Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek
2010 naar het betaalgedrag bij de
departementen

Datum
25 augustus 2010
Kenmerk IODAD 2010-114

Uitgebracht aan de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst
(ICBR)

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

Colofon

Titel

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek naar het
betaalgedrag bij de departementen

Auteur(s)

Dirk Knol, Herman Riesebos, interdepartementale
begeleidingsgroep IODAD

Bijlage(n)

3

Inlichtingen

Rijksauditdienst
Nlarius Winters
Dirk Knol
Herman Riesebos

Pagina 2 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

Inhoud

1

Managementsamenvatting-4

2
2.1
2.2

Opdracht-6
Aanleiding-6
Uitvoering-6

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Doelstellingen, gehanteerde criteria, object en aanpak-7
Doelstellingen-7
Onderzoekscriteria-7
Object van onderzoek-7
Karakter van het onderzoek en aanpak-8
Uitkomsten overleg met de Tweede Kamer naar aanleiding van het rijksbrede
onderzoek 2009-8

4
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.3.2
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8

Bevindingen-9
Inleiding-9
Betaaltermijnen en de mate waarin tijdig is betaald-9
Indicaties oorzaken niet-tijdige betalingen bij departementen-11
Rijksbreed aangetroffen zaken-11
Specifieke oorzaken per departement-12
Oorzaken bij de leveranciers-13
Wettelijke rente-13
Verbetermaatregelen naar aanleiding van de rapportage 2009-13
Managementreacties-13
Aanpassing ARIV/ARVODI voorwaarden-14

5

Bijlagen-15

Bijlage 1: klassenindeling
Bijlage 2: percentage tijdig betaalde facturen
Bijlage 3: specificatie tijdig betaalde facturen conform onderzoekscriteria

Pagina 3 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

1

Managementsamenvatting

De minister van Financiën heeft, als coiirdinerend verantwoordelijk
bewindspersoon voor het betaalgedrag van het Rijk, in het najaar van 2009 aan
de Tweede Kamer toegezegd, een vervolgonderzoek uit te laten voeren naar het
betaalgedrag van het Rijk. Deze toezegging is gedaan naar aanleiding van de
uitkomsten van het in 2009 uitgevoerde onderzoek naar het betaalgedrag van het
Rijk. Evenals in 2009 is de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering
Rijksdienst (ICBR) de opdrachtgever voor het onderzoek. Het feitelijke onderzoek
naar het betaalgedrag van de departementen is uitgevoerd door de
departementale auditdiensten en de Rijksauditdienst en heeft als doelstellingen:
•
•
•
•
•

inzicht te verschaffen in de door de departementen werkelijk gerealiseerde
betaaltermijnen in de eerste vier maanden van 2010;
vast te stellen in welke mate door de departementen tijdig is betaald op basis
van het door de opdrachtgever geformuleerde onderzoekscriterium;
indicaties te geven van de oorzaken van niet-tijdige betalingen;
indicaties te geven over de implementatie van getroffen verbetermaatregelen
(opzet en bestaan);
een indicatie te geven van het beleid van de departementen met betrekking
tot het betalen van wettelijk verplichte rente bij te late betalingen.

De methode van onderzoek in 2010 was hetzelfde als in 2009. Op een enkele
uitzondering na vanwege reorganisaties zijn dezelfde organisatie-onderdelen in
het onderzoek betrokken. Het onderzoek was ook gericht op dezelfde periode
(1 januari tot en met 30 april).
Het rijksbrede percentage tijdig betaalde facturen komt uit op 81,4%. Ten
opzichte van vorig jaar (75%) een stijging van ruim 6%.
De minister van Financiën heeft aangegeven dat de departementale uitkomsten
worden getoetst aan de referentienorm van 90% tijdig betaald (zie ook 3.5).
Het rijksbrede percentage ligt nog onder deze referentienorm.

Pagina 4 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

De uitkomsten van de departementen zijn als volgt te classificeren zie
onderstaande tabel:
% tijdig betaald
> 90%

80% - 90%

70% - 80%

30% - 40%

Departement
Financiën
Buitenlandse Zaken
Verkeer en Waterstaat
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Economische Zaken
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordeninq Milieubeheer
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
3ustitie
Defensie
Alqemene Zaken
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Bij twee departementen (Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) is een
verbetering gerealiseerd van meer dan 20% ten opzichte van 2009. Drie
departementen (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
Economische Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport ) laten een stijging zien
van meer dan 10%.
Bij Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2010:33,9%/2009:74,1%) en
Algemene Zaken (2010:73,5%/2009: 81,5°k) heeft de introductie van een nieuw
financieel systeem het percentage tijdig betaald in de onderzoeksperiode negatief
beïrivioed.
Bij de overige zes departementen is het percentage tijdig betaald ten opzichte
van vorig jaar vrijwel gelijk gebleven.
Naar aanleiding van de rapportage 2009 hebben de departementen
verbetermaatregelen geïmplementeerd om het betaalproces te versnellen.
Indicatief hebben wij de volgende verbetermaatregelen aangetroffen: het
invoeren van centrale factureeradressen, direct betalen van kleinere facturen en
diverse administratieve procedures (verkrijgen van zicht op de routing van
facturen, snellere afhandeling probleemfacturen enz.) en interne monitoring.
Trage controle van facturen en onjuistheden in de administratieve verwerking
blijven net als in 2009 rijksbrede oorzaken van niet-tijdige betalingen.
Bij een aantal departementen blijft een aantal oorzaken van niet-tijdige
betalingen zich in 2009 ook voordoen: de afsluiting van administraties in
december ("jaarafsluiting") en de afwezigheid van personeel (vakantie/ziekte). In
paragraaf 4.3 zijn de specifieke oorzaken per departement in beeld gebracht.
Op basis van dit vervolgonderzoek doen wij de volgende suggesties:
1. Neem maatregelen om de knelpunten trage controle van facturen,
eindejaarsproblematiek, invoering nieuwe systemen en bezettingsproblemen
in vakanties structureel op te lossen;
2. Stimuleer departementen om verbetermaatregelen onderling uit te wisselen,
met name ten aanzien van de knelpunten genoemd onder 1;
3. Laat de departementen net als in 2009 in de bedrijfsvoeringsparagraaf van
het departementale jaarverslag 2010 rapporteren over het percentage tijdig
betaalde facturen en de oorzaken van niet-tijdige betaling. Hiermee wordt de
verantwoordelijkheid van het management voor het betaalgedrag benadrukt.
Pagina 5 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

2

Opdracht

2.1

Aanleiding
Naar aanleiding van aandacht van de media en kamervragen over het
betaalgedrag van het Rijk heeft de Interdepartementale Commissie
Bedrijfsvoering Rijksdienst (ICBR) in 2009 een verzoek gedaan aan het IODAD
om een rijksbreed onderzoek uit te voeren naar het feitelijke betaalgedrag van de
departementen (omvattende: kerndepartement, agentschappen en
buitendiensten). De Directeur-generaal Rijksbegroting van het ministerie van
Financiën trad op als gedelegeerd opdrachtgever. De uitkomsten van dit
onderzoek zijn in het najaar van 2009 met de Tweede Kamer gedeeld. De
minister van Financiën, als verantwoordelijk bewindspersoon voor het
betaalgedrag van het Rijk, heeft aan de Tweede Kamer toegezegd dat in 2010
een vervolgonderzoek zou worden uitgevoerd. Het vervolgonderzoek is een
herhaling van het onderzoek uit 2009, waarbij ten behoeve van de
vergelijkbaarheid van de uitkomsten de aanpak identiek is geweest aan die van
het in 2009 uitgevoerde onderzoek. De inhoud van het onderzoek ligt vast in de
opdrachtbevestiging van 29 april 2010, kenmerk IODAD 2010-036.

2.2

Uitvoering
Onder centrale coërdinatie van een door het IODAD ingestelde
interdepartementale begeleidingsgroep is het onderzoek van mei tot medio juli
2010 uitgevoerd door de departementale auditdiensten en de Rijksauditdienst.
Deze hebben over de uitkomsten gerapporteerd aan het management van de
departementen. IDe begeleidingsgroep heeft op basis van de departementaal
uitgebrachte rapporten deze samenvattende rapportage opgesteld.
Deze samenvattende rapportage vervangt de versie gedateerd 20 juli 2010. In
die versie waren de resultaten nog niet verwerkt van het onderzoek bij
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het onderzoek bij dat departement is op 9
augustus afgerond.

Pagina 6 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzaek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

3

Doelstellingen, gehanteerde criteria, object en aanpak

3.1

Doelstellingen
De doelstellingen van het onderzoek zijn:
• vast te stellen in welke mate door de departementen tijdig is betaald op basis
van het door de opdrachtgever geformuleerde onderzoekscriterium;
•
indicaties te geven van de oorzaken van niet-tijdige betalingen;
• indicaties geven van de mate waarin de getroffen verbetermaatregelen naar
aanleiding van de rapportage 2009 zijn geimplementeerd (opzet en bestaan);
• een indicatie te geven van het beleid van de departementen met betrekking
tot het betalen van wettelijk verplichte rente bij te late betalingen.

3.2

Onderzoekscriteria
Het door de opdrachtgever vastgestelde criterium (hetzelfde als 2009) houdt in
dat facturen die binnen 30 dagen na factuurdatum zijn betaald, tijdig zijn betaald.
Dit omdat in het bedrijfsleven 30 dagen een gangbare termijn is. Facturen die op
of na 30 dagen na factuurdatum zijn betaald, zijn ook tijdig betaald indien:
• binnen dertig dagen na ontvangst van de factuur is betaald, zo niet
• de langere betaaltermijn bij overeenkomst is afgesproken, of
• de oorzaak voor de langere betaaltermijn bij de leverancier ligt.
De overweging om betalingen binnen 30 dagen na ontvangstdatum ook als tijdig
te beschouwen is dat de departementen invloed hebben vanaf het moment dat de
factuur wordt ontvangen.
De in dit onderzoek gehanteerde kwalificatie "tijdig betaald" is uitsluitend
gebaseerd op het door de opdrachtgever geformuleerde onderzoekscriterium en
zegt niet per definitie iets over de juridische tijdigheid van de betaling. Een
betaling binnen 30 dagen (stel dat betaald is 20 dagen na factuurdatum) kan
juridisch te laat zijn, bijvoorbeeld omdat contractueel een termijn van 10 dagen
overeengekomen is. In dit rapport wordt uitsluitend verslag gedaan van feitelijke
bevindingen uit hoofde van de met de opdrachtgever overeengekomen specifieke
werkzaamheden en wordt geen zekerheid verschaft.

3.3

Object van onderzoek
Het onderzoek heeft zich uitsluitend gericht op de vanaf 1 januari 2010 tot en
met 30 april 2010 betaalde facturen van derden buiten de rijksdienst voor
geleverde goederen en diensten ('transactie-uitgaven'). Dus niet: subsidies,
bijdragen, uitkeringen, salarissen en andere personeelsgerelateerde uitgaven
zoals reisdeclaraties.
De meeste departementen bestaan uit enkele tot meerdere min of meer
zelfstandige organisatieonderdelen met eigen betaalsystemen. Vanwege de
vergelijkbaarheid van de uitkomsten met 2009 zijn in 2010 in principe dezelfde
organisatieonderdelen in het onderzoek betrokken als 2009. Bij Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en Economische Zaken moest dit uitgangspunt vanwege
een reorganisatie worden losgelaten. Specifiek voor Buitenlandse Zaken geldt dat
betaalorganisaties op de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordigingen in het
buitenland buiten beschouwing zijn gelaten.

Pagina 7 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

3.4

Karakter van het onderzoek en aanpak
Het onderzoek heeft het karakter van 'overeengekomen specifieke
werkzaamheden' conform NVCOS-4400 1 . Dit betekent dat geen oordeel wordt
gegeven of conclusies worden getrokken maar wordt gerapporteerd over
bevindingen. De opdrachtgever kan op basis daarvan zelf conclusies trekken.
De eerste stap van het onderzoek bestond per betaalorganisatie uit het maken
van een klassenindeling tussen facturen die binnen 30 dagen na factuurdatum
zijn betaald en facturen die op of na 30 dagen na factuurdatum zijn betaald
(nader onderverdeeld in 30 tot 45 dagen en 45 dagen of langer). Voor de klassen
'facturen betaald op of na 30 dagen na factuurdatum' is nader onderzoek verricht
conform de in paragraaf 3.2 vermelde criteria:
• voor wat betreft de facturen die op of na 30 dagen na factuurdatum zijn
betaald is onderzocht of die facturen binnen 30 dagen na ontvangst zijn
betaald;
• indien de betaaltermijn niet alleen op of na 30 dagen na factuurdatum is,
maar ook op of na 30 dagen na ontvangstdatum van de factuur, dan is
onderzocht of over die lange betaaltermijn een specifieke afspraak met de
leverancier is gemaakt (overeenkomst);
• indien op of na 30 dagen na ontvangst van de factuur is betaald en daarover
geen specifieke afspraak met de leverancier is gemaakt dan is onderzocht of
de oorzaak van de lange termijn bij de departementen ligt of bij de
leverancier.
Het onderzoek is uitgevoerd door bestudering van documenten, interviews met de
in het betaalproces betrokken personen en met gebruik van postensteekproeven.
Voor de bevindingen over de betaaltermijnen en de mate waarin tijdig is betaald,
geldt een betrouwbaarheid van circa 95°k. De uitkomsten (percentages) hebben
een afwijking van maximaal circa 5% naar beneden of naar boven.

3.5

Uitkomsten overleg met de Tweede Kamer naar aanleiding van het
rijksbrede onderzoek 2009
In de Tweede Kamer is in het najaar van 2009, naar aanleiding van het
uitbrengen van de rapportage over het rijksbrede onderzoek overleg gevoerd over
het betaalgedrag van de Rijksoverheid. In de beantwoording van kamervragen is
aangegeven dat de regierol van de directies FEZ versterkt zou worden door
middel van onder andere een striktere monitoring, dat best practices uitgewisseld
worden en dat in de afzonderlijke jaarverslagen van de departementen en het
Financieel Jaarverslag van het Rijk gerapporteerd zal worden over het
betaalgedrag.
In antwoorden op kamervragen over het betaalgedrag heeft de minister van
Financiën ook aangegeven dat:
"Het streven van de departementen is om 100% van de facturen op tijd te
betalen. Er kunnen echter altijd redenen zijn waarom een betaling later
plaatsvindt, bijvoorbeeld wanneer de rekening onduidelijk is of wanneer er
overleg moet plaatsvinden met de leverancier. Vandaar dat het doel is om
minimaal 90% van de rekeningen op tijd te betalen. Deze 90% is genoemd als
referentienorm om de uitkomst van de rijksbrede audit over het voorjaar van
2010 te kunnen beoordelen".

Opdrachten tot het verrichten van overeengekomen specifieke werkzaamheden met betrekking tot financiéle
informatie
Pagina 8 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

4

Bevindingen

4.1

Inleiding
Bijlage 1 (Klassenindeling) bevat een overzicht van de onderzochte
betaalorganisaties, het financieel belang 2 per betaalorganisatie, het aantal
facturen dat daarmee samenhangt en de bevindingen met betrekking tot de
werkelijk gerealiseerde betaaltermijnen. In bijlage 2 zijn de scores uitgewerkt
met betrekking tot het tweede element van de onderzoeksdoelstelling: de mate
waarin door de departementen tijdig is betaald op basis van het
onderzoekscriterium (uitgesplitst naar betaalorganisatie). Bijlage 3 bevat een
nadere onderbouwing van de in bijlage 2 vermelde percentages. De bijlagen zijn
in paragraaf 4.2 samengevat en toegelicht. Indicaties van oorzaken van niettijdige betalingen die zijn gelegen bij de departementen zijn uitgewerkt in
paragraaf 4.3. Een indicatie van oorzaken bij leveranciers is gegeven in paragraaf
4.4. In paragraaf 4.5 is het beleid van de departementen met betrekking tot het
betalen van wettelijke rente uiteengezet. Vervolgens wordt in paragraaf 4.6
aandacht besteed aan de verbetermaatregelen naar aanleiding van de rapportage
2009 en in paragraaf 4.7 aan de managementreacties. Ten slotte wordt in
paragraaf 4.8 ingegaan op de wijziging van de ARIV/ARVODI voorwaarden.

4.2

Betaaltermijnen en de mate waarin tijdig is betaald
Gemiddeld is rijksbreed ca. 68% (tijdig) betaald binnen 30 dagen na
factuurdatum. Van de facturen die later zijn betaald is op grond van het
onderzoekscriterium eveneens tijdig betaald:
•

•

ca.11% omdat binnen 30 dagen na ontvangst van de factuur is betaald of
omdat de langere termijn in overeenstemming is met de met de leverancier
overeengekomen betaaltermijn;
ca.2% omdat de oorzaak van de langere betaaltermijn bij de leverancier ligt.

In totaal is daarmee rijksbreed 81,4% 3 van de facturen tijdig betaald. Dat is 6,4%
beter dan vorig jaar.

Met financieel belang wordt bedoeld het - voor wat hetreft de in het onderzoek betrokken betaalorganisaties totaal aan derden betaalde bedrag voor geleverde goederen en diensten (transactie-uitgaven) in de periode 1
januari 2010 tot en met 30 april 2010.
3 De vermelde rijksbrede percentages zijn gewogen gemiddelden, waarbij is gewogen op basis van het aantal
facturen
Pagina 9 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

Het beeld per departement is als volgt:
0/0

Toename
(+)
/ afname (-)

Algemene Zaken
Buitenlandse
Zaken
Justitie
Binnenlandse
Zaken en
Koninkrijksrelaties
(BZK)
Onderwijs Cultuur
en Wetenschap
(OCW)
Financiën
Defensie
Volkshulsvesting
Ruimtelijke
Ordening en
Milieubeheer
(VROM)
Verkeer en
Waterstaat
(VenW)
Economische
Zaken
Landbouw
Natuur en
Voedselkwaliteit
(LNV)
Soclale Zaken en
Werkgelegenheid
(SZW)
Volksgezondheid
Welzijn en Sport
(VWS)
Rijksbreed

2010

2009

2010

2009

2010

2009

39.833
74.045

42.230
168.978

2.426
5415

2.338
6.419

73,5
93,8

81,5
96,5

-8,0
-2,7

209.874
169.431

298.000
139.340

90.050
23.451

100.512
25.707

74,2
83,5

51,7
80,3

22,5
3,2

57.985

32.021

14.110

6.076

88,5

64,3

24,2

338.985
1.889.662
379.104

369.968
1.910.992
315.128

100.350
121.920
29.132

92.132
130.345
28.526

94,3
73,5
81,5

92,4
74,0
67,9

1,9
-0,5
13,6

987.414

1.124.146

50.920

52.638

93,2

90,8

2,4

73.491

65.763

11.238

9.783

85,3

72,2

13,1

77.919

69.500

13.100

16.777

33,9

74,1

-40,2

30.827

33.617

6.271

6.846

76,2

77,0

-0,8

93.836

101.300

20.168

24.870

87,5

77,3

10,2

4.422.441

4.670.983

488.551

502.969

81,4

75,0

6,4

* aantal facturen en financlële belangen die bij het onderzoek zijn betrokken

De drie best scorende departementen, Financiën (94,3%), Buitenlandse Zaken
(93,8%) en Verkeer en Waterstaat (93,2%), zitten allemaal boven de
referentienorm van 90%. Vorig jaar zaten deze drie departementen ook boven de
90%. Het laagst scorende departement is Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
met 33,9%. Daarna volgen Defensie en Algemene Zaken, met beiden 73,5°k.
Twee departementen, Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, laten een
verbetering zien van meer dan 20%.
Drie departementen, VolkshuisvestIng, Ruimtelijke Ordening en Milleubeheer,
Economische Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, stijgen met
Pagina 10 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

respectievelijk 13,6%, 13,1% en 10,2%. Het rijksbrede percentage is gestegen
van 75% naar 81,4% en wordt berekend als een gewogen gemiddelde op basis
van het aantal facturen. Dat betekent dat departementen met veel facturen een
relatief grote invloed hebben op het rijksbrede totaalpercentage. Ter indicatie:
Financiën, Defensie en Justitie verwerkten zowel in 2009 als in 2010 ca. 60% van
de facturen van de rijksoverheid.
In onderstaande tabel wordt de spreiding van de uitkomsten weergegeven:
% tijdig betaald

30%
50%
^ 50% :5. 60%
k. 60%
70%
70%
80%
^ 80%
90%
^ 90%

Aantal
departementen
2010
1

4
5
3

Aantal
departementen
2009
1
2
5
2
3

4.3

Indicaties oorzaken niet-tijdige betalingen bij departementen
Het onderzoek was primair gericht op het vaststellen van de betaaltermijnen en
de mate waarin tijdig is betaald. Secundair was het doel het verzamelen van
indicaties van oorzaken van niet-tijdige betalingen. Ten opzichte van vorig jaar is
het aantal oorzaken dat min of meer voor alle departementen geldt verminderd
van vijf naar twee. De eindejaarsproblematiek is in 2010 opnieuw een probleem
gebleken voor een aantal departementen. Hieronder worden in paragraaf 4.3.2
per departement de oorzaken aangegeven.
Op basis van de in paragraaf 4.3.2 genoemde oorzaken wordt geadviseerd om
maatregelen te nemen om de knelpunten trage controle van facturen,
eindejaarsproblematiek, invoering nieuwe systemen en bezettingsproblemen in
vakanties structureel op te lossen.

4.3.1

Rijksbreed aangetroffen zaken
Trage controle van de facturen
Na ontvangst doorlopen de facturen een controletraject, waarin de facturen onder
meer worden nagerekend, gecontroleerd met de overeenkomsten, de kwaliteit
van de door de leverancier geleverde prestatie moet worden beoordeeld en de
fiattering voor betaling wordt gegeven.
Onjuistheden in administratieve verwerking
Meerdere oorzaken zijn aangetroffen zoals: factuurgegevens zijn onjuist
ingevoerd, er was abusievelijk niet eerst een verplichting ingevoerd, originele
factuur was zoek, ontbreken van contract/bestelling. De hierdoor noodzakelijke
correcties en herstelacties kosten tijd.

Pagina 11 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

4.3.2

Specifieke oorzaken per departement
Bij de volgende departementen die de 90% norm niet hebben gehaald zijn, naast
de hierboven genoemde rijksbrede oorzaken, de specifieke oorzaken vastgesteld.
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (2010:33,9%/2009:74,1%)
Het percentage tijdig betaalde facturen is negatief beïnvloed door de invoering
per 1 januari 2010 van een nieuw financieel systeem bij de nieuwe Voedsel- en
Warenautoriteit en de Dienst Regelingen. Daarnaast was de financiële
administratie onderbezet. Bij de DICTU is sprake van een verbetering van het
percentage tijdig betaalde facturen.
Per saldo heeft bovenstaande geleid tot een daling van het percentage tijdig
betaalde facturen met ca. 40% voor het departement als geheel ten opzichte van
vorig jaar.
Defensie (2010: 73,5%/2009:74.0%)
Het percentage tijdig betaald is bij Defensie vrijwel gelijk gebleven ten opzichte
van 2009. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt doordat vanaf medio
november 2009 het betaalproces werd vertraagd, door het instellen van een
betaalstop, de eindejaarsproblematiek en de begin 2010 ingestelde
verplichtingenpauze.
Algemene Zaken (2010:73,5%/2009:81,5%)
Door uitloop van de introductie van een nieuw administratief systeem is er
achterstand ontstaan bij de verwerking van inkomende facturen.
Justitie (2010: 74,2%/2009:51,7%)
Vanwege de jaarafsluiting zijn bij de justitieonderdelen met een kasverplichtingenstelsel, het betreft het Openbaar Ministerie en het
Bestuursdepartement, bijna drie weken geen betalingen verricht. De administratie
was van 24 december t/m 10 januari afgesloten, waardoor in januari 2010 sprake
was van een inhaalslag met als gevolg relatief veel lange betaaltermijnen. Hoewel
dit in 2010 is verbeterd ten opzichte van 2009 zijn onvolkomenheden bij inkopen,
waardoor facturen onjuist zijn geadresseerd en/of een ontoereikend
onderbouwing ontbreekt, ook nog steeds belangrijke oorzaken voor niet-tijdige
betaling van facturen.
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2010:76,2%/2009:77,0%)
Ieder jaar is vanaf medio december de financiële administratie een aantal weken
gesloten. Er vindt dan geen verwerking of betaling van facturen plaats. De
sluiting tijdens de jaarovergang verklaart ca. 50% van de niet tijdige betalingen.
Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening Milieubeheer (2010:81,5%/2009:67,9%)
Facturen zijn onder meer te laat betaald omdat ze wat langer zijn blijven liggen
als gevolg van de vakantiéperiode eind 2009/begin 2010 en omdat gedurende de
periode 25/3/2010 tot 6/4/2010 geen betalingen mogelijk waren in verband met
de aanpassing van de administratie aan SEPA.
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2010:83,5%/2009:80,3%)
Traag goedkeuringsproces in combinatie met de vakantieperiode aan het eind van
het jaar.

Pagina 12 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

Economische Zaken (2010:85,3%/2009:72,2%)
Belangrijke oorzaken van de niet-tijdige betalingen zijn een traag
goedkeuringsproces als gevolg van de fusie van Senter Novem en EVD tot
Agentschap NL en de eindejaarsproblematiek/betalingsstop.
Volksgezondheid Welzijn Sport (2010:87,5%/2009:77,3%)
Facturen zijn onder meer te laat betaald omdat ze wat langer zijn blijven liggen
als gevolg van de decemberafsluiting/vakantie, een traag goedkeuringsproces of
andere oorzaken.
Onderwijs Cultuur Wetenschap (2010:88,5%/2009:64,3%)
De eindejaarsproblematiek is een belangrijke oorzaak van de niet-tijdige
betalingen.
4.4

Oorzaken bij de leveranciers
Zoals uit bijlage 3 blijkt ligt de oorzaak voor lange betaaltermijnen (betaaltermijn
groter/gelijk dan 30 dagen na ontvangstdatum factuur) in beperkte mate bij de
leveranciers (ca. 2%). Samenvattend zijn de volgende oorzaken van late
betalingen' bij leveranciers aangetroffen:
(aanvankelijk) onvoldoende prestatie geleverd;
•
• onvolledig gespecificeerde facturen ten aanzien van geleverde prestaties en
gefactureerde tarieven, eenheden e.d.;
• onjuiste facturen (verkeerde adressering, verkeerde tarieven, eenheden e.d.).

4.5

Wettelijke rente
Op grond van artikel 119a van het Burgerlijk Wetboek, 6 is wettelijke rente
verschuldigd met ingang van de dag volgend op de dag die is overeengekomen
als de uiterste dag van betaling tot en met de dag waarop de schuldenaar de
geldsom heeft voldaan. Het beleid en de uitvoering zijn in 2010 ten opzichte van
vorig jaar niet veranderd.

4.6

Verbetermaatregelen naar aanleiding van de rapportage 2009
Bij de departementen zijn naar aanleiding van de rapportage 2009 diverse
maatregelen genomen om het betaalgedrag te verbeteren. Tijdens de audit is het
bestaan van deze maatregelen vastgesteld. Wij doen geen ultspraak over de
relatie tussen de verbetermaatregelen en het effect ervan.
Een indicatie van de belangrijkste verbetermaatregelen: interne monitoring van
het betaalgedrag, de instelling van een centraal factureeradres, directe betaling
van kleine facturen (met controle achteraf) en het meten van de voortgang van
een factuur.

4.7

Managementreacties
Uit de managementreacties in de departementaal uitgebrachte rapporten blijkt
dat het departementale management de bevindingen herkent en voornemens is
waar nodig verdere (structurele) verbeteringen door te voeren cq reeds heeft
doorgevoerd.

Pagina 13 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

4.8

Aanpassing ARIV/ARVODI voorwaarden
In de Nieuwsbrief 2 (oktober 2009) van de interdepartementale werkgroep
contracten is eenduidige uitleg gegeven over de interpretatie wanneer er betaald
moet worden.
Onderstaande passage is overgenomen uit de Nieuwsbrief.
"De onduidelijkheid schuilt in de zinsnede "binnen 30 dagen na ontvangst en
goedkeuring van de factuur". Sommigen menen dat de termijn van 30 dagen pas
begint te lopen vanaf de datum waarop opdrachtgever de factuur goedgekeurd
heeft. Dat is echter een onjuiste uitleg.
De artikelen 15. 1 van de ARVODI respectievelijk 7.2 van de ARIV moeten zo
gelezen worden dat de betalingstermijn (binnen 30 dagen betalen) begint te
lopen vanaf de dag waarop de opdrachtgever de factuur ontvangt. Binnen deze
termijn moet opdrachtgever wel checken of de factuur correct is maar deze
controle heeft geen opschortende werking".
De werkgroep die zich bezighoudt met de aanpassing en verduidelijking van de
ARIV ARVODI voorwaarden verwacht aan het einde van het jaar gereed te zijn.

MGA

drs. H. Riesebos

nager
Rijksauditdienst

Pagina 14 van 18

Rappart van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

5

Bijlagen

In dit rapport zijn 3 bijlagen opgenomen. Hierna volgt een toelichting op de
inhoud van die bijlagen.
Bijlage 1: klassenindeling
In deze bijlage wordt per in het onderzoek betrokken betaalorganisatie het totale
financiële belang respectievelijk totale aantal in het onderzoek betrokken facturen
getoond. De facturen zijn in drie klassen (betaaltermijnen) verdeeld. De facturen
in de klasse 'betaald < 30 dagen na factuurdatum' zijn op basis van het
onderzoekscriterium tijdig betaald. De facturen die in de laatste twee klassen zijn
vermeld zijn nader onderzocht op tijdigheid van betalen. Het totale percentage
tijdig betaalde facturen staat in de een na laatste kolom van bijlage 2.
Bijlage 2: percentage tijdig betaalde facturen
In deze tabel staat in de een na laatste kolom het totaal percentage tijdig
betaalde facturen per betaalorganisatie. In bijlage 3 zijn die percentages nader
gespecificeerd conform het onderzoekscriterium.
Bijlage 3: specificatie tijdig betaalde facturen conform onderzoekscriteria
In deze bijlage is het totaal percentage tijdig betaalde facturen dat is vermeld in
de een na laatste kolom van bijlage 2 nader gespecificeerd conform de
onderzoekscriteria (zie paragraaf 3.2).

Pagina 15 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

BIJLAGE 1: KLASSENINDELING
Departement

Betaalorganisaties

Algemene Zaken
Buitenlandse
Zaken
Justitie

Directie FEZ
Directie FEZ

Binnenlandse
Zaken en
Koninkrijksrelaties

Onderwijs Cultuur
en Wetenschap

Financiën
Defensie
Vorkshuisvesting
Ruimteliike
Ordening en
Milieubeheer

Verkeer en
Waterstaat

Economische
Zaken

Landbouw Natuur
en Voedselkwaliteit

Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
Volksgezondheid
Welzijn en Sporl

Financieel belang
X C 1.000

%facturen
betaald < 30
dagen na factuurdatum

Aantal facturen

% facturen
betaald 30 tot 45
dagen na
factuurdatum

% facturen
betaald 45
dagen of langer
na
factuurdatum

2010
39.833
74.045

2009
42.230
168.978

2010
2.426
5.415

2009
2.338
6.419

2010
62,6
67,8

2009
77,9
74,7

2010
23,1
14,3

2009
13,1
13,8

2010
14,3
18,0

2009
9,0
11,5

Dienst Justitiële
Inrichtingen
Openbaar Ministerie
Bestuursdepartement

143.851

197.500

52.423

65.377

72,9

56,1

14,4

20,0

12,7

23,9

36.768
29.255

59.400
41.100

31.760
5.867

28.799
6.336

62,9
61,5

24,8
16,6

19,5
16,1

32,1
25,9

17,6
22,4

43,1
57,5

Kerndepadement

36.384

23.000

4.479

4.624

95,0

54,0

4,0

20,0

1,0

26,0

AIVD
Agentschap BPR
Agentschap KLPD
Concernondersteuninq
DUO (2009: Centrale
Financiën Instellingen)
Belastingdienst
Kern
Financieel Diensten
Centrum
Kern

8.949
42.627
81.471
23.009

14.165
19.165
83.010
22.406

2.195
631
16.146
4.844

2.245
508
18.330
4.901

71,0
82,0
67,0
76,0

51,0
77,0
62,0
56,0

10,0
15,0
16,0
18,5

26,0
18,0
17,0
25,0

19,0
3,0
17,0
5,5

23,0
5,0
21,0
19,0

34.976

9.615

9.266

1.175

64,0

47,5

30,0

25,5

6,0

27,0

303.381
35.604
1.889.662

328.020
41.948
1.910.992

95.613
4.737
121.920

87.376
4.756
130.345

89,0
78,6
59,0

74,0
85,0
57,0

6,0
9,8
13,0

21,0
6,0
20,5

5,0
11,5
28,0

5,0
9,0
22,5

50.258

42.775

5.306

5.160

70,7

30,5

16,5

21,0

12,8

48,5

Agentschap
Rijksgebouwendienst

328.846

272.353

23.826

23.366

64,9

62,4

22,9

25,0

12,2

12,6

Betaalorganisatie
kerndepartement
Rijkswaterstaat
Corporate Dienst
Betaalorganisatie
Kemdepartement
Betaalorganisatie
Agentschap NL

127.164

156.913

7.266

7.647

62,0

46,0

18,0

24,0

20,0

30,0

860.250

967.233

43.654

44.991

77,0

71,0

11,0

12,0

12,0

17,0

18.688

14.482

3.135

3.277

78,1

59,5

12,2

16,5

9,7

24,0

54.803

8.103

SN: 4.288

71,7 SN: 73,3

19,2

SN: 15,2

9,1

2.540

EVD:
2.218
2.920

25,0

EVD:
61,3
66,0

28,0

EVD:
25,2
18,0

47,0

SN:
11,5
EVD:
13,5
16,0

Dienst Regelingen

15.540

SN:
27.529
EVD:
23.752
22.000

nieuwe Voedsel en
Waren -Au to rit e it
Dienst ICT Uitvoering

28.419

15.500

7.493

10.898

3,0

64,0

22,0

30,0

75,0

6,0

33.970

32.000

3.067

2.959

72,0

41,0

18,0

39,0

10,0

20,0

Directie
Bedrijfsvoerinq
Kerndeparternent

30.827

33.617

6.271

6.846

72,7

70,9

13,1

13,4

14,2

15,7

43.565

34.500

6.595

6.128

75,0

70,0

17,0

23,0

8,0

7,0

Agentschap RIVM

50.271

66.800

13.573

18.742

84,0

66,0

8,5

15,0

7,5

19,0

Pagina 16 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-onderzoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen
BIJLAGE 2: PERCENTAGE VAN HET AANTAL FACTUREN DAT TIJDIG IS BETAALD PER BETAALORGANISATIE
Departement

In onderzoek
betrokken betaalorganisaties van
het departement

Algemene Zaken
Buitenlandse Zaken
Justitie

Directie FEZ
Directie FEZ
Dienst Justitiële
Inrichtingen
Openbaar Ministerie
Bestuursdepartement
Totaal Justitie
Kerndepartement

Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Onderwijs Cultuur en
Wetenschap

Financiën

Defensie
Volkshuisvesting
Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer

Verkeer en Waterstaat

Economische Zaken

Landbouw Natuur en
Voedselkwaliteit

Sociale Zaken en
Werkgelegenheld
Volksgezondheid Welzijn
en Sport

AIVD
Agentschap BPR
Agentschap KLPD
Totaal BZK
Concernondersteuning
DUO (2009: Centrale
Financiën
Instellingen)
Totaal OCW
Belastingdienst
Kern
Totaal Financiën
Financieel Diensten
Centrum
Kern

Agentschap
Rijksgebouwendienst
Totaal VROM
Shared Services
Organisatie
Rijkswaterstaat
Corporate Dienst
Totaal VenW
Betaalorganisatie
Kemdepartement
Betaalorganisatie
Agentschap NL

Financleel belang
x C 1.000

% van het totaal aantal
facturen dat tijdig is
betaald

Aantal facturen

Verschil

2010
39.833
74.045
143.851

2009
42.230
168.978
197.500

2010
2.426
5.415
52.423

2009
2 338
6.419
65.377

2010
73,5
93,8
78,5

2009
81,5
96,5
61,5

36368
29 255
209.874
36.384

59.400
41.100
298.000
23.000

31.760
5.867
90.050
4.479

28.799
6.336
100.512
4.624

69,0
64,5
74,2
92,8

35,5
24,0
51,7
64,0

8.949
42.627
81.471
169.431
23.009

14.165
19.165
83.010
139.340
22.406

2.195
631
16.146
23.451
4.844

2.245
508
18.330
25.707
4.901

73,0
92,5
82,0
83,5
85,5

58,0
87,5
87,0
80,3
67,0

34.976

9.615

9.266

1.175

90,0

53,0

57.985
303.381
35.604
338.985
1.889.662

32.021
328.020
41.948
369.968
1.910.992

14.110
95.613
4.737
100.350
121.920

6.076
87.376
4.756
92.132
130.345

88,5
94,5
90,9
94,3
73,5

64,3
92,5
90,9
92,4
74,0

50.258

42.775

5.306

5.160

83,9

42,5

328.846

272.353

23.826

23.366

81,0

73,5

379.104
127.164

315.128
156.913

29.132
7.266

28.526
7.647

81,5
92,2

67,9
84,0

860.250

967.233

43.654

44.991

93,4

92,0

987.414
18.688

1.124.146
14.482

50.920
3.135

52.638
3.277

93,2
85,2

90,8
70,0

54.803

8.103

4.288

85,4

SN: 79,0

11.238
2.540

EVD:
2.218
9.783
2.920

85,3
33,0

72,2
88,0

-8,0
-2,7

22,5

3,2

24,2

1,9
-0,5

Totaal EZ
Dienst Regelingen

73.491
15.540

SN:
27. 529
EVD:
23.752
65.763
22.000

nieuwe Voedsel en
Waren-Autoritelt
Dienst ICT Uitvoering
Totaal LNV
Directie
Bedrijfsvoering
Kerndepartement

28.419

15.500

7.493

10.898

12,0

75,0

33.970

3.067

30.827

32.000
69.500
33.617

6.271

2.959
16.777
6.846

88,0
33,9
76,2

57,0
74,1
77,0

43.565

34.500

6.595

6.128

85,5

83,0

Agentschap RIVM
Totaal VWS

50.271
93.836

66.800
101.300

13.573
20.168

18.742
24.870

88,5
87,5

75,5
77,3

13,6

2,4

EVD: 62,5
13,1

-40,2
-0,8

10,2

Pagina 17 van 18

Rapport van bevindingen IODAD-ondemoek 2010 naar het betaalgedrag bij de departementen

BIRAGE 3: SPECIFICATIE TUDIG BETAAWE FACTUREN CONFORM ONDERZOEKSCRITERIA

Pagina 18 van 18