Input herbezinning mestbeleid Boerenverstand
Zet doelen centraal (KPI’s), zoals bodemgezondheid en het
voorkomen van verliezen, en niet de middelen
• Minder erin, is minder eruit, hoe komt dat terug?
• Maak twee sporen (eenvoud vs. maatwerk) mogelijk
• Stimuleer een betere kwaliteit en benutting van dierlijke mest en ontmoedig
het gebruik van kunstmest
Frank Verhoeven & Wouter de Jong, 20 oktober 2020, frank@boerenverstand.nl
•

-

Elk landbouwbedrijf kent uitdagingen op duurzaamheid en alle duurzaamheidsopgaves
zijn van gelijk belang. Ofwel het verbeteren van de waterkwaliteit is even belangrijk als
de invulling van klimaatopgaves, de mate van grondgebondenheid, het dierenwelzijn,
enzoverder. Het huidige mestbeleid is een van de meest sturende dossiers op het
boerenerf en richt zich niet per definitie op integrale verduurzaming van de landbouw.
Door het Ministerie van LNV is recent een traject gestart waarbij gekeken wordt naar
beleidsdoelen en kritische prestatie indicatoren (KPI’s) voor Kringlooplandbouw. De
wens is om per maatschappelijke opgave een KPI te ontwikkelen en daarop te gaan
sturen. Op dit moment worden de voorlopers in de kringlooplandbouw in kaart
gebracht en zijn er 1.0 versies beschikbaar van KPI’s. Een essentieel kenmerk van
kringlooplandbouw is de integrale bedrijfsbenadering, zowel in de bodem – mest – plant
– dier kringloop (Figuur 1) als in de lokale en maatschappelijke thema’s (Figuur 2).

Figuur 1: Versimpelde weergave van de bodemplant-dier-mest kringloop.

-

-

Figuur 2: Integrale opgaves duurzame landbouw, uitwerking
visie kringlooplandbouw (Erisman & Verhoeven, 2020)

De koplopers binnen de kringlooplandbouw laten zien in de breedte goed te scoren op
alle duurzaamheidsthema’s. Hoe sluit het nieuwe mestbeleid daarop aan?
Ook laten de koplopers een emissiearme bedrijfsvoering zien op hun bedrijf (whole
farm approach). Dat is een brongerichte aanpak voor de opgaven van klimaat,
waterkwaliteit, stikstof, fosfaat en biodiversiteit. Minder erin, betekent minder eruit.
Daarbij dient deze bedrijfsstrategie tevens als verdienmodel voor de boer, namelijk een
betere benutting van eigen resources betekent ook lagere kosten. Wat ons betreft moet
het nieuwe mestbeleid deze strategie maximaal gaan ondersteunen. Hoe komt dit terug?
Ruimte voor de boer om de eigen dierlijke mest naar eigen inzicht in te zetten wordt
vaak tegengewerkt door wet-en regelgeving. Dat gaat van stallenbeleid tot methodes
van mestaanwenden en maximale aanwendingsnormen. Maak een tweesporen beleid
gericht op risico’s. Er is nadrukkelijk een verschil tussen bedrijven die hun mest
gebruiken op het eigen bedrijf of in een samenwerkingsverband en tussen bedrijven die
relatief veel tot al hun mest moeten aan-of afvoeren. De eerste categorie zou wezenlijk
anders behandeld moeten worden. Bij hen is er nauwelijks kans op fraude en deze
bedrijven worden gefrustreerd met mestbeleid wat almaar aangescherpt wordt onder
druk van Brussel. Deze categorie wil een stal bouwen die betere mest oplevert voor de
bodem (denk aan strooiselstallen) en mest aanwenden met machines die beter zijn voor
hun bodems (denk aan bovengronds).

1

-

Tenslotte zou het mestbeleid een betere kwaliteit en benutting van
dierlijke mest moeten stimuleren. Het mestbeleid is echter sterk gericht
op end -of pipe maatregelen, het voorkomen van (ammoniak)emissies. Er
is geen boer in Nederland die gestimuleerd wordt om aan een betere kwaliteit mest te
werken die geschikter is voor de bodem. Die gestimuleerd word om mest op te
waarderen tot compost of om mest primair te scheiden en zo de benutting ervan verder
te verhogen. Ook hier zou gelden: Zet de doelen van het beleid (vertaald in KPI’s)
centraal en geef de boer ruimte zelf te bepalen hoe en in welke vorm dierlijke mest
in te zetten

2