of veel maatregelen getroffen
moeten worden om de financiële beheersing in orde te krijgen. De inspectie
beoordeelt daarbij de oorzaken van de slechte financiële positie en de
realiseerbaarheid van de geplande maatregelen van de instelling. De inspectie
bevestigt de uitkomsten van deze bevindingen schriftelijk aan het bestuur.
In deze fase kan de inspectie gesprekken voeren met het bestuur, medewerkers van
de instelling of met leden van de raad van toezicht.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 28 van 61

4.4.2

Financiële doelmatigheid
Wanneer de solvabiliteit boven de signaleringswaarde ligt, voert de inspectie een
dieper gaande analyse uit. Bij een ondoelmatig hoog vermogen vraagt de inspectie
aan instellingen om maatregelen op te stellen waarmee de instelling kan aantonen
dat zij de rijksbekostiging doelmatig inzet voor het onderwijsproces. De inspectie
legt vast op welke manier en op welk moment de instelling de inspectie informeert
over de ontwikkeling van de afbouw van het hoge vermogen. De inspectie volgt de
ontwikkelingen van de instellingen.
Naast toezicht op de hoogte van het vermogen houdt de inspectie algemeen toezicht
op de doelmatigheid van de besteding van rijksbekostiging. In het onderwijs kunnen
verschillende doelmatigheidsvraagstukken aan de orde komen.
Wanneer rijksbijdragen ondoelmatig zijn besteed, treft de inspectie maatregelen. Bij
ernstige ondoelmatigheid is er sprake van onrechtmatige besteding van
rijksbekostiging.

4.4.3

Financiële rechtmatigheid
Als de inspectie in het eerste orde toezicht besluit tot een onderzoek naar de
financiële rechtmatigheid, dan informeert zij de instelling hier schriftelijk over, met
uitzondering van bijzondere situaties.
Het is mogelijk dat de inspectie een onderzoek instelt na beoordeling van de
ontvangen controleverklaringen, de assurancerapporten en de
uitzonderingsrapportages. Daarnaast is het mogelijk dat de inspectie op grond van
andere informatie zoals ontvangen signalen een onderzoek instelt. Bij ernstige
signalen zal, wanneer mogelijk, eerst met de signaalgever een gesprek worden
gevoerd. Daarbij is het mogelijk dat de inspectie aanvullende informatie opvraagt of
het signaal bespreekt met de instelling of diens accountant. Er is dan nog geen
sprake van een onderzoek waarover wordt gerapporteerd.

4.4.4

Rapportages financieel toezicht
Na een onderzoek naar de financiële doelmatigheid en/of rechtmatigheid legt de
inspectie zijn bevindingen in een afzonderlijk conceptrapport voor aan de instelling.
Na reactie van de instelling stelt de inspectie het rapport vast conform de
procedures van de WOT en publiceert dit op de website van de inspectie (zie voor de
rapportageprocedures hoofdstuk 6).

4.5

Vervolgtoezicht en sancties
Indien alle kwaliteitsgebieden positief zijn beoordeeld, is op de opleiding
basistoezicht van toepassing. Bij negatieve beoordelingen op één of meer gebieden
past de inspectie het toezicht aan. De aard van deze intensivering staat in
onderstaand schema.
Toezichtvorm

Vervolgtoezicht

Aangepast toezicht vanwege

- na circa een jaar onderzoek naar kwaliteitsverbetering.

zwak onderwijs of onvoldoende
opbrengsten
Aangepast toezicht vanwege

- de inspectie meldt het oordeel aan de minister;

zeer zwak onderwijs (=

- de instelling ontvangt een waarschuwing;

onvoldoende onderwijskwaliteit

- de instelling stelt een plan van aanpak op;

in de zin van de WEB)

- de inspectie geeft een reactie op het plan van aanpak;

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 29 van 61

- eventueel tussentijds monitoringsbezoek;
- circa een jaar na de waarschuwingsbrief een onderzoek
naar kwaliteitsverbetering.
Aangepast toezicht vanwege

- de inspectie meldt het oordeel aan de minister;

onvoldoende examenkwaliteit

- de instelling ontvangt een waarschuwing;
- de inspectie kan de instelling om een plan van aanpak
vragen, waar de inspectie een reactie op geeft;
- na een afgesproken termijn onderzoek naar
kwaliteitsverbetering.

Aangepast toezicht vanwege niet

- de instelling herstelt de tekortkoming;

naleving

- na drie maanden onderzoekt de inspectie het herstel. In
bijzondere situaties kan de inspectie een langere termijn
afspreken. Bij niet naleven van 1.3.6 (kwaliteitsborging)
vormt de hersteltijd maatwerk.

Plan van aanpak
Bij zeer zwak onderwijs, en eventueel bij ernstig tekortschietende examenkwaliteit,
vraagt de inspectie de instelling om binnen zes werkweken, gerekend vanaf de
datum van het conceptrapport, een plan van aanpak ter verbetering van de
onderwijskwaliteit in te dienen dat voldoet aan de volgende criteria:
de voorgenomen activiteiten sluiten aan bij de geconstateerde
kwaliteitsproblemen;
de activiteiten zijn voldoende concreet beschreven en gepland;
het is aannemelijk dat het plan van aanpak leidt tot een verbetering van de
geconstateerde kwaliteitsproblemen.
De inspectie geeft binnen twee weken aan de hand van deze criteria een reactie op
het plan van aanpak.
Onderzoek naar kwaliteitsverbetering
De verbetertijd die een instelling geboden wordt om de onderwijs- of de
examenkwaliteit te verbeteren is in de regel één jaar. Als het alleen gaat om de
examenkwaliteit is het mogelijk een korter verbetertraject af te spreken. Deze
kortere verbeterperiode wordt vastgelegd in de brief met de formele waarschuwing
en is bindend ook indien na die periode geen voldoende beoordeling gegeven kan
worden (7).
Indien na de verbeterperiode genoemd in de waarschuwingsbrief de onderwijs- of
examenkwaliteit opnieuw niet aan de eisen voldoet, kan de minister de
desbetreffende licentie op grond van de dan aangetroffen situatie intrekken. Na het
onderzoek naar kwaliteitsverbetering beoordeelt de inspectie de eventueel daarna
nog gewijzigde situatie niet opnieuw.
De uitvoering van het onderzoek naar kwaliteitsverbetering vindt in principe op
dezelfde wijze plaats als het kwaliteitsonderzoek zoals beschreven in paragraaf 4.2.
Wel is het mogelijk om indicatoren, aspecten of kwaliteitsgebieden waarvan de
beoordeling bij het kwaliteitsonderzoek voldoende was en er geen indicaties zijn dat
dit veranderd is, zonder diepgaand onderzoek opnieuw een voldoende beoordeling
te geven.

7

Deze kortere verbetertijd is niet mogelijk bij zeer zwakke opleidingen, aangezien de wet
vereist dat er bij opleidingen van onvoldoende kwaliteit van het onderwijs tenminste een
jaar verloopt tussen de waarschuwing en het intrekken van rechten.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 30 van 61

Bij een onderzoek naar kwaliteitsverbetering vanwege onvoldoende examenkwaliteit
onderzoeken we bij eindtermgerichte opleidingen alleen de onvoldoende
deelkwalificatie. Als voor een onvoldoende deelkwalificatie niet meer geëxamineerd
wordt, onderzoeken we in plaats daarvan een andere deelkwalificatie. Bij
opleidingen volgens de nieuwe beroepsgerichte kwalificatiestructuur onderzoeken
we de gehele examinering. Bij de onderzoeken naar kwaliteitsverbetering kunnen
ook andere examenvarianten van dezelfde opleiding onderzocht worden. Het oordeel
over een onvoldoende examenvariant geldt voor de hele opleiding, dus ook voor
andere examenvarianten, leerwegen en locaties van de opleiding bij de instelling.
Over dit onderzoek naar kwaliteitsverbetering vindt op dezelfde wijze rapportage
plaats.
4.5.1

Aangepast financieel toezicht
De inspectie bepaalt de toezichtvorm voor het financiële toezicht op basis van een
analyse van de financiële positie en de financiële beheersing. Het basistoezicht kan
gedurende het jaar aangepast worden. De inspectie informeert de instelling
schriftelijk wanneer zij het toezicht aanpast, dat wil zeggen intensiveert, en ook
indien het weer omgezet wordt in basistoezicht wat betreft de financiële kwaliteit.
Het aangepaste financiële toezicht is er op gericht dat binnen een beperkte periode
geen financiële risico’s meer aanwezig zijn. Meestal is dat twee jaar maar het hangt
af van de ernst van de risico’s.
We kennen de volgende vormen van aangepast financieel toezicht:
Toezichtvorm

Vervolgtoezicht

Aangepast toezicht

De inspectie legt vast welke maatregelen de instelling treft voor

vanwege verhoogd

de verbetering van de financiële positie of de financiële

financieel risico

beheersing en volgt de ontwikkelingen van de instelling. De

(geïntensiveerd financieel

inspectie legt vast op welke manier en op welk moment de

toezicht)

instelling informatie verstrekt aan de inspectie.

Aangepast toezicht

Van een hoog financieel risico is sprake bij een acuut risico in de

vanwege hoog financieel

financiële positie, of indien er ingrijpende of veel maatregelen

risico

getroffen moeten worden om de financiële beheersing in orde te

(intensief financieel

krijgen. De inspectie spreekt met de instelling af welke

toezicht)

maatregelen de instelling treft om de financiële positie en de
financiële beheersing te verbeteren. De inspectie volgt de
ontwikkelingen van de instelling en legt vast op welke manier en
op welk moment de instelling informatie verstrekt.

De vorm van het financiële toezicht staat ook vermeld op de instellingsprofielen op
de website van de inspectie.
4.5.2

Sancties bij herhaalde tekortkoming
Voortduren zeer zwak onderwijs
Indien het onderwijsproces van een zeer zwakke opleiding na een jaar niet aan de
eisen voldoet, blijft de opleiding zeer zwak en kan de minister conform artikel 6.1.4
respectievelijk 6.2.2 van de WEB de instelling het recht ontnemen om de opleiding
te verzorgen. In dat geval is automatisch ook het recht op examinering bij deze
opleiding vervallen.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 31 van 61

Van zeer zwak naar verbeterde opbrengsten
Indien na de verbetertijd de opbrengsten verbeterd zijn, maar het onderwijsproces
niet, dan blijft de opleiding zeer zwak en kan de minister het recht om de opleiding
te verzorgen ontnemen.
Van zeer zwak naar verbeterd onderwijsproces
Indien na de verbetertijd het onderwijsproces verbeterd is, maar de opbrengsten
niet, dan wordt de opleiding zwak. De waarschuwing wordt ingetrokken, maar de
opleiding blijft onder aangepast toezicht staan.
Voortduren zwakke kwaliteit vanwege onvoldoende onderwijsproces
Indien bij een opleiding met zwak onderwijs vanwege een onvoldoende
onderwijsproces dit proces niet verbeterd is, beschouwt de inspectie deze opleiding
vanaf dat moment als zeer zwak en geldt vanaf dat moment het desbetreffende
toezicht in bovenstaand schema (waarschuwing en nog een jaar verbetertijd).
Voortduren onvoldoende opbrengsten
Indien bij een opleiding met onvoldoende opbrengsten deze niet verbeterd zijn, blijft
de opleiding onder aangepast toezicht wegens onvoldoende opbrengsten. De
inspectie vraagt de instelling om een plan van aanpak en onderzoekt na een jaar
opnieuw de opbrengsten.
Voortduren onvoldoende examens
Indien de examenkwaliteit na de hersteltijd niet verbeterd is, kan de minister
conform artikel 6.1.5b, 6.2.3b respectievelijk 6.3.2 van de WEB aan de instelling het
recht ontnemen om bij deze opleiding te examineren.
Voortduren niet naleven wet- en regelgeving
Indien de instelling na de afgesproken termijn de desbetreffende wettelijk regel niet
naleeft, kan de minister volgens artikel 11.1 de rijksbijdrage geheel of gedeeltelijk
opschorten of inhouden. Ook kan de minister in dat geval op grond van artikel
6.1.4, lid 1 respectievelijk 6.2.2, de rechten op het verzorgen van de opleiding
ontnemen.
Reikwijdte van de sancties
Sancties met betrekking tot de desbetreffende uitstroomdifferentiatie strekken zich
conform de WEB uit tot de hele opleiding, dus de uitstroom in alle leerwegen,
varianten en locaties waar de uitstroom binnen die instelling verzorgd wordt.
Sancties bij financiële onrechtmatigheid
De inspectie kan naar aanleiding van financiële onrechtmatigheid de minister
adviseren om maatregelen te treffen zoals het opschorten, inhouden of verrekenen
van de bekostiging. Bij vermoedens van strafbare feiten (zoals valsheid in geschrifte
of verduistering van gelden) doet de inspectie aangifte bij het openbaar ministerie.
Bij ‘fraude’ door medewerkers of voormalige bestuurders moet het bestuur van de
instelling zelf maatregelen treffen. De inspectie controleert of dit ook daadwerkelijk
is gebeurd.
4.5.3

Intensief toezicht op een instelling
Indien een instelling met haar opleidingen op meerdere onderdelen en gedurende
langere tijd ernstige tekortkomingen kent, zal de inspectie het toezicht op de gehele
instelling intensiveren, naast het reeds lopende intensieve toezicht op opleidingen.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 32 van 61

De inspectie maakt deze aanpassing van het toezicht bekend, in elk geval op het
instellingsprofiel.
Bij instellingen die ernstig onderpresteren zal de inspectie ook het interne toezicht
bij haar toezicht betrekken. Dit zal enerzijds inhouden de vraag in hoeverre het
interne toezicht haar wettelijke taak uitvoert, en anderzijds de vraag op welke wijze
de Raad van Toezicht een rol kan spelen bij de noodzakelijke verbetering (8).

8

Op grond van de volgende wettelijke bepalingen kan de inspectie direct in contact treden
met de raad van toezicht. Voor raden van toezicht bve staan wettelijke taken omschreven
in artikel 9.1.4 van de WEB. Deze komen er op neer dat de raad van toezicht toezicht houdt
op de uitvoering van werkzaamheden en de uitoefening van bevoegdheden door het college
van bestuur en hen met raad en daad terzijde staat. Ook in artikelen 9.1.7. en 9.1.8 zijn
zaken omtrent het interne toezicht geregeld. De inspectie ziet daarmee ook toe op de
relatie tussen het college van bestuur en de raad van toezicht. De bovengenoemde
bepalingen uit de WEB zijn volgens artikel 1.1.3 ook bekostigingsvoorwaarden. De inspectie
moet na kunnen gaan of de instelling de wet naleeft en bovendien kunnen beoordelen of de
instelling voor bekostiging in aanmerking komt.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 33 van 61

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 34 van 61

5

Waarderingskader

5.1

Kwaliteitsgebieden, aspecten en indicatoren
Het waarderingskader is het geheel van onderwerpen die de inspectie bij haar
beoordeling betrekt plus de normering om tot een oordeel te komen. Deze zijn
geordend in kwaliteitsgebieden, aspecten en indicatoren. In de bijlage staat bij elke
indicator een normerende omschrijving in de vorm van een portret.
Het waarderingskader kent zeven kwaliteitsgebieden. De onderlinge samenhang is
in het schema weergegeven.

Toelichting: De kwaliteit van een opleiding is samengesteld uit de kwaliteit van het
onderwijsproces (programma, het leren binnen en buiten de instelling en de
begeleiding), de voortdurende beoordeling van de ontwikkeling van de student
uitmondend in examinering en diplomering en de daaruit resulterende opbrengsten,
dat wil zeggen rendementen en leeropbrengsten.
De kwaliteit van een opleiding wordt in hoge mate bepaald door de kwaliteit van het
leraarschap. Verder realiseert een instelling de verwachte kwaliteit van de
opleidingen binnen het wettelijk kader, in een gezonde financiële situatie en onder
de stelselmatige borging van de kwaliteit. Daarbij draagt de instelling zorg voor
realisatie van haar maatschappelijke opdracht binnen een regionale en nationale
context.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 35 van 61

Hieronder staat een overzicht van het waarderingskader. De aspecten met een *
zijn kernaspecten. De aspecten en indicatoren met (n.e.) gelden niet voor
opleidingen en programma’s educatie.
GEBIED 1: ONDERWIJSPROCES
ASPECTEN

INDICATOREN
Programma

1.1 Samenhang

1.1.1 Inhoud
1.1.2 Programmering

1.2 Maatwerk

1.2.1 Differentiatie
Leren in de onderwijsinstelling

1.3 Didactisch handelen*

1.3.1 Interactie
1.3.2 Ondersteuning en begeleiding van de leeractiviteiten
1.3.3 Feedback op de leeractiviteiten en de leerresultaten

1.4 Leertijd

1.4.1 Benutting
1.4.2 Werkdruk

1.5 Leeromgeving

1.5.1 Schoolklimaat
1.5.2 Materiële voorzieningen
Begeleiding

1.6 Intake & plaatsing

1.6.1 Voorlichting
1.6.2 Intake en plaatsing

1.7 Studieloopbaanbegeleiding*
1.8 Zorg

1.7.1 Informatievoorziening
1.7.2 Studieloopbaanbegeleiding
1.8.1 Eerste- en tweedelijnszorg
1.8.2 Derdelijnszorg
Leren in de beroepspraktijk (n.e.)

1.9 Beroepspraktijkvorming*

1.9.1 Voorbereiding studenten en bedrijven
1.9.2 Plaatsing
1.9.3 Begeleiding door leerbedrijf
1.9.4 Begeleiding door de opleiding

GEBIED 2: EXAMINERING EN DIPLOMERING
2.1 Exameninstrumentarium*

2.1.1 Onderscheid tussen ontwikkelgerichte toetsen en examinering
2.1.2 Dekking van het kwalificatiedossier (n.e.)
2.1.3 Cesuur
2.1.4 Beoordeling
2.1.5 Transparantie

2.2 Afname en beoordeling*

2.2.1 Authentieke afname
2.2.2 Betrouwbaarheid

2.3 Diplomering*

2.3.1 Besluitvorming diplomering
2.3.2 Verantwoordelijkheid examencommissie

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 36 van 61

GEBIED 3: OPBRENGSTEN
3.1 Rendement

PM

GEBIED 4: KWALITEITSBORGING
4.1 Sturing *

4.1.1 Plannen
4.1.2 Informatie
4.1.3 Continuïteit

4.2 Beoordeling *

4.2.1 Monitoring
4.2.2 Evaluatie

4.3 Verbetering en
verankering *

4.3.1 Verbeteraanpak
4.3.2 Deskundigheidsbevordering
4.3.3 Verankering

4.4 Dialoog en verantwoording

4.4.1 Intern
4.4.2 Extern

GEBIED 5: NALEVING WETTELIJKE VEREISTEN
5.1 Naleving wet. vereisten

5.1.1 Naleving wettelijke vereisten

GEBIED 6: KWALITEIT LERAARSCHAP
6.1 Didactisch handelen

6.1.1 Interactie
6.1.2 Ondersteuning en begeleiding van de leeractiviteiten
6.1.3 Feedback op de leeractiviteiten en de leerresultaten

6.2 Betrokkenheid leraren

6.2.1 Ruimte voor docenten
6.2.2 Invulling door docenten
6.2.3 Bewaking en verbetering door docenten

6.3 Professionalisering

6.3.1 Concept professionalisering
6.3.2 Inzicht in kwaliteit
6.3.3 Inzicht in scholingsbehoeften
6.3.4 Bekwame en bevoegde docenten
6.3.5 Verbetering en borging kwaliteit docenten

GEBIED 7: FINANCIËLE CONTINUÏTEIT
7.1 Financiële positie

7.1.1 Solvabiliteit
7.1.2 Liquiditeit
7.1.3 Rentabiliteit
7.1.4 Kwaliteit jaarrekening

7.2 Financiële beheersing

7.2.1 Meerjarenbegroting en jaarbegroting
7.2.2 Kwaliteit financieel beheer

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 37 van 61

Welk gebied van toepassing is, is afhankelijk van de aard van de instelling en van
het niveau van onderzoek: zie onderstaand schema.

Gebied

Bekostigde

Niet bekostigde

Examen-

instelling

instelling

instelling

instelling

opleiding

instelling

opleiding

1. Onderwijsproces

◊

◊

2. Examinering en diplomering

◊

◊

opleiding

◊

3. Opbrengsten

◊

◊

◊

◊

4. Kwaliteitsborging

◊

◊

◊

◊

◊

5. Naleving wettelijke vereisten

◊

◊

◊

◊

◊

◊

6. Kwaliteit leraarschap
7. Financiële continuïteit

◊

◊

Toelichting: Bij de gebieden 3 en 5 geldt dat bepaalde indicatoren, respectievelijk
wettelijke vereisten, van toepassing zijn op een opleiding, en andere op een
instelling. Dit is in de bijlage bij gebied 3 bij de indicatoren aangegeven.
Bij niet bekostigde instellingen vindt op instellingsniveau alleen beoordeling plaats
voor het geheel van de erkende opleidingen.
5.2

Normering
Grenswaarden risicoanalyse
Bij de risicodetectie in fase 1 maakt de inspectie gebruik van grenswaarden. Dit zijn
de waarden voor de verschillende indicatoren die aangeven of de inspectie een
situatie als ‘zonder risico’, ‘mogelijk risico’ of ‘risicovol’ beschouwt. Hier worden geen
oordelen uitgesproken. De grenswaarden zullen in een aparte notitie
bekendgemaakt worden.
Beoordelingsschaal
Het oordeel per kwaliteitsgebied geven we op de volgende vierpuntschaal:
goed
voldoende
onvoldoende
slecht
Uitzondering is het gebied naleving van wettelijke vereisten, waarvan het oordeel
een ja of een nee is.
Met deze beoordeling geeft de inspectie een genuanceerde terugkoppeling aan de
instelling. ‘Voldoende’ betekent dat de instelling of opleiding voor het betreffende
kwaliteitsgebied aan de eisen voor basiskwaliteit voldoet. Met ‘goed’ geven we een
streefnorm weer: instellingen kunnen er naar streven betere kwaliteit te leveren dan
de basiskwaliteit. De inspectie wil dit stimuleren en het voldoen aan deze hogere
eisen honoreren.
Het oordeel ‘slecht’ kan aanleiding zijn voor specifieke maatregelen van de instelling
en voor specifieke vervolgacties door de inspectie.
Voor de onderliggende beoordeling van de indicatoren en aspecten hanteren we een
tweepuntschaal: voldoende/onvoldoende. Dat impliceert dat we het onderscheid
tussen slecht/onvoldoende en tussen voldoende/goed niet per indicator of aspect,
maar alleen per kwaliteitsgebied maken.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 38 van 61

De normen
Op basis van het onderzoek spreekt de inspectie oordelen uit waarvoor zij gebruik
maakt van een normering. Deze bestaat steeds uit drie stappen:
1. Een normering per indicator: wanneer wordt voldaan aan de indicator? Hiervoor
gebruikt de inspectie portretten: de aangetroffen situatie voldoet aan de
indicator indien deze over het geheel genomen voldoet aan de beschrijving in
het portret. Het gaat hier om een weging van het geheel met hantering van
toleranties. De portretten zijn opgenomen in de bijlage.
2.

Een normering per aspect: het aspect is voldoende indien aan alle indicatoren
voldaan wordt.

3.

Een normering per kwaliteitsgebied:
Voor de normering van het onderwijsproces zijn drie kernaspecten benoemd
(in het eerdere overzicht aangeduid met een asterix).
Normering onderwijsproces
Goed
- Aan acht van de negen aspecten is voldaan;
- Aan alle kernaspecten is voldaan;
- De elementen in het portret worden op uitstekende
wijze uitgevoerd.
Voldoende
- Aan zeven van de negen aspecten is voldaan;
- Aan alle kernaspecten is voldaan;
- Er wordt voor het grootste deel aan de omschrijving van de
portretten van deze indicatoren voldaan, waaronder de
essentiële onderdelen.
Onvoldoende
- Aan één of meer kernaspecten is niet voldaan;
- Aan drie, vier of vijf aspecten is niet voldaan.
Slecht
- Aan geen van de kernaspecten is voldaan;
- Aan zes of meer aspecten is niet voldaan.
De normering van de opbrengsten nemen we (uitgaande van nog te maken
afspraken over de indicatoren en de norm) in een aparte notitie op, als
aanvulling op het toezichtkader. Zie voor een verdere toelichting paragraaf 5.4.
Bij de examinering en diplomering zijn alle aspecten als kernaspect
aangegeven. In artikel 7.4.4 van de WEB wordt gesproken over standaarden
voor de kwaliteit van de examens. Deze standaarden en beoordelingsnorm zijn
opgenomen in een ministeriële Regeling Examenstandaarden MBO en maken
tegelijk integraal deel uit van dit waarderingskader. Om deze reden worden de
aspecten hier ook ‘standaarden’ genoemd. De examenkwaliteit van een
opleiding is voldoende wanneer alle drie de standaarden voldoende zijn en per
standaard aan alle indicatoren is voldaan. Bij eindtermgerichte opleidingen moet
elke deelkwalificatie voldoen aan de gestelde eisen. De wettelijke
beroepsvereisten moeten in de examens zijn verwerkt. Zie voor de beoordeling
van taal en rekenen paragraaf 5.3.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 39 van 61

Normering examinering en diplomering
Goed
- Aan alle standaarden is voldaan;
- De elementen in het portret worden op een uitstekende
wijze uitgevoerd.
Voldoende
- Aan alle standaarden is voldaan;
- Er wordt voor het grootste deel aan de omschrijving van de
portretten voldaan, waaronder de essentiële onderdelen.
Onvoldoende
- Aan één standaard is niet voldaan.
Slecht
- Aan twee of drie standaarden is niet voldaan.
Een voorbeeld van een essentieel onderdeel (voor het oordeel voldoende) is het
examineren van de wettelijke beroepsvereisten bij indicator 2.1.2 (dekking van
het kwalificatiedossier).
Voor de normering van kwaliteitsborging zijn drie kernaspecten benoemd (zie
*). Deze moeten alle drie voldoende zijn om een voldoende beoordeling te
krijgen. Bij één of meer onvoldoende kernaspecten is de kwaliteitsborging
onvoldoende. Zoals uit de portretten blijkt dient in elk geval de borging van de
kwaliteit van de examinering voldoende te zijn, om tot een voldoende
beoordeling van de kwaliteitsborging te komen.
Normering kwaliteitsborging
Goed
- Aan alle aspecten is voldaan;
- Aan alle indicatoren is voldaan;
- De elementen in het portret worden op een uitstekende
wijze uitgevoerd.
Voldoende
- Aan alle kernaspecten is voldaan;
- Aan alle indicatoren van deze aspecten is voldaan;
- Er wordt voor het grootste deel aan de omschrijving van de
portretten van deze indicatoren voldaan, waaronder de
essentiële onderdelen.
Onvoldoende
- Aan twee aspecten is niet voldaan.
Slecht
- Aan drie of vier aspecten is niet voldaan.
Normering naleving wettelijke vereisten: de instelling of opleiding voldoet
niet aan de wettelijke bepalingen indien de inspectie vaststelt dat één van deze
bepalingen niet wordt nageleefd. Bij sommige bepalingen vloeit de norm direct
uit de wet voort. Voor enkele bepalingen zijn nadere operationaliseringen
opgesteld (bv onderwijstijd).
Afwijkingen
Voor alle beoordelingen geldt dat in bijzondere omstandigheden de inspectie
onderbouwd van de normering af kan wijken.
5.3

Beoordeling Nederlands, Rekenen en Moderne vreemde talen
Voor Nederlands op basis van de referentieniveaus geeft de inspectie een oordeel
over de examinering van de taalvaardigheden die decentraal worden geëxamineerd
(schrijven inclusief taalverzorging, spreken en gesprekken voeren). De inspectie
betrekt die oordelen bij het eindoordeel over de opleiding vanaf het moment van de
invoering van de centrale examinering. Voor de taalvaardigheden die vanaf 20132014 centraal worden geëxamineerd (lezen en luisteren), maar die in de jaren
daarvoor nog door de instelling zelf moeten worden gemaakt, vraagt de inspectie in

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 40 van 61

2012 en 2013 een deugdelijke verantwoording. Daaruit moet blijken hoe de
instelling met de examinering van die taalvaardigheden is omgegaan.
Voor Nederlands op basis van de CEF niveaus geeft de inspectie tot de invoering van
de centrale examinering wel een oordeel, maar zij betrekt dat niet bij het
eindoordeel van de opleiding.
Rekenen wordt vanaf 2013-2014 centraal geëxamineerd. De inspectie beoordeelt de
instellingsexamens die in 2012 en 2013 worden gemaakt niet. Wel vraagt de
inspectie een deugdelijke verantwoording op waaruit moet blijken hoe de instelling
met de examinering van rekenen in die jaren omgaat.
Voor Moderne vreemde talen betrekken we het oordeel over talen vanaf 1 januari
2013 bij het eindoordeel over de opleiding. Op welke wijze het oordeel betrokken
wordt bij het eindoordeel over de opleiding wordt nog uitgewerkt.
5.4

Beoordeling loopbaan en burgerschap
Studiejaar 2011-2012
In het studiejaar 2011-2012 is de bestaande tijdelijke constructie nog van kracht,
voor zowel ‘loopbaan en burgerschap’ als ‘leren, loopbaan en burgerschap’ zoals
aangegeven in de brief van de minister van 22 december 2008 (kenmerk
BVE/2008/88699) aan de instellingen.
Die tijdelijke constructie behelst:
o Instellingen leggen in een verantwoordingsdocument vast hoe zij het onderwijs
en de examinering van dit onderdeel hebben ingericht.
o De inspectie vraagt het verantwoordingsdocument op en betrekt dit bij het
gesprek op de instelling.
Toekomstige situatie (ná studiejaar 2011-2012)
Voor loopbaan en burgerschap zijn aanvullende kwalificatie-eisen geformuleerd.
De inspectie kan nagaan na of deze eisen voldoende in het onderwijsprogramma zijn
opgenomen (als onderdeel van indicator 1.1.1, gebied 1 van het waarderingskader).
De instelling dient zich hierover te kunnen verantwoorden.
Beoogde invoeringsdatum daarvan is 1 augustus 2012. De inspectie informeert de
instellingen hier tijdig over.

5.5

Beoordeling opbrengsten

5.5.1

Beoordeling opbrengsten 2012
Bekostigd mbo
De inspectie hanteert in 2012 een nieuwe set samenhangende en onderscheidende
indicatoren, waarin in elk geval is opgenomen een indicator voor de toegevoegde
waarde, een indicator voor het percentage VSV en een nog te bepalen vervolg op de
huidige indicatoren jaarresultaat en diplomaresultaat.
Dit moet in 2012 leiden tot een beperkte set, elkaar aanvullende indicatoren,
waarmee verschillende elementen van rendement gehonoreerd kunnen worden en
waarbinnen instellingen verschillende accenten kunnen leggen. Dit draagt bij aan
een meer robuuste rendementsbepaling dan met een enkele indicator mogelijk is.
Daarbij wordt tevens bepaald welke indicatoren op instellingsniveau bepaald en
beoordeeld zullen worden en welke op opleidingsniveau. Zie voor het begrip
opleiding in dit verband bijlage III.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 41 van 61

Ook wil de inspectie op termijn toe naar een meer stabiele rendementsbepaling door
gebruik te maken van meerjarenreeksen. Gezien de instabiliteit in zowel indicatoren
als in objecten van onderzoek (crebo’s en clusters daarvan), zullen vooralsnog
gegevens over meerdere jaren alleen bij de risicoanalyse ter signalering gebruikt
worden en niet bij de beoordeling.
Niet bekostigd mbo
De inspectie hanteert voor het niet bekostigd mbo een vergelijkbare indicator voor
het rendement van de opleiding.
Vavo
Voor het vavo hanteert de inspectie in 2012 indicatoren op basis van de
examengegevens, welke gelijkwaardig zijn aan enkele indicatoren in het vo toezicht.
Overige educatie
Voor programma’s overige educatie hanteert de inspectie al jaren de indicator
‘percentage deelnemers dat het programma afsluit zoals beoogd’.
Absolute normering
De inspectie wil toe naar een meer absolute normering bij de beoordeling van de
opbrengsten. Daarvoor zijn stabiele indicatoren een voorwaarde. Hierbij geldt
eenzelfde norm voor alle te onderscheiden referentiegroepen, waarbij tegelijk voor
een betere diagnose en honorering van de context een vergelijking met
verschillende referentiegroepen gegeven zal worden.
5.5.2

Een bredere invulling van het begrip opbrengsten: perspectief voor na 2012
Voor het begrip opbrengsten wil de inspectie in de sector bve op termijn toe naar
een brede invulling. Zij verstaat hier onder zowel de maatschappelijke opbrengsten,
het interne en externe rendement als de leeropbrengsten van het bve onderwijs. De
inspectie wil in haar beoordeling recht doen aan de geleverde prestaties in het licht
van deze brede opdracht. In bijlage II volgt een voorlopige uitwerking.

5.6

Beoordeling kwaliteit leraarschap
Wij onderzoeken de kwaliteit van het leraarschap als apart onderwerp alleen in het
tweede ordetoezicht en wel als volgt.
Indien bij een onderzoek naar de kwaliteit van een opleiding het onderwijsproces als
geheel, dan wel het aspect didactisch handelen onvoldoende kwaliteit vertoont, dan
onderzoeken wij in hoeverre de oorzaak daarvan ligt in de kwaliteit van het
leraarschap.
Voor dit verdiepend onderzoek naar de kwaliteit van het leraarschap hanteren we
het onderdeel van kwaliteitsgebied 6: kwaliteit leraarschap. Dit is gebaseerd op drie
elementen in het leraarschap:
a. didactisch handelen (‘de leraar aan het werk’);
b. betrokkenheid van leraren (‘de professionele ruimte’);
c. professionalisering (‘de leraar in de school’).
Uit het kwaliteitsonderzoek is in de reguliere fase reeds informatie verkregen over
het didactisch handelen. In de verdieping wordt dit indien nodig aangevuld met
extra observaties. Het aanvullend onderzoek richt zich daarnaast op de andere twee
aspecten. Hiervoor doen we documentonderzoek, onderzoek van personeelsdossiers
en voeren we gesprekken met docenten, leidinggevenden en
personeelsfunctionarissen.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 42 van 61

6

Rapporten en publicaties

6.1

Algemene uitgangspunten
De inspectie is op grond van de WOT en de WOB art. 8.1 verplicht de uitkomsten
van haar onderzoek vast te leggen in openbare rapporten en publicaties op internet.
Wij plaatsen in beginsel alle inspectierapporten op internet.
Wij streven er naar in de publicaties een fair beeld te geven van de aangetroffen
werkelijkheid. Dat wil zeggen dat er steeds een evenwichtig beeld gegeven wordt
van de goede aspecten en van de aspecten waarin verbetering mogelijk of nodig is.
Ook streven we ernaar de waargenomen werkelijkheid in het licht te presenteren
van de context waarbinnen het onderwijs verzorgd moet worden. Daarmee beogen
we niet om – in het geval van een complexe context – een lagere lat te hanteren
voor de beoordeling, doch wel om recht te doen aan de geleverde inspanningen.
Alle publicaties die betrekking hebben op een concrete instelling zijn onderhevig aan
de wettelijke voorgeschreven procedures van hoor- en wederhoor. Bij rapporten met
betrekking tot een opleiding of instelling kan de instelling die het niet met het
rapport eens is, haar zienswijze in het rapport op laten nemen.

6.2

Rapporten
We kennen de volgende rapporten:
Met betrekking tot instellingen
o Rapport instellingsanalyse: zie paragraaf 3.3;
o Rapport n.a.v. financieel toezicht: zie paragraaf 4.4.4;
o Rapport kwaliteitsonderzoek van opleidingen: zie paragraaf 4.3;
o Rapport kwaliteitsverbetering van opleidingen: zie paragraaf 4.5;
o Rapportage (rapport of brief) n.a.v. controle van naleving wettelijke vereisten.
Instellingsoverstijgend
o Rapport themaonderzoek;
o Onderwijsverslag: zie ook paragraaf 3.1.6, onder a.

6.3

Publicaties op internet
Voor publicaties op internet gelden in beginsel dezelfde uitgangspunten. Daar waar
de publicaties gebaseerd zijn op informatie die reeds in rapporten is opgenomen, is
daar reeds de hoor- en wederhoor procedure toegepast en wordt deze niet herhaald.
We kennen de volgende publicatievormen:
o

o

Toezichtkaart: een overzicht van de vormen van toezicht (basis of aangepast)
met alle rapporten per instelling. De toezichtkaart wordt voortdurend
bijgewerkt.
Instellingsprofiel: een overzicht per instelling van basisgegevens, uitkomsten
van het toezicht, opbrengsten, financiële gegevens en gegevens over het
aanbod en de studentenpopulatie. Uitkomsten van toezicht werken we steeds
bij, de overige gegevens jaarlijks.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 43 van 61

o

6.4

Overzicht van mbo opleidingen van onvoldoende kwaliteit: per instelling bevat
deze lijst opleidingen van onvoldoende kwaliteit van onderwijs of examens.
Deze lijst actualiseren we maandelijks.

Publicaties op internet schooldossier
We streven ernaar instellingen maximaal inzicht te geven in de basisgegevens die
we gebruiken bij de berekening van de opbrengsten. Ten eerste baseert de inspectie
zich op afspraken tussen het ministerie, DUO en de brancheorganisaties over de
bestanden, indicatoren en berekeningen, zodat dezelfde cijfers voor verschillende
gebruiksdoeleinden gebruikt worden, bijvoorbeeld in het jaarverslag, de MBO
Benchmark en het toezicht.
Aanvullend daarop geeft de inspectie instellingen inzage in de aanvullende
opbrengstberekeningen door de inspectie. Het gaat hier om een datafaciliteit waarbij
instellingen alleen inzage hebben in de eigen gegevens. De instelling kan de
gegevensinformatie inzien via het internetschooldossier (ISD).

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 44 van 61

Bijlage

I

Waarderingskader
Gebruik van portretten
Deze bijlage bevat voor alle indicatoren een portret. Het portret geeft de norm per
indicator. De aangetroffen situatie voldoet aan de indicator indien de situatie over
het geheel genomen voldoet aan de beschrijving in het portret. Het gaat steeds om
een weging van het geheel.
Waarderingskader voor educatie en voor afstandsonderwijs
De aangepaste portretten voor gebied 1 voor opleidingen en programma’s educatie
en voor niet bekostigd afstandsonderwijs en voor gebied 2 voor educatie werken we
nog nader uit.

GEBIED 1: ONDERWIJSPROCES
Programma
Aspect 1.1: Samenhang
Het programma van de opleiding is afgestemd op het eindtermendocument/
kwalificatiedossier en andere landelijke richtlijnen en vertoont samenhang en een passende
opbouw.
Indicator

Portret

1.1.1

Er is een inhoudelijke opbouw in het totale programma van de opleiding

Inhoud

bij zowel het onderwijs en de examinering in de instelling als in de
beroepspraktijkvorming. Het programma voor de beroepsgerichte
vakken, voor talen, voor rekenen en voor loopbaan en burgerschap sluit
aan op het kwalificatiedossier (of eindtermendocument) en de andere
gemeenschappelijk geldende richtlijnen. De samenhang tussen de taken
en werkprocessen uit het kwalificatiedossier is daartoe omgezet naar het
onderwijsprogramma in de instelling en in de beroepspraktijk. De in de
praktijk opgedane ervaringen van de studenten worden verbreed en in
verband gebracht met het theoretische programma. Het programma kent
een goede balans tussen elementen van kennis, vaardigheden en
houding.

1.1.2

De programmering van de verschillende onderdelen van het programma

Programmering

is passend en tijdig voor het onderwijs en de examinering in de instelling
en van toepassing in de beroepspraktijkvorming.

Aspect 1.2: Maatwerk
Het programma houdt rekening met verschillen tussen studenten in vooropleiding,
capaciteiten, vorderingen en vervolgwensen.
1.2.1

Het programma wijkt indien noodzakelijk af van het regulier aanbod

Differentiatie

waardoor er individueel en/of groepsgewijs mogelijkheden zijn voor een
optimale aansluiting op het toeleverend- en vervolgonderwijs of
arbeidsmarkt, voor remediëren, verrijken, verdiepen en zo mogelijk
vertraging of versnellen. Bij voorkeur leidt de versnelling tot werkelijke
studieduurverkorting.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 45 van 61

Leren in de onderwijsinstelling
Aspect 1.3: Didactisch handelen*
De opleiding biedt voldoende structurering van de leeractiviteiten, instructie, begeleiding van
de leeractiviteiten, praktische oefening en feedback op de vorderingen.
1.3.1

De leeractiviteiten in een lessituatie zijn voldoende gestructureerd. Doel,

Interactie

nut en samenhang van deze leeractiviteiten zijn duidelijk voor de
studenten.
Er is sprake van effectieve interactie tussen docent en student en tussen
studenten onderling gericht op overdracht en ontwikkeling van kennis,
houding en vaardigheden.

1.3.2

De ondersteuning en begeleiding van de leeractiviteiten is gericht op het

Ondersteuning

onderwijsleerproces en de ontwikkeling van de student. Er wordt

en begeleiding

ingegaan op actuele leervragen en op individuele hulp- of

van de

ondersteuningsvragen bijvoorbeeld voortkomend uit de intake of zorg- en

leeractiviteiten

trajectbegeleidingsgesprekken. De studenten worden gestimuleerd tot
werkelijk leren. Dit is zichtbaar wanneer studenten oefenen met
leerinhouden en opdrachten verwerken en voldoende gelegenheid krijgen
om vragen te stellen. Er wordt naar behoren en tijdig gereageerd op
vragen.

1.3.3

De individuele leervorderingen worden zorgvuldig gevolgd op momenten

Feedback op de

die passen bij de werkvorm, leerfase en de (doel)groep. Voor planmatig

leeractiviteiten

vaststellen van de studievorderingen zijn naast examens ook

en de

ontwikkelingsgerichte toetsen afgenomen. Tussentijdse resultaten worden

leerresultaten

altijd teruggekoppeld. Bij afwijkende leerresultaten vindt diagnose en
bijsturing plaats . De feedback is op de individuele prestatie van de
student gericht. De feedback wordt indien nodig gevolgd door herhaling,
extra uitleg, extra oefening of verrijkingsopdrachten, etc.

Aspect 1.4: Leertijd
De opleiding biedt voldoende benutting van de onderwijstijd, met doelmatige roosters en een
evenwichtige werkdruk.
1.4.1

Er gaat geen lestijd onnodig verloren. Er is een zodanige organisatie van

Benutting

het onderwijsleerproces dat iedere student in lessituaties aan het leren is.
Dat betekent dat er een uitvoerbaar, evenwichtig rooster aan ten
grondslag ligt, met zo min mogelijk tussenuren en verplaatsingstijd.
Tevens is het rooster afgestemd op de kenmerken en het niveau van de
doelgroep.
Bij geoorloofde afwezigheid en bij uitval van lessen worden maatregelen
getroffen om ontstane achterstanden weg te werken.

1.4.2

Er is een evenwichtige werkdruk, die bij een normale inspanning over de

Werkdruk

gehele opleiding of delen daarvan, zowel in het onderwijs als in de
beroepspraktijkvorming en de bijbehorende examinering door de student
als uitvoerbaar wordt ervaren.

Aspect 1.5: Leeromgeving
De leeromgeving is voldoende veilig, met een respectvolle omgang en biedt een positief
werkklimaat voor onderwijsgevenden. De opleiding kent voldoende materiële voorzieningen.
1.5.1

De studenten en het personeel voelen zich binnen en buiten de

Schoolklimaat

schoolgebouwen veilig en serieus genomen. Omgangsvormen dan wel –
regels die gelden worden actief bekend gemaakt. Er wordt gehandeld
conform de omgangsvormen en er wordt corrigerend opgetreden als de

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 46 van 61

regels worden genegeerd of overtreden. Onderlinge bedreigingen en
pesten worden actief bestreden als ook discriminatie op basis van
verschillende culturele/etnische herkomst of seksuele geaardheid.
Studenten weten van het bestaan van een voorziening voor klachten en
het gebruik hiervan is laagdrempelig. De klachten worden geregistreerd
en zorgvuldig behandeld. Er is een positief werkklimaat waarin leraren
zich gestimuleerd voelen professioneel te werken.
1.5.2

De materiële voorzieningen zoals lokalen, examenruimtes, apparatuur,

Materiële

oefensituaties, etc. zijn in kwalitatieve en in kwantitatieve zin in

Voorzieningen

overeenstemming met de aard en omvang van de opleiding en de
didactische werkvormen en bevorderen een goede uitvoering van de
opleiding.
Begeleiding

Aspect 1.6: Intake & plaatsing
De voorlichting vooraf over de opleiding is specifiek en realistisch en de intake is zorgvuldig
en leidt tot een passende plaatsing.
1.6.1

De informatie vooraf over de opleiding is in overeenstemming met het

Voorlichting

kwalificatiedossier (of eindtermendocument) en het beroepsprofiel en
vermeldt actueel en realistisch de toelatingseisen, programmaonderdelen
waaronder de beroepspraktijkvorming, examinering,
uitstroomdifferentiaties, doorstroommogelijkheden,
arbeidsmarktperspectief en de kosten en eventuele vrijwillige bijdragen.

1.6.2

De startsituatie van de student is, voor zover relevant voor de opleiding,

Intake en

systematisch, betrouwbaar, compleet en overdraagbaar in beeld

plaatsing

gebracht. Dit betekent dat tenminste is nagegaan welke zorg de student
in het toeleverend onderwijs heeft genoten en in het mbo nodig heeft.
Plaatsing in een opleiding verloopt volgens afgesproken procedures. Er is
zorgvuldig nagegaan of de gekozen opleiding passend is voor de wensen
en mogelijkheden van de student en als dat niet het geval is wordt
verwezen naar alternatieven al dan niet binnen de instelling.

Aspect 1.7: Studieloopbaanbegeleiding*
De studieloopbaanbegeleiding biedt juiste en tijdige informatie over de uitvoering van de
opleidingen, verloopt planmatig en proactief en houdt rekening met verschillen tussen
studenten in begeleidingsbehoeften.
1.7.1

De opleiding stelt volledige en adequate informatie die de student nodig

Informatie-

heeft tijdig en toegankelijk beschikbaar. Het gaat hier onder meer om

Voorziening

(examen)roosters, opleidingsprogramma en examenvereisten en
eventuele wijzigingen daarin, de inrichting van de
beroepspraktijkvorming, beoordeling van leerresultaten,
studentenstatuut, schoolreglement, klachtenregeling, mogelijkheden tot
medezeggenschap, begeleidingsvoorzieningen, etc. De opleiding
bespreekt de informatie actief op relevante momenten met de studenten.

1.7.2

De studieloopbaanbegeleiding is gericht op het volgen van ontwikkelingen

Studieloopbaan-

in de studie van de studenten en ondersteuning bij het maken van keuzes

begeleiding

tijdens en na afloop van de studie. De studieloopbaan verloopt zo
optimaal mogelijk van intake tot diplomering en draagt proactief bij aan
het voorkomen voor voortijdig schoolverlaten. De
studieloopbaanbegeleiding sluit aan bij de informatie over de student uit
de intake, het plaatsingstraject, de ontwikkeling van de student, de
studieprestaties en beoogd einddoel.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 47 van 61

De aard en intensiteit van de studieloopbaanbegeleiding is afgestemd op
de ontwikkeling van de student en de voortgang van de studie. Afspraken
uit studieloopbaanbegeleiding worden overdraagbaar vastgelegd en
nakomen hiervan is geborgd.
Aspect 1.8: Zorg
Voor studenten met specifieke zorgbehoeften is er voldoende eerste- en tweedelijnszorg
beschikbaar en er is een structurele samenwerking met derdelijnszorg buiten de instelling
1.8.1

De eerste- en tweedelijns zorg richt zich op zowel sociaal-emotionele

Eerste- en

aspecten als de cognitieve ontwikkeling. De geboden zorg sluit aan op de

Tweedelijnszorg

bij de intake geconstateerde zorgvraag en eventueel tijdens het
opleidingstraject vastgestelde zorgbehoeften, zoals bij taal- en
rekenachterstanden, faalangst, dyslexie.
Het effect van de geboden zorg wordt regelmatig geëvalueerd en zo
nodig bijgesteld.

1.8.2

Er is een structurele samenwerking met derdelijns zorginstellingen voor

Derdelijnszorg

het uitvoeren van interventies op studentniveau die de eerste en
tweedelijnszorg overschrijden. Ten behoeve van zowel de interne als
externe samenwerking verzamelt de instelling relevante overdraagbare
informatie over voortgang en effecten van de zorg en informeert
gevraagd en ongevraagd de betreffende student en overige relevante
belanghebbenden hierover. Voorts wordt de zorg conform vooraf
afgesproken verantwoordelijkheden en rolverdeling uitgevoerd.
Leren in de beroepspraktijk

Aspect 1.9: Beroepspraktijkvorming*
De opleiding bereidt de studenten en leerbedrijven voldoende voor op de
beroepspraktijkvorming, zorgt voor een passende plaatsing en werkinhoud, maakt voldoende
afspraken met het leerbedrijf over hun begeleiding, volgt en bewaakt de uitvoering van de
afspraken en zorgt voor reflectie op de leerervaringen.
1.9.1

De studenten weten voorafgaand aan de bpv wanneer en in welke

Voorbereiding

omvang deze plaatsvindt, welke opdrachten zij moeten uitvoeren, hoe de

studenten en

begeleiding vanuit de instelling en in het leerbedrijf is geregeld en waarop

bedrijven

zij beoordeeld worden. Voor de bpv-bedrijven is het doel van de bpv
duidelijk, zowel in organisatie, opdrachten als begeleiding en beoordeling.

1.9.2

De opleiding draagt zorg voor het vinden van een bpv-plaats. Studenten

Plaatsing

voeren de beroepspraktijkvorming uit op een door een bij de opleiding en
de leerwensen en –mogelijkheden passende en erkende bpv-plaats. In
het leerbedrijf voeren zij werkzaamheden uit en maken zij opdrachten die
passend zijn bij de aard en het niveau van de opleiding en de
ontwikkeling en wensen van de student.

1.9.3

Het bedrijf begeleidt de student op de met de opleiding afgesproken

Begeleiding

wijze. De begeleiding is afgestemd op de mate van zelfstandigheid van de

door het bedrijf

student en voorziet in geleidelijke overgang naar de bij het niveau van de
opleiding passende mate van zelfstandig werken. De begeleiding voorziet
in een regelmatige terugkoppeling op de werkzaamheden en het
functioneren van de student. De opleiding is op de hoogte van de
feedback die het bedrijf geeft op de individuele prestatie van de student.

1.9.4

De opleiding begeleidt en bewaakt op afstand in voldoende mate de

Begeleiding

voortgang van de leerresultaten van studenten. Knelpunten worden tijdig

door

gesignaleerd en opgelost. Begeleiders van de opleiding hebben

de opleiding

regelmatig contact met de bpv-plaats over de inhoud van de bpv en de

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 48 van 61

voortgang van de student. De opleiding is bereikbaar voor bedrijven bij
vragen of problemen. De opleiding organiseert momenten waarop
reflectie op de ervaringen van de student plaatsvindt teneinde de
leerervaringen te verbreden, in verband te brengen met het theoretisch
deel van de opleiding en beter inzicht te krijgen in de ontwikkeling van
het eigen beroepsmatig functioneren. De feedback wordt eventueel
gevolgd door aanpassingen in het leren in de beroepspraktijk.

GEBIED 2: EXAMINERING EN DIPLOMERING
Aspect 2.1: Exameninstrumentarium*
Examenstandaard 1: Het exameninstrumentarium sluit aan op de uitstroomeisen en voldoet
aan de toetstechnische eisen.
Indicator

Portret

2.1.1

De instelling heeft een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de opleiding

Onderscheid

- en daarin opgenomen ontwikkelgerichte toetsen - en de examinering.

tussen

Deze overgang is gemarkeerd. De examencommissie heeft geëxpliciteerd

ontwikkel-

op grond van welk examen en overige eisen het diploma wordt verstrekt.

gerichte

De studenten weten welke beoordeling meetelt voor het behalen van het

toetsen en

diploma.

examinering
2.1.2

Bij de inrichting van kwalificerende examens is sprake van volledigheid

Dekking van

en passende complexiteit, om de beroepsuitoefening op het vereiste

het kwalificatie-

beheersingsniveau zoals omschreven in het kwalificatiedossier te

dossier

examineren. Dit betekent dat:
-

voor opleidingen gericht op de beroepsgerichte

kwalificatiestructuur de kwalificatie-eisen zijn opgenomen in de
examens, waarbij meer dan driekwart van de werkprocessen per
kerntaak - de essentie van het beroep inbegrepen - wordt
geëxamineerd. Hierbij zijn de inhoud en toetsvorm zodanig
afgestemd op de vereisten, dat kennis, vaardigheden en houding
in een goede balans passend worden beoordeeld;
-

voor eindtermgerichte opleidingen de vereisten zijn

opgenomen in de examens, waarbij meer dan driekwart van de
eindtermen per deelkwalificatie - de essentie van het beroep
inbegrepen - wordt geëxamineerd. Hierbij zijn de inhoud en
toetsvorm zodanig afgestemd op de vereisten dat deze passend
worden beoordeeld;
-

wettelijke beroepsvereisten - indien van toepassing –

volledig zijn geëxamineerd met examens die qua inhoud en
toetsvorm passend zijn;
-

de exameninstrumenten de generieke kwalificatievereisten

voor talen en rekenen zodanig afdekken dat recht wordt gedaan
aan het CEF-niveau dan wel het referentieniveau.
2.1.3

Er is een verantwoorde procedure gevolgd voor het bepalen van de

Cesuur

cesuur, zowel voor examenonderdelen als voor het examen als geheel.
De cesuur van het exameninstrumentarium ligt op het niveau waarop de
student voldoet aan de vereisten. De cesuur is zodanig opgesteld dat de
beoordeling (en daarmee de waardering van de kennis, vaardigheden en
houding van de student) in totaal niet lager uitpakt dan voor de

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 49 van 61

vakbekwaamheid voor het beroep en voor de generieke eisen voor taal
en rekenen noodzakelijk is.
Er is sprake van een evenwichtige, niet oneigenlijk puntentoekenning die
recht doet aan het belang van eindtermen, of kerntaken en
werkprocessen.
Er is sprake van een weging van de examenopdrachten/-toetsen
onderling, die geen afbreuk doet aan de genoemde cesuur.
2.1.4

Het exameninstrumentarium is voorzien van een beoordelingsvoorschrift

Beoordelings-

dat een zo objectief mogelijke beoordeling waarborgt. Dit betekent dat:

wijze

-

het beoordelingsvoorschrift is voorzien van richtlijnen die leiden
tot een onafhankelijke beoordeling;

-

de prestatie-indicatoren (of vergelijkbare beoordelingscriteria)
herleidbaar in het beoordelingsvoorschrift zijn opgenomen en
een correct antwoordmodel of beoordelingsschema beschikbaar
is;

-

de beoordelaar eruit kan opmaken welke (deel)waardering aan
een prestatie van een student toegekend moet worden;

-

de beoordelaar eruit kan opmaken welke eindwaardering
gegeven moet worden;

-

de beoordelaar de gegeven waarderingen conform het
beoordelingsvoorschrift herleidbaar kan onderbouwen.

Uit de beoordelingsrichtlijnen blijkt dat de beoordeling plaatsvindt op het
niveau van eindtermen van de deelkwalificaties of kerntaken en
werkprocessen. De beoordeling wordt gebaseerd op de prestatieindicatoren (of vergelijkbare beoordelingscriteria) uit het
kwalificatiedossier. Als een examen(onderdeel) niet behaald wordt, wordt
op het niveau van de prestatie-indicator (of vergelijkbare
beoordelingscriteria) verantwoord wat de oorzaak daarvan is.
2.1.5

Alle betrokkenen hebben een helder beeld van hoe het examen eruit ziet

Transparantie

en hoe het wordt uitgevoerd en beoordeeld. Studenten en beoordelaars
zijn geïnformeerd over de beoordelingscriteria en de wijze waarop het
examen zal plaatsvinden en over de beoordeling. Het
exameninstrumentarium is voorzien van afnamecondities en
aanwijzingen voor de beoordelaars en de studenten voor de uitvoering
van het examen.

Aspect 2.2: Afname en beoordeling*
Examenstandaard 2: De examenprocessen van afname en beoordeling zijn deugdelijk.
2.2.1

Het examen bevat tenminste activiteiten die de student als beginnend

Authentieke

beroepsbeoefenaar in het toekomstige beroep uitvoert, afgestemd op het

afname

kwalificatiedossier (of eindtermendocument). De werkomstandigheden en
de sociale context tijdens de beoordeling van het examen komen zoveel
mogelijk overeen met die in het toekomstige beroep; onderdelen van het
examen vinden in de reële beroepspraktijk plaats.
Het beroepenveld is betrokken bij de examinering en beoordeelt de
afname en beoordeling als realistisch.

2.2.2

De afname en beoordeling zijn deugdelijk en verlopen zoals beoogd.

Betrouwbaar-

In gelijke gevallen wordt gelijk geoordeeld. De beoordeling is zo objectief

heid

mogelijk. Voorzieningen die zijn getroffen om dat te bereiken worden
adequaat toegepast.
Examenopdrachten, afnamecondities en beoordelingen zijn voor alle
studenten zodanig opgezet en toegepast dat geen afbreuk wordt gedaan

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 50 van 61

aan de betrouwbaarheid van de uitkomsten van de examenopdracht of
het examenprogramma als geheel, noch aan het niveau daarvan.
Er is sprake van een deskundige beoordeling van studenten gericht op
het vakinhoudelijk correct beoordelen van de vereiste kennis, houding en
vaardigheden van de student.
Aspect 2.3: Diplomering*
Examenstandaard 3: De diplomering is deugdelijk en geborgd.
2.3.1

De examencommissie besluit op basis van de examenresultaten van de

Besluitvorming

student, afgezet tegen de exameneisen uit het kwalificatiedossier (of

diplomering

eindtermendocument) en het Examenbesluit, tot het verlenen van
vrijstellingen voor delen van het examen en tot het verstrekken van
diploma’s en (indien van toepassing) van certificaten. De
examencommissie neemt deugdelijke besluiten op grond van de oordelen
op de examenonderdelen en legt op basis van registratie van de
besluitvorming verantwoording af.

2.3.2

De examencommissie vergewist zich met gepaste grondigheid en

Verantwoorde-

frequentie van de kwaliteit van het exameninstrumentarium, de afname,

lijkheid

de beoordeling, de besluitvorming betreffende de diplomering en van de

examen-

deskundigheid van bij de examinering betrokken personen.

commissie

Om vast te stellen of de beoordeling adequaat verloopt wordt gebruik
gemaakt van bijvoorbeeld resultatenanalyses,
studenttevredenheidevaluaties en gegevens uit (steekproefsgewijze)
dubbele beoordelingen. De examencommissie legt vast wanneer
beoordelingsresultaten worden aangepast, en tot welke verbeteracties
deze correcties leiden of hebben geleid. De examencommissie analyseert
wat mogelijke oorzaken zijn als de beoordelingen niet naar wens
verlopen.

GEBIED 3: OPBRENGSTEN
Aspect 3.1: Rendement
Indicatoren: PM

Portret PM

GEBIED 4: KWALITEITSBORGING
Aspect 4.1: Sturing *
Er zijn op structurele basis voldoende specifieke en meetbare doelen voor de opleiding
geformuleerd, gebaseerd op de missie en strategisch beleid van de instelling en gedragen door
de opleiding. Er is sprake van voldoende continuïteit in onderwijsgevend en leidinggevend
personeel.
Indicator

Portret

4.1.1

Er zijn meerjarenplannen voor de instelling en jaarplannen op verschillende

Plannen

organisatieniveaus gebaseerd op de missie en het strategisch beleid van de
instelling. Deze plannen zijn gedragen door de organisatie. Bij
kwaliteitstekorten zijn er verbeterplannen die daarvan onderdeel kunnen
zijn. Een plan biedt voldoende kader voor het onderliggende

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 51 van 61

organisatieniveau. Het bevat in elk geval doelen over de onderwijskwaliteit
(onderwijsproces, examinering en opbrengsten), het naleven van wettelijke
voorschriften en de kwaliteit van de leraren, en activiteiten om die te
realiseren. Doelen van jaarplannen zijn voldoende ‘smart’ (specifiek,
meetbaar, aanvaard, reëel en concreet in tijd). Plannen hebben betrekking
op alle sturingslagen van de organisatie en hangen onderling samen.
4.1.2

De sturingsinformatie over de onderwijskwaliteit is beschikbaar en

Informatie

toegankelijk op het niveau waar deze informatie moet worden gebruikt.

4.1.3

Er is adequate zorg voor tijdige vervulling van vacatures in bestuur,

Continuïteit

management en onderwijsteams.

Aspect 4.2: Beoordeling *
De opleiding beoordeelt regelmatig en betrouwbaar, met betrokkenheid van onafhankelijk
deskundigen en belanghebbenden de voortgang en de realisatie van de gestelde doelen.
4.2.1

De onderwijskwaliteit wordt regelmatig gemonitord. De monitor of monitor-

Monitoring

instrumenten, beschikt over heldere kwaliteitseisen en bestrijkt de
belangrijke elementen van het onderwijs (onderwijsproces, examinering en
opbrengsten). De wijze van monitoren is zodanig dat het betrouwbare, valide
en voldoende representatieve uitkomsten oplevert.

4.2.2

Uitkomsten van monitoring worden aantoonbaar gebruikt om de kwaliteit

Evaluatie

van het onderwijs te beoordelen (regelmatig, wettelijk vereist), te
analyseren op risico’s en eventuele tekorten vast te stellen. Voor de
evaluatie van de onderwijskwaliteit worden expliciet normen gebruikt die
vooraf zijn vastgesteld. Ze gaan over tenminste het onderwijsproces, de
examenkwaliteit (aan de hand van de examenstandaarden en de
bijbehorende normering) en de opbrengsten en zijn voldoende concreet. Bij
de evaluatie van de onderwijskwaliteit zijn onafhankelijk deskundigen en
belanghebbenden betrokken (wettelijk vereist).

Aspect 4.3: Verbetering en verankering*
De opleiding neemt indien nodig verbetermaatregelen die passen bij de uitkomsten van de
beoordelingen in het licht van de gestelde doelen, in het bijzonder met betrekking tot de
deskundigheid van het personeel. De kwaliteitszorg en bijbehorende taken, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden zijn helder beschreven, voldoende bekend en zijn in de organisatie
verankerd.
4.3.1

Uitkomsten van de beoordeling van de onderwijskwaliteit (onderwijsproces,

Verbeteraanpak

examinering en opbrengsten) worden bij geconstateerde tekorten gebruikt
voor het opstellen van een samenhangend verbeterplan.
Verbetermaatregelen zijn inhoudelijk passend bij de geconstateerde
tekorten, grijpen aan op de oorzaken van de kwaliteitstekorten en hebben
betrekking op het passende organisatieniveau.

4.3.2

Er zijn plannen voor deskundigheidsbevordering op de verschillende

Deskundig-

organisatieniveaus en maatregelen en instrumenten om te waarborgen dat

heidsbevordering

het personeel zijn bekwaamheid onderhoudt (wettelijk vereist).
Deskundigheidsbevordering vindt aantoonbaar plaats en sluit tenminste aan
bij eventuele tekorten in de onderwijskwaliteit. De instelling betrekt hierbij
nadrukkelijk ook de deskundigheid van constructeurs, vaststellers en
beoordelaars van examens.

4.3.3

Planning, monitoring, evaluatie, verbetering en verantwoording gebeuren

Verankering

volgens een vastgelegde systematiek. De kwaliteitszorg is organisatorisch
duidelijk belegd. Vastgelegd is wie externe belanghebbenden zijn en op
welk organisatieniveau, waarover en wanneer de dialoog plaatsvindt.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 52 van 61

De examencommissie draagt zorg voor de borging van de examenkwaliteit.
Aspect 4.4: Dialoog en verantwoording
Er is een voldoende functionerende dialoog over de kwaliteit met de interne belanghebbenden en
verantwoordelijken en met de externe belanghebbenden, waarvan deel uitmaakt een
verantwoording over de geleverde kwaliteit en de verbetering daarvan.
4.4.1

Er is een werkende interne dialoog met studenten en medewerkers

Intern

overeenkomstig wetgeving, in werkoverleggen en mogelijk ook daarbuiten
zoals in studentenpanels. Deze dialoog gaat in elk geval over de
onderwijskwaliteit en de beoordeling daarvan.
De verantwoording naar de raad van toezicht, het bovenliggend
management en belanghebbenden gebeurt periodiek. De verantwoording
heeft betrekking op in elk geval de uitkomsten van beoordeling van de
onderwijskwaliteit en de aanpak en effecten van verbetermaatregelen.

4.4.2

Er is op een passend organisatieniveau een werkende dialoog met in elk

Extern

geval het bedrijfsleven. Deze dialoog gaat tenminste over de ontwikkeling
van onderwijs en examinering, de beoordeling van de kwaliteit daarvan
evenals over de opleidingenportfolio.
Het jaarverslag voldoet aan geldende wet- en regelgeving. Er is
verantwoording naar externe belanghebbenden over in elk geval wat met
hun inbreng is gebeurd, al dan niet aanvullend op de verantwoording in het
jaarverslag.

GEBIED 5: NALEVING WETTELIJKE VEREISTEN
Aspect 5.1: Naleving wettelijke vereisten
Er wordt voldaan aan alle wettelijke bepalingen.
5.1.1
Naleving wett.
vereisten

De opleiding voldoen aan alle wettelijke bepalingen. De inspectie bepaalt
periodiek welke wettelijke vereisten extra aandacht krijgen.

GEBIED 6: KWALITEIT VAN HET LERAARSCHAP
Aspect 6.1: Didactisch handelen
De opleiding biedt voldoende structurering van de leeractiviteiten, instructie, begeleiding van de
leeractiviteiten, praktische oefening en feedback op de vorderingen.
6.1.1
Interactie

De onderwijsactiviteiten zijn voldoende gestructureerd. Doel, nut en
samenhang van de onderwijsactiviteiten zijn duidelijk voor de studenten.
Er is sprake van effectieve overdracht van kennis, houding en
vaardigheden. Dat houdt in dat de leerinhouden duidelijk worden aan de
studenten. Docenten zijn in staat om effectief te communiceren. Hier
gaat het om de interactie tussen docent en student(en) en tussen
studenten onderling. De interactie leidt tot betrokkenheid van studenten
bij het leerproces. De interactie leidt er ook toe dat docenten inzicht
hebben in obstakels voor het leren.

6.1.2

De ondersteuning en begeleiding van de leeractiviteiten komt tegemoet

Ondersteuning en

aan de behoeften van de studenten. Deze behoeften zijn enerzijds

begeleiding van

actuele leervragen en anderzijds eerder gesignaleerde hulp- of

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 53 van 61

de leeractiviteiten

ondersteuningsvragen op individueel niveau bijvoorbeeld voortkomend uit
de intake of zorg- en trajectbegeleidingsgesprekken. De studenten
worden gestimuleerd tot werkelijk leren. Dit is zichtbaar wanneer
studenten oefenen met leerinhouden en opdrachten verwerken en
voldoende gelegenheid krijgen om vragen te stellen. Deze vragen worden
ook naar behoren en tijdig beantwoord.

6.1.3

De leeractiviteiten worden zorgvuldig gevolgd op momenten die passen

Feedback op de

bij de werkvorm, leerfase en de (doel)groep. Voor planmatig vaststellen

leeractiviteiten en

van de studievorderingen zijn naast summatieve ook formatieve toetsen

de leerresultaten

afgenomen. Bij afwijkende leerresultaten vindt een diagnose plaats en
vindt bijsturing plaats door feedback. De feedback is op de individuele
prestatie van de student gericht. De feedback wordt indien nodig gevolgd
door herhaling, extra uitleg, extra oefening of verrijkingsopdrachten, etc.

Aspect 6.2: Betrokkenheid leraren (professionele ruimte voor en door leraren)
De instelling biedt de docenten ruimte voor een eigen invulling van de visie van de instelling en
de docenten benutten deze ruimte daadwerkelijk op professionele wijze, gebruik makend van
reflectie en feedback.
6.2.1

De instelling c.q. afdeling biedt professionele ruimte voor leraren om hun

Ruimte voor

werk goed te kunnen uitvoeren. Dit wordt zichtbaar als docenten

docenten

voldoende steun ondervinden van de onderwijskundige organisatie van
de instelling, als professional en qua faciliteiten zoals tijd, materialen,
scholing, om hun werk goed te doen. Tevens benutten ze de beschikbare
ruimte om daarin hun eigen professionele deskundigheid te kunnen
realiseren. In die ruimte is ook inbegrepen het zelfstandig mogen nemen
van inhoudelijke beslissingen over de individuele beroepsuitoefening
binnen de kaders van de instelling.

6.2.2

De professionele ruimte die er voor de docenten is wordt daadwerkelijk

Invulling door

benut door de docenten. Uit het werk (m.n. in leersituaties) blijkt dat de

docenten

docenten invulling geven aan de (onderwijskundige) visie van de school.
Dit is zichtbaar als de onderwijskundige afspraken die op
instellings/afdelingsniveau zijn gemaakt, in de praktijk herkenbaar en
adequaat ingevuld worden.

6.2.3

Uit het werk van de docenten blijkt dat zij op professionele wijze met hun

Bewaking en

werk bezig zijn. Dit uit zich door zelf zicht te hebben op de voortgang en

verbetering door

kwaliteit van hun werkzaamheden, individueel en ook in teamverband.

docenten

Dit houdt eveneens in dat docenten (onderling) in hun werk reflecteren
op aanwezige competenties (in teamverband) en leeromgeving passend
bij de inhoud en het niveau van de opleiding en de studentkenmerken.
De reflectie kan ook door of met studenten plaatsvinden. De docenten
zijn geïnteresseerd in de resultaten van reflectie en op basis daarvan
stimuleren zij elkaar en is er de professionele bereidheid tot beter
handelen en daarbij passende professienale ontwikkeling.

Aspect 6.3: Professionalisering van docenten (leraren werken op school)
De instelling heeft een visie op de professionalisering van de docenten, en stimuleert deze op
basis van de scholingsbehoeften van de instelling en de docenten. De bekwaamheid en
bevoegdheid van de docenten is geborgd.
6.3.1

Uit het deskundigheidsbevorderingsplan van de instelling c.q. afdeling

Concept voor de

blijkt dat de deskundigheidsbevordering van de docenten past bij de

professionali-

studentenpopulatie.

sering

Ook is de organisatie en opzet van de deskundigheidsbevordering van

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 54 van 61

dien aard dat verwacht kan worden dat studenten ervan (gaan)
profiteren.
6.3.2
Inzicht in
kwaliteit van
docenten

De instelling evalueert en beoordeelt in principe jaarlijks en op
systematische wijze de kwaliteit van het werk van de docenten, dit is op
het terrein van het onderwijzen/het toetsen ontwikkelen en afnemen en
het bieden van studiebegeleiding. De leiding beoordeelt de kwaliteit van
het onderwijzen tenminste op basis van lesobservaties door henzelf of
anderen. Docenten worden ingezet op kwaliteit in samenhang met de
visie van de instelling en opleiding.
De instelling betrekt hierbij nadrukkelijk ook de deskundigheid van
constructeurs, vaststellers en beoordelaars van examens.

6.3.3
Inzicht in
scholingsbehoeften

De instelling heeft op basis van evaluatie inzicht in de scholingsbehoeften

6.3.4

De instelling hanteert de bekwaamheidseisen voor leraren in de

Bekwame en

Algemene maatregel van bestuur van 2003 bij de wet BIO. bij de

bevoegde

beoordeling van de docenten. De docenten hebben beroepsgerichte en

docenten

van docenten, welke voortkomen uit persoonlijke behoeften en uit
behoeften van de opleiding en instelling.

vakinhoudelijke competenties, naast pedagogisch-didactische
vaardigheden waarmee ze voldoende voorbereid zijn op het functioneren
in beroepsgericht onderwijs met beroepspraktijkvorming én op het
werken met kwalificatiedossiers

6.3.5
Verbetering en
borging van de
kwaliteit van de
leraren

De instelling bepaalt op basis van vastgestelde tekorten in de
bekwaamheden van docenten verbeteractiviteiten vast en stelt op enig
moment vast of de tekorten daadwerkelijk verholpen zijn en zorgt voor
onderhoud van bijgewerkte tekorten.

GEBIED 7: FINANCIËLE CONTINUÏTEIT
Aspect 7.1: Financiële positie
Indicator

Portret

7.1.1

Besturen kunnen op langere termijn voldoen aan hun financiële
verplichtingen. De solvabiliteit (eigen vermogen en voorzieningen 

Solvabiliteit

totaal passiva) is gezond als deze een waarde heeft tussen 0,2 en
0,6.
7.1.2

Besturen kunnen op korte termijn (<1 jaar) voldoen aan hun

Liquiditeit

verplichtingen. De liquiditeit (kortlopende vorderingen en liquide
middelen  kortlopende schulden) is gezond als deze een waarde
hoger dan 0,5 heeft

7.1.3
Rentabiliteit

Besturen houden baten en lasten met elkaar in evenwicht. De
rentabiliteit (resultaat gewone bedrijfsvoering  totale baten uit
gewone bedrijfsvoering) is gezond als deze meerjarig een waarde
heeft van nul.

7.1.4

De jaarrekeningen voldoet aan de daarvoor geldende richtlijnen en

Kwaliteit

de beleidsdoelstellingen zijn onderscheiden naar de belangrijkste

jaarrekening

activiteiten van de instelling.

Aspect 7.2: Financiële beheersing

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 55 van 61

7.2.1

Er is een meerjarenbegroting of –raming voor de komende jaren die

Meerjarenbegroting

aansluit op de geformuleerde beleidsdoelstellingen. Deze is

en jaarbegroting

gebaseerd op een realistische raming van opbrengsten en kosten en
zodanig samengesteld dat de financiële positie in de zin van
liquiditeit, financiële buffer en solvabiliteit gezond blijft of wordt.
Tevens is geen sprake van het onnodig vergroten van financiële
reserves.
Er zijn jaarbegrotingen voor het lopende en komende jaar.
De begrotingen voldoen aan de volgende eisen:
o

zijn vastgesteld in overeenstemming met de interne statuten en
reglementen;

o

bevatten alle relevante kostensoorten en kostenplaatsen en zijn
voldoende gedetailleerd om goed inzicht te geven in de
verwachte opbrengsten en kosten;

o

bij de keuze van kostenplaatsen worden minimaal de
belangrijkste afzonderlijke activiteiten onderscheiden zoals
vestigingen, schoolsoorten en private activiteiten;

o

sluiten aan op het model van de staat van baten en lasten in de
jaarrekening van de instelling;

o

de geraamde rijksbijdragen zijn gebaseerd op een deugdelijke
prognose van de voor de bekostiging relevante parameters
(zoals aantallen studenten, diploma’s, rendementen) en de
daarmee te verkrijgen bekostiging;

o

de kostensoorten die naar hun aard kunnen fluctueren
onderbouwd met plannen, zoals voor onderhoud, huisvesting,
leermiddelen. De kosten voor personeel sluiten aan op een
meerjaren formatieplan;

o

bevatten een beschrijving van de belangrijkste risico’s ten
aanzien van de bedrijfsvoering en de daarvoor te treffen
maatregelen;

o

de belangrijkste afwijkingen van de vorige begroting en de
meest recente jaarrekening zijn deugdelijk toegelicht
(jaarbegroting);

o

de belangrijkste verwachte ontwikkelingen van de kosten en
opbrengsten zijn deugdelijk toegelicht (meerjarenbegroting).

7.2.2

De instelling volgt de uitvoering van de jaarbegroting en de

Kwaliteit financieel

meerjarenbegroting middels een goed financieel beheer inclusief een

beheer

goed liquiditeits- en vermogensbeheer; wanneer nodig is de
instelling in staat om tijdig bij te sturen. De jaarrekeningen worden
tijdig opgesteld, vastgesteld en ingediend en voldoen aan de
daarvoor geldende richtlijnen.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 56 van 61

Bijlage

II

Naar een bredere invulling van de opbrengsten
Voor het begrip opbrengsten wil de inspectie in de sector bve op termijn toe naar
een brede invulling. Zij verstaat hieronder zowel de maatschappelijke opbrengsten,
het interne en externe rendement als de leeropbrengsten van het bve onderwijs.
Uit de wet (9) resulteert de volgende brede maatschappelijke opdracht voor
bekostigde bve instellingen:
o een opdracht tot toegankelijkheid voor kansarme groepen;
o een opdracht inzake het behalen van een diploma, c.q. startkwalificatie, dat
wil zeggen een opdracht tot het behalen van voldoende intern rendement;
o een opdracht inzake het leveren van voldoende leeropbrengsten,
diplomawaarde en voldoende extern rendement;
o een opdracht inzake de vervulling van de behoeften op de regionale en
landelijke arbeidsmarkt.
Voor niet bekostigde instellingen gelden alleen de opdrachten inzake diplomering en
het daarbij vereiste niveau van kwalificering.
De inspectie wil in haar beoordeling recht doen aan de geleverde prestaties in het
licht van deze brede opdracht. Hierna volgt een voorlopige uitwerking.
Toegankelijkheid voor kansarme groepen
De inspectie beoordeelt de mate waarin instellingen toegang bieden aan – nader te
omschrijven - kansarme groepen zoals die in het voedingsgebied van de instelling
voorkomen. Bij aanmerkelijke afwijkingen in de instroom ten opzichte van het
vóórkomen van deze groepen in het voedingsgebied, vragen wij de instelling zich
daarover te verantwoorden.
Als instellingen veel studenten hebben uit kansarme groepen zullen we de oordelen
over de opleidingen in de toelichting in de rapportages ook in deze context plaatsen.
Leeropbrengsten
In tegenstelling tot andere sectoren is het bepalen van de leeropbrengsten bij
afgestudeerde studenten in de bve-sector onder andere als gevolg van de
decentrale examinering tot nu toe niet goed mogelijk. De inspectie ziet voor het
mbo de volgende mogelijkheden in de toekomst:
a) Na invoering van de centrale examinering voor Nederlands en rekenen/wiskunde
neemt de inspectie de prestaties in deze vakken in een opbrengstindicator op.
b) De inspectie gaat onderzoeken in hoeverre het mogelijk is het niveau van de
afgestudeerden te (laten) bepalen c.q. verifiëren, bijvoorbeeld aan de hand van
steekproefsgewijze beoordeling van examenopdrachten (10). Dit is vergelijkbaar
Daarmee sluit zij aan bij hetgeen in de WEB is bepaald met betrekking tot:
de taken van bekostigde instellingen (art. 1.3.5), waaronder zorg te dragen voor de
toegankelijkheid van het onderwijs, in het bijzonder voor kansarme groepen;
het doel van de kwalificatiestructuur zoals verwoord in art. 7.2.4, namelijk de
aansluiting tussen het aanbod van het beroepsonderwijs en de maatschappelijke
behoeften daaraan, mede in het licht van de arbeidsmarktperspectieven voor
afgestudeerden, mede in relatie tot de zorgplicht arbeidsmarktperspectief in art.
6.1.3;
de bestrijding van het voortijdig schoolverlaten in hoofdstuk 8 van de WEB.
10 Zie ook het advies ‘Een diploma van waarde’,Onderwijsraad, 2010.
9

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 57 van 61

met de werkwijze van de visitatiepanels binnen het accreditatiestelsel van de
NVAO. Een complicatie is dat in het mbo, anders dan in het hbo, de examinering
minder aan de hand van schriftelijke werkstukken, maar meer aan de hand van
proeven van bekwaamheid plaatsvindt. Het ligt voor de hand hierbij
vakinhoudelijk deskundigen te betrekken.
Arbeidsmarktbehoeften
De inspectie wil indicatoren ontwikkelen voor de mate waarin instellingen voorzien
in voldoende kwalitatief aanbod voor de regionale en soms de landelijke
arbeidsmarkt. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van arbeidsmarktinformatie
van onder andere ROA en COLO. Dit heeft vooralsnog voor het beoordelen van de
opbrengsten geen gevolgen. Ook hiervoor geldt dat bij aanmerkelijke afwijkingen in
de vraag - aanbod verhouding, de instelling zich hierover dient te verantwoorden.
Wel betrekt de inspectie deze gegevens bij het toezicht op de naleving van de
zorgplicht arbeidsmarktperspectief in artikel 6.1.3 van de WEB.
De inspectie onderkent de spanning tussen de verschillende verwachte opbrengsten.
Zij wil daarom onderdelen daarvan en met name het rendement steeds afzetten
tegen de andere verwachtingen waar de instelling aan moet voldoen. Dit leidt niet
tot een andere beoordeling omdat dit afbreuk zou doen aan de rechten van alle
studenten op onderwijs van gelijk niveau. Wel zal zij in de rapportages de geleverde
prestaties steeds beschrijven in het licht van deze context.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 58 van 61

Bijlage

III

Object van onderzoek en rechten van instellingen
Object van onderzoek
Het object van onderzoek is datgene waarvan we de kwaliteit onderzoeken. Dat is
meestal een heel opleidingstraject dat een groep studenten doorloopt, vanaf het
eerste tot en met het laatste leerjaar.
Basisprogramma van het

uitstroom-programma

kwalificatiedossier
(nulnummer)

uitstroom-programma
uitstroom-programma

Het object van onderzoek verschilt voor het thema dat we onderzoeken:
Voor het onderwijsproces kijken we naar het hele traject van de groep
studenten. Dit is het basisprogramma van het nulnummer, plus een
geselecteerde uitstroom, leerweg en locatie.
Voor de examinering kijken we naar het examen van de geselecteerde
uitstroom, leerweg, examenvariant en locatie.
Voor de opbrengsten kijken we naar het gehele cluster van nulnummer
met alle bijbehorende uitstroomnummers.
Relatie met crebonummers
In de eindtermensituatie valt opleiding en crebonummer samen.
In de cgo situatie omvat het opleidingstraject altijd meerdere crebonummers, in elk
geval een nulnummer en uitstroomnummers. En in de overgangsituatie kan het
bovendien gaan om meerdere nulnummers (ook zogenaamde tussennummers) en
ook om oude eindtermnummers.
Bij de examinering valt het object van onderzoek samen met het crebonummer
van de geselecteerde uitstroom.
Bij het onderwijsproces betrekken we niet alleen het crebonulnummer en het
uitstroomnummer, maar ook eventuele crebovoorgangers. Daarbij gaan we voor
een onderzoek uit van de clustering zoals de instelling die zelf heeft toegepast.
Voor de opbrengsten nemen we dezelfde crebonummers, maar bovendien alle
uitstroomnummers, ook als het onderzoek van het onderwijsproces en de
examinering zich tot één uitstroom beperkt. Al deze crebonummers worden
samengenomen om de opbrengsten te bepalen. De uitkomst daarvan geldt voor
elke afzonderlijke uitstroom, dus ook voor de onderzochte selectie van uitstroom en
locatie.
Rapportage
We rapporteren over de onderzochte opleiding, dat wil zeggen het geselecteerde
opleidingstraject: het basisprogramma, en de geselecteerde uitstroom op de
onderzochte locatie, examenvariant en leerweg. In de rapportage gaat het steeds

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 59 van 61

om het cluster van crebonummers zoals de instelling die als samenhangende
opleiding verzorgt.
Domeinen
Bij invoering van domeinen ontstaat de mogelijkheid gemeenschappelijke
domeinprogramma’s in te richten voor meerdere kwalificatiedossiers. Het figuur ziet
er dan als volgt uit.
uitstroomprogramma A1

Domein-

Basisprogramma van het

uitstroom-

nulnummer A

programma A2
uitstroomprogramma A3
uitstroom-

programma

programma B1
Basisprogramma van het

uitstroom-

nulnummer B

programma B2
uitstroomprogramma B3

Het object van onderzoek van het onderwijsproces is het traject van het
geselecteerde nulnummer met uitstroom en het bijbehorende domeinprogramma
(indien aanwezig). Het object van onderzoek van de opbrengsten moet nader
bepaald worden. Voor het onderzoek van de examinering hebben de domeinen geen
gevolgen: dit blijft zich richten op uitstromen.
Formele rechten
De wet kent rechten toe aan kwalificaties. In de eindtermsituatie is dat de hele
opleiding en één crebo. Het formele object van toezicht is hier de opleiding/crebo.
In de cgo situatie zijn dat uitstromen. Als er – na een interventietraject, als ultieme
remedie - rechten ontnomen worden, dan geldt dat voor een uitstroom. Dat
betekent dat het formele object van toezicht bij cgo altijd een uitstroom is. Dat
betekent dat uitspraken over de kwaliteit van een onderzochte opleiding (met een
cluster van crebonummers) alleen rechtsgevolgen heeft voor het ene geselecteerde
uitstroomcrebo. Alleen voor die uitstroom kan aan de instelling, na een
herstelperiode, rechten ontnomen worden. Dit geldt zowel voor de rechten op het
verzorgen van onderwijs als de rechten op examinering.

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Pagina 60 van 61

Bijlage

IV

Stroomschema

DRIEJAARLIJKSE INSTELLINGSANALYSE
Kwaliteitsonderzoek bij 1-5
opleidingen
deel stelselonderzoek
onderzoek kwal.borg.
verificatie ris.analyse

Risicoanalyse:
opbrengsten
tevredenheid studenten
signalen
uitkomst
kwaliteitsonderzoeken
zelfevaluatie
jaarrapportage

Eventueel themaonderzoek
of nalevingsonderzoek

Themarapport

Einde risicoanalyse

geen

Kwaliteit:
voldoende?
(ond, ex,
opbr, nal)

ja

Einde
onderzoek

Onderzoek
kwaliteitsborging bij:
1-5 opleidingen
instelling

Kwaliteitsborging
onvoldoende:

veel

Risico’s?

enkele
A.
Geen
onderzoek

nee

goed

Kwalborging?

slecht

goed/
vold.

vold/
onvold.

Kwalborging?

onvold/
slecht

Waarschuwing
Overgang van
1ste naar 2de orde
toezicht

B.
Beperkt aantal
onderzoeken

Geen kwaliteitsonderzoek

Onderz.
voegt toe,
tekorten niet
openbaar?
ja

Onderzoek kwaliteitsverbetering

Heronderzoek
kwaliteitsborging
nee
Waarschuwing

Kwaliteit
voldoende?
(ond, ex,
opbr, nal)

nee

C.
Meerdere onderzoeken

Kwaliteit
voldoende?
(ond, ex,
opbr, nal)

Kwaliteitsonderzoek(en)

ja

ja

Kwaliteits
borging
voldoende?

ja

nee

Einde
onderzoek

Intrekken licentie
(onderwijs/ examens)

Inspectie van het Onderwijs: Toezichtkader bve 2012

Einde
onderzoek

nee

Sanctie

Pagina 61 van 61