Gespreksnotitie Evaluatie Wet kraken en leegstand – 21 april 2016, 2e Kamer
Van: Gerben van Dijk –
werkzaam bij Bouwstenen voor Sociaal,
betrokken bij Ruimte om te Wonen en
voorzitter van het Herbestemmingsteam.
De Wet Kraken en Leegstand doet jammer genoeg niet waarvoor hij bedoeld is: kraken en leegstand
integraal bestrijden. Bovendien schiet het geboden instrumentarium tekort om toenemende druk op
de woningmarkt te verminderen. En ondertussen loopt de leegstand op. Ik deel dan ook niet de
conclusie van Minister van de Steur dat er geen aanleidingen zijn voor het doorvoeren van
beleidswijzigingen. Enkele opmerkingen en 3 voorstellen voor beleidswijzigingen:
Doet de Wet kraken en leegstand wat deze moet doen voor de samenleving?
Jammer dat de evaluatie zich beperkt tot gesprekken met gemeenten en het OM. De vraag of de wet
doet wat deze moet doen voor de samenleving wordt zo maar ten dele beantwoord.
Integrale bestrijding?
Krakers zijn van origine de aanklagers een maatschappelijke misstand: onnodige leegstand. Het is
dan ook niet vreemd dat uit de evaluatie blijkt dat de integraliteit tussen bestrijding van kraken en
leegstand ver te zoeken is. Het samenbindende lijkt vooral te zitten in de veelheid aan stappen en
procedures.
Bestrijden van leegstand ondanks de wet
De leegstand is, zo blijkt ook uit de evaluatie, gedurende de afgelopen jaren alleen maar meer
geworden. Dat is moeilijk een succes te noemen. Gelukkig verdwijnt er ook leegstand. De zogeheten
onttrekkingen van winkels en kantoren groeien. Deze verdwenen leegstand lijkt eerder gerealiseerd
ondanks dan dankzij de wet. Bovendien is het in de meeste gemeenten nog niet gelukt om het
basisprincipe ‘Dweilen met de kraan dicht’ toe te passen. Provincie Utrecht gaat met dit principe aan
de slag om plancapaciteit in de kantorenmarkt te reduceren.
Leegstandsgesprekken helpen
Gemeenten hechten aan goede contacten en trekken liefst samen met de markt op. Beter praten
dan een boete. De sancties uit een leegstandsverordening worden dan ook gezien als een ‘ultimum
remedium’. Als de gezamenlijke aanpak effect heeft, verdient dat voorrang. Toch kan het (dreigen
met) toepassen van sancties wel degelijk effect hebben, zo is de ervaring in de gemeente Ede (zie
bijlage). Gemeenten moeten niet bang zijn om naast de wortels ook een stok te benutten als dat
nodig is.
Waar kan de samenleving z’n aanklacht kwijt?
Nu kraken volgens de wet verboden is, is de samenleving een middel kwijt om zijn aanklacht te uiten.
Daarom zal de samenleving andere wegen zoeken en vinden om haar beklag en boosheid te laten
horen. Bijvoorbeeld via websites als http://www.ruimteomtewonen.nl/ of
http://pauzelandschappen.nl/. Zo kunnen panden digitaal gekraakt worden. Deze aanklachten
1

kunnen ten positieve worden ingezet om de leegstand daadwerkelijk te bestrijden. Bestrijden begint
met zichtbaar maken en daar schort het nog altijd aan.

3 concrete voorstellen voor beleidswijzigingen:
1. Faciliteer dat leegstand zichtbaar wordt
Meer dan 30 overheden, bedrijven en organisaties hebben behoefte aan een landelijke
informatievoorziening voor leegstand. Dat blijkt uit onderzoek van Geonovum en het Kadaster.
Partijen die de behoefte aan een landelijke informatievoorziening voor leegstand onderschrijven zijn
onder meer: de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Kamer van Koophandel, Planbureau
voor de Leefomgeving, de Waarderingskamer, 6 gemeenten en 3 provincies.
Met big- en opendata wordt de transparantie vergroot.
2. Schrap beperking ‘niet-woonruimte’
De bestrijding van leegstand gaat in de wet over leegstand van ‘niet-woonruimte’. Steeds vaker
wordt deze ruimte uiteindelijk getransformeerd naar woonruimte. Het onderscheid tussen nietwoonruimte en woonruimte is onnodig beperkend en frustreert een daadwerkelijk integrale
benadering van de bestrijding van leegstand. Zowel nie-woonruimte als woonruimte is in sommige
delen van Nederland hard nodig als ruimte om te wonen, om zo de druk op de woningmarkt te
verminderen.
Geen oneigenlijk onderscheid maken. ‘Niet-woonruimte’ kan ‘woonruimte’ worden.
3. Leg de bal bij de eigenaar
Het goed uitvoeren van een leegstandsverordening kost de nodige ambtelijke capaciteit. Als de fase
van praten voorbij is, is leegstand ineens het probleem van de gemeente. Het niet-gebruiken van zijn
pand is toch eerst en vooral het probleem van de eigenaar. Gemeente Rijswijk had dat al goed gezien
door de gebruikers-OZB af te schaffen en te integreren in de eigenaren OZB.
In gebieden met een grote vraag naar ruimte is een extra vergoeding voor het niet-gebruiken van
kostbare ruimte verschuldigd. Vergelijkbaar met CO2-rechten, maar dan voor de ‘uitstoot’ van
stenen. De eigenaar gaat betalen voor speculatieactiviteiten. Bewijslast voor gebruik ligt bij de
eigenaar.
Mogelijke uitwerking: Via het Kadaster kan de status van gebouwen bijgehouden worden. Nietgebruik van meer dan 1 jaar wordt afgerekend via een extra OZB-heffing met een progressief
verloop: hoe lang de leegstand: hoe duurder het wordt.
Heel eenvoudig: Kraken is strafbaar, niet-gebruiken kost geld.

2

Bijlage: Ede overweegt leegstandsverordening Grotestraat
EDE Leegstand van winkels in het centrum baart het college van B&W steeds meer zorgen. Ede
overweegt daarom een leegstandsverordening in te stellen tegen de niet verhuurde winkels in de
Grotestraat in het centrum.
Het dreigen met het instellen van een leegstandsverordening heeft volgens wethouder Johan
Weijland effect gehad op de bezetting van de winkels aan Maandereind. Bij zo'n verordening kan
de gemeente kiezen voor een actieve rol wanneer leegstand leidt tot een aantasting van het
vestigingsklimaat en belemmering van de economische groeikansen van zittende ondernemers,
en een winkelcentrum in een neerwaartse spiraal duwt. Door de hoge huren en het kopen via
internet wordt de leegstand in alle binnensteden van Nederland een steeds groter probleem.
De Edese wethouder zei tijdens de begrotingsraad dat hij zo'n verordening in de Grotestraat
wilde invoeren, waar op dat moment veel leegstand van winkels was. Er kwamen beleggers bij
Weijland met de vraag of hij echt een leegstandverordening aan Maandereind wilde invoeren.
Vanaf het moment dat Weijland liet blijken dat Ede dat echt van plan was, liepen de winkels daar
weer vol. ,,Er is nu aan Maandereind vrijwel geen leegstand meer. We zien daar ook
ondernemers die heel plezierig met elkaar samenwerken."
In de Grotestraat is steeds meer leegstand, constateert Weijland. ,,De huren zijn er vrij hoog. We
overwegen nu of we daar daadwerkelijk een leegstandsverordening gaan effecturen."
Bron: edestad.nl

Andere informatie:
https://www.kadaster.nl/web/Nieuws/Nieuwsberichten/Bericht/Behoefte-aaninformatievoorziening-voor-leegstand.htm
http://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/nieuws/rijswijk-schaft-gebruikers-ozb-afleegstand-te.9483865.lynkx

3