Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 242

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2023
Tijdens het tweeminutendebat Exportkredietverzekeringen en Handelsinstrumentarium op 6 april 2023 (Handelingen II 2022/23, nr. 71, item 9) heb
ik toegezegd in een brief nader in te gaan op de vragen van het lid
Hammelburg (D66). Deze vragen hangen samen met de aangehouden
motie van de leden Hammelburg (D66) en Boutkan (Volt)1 over de
uitzonderingsgrond voor ontwikkelingslanden in het COP26-beleid van de
exportkredietverzekering (ekv). De leden stellen te willen voorkomen dat
er via de uitzonderingsgrond alsnog ekv-dekking op fossiele projecten
wordt goedgekeurd en het risico ontstaat dat deze landen in een fossiele
lock-in terechtkomen. Ook werd de vraag gesteld hoe ekv-dekking
bijdraagt aan het verduurzamen van de energiemix van lage inkomenslanden. U ontvangt deze brief mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
COP26-beleid
In november 2021 ondertekende Nederland tijdens de COP26klimaatconferentie in Glasgow de verklaring voor het in lijn brengen van
internationale overheidssteun met de groene energietransitie. Op
3 november 2022 is een brief2 aan uw Kamer verstuurd, waarin het
nieuwe ekv-beleid in relatie tot de COP26-verklaring uiteen is gezet.
Behoudens beperkte uitzonderingen en de projecten in de overgangsperiode is ekv-dekking voor de internationale fossiele energiesector per
1 januari 2023 beëindigd. Op 22 maart 2023 is een vervolgbrief3 aan uw
Kamer verstuurd waarin nader wordt ingegaan op een aantal toezeggingen die door mij aan uw Kamer zijn gedaan tijdens het commissiedebat van 23 februari 2023 over de implementatie van het COP26-beleid.

1

Motie van de leden Hammelburg en Boutkan, Kamerstuk 26 485 nr. 420. Aangehouden.
Kamerstuk 31 793, nr. 230.
3
Kamerstukken 26 485 en 31 793, nr. 413.
2

kst-31793-242
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 242

1

Uitzonderingsgrond voor elektriciteitsproductie, back-up
vermogen en kook-energie in ontwikkelingslanden
In het geïmplementeerde COP26-beleid is een uitzonderingsgrond
ingebouwd voor ekv-dekking voor fossiele elektriciteitsproductie, back-up
vermogen en kook-energie in lage inkomenslanden. Het kabinet hanteert
deze uitzonderingsgrond vanwege het belang van universele toegang tot
moderne energie. Nog altijd hebben 733 miljoen mensen geen elektriciteitsvoorziening en zijn ongeveer 2,4 miljard mensen voor het bereiden
van hun voedsel aangewezen op brandhout en houtskool. Het deel van de
bevolking dat wel toegang tot elektriciteit heeft, is in de meeste lage
inkomenslanden afhankelijk van onbetrouwbare en verouderde infrastructuur. Deze uitzonderingsgrond komt overeen met bestaand beleid
voor Invest International4 en de Nederlandse inzet bij multilaterale
ontwikkelingsbanken.
De uitzondering voor fossiele transacties op het gebied van elektriciteitsproductie in ontwikkelingslanden is alleen mogelijk mits:
– er dient sprake te zijn van een significante bijdrage aan het oplossen
van acuut energietekort of gebrek aan energietoegang in lage
inkomenslanden met extreme energiearmoede;
– en/of er sprake is van een significante bijdrage aan een
energietransitie-pad richting klimaatneutraal;
– en/of er geen haalbaar duurzaam alternatief is en het betreffende land
investeert in hernieuwbare energie.
Het kabinet ziet een acuut tekort aan energie als een langdurig productietekort aan elektriciteit, waardoor bijvoorbeeld geregeld de energievoorziening noodgedwongen afgeschakeld wordt. Dit heeft substantiële
schade voor economie en samenleving. Van een gebrek aan energietoegang is sprake wanneer een noemenswaardig gedeelte van de
bevolking geen aansluiting heeft op moderne energievoorziening. In dat
geval heeft de bevolking geen elektriciteit en is zij voor koken aangewezen
op (open) houtvuur of houtskool. Een belangrijke informatiebron hiervoor
is de SDG7 tracking database.5 Als maatstaf voor de bijdrage aan het
energietransitie-pad richting klimaatneutraliteit, kijkt het kabinet of en hoe
projecten geïntegreerd zijn in nationale energietransitie-plannen (inclusief
Nationally Determined Contributions en Long Term Strategies ingediend
bij het VN klimaatverdrag). Het niet-haalbaar zijn van een duurzaam
alternatief dient in die plannen overtuigend aangetoond te worden. Het
geldt kortom alleen als uitzonderingsgrond wanneer het land zo investeert
in hernieuwbare energie dat een fossiele lock-in niet aannemelijk is.
Het verbeteren van de energiemix is geen apart criterium, maar het
voldoen aan bovengenoemde voorwaarden kan daar in de praktijk wel
een bijdrage aan leveren. Invest International heeft geen projecten in
portefeuille waarbij deze uitzonderingsgronden zijn toegepast en uit
ervaring bij de Nederlandse inzet bij de Multilaterale Ontwikkelingsbanken
is gebleken dat met deze voorwaarden er geen sprake is van een loophole
voor fossiele transacties. De aanvrager van de ekv-dekking moet
overtuigend kunnen aantonen dat het project voldoet aan de criteria van
de uitzonderingsgrond. Dit aspect zal door ekv-uitvoerder Atradius Dutch
State Business (ADSB) worden getoetst, naast de gebruikelijke beoordeling van de financiële risico’s en de risico’s op het terrein van
maatschappelijk verantwoord ondernemen van een project. Overigens
geldt dat er over het algemeen weinig Nederlandse exporteurs actief zijn
in de export van fossiele elektriciteitsopwekking zoals genoemd in de
4
5

Kamerstuk 35 529, nr. D.
Zie Tracking SDG 7 | Progress Towards Sustainable Energy (esmap.org).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 242

2

uitzonderingsgrond. Op dit moment zijn dergelijke aanvragen niet bekend
bij uitvoerder ADSB.
Conclusie
Het kabinet hecht eraan een bijdrage te leveren aan de energietransitie in
ontwikkelingslanden, onder meer via de ekv. In dat kader wordt de export
van duurzame (energie)oplossingen naar onder meer lage inkomenslanden gefaciliteerd en gestimuleerd, door bijvoorbeeld gunstigere
voorwaarden voor groene export. Tegelijkertijd moeten we oog houden
voor het feit dat in ontwikkelingslanden veel mensen geen toegang
hebben tot moderne energie, met name op het gebied van elektriciteitsvoorziening. De beperkte uitzonderingsgrond binnen het COP26-beleid
kan onder de in deze brief toegelichte voorwaarden worden ingezet voor
dergelijke situaties. Uw Kamer zal jaarlijks in de ekv-monitor op de hoogte
worden gesteld van de uitgereikte polissen waarbij deze uitzondering van
toepassing was en de daarbij behorende argumentatie.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 242

3