Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3037
Vragen van de leden Aukje de Vries en De Lange (beiden VVD) aan de
Minister voor Medische Zorg over het bericht «Ramp voor de patiëntjes»
(ingezonden 11 juli 2018).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 30 augustus 2018).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 2871.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Ramp voor de patiëntjes», over het tekort aan
kinderartsen in VUmc?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3
Wat is uw reactie op dit specifieke bericht? Wat is uw reactie op de bredere
problematiek – want ook elders is er een tekort aan kinderartsen en lijkt er
dus geen sprake van een incident te zijn?
Waar is op dit moment sprake van tekorten aan kinderartsen en waar leidt dit
tot drastische maatregelen zoals het (tijdelijk) sluiten van afdelingen?
Antwoord 2, 3
Uit het Capaciteitsplan 2016 (Kamerstuk 29 282, nr. 251) blijkt dat er landelijk
gezien geen sprake is van een tekort aan kinderartsen. Het Capaciteitsorgaan
merkt op dat de doelgroep (de patiëntenpopulatie) voor kindergeneeskunde
iets krimpt en dat er nauwelijks sprake is van onvervulde vraag naar
kinderartsen. Ook de meest recente Arbeidsmarktmonitor (mei 2018) van het
Capaciteitsorgaan duidt niet op een tekort aan kinderartsen.
Het probleem uit het specifieke bericht betreft echter een tekort aan kinder-IC
verpleegkundigen bij AUMC, locatie VUmc, niet kinderartsen.
VWS ondersteunt de opleiding van deze gespecialiseerde verpleegkundigen
met ramingen door het Capaciteitsorgaan en kostendekkende financiering.
Hoewel ziekenhuizen meer zijn gaan opleiden, is dit nog altijd minder dan dat
het Capaciteitsorgaan adviseert. Omdat de ziekenhuizen in de afgelopen jaren
te weinig hebben opgeleid, is in het Hoofdlijnenakkoord medisch specialistische zorg 2019–2022 (hierna: Hoofdlijnenakkoord MSZ) onder andere

1

ah-tk-20172018-3037
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

De Telegraaf, «Ramp voor de patiëntjes», 9 juli 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

afgesproken dat ziekenhuizen meer medisch ondersteunend personeel en
gespecialiseerd verpleegkundigen gaan opleiden zodat in 2021 conform de
ramingen van het Capaciteitsorgaan wordt opgeleid.
Vraag 4
Wat zijn de gevolgen van deze tekorten voor de patiëntjes, hun ouders en de
volksgezondheid in meer algemene zin, maar ook in specifieke regio’s en/of
steden? Is overal nog steeds sprake van zorg op redelijke afstand?
Antwoord 4
Iedereen die zorg nodig heeft, moet daarop een beroep kunnen doen. De
noodzaak om planbare operaties uit te stellen is teleurstellend voor de
patiënten en hun families.
De kwaliteit van zorg staat voorop. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ) ziet hier op toe. AUMC heeft de IGJ geïnformeerd over deze ontwikkeling en toegelicht hoe het ziekenhuis veilige zorg garandeert. AUMC heeft
laten weten dat patiënten die in levensbedreigende situaties komen nog
steeds in AUMC, locatie VUmc worden behandeld. In geval van operaties
waarvan uitstel geen schadelijke gevolgen heeft voor de gezondheid van de
patiënt, wordt een alternatief gezocht. AUMC, locatie VUmc zoekt hiervoor
actief de samenwerking met andere ziekenhuizen en verzekeraars in de regio.
De organisatie van de zorg in een regio is primair de verantwoordelijkheid
van de zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Daar waar dreigt dat een patiënt
niet binnen een redelijke tijd toegang heeft tot de zorg uit het basispakket van
de Zorgverzekeringswet, kan hij contact opnemen met zijn zorgverzekeraar.
Zorgverzekeraars hebben vervolgens op grond van hun zorgplicht de
verantwoordelijkheid om te kijken of deze patiënt bij een andere zorgverlener
sneller kan worden geholpen.
Vraag 5, 7
Hoe helpt het actieprogramma «Werken in de zorg» om dit probleem op korte
en lange termijn op te lossen? Welke structurele oplossingen zijn er voor het
oplossen van het probleem?
Wanneer kunnen de problemen structureel opgelost zijn? Klopt het dat een
structurele oplossing pas over tien jaar te verwachten valt, zoals in het artikel
is vermeld? Deelt u de mening dat dit niet acceptabel is?
Antwoord 5, 7
De personele opgave in de gehele sector van zorg en welzijn vraagt om een
aanpak gericht op de lange termijn en van alle partijen samen. Voor
ziekenhuizen specifiek betreft het daar bovenop de beschikbaarheid van
voldoende gespecialiseerd personeel. VWS ondersteunt de ziekenhuizen hier
actief in.
Landelijk gezien stelt het Ministerie van VWS voldoende opleidingsplaatsen
beschikbaar voor medisch specialisten. Voor het opleiden van medisch
specialisten, medisch ondersteunend personeel en gespecialiseerd verpleegkundigen zorgt het Ministerie van VWS voor de juiste randvoorwaarden met
kostendekkende financiering op basis van goede ramingen van het Capaciteitsorgaan (jaarlijks circa € 1.3 miljard). Landelijk gezien zijn er voldoende
kinderartsen. Ziekenhuizen hebben in de afgelopen jaren te weinig medisch
ondersteunend personeel en gespecialiseerd verpleegkundigen opgeleid.
Daarom is in het Hoofdlijnenakkoord MSZ onder andere afgesproken dat
ziekenhuizen meer gaan opleiden conform de ramingen van het Capaciteitsorgaan (zie mijn antwoord op vraag 2 en 3).
Het Ministerie van VWS investeert ongeveer € 200 miljoen per jaar in het
strategisch personeelsbeleid van ziekenhuizen via de Kwaliteitsimpuls
Personeel Ziekenhuiszorg (KiPZ-regeling). In het Hoofdlijnenakkoord MSZ is
afgesproken om de middelen voor opleiden beschikbaar te houden.
Om de tekorten in de gehele sector van zorg en welzijn aan te pakken, is het
Actieprogramma Werken in de Zorg gelanceerd. Langs de drie actielijnen 1)
meer kiezen voor de zorg, 2) beter leren in de zorg, en 3) anders werken in de
zorg, werken we samen met landelijke en regionale partijen in zorg, welzijn
en onderwijs aan het terugdringen van personeelstekorten naar nul of dicht
daarbij in 2022. In elke regio worden regionale actieplannen aanpak tekorten
(RAATs) opgesteld. Zorginstellingen, onderwijs, medewerkers, inkopers en
overheden werken in de regio aan het oplossen van hun knelpunten op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

arbeidsmarkt. VWS ondersteunt deze actieplannen met de scholingsimpuls
SectorplanPlus voor het opleiden van nieuwe medewerkers (€ 320 mln. in de
periode 2017–2021). Ook ziekenhuizen kunnen hier een beroep op doen, mits
zij zich verbinden aan een regionaal actieplan.
Vraag 6
Hoe kan het er nu op meerdere plekken tekorten aan kinderartsen zijn? Wat
zegt dit over de capaciteitsramingen opgesteld door het Capaciteitsorgaan?
Antwoord 6
Zoals vermeld in het antwoord op vraag 2 en 3 is er, zowel landelijk gezien
als in het specifieke geval van AUMC, locatie VUmc, geen sprake van een
tekort aan kinderartsen.
Om inzichtelijk te maken in hoeverre er landelijk, regionaal en lokaal sprake is
van onevenwichtigheden in de behoefte aan en de beschikbaarheid van
medisch specialistische functies en wat daarvan oorzaken zijn, laat ik een
onderzoek uitvoeren. Dit onderzoek zal na de zomer van start gaan en is naar
verwachting begin 2019 gereed.
Vraag 8
Welke oplossingen zijn voor de korte termijn mogelijk om het tekort op te
lossen, dan wel de gevolgen van het tekort te beperken?
Antwoord 8
De personeelstekorten vragen om langere termijn oplossingen. Met maatregelen zoals het Actieprogramma Werken in de Zorg en de voor de ziekenhuizen specifieke afspraken uit het Hoofdlijnenakkoord MSZ gaan we de juiste
kant op. De effecten zullen voor een deel pas merkbaar zijn op de langere
termijn. Zeker waar het gaat om het meer opleiden van meer gespecialiseerd
personeel. Tegelijkertijd gaan we ook voor korte termijneffecten die belangrijk
zijn voor het lange termijnresultaat: steeds meer studenten die beginnen aan
de opleiding hbo-verpleegkunde (van 5.088 studenten in schooljaar 2014–
2015 naar 7.505 in schooljaar 2017–2018), met ook meer stages (zie antwoord
op vraag 9). Daarnaast is het belangrijk dat instellingen goed samenwerken.
Bijvoorbeeld om te zorgen voor voldoende stages, maar ook dat er voldoende gespecialiseerd personeel beschikbaar komt.
Voor de juiste zorg op de juiste plek is het ook van belang dat zorgmedewerkers op de juiste plek worden ingezet, waar zij optimaal tot hun recht komen
en zij kunnen doen waarvoor zij zijn opgeleid. Dat betekent kijken naar de
beste manier om functies, rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden in
te richten en ze waar nodig te herverdelen of op te splitsen met behoud van
kwaliteit en patiëntveiligheid. Taakherschikking en het creëren van nieuwe
functies (job-carving) kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren.
Om op de korte termijn goede zorg te kunnen garanderen is samenwerking
van groot belang. AUMC, locatie VUmc heeft dit gedaan om de zorg voor de
patiënten te kunnen blijven bieden. Dit kan ook gaan, waar het kan, om het
uitwisselen van personeel. In verschillende regio’s, zoals in Gelderland,
werken werkgevers hierop samen.
Vraag 9
Welke mogelijkheden zijn er op de korte termijn mogelijk om meer stageplekken te creëren met de daarbij behorende begeleiding? Welke maatregelen
worden er op dit moment genomen om dit voor elkaar te krijgen?
Antwoord 9
Het is van belang dat scholen en werkgevers goed samenwerken. In elke
regio worden in het kader van de RAATs afspraken gemaakt om te komen tot
een op de behoefte afgestemd aanbod van voldoende en goede stageplekken
in de regio. VWS ondersteunt werkgevers in het aanbieden van stages en het
opleiden van praktijk- en werkbegeleiders via de subsidieregeling stageplaatsen zorg II (Stagefonds, 112 mln per jaar) en de scholingsimpuls SectorplanPlus (€ 320 mln. in de periode 2017–2021). Dit is bovenop de middelen die
het Ministerie van OCW biedt met de Regeling Praktijkleren en het Regionaal
Investeringsfonds mbo (RIF) en Centres of Expertise in het hbo die actieve
samenwerking tussen onderwijs en werkgevers bevorderen. Deze instrumenten dragen bij aan meer en beter aansluitende stages. Deze regelingen bieden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

mogelijkheden om, bijvoorbeeld bij een tekort aan praktijk- of werkbegeleiders op hbo-niveau onder de eigen medewerkers, de stagebegeleiding meer
in samenwerking te doen met hogescholen. Voorlopige cijfers die in het kader
van de subsidieregeling stageplaatsen zorg worden verzameld laten over het
studiejaar 2017–2018 een positieve ontwikkeling zien in het aantal gerealiseerde stageplaatsen in zorg en welzijn.
Vraag 10
Bent u bereid om met de ziekenhuizen en zorgverzekeraars in gesprek te gaan
over creatieve korte termijn oplossingen, zoals samenwerking en/of het
uitlenen van kinderartsen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Zie ook mijn antwoord op de vragen 5 en 7. Ik ben reeds in gesprek met
ziekenhuizen en zorgverzekeraars. In het Hoofdlijnenakkoord MSZ heb ik
onder meer met ziekenhuizen en zorgverzekeraars afspraken gemaakt op het
gebied van arbeidsmarkt en opleiden. Omdat ziekenhuizen in de afgelopen
jaren te weinig medisch ondersteunend personeel en gespecialiseerd
verpleegkundigen hebben opgeleid, is in het Hoofdlijnenakkoord medisch
specialistische zorg onder andere afgesproken dat ziekenhuizen meer gaan
opleiden zodat in 2021 conform de ramingen van het Capaciteitsorgaan wordt
opgeleid. We zijn in gesprek over de verdere uitwerking van de gemaakte
afspraken.
Daarnaast is in de totstandkoming en uitwerking van de RAATs ruimte voor
innovatieve werkwijzen om de personeelstekorten in de regio gezamenlijk aan
te pakken. Zorginstellingen, onderwijs, medewerkers, inkopers en overheden
werken in de regio aan het oplossen van hun knelpunten op de arbeidsmarkt.
In het najaar wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van
het Actieprogramma Werken in de Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4