Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 237

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2013
Hierbij bied ik u de samenvatting aan van het 34ste Dreigingsbeeld
Terrorisme Nederland (DTN34) van oktober 2013. Het dreigingsniveau
blijft gehandhaafd op »substantieel».
De formele rapportageperiode van DTN34 loopt van 1 april 2013 tot
1 augustus 2013. Relevante recente ontwikkelingen tot en met medio
oktober 2013 zijn echter eveneens in de analyse verwerkt.
Het DTN wordt drie à vier keer per jaar opgesteld door de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, beslaat in principe een
kwartaal en is in eerste instantie bedoeld voor de Raad voor de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Het DTN wordt ook besproken met
de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van uw Kamer.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

kst-29754-237
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 237

1

Samenvatting Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 34, oktober
2013
Dreigingsniveau
Het dreigingsniveau in Nederland blijft «substantieel». Dit betekent dat de
kans op een aanslag tegen Nederland reëel is. De dreiging blijft hoofdzakelijk jihadistisch van aard. De redenen voor de verhoging van het
dreigingsniveau in maart 2013 blijven ook in de afgelopen DTN-periode
van kracht. In sommige gevallen is de situatie op dit vlak de afgelopen
periode zelfs verslechterd.
Ten eerste wordt het dreigingsbeeld nog steeds voor het belangrijkste
deel bepaald door de ontwikkelingen rond de jihadistische Syriëgangers.
Er reizen nog steeds Nederlanders met jihadistische intenties uit naar
Syrië. In augustus nam het aantal jihadistische uitreizen van Nederland
naar Syrië weer toe in vergelijking met de maanden hiervoor. Steeds meer
Nederlandse jihadisten in Syrie strijden waarschijnlijk onder de vlag van
het aan Al Qa’ida gelieerde Jabhat al-Nusra (JaN), dat streeft naar het
voeren van de wereldwijd gewelddadige jihad. Bij mogelijke terugkeer
van deze jihadisten uit Syrië kan dat repercussies hebben voor de dreiging
tegen Europa en in Nederland in het bijzonder. Uiteraard kunnen
terugkeerders van andere EU-landen, uit eigen initiatief of aangestuurd,
ook terroristische activiteiten ontplooien in Nederland. In de afgelopen
DTN-periode kwamen ook voor het eerst Nederlandse jihadisten met
strijdervaring uit Syrië terug naar Nederland. Zij worden nauwlettend in
de gaten gehouden.
Ten tweede zijn er zorgelijke aanwijzingen voor toenemende radicalisering
van kleine groepen islamitische jongeren in Nederland, waarop in DTN32
al werd gewezen. De openlijke propaganda via internet en sociale media
uit jihadistische kringen voor deelname aan de strijd in Syrië is in de
afgelopen maanden sterk gestegen. De openlijke manifestatie van
pro-jihadistische jongeren in Nederland lijkt te wijzen op toegenomen
zelfbewustzijn en strijdbaarheid bij hen. Doordat de jihadistische
initiatiefnemers hun extremistische gedachtegoed vaak verhuld presenteren en daarnaast strategisch inspelen op de actualiteit rond brandhaarden als Syrië, is het bereik van hun propaganda groter. Een positieve
factor is dat er bij brede groepen van moslims weerbaarheid bestaat
tegen deze jihadistische boodschap, ook als die meer geraffineerd is
verpakt.
Ten derde zijn de ontwikkelingen in sommige landen in het MiddenOosten en jihadistische strijdgebieden negatief voor het dreigingsbeeld.
Ook westerlingen werden de afgelopen periode in onder andere Pakistan
en Kenia slachtoffer van terroristisch geweld. De ontwikkelingen in Syrië
blijven vooral zorgelijk. De laatste maanden werden jihadistische
groeperingen zoals de Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIL) en JaN
in het noorden van dit land dominanter. Hoewel deze groepen de intentie
hebben aanslagen te plegen in en tegen het Westen, geven zij voorlopig
prioriteit aan de strijd in Syrië. De terroristische dreiging richting westerse
doelwitten (hoofdzakelijk ambassades) in Jemen, waar de Amerikaanse
diensten begin augustus 2013 voor waarschuwden, maakte opnieuw
duidelijk dat Al Qa’ida op het Arabisch Schiereiland (AQAS) ernaar streeft
westerse doelwitten, waaronder Nederlandse, te raken. De verdere
instabiliteit van Egypte na het afzetten van president Morsi, speelt
jihadisten aldaar verder in de kaart. Het aantal jihadistische aanslagen in
Sinaï nam toe, maar voor het eerst sinds lange tijd werden ook elders in
Egypte aanslagen gepleegd. Ook is er toenemende dreiging tegen
westerse doelwitten in Egypte. Zo is het voorstelbaar dat jihadisten vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 237

2

de Sinaï (burger)vliegtuigen trachten te raken met luchtdoelraketten. Dit
betreft overigens een generieke dreiging, en is niet specifiek gericht tegen
Nederlandse vliegtuigen.
Tot slot blijft Nederland in de ogen van jihadisten een legitiem doelwit,
vanwege de Nederlandse betrokkenheid bij militaire missies in diverse
islamitische landen, alsmede de vermeende discriminatie van moslims in
ons land en de gepercipieerde beledigingen van de islam en de profeet
Mohammed. Dat Nederland een legitiem doelwit is, bleek in juli 2013
opnieuw na de arrestatie van een vrouwelijke verdachte van rekrutering
voor de jihad. Op internationale jihadistische websites werd in reactie op
haar arrestatie opgeroepen aanslagen te plegen in Nederland. Dergelijke
uitlatingen kunnen in potentie ook nadelige gevolgen hebben voor de
Nederlanders die in het buitenland nog steeds door jihadisten gegijzeld
worden.
Internationale context van de jihadistische dreiging
Tientallen ambassades werden begin augustus in het Midden-Oosten en
Noord-Afrika gesloten naar aanleiding van een door de Verenigde Staten
(VS) gesignaleerde dreiging. Het zou gaan om een acute dreiging van
aanslagen tegen westerse diplomatieke vertegenwoordigingen en
westerse belangen ten tijde van het Suikerfeest (Eid-ul Fitr). De dreiging
had een serieus karakter. De dreiging bleek uiteindelijk gevormd te
worden door AQAS en vooral voor Jemen te gelden. Van terroristische
dreiging in Nederland zelf was op dat moment geen sprake.
Onbetrouwbaar bleek uiteindelijk de informatie over een vermeend
AQ-plot begin augustus tegen hogesnelheidstreinen in Frankrijk, België,
Denemarken, Zweden en Duitsland.
Kern al Qa’ida (kern-AQ), dat zichzelf beschouwt als de voorhoede van de
internationale gewelddadige jihad, tracht vanuit die rol invloed uit te
oefenen op de filialen van AQ die actief zijn in het Midden-Oosten. Het
succes dat de groepering hiermee heeft, loopt uiteen. In het geval van ISIL
is er sprake van het negeren van opdrachten van kern-AQ. JaN, actief in
Syrië, wordt rechtstreeks door kern-AQ geïnstrueerd. AQAS neemt weer
een speciale positie in. De relatie tussen AQAS en kern-AQ is weliswaar
zeer hecht, maar AQAS vaart wel een autonome koers. Ongeacht het
succes van de mate van beïnvloeding, is er al langere tijd sprake van een
(verdere) verschuiving in het zwaartepunt van de door kern-AQ aangevoerde wereldwijde jihad van Afghanistan/Pakistan naar het MiddenOosten. Een dergelijke verschuiving zou kern-AQ een aanlokkelijk
langetermijnperspectief bieden: de jihadstrijd brengen naar het
brongebied van de islam. Dit heeft negatieve veiligheidsconsequenties
voor Europa, inclusief Nederland, gelet op de geografische nabijheid van
het Midden-Oosten.
Internationale dreiging: Afrika en Azië
In bepaalde delen van Syrië worden de jihadistische groeperingen,
waaronder ISIL en JaN, steeds dominanter. Beide groeperingen hebben
een aantoonbare intentie aanslagen te plegen in en tegen het Westen. Op
dit moment geven zij echter voorlopig prioriteit aan de lokale strijd in
Syrië. De aanwezigheid van honderden westerse jihadisten bij deze
groepen is gezien hun internationale agenda een zorgelijke ontwikkeling.
Op termijn zouden zij namelijk de westerlingen kunnen inzetten voor
aanslagen in het Westen. Op internationaal niveau speelde verder de
discussie over het militair straffen van Syrië wegens de conclusie van de
VS en andere landen dat dit land op 21 augustus 2013 chemische wapens
heeft ingezet bij een aanval in een buitenwijk van Damascus. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 237

3

dreigende militaire interventie is voorlopig afgewend nadat het Syrische
regime zich op 9 september 2013 schaarde achter het voorstel van
Rusland om haar chemische wapens onder internationaal toezicht te
brengen en te vernietigen. De VS houden de optie van een gewapend
optreden nog steeds nadrukkelijk open, waarschijnlijk ook om het
Syrische regime te waarschuwen geen vertragingstactieken toe te passen.
Naast het Midden-Oosten zijn ook in delen van Afrika verschillende
jihadistische groepen actief. Het gaat hier om groepen die al jarenlang een
sterke aanwezigheid hebben in de bredere Sahelregio, de Hoorn van
Afrika en Nigeria. Daarnaast hebben de opstanden in de verschillende
landen in Noord-Afrika ertoe geleid dat de daar aanwezige jihadistische
netwerken veel actiever zijn geworden en ook steeds meer in de openheid
treden.
In de afgelopen DTN-periode krijgen jihadistische netwerken in de Sinaï
en in andere delen van Egypte nieuwe impulsen door de ontstane
politieke crisis na de machtsovername door militairen en de afzetting van
president Morsi op 3 juli 2013. Tevens was er een toename van jihadistische aanslagen in de Sinaï. Daarnaast waren er de afgelopen periode
voor het eerst ook buiten de Sinaï jihadistische aanslagen op statelijke
doelwitten, onder andere een aanslag tegen de Egyptische Minister van
Binnenlandse Zaken. Deze bleef ongedeerd. Ook is er toenemende
dreiging tegen westerse doelwitten in Egypte. Zo hebben jihadisten eind
augustus een Aziatisch vrachtschip in het Suezkanaal met een raketwerper
bestookt, in de veronderstelling dat dit een westers schip was. In een
tegenoffensief heeft het Egyptische leger zich gericht op jihadistische
groepen, zowel die in Sinaï als in andere delen van Egypte. In dit kader
werden twee Nederlandse jihadisten aangehouden in verband met
betrokkenheid bij financiële logistieke activiteiten van een terroristische
cel in Egypte. Ook is het voorstelbaar dat jihadisten vanuit de Sinaï
trachten (westerse) vliegtuigen met raketwerpers te bestoken. Tot op
heden heeft zich dit nog niet voorgedaan.
In Mali heeft de Franse militaire operatie de jihadistische netwerken
aanzienlijk ontregeld. In augustus 2013 fuseerde al-Mulathamun van
Mokhtar Belmokhtar met de Beweging voor de Tawhid en de Jihad in
West Afrika (MUJAO) onder de naam van al-Murabitun. Het is nog
onduidelijk of deze fusie de slagkracht heeft vergroot. In Jemen had AQAS
ook te kampen met militaire aanvallen, in de vorm van drones. Diverse
operationele leiders kwamen hierbij om. AQAS heeft echter in het
verleden aangetoond een veerkrachtige organisatie te zijn. In Somalië is
het geweld door al Shabaab alleen maar toegenomen, ondanks de interne
verdeeldheid binnen de organisatie. Het geweld richt zich ook op
buitenlandse doelwitten. Door het toegenomen geweld is de veiligheidssituatie in Zuid- en Centraal-Somalië verslechterd. Daarnaast heeft de
groepering ook laten zien dat zij zelfs in staat is een terroristische aanval
uit te voeren buiten Somalië. In Nairobi (Kenia) pleegde zij in september
2013 met relatief eenvoudige middelen een complexe aanval uit op een
winkelcentrum, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen, onder
wie een Nederlandse vrouw. De groepering wist dagenlang stand te
houden tegen de Keniaanse politie en het leger en de aandacht van de
wereldpers te trekken. Met de aanslag in Kenia heeft al Shabaab dit land
willen straffen voor diens militaire betrokkenheid in Somalië tegen de
groepering.
Internationale dreiging: Europa en Noord-Amerika
De jihadistische aanslag in de Amerikaanse stad Boston op 15 april 2013
(al beschreven in DTN-33) maakte opnieuw duidelijk dat de jihadistische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 237

4

dreiging in Europa en Noord-Amerika onverminderd aanwezig is. Dit heeft
ook te maken met de al langer bestaande ontwikkeling dat jihadisten uit
het Westen zich meer richten op het plegen van kleinschalige en simpele
aanslagen, uitgevoerd door gewelddadige eenlingen of een klein aantal
personen.
Het dreigingsbeeld in Europa wordt niet uitsluitend door de jihadistische
dreiging geconstitueerd. Arrestaties in Engeland, Duitsland en Frankrijk
wijzen er opnieuw op dat ook extreemrechtse motieven vertaald kunnen
worden naar terroristisch geweld. Een in Engeland studerende Oekraïense
man heeft bekend verantwoordelijk te zijn voor de racistische moord op
een bejaarde moslim (april 2013) alsmede het plaatsen van drie bommen
bij moskeeën in de Britse Midlands (juli 2013). Vier Duitsers, onder wie
drie gekende rechts-extremisten, worden verdacht van het plannen van
een aanslag gericht tegen een bijeenkomst van «politieke tegenstanders».
Deze aanslag zou mogelijk worden uitgevoerd met behulp van een bom
geïnstalleerd in een modelvliegtuig. Vooralsnog is onduidelijk wie de
politieke tegenstanders zouden betreffen. In het kader van een andere
Duits terrorisme-onderzoek naar de vermeende extreemrechts terroristische groepering Werwolf-Commando’s werd ook een huiszoeking
gedaan bij een Nederlander. In Frankrijk is een 23-jarige militair gearresteerd op verdenking van het plannen van een terroristische aanslag op
een moskee. De sergeant bij de Franse luchtmacht had een moskee in een
buitenwijk van Lyon onder vuur willen nemen tijdens de laatste dag van
de afgelopen ramadan. De verdachte zou «naar extreemrechts neigende
denkbeelden» hebben. De betrokken militair lijkt een nieuw voorbeeld van
een potentieel gewelddadige eenling.
Dreiging tegen Nederland
Het dreigingsbeeld wordt nog steeds voor een belangrijk deel bepaald
door de ontwikkelingen rond de jihadistische Syriëgangers. Die ontwikkelingen blijven zorgelijk. In augustus nam het aantal jihadistische uitreizen
van Nederland naar Syrië weer toe in vergelijking met de maanden
hiervoor. Uitreizigers in Syrië proberen Nederlandse geloofsgenoten aan
te sporen ook te gaan. Dat steeds meer Nederlandse strijders zich
waarschijnlijk bij JaN hebben aangesloten, betekent dat zij nu grondiger
worden beïnvloed door de leer van de internationale jihad. Enkele
Nederlanders lijken niet terug te deinzen voor extreem geweld. Door het
lange verblijf in Syrië groeit de strijdervaring en mogelijk ook de
strijdvaardigheid. Er zijn tekenen dat Nederlandse jihadisten gedurende
hun tijd in Syrië radicaler zijn geworden en negatiever denken over het
Westen in het algemeen en Nederland in het bijzonder. De eerste
terugkeerders met strijdervaring zijn weer in ons land. Zij worden
nauwlettend in de gaten gehouden. Tevens vormen zij mogelijk een
inspiratiebron voor potentiële strijders. Het is niet gebleken dat van de
terugkeer van teleurgestelde Syriëgangers en de dood van anderen een
afschrikwekkende werking uitgaat. De propaganda via websites en sociale
media voor participatie in het conflict gaat onverminderd door.
Omgekomen Nederlandse Syriëgangers worden hierin geëerd als
martelaren.
In de ogen van jihadisten is Nederland nog steeds een legitiem doelwit,
vanwege onze betrokkenheid bij militaire missies in diverse islamitische
landen, alsmede de vermeende discriminatie van moslims in ons land en
de gepercipieerde beledigingen van de islam en de profeet Mohammed
door Nederlanders. Nederland blijft daardoor in beeld van de internationale jihadistische beweging, zonder dat ons land een even prominent
doelwit is als landen als de VS, Israël en het Verenigd Koninkrijk. Toch
kunnen relatief kleine incidenten snel jihadistische aandacht en zelfs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 237

5

bedreigingen opleveren, zoals recent werd aangetoond naar aanleiding
van de arrestatie op 17 juli 2013 van de Zoetermeerse Shukri F. (alias
«Oum Usama») op verdenking van ronselen voor de jihad. In reactie
hierop werd op jihadistische websites opgeroepen aanslagen te plegen in
Nederland. Na de vrijlating van F. verstomden de online-oproepen echter
weer snel.
Gewelddadige radicalisering en polarisatie
Zorgelijk is de openlijke vertoning van pro-jihadistische elementen in de
Nederlandse maatschappij. Dit gebeurt zowel virtueel als in de publieke
ruimte. Zo is in de voorbije DTN-periode een toename geconstateerd van
het gebruik van Facebook door Nederlanders die openlijk sympathiseren
met de gewelddadige jihad in vooral Syrië. Hier wordt verslag gedaan van
de strijd in Syrië, of jihadistisch propagandamateriaal verspreid. Ook
wordt de jihadgang verheerlijkt. Voorbeelden hiervan in de openbare
ruimte zijn de bijeenkomsten op sportvelden waarbij jihadvlaggen worden
vertoond. Dat de jongeren op een openbare plek bijeenkomen om onder
meer blijk te geven van hun extremistische gedachtegoed kan opgevat
worden als een illustratie van zelfbewustzijn en strijdbaarheid.
Op het gebied van asielrechtenextremisme, dierenrechtenextremisme en
rechts-extremisme zijn er in Nederland geen indicaties dat individuen zich
door ontwikkelen richting terrorisme. Wel waren er enkele buitenwettelijke
acties. Binnen het kader van asielrechtenextremisme vonder er vernielingen en bekladdingen plaats, vooral in de aanloop naar en tijdens het
internationale No Border Camp (NBC), dat van 2 tot en met 10 augustus
2013 in Rotterdam werd gehouden. Milieu-extremisten vernielden
opnieuw een proefveld met genetisch gemodificeerde gewassen. Sinds
2003 gebeurde dit gemiddeld drie keer per jaar. Binnen het spectrum van
dierenrechtenextremisme is de oprichting van de groepering «269Life
Netherlands» een opvallende gebeurtenis. Deze Nederlandse groepering,
die onderdeel uitmaakt van een internationale beweging, was verantwoordelijk voor diverse buitenwettelijke acties, zoals insluipacties bij stallen en
het «bevrijden» van dieren. Daarnaast trekt de 269Life-beweging
internationaal de aandacht doordat leden zich publiekelijk brandmerken.
Rechts-extremisten in Nederland trachten al langere tijd aan de hand van
nieuwe thema’s hun achterban te vergroten. Dit gebeurt nog steeds
zonder aantoonbaar succes.
Weerstand
In voorgaande DTN’s is gesteld dat de weerbaarheid van de Nederlandse
bevolking tegen extremisme en geweld uit ideologische motieven groot
is. Dit geldt voor alle radicale en extremistische stromingen in Nederland.
Er zijn nauwelijks geweldsincidenten waarbij ideologische motieven een
rol spelen en de aanhang van extremistische groepen blijft klein. Er zijn
geen aanwijzingen dat deze weerbaarheid in de afgelopen periode
veranderd is.
Wat betreft de tegenmaatregelen blijkt, zoals in eerdere DTN’s
beschreven, het in de praktijk lastig te voorkomen dat Nederlandse
ingezetenen uitreizen naar jihadistische strijdgebieden. Ook de strafrechtelijke aanpak van vermoedelijke rekruteurs en van terugkeerders die zich
hebben aangesloten bij een terroristische organisatie en/of betrokken zijn
geweest bij (oorlogs)misdaden heeft te kampen met problemen met
betrekking tot de bewijsgaring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 754, nr. 237

6