Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3248
Vragen van de leden Tjeerd de Groot en Boucke (beiden D66) aan de
Ministers van Infrastructuur en Waterstaat en voor Klimaat en Energie over de
veiligheid van maritieme en energie gerelateerde activiteiten op de Noordzee
(ingezonden 17 mei 2022).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens
Minister voor Klimaat en Energie (ontvangen 23 juni 2022)Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3006
Vraag 1
Kunt u ingaan op de bestaande en geplande veiligheidsmaatregelen die
worden getroffen rond windparken op zee ten behoeve van de veiligheid van
maritieme activiteiten, bijvoorbeeld als gevolg van een zware storm of
instorting van een windturbine?
Antwoord 1
Nederland heeft in 2013 het zogenaamde afwegingskader veilige afstanden
tussen scheepvaartroutes en windparken1 ontwikkeld. Hiervoor zijn bufferzones tussen windparken en scheepvaartroutes gecreëerd die schepen in staat
moeten stellen om een noodprocedure te kunnen uitvoeren voordat ze in een
windpark komen. Het kan desondanks voorkomen dat een schip zich toch niet
kan redden en er een incident met het windpark ontstaat. In het Programma
Noordzee 2022–2027 worden aanvullende maatregelen beschreven om de
cumulatieve risico’s van windparken voor de scheepvaartveiligheid niet te
laten toenemen en waar mogelijk te beperken. Het gaat onder andere om
verkeersbegeleiding op zee, extra toezicht en handhaving, extra sensoren
zoals radar voor een beter actueel beeld van de verkeersbewegingen op zee,
extra noodsleephulp en meer capaciteit voor Search and Rescue (SAR) en
oliebestrijding. Dit maatregelenpakket is afgesproken voor alle windparken
die worden gebouwd in het kader van de routekaarten 2023 en 2030.
Concreet gaat dit bijvoorbeeld om:
– Toezicht door de Kustwacht op het scheepvaartverkeer in en om de
bestaande en in aanbouw zijnde windparken, door inzet van noodslepers
(Emergency Response Towing Vessels / ERTV’s) en extra toezicht door een
officier van de wacht op het Kustwachtcentrum in Den Helder. Zij krijgen

1

ah-tk-20212022-3248
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Nationaal Waterplan 2016–2021: «Ontwerpcriterium voor veilige afstanden tussen scheepvaartroutes en windparken op zee».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

informatie door extra sensoren in de windparken en varende en vliegende
eenheden van de Kustwacht.
– Sinds januari 2021 heeft de Kustwacht een extra noodsleper (ERTV) ter
beschikking die continu paraat is bij het windpark Borssele. Vanaf
1 augustus zal een tweede ERTV in de vaart komen om toezicht te houden
bij de «Hollandse Kust» windparken. Deze schepen kunnen worden
ingezet om schepen in nood hulp te bieden en eventuele gevolgen zo veel
mogelijk te beperken.
– Vanaf 2025 zal de Kustwacht daarnaast voorzien in verkeersbegeleiding
rondom windparken.
– Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is gestart met het
Monitorings- en Onderzoeksprogramma Scheepvaartveiligheid Wind op
Zee (MOSWOZ). Dit programma onderzoekt onzekerheden over de risico’s
en de effectiviteit van maatregelen rondom scheepvaartveiligheid nabij
windparken. Het programma heeft als doel meer inzicht te krijgen in het
effect van windparken op de scheepvaartveiligheid en om tijdig te kunnen
inspelen op innovaties op dit gebied.
Tot slot zij vermeld dat ook beslissingen van de kapitein en/of rederij van een
schip een rol kunnen spelen bij de veiligheid van scheepvaart nabij windparken op zee. Onder uiteenlopende (weers)omstandigheden geldt onverkort het
principe van goed zeemanschap.
Vraag 2
Kunt u ingaan op de bestaande en geplande veiligheidsmaatregelen die
worden getroffen rond windparken op zee ten behoeve van de veiligheid van
de energievoorziening, bijvoorbeeld door een aanvaring met een losgeslagen
schip?
Antwoord 2
In aanvulling op de maatregelen zoals toegelicht in antwoord 1, stelt het
Waterbesluit eisen aan de sterkte van windturbines in een windpark op zee
en vereist dat de vergunninghouder van het windpark daarover een verklaring overlegt. Daarnaast schrijft het Waterbesluit voor dat een windpark ter
waarborging van de veiligheid van het lucht- en scheepvaartverkeer is
voorzien van herkenningstekens en bakens en tevens van controle-,
waarschuwings- en besturingssytemen, inclusief de noodvoorziening voor het
zowel ter plaatse als vanaf de wal kunnen bedienen en bewaken van het
windpark. Tot slot is de vergunninghouder gehouden aan het hebben van een
actueel veiligheids- en calamiteitenplan.
Vraag 3
Is onderzocht of windturbines bij een aanvaring op het schip kunnen vallen
en wat dan de risico’s zijn voor de bemanning, passagiers, (gevaarlijke)
lading en het milieu?
Antwoord 3
Dit is een van de scenario’s waar rekening mee wordt gehouden. Onderzoek
naar effecten van een windpark op de scheepvaartveiligheid is een standaardonderdeel van de milieueffectrapportage die voor elk kavelbesluit voor een
windpark op zee wordt opgesteld. In 2020 is daarnaast een beperkte analyse
uitgevoerd naar de gevolgschade van aanvaring/aandrijving van windturbines. Hiermee is een eerste indruk verkregen van de gevolgschade. De
resultaten laten zien dat, afhankelijk van het type schip, snelheid en aanvaringsrichting, vervorming maar ook het falen van de turbinetoren en de
fundering kan optreden. Daarnaast gaf deze eerste studie informatie voor het
bepalen van relevante cases, die verder onderzoek behoeven aangaande
scheepsimpact bij windparken. Een vervolgonderzoek loopt. De eerstvolgende
tussenresultaten worden in de eerste helft van 2023 verwacht.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u het bericht in de pers waarin na het ongeluk met de Julietta
D (NOS 18 maart, NRC 14 mei) werd gesproken over een hogere kans op
botsing tussen een schip en een windturbine op de Noordzee tot wel 2,5 keer
per jaar met het eerder tot 2030 geplande aantal windturbines? Hoe kijkt u
aan tegen dit hoge risiconiveau en welk risiconiveau vindt u acceptabel (als
doelstelling van beleid)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Het Programma Noordzee 2022–2027 stelt dat het huidige veiligheidsniveau
van de scheepvaart minimaal moet worden gehandhaafd en waar mogelijk
wordt verbeterd. De Ministeries van IenW en Economische Zaken en Klimaat
(EZK) hebben in het voorjaar van 2018 aan onderzoeksinstituut MARIN
opdracht gegeven om de risicos van de uitrol van de routekaart windenergie op zee 2030 te onderzoeken en om (mitigerende) maatregelen te
bepalen2. Uit de MARIN-analyse blijkt dat zonder mitigerende maatregelen,
als gevolg van de autonome ontwikkeling van de scheepvaart, het aantal
aanvaringen op de Noordzee toeneemt van de huidige 7,5 aanvaringen per
jaar naar 8,4 en dat door de aanleg van de windparken tot 2030 het aantal
aanvaringen zal toenemen tot gemiddeld 10,4 per jaar.
MARIN heeft zowel maatregelen geïdentificeerd die de kans op aanvaringen
verminderen (preventieve maatregelen) als maatregelen die de gevolgen van
een aanvaring beperken (reactieve maatregelen). Beide soorten maatregelen
zijn nodig om een verantwoorde uitrol van de windparken vanuit het
perspectief van scheepvaartveiligheid te faciliteren en te voldoen aan de
doelstelling van het Beleidskader Maritieme veiligheid dat in november 2020
naar de Kamer is gestuurd3.
Het MOSWOZ-programma (zie antwoord op vraag 1) heeft onder andere als
doel om de effectiviteit van deze maatregelen te monitoren, nieuwe mogelijke
maatregelen te identificeren, onderzoeken en hierover beleidsmakers en
andere betrokkenen te adviseren.
Vraag 5
Heeft u scenario’s (in ontwikkeling) voor de uitval van windparken als gevolg
van ongelukken of uitval voor de Nederlandse energievoorziening?
Antwoord 5
Nee. De kans dat een windpark in z’n geheel uitvalt door een aanvaring of
aandrijving is klein. Een windpark bestaat uit meerdere delen, die elk bestaan
uit een groep van typisch 6 tot 8 windturbines die aan een kabel verbonden
zijn met een platform van het net op zee. Bij een aanvaring of aandrijving
door een schip zal dus een deel van het windpark kunnen uitvallen, maar is
het zeer onwaarschijnlijk dat het gehele windpark uitvalt.
Slechts als het platform van het net op zee wordt geraakt door een schip
bestaat de kans dat er in het geheel geen elektriciteit kan worden getransporteerd. Die kans is echter ook niet zo groot omdat de platforms van het net op
zee doorgaans op een centrale plaats in het windpark gesitueerd zijn, relatief
ver weg van scheepvaartroutes en ankerplaatsen. Als netbeheerder van het
net op zee houdt TenneT wel rekening met de uitval van een onderdeel van
het net op zee. Daarnaast houdt TenneT als netbeheerder van het landelijk
hoogspanningsnet tevens rekening met het opvangen van uitval in het
Nederlandse elektriciteitssysteem en samen met de Europese collega’s
netbeheerders rekening met het opvangen van uitval in het Europese
synchrone elektriciteitssysteem4. Mocht er onverhoeds een platform van het
net op zee uitvallen dan kan dit worden opgevangen, Europese afspraken
schrijven namelijk voor dat een netbeheerder van een hoogspanningsnet de
grootste uitval in haar land moeten kunnen opvangen en dat Europese
netbeheerders gezamenlijk een uitval van 3 gigawatt moeten kunnen
opvangen. De verschillende delen van het net op zee, welke zijn aangesloten
op het hoogspanningsnet, zijn elk maximaal 2 gigawatt groot. Daarnaast
schrijft het Ontwikkelkader windenergie op zee voor dat de 2 gigawattsystemen moeten worden ontworpen met een zogenaamde «metallic return»
om de kans op een maximale uitval te reduceren5.

2

MARIN, mei 2019. Wind op Zee 2030: gevolgen voor scheepvaartveiligheid en mogelijke
mitigerende maatregelen. Kwalitatieve en kwantitatieve analyse. Rapport 31132-3-MSCNrev.1.0.
3
Kamerstuk 31 409, nr 307.
4
https://www.tennet.eu/nl/elektriciteitsmarkt/ondersteunende-diensten-nederland/.
5
Dit behelst een extra (derde) geleider in de kabel van het TenneT platform op zee naar het
vasteland. Indien door bijvoorbeeld een (nood)anker van een schip een kabel wordt
beschadigd, dan zijn er met de metallic return nog steeds 2 polen beschikbaar om elektriciteit
te transporteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 6
Hoe ziet u dat in het licht van de voorgenomen groei van wind op zee,
uiteindelijk zelfs naar 72 gigawatt en de daaruit voortvloeiende grote rol die
deze vorm van duurzame energie speelt in de energiemix?
Antwoord 6
Voor het Programma Noordzee 2022–2027, waarin het kabinet nieuwe
windenergiegebieden op zee heeft aangewezen voor de periode tot en met
circa 2030, heeft het kabinet een maatregelpakket van 1,69 miljard euro
afgesproken, dat grotendeels wordt bekostigd uit het Klimaatfonds. Een
belangrijk deel van dit pakket bestaat uit maatregelen voor scheepvaartveiligheid. Bij verdere doorgroei van windenergie op zee zal uitbreiding van de
maatregelen nodig zijn. Desondanks kan niet worden uitgesloten dat bij
toekomstige incidenten delen van windparken tijdelijk uitvallen.
Vraag 7
Bent u bereid deze plannen op te stellen, indien het kabinet deze plannen niet
heeft?
Antwoord 7
De kans dat er bij een incident met schepen een grootschalige uitval van
windparken plaatsvindt met grote gevolgen voor de energievoorziening is
klein. Er zijn daarom op dit moment geen specifieke scenario’s of plannen in
ontwikkeling. Het kabinet ziet ook geen dringende noodzaak die op te stellen,
bovenop de hierboven beschreven maatregelen die al worden genomen.
Vraag 8
Bent u bereid een onafhankelijke integrale studie te laten doe naar de huidige
en verwachtte risico’s voor de energievoorziening en maritieme activiteiten?
Antwoord 8
Mogelijke locaties voor windenergie op zee worden onderzocht op risico’s
voor de scheepvaartveiligheid. Locaties met een hoog scheepvaartveiligheidsrisico kunnen afvallen. Daarnaast worden maatregelen getroffen voor
scheepvaartveiligheid in de nabijheid van windparken op zee. De gevraagde
studies ten aanzien van scheepvaartveiligheid worden dus al verricht voor
specifieke locaties. Er is, gezien hetgeen in het antwoord op vraag 5 is
aangegeven, vooralsnog geen behoefte aan een studie naar de risico’s van
aanvaringen of aandrijvingen voor de energievoorziening.
Vraag 9
Kunt ingaan op de inzetbaarheid van innovatieve oplossingen zoals drijvende
windmolens en een «vangrails» voor schepen?
Antwoord 9
Het is bekend dat een consortium een drietal mogelijke oplossingen heeft
uitgewerkt en deels getest in een schaalmodel om grote schepen op drift te
kunnen onderscheppen voordat ze in een windpark drijven. Dit soort
initiatieven bevestigen het sterke en innovatieve maritieme kenniscluster dat
Nederland herbergt. De rijksoverheid is geen onderdeel van of opdrachtgever
voor dit consortium, en het is niet aan het kabinet om iets te zeggen over de
daadwerkelijke inzetbaarheid op zee, ook gezien de mogelijke impact op
andere gebruiksfuncties.
Vraag 10
Hoe kijkt u naar de noodzakelijkheid en toepasbaarheid van dergelijke
innovatieve oplossingen in het licht van de voorgenomen groei van wind op
zee?
Antwoord 10
Het is, in aanvulling op antwoord 9, niet ondenkbaar dat dergelijke oplossingen in de toekomst worden toegepast op plaatsen waar het aanvaringsrisico
van windparken door schepen hoog is en andere risicobeperkende maatregelen onvoldoende effectief blijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 11
Hoe ziet u dat voor veiligheidsmaatregelen voor maritieme activiteiten, zoals
bijvoorbeeld blusboten, sleepboten en reddingsboten?
Antwoord 11
Deze middelen worden nu ook al ingezet. Als gevolg van de groei van het
aantal windparken en de grotere afstanden tot de kust, wordt rekening
gehouden met het uitbreiden van het aantal reddingsvaartuigen zoals
toegelicht in het antwoord op vraag 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5