Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 607

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag 9 mei 2022
Met deze brief bied ik de evaluatie voor het ZonMw actieprogramma
lokale initiatieven voor mensen met verward gedrag aan uw Kamer aan1.
De afgelopen jaren zijn via het actieprogramma ongeveer 800 lokale en
regionale veelal domeinoverstijgende initiatieven (mede) mogelijk
gemaakt. Initiatieven die de zorg en ondersteuning van mensen in zeer
kwetsbare posities versterkt hebben, samenwerking aangejaagd hebben
en overlast voorkomen of beperkt hebben. Toch zijn we er nog niet. Er is
een beweging in gang gezet, maar nu is het zaak om gemeenten en
regio’s in staat te stellen om door te pakken, zo laat de evaluatie zien.
Hierbij moet de focus vooral liggen op het faciliteren van lerende
netwerken dichtbij mensen die verward of onbegrepen gedragen
vertonen. Hieronder schets ik de aanleiding voor en opbrengsten van het
actieprogramma en ga ik in op de lessen die we hieruit kunnen leren en
de wijze waarop die meegenomen zijn in het (vervolg) actieprogramma
Grip op onbegrip.
Achtergrond en opbrengsten van het actieprogramma
In 2016 was er – als gevolg van het stijgend aantal E33 meldingen en een
aantal ernstige incidenten – maatschappelijk en politiek veel aandacht
voor de problemen rondom «verwarde personen». Dit heeft ertoe geleid
dat het Ministerie van VWS het voortouw heeft genomen om te komen tot
het actieprogramma Lokale initiatieven voor mensen met verward gedrag.
Hiermee wilde het Ministerie van VWS – samen met de ministeries van
Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties –
gemeenten en regio’s in staat stellen om te komen tot een goed werkende
aanpak voor personen met verward gedrag. Hiertoe is tussen 2016 en
2021 in totaal ruim 79 miljoen euro geïnvesteerd vanuit de rijksoverheid in
initiatieven, zoals gezegd zijn hiermee de afgelopen 5 jaar ruim 800
praktijkprojecten gefinancierd.

1

kst-25424-607
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 607

1

In het actieprogramma lag de focus op de realisatie van een integrale en
persoonsgerichte aanpak voor mensen met verward gedrag, waarbij de
leefwereld van de persoon in kwestie centraal staat. Uit de centrale
evaluatie van de Erasmus School of Health Policy & Management
(ESHPM)2 en de procesevaluatie van ZonMw blijkt dat het actieprogramma het mogelijk heeft gemaakt voor partijen in de regio om tijd en
geld vrij te maken om lokale en regionale domeinoverstijgende samenwerkingsverbanden op te zetten en te versterken. Er zijn subsidiemogelijkheden ontwikkeld die snel konden worden georganiseerd en direct
aansloten bij de vragen vanuit de praktijk. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
de experimenten met het vervoeren van personen met verward gedrag of
het verder uitrollen van de wijk-GGD’er als succesvolle initiatieven. Ook
was er binnen de subsidieverstrekking veel aandacht voor verduurzaming
en borging van trajecten. Een belangrijk deel van de trajecten heeft een
vaste plek gekregen in het aanbod van zorg en ondersteuning voor
mensen met onbegrepen gedrag.
De resultaten van de trajecten en initiatieven binnen het actieprogramma
hebben in de dagelijkse praktijk van cliënten en professionals geleid tot
een werkwijze waarbij de cliënten meer centraal staan, zo concludeert de
ESHPM. ESHPM geeft verder aan dat de aanpak van onbegrepen gedrag
een is waarin verschillende complexe problemen samenkomen, wat het
een taai maatschappelijk probleem maakt. ESHPM doet in haar rapport
een aantal meer algemene aanbevelingen die recht doen aan de
complexiteit en taaiheid van het vraagstuk. Zo beveelt ESHPM onder
andere aan om aandacht te blijven geven aan structurele domein- en
niveau-overstijgende samenwerkingsverbanden om een brede samenhangende aanpak te realiseren en zo complexe sociale problematiek
hanteerbaar te maken, en om een bescheiden vorm van besturen en
adaptief leiderschap te hanteren om zo betrokkenen speelruimte te
kunnen bieden.
ZonMw geeft aan dat het programma ook heeft geleid tot zorg die meer
op herstel gericht is, met meer aandacht voor de-escalatie en meer focus
op ondersteuning in het dagelijks leven van mensen. Tevens vormden de
opbrengsten input voor (door)ontwikkeling van beleid, bijvoorbeeld voor
de nieuwe Wet ambulancevoorzieningen en de invoering van de
triagewijzer acute ggz. Ook heeft het actieprogramma geleid tot gerichte
adviezen, bijvoorbeeld op het gebied van betrokkenheid en passende
financiering van ervaringsdeskundigheid en de doorontwikkeling van het
beroep van ervaringsdeskundige.
Inmiddels zijn er met dank aan het actieprogramma lokaal bijna overal
bouwstenen gelegd voor een werkende aanpak voor personen met
onbegrepen gedrag en is er een meer gedeeld beeld ontstaan van de
uitdagingen en oplossingsrichtingen. Zowel de ESHPM als ZonMw
constateren dat de bewustwording dat het een gezamenlijke opgave
betreft, is gegroeid en steeds vaker de norm is. De aanpak voor personen
met verward gedrag is daarmee een fundament geworden waarop de
bredere ondersteuningsstructuur kan worden gebouwd.
Voorbeeld van impact in de regio: Flevoland
Flevoland is een voorbeeld van een regio waar door middel van het
actieprogramma een sterke basis werd gecreëerd waarop nu wordt
voortgebouwd. In Flevoland is door middel van verschillende ZonMwsubsidies een beter aanbod van zorg en ondersteuning voor mensen met
onbegrepen gedrag gerealiseerd. Door een stimuleringssubsidie kon de
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 607

2

regio in 2017 starten met het opstellen van een breed gedragen uitvoeringsplan Regionale aanpak verward gedrag. In 7 deelprojecten is
vervolgens ingezet op de uitvoering van een integrale aanpak voor de
acute fase én de niet-acute fase. Dit heeft onder andere geleid tot een
convenant gegevensdeling en de verbreding van het Meldpunt Openbare
Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) met onbegrepen gedrag. Ook is in
de regio Flevoland een wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de
politie-registratie E-33 met als doel om beter inzicht te krijgen in de aard
en omvang van de problematiek van mensen met onbegrepen gedrag. Dit
is het eerste onderzoek in Nederland waarin een omvangrijke dataset
vanuit het veiligheids-, zorg- en sociaal domein op persoonsniveau is
gekoppeld en onderzocht. Zo zijn in Flevoland belangrijke stappen gezet
rondom de zorg en ondersteuning van mensen met onbegrepen gedrag.
In het nieuwe actieprogramma Grip op Onbegrip bouwt Flevoland hierop
voort door het inrichten van een kenniswerkplaats onbegrepen gedrag,
waar verdere verbinding met onderzoek en onderwijs wordt gelegd, en
het versterken van de samenwerking tussen het zorg- en veiligheidsdomein.
Vervolg op het actieprogramma: Grip op onbegrip
Inmiddels is het (vervolg)actieprogramma Grip op onbegrip van start
gegaan3. Dit vervolgprogramma kent een looptijd van 4 jaar en een
programmabudget van ruim 50 miljoen euro. In dit programma wordt
voortgebouwd op de lessen van het afgelopen actieprogramma en
evaluatie en aanbevelingen van de ESHPM. Dit vervolg-actieprogramma
legt daarbij de focus op lokale en regionale netwerken en biedt ruimte om
goede praktijken breder uit te rollen en te vertalen naar de eigen context
en situatie. Hierbij ondersteunen we gemeenten en regio’s door lerende
netwerken in te richten, waarin professionals gezamenlijk kunnen leren
door te doen. Inhoudelijk kent het actieprogramma een viertal lijnen:
1. Zorg en ondersteuning
Deze pijler is gericht op de brede doelgroep van mensen die verward
gedrag (kunnen gaan) vertonen, maar niet per se een risico voor
zichzelf of hun omgeving vormen. Er is aandacht voor de uitdagingen
die cliënten en professionals op regionaal en lokaal niveau tegenkomen rondom de opbouw en integratie van het sociaal domein en bij
het vormgeven van zorg en ondersteuning hierbinnen. Een voorbeeld
van een project onder deze pijler is het breed uitdragen van het
concept van de wijk-GGD‘er, zodat gemeenten voor welke dit een
meerwaarde vormt met dit concept aan de slag kunnen.
2. Zorg en veiligheid
Deze pijler gaat over de doelgroep met (zeer complexe) problematiek
waarbij de verbinding tussen het veiligheids-, zorg- en sociaal domein
centraal staat. Dit is in lijn met de toezegging uit het coalitieakkoord,
waarin is toegezegd dat de samenwerking tussen de ggz en politie
verbeterd zal worden. De ministeries van VWS en JenV willen daarbij
actiegericht knelpunten oplossen voor deze complexe doelgroep. Er
wordt ingezet op aansluiting van de Ketenveldnorm binnen het zorgen veiligheidsdomein, bijvoorbeeld door verbinding met de bestaande
plannen van de Zorg- en Veiligheidshuizen te versterken. Ook wordt
werk gemaakt van betere samenwerking tussen zorg en politie door
gezamenlijk op te trekken bij meldingen van (ernstig) verward en
gevaarlijk gedrag, zoals aan uw Kamer is toegezegd.
3. Kennis en inzicht
Deze pijler is gericht op het krijgen van beter inzicht in het ontstaan
van de problematiek omtrent verward gedrag, de aard en omvang
3

Kamerstuk 25 424, nr. 589.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 607

3

hiervan en effectieve werkwijzen voor landelijk en regionaal duurzaam
beleid. Er zal gewerkt worden aan sturingsinformatie op lokaal,
regionaal en landelijk niveau. Deze «feitenbasis» voor professionals
binnen het zorg en veiligheidsdomein brengt de knelpunten qua zorg
en ondersteuning aan het licht en biedt inzicht in de behoefte van
mensen.
4. Professionalisering
Deze pijler richt zich op het beter toerusten van professionals die
werkzaam zijn in de zorg en het sociaal domein, en die hulp en
ondersteuning bieden aan mensen die verward gedrag (kunnen gaan)
vertonen. Zo worden leernetwerken opgezet waar onderwijs en praktijk
samen komen om studenten en professionals te ondersteunen bij het
ontwikkelen van generieke vaardigheden, zoals signaleren en
domeinoverstijgend samenwerken en hoe hierover goede afspraken te
maken binnen de keten. Ook wordt binnen deze pijler ingezet op het
professionaliseren van ervaringsdeskundigheid.
Tot slot
Op basis van de hierboven omschreven pijlers geef ik de komende jaren
lokaal en regionaal een vervolg aan het uitwerken en verstevigen van de
werkende aanpak voor mensen met onbegrepen gedrag. Dat is een
uitdagende opgave, omdat het een taai en complex maatschappelijk
probleem betreft waarvoor geen eenvoudige oplossingen zijn. Daarbij
krijgen we steeds scherper in beeld wat werkt en wat niet. Door aan te
sluiten bij de lessen uit het voorgaande actieprogramma, door lokale en
regionale initiatieven te faciliteren en te verbinden en door aan te sluiten
bij de leefwereld van mensen die zorg en ondersteuning krijgen, kan
samen met gemeenten en regio’s verder worden gebouwd aan een (nog)
succesvolle(re) aanpak.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 424, nr. 607

4