2023D10160

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de
brief met haar reactie op het verzoek van de commissie inzake de
RIVM-notitie over PFAS-afvalverwerking (Kamerstuk 35 334, nr. 221) en
haar brief met de samenvatting van het restrictievoorstel PFAS (per- en
polyfluoralkylstoffen) (Kamerstuk 35 334, nr. 220).
Voorzitter van de commissie,
Tjeerd de Groot
Adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

nds-tk-2023D10160

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding
VVD-fractie
CDA-fractie
Partij voor de Dieren-fractie

2
2
3
4

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reactie op het verzoek van de commissie inzake de RIVM-notitie
over PFAS-afvalverwerking en de samenvatting van het restrictievoorstel
PFAS. Deze leden hebben daar nog enkele vragen over.
De leden van de CDA-fractie willen hun dank uitspreken voor de voorbereiding van het restrictievoorstel PFAS. Deze leden zien het als een goede
zaak dat gewerkt wordt aan het zoveel mogelijk beperken van de
productie van PFAS. Deze leden hebben nog enkele vragen over de
(toekomstige) reikwijdte van het voorstel.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de stukken op de agenda en hebben hierbij nog
enkele vragen en opmerkingen.
VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen in de samenvatting van het restrictievoorstel PFAS dat er geen uitzondering voor essentieel gebruik van PFAS
wordt gemaakt. Deze leden streven naar een goede balans tussen
gezondheid en effecten van maatregelen op de samenleving. Zij zijn
daarom niet voor een verbod op PFAS die gebruikt worden bij essentiële
toepassingen, zolang er geen alternatieven zijn. Deelt de Staatssecretaris
deze mening? Kan de Staatssecretaris meer duidelijkheid geven over de
gevolgen van het verbod op toepassingen van PFAS in de gezondheidszorg (zoals bij protheses, stents en andere medische hulpmiddelen)?
En bij de energietransitie (waterstoftechnologie, kabels en leidingen)? En
in de bouw? En in toepassingen, zoals voedsel- en medicijnverpakkingen,
smeermiddelen, koelmiddelen en elektronica? Hoe gaat het restrictievoorstel om met PFAS-houdende producten en middelen die van buiten
de Europese Unie op de Europese markt worden gezet?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de indieners van het restrictievoorstel optie RO2 voorstellen als de meest evenwichtige optie, waarin
meer afwijkingen en langere overgangsperiodes zijn opgenomen. Biedt
optie RO2 genoeg mogelijkheden om het gebruik van PFAS in essentiële
toepassingen zonder grote nadelige consequenties voor de samenleving
uit te faseren en, zo ja, welke mogelijkheden zijn dat dan? Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe zij invulling geeft aan de uitzondering voor
essentiële PFAS zonder alternatief zoals zij in haar antwoord op vragen
van deze leden heeft aangegeven, tijdens het commissiedebat Leefomgeving van 7 april 2022?
De leden van de VVD-fractie lezen dat niet gekozen is voor een stof-voorstofbenadering in het restrictievoorstel, omdat dit veel tijd vergt en een
totaalverbod een waterbedeffect voorkomt. Van veel PFAS is echter
onbekend hoe bioaccumulerend en toxisch ze zijn. Worden de gezondheidseffecten van andere PFAS onderzocht? Zo ja, wanneer worden de
resultaten van dit onderzoek verwacht? Zet de Europese Commissie in op

2

het stimuleren van het zoeken naar alternatieven voor PFAS? Op welke
manier borgt de Europese Commissie dat alternatieven niet de
ongewenste en vervuilende middelen van de toekomst zullen zijn?
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre er bij de totstandkoming
van dit voorstel rekening is gehouden met de verschillende belangen van
alle betrokken stakeholders, waaronder de chemische industrie, de
innovatieve bedrijven in de energiesector, de medische wereld en de
elektrische automotive. Is het voor bedrijven en andere belanghebbenden
voldoende duidelijk dat binnenkort aanvullende informatie kan worden
ingebracht in de consultatieronde? Is er een impactanalyse gedaan die de
effecten op de beschikbaarheid van protheses en stents en de ontwikkeling van waterstof- en elektrische mobiliteit inzichtelijk maakt? Is de
Staatssecretaris bereid die alsnog te laten uitvoeren?
De leden van de VVD-fractie lezen in de notitie van het RIVM over
PFAS-afvalverwerking en PFAS-emissies dat het bedrijf Indaver ervan
verdacht wordt dat het te veel PFAS loost via afvalwater in de Schelde en
in de Westerschelde. Hoeveel PFAS mocht Indaver op grond van zijn
vergunning tot juni 2022 lozen en hoeveel is dat na aanpassing van de
vergunning op 18 juni 2022? Kan de Staatssecretaris aangeven of het
kabinet informatie heeft uit Vlaanderen of Indaver aan de op 18 juni 2022
vastgestelde lozingsnormen voldoet? Hoe verhouden de vergunde
lozingsnormen voor Indaver zich ten opzichte van Nederlandse lozingsvergunningen voor Chemours en voor een afvalverwerker als ATM Moerdijk?
Wordt vanuit Vlaanderen verdere aanpassing van de vergunning
voorzien? Zijn er in Noordwest-Europa locaties bekend die de verwerking
van PFAS-houdend afval zodanig uitvoeren dat in dezelfde mate als
Indaver (of erger) zorgen voor grote lozingen bij verwerking, afbraak of
vernietiging van PFAS bestaan? Passen Indaver en andere bekende
PFAS-verwerkers alle beste beschikbare technieken (BBT) toe, die in
Nederland bekend zijn voor het beperken van PFAS-lozingen? Welke
innovatieve, nieuwe verwerkingsmethodieken (zoals bijvoorbeeld
365Water) kunnen worden ingezet bij het verwerken van PFAS-afval en in
welke mate stimuleert Nederland het ontwikkelen en het gebruik van deze
innovatieve saneringstechnieken?
CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen welke rol nu al met PFAS vervuilde
gebieden en wateren spelen in het gezamenlijke restrictievoorstel. Behelst
dit voorstel ook maatregelen of ambities om wateren, zoals de Westerschelde, te zuiveren op PFAS? Mocht dit niet het geval zijn, dan vragen
deze leden of dit op termijn deel gaat uitmaken van het gezamenlijke
restrictievoorstel of de gezamenlijke aanpak. Als dit wel het geval is,
vragen deze leden om welke maatregelen, ambities en financiële
middelen het hier gaat.
De leden van de CDA-fractie zijn ook benieuwd naar de rol van afvalverwerkers in het PFAS-restrictievoorstel. Zelfs als een verbod op de
productie van PFAS van kracht is, zal PFAS nog vele decennia blijven
bestaan, omdat het in huidige producten is verwerkt. Deze leden vragen
dan ook welke rol afvalverwerkers in het PFAS-restrictievoorstel spelen.
Welke rol spelen afvalverwerkers in de verwerking van PFAS over pakweg
20 en 40 jaar? Wat gebeurt er over 40 jaar met nog bestaande PFAS?

3

Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie maken zich grote zorgen over
het feit dat in 5% van het landbouwgif PFAS zit. Die «forever chemicals»
worden dus gewoon op het land uitgestrooid. Deze leden betreuren het
dat in het restrictievoorstel voor PFAS landbouwgif is uitgezonderd.
Beaamt de Staatssecretaris dat het onacceptabel is dat andere industrieën
op termijn wel een PFAS-verbod opgelegd krijgen, maar de landbouw
niet? Waarom wel, of waarom niet? In het commissiedebat PFAS en
gezondheidseffecten van 2 februari 2023 antwoordde de Staatssecretaris
hierop dat landbouwgif in een andere verordening is geregeld, en daarom
niet onder dit restrictievoorstel valt. Kan de Staatssecretaris bevestigen
dat het nieuwe voorstel ook een wijziging van de (bestaande) verordening
voor het op de markt brengen van landbouwgif zou kunnen behelzen?
Heeft het kabinet daarop ingezet? Zo ja, wat was hiervan de uitkomst? Zo
nee, waarom niet? En is de Staatssecretaris voornemens zich op een
andere manier in te zetten voor een verbod op het gebruik van PFAS in
landbouwgif?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben daarnaast een aantal
vragen over de overgangstermijnen in het restrictievoorstel. Deze leden
lezen namelijk dat er twee opties zijn voor overgangstermijnen: standaard
18 maanden of gedifferentieerde overgangstermijnen van 18 maanden
plus eventueel 5 of 12 jaar. Ze lezen ook dat de Staatssecretaris de
voorkeur heeft voor gedifferentieerde overgangstermijnen. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat, vanwege de schadelijkheid en
persistentie van PFAS, moet worden voorkomen dat PFAS in het milieu
terechtkomt? Zo ja, hoe verenigt de Staatssecretaris dit dan met een
overgangstermijn van in het slechtste geval 13,5 jaar? Dat zou betekenen
dat PFAS, vanaf het ingaan van de PFAS-restrictie, nog jarenlang zou
ophopen in het milieu. De Staatssecretaris erkent dat langere overgangstermijnen leiden tot een verschuiving van gezondheids- en milieueffecten
naar toekomstige generaties. Waarom vindt de Staatssecretaris dit
aanvaardbaar? Hoe verenigt zij dit met haar verantwoordelijkheid voor
een schone leefomgeving, ook voor toekomstige generaties? Deelt de
Staatssecretaris de analyse dat als er korte overgangstermijnen voor
producten met PFAS gaan gelden, de industrie juist wordt gestimuleerd
om snel met alternatieven te komen? Terwijl bedrijven bij lange
overgangstermijnen juist veel langer de tijd kunnen nemen dan nodig is?
Is de Staatssecretaris het ermee eens dat chemiebedrijf 3M, dat heeft
aangegeven eind 2025 te stoppen met de productie van PFAS, laat zien
dat ellenlange overgangstermijnen helemaal niet nodig zijn om «de
industrie zich te laten voorbereiden op een soepele overgang naar
alternatieven»? Deze leden vragen ook, áls er wordt besloten tot de
gedifferentieerde overgangstermijnen, welke producten er dan zouden
vallen onder de overgangstermijnen van 18 maanden plus 5 jaar en 18
maanden plus 12 jaar. Hoe zorgt de Staatssecretaris er dan voor dat zo
min mogelijk gebruik wordt gemaakt van deze lange overgangstermijnen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen tot slot alvast
vooruitlopen op de verdere behandeling van de Kamerbrief Enkele
toezeggingen gedaan tijdens het commissiedebat PFAS op 2 februari 2023
(Kamerstuk 35 334, nr. 231). Deze leden lezen hierin dat het volgens de
Minister en Staatssecretaris niet mogelijk is een volledig landsdekkend
overzicht van PFAS-hotspots op te stellen, en dat daarbij verwezen wordt
naar het rapport «PFAS Aandachtslocaties». In dit rapport uit 2022 worden
enkele aandachtslocaties aangewezen.1 Deze leden vragen concreet:
waarom lukt het de Minister en Staatssecretaris niet om meer aandacht1

Bijlage bij Kamerstuk 35 334, nr. 190, pagina 68 en 69

4

slocaties in beeld te krijgen, terwijl dit journalisten wel is gelukt? Zoals
onder andere blijkt uit artikelen verschenen op Le Monde 2 en The
Guardian3 , waarin journalisten op basis van openbare informatie een
groot aantal door PFAS-vervuilde locaties in Europa in beeld hebben
weten te brengen.

2

Website Le Monde, 23 februari 2023 (https://www.lemonde.fr/en/les-decodeurs/article/2023/02/
23/forever-pollution-explore-the-map-of-europe-s-pfas-contamination_6016905_8.html)
3
Website The Guardian, 23 februari 2023 (https://www.theguardian.com/environment/2023/feb/
23/revealed-scale-of-forever-chemical-pollution-across-uk-and-europe)

5