Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 532

Wijziging van de Meststoffenwet in verband met
de invoering van een stelsel van fosfaatrechten

Nr. 93

AMENDEMENT VAN HET LID OUWEHAND
Ontvangen 6 december 2016
De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
I
Artikel I, onderdeel A, subonderdeel 4, vervalt.
II
Artikel I, onderdeel D, wordt als volgt gewijzigd:
1. In de aanhef wordt «wordt een artikel» vervangen door: worden twee
artikelen.
2. Na artikel 21b wordt een artikel toegevoegd, luidende:
Artikel 21c
1. Een landbouwer met een melkveebedrijf beteelt gedurende de
periode van 15 mei tot en met 15 september de tot het bedrijf behorende
oppervlakte landbouwgrond die voor het op of in de bodem brengen van
dierlijke meststoffen beschikbaar is:
a. voor ten minste tachtig procent, onafgebroken met gras dat is
bestemd om te worden gebruikt als ruwvoer, of
b. voor ten minste zeventig procent, onafgebroken met gras dat is
bestemd om te worden gebruikt als ruwvoer, voor ten hoogste twintig
procent met maïs en het resterende deel met een bij ministeriële regeling
aangewezen gewas.
2. Indien het bedrijf van een landbouwer een melkveebedrijf en een
akkerbouw-, tuinbouw- of bosbouwbedrijf omvat, wordt bij ministeriële
regeling bepaald op welke hoeveelheid van de tot het landbouwbedrijf
behorende oppervlakte landbouwgrond de percentages bedoeld in het
eerste lid van toepassing zijn.

kst-34532-93
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

1

III
Artikel I, onderdeel G, wordt als volgt gewijzigd:
1. In de aanhef wordt «vijf leden» vervangen door: zes leden.
2. Het derde lid komt te luiden:
3. Het op het bedrijf rustende fosfaatrecht op het tijdstip van inwerkingtreding van het verbod, bedoeld in artikel 21b, eerste lid, wordt door Onze
Minister vastgesteld en bedraagt:
a. 96 kilogram fosfaat maal de op 1 januari 2018 tot het bedrijf
behorende oppervlakte landbouwgrond fosfaat en
b. 20 kilogram fosfaat maal de op 1 januari 2018 tot het bedrijf
behorende oppervlakte natuurgrond.
3. Na het derde lid wordt een lid ingevoegd, luidende:
3a. Van het verbod, bedoeld in artikel 21b, eerste lid, onderdeel a. wordt
vrijstelling verleend voor:
a. 2018 met 63,6 kilogram fosfaat per hectare voor de in 2017 tot het
bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond;
b. 2019 met 42,6 kilogram fosfaat per hectare voor de in 2018 tot het
bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond;
c. 2020 met 21,6 kilogram fosfaat per hectare voor de in 2019 tot het
bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond.
4. Het vijfde lid komt te luiden:
5. Indien een landbouwer voor een datum die bij ministeriële regeling
wordt vastgesteld meldt en aantoont dat het krachtens het derde lid op
het bedrijf rustende fosfaatrecht minimaal vijf procent lager is door ziekte,
ziekte of overlijden van een persoon van het samenwerkingsverband van
de landbouwer of een bloed- of aanverwant in de eerste graad, wordt
door Onze Minister het fosfaatrecht bepaald aan de hand van de hoeveel
landbouwgrond waarover deze landbouwer zonder deze buitengewone
omstandigheden zou hebben beschikt.
IV
In artikel I, onderdeel L, komt artikel 32a te luiden:
Artikel 32a
Bij de overgang van het fosfaatrecht of een gedeelte daarvan waarop de
kennisgeving, bedoeld in artikel 27, eerste lid, betrekking heeft, wordt de
vergroting van het fosfaatrecht, in afwijking van artikel 28, tweede lid,
beperkt tot 96 kilogram per hectare van de tot het bedrijf behorende
oppervlakte landbouwgrond.
V
Artikel I, onderdeel M, wordt als volgt gewijzigd:
1. In artikel 33Ab vervalt de aanduiding «1.» alsmede het tweede lid.
2. In titel 5B. word na artikel 33Ab een artikel toegevoegd, luidende:
Artikel 33Ac
In afwijking van de artikelen 23, derde lid en 33Ab wordt bij een bedrijf
waarbij de productie van dierlijke meststoffen door melkvee hoger is dan
84 kilogram fosfaat per hectare voor de in 2016 tot het bedrijf behorende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

2

oppervlakte landbouwgrond, het op een bedrijf rustend fosfaatrecht:
a. op 1 januari 2018 verminderd tot 96,6 kilogram fosfaat per hectare
voor de in 2016 tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond,
met dien verstande dat de vermindering ten hoogste 6% bedraagt;
b. op 1 juli 2018 verminderd tot 96,6 kilogram fosfaat per hectare voor
de in 2016 tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond, met
dien verstande dat de vermindering ten hoogste 6% bedraagt.
Toelichting
Biologische en grondgebonden melkveehouders en een aantal
zuivelondernemingen hebben samen met milieu- en dierenwelzijnsorganisaties een plan uitgewerkt om kille sanering in de meest duurzame
melkveehouderijsectoren te voorkomen. Dit plan gaat uit van een
maximum aantal koeien per hectare en koppelt de uit te geven fosfaatrechten aan het bezitten van genoeg grond; genoeg grond om het
diervoer te produceren en de dieren te weiden. Dat plan is erop gericht
om binnen 5 jaar een volledig grondgebonden melkveehouderij te
realiseren. Concreet houdt het in dat boeren na deze overgangstermijn
nog maximaal 2,3 Grootvee-eenheden per hectare, inclusief jongvee
mogen houden. Tevens borgt het plan dierenwelzijn en -gezondheid door
te voorkomen dat de melkproductie per koe steeds verder wordt
opgevoerd: er gaat een maximum gelden van 16.750 kg melk per hectare.
Dit amendement regelt dat de fosfaatrechten worden gekoppeld aan de
grond die de melkveehouder in bezit heeft. De fosfaatrechten zijn daarmee
ook niet los van de grond verhandelbaar. Verder regelt het amendement
dat de meest intensieve melkveebedrijven in twee tranches in 2017
worden gekort, en dat de melkveehouderij zich als geheel omvormt tot zij
volledig grondgebonden is geworden in vijf jaar tijd. Dit amendement
scherp te definitie van grondgebondenheid aan ten opzichte van de
definitie zoals deze wordt opgenomen in de meststoffenwet, waardoor de
koppeling tussen veevoerproductie en mestafzet, en dus het sluiten van
de nutriëntenkringlopen wel wordt verzekerd.
Met dit plan neemt het mestoverschot in Nederland aanzienlijk af en kan
de derogatie mogelijk worden behouden. De kans daarop neemt verder
toe door een uitgebreide monitoring van de waterkwaliteit en het
opnemen van elementen uit het fosfaatakkoord zoals het voerspoor en de
stoppersregeling.
De kern van dit plan is transitie naar volledige grondgebondenheid, met
de volgende uitgangspunten:
• Toezicht en handhaving niet door sector, maar door overheid
• Minder regels voor boeren in plaats van meer
• Probleem wordt opgelost waar deze ontstaan is
• Positieve stimulans voor weidegang en grondgebondenheid
• Geen onredelijke benadeling biologische en biodynamische bedrijven
• Meer toekomstperspectief voor het grondgebonden familiebedrijf
• Door lagere waarde fosfaatrechten vloeit minder geld uit de sector
• Kleiner aantal intensieve bedrijven dat sterker wordt gekort waardoor
compensatie makkelijker wordt
• Draagvlak bij meerderheid veehouders
• Draagvlak bij diverse natuur-, milieu en dierenwelzijnsorganisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

3

Concrete uitwerking van het plan:
1-10-2018

1-10-2019

1-10-2020

1-10-2021

Veebezetting

3,8 GVE/ha

3,3 GVE/ha

2,8 GVE/ha

2,3 GVE/ha

Melkproductie

24.000 kg/ha

20.000 kg/ha

18.000 kg/ha

16.750 kg/ha

Ontwikkeling naar grondgebondenheid wordt met kracht ingezet door
een krimp van het aantal melkkoeien op alle bedrijven, behalve op
volledig grondgebonden bedrijven (≤ 2 GVE/ha).
Q3–2017

Q4–2017

Melkveebedrijven, > 2 GVE/ha

– 6%

– 12%

Melkveebedrijven, ≤ 2 GVE/ha

0%

0%

Om te komen tot volledige grondgebondenheid, kunnen melkveehouders dieren verkopen en/of grond verwerven.
• Per 1-1-2018 worden fosfaatrechten toegekend aan de bedrijven. Deze
rechten zijn gekoppeld aan grond en niet los van de grond verhandelbaar.
Bij overschrijving van gronden van het ene op het andere melkveebedrijf,
gaat per hectare 96 kg fosfaat over.
• In het eerste en in het tweede kwartaal van 2018 worden de intensieve
melkveebedrijven gekort, wanneer zij meer dan 2 Grootvee Eenheden per
hectare hebben. Voor een aantal bedrijven betekent dat dat zij maar één
keer gekort zullen worden, voor de intensievere bedrijven geldt dat zij
twee keer met een korting te maken krijgen. De extensievere bedrijven
hoeven niet gekort te worden.
• Om voldoende (permanent) grasland (incl. gras/klaver) te behouden,
geldt een eis van minimaal 80% grasland (of minimaal 70% grasland,
maximaal 20% mais en daarnaast de teelt van krachtvoeders als gerst,
soja, lupine of erwten).
• Permanente, uitgebreide monitoring van kwaliteit oppervlakte en
grondwater.
• Stimulering van het voerspoor door mengvoerbedrijven.
• Faciliteren van potentieel stoppende bedrijven door een stoppersregeling.
Proportionaliteit en relatie tot artikel 14 van de Grondwet en
artikel 1 van het eerste protocol bij het EVRM
De melkveestapel is de afgelopen jaren onhoudbaar gegroeid. Dat zorgt
voor grote problemen voor het milieu, en brengt de derogatie in gevaar.
Verlies van de derogatie zal de gehele melkveehouderij bijna een miljard
euro kosten. Overheidsingrijpen om de melkveestapel en daarmee de
mestproductie terug te brengen binnen het met de Europese Commissie
overeengekomen fosfaatplafond, om te voldoen aan de Europese
wetgeving, is onvermijdelijk. Dit amendement zorgt ervoor dat de
verplichte krimp neerslaat bij de intensieve bedrijven, dat zijn juist ook de
bedrijven die de afgelopen jaren fors zijn gegroeid en het huidige
mestoverschot hebben veroorzaakt. De grondgebonden en biologische
bedrijven worden hiermee ontzien. Er is een breed gedeelde wens om de
Nederlandse melkveehouderij grondgebonden te houden. Dit
amendement bereikt een volledige grondgebondenheid van de melkveehouderij in een periode van vijf jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

4

Artikel 14 van de Grondwet en artikel 1 van het eerste protocol van het
Europees verdrag voor de rechten van de mens (EVRM) zijn bij
voorliggend amendement van belang.
Artikel 14 van de Grondwet ziet op onteigening en de daaraan te
verbinden schadevergoeding. Het reguleren van de aantallen runderen
dat gehouden mag worden in relatie tot de beschikbare grond kan niet
worden aangemerkt als onteigening maar wel als een mogelijke
beperking van de uitoefening van het eigendomsrecht als bedoeld in het
derde lid van artikel 14 van de Grondwet. Ingevolge dat artikellid bestaat
in het geval van beperking van de uitoefening van het eigendomsrecht
slechts een verplichting tot schadeloosstelling of tegemoetkoming in de
schade in gevallen bij of krachtens de wet bepaald. Gelet op de
overgangstermijn van 5 jaar is voorzien in een beperkte schadeloosstelling van de betrokken melkveehouders.
Artikel 1 van het eerste protocol bij het Europees Verdrag voor de
rechten van de mens (EVRM) geeft iedere natuurlijk of rechtspersoon het
recht op het ongestoorde genot van zijn eigendom. Het bepaalt dat aan
niemand zijn eigendom zal worden ontnomen behalve in het algemeen
belang en onder de voorwaarden voorzien in de wet en in de algemene
beginselen van internationaal recht. Dit tast echter niet het recht van een
Staat aan om die wetten toe te passen die hij noodzakelijk oordeelt om het
gebruik van eigendom te reguleren in overeenstemming met het
algemeen belang. Indiener wijst in dit verband op de noodzaak maatregelen te treffen ten behoeve van het voldoen aan Europees rechtelijke
verplichtingen op het gebied van de Nitraatrichtlijn, de Vogel- en
Habitatrichtlijn, de Kaderrichtlijn Water en het Europese klimaatpakket
voor 2030. Eerder zijn minder vergaande maatregelen getroffen om de
afgesproken doelen te halen, zonder afdoende resultaat. Dat rechtvaardigt
het treffen van verdergaande maatregelen zoals die in dit amendement
worden voorgesteld. Voorts wijst de indiener op het belang van het
behouden van derogatie voor de veehouderij als geheel, de klimaatdoelen
die voortvloeien uit het door Nederland ondertekende Klimaatverdrag in
Parijs en voorgaande klimaatverdragen, het Biodiversiteitsverdrag en het
steeds grotere maatschappelijk belang dat wordt toegekend aan het
welzijn van dieren. Een relevant onderdeel van het laatstgenoemde
belang zijn de Kameruitspraken over de gewenste bevordering van
weidegang, dat door het vigerende beleid juist is afgenomen en waarvoor
minder vergaande maatregelen (het weidegangconvenant) eveneens niet
tot resultaat hebben gehad dat de weidegang is toegenomen. De
genoemde belangen en het gebrek aan resultaat met minder vergaande
maatregelen om de doelen te halen maken de maatregelen in voorliggend
amendement proportioneel en gerechtvaardigd.
In de jurisprudentie van het Europese hof voor de rechten van de mens
is verder uitwerking gegeven aan het recht van een Staat om wetten toe te
passen die hij noodzakelijk oordeelt om het gebruik van eigendom te
reguleren in overeenstemming met het algemeen belang. In dit kader is
het van belang of een maatregel moet worden beschouwd als ontneming
of als regulering van eigendom. Bij ontneming van eigendom is de
overheid in het algemeen verplicht om in schadevergoeding te voorzien,
terwijl dat bij regulering van eigendom alleen het geval is indien het
individu een onevenredig zware last moet dragen ter bereiking van het
met de regulerende maatregel beoogde algemeen belang. Het algemeen
belang is hierboven omschreven. In het onderhavige geval is geen sprake
van ontneming van eigendom. De in het amendement opgenomen
maatregelen kunnen worden aangemerkt als regulering van eigendom in
de zin van artikel 1 van het eerste protocol bij het EVRM. Er is derhalve
niet per definitie een verplichting tot schadeloosstelling. Evenwel stelt
indiener voor de door het kabinet vrijgemaakte middelen ter beperkte
schadeloosstelling van melkveehouders voor de maatregelen die zij zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

5

had voorgesteld, te reserveren voor beperkte schadeloosstelling voor de
maatregelen die voortvloeien uit voorliggend amendement. De regering
heeft vanuit de Europese Commissie, de begroting van Economische
Zaken en vanuit de zuivelsector geld beschikbaar om een krimp van de
melkveestapel mee te bekostigen. In totaal is bijna € 45,904 beschikbaar.
Deze middelen kunnen worden besteed volgens de soepele steunvoorwaarden van de gedelegeerde Verordening (EU) 2016/1613. Bedrijven die
een of twee keer 6% moeten inleveren om aan de maximale 2,3 gve te
voldoen kunnen uit deze enveloppe gedeeltelijk gecompenseerd worden.
Indiener wijst in dit verband ook op de te verwachten melkprijsvorming
van komend jaar (meer dan € 0,40 ct /kg) en het feit dat het inkomen van
melkveehouders een forse ondersteuning van het GLB ontvangt. De krimp
zal op intensievere bedrijven plaatsvinden waardoor de krimp in dieren
meteen zal leiden tot verminderde mestafzetkosten en minder
voeraankoop. De tijdelijke krimp zal bij deze bedrijven een gering effect
hebben op het gezinsinkomen. Het gezinsinkomen op melkveehouderijbedrijven bestaat voor minstens 40% uit de GLB premie welke een vaste
basis vormt in het inkomen.
Indiener benadrukt dat de voorspelde kosten voor verlies van de
derogatie voor de gehele sector naar schatting 940 miljoen euro zal
kosten. Dit amendement voorkomt dat die zeer ongewenste situatie zich
zal voordoen.
Resultaat
De krimp van twee keer 6% van het aantal koeien op melkveebedrijven
met meer dan 2 GVE per ha leidt naar verwachting tot een vermindering
van de fosfaatexcretie met ca. 5 á 8 miljoen kg. Daarnaast verliezen
melkveebedrijven die stoppen, bij de overdracht van gronden een deel
van de fosfaatrechten omdat een maximum van 96 kg fosfaat per ha
overgaat. In combinatie met maatregelen zoals die zijn genoemd in het
fosfaatakkoord (stimuleren voerspoor en faciliteren bedrijfsbeëindiging)
wordt een zodanige vermindering van de fosfaatexcretie bereikt dat
behoud van derogatie mogelijk moet zijn.
Dit systeem maakt de grondgebonden melkveehouderij in Nederland
toekomstbestendig en borgt het welzijn van zowel boer, dier als milieu.
Artikelsgewijze toelichting:
Onderdeel II (toevoeging artikel 21c)
ad lid 1, onderdeel b: Om flexibel genoeg te blijven worden de
gewassen die geteeld mogen worden aangewezen bij regeling. Dat sluit
ook aan bij het Besluit gebruik meststoffen waarin bv de groenbemesters
bij regeling worden aangewezen.
ad lid 2: Dit is voorziening voor gemengde bedrijven. Zonder deze
voorziening zou een landbouwer akkerland moeten omzetten in grasland.
Onderdeel III (wijziging artikel 23)
ad lid 3:
− toekenning van de rechten geschiedt op 1 januari 2018, de beoogde
datum van inwerkingtreding. Voor de hoeveelheid grond wordt aangesloten bij de mei-telling van 2017. Bedrijven die de laatste jaren en/of de
komende maanden extra grond verwerven worden hiermee recht gedaan:
er wordt alleen gekort bij de bedrijven die op 1 januari 2018 boven de
2 GVE per hectare werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

6

− bij de berekening van de hoeveelheid fosfaatrechten rechten is
uitgegaan van de gewenste eindsituatie in kg fosfaat per hectare.
Daarvoor wordt er wet een vrijstelling opgenomen waarmee de situatie
ontstaat dat in 2021 ieder bedrijf voldoet aan de norm van 96 kg fosfaat
per hectare.
ad lid 3a
Bepaalt de hoogte van de vrijstelling per jaar. De getallen zijn het
verschil tussen: 2018: 3,8 GVE = 3,8 * 42 kg = 159,6 kg minus 96 kg = 63,6
kilogram fosfaat. Om melkveehouders te stimuleren om zo snel mogelijk
te voldoen aan de 2,3 GVE houdt het amendement rekening met de meest
recente cijfers. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van cijfers van de
mei-telling 2017. Wellicht is tijdelijk extra capaciteit nodig bij RvO om de
benodigde gegevens tijdig beschikbaar te hebben. Dat lijkt de indiener
een oplosbare bijkomstigheid.
Ad lid 5
De door de regering voorgestelde knelgevallenregeling is overgenomen, met dien verstande dat er in dit amendement wordt uitgegaan
van de hoeveelheid grond, niet de hoeveelheid dieren.
Onderdeel IV (wijziging artikel 32a)
Regelt dat overgang alleen grondgebonden kan plaatsvinden; bij
overdracht vervalt het deel dat niet grondgebonden is. Daarmee zijn de
fosfaatrechten dus niet vrij verhandelbaar.
Ouwehand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 532, nr. 93

7