Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 253

Landschapsontwikkeling

Nr. 19

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 juni 2009
Naar aanleiding van de behandeling van de Agenda Landschap in januari
2009 heeft uw Kamer een motie aangenomen (kamerstuk 31 253, nr. 12),
waarin de regering wordt opgeroepen de Kamer vóór de zomer te informeren over de uitwerking van het pakket aan maatregelen dat is voorgesteld door de Task Force Financiering Landschap Nederland. Met deze
brief zet ik, mede namens de minister van VROM, de voortgang uiteen.
1. Algemeen
De kabinetsreactie op het advies van de Task Force is vastgelegd in de
Agenda Landschap. Na het debat over de Agenda Landschap in uw Kamer
hebben we 11 acties in gang gezet op het thema «Duurzame financiering».
Als eerste is de inventarisatie in gang gezet van de werkelijke
financieringsbehoefte die hoort bij de langjarige landschapsopgave per
gebied. Daarna kunnen we ons richten op eventuele aanpassingen en
onderlinge ordening van het instrumentarium, in de wetenschap dat de
Task Force van mening is dat de juiste instrumenten op hoofdlijnen
aanwezig zijn. Door meer samenhang aan te brengen kunnen we als Rijk
toegevoegde waarde leveren aan initiatief en ondernemerschap op het
lokale niveau, opschalen waar dat nodig is, winstgevende rode ontwikkelingen aan landschapsmaatregelen laten meebetalen en zelf (helpen)
investeren in die maatregelen die (vanwege het sterk publieke karakter
van landschap) niet gemakkelijk door private partijen zullen plaatsvinden.
De grote uitdaging zal liggen in het aantrekken van private partijen met
betrokkenheid en middelen bij landschapsmaatregelen op het bovenlokale
schaalniveau. We hopen bij de verdere invulling van het beleid te mogen
rekenen op het denkwerk van externe deskundigen, onder meer bijeen in
de werkgroep Financiering van het Landschapsmanifest.

KST132964
0809tkkst31253-19
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 253, nr. 19

1

2. Inventarisatie van de financieringsbehoefte
De minister van VROM en ik hebben voor de inventarisatie van de
financieringsbehoefte samenwerkingsafspraken met de provincies
gemaakt.
De provincies hebben het voortouw om de inventarisatie voor gebieden,
waar processen als schaalvergroting en rationalisatie botsen met landschappelijke waarden, uiterlijk eind 2009 af te ronden. Wat betreft de
Nationale Landschappen kunnen provincies daarbij bouwen op de resultaten van de discussie over de kernkwaliteiten. Ik spreek op korte termijn
met de provincies over de voortgang van de inventarisatie.
3. (Rijks)instrumenten

Beheer van natuur en landschap
De Agenda Landschap gaat in op de aanbeveling van de Task Force om
het bestaande instrumentarium voor het beheer van natuur en landschap
te verbreden en toepasbaar te maken voor landschapsbeheerovereenkomsten. Provincies werken momenteel aan een beleidsneutrale
omvorming van Programma Beheer naar een nieuw subsidiestelsel voor
natuur- en landschapsbeheer (SNL). Ze houden 1 januari 2010 aan als
invoeringsdatum. Het beheer van landschap zit in SNL verankerd met
maatregelen voor groene en blauwe landschapselementen, historische
gebouwen en omgeving, aardkundige objecten en toegankelijkheid van
boerenland (wandelpaden). In het nieuwe subsidiestelsel komt meer
ruimte voor gebiedsgericht maatwerk, met minder administratieve lasten
voor beheerders. Provincies maken afspraken met beheerders over
beheer en onderhoud van natuur en landschap. Ze bepalen in het nieuwe
stelsel dus de inzet van middelen en houden daarbij rekening met de
samenhang met andere doelen, zoals voor landbouw, recreatie en water.
Ik wil er daarnaast voor zorgen dat de landbouw en andere particulieren
dezelfde kansen krijgen bij het beheer van natuurterreinen als de terreinbeherende organisaties.

Fiscaliteit
Bij de behandeling van het Belastingplan 2009 is de motie Cramer aangenomen, waarin de regering wordt verzocht om, ten behoeve van het
Belastingplan 2010, een oordeel te geven over de fiscale punten in het
advies van de Task Force. Met de recentelijk naar de Kamer gestuurde
brief inzake Fiscale vergroening (31 492, nr. 11) heeft het kabinet uitvoering gegeven aan deze motie. In de brief noemt het kabinet voorts fiscale
onderwerpen rondom natuur en landschap waarover de Task Force niet
expliciet adviseerde. Zo wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor
een persoonsgebonden aftrek voor natuurontwikkeling en voor een
stakingswinstfaciliteit voor ondernemers die landbouwgrond omzetten in
natuurgrond. Tevens zal een deel van het extra geld uit het aanvullend
beleidsakkoord voor de MIA/VAMIL worden ingezet voor investeringen in
natuur en landschap, overigens niet beperkt tot specifieke regio’s.

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Het kabinet heeft in haar visie «Houtskoolschets Europees Landbouwbeleid 2020» de intentie aangegeven om de inkomenssteun aan boeren
meer te verbinden aan de instandhouding van maatschappelijke waarden.
Het beheer van het landschap wordt door burgers als een belangrijke
maatschappelijke rol van de landbouw gezien, waarbij een passende
beloning behoort. In mijn brief over de implementatie van de Health

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 253, nr. 19

2

Check (28 625, nr. 67) zet ik eerste concrete stappen voor wat betreft het
landschapsbeheer.
Ik wil landbouw in landschappelijk aantrekkelijke vaargebieden financieel
extra ondersteunen (maximaal € 1 miljoen per jaar) en extra middelen ter
beschikking stellen voor landbouw in benadeelde gebieden en voor
beheer van akkerranden (circa € 10 miljoen, respectievelijk € 30 miljoen
per jaar). Ongeveer 70% van de huidige benadeelde gebieden ligt in de
Nationale Landschappen.
Tegelijk bereid ik me voor op de volgende stappen om steun aan de landbouw op weg naar 2020 nog sterker te verbinden aan maatschappelijke
waarden. Daarover zal ik de Kamer begin 2010 nader informeren.

Ruimtelijk beleid
De Agenda Landschap gaat in op de aanbevelingen van de Task Force die
betrekking hebben op het ruimtelijk ordeningsinstrumentarium. De
minister van VROM laat momenteel mogelijkheden onderzoeken om
zogenaamde rode ontwikkelingen (inclusief overheidsinvesteringen) niet
vrijblijvend te laten meebetalen aan maatregelen die het landschap ten
goede komen. Het gaat daarbij om twee instrumenten die in samenhang
worden onderzocht. Ten eerste heeft uw Kamer het kabinet bij de behandeling van de Agenda Landschap verzocht een voorstel te doen om
bovenplanse verevening verplicht toe te passen en de hieruit resulterende
middelen ten goede te laten komen aan het landschap. Ten tweede wordt
de haalbaarheid bezien van een heffing op (private) waardestijging als
gevolg van een (publieke) bestemmingswijziging (een «planbatenheffing»). De resultaten van het onderzoek worden dit najaar naar uw
Kamer gestuurd.
4. Fondsvorming en fondsenbeheer
Het Groenfonds heeft mij in reactie op de Agenda Landschap laten weten,
bereid en in staat te zijn landschapsfondsen financieel te beheren en de
mogelijkheden van een nationale cofinancieringcomponent te verkennen.
Provincies en Rijk samen hebben in 1994 het Groenfonds opgericht met
als doel de financiering van bos, natuur, landbouw, landschap en openluchtrecreatie te faciliteren. In het begin lag het accent op financiering van
natuur. Nu ligt er een mogelijkheid om de kassier- en financierrol voor
landschap beter in te zetten. Het Groenfonds speelt overigens al een
cruciale kassierrol voor het landschap. Zo beheert het Groenfonds de
lokale gebiedsfondsen en het provinciale fonds voor groene en blauwe
diensten in Overijssel. Het Groenfonds is tevens kassier voor alle
ILG-middelen.
Ik ga met het Groenfonds overleggen in hoeverre de financierrol voor
landschap beter kan worden benut. Ik denk dan aan laagrentende
leningen uit hun revolverende fonds, waarmee kleinschalige particuliere
of publiek private investeringen worden gestimuleerd. Ik wil tevens nader
van gedachten wisselen over mogelijke constructies voor nationale en
Europese cofinanciering en over hun toekomstige rol als adviseur en
stimulator van initiatieven op lokaal of provinciaal niveau.
5. Kennisontwikkeling en -verspreiding
De Agenda Landschap bevestigt het belang dat de Task Force heeft
gegeven aan ontwikkeling en verspreiding van kennis rond financiering
van landschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 253, nr. 19

3

Ruim een jaar geleden ben ik al gestart in vier «voorbeeldgebieden» met
ondersteuning van uiteenlopende initiatiefnemers bij de ontwikkeling van
innovatieve financieringsconstructies. Ik heb daarvoor onder meer
DLG-expertise en onderzoekscapaciteit ter beschikking gesteld. Recent zijn
de 36 initiatiefnemers van voorstellen voor de voorbeeldgebieden voor
het eerst bijeen geweest om ervaringen en voortgang uit te wisselen. Zo
werkt Het Groene Woud aan verdere implementatie van de Streekrekening
en de uitbouw daarvan naar de andere gebieden. In Het Groene Woud
levert de streekrekening jaarlijks al € 250 000 op voor financiering van het
landschap. Het Binnenveld bouwt verder aan het concept «uitzichtgarantie». Amstelland verkent de mogelijkheden van inzet van een grondbank en zoekt naar bredere betrokkenheid van burgers en bedrijven. De
Ooijpolder («landschapsveiling») doet onderzoek naar financieringsbronnen via CO2-compensatie door lokale bedrijven. Voor de inrichting
van de Ooijpolder heeft de Postcodeloterij overigens € 1,6 miljoen
beschikbaar gesteld aan de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap.
Ik heb voor de periode 2009–2011 bijna € 2 miljoen beschikbaar om het
proces verder te ondersteunen en de resultaten voor een ieder beschikbaar te stellen. De minister van VROM heeft € 3,8 miljoen beschikbaar
gesteld om in elk voorbeeldgebied een proef te starten voor de fysieke
inrichting van het landschap in de komende 5 jaar. Hiermee geeft zij invulling aan het amendement Wiegman-van Meppelen Scheppink en van
Heugten (31 700 XI, nr. 15). We maken nadere afspraken met de gebieden
over de prestaties in de komende jaren. Eind volgend jaar ontvangt uw
Kamer een eerste verslag van de voortgang in de voorbeeldgebieden.
Ook InnovatieNetwerk draagt bij aan ontwikkeling èn uitvoering van
vernieuwende financieringswijzen voor landschapsmaatregelen.
Concepten als «Knooperven», «Nieuwe Marken» of «Singelgolf» richten
zich op bekostiging van toekomstbestendig beheer van de groene omgeving door private belanghebbenden (nieuwe bewoners, recreanten).
Daadwerkelijke uitvoering van dergelijke concepten in praktijksituaties
maakt de kansrijkheid en de overdraagbaarheid inzichtelijk.
Tot slot breng ik u twee recente onderzoeken over financiering van landschap onder de aandacht. NovioConsult en Triple E hebben advies uitgebracht over de (alternatieve) financieringsmogelijkheden voor de Nationale Landschappen («Naar een rijk landschap»). Het advies is een
welkome hulpbron om het beleid in de Nationale Landschappen concreet
te maken. Het in het rapport van de Task Force aangekondigde onderzoek
van Bureau Berenschot («Gebiedseigen instrumenten» en «Lokale
landschapsontwikkeling») biedt een vrijwel volledig overzicht met initiatieven en experimenten van publieke en (publiek)private financieringsconstructies.
De resultaten van beide onderzoeken zijn uiteraard openbaar en beschikbaar.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 253, nr. 19

4