Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) voor het
jaar 2013

Nr. 94

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 maart 2013
In deze brief geef ik een reactie op het rapport «Erven zonder financiële
Zorgen» van het Centrum voor Notarieel Recht van de Radboud Universiteit Nijmegen en Netwerk Notarissen (hierna: het rapport). Hiermee geef
ik uitvoering aan de Toezegging die ik heb gedaan in de beantwoording
van de vragen van de Kamerleden Omtzigt en Oskam van 22 oktober 2012
(Aanhangsel Handelingen II, 2012/2013, nr. 644) en beantwoord ik het
verzoek van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie van 24 oktober
2012.
In het rapport wordt naar aanleiding van diverse mediaberichten die het
afgelopen jaar zijn verschenen over erfgenamen die in financiële
problemen kwamen door het zuiver aanvaarden van een nalatenschap,
aandacht gevraagd voor negatieve nalatenschappen. Over de inhoud van
het rapport is ambtelijk overleg gevoerd met de rapporteurs. Uit het
rapport en het overleg komen de volgende kwesties naar voren, die om
een reactie vragen:
1. het erven van een huis dat niet of moeilijk verkoopbaar is;
2. de (on)bekendheid van erfgenamen met beneficiaire aanvaarding
en/of de wettelijke regeling dat door gedragingen de erfenis zuiver
wordt aanvaard;
3. de bescherming van erfgenamen tegen schulden van de overledene.
1. Erven van een huis
Vandaag de dag is het niet langer vanzelfsprekend dat een huis bij
verkoop overwaarde heeft. Ook is het gelet op de huidige woningmarkt
niet eenvoudig om een huis (snel) te verkopen. Bij het erven van een huis
dient hiermee rekening te worden gehouden. Erfgenamen dienen zich
daarom goed te laten informeren over de vraag of zij het beste de
nalatenschap zuiver of beneficiair kunnen aanvaarden.

kst-33400-VI-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 94

1

Erfgenamen die een nalatenschap – waarvan een huis onderdeel uitmaakt
– zuiver aanvaarden, krijgen totdat de woning is verkocht te maken met
kosten. Zo moeten zij de maandelijkse lasten van de woning (o.a.
hypotheekkosten en energierekeningen) doorbetalen. Ook dienen zij over
de verkrijging van de woning erfbelasting te betalen. Bij de beantwoording van de Kamervragen van 2 mei 2012 (Aanhangsels van de
Handelingen II 2011–12, nr. 2728) is ter zake de betaling van erfbelasting al
gewezen op het feit dat de belastingdienst coulant omgaat met verzoeken
tot uitstel van betaling van de erfbelasting in verband met het nog niet
verkocht zijn van de woning.
Erfgenamen kunnen in financiële problemen raken doordat zij gedurende
lange tijd de vaste lasten van de geërfde woning moeten doorbetalen of
doordat de woning uiteindelijk verkocht wordt met een restschuld. De
onverkoopbaarheid van een woning is echter een probleem waarmee op
dit moment alle huizenbezitters en niet alleen erfgenamen worden
geconfronteerd. Een oplossing voor dit probleem moet daarom niet in het
erfrecht worden gezocht, maar in maatregelen die de woningmarkt weer
op gang helpen. De regering heeft inmiddels bij brief van 13 februari 2013
(Kamerstukken II 2012/13, 32 847, nr. 42) diverse maatregelen genoemd
om de problemen op de woningmarkt aan te pakken.
2. (On)bekendheid van erfgenamen met beneficiaire of zuivere
aanvaarding
Erfgenamen kunnen naar huidig erfrecht kiezen of ze een nalatenschap
zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen (4:190 lid 1 BW).
Bij zuivere aanvaarding verkrijgt een erfgenaam alle goederen en
schulden uit de nalatenschap. Als sprake is van een nalatenschap met
meer schulden dan bezittingen, dan hebben schuldeisers van de erflater
verhaal op het privévermogen van de erfgenaam. Een erfgenaam kan
uitdrukkelijk aangeven dat hij de erfenis zuiver aanvaard. Hij kan zich ook
als zodanig gedragen, bijvoorbeeld door eigendommen van de erflater
mee te nemen of zonder voorbehoud schulden te voldoen (artikel 4:192,
eerste lid, BW). Een erfgenaam die zich als zuiver aanvaard hebbende
erfgenaam heeft gedragen, verliest de mogelijkheid om nadien de
nalatenschap beneficiair te aanvaarden of te verwerpen.
Bij beneficiaire aanvaarding verkrijgt een erfgenaam alleen de goederen
van de nalatenschap die zijn overgebleven na voldoening van de schulden
van de erflater. De erfgenaam hoeft daarom alleen de schulden van de
erflater te voldoen voor zover het door hem geërfde vermogen daartoe
toereikend is. Beneficiaire aanvaarding kent wel een aantal spelregels. Zo
mag de erfgenaam geen spullen van de erflater meenemen. Hij moet
namelijk eerst nagaan of deze spullen wellicht nodig zijn om de schulden
te voldoen. Als hij opzettelijk spullen van de nalatenschap zoek maakt of
verwijtbaar de voldoening van schulden verhindert, kunnen schuldeisers
hem alsnog in privé aanspreken tot betaling (artikel 4:184, tweede lid,
BW). Bij verwerping van de nalatenschap wordt een erfgenaam met
terugwerkende kracht geacht nooit erfgenaam te zijn geweest.
Een erfgenaam kan door beneficiaire aanvaarding voorkomen dat hij met
zijn privévermogen aansprakelijk wordt voor schulden van de erflater. Bij
het erven van een huis kan een erfgenaam door beneficiair te aanvaarden
voorkomen dat hij voor een eventuele restschuld van de woning met
privévermogen moet instaan. Ook in geval een erfgenaam de extra
maandelijkse lasten van een geërfde woning niet kan dragen, biedt
beneficiaire aanvaarding voor hem een oplossing. Op beneficiaire
aanvaarding volgt vereffening van de nalatenschap waardoor een
erfgenaam eerst na verkoop van de woning de openstaande maandelijkse
lasten – inclusief vertragingsrente – hoeft te voldoen. Blijkt na verkoop dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 94

2

de woning een restschuld oplevert, dan zijn erfgenamen door beneficiaire
aanvaarding beschermd tegen deze schuld.
In het rapport, op pagina 3, wordt gesteld dat erfgenamen slechts beperkt
bekend zijn met de mogelijkheid van beneficiaire aanvaarding en met de
wettelijke regeling dat men geacht wordt de erfenis zuiver te hebben
aanvaard als men zich als erfgenaam gedraagt.
Uit de paragrafen 5.5. (de enquête) en 5.6 (de steekproef) van het rapport
lijkt echter te volgen dat erfgenamen steeds vaker een nalatenschap
beneficiair aanvaarden om te voorkomen dat zij met hun privévermogen
aansprakelijk zijn voor schulden van de nalatenschap. Uit de steekproef bij
negen rechtbanken blijkt dat in 2011 het aantal beneficiaire aanvaardingen
6324 bedraagt. In 2012 wordt op basis van de gegevens van deze
rechtbanken van de maanden januari tot en met augustus verwacht dat
het aantal beneficiaire aanvaardingen in totaal op 7170 uitkomt. Dit betreft
een stijging van het aantal beneficiaire aanvaardingen met 13,4%. Nu in
verband met de huidige economische situatie het aantal negatieve
nalatenschappen zal kunnen zijn toegenomen, waardoor erfgenamen
meer risico lopen om met schulden van de erflater geconfronteerd te
worden, is goede voorlichting over de risico’s van het krijgen van een
erfenis, meer in het bijzonder het erven van een huis, van groot belang.
Ook publiciteit draagt bij aan de bekendheid met beneficiaire aanvaarding.
Ik heb daarom nog eens kritisch gekeken naar de voorlichting die op dit
punt door het Rijk beschikbaar wordt gesteld. De informatie op de website
van de Rijksoverheid over het verkrijgen van een erfenis is inmiddels
uitgebreid. De website: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/overlijden-enerven, geeft meer informatie over onder meer de gevolgen van zuivere
aanvaarding en negatieve nalatenschappen. Burgers zullen hierover via
de media met een persbericht worden geïnformeerd.
3. Bescherming van erfgenamen tegen schulden van de nalatenschap
In het rapport staat de vraag centraal hoe erfgenamen beschermd kunnen
worden tegen schulden van de erflater. Erfgenamen kunnen zich op grond
van huidig recht tegen deze schulden beschermen door de nalatenschap
beneficiair te aanvaarden. Een ingrijpende wijziging van het erfrecht is
niet nodig. Uit overleg met de rapporteurs is mij echter duidelijk
geworden dat in enkele gevallen een erfgenaam onverwacht, zonder dat
hem hiervan een verwijt kan worden gemaakt, wordt geconfronteerd met
een schuld waardoor de nalatenschap negatief wordt en hij alsnog met
zijn privévermogen moet instaan voor hem eerder onbekende schulden
van de erflater. Een erfgenaam heeft in dat geval vastgesteld dat hij
eventuele andere schulden van de nalatenschap zonder meer kon voldoen
uit het vermogen van de nalatenschap. Het zuiver aanvaarden van de
nalatenschap is voor hem de beste keuze, omdat hij hierdoor op
eenvoudige wijze de nalatenschap kan afwikkelen. Beneficiaire
aanvaarding zou voor hem enkel tot onnodige kosten en lasten van een
gerechtelijke vereffeningsprocedure leiden. De rapporteurs vinden dat een
erfgenaam in deze – niet veel voorkomende – situatie tegen de onverwachte schuld dient te worden beschermd. Ik deel deze mening.
Een oplossing voor deze situatie wordt door de rapporteurs geboden in de
door hen voorgestelde route 3 in het rapport.
De voorgestelde routes 1 en 2 gaan verder dan voor een oplossing van
voornoemd probleem nodig is. Route 1 stelt voor de zuivere aanvaarding
uit de wet te schrappen. Dit staat haaks op de omstandigheid dat in het
merendeel van de gevallen waarin sprake is van een positieve nalatenschap erfgenamen door zuivere aanvaarding met de minste lasten de
erfenis kunnen afwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 94

3

Route 2, waarin een aanvullende termijn voor beneficiaire aanvaarding
wordt voorgesteld, biedt slechts deels een oplossing voor het probleem
en heeft nadelige gevolgen voor de positie van schuldeisers van de
nalatenschap. Erfgenamen kunnen volgens route 2 de nalatenschap eerst
zuiver aanvaarden waardoor zij vrij kunnen beschikken over alle goederen
van de nalatenschap zonder de verplichting om eerst alle schulden te
betalen.
Als zij binnen een bepaalde termijn bekend worden met schulden van de
nalatenschap, kunnen zij alsnog beneficiair aanvaarden waardoor
schuldeisers zich niet kunnen verhalen op hun privévermogen. Erfgenamen die na het verstrijken van deze termijn kennis nemen van een
(onverwachte) schuld, worden tegen deze schuld niet beschermd. Dit leidt
tot rechtsongelijkheid tussen erfgenamen. Bovendien leidt deze oplossing
tot rechtsonzekerheid voor schuldeisers. Schuldeisers lopen als gevolg
hiervan het risico dat zij niet meer kunnen achterhalen welke goederen
deel uitmaken van de nalatenschap en verliezen daardoor (deels) de
mogelijkheid om zich op deze goederen te verhalen. Evenmin kunnen zij
erfgenamen in privé aanspreken tot voldoening van hun vordering, tenzij
dezen opzettelijk goederen aan de nalatenschap hebben onttrokken of
verwijtbaar de voldoening van een schuld hebben verhinderd (4:184,
tweede lid, BW). Schuldeisers zullen om de voldoening van hun vordering
veilig te stellen vaker de rechter verzoeken om een vereffenaar te
benoemen op grond van artikel 4:204, eerste lid, BW. Dit leidt tot extra
lasten en kosten voor zowel schuldeisers als erfgenamen.
Ik zal bezien op welke wijze ik route 3 kan omzetten in wetgeving. Daarbij
zal ik het voorstel van de rapporteurs overnemen om in de wet een
bepaling op te nemen voor de uitzonderlijke situatie waarin een
erfgenaam de nalatenschap zuiver heeft aanvaard en nadien – zonder dat
hem hiervan een verwijt kan worden gemaakt – met een onverwachte
schuld wordt geconfronteerd, waarbij hij alsnog de mogelijkheid krijgt om
de kantonrechter om machtiging te vragen om de nalatenschap – voor
wat betreft deze nieuwe schuld – beneficiair te aanvaarden. De rapporteurs stellen voor aansluiting te zoeken bij artikel 4:194 BW. In deze
bepaling worden erfgenamen beschermd tegen een testament van de
erflater dat later bekend wordt en waardoor zij in een financieel nadeliger
positie komen. Artikel 4:194 heeft eenzelfde doel: een erfgenaam
beschermen tegen schulden die hij niet had voorzien. De wet biedt in dat
geval een erfgenaam de mogelijkheid om alsnog beneficiair te
aanvaarden, omdat indien de erfgenaam wel bekend was geweest met het
testament hij de nalatenschap waarschijnlijk beneficiair zou hebben
aanvaard. Dit is met een onverwachte schuld, die de erfgenaam niet had
kunnen voorzien, niet anders.
Ik zal bij mijn voorstel ook aansluiten bij bestaande jurisprudentie. Zo is
onlangs een uitspraak gewezen door de rechtbank Limburg, sector
kanton, op 1 februari 2013 (LJN: BZ0690), waarin op grond van de
redelijkheid en billijkheid erfgenamen alsnog in de gelegenheid zijn
gesteld om beneficiair te aanvaarden. Met het voorstel zal aan gerechten
een uniforme grondslag worden geboden om in gevallen, waarin de
redelijkheid en billijkheid dit vereist, erfgenamen de mogelijkheid te geven
de nalatenschap beneficiair te aanvaarden zodat zij niet met hun privévermogen hoeven in te staan voor onverwachte schulden.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VI, nr. 94

4