2022D14496

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Minister voor Rechtsbescherming over
– de voortgang aanpak uithuisplaatsingen kinderopvangtoeslag
(Kamerstuk 31 066, nr. 979);
– Uitvoering aanpak uithuisplaatsingen kinderopvangtoeslag (Kamerstuk
31 066, nr. 997);
– Reactie op verzoek commissie om meer informatie over het onderzoek
van de Inspectie Justitie en Veiligheid naar hoe de jeugdbescherming
is omgegaan met gezinnen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire
(Kamerstuk 31 839, nr. 817).
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

nds-tk-2022D14496

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de
VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
PVV-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GL-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
ChristenUnie-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
SGP-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BIJ1-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Antwoord/Reactie van de Minister

blz.
2
2
4
5
7
9
10
12
13
14
15
17

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister voor Rechtsbescherming die hij mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Staatssecretaris voor
Toeslagen en Douane heeft gestuurd over de voortgang van de aanpak
voor gedupeerde ouders en kinderen die te maken hebben of hebben
gehad met uithuisplaatsing.
De leden van de VVD-fractie onderstrepen de noodzaak om de gezinnen te
helpen die door toedoen van de overheid buitengewoon veel leed zijn
toegedaan. Deze leden delen de noodzaak die de Minister beschrijft om
alles op alles te zetten om het vertrouwen van de ouders en kinderen in de
overheid te herstellen en hen op de kortst mogelijke termijn passende
hulp en ondersteuning te bieden.
De leden van de VVD-fractie maken van deze gelegenheid gebruik om de
Minister een aantal vragen te stellen over de aanpak.
Landelijk ondersteuningsteam
De leden van de VVD-fractie achten het van belang dat gedupeerde
ouders en kinderen zo snel, laagdrempelig en zorgvuldig mogelijk
toegang krijgen tot ondersteuning. Deze leden lezen dat de aanpak van de
Minister ziet op alle kinderen en ouders die te maken hebben gehad met
zowel een uithuisplaatsing via een kinderbeschermingsmaatregel als
zonder een kinderbeschermingsmaatregel. Kan de Minister nogmaals
bevestigen dat hier zowel alle verplichte en door de kinderrechter
opgelegde uithuisplaatsingen onder worden verstaan, als alle onverplichte uithuisplaatsingen waarbij mogelijk drang is uitgeoefend op
ouders om kinderen uit huis te laten plaatsen? In de brief van de Minister
lezen deze leden dat er pilots lopen waarin de Minister onderzoekt hoe
deze laatste groep ouders het beste kan worden bereikt. Kan hier een
nadere toelichting op worden gegeven? Welke maatregelen worden
getroffen om deze groep ouders en kinderen beter en ook sneller in beeld
te brengen? Hoeveel ouders in deze groep zijn inmiddels in beeld bij het
ondersteuningsteam?

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat, nadat ouders en/of kinderen
hebben aangegeven ondersteuning te willen, er twee sporen zijn
waarlangs het ondersteuningsteam hen kan begeleiden. Welke maatregelen treft de Minister om ouders en kinderen in beeld te krijgen, zodat zij
zich kunnen aanmelden bij het ondersteuningsteam? Kan de Minister
aangeven of wordt overwogen meer maatregelen te treffen om proactief
gedupeerde ouders en kinderen te informeren over het aanbod van het
ondersteuningsteam? Zijn inmiddels bijvoorbeeld alle gemeenten
aangeschreven of bij hen ouders of kinderen bekend zijn? Ook vragen
deze leden wanneer de eerste resultaten van het ondersteuningsteam met
de Kamer kunnen worden gedeeld.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het ondersteuningsteam de situatie
van ouders en kinderen in kaart brengt en begeleidt. Op de website van
het ondersteuningsteam is daarnaast te lezen dat het ondersteuningsteam
geen taken overneemt van andere professionals. Op welke wijze kan het
ondersteuningsteam wel enige doorzettingsmacht uitoefenen wanneer
gedupeerde ouders en kinderen tegen belemmeringen aanlopen tijdens
de ondersteuning van het ondersteuningsteam? Kan ook nader worden
toegelicht hoe ervoor wordt gezorgd dat het ondersteuningsteam tijdig de
juiste informatie ontvangt van alle relevante instanties over de desbetreffende ouders en kinderen? Deze leden benadrukken hierbij dat inmiddels
bij de belastingdienst informatie over gedupeerde ouders bekend is,
waardoor ook tijdig relevante informatie kan worden gedeeld met het
ondersteuningsteam.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of er bij de ondersteuning van
ouders en kinderen nog meer mogelijkheden zijn om het initiatief tot het
bieden van ondersteuning meer van de lokale en nationale overheid te
laten uitgaan.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat op grond van privacyregels
jeugdbeschermingsorganisaties niet te horen krijgen welke gezinnen
exact naar voren komen in de analyse van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS). Om die reden is jeugdbescherming meestal afhankelijk
van ouders of kinderen die zichzelf melden. Klopt het dat er privacyregels
in de weg staan aan het in contact brengen van gedupeerde ouders met
het ondersteuningsteam? Zo ja, welke regels zijn dat en wat is de Minister
voornemens te doen om dit knelpunt op te lossen?
Kosteloze rechtsbijstand
De leden van de VVD-fractie steunen de regeling die de Minister treft om
kosteloze rechtsbijstand mogelijk te maken voor gedupeerde ouders die te
maken hebben met een uithuisplaatsing met een kinderbeschermingsmaatregel. Geldt deze regeling ook voor gedupeerde ouders die te maken
hebben (gehad) met uithuisplaatsing zonder kinderbeschermingsmaatregel? Deze leden zijn van mening dat een advocaat ouders kan ondersteunen bij hun contacten met de overheid en in juridische procedures. Is
er voldoende capaciteit om die juridische procedures snel te kunnen
behandelen? Deze leden lezen dat het streven is de regeling inwerking te
laten treden per 1 juni 2022 en met terugwerkende kracht zal gelden vanaf
april 2022. Zij lezen ook dat er op het moment van de brief van 31 maart
2022 (Kamerstuk 31 066, nr. 997), over de uitvoering van de aanpak, al aan
14 gedupeerde ouders ondersteuning is geboden door het ondersteuningsteam. Mogelijk hebben deze ouders ook al eerder dan 1 april bijstand
verzocht en hebben advocaten voor deze ouders werkzaamheden verricht
en kunnen ouders voor deze werkzaamheden geen aanspraak maken op
de subsidieregeling. Kan de Minister motiveren waarom is gekozen voor
een regeling met terugwerkende kracht vanaf 1 april 2022 en niet
bijvoorbeeld 1 januari 2022?

3

Onafhankelijk onderzoek
De leden van de VVD-fractie lezen dat het onderzoek van de Inspecties
zich onder andere richt op de vraag hoe de jeugdbeschermingsketen
omging met de gedupeerde gezinnen. Deze leden achten het van belang
dat de gedupeerden op een adequate en doeltreffende manier worden
betrokken voor en tijdens het onderzoek. Op welke wijze is betrokkenheid
van ouders én de betrokkenheid van kinderen gewaarborgd bij het
onderzoek van de Inspecties?
Tijdens de technische briefing van 15 maart jl. aan de Kamer heeft de
Inspecteur-Generaal (IG) van de Inspectie Justitie en Veiligheid kenbaar
gemaakt dat hij de Kamer wil informeren zonder begeleidende reactie van
de Minister voor Rechtsbescherming omwille van transparantie. Tevens
heeft de IG tijdens de technische briefing kenbaar gemaakt dat de
onderzoeksopzet met de Kamer zal worden gedeeld. Is de Minister bereid
om de gedetailleerde onderzoeksopzet met informatie over de analysetechnieken en variabelen van het kwantitatieve onderzoek, gelijktijdig met
de beantwoording van de vragen van dit schriftelijk overleg naar de
Kamer te sturen?
De Minister beschrijft dat hem is gebleken dat er, naast het onderzoek
door de Inspecties en de hulp aan ouders via het onafhankelijke ondersteuningsteam, behoefte bestaat om aanvullend onderzoek in te stellen
door een commissie. Kan nader worden toegelicht wat volgens de
Minister exact dient te worden onderzocht door een commissie en hoe het
onderzoek van een commissie zich verhoudt tot het onderzoek van de
Inspecties?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse, maar ook met enige
zorg kennisgenomen van de Kamerbrief over de uitvoering aanpak
uithuisplaatsingen kinderopvangtoeslag. Uithuisplaatsingen zijn volgens
deze leden in alle gevallen een zeer betreurenswaardige zaak en zeker als
acties van de overheid (mogelijk) verband hebben gehad met de oorzaken
van deze uithuisplaatsingen. In die gevallen past de overheid ook een
zware verantwoordelijkheid om alles op alles te zetten voor oplossingen
waar dat mogelijk is.
De leden van de D66-fractie merken op dat de brief niet verwijst naar het
actieplan verbetering feitenonderzoek dat de afgelopen jaren heeft
plaatsgevonden naar aanleiding van de motie-Bergkamp (Kamerstuk
34 550 XVI, nr. 86). Deze leden merken op dat veel signalen vanuit de
betreffende ouders wijzen op tekortkomingen in het feitenonderzoek. Kan
de Minister ingaan op deze signalen en in hoeverre het actieplan reeds tot
voldoende verbeteringen heeft geleid of dat aanvullende maatregelen
nodig zijn? Is de Minister bereid te bezien of er bij het onderzoek over hoe
de jeugdbeschermingsketen omging met gedupeerde gezinnen ook
aandacht was voor de rol van waarheidsvinding en het feitenonderzoek bij
deze gezinnen?
De leden van de D66-fractie onderschrijven de inzet van het kabinet om
ouders te ondersteunen met kosteloze rechtsbijstand. Betekent kosteloze
rechtsbijstand dat een gang naar de rechter voor deze ouders in alle
gevallen daadwerkelijk geheel zonder kosten is en geen enkel financieel
effect heeft voor de ouders? Moeten de ouders bijvoorbeeld wel griffierechten betalen en telt deze kosteloze rechtsbijstand nergens mee als
inkomen of vermogen? Wordt onderzocht in hoeverre deze kosteloze
rechtsbijstand ook noodzakelijk is bij andere uithuisplaatsingen waar
ouders te weinig recht wordt gedaan, zonder dat er een verband is met de
kinderopvangtoeslag?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de uitvoering
van de motie-Omtzigt (Kamerstuk 35 927, nr. 79) voor het onafhankelijk

4

onderzoek. Kan de Minister ingaan op de wens van voornoemde leden dat
de inzichten uit dat onderzoek ook echt gebruikt worden om de situatie
voor ouders te verbeteren? Indien uit het onderzoek bijvoorbeeld blijkt dat
uithuisplaatsing onnodig was geweest, kan er dan bij de behandeling van
een casus (door gebruik van de onderzoeksresultaten) effectiever gewerkt
worden aan terugplaatsing? Of indien blijkt dat wet- en regelgeving
terugplaatsing van kinderen moeilijker maakt, terwijl dat wel in het belang
van het kind zou zijn, zou dat dan kunnen leiden tot versnelde aanpassing
van deze wet- en regelgeving zodat het ondersteuningsteam en andere
partijen effectiever kunnen werken aan het helpen van ouders en
terugplaatsen van kinderen waar dat mogelijk en in het belang van het
kind is? Kortom: wat hebben de betrokken ouders en kinderen concreet en
op korte termijn aan het onafhankelijk onderzoek?
De leden van de D66-fractie wijzen op de aankondiging in de brief van
22 februari jl. (Kamerstuk 31 066, nr. 979) dat bredere bekendheid vanaf
1 april gegeven zal worden aan ouders en kinderen over de extra
ondersteuning die dan beschikbaar is. Is het versterken van deze
bekendheid inderdaad reeds gestart? En betreft dat slechts de acties zoals
genoemd in de brief onder het kopje «kenbaarheid» of zijn er andere
acties naar aanleiding van deze aankondiging? Kan de Minister toelichten
hoe specifiek kinderen ook op de hoogte worden gesteld over de
mogelijke ondersteuning?
De leden van de D66-fractie vinden het goed dat het Landelijk Ondersteuningsteam is opgezet. Zij vragen wel wat het tijdspad is voor dit team.
Blijven zij actief totdat ze elke casus behandeld hebben? Welk tijdspad ziet
de Minister daarbij voor zich?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Beseft de Minister dat in het belang van zowel de kinderen als de ouders
het contact tussen hen met de grootste spoed hersteld dient te worden?
Zo ja, welke concrete maatregelen heeft de Minister hiertoe genomen
sinds zijn aantreden?
Kan de Minister per kind aangeven welke rol de toeslagenaffaire speelde
bij de uithuisplaatsing? Zo nee, waarom niet?
Weten alle kinderen dat de toeslagenaffaire aanleiding tot hun uithuisplaatsing was en weten zij van de kwalijke rol die de overheid hierin
speelde? Is dit aan de uithuisgeplaatste kinderen uitgelegd? Zo nee,
waarom niet? Acht de Minister het niet belangrijk dat de kinderen weten
dat hun ouders geen schuld hadden aan de uithuisplaatsing?
Zijn alle kinderen nu in beeld? In totaal is het ondersteuningsteam
betrokken bij 31 kinderen die uit huis geplaatst zijn. Zijn er al kinderen met
hun ouders herenigd? Zo nee, waarom niet? In hoeveel gevallen is er al
contact hersteld?
Kan de Minister aangeven binnen hoeveel minuten de rechter besliste
over de uithuisplaatsing, uitgesplitst per kind?
Kan de Minister aangeven in hoeveel van de gevallen de rechter tijdens de
eerste zitting niet beschikte over een volledig dossier, maar waarbij
desondanks toch het advies voor uithuisplaatsing overgenomen,
uitgesplitst per kind?
Kan de Minister aangeven in hoeveel gevallen de ouders bij de rechter
hebben ingebracht dat hun problemen door de belastingdienst waren
veroorzaakt en dus buiten hun schuld in de penarie terecht waren
gekomen, uitgesplitst per kind? In hoeveel van de gevallen heeft de
rechter dit argument mee laten wegen in de beslissing tot uithuisplaatsing?
Kan de Minister ten aanzien van de zogenaamde vrijwillige uithuisplaatsingen aangeven hoeveel ouders na enige periode van tijd hun kinderen
teruggevraagd hebben en hoeveel van hen die kinderen toen direct
teruggekregen, uitgesplitst per kind?

5

Waarom mogen gedupeerde ouders hun eigen kinderen niet spreken?
Beseft de Minister dat door onmenselijke beslissingen de banden tussen
ouders en kinderen volledig en vaak voor het leven verwoest worden?
Welke maatregelen gaat de Minister concreet nemen om aan deze
absurde situaties een einde te maken?
Het perspectief en de stem van het kind staan centraal. Kan het kind, als
het zelf aangeeft graag weer bij zijn/haar ouder(s) te gaan wonen, op korte
termijn weer thuis wonen? Zo nee, waarom niet? In hoeveel van deze
31 gevallen is hier sprake van?
Wat is de reden dat de pleegouders en de mensen in instellingen waar
uithuisgeplaatste kinderen verblijven er niet alles aan doen om deze
kinderen terug te laten gaan naar hun ouders? Is onderzocht in hoeverre
toeslagen/financiële redenen hierbij een rol spelen? Zo nee, waarom niet?
Is de Minister bereid dit te onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Er komt onafhankelijk onderzoek naar verband tussen problemen
kinderopvangtoeslag en uithuisplaatsingen in het algemeen. Prof. dr. R.
(Ronald) W.J. Meester van de Vrije Universiteit Amsterdam, afdeling
Wiskunde, kwam eerder tot de conclusie dat het aantal uithuisplaatsingen
in het toeslagenschandaal te groot is om zonder meer aan het toeval toe
te schrijven. Is de Minister bereid om hem te betrekken bij het onderzoek?
Klopt het dat de achternamen van de uithuisgeplaatste kinderen soms
veranderd worden in de achternaam van het pleeggezin? Zo ja, bij
hoeveel kinderen, uitgesplitst per leeftijd, is dit precies het geval? Welke
maatregelen gaat de Minister concreet nemen om aan deze absurde
situaties een einde te maken?
Klopt het dat in sommige gevallen zelfs de voornamen van de uithuisgeplaatste kinderen veranderd worden? Zo ja, bij hoeveel kinderen,
uitgesplitst per leeftijd, is dit precies het geval? Welke maatregelen gaat
de Minister concreet nemen om aan deze absurde situaties een einde te
maken?
Op basis waarvan denkt de Minister te kunnen weten dat het in het belang
van het kind is dat hij/zij in een pleeggezin blijft en dus nooit meer terug
kan keren naar huis? Graag een aantal concrete voorbeelden. Welke
procedurele/juridische regels belemmeren terugplaatsing van het kind? Is
het mogelijk kinderen terug te plaatsen bij hun ouders na een periode van
uithuisplaatsing langer dan 1 jaar? Wat zijn exact de richtlijnen die worden
toegepast aangaande «hechting»? Klopt het dat de richtlijn wordt
gehanteerd dat jonge kinderen na een half jaar te zeer gehecht zijn aan
hun pleegouders en dat dan het advies vaak is om niet terug naar huis te
gaan? Wat vindt de Minister van deze richtlijn? Zou niet altijd het streven
moeten zijn dat uithuisgeplaatste kinderen worden herenigd met hun
ouder(s)? Kan de Minister aangeven in welke situaties terugplaatsing van
het kind niet tot de «juridische mogelijkheden» behoort? Waren de
uithuisgeplaatste kinderen al langer in beeld of pas nadat de problemen
met de belastingdienst gingen spelen?
Is onderzoek gedaan naar de trauma’s bij zowel de uithuisgeplaatste
kinderen als hun ouders als gevolg van de uithuisplaatsing? Zo ja, kan de
Minister aangeven wat hiervan de gevolgen zijn? Zo nee, waarom niet? Is
de Minister bereid dit te onderzoeken? Zo nee, waarom niet?
Zijn er meldingen van misbruik bekend bij de uithuisgeplaatste kinderen?
Zo ja, om hoeveel gevallen gaat het exact, uitgesplitst per leeftijd? Welke
maatregelen neemt de Minister om dit misbruik tegen te gaan? Wat
gebeurt er met de betreffende kinderen indien er sprake is van misbruik?
Hoe is het verschil te verklaren dat Nederland aanzienlijk meer kinderen
uit huis plaatst in vergelijking met in elk geval België, Zweden, Spanje,
Portugal, Italië en Griekenland? Kan deze verklaring worden toegelicht,
uitgesplitst per land?
Hoeveel van de kinderen die in Nederland uit huis worden geplaatst
komen uiteindelijk weer thuis?

6

Kan de Minister nog eens reflecteren op de onafhankelijkheid van het
onderzoek dat de Inspectie Justitie en Veiligheid is gestart? In hoeverre zal
er sprake zijn van een compleet onderzoek, nu er geen zicht is op
uithuisplaatsingen die plaatsvonden onder «drang»?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Het zal de Minister niet verbazen dat bij de leden van de SP-fractie elke
keer het bloed begint te koken als zij horen van nieuwe misstanden
rondom het toeslagenschandaal. Dat mogelijk kinderen onterecht uit huis
geplaatst zouden zijn is op zichzelf natuurlijk al een grof schandaal, maar
dat dit noodlot uitgerekend de ouders ten deel valt die al slachtoffer zijn
geworden van het handelen van de belastingdienst is helemaal hartverscheurend. Deze leden maken van deze mogelijkheid graag gebruik om
enkele kritische vragen te stellen over het herstel dat door de regering is
toegezegd.
De leden van de SP-fractie lazen in een recente voortgangsbrief
(Kamerstuk 31 066, nr. 979) dat de eerste stap, wat de regering betreft, is
om het leed en het onrecht dat ouders en kinderen is aangedaan te
erkennen. Heeft deze erkenning inmiddels al plaats gehad bij alle
betrokkenen? Zo nee, waarom niet? En wanneer zal dit dan wel het geval
zijn?
De leden van de SP-fractie zouden graag wat meer inzicht willen krijgen in
het landelijke ondersteuningsteam dat is opgezet. Uit hoeveel fte bestaat
dit team op dit moment en naar hoeveel fte wil de Minister dit team laten
doorgroeien? Bij hoeveel gesprekken zijn mensen uit dit team al aanwezig
geweest? Wat voor expertise hebben de mensen van het landelijke
ondersteuningsteam? Zijn dit vooral psychologen, mensen vanuit de
jeugdbeschermingsketen of juist mensen van de belastingdienst zelf?
Graag ontvangen voornoemde leden een nadere verduidelijking van de
regering op dit punt. Op welke manier gaat ervoor gezorgd worden dat
ouders vertrouwen krijgen in deze teams? Ze hebben immers niet altijd
even positieve ervaringen met ondersteuningsteams vanuit ministeries.
De leden van de SP-fractie vragen vervolgens waarom de Minister er
eigenlijk niet voor kiest om met kleine teams, per provincie, te werken
waar mensen zich veilig kunnen melden en die kleinere teams doorzettingsmacht te geven? Is de Minister op de hoogte van het feit dat een
dergelijk plan, waarbij tevens gewerkt zou moeten worden met het credo
«naar huis, tenzij», reeds is gemaakt met advocaten en ouders en ook
afgelopen jaar is aangeboden aan de voormalig Minister voor Rechtsbescherming, de heer Dekker, en premier Rutte? Waarom wordt dit plan niet
opgevolgd?
Kan de Minister bevestigen, dan wel ontkennen, dat het nu ingerichte
landelijke ondersteuningsteam nu feitelijk geen doorzettingsmacht en/of
andere bevoegdheden heeft? Kan de Minister puntsgewijs uiteen zetten
op welke punten hij vindt dat het voorstel zoals dit vorig jaar aan
toenmalig Minister Dekker is aangeboden, niet toereikend is?
Het is fijn dat wanneer de toeslagenouders hun zaak bij de rechter aan
willen vechten, zij hier vanaf heden kosteloze rechtsbijstand voor krijgen.
Maar zou het niet nog veel beter zijn als de gang naar de rechter helemaal
kan worden voorkomen en de gezinssituatie zonder lange, moeizame weg
bij de rechter hersteld kan worden? Wat zijn de voornemens van de
Minister op dit vlak? Deelt de Minister de mening dat mensen moeten
worden bevrijd uit juridische procedures en niet opnieuw dezelfde
procedures ingestuurd moeten worden? Is de Minister bekend met het feit
dat de regeling voor kosteloze rechtsbijstand die voor de toeslagenouders
is opgezet volledig faalt, omdat advocaten worden toegewezen (mensen
kunnen niet hun eigen advocaat kiezen) en die advocaten te weinig tijd
hebben om hun werk goed te doen? Waarom zou eenzelfde regeling in dit
geval wél goed werken?

7

Voorts vragen de leden van de SP-fractie of gedupeerden ook aanspraak
kunnen maken op vergoedingen van kosten die zij in het verleden hebben
moeten maken aan advocaatkosten of kosten bij de rechtbank toen zij een
uithuisplaatsing hebben aangevochten, maar geen recht hadden op
kosteloze rechtsbijstand? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SP-fractie hebben vernomen dat gewerkt wordt aan een
klachtenmogelijkheid voor mensen die klachten hebben over het
ondersteuningsteam. Is deze klachtenmogelijkheid er inmiddels al? Zo
nee, waarom niet?
Over het onderzoek dat nu loopt naar de uithuisplaatsingen hebben de
leden van de SP-fractie de volgende vragen. Is de vraag op basis van
welke signalen dossiers zijn gevormd en uiteindelijk tot uithuisplaatsing is
besloten onderdeel van het onderzoek? Zo ja, hoe krijgt dit precies vorm
in het onderzoek? Zo nee, waarom niet? Wordt door de Inspectie nu ook
onderzoek gedaan naar wat er voor 2015 is gebeurd of niet? Kan worden
aangegeven of kinderen door meldingen van de Belastingdienst uithuisgeplaatst zijn? Is dit onderdeel van het onderzoek van de Inspecties?
Kan nader worden verklaard waarom uitgerekend de Inspectie de meest
aangewezen partij is om dit te onderzoeken, nu de Inspectie zelf jarenlang
signalen van mogelijk onterechte uithuisplaatsingen heeft gemist? Zou
het niet goed zijn om juist ook het aandeel van de Inspectie te onderzoeken? Waarom heeft de Inspectie bijvoorbeeld niet als schild gefungeerd voor mensen die zich bij instanties ongehoord voelden? Kan ook
worden verduidelijkt waarom de Inspectie niet naar het oordeel van de
rechter gaat kijken? Als de Inspectie hier niet naar kijkt, kan dan wel een
volledig beeld verkregen worden van de situatie? Voorts vragen deze
leden of de Inspectie onderzoek gaat doen naar alle gevallen, of dat zij
slechts enkele gevallen gaat onderzoeken en op basis daarvan conclusies
zal trekken? Met andere woorden: komt er nu voor alle gevallen een
volledig dossieronderzoek of niet? Gaat er nu eindelijk aan waarheidsvinding gedaan worden? Of beperkt het onderzoek zich tot de vraag of alle
regeltjes netjes zijn opgevolgd? Klopt het voorts dat de vrijwillige
uithuisplaatsingen niet (kunnen) worden meegenomen in dit onderzoek?
Zo ja, waarom niet? Als dit klopt, hoe denkt de Minister dan alsnog een
volledig beeld te kunnen schetsen van de ontstane situatie? Is de Minister
niet bang dat er dan een blinde vlek ontstaat?
Ook zijn de leden van de SP-fractie benieuwd wat voor inzichten het gaat
opleveren dat de Inspectie vergelijkingen gaat maken tussen de behandeling van toeslagenouders en anderen / niet-toeslagenouders? We weten
inmiddels toch al dat de toeslagenouders anders zijn behandeld? En meer
in het algemeen: wat hebben uiteindelijk de ouders en de kinderen die het
betreft aan dit onderzoek?
De leden van de SP-fractie lazen in de brief van de Minister voor Rechtsbescherming van 31 maart jl. (Kamerstuk 31 066, nr. 997) dat voor de
organisaties in de jeugdbeschermingsketen een verandering van
omstandigheden een reden zal zijn voor herbeoordeling van de gezinssituatie. Wat wordt hiermee precies bedoeld? Valt hier ook de omstandigheid onder dat de oorspronkelijke beslissing om een kind uit huis te
plaatsen gebaseerd is op foutieve of onrechtmatige gegevens? Of wordt
slechts gekeken of de huidige situatie een terugplaatsing rechtvaardigt of
niet? Als mensen financieel nog steeds in zak en as zitten door het eerdere
handelen van de overheid en nog geen (afdoende) financiële compensatie
hebben gekregen van de overheid, kan hen dat dan worden tegengeworpen bij een mogelijke herbeoordeling? Met andere woorden: kan een
trage financiële afhandeling van de overheid een rem zetten op een
mogelijke herbeoordeling van de gezinssituatie en de daaruit voortvloeiende mogelijkheden tot hereniging? Zo ja, deelt de Minister de
mening dat dit uiterst onwenselijk zou zijn? Wat gaat de Minister doen om
dit te voorkomen? Deelt de Minister de mening dat het niet te verkroppen
is dat ouders hun kind kwijtraken door problemen die veroorzaakt zijn

8

door de overheid, waarna zij hun kind mogelijk niet terugkrijgen omdat de
overheid te langzaam de schade afhandelt, wat vervolgens kan eindigen
in een besluit een kind niet meer terug te plaatsen vanwege een veilige
hechting bij het pleeggezin?
Verder vragen de leden van de SP-fractie hoe de Minister denkt over het
opnemen van het recht op terugkeer en hereniging in het jeugdzorgbeleid.
Klopt het dat bij kinderen niet ouder dan vijf jaar na een half jaar
uithuisgeplaatst te zijn een terugkeer niet meer wenselijk is, en bij
kinderen boven vijf jaar na een jaar uithuisplaatsing dit niet meer
wenselijk is? Wat vindt de Minister daarvan? Deelt de Minister de mening
dat situaties altijd weer getoetst moeten worden, ongeacht hoe lang de
uithuisplaatsing al voortduurt? Deelt de Minister ook de mening dat dit
sowieso betekent dat ouders recht hebben op contact met een hulpverlener en het maken van een plan voor de terugkeer van een kind in het
eerste jaar dat dit kind uit huis geplaatst is? Deelt de Minister de mening
dat een te grote caseload, te hoge werkdruk, te groot personeelstekort of
welk probleem dan ook aan de aanbodkant van hulp er nooit toe mag
leiden dat ouders permanent hun kind kwijtraken, zonder dat ze een
eerlijke kans hebben gekregen dit kind weer terug in huis te krijgen?
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel situaties er bekend zijn van
ouders die hun uithuisgeplaatste kinderen kunnen zien, maar die geen
contact krijgen, zelfs niet na rechterlijke uitspraken, omdat bijvoorbeeld
pleeggezin of Gecertificeerde Instellingen niet meewerken?
Kan worden aangegeven hoe opvolging is gegeven aan het rapport van
de Raad Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ)1, die adviseerde dat altijd het perspectief van ouders en kind bij gezagsmaatregelen
moet worden betrokken?
Tot slot wijzen de leden van de SP-fractie er op dat veel meer kinderen
uithuisgeplaatst zijn die ook graag naar huis zouden willen of kunnen. Op
welke manier gaat de Minister ervoor zorg dragen dat eventuele verbeteringen in de keten die naar voren komen uit dit onderzoek, uiteindelijk ook
breder gaan worden ingezet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat gedupeerde ouders en
kinderen die te maken hebben (gehad) met uithuisplaatsing zich vanaf
4 april jl. rechtstreeks kunnen aanmelden bij het ondersteuningsteam.
Uiteraard is het aan deze gedupeerden zelf of zij daar gebruik van willen
maken. En er is sprake van meerdere aanmeldingsmogelijkheden. Toch
vragen deze leden of deze gedupeerden worden gestimuleerd om hulp
van het ondersteuningsteam te vragen. Zo ja, hoe dan? Zo nee, waarom
niet? Hoe kunnen ouders en kinderen ervan doordrongen raken dat het
ondersteuningsteam neutraal en onafhankelijk is, zonder dat daarbij de
indruk van het tegendeel ontstaat?
Het ondersteuningsteam is een aanvulling op de hulp vanuit de hersteloperatie toeslagen en de extra inspanningen van gemeenten, jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming die al voor ouders
beschikbaar is, lezen deze leden. Hoe vindt de samenwerking met deze
partners plaats zodat krachten kunnen worden gebundeld en geen overlap
plaatsvindt?
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de geldende bevoegdheden in
de jeugdbeschermingsketen van kracht blijven, ook bij de beoordeling of
sprake kan zijn van een herstel van de gezinssituatie. Hoeveel ouders met
gezag of kinderen ouder dan 12 jaar hebben al om een herbeoordeling
van de uithuisplaatsing gevraagd? Hoe wordt ervoor gezorgd dat de
gezinssituatie zo snel als mogelijk hersteld wordt waardoor terugplaatsing
1

https://www.rsj.nl/documenten/rapporten/2021/01/14/het-perspectiefbesluit-in-dejeugdbescherming

9

eerder mogelijk wordt? Als beëindiging van de uithuisplaatsing nog niet
aan de orde kan zijn, hoe wordt dan gezorgd dat dan wel op korte termijn
contact tussen ouders en kinderen wordt hersteld of verbeterd?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat een regeling voor kosteloze
rechtsbijstand met betrekking tot uithuisplaatsingen voor gedupeerde
ouders per 1 juni 2022 in werking moet treden met terugwerkende kracht
vanaf april. Hoe worden deze ouders op de hoogte gebracht dat zij nu al
van deze regeling gebruik kunnen maken? Hoe en door wie worden ze
ondersteund bij de aanvraag van deze regeling?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Landelijk ondersteuningsteam
De leden van de GroenLinks-fractie vragen als eerste waarom het zo lang
heeft geduurd voordat een landelijk ondersteuningspunt is opgezet voor
gedupeerde ouders. Kan de Minister zich voorstellen dat gedupeerde
ouders hierdoor voelen dat kostbare tijd tussen de ouders en kinderen
verloren is gegaan? En dat voor gedupeerde ouders elke maand dat zij
mogelijk eerder contact kunnen krijgen met hun uit huis geplaatste
kinderen telt?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief dat het landelijk
ondersteuningsteam vanaf 4 april jl. van start is gegaan en dat
gedupeerde ouders zich hier kunnen aanmelden. Zij vragen waarom
gekozen is om eerst klein te beginnen met pilots in Almere en Rotterdam
en niet gelijk alle aandacht is gestoken in het opzetten van een breed
landelijk initiatief.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het ondersteuningsteam
neutraal en onafhankelijk is. Kan de Minister hier meer uitleg over geven?
Bijvoorbeeld door aan te geven welke mensen gaan werken bij het
ondersteuningsteam. Deze leden vragen niet naar persoonsgegevens
maar naar expertise en werkervaring. Hoe waarborgt de Minister dat zij
echt onafhankelijk hun werk kunnen doen? En hoe gaat de Minister zorgen
dat ouders voldoende vertrouwen hebben in de leden van het ondersteuningsteam? Is er een indicatie te geven van hoeveel gedupeerde ouders
gebruik willen maken van het ondersteuningsteam? Op welke manier
wordt de Kamer op de hoogte gehouden van hoe en of het ondersteuningsteam werkt en hoeveel ouders zich gemeld hebben?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook de genoemde website
www.hetondersteuningsteam.nl bekeken en het viel deze leden op dat er
nog weinig informatie op de site staat en de site nog vrij basaal, zelfs
karig te noemen is. Wordt dit nog verder uitgebreid? Want een dergelijke
site moet ouders wel het vertrouwen geven dat ze op de goede plek zitten.
Kosteloze rechtsbijstand
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de gedupeerde ouders naast
hulp van het ondersteuningsteam, zich ook kunnen laten bijstaan door
een gespecialiseerde advocaat om zich te verweren tegen een uithuisplaatsing met kinderbeschermingsmaatregel. De Minister zal hier
kosteloze rechtsbijstand voor mogelijk maken via een subsidieregeling.
Op welke manier wordt deze subsidieregeling uitgewerkt? Moeten ouders
dat zelf aanvragen of worden ze hierbij geholpen? Op welke manier wordt
de drempel hiervoor zo laag mogelijk gemaakt? Deze lezen dat gestreefd
wordt om de subsidieregeling per 1 juni 2022 in werking te laten treden.
Betekent dit dat de rechtsbijstand ook pas vanaf dat moment aan te
vragen is of kan dat al eerder? Als het pas vanaf juni kan, deelt de Minister
de mening dat dit opnieuw twee maanden vertraging oplevert waarin
ouders geen vooruitgang kunnen boeken in het aanvechten van de
kinderbeschermingsmaatregel en dus het herstellen van contact met hun

10

kind? Wat gaat de Minister doen om de subsidieregeling zo snel mogelijk
inzetbaar te hebben? En hoe lang blijft deze subsidieregeling in werking?
Deze leden willen ook weten of deze kosteloze rechtsbijstand ook wordt
aangeboden voor gedupeerde ouders die met een drangtraject te maken
hebben gehad. Wordt dit hen ook aangeboden of is het alleen voor ouders
die met uithuisplaatsing via een kinderbeschermingsmaatregel te maken
hebben gehad? Deelt de Minister de mening dat juist ook ouders die met
vrijwillige uithuisplaatsing te maken hebben gehad, rechtsbijstand
verdienen?
Maatwerk
De leden van de GroenLinks-fractie staan achter het uitgangspunt dat het
kind centraal moet staan bij de beoordeling of een kind terug kan naar de
ouders of contact kan worden hersteld. Deze leden lezen dat een
terugplaatsing gezien het perspectief van het kind niet altijd tot de
mogelijkheden behoort, maar dit soms ook niet tot de juridische mogelijkheden behoort. Wat bedoelt de Minister hier precies mee? Kan de Minister
de juridische mogelijkheden en onmogelijkheden hieromtrent schetsen?
Welke juridische afwegingen worden gemaakt in het wel of niet terugplaatsen van een kind? In hoeverre speelt de aanvaardbare termijn daarin
een rol? Klopt het dat deze termijn een half jaar is voor jonge kinderen en
een jaar voor oudere kinderen? De Minister liet in eerdere antwoorden
weten dat verlenging van de aanvaardbare termijn mogelijk is als de
ouders groei laten zien in het herstellen van de veiligheid. Gebeurt
verlenging van de aanvaardbare termijn vaak? Hoe vaak wordt afgeweken
van de indicatieve aanvaardbare termijn? Welke andere mogelijkheden,
behalve terugplaatsing, zijn er om het contact tussen ouders en kind te
herstellen? In hoeverre is een vorm van contactherstel tussen ouders en
kind het uitgangspunt in de begeleiding van ouders door het ondersteuningsteam?
Onafhankelijk onderzoek
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het eerste deel van het
onderzoek van de Inspectie van Veiligheid en Justitie kwantitatief van aard
zal zijn en dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hierbij
betrokken is. Is op dit moment al enige helderheid te geven met
betrekking tot het aantal kinderen dat uithuisgeplaatst is van ouders die
gedupeerd zijn van de toeslagenaffaire? Eerder werd aangegeven dat het
om 1115 kinderen zou gaan. De Minister had het recent in een televisieprogramma over 420 kinderen. Kan de Minister ophelderen wat het juiste
aantal is en waarom er zo’n groot verschil tussen beide getallen zit? Zitten
in deze getallen ook vrijwillige uithuisplaatsingen? Zo niet, hoe gaat de
Inspectie dat aantal in beeld brengen bij het onderzoek? En gaat de
Inspectie ook onderzoeken om hoeveel kinderen het gaat voor 2015?
Overig
De leden van de GroenLinks-fractie willen benadrukken dat het probleem
van uithuisplaatsingen groter is dan alleen uithuisplaatsingen bij
slachtoffers van de toeslagenaffaire. In Nederland worden teveel kinderen
uithuisgeplaatst en ook in die zaken zijn er in het verleden (en mogelijk
ook heden) nog fouten gemaakt. Dit wordt al jaren met grote regelmaat
onder de aandacht van de regering gebracht. Erkent de Minister dit
grotere probleem? Zo ja, wat gaat de Minister doen om die ouders te
steunen, die ook te maken hebben gehad met een uithuisplaatsing waarbij
er zaken fout zijn gegaan? Is het bijvoorbeeld mogelijk om het landelijk
ondersteuningsteam ook voor deze groep ouders open te stellen of langer
open te houden? In hoeverre gaat de Minister de kennis en kunde die nu

11

wordt opgedaan bij de hulp aan gedupeerde toeslagenouders inzetten om
de jeugdbeschermingsketen te verbeteren? Heeft de Minister scherp op
het netvlies dat al in juni 2020, dus bijna twee jaar geleden, een motie van
de leden van de GroenLinks-fractie is aangenomen die vraagt om een
concreet plan van aanpak om het aantal uithuisplaatsingen te verminderen en gezinsgerichte hulp in te zetten (Kamerstuk 31 839, nr. 732)? Zo
ja, waarom is er bijna twee jaar na dato nog steeds geen helder plan met
concrete streefdoelen? Wat is nu de stand van zaken rondom de
uitvoering van deze motie? Is de Minister bereid dit onderwerp in brede
zin prioriteit te geven?
In dat verlengde willen de leden van de GroenLinks-fractie graag concreet
antwoord op de volgende vragen. Wat gaat de Minister doen om het
aantal uithuisplaatsingen in Nederland drastisch naar beneden te
brengen? Wat gaat de Minister doen om ervoor te zorgen dat ouders de
juiste rechtsbijstand hebben op het moment dat er sprake is van een
uithuisplaatsing? Wat gaat de Minister doen om drangtrajecten te
voorkomen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie danken de Minister voor zijn
voortgangsbrieven over de uitvoering van de aanpak uithuisplaatsingen
bij gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire. Deze leden maken van de
gelegenheid gebruik om enkele vragen te stellen.
De leden van de ChristenUnie-fractie kunnen instemmen met het
landelijke ondersteuningsteam dat naast de gemeentelijke steunpunten
van start is gegaan. Dat de aanpak van het ondersteuningsteam ook
gebaseerd is op de ervaringen uit de pilots in Almere en Rotterdam geeft
deze leden meer vertrouwen in de effectiviteit van het werk van het
ondersteuningsteam. Tegelijk betreuren deze leden het zeer dat pas een
half jaar nadat bekend werd dat er meer dan 1.000 kinderen van
gedupeerde ouders uit huis zijn geplaatst een team van professionals
beschikbaar is om deze ouders en hun kinderen bij te staan. Deze leden
voelen enorme urgentie bij het rechtzetten van onrecht, in de gevallen dat
kinderen onterecht gescheiden van hun ouders opgroeien door toedoen
van onrechtmatig handelen van de overheid. Kan de Minister aangeven
hoe groot de capaciteit van het landelijk ondersteuningsteam is?
Voornoemde leden vragen de Minister ook hoe gedupeerde ouders
persoonlijk benaderd en geïnformeerd worden over het ondersteuningsaanbod van het landelijk ondersteuningsteam, de mogelijkheden bij
gemeenten en de Gecertificeerde Instellingen. Deze leden lezen bovendien
dat slechts enkele Gecertificeerde Instellingen aparte teams hebben
opgericht om de situaties van betreffende ouders en kinderen opnieuw te
beoordelen. Kan de Minister aangeven welke Gecertificeerde Instellingen
dit wel doen en welke niet? Gaat de Minister de Gecertificeerde Instellingen die dit nog niet doen aansporen om hier ook vorm aan te geven?
De leden van de ChristenUnie-fractie zien in de aanpak van het ondersteuningsteam dat persoonlijke aandacht, tijd en uitleg van onafhankelijke
professionals als mogelijke positieve aspecten voor de begeleiding van
ouders en kinderen rond uithuisplaatsingen in het algemeen. Deze leden
vragen op welke manier deze aanpak wordt gemonitord en hoe lessen uit
deze aanpak worden getrokken en toegepast bij alle ouders die te maken
krijgen met een beschermingsmaatregel of een vrijwillige uithuisplaatsing. Als de Minister dit nog niet van plan is, welke mogelijkheden
ziet de Minister hiervoor?
Een van de mogelijkheden van de kinderrechter om een uithuisplaatsing
te beëindigen is als ouders met gezag of kinderen ouder dan 12 jaar de
rechter vragen om een machtiging op te heffen of kortere tijd te laten
duren op grond van gewijzigde omstandigheden. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen of procesbegeleiders ouders ook onder-

12

steunen om van deze mogelijkheid kennis te nemen en deze te benutten,
mochten ouders of kinderen hier gebruik van willen maken.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Minister een stand van
zaken kan geven over de inspanningen die hij verricht om de terugplaatsing na een uithuisplaatsing te laten monitoren.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen met instemming dat de
Minister bereid is om aanvullend onafhankelijk onderzoek door een
commissie met de Kamer te verkennen. Zij gaan hierover graag op korte
termijn met de Minister over in gesprek.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brieven van de Minister. Zij hebben waardering voor de inspanningen, maar voelen ook de behoefte om enkele vragen te stellen.
Ondersteuningsteam
De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze het onderscheid
tussen het al dan niet aanwezig zijn (geweest) van een maatregel van
kinderbescherming doorwerkt in de mogelijkheid tot terugkeer van
kinderen. Kunnen ouders er in de situatie van vrijwillige uithuisplaatsing
op rekenen dat kinderen weer kunnen terugkeren naar huis?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de verwijzing naar het belang
van het kind als criterium voor de mogelijkheid van hereniging erg
onbepaald is. Deze leden vragen de Minister om nader te duiden welke
ijkpunten richting geven aan het belang van het kind, mede op basis van
de inspanningsverplichtingen van de staat zoals die blijken uit de
jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
(EHRM). Deze leden vragen of de Minister in ieder geval kan bevestigen
dat factoren die buiten de directe sfeer van de kinderbescherming liggen,
zoals armoede, en die gevolg zijn van overheidshandelen niet als
belemmering kunnen gelden voor het voortzetten van een maatregel van
kinderbescherming en dat het bij zulke factoren de taak van de overheid is
om ouders te ontzorgen.
Rechtsbescherming
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat al geruime tijd wordt
geconstateerd dat kinderrechters onvoldoende tijd kunnen besteden aan
een zorgvuldige beoordeling van verzoeken tot het opleggen van
maatregelen van kinderbescherming. Deze leden vinden het van belang
dat dit probleem zich in ieder geval niet opnieuw voordoet bij mogelijke
zaken die voortvloeien uit deze hersteloperatie en dat ook voldoende
specialistische expertise ingezet dient te worden. Zij vragen welke
afspraken de Minister hierover heeft gemaakt met de Raad voor de
rechtspraak. Eveneens vragen zij of het vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid niet wenselijk is dat bij afwijzingen van de wensen van ouders en
het continueren van maatregelen van kinderbeschermingen standaard
een rechterlijke beoordeling wordt gevraagd, tenzij ouders hier uitdrukkelijk van af willen zien. Het kan immers een extra belasting zijn als de
verantwoordelijkheid hiervoor opnieuw bij de ouders wordt gelegd,
ondanks de beschikbaarheid van kosteloze ondersteuning. Deze leden
wijzen op de rechtsfiguur van het ambtshalve beroep van de Minister
tegen zijn eigen besluit bij het ontnemen van het Nederlanderschap bij
verstek en vragen een reactie op de mogelijke toepasbaarheid ervan in
deze context. Tot slot vragen deze leden hoe en wanneer de Minister
rapporteert over de inspanningen van de rechtbanken om ook buiten de

13

context van de kinderopvangtoeslag meer tijd beschikbaar te stellen aan
rechters voor een zorgvuldige beoordeling.
Onderzoeken en rapportages
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister nu en in het vervolg wil
aangeven in hoeveel gevallen sprake is van uithuisplaatsingen met en
zonder maatregel van kinderbescherming en in hoeveel gevallen in beide
categorieën sprake is van hereniging van ouders met hun kinderen.
Eveneens vragen deze leden of de onderzoeken er ook op gericht zijn te
ontdekken in hoeverre in deze situatie sprake is geweest van oneigenlijke
drang om ouders tot vrijwillig uithuisplaatsing te brengen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister kan aangeven wat de
stand van zaken is als het gaat om de onafhankelijke (advies)commissie
die zich zou richten op onderzoek naar de rechtspositie en rechtsbescherming van ouders en kinderen naar aanleiding van de misstanden als
gevolg van de kinderopvangtoeslag. Deze leden vragen of de commissie
zich, evenals de inspectie, uitdrukkelijk laat informeren door slachtoffers
en hoe betrokkenen op de hoogte worden gebracht van de mogelijkheden
om hun ervaringen te delen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe ten behoeve van het bredere
stelsel van kinderbescherming, gebruik wordt gemaakt van de ervaringen
en inzichten die nu in het kader van de kinderopvangtoeslag worden
opgedaan.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BIJ1-fractie
Aanpak
Het lid van de BIJ1-fractie vraagt wie de regie en de beslismacht heeft
over het beantwoorden van de vraag of herstel van de gezinssituatie
wenselijk en mogelijk is. Daar de bewindspersonen aangeven dat het
belang, het perspectief en de stem van het kind centraal dienen te staan,
is het lid benieuwd naar de manier waarop dit proces is vormgegeven,
hoe het belang van het kind wordt gewaarborgd en hoe het (al dan niet
emotionele) herstel van zowel ouder als kind een plek krijgt.
Voortgang
Het lid van de BIJ1-fractie vraagt hoe Gecertificeerde Instellingen weten
wanneer er in een bepaalde situatie sprake is van gedupeerde ouders en
kinderen. De Minister voor Rechtsbescherming geeft immers aan dat de
Gecertificeerde Instellingen niet vanzelf weten of er compensatie is of dat
er schulden zijn, of dat deze binnenkort worden opgelost, en dat dergelijke
informatie door ouders zelf moeten worden ingediend bij een eventueel
formeel verzoek voor een herbeoordeling. Dit lid vraagt of er een
mogelijkheid is om die informatie geïntegreerd in het systeem te krijgen,
zonder tussenkomst van en extra lasten voor de gedupeerde ouders?
Kunnen er korte lijntjes gesloten worden tussen de jeugdbeschermingsketen of de Gecertificeerde Instellingen en het Uitvoeringsorganisatie
Herstel Toeslagen (UHT) bijvoorbeeld?
Het lid van de BIJ1-fractie vraagt naar het verloop van de gesprekken met
Gecertificeerde Instellingen waarbij het gaat om aparte teams in te richten
die samen met gemeenten de herbeoordelingen doen van gedupeerde
families. Welke Gecertificeerde Instellingen hebben die teams al, welke
Gecertificeerde Instellingen nog niet en wat hebben die Instellingen nodig
om dergelijke teams alsnog op te richten? En wat doet de Minister om
deze noden en behoeften te faciliteren? Dit lid vraagt tevens naar de

14

precieze samenstelling van de expertgroep die de kwaliteit van het
ondersteuningsteam bewaakt.
Vervolgstappen
Het lid van de BIJ1-fractie is verheugd om herhaaldelijk te lezen dat de
ontwikkeling van de verschillende aanpakken in samenspraak en
samenwerking met gedupeerde ouders en kinderen plaatsvindt. Dit lid
vraagt of de Minister over deze samenwerking kan uitweiden. Waar,
wanneer en in hoeverre krijgen ouders en kinderen de kans om gehoord
te worden en in hoeverre worden hun bijdragen ook daadwerkelijk
verwerkt in de ontwikkelde aanpakken? Hebben de ervaringsdeskundigen
zelf bijvoorbeeld doorzettingsmacht, een beslissende stem of worden zij
slechts ingevlogen voor het delen van inzichten, het verstrekken van
informatie of het beoordelen van reeds ontwikkelde oplossingen en
beleid?
Het lid van de BIJ1-fractie vraagt wanneer de Minister ons wél zicht op de
resultaten van de terugplaatsingen kan bieden.
Onderzoek
Het lid van de fractie van BIJ1 is benieuwd naar de valkuilen van
onderzoek aan de hand van de Inspecties. Wat zou de onafhankelijkheid
van de Inspecties in dit onderzoek eventueel kunnen ondermijnen volgens
het kabinet?
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt heeft met een mengeling van verbazing en teleurstelling
kennisgenomen van de brieven over de acties om de kinderen die
uithuisgeplaatst zijn te ondersteunen.
Hij roept twee zaken in herinnering. Ten eerste is in oktober al naar buiten
gekomen dat er 1115 kinderen uit huis geplaatst zijn (geweest) (met
rechterlijke tussenkomst) van de groep van 50.000 kinderen die toen
erkend waren als slachtoffer door de belastingdienst. De premier beloofde
het goed uit te zoeken. De Kamer nam unaniem een motie aan die een
aantal zaken aan de regering vroeg, namelijk om onafhankelijk onderzoek
te laten verrichten naar de omvang van het probleem en hoe dit jarenlang
heeft kunnen gebeuren, om voorstellen te doen over hoe en wanneer
ouders en kinderen herenigd worden in gevallen waar uithuisplaatsing nu
nog voortduurt, om een meldpunt op te zetten voor ouders die hiermee te
maken gehad hebben, om aan te geven hoe recht gedaan kan worden aan
ouders en kinderen en om de Kamer binnenkort te informeren hoe deze
motie ter hand genomen wordt (Kamerstuk 35 927, nr. 79).
Statistisch onderzoek
Het lid Omtzigt had verwacht dat er in april ten minste duidelijkheid
ontstaan was over de samenstelling van de groep door een nadere
statistische analyse en door het opsporen van de ouders en de kinderen.
Kan de Minister aangeven hoeveel kinderen nu erkend zijn als slachtoffer?
Kan de Minister aangeven hoeveel van deze kinderen na machtiging van
de rechter uit huis geplaatst zijn na 2015? Kan de Minister aangeven
hoeveel van deze kinderen na machtiging van de rechter uit huis geplaatst
zijn voor 2015? Kan de Minister aangeven hoeveel van deze kinderen
zogenaamd vrijwillig uit huis geplaatst zijn (eventueel uitgesplitst voor en
na 2015)?
De regering schermt met het 430 kinderen voor een lopende uithuisplaatsing. De peildatum hiervoor is 1 januari 2021. Kan de Minister
aangeven wat er gebeurd is met deze kinderen in het afgelopen jaar?

15

Hoeveel kinderen zijn teruggekeerd naar hun ouders, hoeveel kinderen
zijn 18 geworden, hoeveel kinderen zijn nog steeds uit huis geplaatst en
bij hoeveel kinderen is het ouderlijk gezag geëindigd en zijn deze kinderen
dus definitief in een instelling of een pleeggezin geplaatst? Kan de
Minister ook aangeven wat er gebeurd is met de groep van 1.115–430 =
685 kinderen? Hoeveel zijn ouder dan 18, hoeveel zijn teruggekeerd naar
hun ouder(s) en hoeveel kinderen verblijven in een pleeggezin of
instelling? Hoeveel van de kinderen die op enig moment uit huis geplaatst
zijn, zijn in beeld bij de autoriteiten, zo vraagt het lid Omtzigt. En als dat
aantal klein is, waarom is er tussen oktober en 1 april geen actie ondernomen?
Ondersteuningspunt
Het lid Omtzigt wil graag weten hoeveel meldingen er sinds 4 april tot nu
toe binnen zijn gekomen bij het ondersteuningspunt en hoeveel hiervan
inmiddels een procesbegeleider toegewezen hebben gekregen. Dit lid
vraagt zich daarnaast af hoeveel procesbegeleiders er beschikbaar zijn bij
dit ondersteuningspunt en over welke professionele achtergrond zij
beschikken. Is er bij een grote hoeveelheid aanmeldingen sprake van
prioritering wie eerst geholpen wordt en op basis van welke factoren? Wat
bedoelt de Minister in zijn brief van 31 maart jl. met het begeleiden bij het
zetten van stappen richting het gewenste vervolg voor de betreffende
ouder en kind en wat kan de procesbegeleider concreet betekenen voor
deze ouders en kinderen? Kan de Minister een aantal voorbeelden
noemen van verandering van omstandigheden die reden kunnen zijn tot
herbeoordeling van een uithuisplaatsing? Heeft er bij gedupeerden die
zich hebben gemeld bij het ondersteuningsteam inmiddels herstel van
contact tussen ouder en kind(eren) kunnen plaatsvinden? Is er inmiddels
één of meerdere lopende uithuisplaatsing van gedupeerden beëindigd,
mede door hulp van het ondersteuningsteam? Welk mandaat en welke
mogelijkheden hebben de medewerkers van het ondersteuningspunt?
Subsidieregeling
Het lid Omtzigt is benieuwd of een subsidieregeling samen met de Raad
voor Rechtsbijstand (RvR) en de Nederlandse Orde van Advocaten
(NOvA), voor kosteloze rechtsbijstand eindelijk verzekerd is voor
gedupeerden. Ook vraagt dit lid of er sprake is van eventuele overlap
tussen het ondersteuningsteam, hulp vanuit de UHT, gemeenten,
Gecertificeerde Instellingen en de Raad voor de Kinderbescherming. Zo ja,
hoe wordt deze overlap en eventuele samenwerking gecoördineerd om
meer onduidelijkheid, in communicatie en verantwoordelijkheden, naar
gedupeerden te voorkomen? Hoe wordt effectiviteit in het daadwerkelijk
helpen van gedupeerden geborgd en welke rol voor de procesbegeleider
ziet u hier?
Vooronderzoek
Het lid Omtzigt leest dat het CBS in het vooronderzoek nagaat of het
mogelijk is om op basis van beschikbare databestanden een objectieve en
transparante uitspraak te doen over de eventuele disproportionaliteit.
Kunt u nader toelichten hoe het staat met voortgang van het vooronderzoek? En op wat voor voorwaarden baseert het CBS dat deze databestanden genoeg objectief en transparant zijn? Tot hoe ver gaat deze data
waar nu over wordt geoordeeld in het vooronderzoek terug? Dit lid vraagt
ten slotte of er momenteel bij het onderzoek door de Inspectie Justitie en
Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd voldoende aandacht
ligt bij de daadwerkelijke en spoedige terugplaatsing van onrechtmatige
uithuisplaatsingen?

16

Onderzoek inspecties
Het lid Omtzigt begrijpt echt niet hoe onderzoek van de twee inspecties,
die systeemtoezicht hadden moeten houden, onafhankelijk onderzoek kan
zijn, zoals bedoeld in de motie hierboven (Kamerstuk 35 927, nr. 79). Dit lid
had verwacht dat er echt onderzoek zou plaatsvinden dat onafhankelijk
zou zijn van partijen die een rol gespeeld hebben in het stelsel. Het feit dat
de Minister daar niet voor kiest, laat zien dat de regering onvoldoende
geleerd heeft van hoe het mis ging met bijvoorbeeld de commissieDonner.
In het onderzoek dient niet alleen het verschil onderzocht te worden met
andere gezinnen, maar ook of deze ouders en kinderen op een fatsoenlijke
manier behandeld zijn. Komen de volgende deelvragen aan de orde:
Zijnde uithuisplaatsingen gebeurd conform Europees Recht (jurisprudentie artikel 8 EVRM bijvoorbeeld)? Is er bij de uithuisplaatsingen ook
fatsoenlijk onderzoek geweest naar de omstandigheden waarin de ouders
verkeerden? Bij hoeveel uithuisplaatsingen is in het dossier terug te
vinden dat de situatie terug te leiden is op het acuut moeten terugbetalen
van grote sommen geld aan de belastingdienst? En indien dat niet in het
dossier staat, hoe komt dat dan? Is er dan wel fatsoenlijk onderzoek
gedaan?
Het lid Omtzigt verneemt graag wie er als externe adviseurs het onderzoek begeleiden en begrijpt niet waarom dat niet eerder gemeld kon
worden. Dit lid dankt de Minister voor de opening voor een echt extern en
onafhankelijk onderzoek: wanneer komt de opzet daarvan gereed, zo
vraagt dit lid.
II Antwoord/Reactie van de Minister

17