Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 1062

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 september 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer over diverse onderwerpen op het
gebied van diergezondheid. In eerste instantie ga ik in op de stand van
zaken van de Europese diergezondheidsverordening die per 21 april 2021
van toepassing zal zijn. Daarna ga ik in op Identificatie en Registratie (I&R)
van dieren, zoals ook toegezegd tijdens het AO over mestbeleid en
onregelmatigheden I&R. Tot slot geef ik een nadere toelichting op de
actuele situatie van een aantal besmettelijke dierziekten.
De Europese diergezondheidsverordening
De nieuwe Europese diergezondheidsverordening (DGV), of Animal health
regulation (AHR), is in april 2016 van kracht geworden en zal vanaf 21 april
2021 van toepassing zijn. Vrijwel alle bestaande Europese regelgeving op
het gebied van diergezondheid wordt vervangen door de DGV. De DGV is
een basisverordening die de Europese Commissie (EC) op uiteenlopende
onderwerpen de bevoegdheid geeft om deze verordening door middel
van gedelegeerde handelingen en uitvoeringshandelingen uit te werken.
De afgelopen drie jaren heeft de EC de belangrijkste handelingen
voorbereid. De EC heeft de lidstaten daar intensief bij betrokken. Bij het
bepalen van de Nederlandse positie in de totstandkoming van deze
handelingen hebben we relevante Nederlandse stakeholders nauw
betrokken. De volgende stap van de EC was het voorleggen van de
handelingen aan belanghebbenden door middel van internetconsultatie.
Een aantal handelingen is reeds vastgesteld en de overige die in deze drie
jaar zijn opgesteld worden op korte termijn ook vastgesteld.
Ten opzichte van de bestaande Europese regelgeving voor diergezondheid
is, waar nodig en wenselijk, de regelgeving geactualiseerd, geharmoniseerd en geüniformeerd. Daarnaast zijn er ook inhoudelijk enkele
veranderingen ten opzichte van de huidige regels. Er is meer aandacht
voor preventie van dierziekten, voor antimicrobiële resistentie en voor de
relatie tussen diergezondheid en dierenwelzijn. Tevens is opgenomen dat

kst-28286-1062
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1062

1

vaccinatie als maatregel voor bestrijding van dierziektes kan worden
ingezet. Verder zijn er enkele wijzigingen ten aanzien van de lijst met
ziekten waarop Europese regelgeving van toepassing is. Voor alle ziekten
op deze lijst geldt dat een lidstaat een besmetting met die ziekte moet
melden. De ziekten zijn ingedeeld in verschillende categorieën en
afhankelijk van de categorie waarin de ziekte is ingedeeld kunnen of
moeten lidstaten maatregelen treffen passend voor die categorie van
ziekten. Onder andere Q-koorts en bovine virus diarree (BVD) zijn nieuw
op de lijst, terwijl bijvoorbeeld blaasjesziekte bij varkens (SVD) geschrapt
is.
De DGV en onderliggende regelgeving gaan ook over de I&R van dieren
en locaties waar dieren worden gehouden. Hier is een aantal zaken nieuw
ten opzichte van de huidige situatie. Zo wordt het, zoals ik in mijn brief
over I&R voor paarden van 12 april jl. (Kamerstuk 28 286, nr. 1043) reeds
heb aangegeven, straks ook verplicht om locaties van paarden te
registreren en wordt een koppeling gerealiseerd tussen het paard, de
houder en de locatie waar het paard verblijft. De DGV bevat echter ook
een aantal nieuwe verplichtingen die tot toename van de (administratieve)
lasten leiden en weinig bijdragen aan het tot een hoger niveau brengen
van de diergezondheid. Zo moeten houders die slechts enkele stuks
pluimvee hebben ook gaan voldoen aan eisen voor I&R en komen er ook
verplichtingen voor houders van diersoorten waar nu nog geen eisen voor
bestaan zoals bijen, hommels en kameelachtige dieren. Nederland heeft
bij de totstandkoming van deze nieuwe regelgeving tegen deze eisen
gepleit, maar kreeg hierbij weinig steun van andere lidstaten en de EC. De
EC gaf daarbij aan dat ze lidstaten wel kan toestaan om uitzonderingen op
deze verplichtingen toe te staan. De uitvoeringshandeling die deze
uitzonderingen mogelijk maakt bereidt de Europese Commissie
momenteel voor. Ik zet mij er bij de EC voor in dat het mogelijk wordt om
uitzonderingen te maken op die verplichtingen die tot onevenredige
belasting van de houders leiden.
Nu de inhoud van de belangrijkste Europese regelgeving vastligt, is het
aan de lidstaten om de uitvoering van die regels voor te bereiden. In
Nederland gebeurt dat in en op grond van de Wet dieren. Die wet zal voor
het onderwerp «diergezondheid» in werking treden op 21 april 2021, het
moment dat de DGV van toepassing wordt. Op dat moment moet ook de
uitvoeringsregelgeving gereed zijn. De huidige diergezondheidsregels, die
op de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren gebaseerd zijn, worden
ingetrokken. Daar waar er nationale regelgeving nodig is om de DGV uit te
voeren of waar aanvullende nationale regelgeving noodzakelijk is wordt
die gebaseerd op de Wet dieren. Ik ben bezig met een aantal wijzigingsvoorstellen voor de Wet dieren. Het gaat om enkele technische wijzigingen om de nieuwe Europese regels goed te kunnen uitvoeren en een
aantal kleine inhoudelijke aanpassingen van de diergezondheidsregels. Ik
verwacht dat deze voorstellen in het voorjaar van 2020 aan uw Kamer
kunnen worden aangeboden.
Identificatie en registratie van dieren op nationaal niveau
In het AO over mestbeleid en onregelmatigheden I&R op 13 december
2018 (Kamerstuk 33 037, nr. 349) heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over de voortgang van de ontwikkeling van het nieuwe interventiebeleid van de NVWA voor het toezicht op de I&R regeling in het kader van
introductie van de bestuurlijke boete. De bestuurlijke boete is per 1 juli
2019 voor het toezichtgebied I&R toegevoegd aan het totale handhavingsinstrumentarium van de NVWA, dat loopt van het geven van een
waarschuwing tot en met vervolging via het strafrecht in samenwerking
met het Openbaar Ministerie. Welke handhavingsinstrumenten de NVWA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1062

2

inzet in bepaalde situaties, wordt uitgewerkt in specifiek interventiebeleid.
De afgelopen periode heeft de NVWA benut om een concept van het
specifiek interventiebeleid op te stellen voor I&R. De eerste informerende
gesprekken met sectorpartijen hierover zijn reeds gevoerd. De komende
weken zal de NVWA de sectorpartijen nader informeren over het nieuwe
specifieke interventiebeleid middels daarvoor geplande sectorbijeenkomsten en reguliere overleggen. De verwachting is dat het nieuwe
specifieke interventiebeleid eind oktober definitief kan worden vastgesteld. De NVWA heeft sinds 1 juli de mogelijkheid om voor overtredingen
van de I&R regeling bestuurlijke boetes op te leggen. Dit betekent dat
NVWA in principe in gevallen waar ze voorheen strafrecht inzette ze nu
het bestuursrecht toepast. Zolang het specifieke interventiebeleid I&R nog
niet is afgerond, wordt de keuze welk handhavingsinstrument in bepaalde
situaties wordt ingezet, bepaald middels de bestaande (interne) werkinstructies. Voor overtredingen die hier niet in zijn opgenomen kan de
NVWA ook handhavend optreden, maar wordt de keuze voor het meest
geschikte handhavingsinstrument bepaald volgens het bestaande
algemene interventiebeleid van de NVWA.
Met mijn brief van 7 december 2018 (Kamerstukken 33 037 en 28 286, nr.
329) heb ik uw Kamer geïnformeerd over alle verbetervoorstellen voor
I&R voor runderen. Het ging hierbij om maatregelen van zowel de
overheid als van de sector zelf. Diverse maatregelen zijn afgerond, zo is de
maatregel waardoor kalveren eerst gemerkt moeten worden voordat ze
gemeld worden sinds 1 april van kracht en is het niet meer mogelijk om
paspoorten aan te vragen voor geblokkeerde runderen. Andere maatregelen worden nog nader uitgewerkt en zijn in verschillende stadia van
uitvoering. De ontwikkeling van het systeem voor het koppelen van
EU-systemen voor I&R bij in- en uitvoer van runderen is gebouwd en
wordt in een pilot getest. Met Rendac is afgesproken dat ze een plan van
aanpak maakt om het meldsysteem van Rendac dusdanig aan te passen
dat het onmogelijk wordt om het moederdier niet op te geven bij een
destructiemelding van een doodgeboren kalf. Het bewaken van de
voortgang van uitvoering van alle met de sector afgesproken maatregelen
pak ik samen met de sector op in het reguliere overleg tussen overheid en
rundveesector over I&R.
Actuele dierziektesituatie in Europa
Gezien de ontwikkelingen met betrekking tot een aantal besmettelijke
dierziekten in Europa zal ik de actuele situatie van de die ziekten nader
toelichten. Ten eerste ga ik in op Afrikaanse varkenspest (AVP) waarover ik
uw Kamer naar aanleiding van de besmetting van wilde zwijnen in België
diverse keren heb geïnformeerd, ten tweede over vogelgriep naar
aanleiding van een besmetting met een «bijzondere» variant in België en
tot slot over blauwtong naar aanleiding van besmettingen in onder andere
België, Duitsland en Frankrijk.
Afrikaanse varkenspest
De ontwikkelingen met betrekking tot deze ziekte zijn zorgwekkend.
Experts spreken van een van de grootste epidemieën van een dierziekte
ooit. Er zijn 10 lidstaten van de Europese Unie (EU) die te maken hebben
met uitbraken. Het is per lidstaat verschillend of de ziekte alleen in wilde
zwijnen is aangetroffen (België, Estland en Hongarije) of in zowel
gehouden varkens als wilde zwijnen (Bulgarije, Letland, Litouwen, Polen,
Roemenië, Slowakije en Sardinië (Italië)). In landen ten oosten van de EU
zijn er ook uitbraken gemeld; in Servië is onlangs voor het eerst AVP
vastgesteld. Sinds 2018 is de ziekte ook verspreid naar een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1062

3

Aziatische landen: China (incl. Hongkong), Vietnam, Cambodja, Mongolië,
Noord-Korea, Laos, Myanmar en Taiwan.
Ik deel de zorgen van andere lidstaten, de sectorenpartijen en andere
belanghebbenden over de verspreiding van AVP in de EU en elders in de
wereld. De situatie staat hoog op de agenda van de EC en bij de wereld
organisatie voor diergezondheid (OIE) en de food and agriculture
organization (FAO). Het is van groot belang samen te werken en
ervaringen uit te wisselen. Waar mogelijk ondersteun ik daar bij via de EC
of andere internationale mechanismen zoals het global framework for
transboundary animal diseases. Zo heeft de Chief Veterinary Officer van
Nederland in het kader van kennisdeling afgelopen april deelgenomen
aan een internationaal symposium over AVP in Peking en in augustus dit
jaar een bezoek gebracht aan Vietnam. Ik onderschrijf de oproepen van de
EC om alert te blijven, inzet te plegen om verspreiding te voorkomen en
maatregelen te nemen. Op dit moment is bestrijding van de ziekte door
vaccinatie niet mogelijk omdat er nog geen vaccin bestaat. De ontwikkeling van een vaccin voor het AVP virus is door de kenmerken van dit
virus erg complex.
Voor Nederland is het van groot belang de kans op introductie van deze
ziekte te beperken. Naar aanleiding van de besmetting in wilde zwijnen in
België is de aandacht hier voor toegenomen en hebben we extra acties
ondernomen bovenop de bestaande preventiemaatregelen. Zoals ik in
mijn brief van 26 april jl. (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 75) heb aangegeven is
er een taskforce opgericht waarin het Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) samen met vier provincies waar wilde zwijnen
lopen, de producentenorganisatie varkenshouderij (POV) en een aantal
terreinbeherende organisaties gezamenlijk een roadmap opstellen met
acties die gericht zijn op het zo veel mogelijk verder verkleinen van de
kans op introductie van Afrikaanse varkenspest in de gehouden varkens
en in wilde zwijnenpopulaties. Het streven is dat de roadmap eind dit jaar
gereed is.
Vogelgriep
Enkele maanden geleden is België getroffen door een uitbraak van het
H3N1 vogelgriep virus. Uit de test kwam naar voren dat het ging om een
laag pathogene variant (LPAI). Van LPAI zijn alleen de H5 en de H7 variant
bestrijdingsplichtig op basis van Europese regelgeving. Het bijzondere
aan dit virus was echter dat, ondanks de uitkomst van de test, het virus in
legkippen wel voor erg veel schade zorgde omdat de kippen dood gingen
of stopten met leggen. Dit was reden voor de Belgische overheid om,
ondanks het ontbreken van de Europese bestrijdingsplicht, toch maatregelen te treffen. Deze maatregelen zijn door de Europese Commissie goed
gekeurd. Sinds de maatregelen op 11 juli jl. bekend zijn gemaakt zijn er
geen nieuwe besmettingen gemeld.
De Nederlandse pluimveesector maakt zich veel zorgen om deze situatie
in België en met name over het risico dat het virus ook naar Nederland
zou komen. De afgelopen maanden is er regelmatig contact geweest
tussen mijn ministerie en de pluimvee sector om elkaar goed op de
hoogte te houden over de situatie. De pluimveesector nam hierin haar
verantwoordelijkheid door pluimveehouders op te roepen alert te zijn,
waar nodig extra hygiënemaatregelen te treffen en op te letten bij import
vanuit België.
De sector vroeg ook welke maatregelen ik zou nemen in het geval het
virus ook in Nederland aangetroffen zou worden. Hierbij is van belang dat
het beleid is om terughoudend te zijn met het nemen van bestrijdings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1062

4

maatregelen voor ziektes waarvoor er geen Europese bestrijdingsplicht
bestaat. Doordat de epidemie in België onder controle is, is het risico voor
Nederland kleiner geworden maar nog niet weg. Daarom blijft het
relevant aan te geven welke maatregelen ik voornemens ben te treffen, in
geval van een besmetting in Nederland. Aangezien het virus bij legkippen
juist kenmerken heeft van een hoog pathogeen vogelgriep virus ben ik
van plan om bij een besmetting in Nederland maatregelen te treffen om
de uitbraak zo snel mogelijk in te dammen en een grote epidemie te
voorkomen. Naast gebruikelijke hygiënemaatregelen zal een besmet
bedrijf geruimd worden en wordt er een 1 km-zone ingesteld met
vervoersbeperkingen. De pluimveehouder waarvan besmette kippen
geruimd worden ontvangt voor de geruimde dieren uit het diergezondheidsfonds een tegemoetkoming in de schade, zoals dit ook bij andere
ziekten gebeurt waarbij de overheid maatregelen neemt. Ik ga er van uit
dat de pluimveesector zich in blijft spannen om te voorkomen dat dit virus
naar Nederland komt zodat het nemen van bestrijdingsmaatregelen niet
nodig zal zijn.
Met mijn brief van 26 maart jl. (Kamerstuk 28 807, nr.222) heb ik uw
Kamer de roadmap strategische aanpak vogelgriep aangeboden. De 28
acties in de roadmap hebben als doel het risico op en gevolgen van
uitbraken met hoog pathogene vogelgriep (HPAI) te verkleinen. Ondertussen heb ik, zoals ik mijn brief aangaf, in overleg met de sector en de
dierenbescherming een prioritering gemaakt van de actiepunten. Enkele
acties zijn inmiddels al afgerond en het merendeel van de acties zijn in
gang gezet. Voor de acties die nog niet ingezet zijn, zijn voorbereidingen
getroffen. De samenwerking tussen het Ministerie van LNV, de sector en
de dierenbescherming verloopt goed.
Blauwtong
In België (2019), Duitsland (2018) en Frankrijk (2015) zijn besmettingen
met blauwtong gevonden. In deze lidstaten worden geen of nauwelijks
ziekteverschijnselen gezien bij gevoelige dieren zoals runderen en
schapen. Nederland is sinds 2012 weer vrij van blauwtong. Gezien de
besmettingen in de omringende landen heb ik deskundigen gevraagd het
risico voor Nederland te beoordelen. Ze geven aan dat de actuele dreiging
van blauwtong voor Nederland niet hoog is, maar dat een langzame
(natuurlijke) verspreiding via de knutten vanuit de besmette gebieden
naar Nederland waarschijnlijk is.
Ik hou de situatie nauwlettend in de gaten en ben voorbereid voor het
geval de ziekte Nederland bereikt. Als dat geval is zal ik in ieder geval de
maatregelen treffen die de Europese regelgeving voor blauwtong
voorschrijft. Dit betekent dat er een beperkingsgebied met een minimale
straal van 150 km rondom een besmet bedrijf ingesteld moet worden. Een
beperkingsgebied heeft tot doel verspreiding van de ziekte te voorkomen.
Dieren die gevoelig zijn voor blauwtong mogen het beperkingsgebied
alleen onder bepaalde voorwaarden, zoals vooraf testen, verlaten. In veel
gevallen zal de minimaal verplichte straal van 150 km echter al een groot
deel van Nederland beslaan. Ik ben dan ook voornemens om bij een
besmetting met blauwtong het hele Nederlandse grondgebied als
beperkingsgebied aan te wijzen, net als Frankrijk en België hebben
gedaan. Het voordeel hier van is dat binnenlandse handel en transport
mogelijk blijft zonder aanvullende voorwaarden.
Vaccinatie tegen blauwtong is vrijwillig en het is aan houders zelf om te
beslissen of ze hun dieren willen vaccineren. Ik ben niet voornemens om
op dit moment, of in geval van een uitbraak in Nederland, vaccinatie te
verplichten dan wel te reguleren. Ik zie nu geen aanleiding om, naast de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1062

5

verplichte monitoring in de maanden november tot en met februari die tot
doel heeft de vrijstatus van Nederland aan te tonen, extra monitoring op
te starten. Ik heb belanghebbenden geïnformeerd over deze voorgenomen
maatregelen zodat zij zich indien nodig kunnen voorbereiden.
Draaiboeken voor besmettelijke dierziekten
De inzet van sectorpartijen en de overheid is er op gericht om uitbraken
met besmettelijke dierziekten te voorkomen. Hoe goed we dat ook met
elkaar doen, er blijft altijd een risico bestaan op uitbraken. In die gevallen
is het van groot belang om goed voorbereid te zijn zodat een uitbraak zo
snel mogelijk bestreden kan worden. Een belangrijk onderdeel van die
voorbereiding is het beschikken over draaiboeken. Voor de ziekten
waarvoor er in de EU een bestrijdingsplicht bestaat is het een eis dat
lidstaten draaiboeken hebben en geregeld actualiseren. Nederland heeft
voor alle relevante ziekten draaiboeken. Op dit moment worden de
draaiboeken voor mond-en-klauwzeer (MKZ), klassieke (KVP) en
Afrikaanse varkenspest (AVP) en vogelgriep (AI) geactualiseerd.
De aanpak van de bestrijding van deze vier ziekten is in grote lijnen
hetzelfde gebleven. Een verschil met de vorige versies is dat alle delen
van de draaiboeken die ongeacht de ziekte hetzelfde zijn nu in één
generiek draaiboek worden opgenomen en de maatregelen specifiek voor
elke ziekte in een apart deel zijn uitgewerkt. Voor MKZ, KVP en AVP zijn
het vooral tekstuele aanpassingen en verkorting van de tekst. Voor AI zijn
ook enkele inhoudelijke aanpassingen gedaan naar aanleiding van de
ervaringen de afgelopen jaren, zie daar voor de brief aan uw Kamer van
5 juli 2016 (Kamerstuk 28 807, nr.198). De geactualiseerde draaiboeken
zullen, als ze dit najaar gereed zijn, op de website van de rijksoverheid
gepubliceerd worden. Lessen en ervaringen uit onder andere crisisoefeningen zullen vervolgens ook weer worden meegenomen in toekomstige
aanpassingen van de draaiboeken.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 1062

6