Jeugdhulp
2019

Jeugdhulp
2019

Verklaring van tekens
.

Gegevens ontbreken

*

Voorlopig cijfer

**

Nader voorlopig cijfer

x

Geheim

–

Nihil

–

(Indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met

0 (0,0)

Het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid

Niets (blank)

Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen

2019–2020

2019 tot en met 2020

2019/2020

Het gemiddelde over de jaren 2019 tot en met 2020

2019/’20
2017/’18–2019/’20

Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2019 en eindigend in 2020
Oogstjaar, boekjaar, enz., 2017/’18 tot en met 2019/’20
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de
som van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312, 2492 JP Den Haag
www.cbs.nl
Prepress: Textcetera, Den Haag en CCN Creatie, Den Haag
Ontwerp: Edenspiekermann
Inlichtingen
Tel. 088 570 70 70
Via contactformulier: www.cbs.nl/infoservice
© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen/Bonaire, 2020.
Verveelvoudigen is toegestaan, mits CBS als bron wordt vermeld.

Inhoud
Inleiding 5

1.

Jongeren met jeugdhulp 7

1.1

9,6 procent van de Nederlandse jongeren ontvangt jeugdhulp 9

1.2

Jongens ontvangen vaker jeugdhulp dan meisjes 9

1.3

Jeugdhulpjongeren met verblijf ouder dan jongeren zonder verblijf 10

1.4

Jeugdhulpjongeren met verblijf hebben vaker een migratieachtergrond dan jongeren
zonder verblijf 11

1.5

Acht procent jeugdhulpontvangers ook in jeugdbescherming 12

1.6

Hoogste aandeel jeugdhulp in Utrecht en Limburg 13

2.

Jeugdhulptrajecten 19

2.1

Aantal hulptrajecten in 2019 toegenomen 19

2.2

Jeugdhulp meestal doorverwezen door de huisarts 22

2.3

Jeugdhulptrajecten duren meestal korter dan een jaar 23

2.4

Jeugdhulptraject vaak volgens plan beëindigd 25
Begrippenlijst 26

Inhoud

3

Inleiding
Sinds 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor hulp aan jongeren. Dat is
vastgelegd in de Jeugdwet. Om de gemeenten bij de uitvoering ervan te ondersteunen is in
de Jeugdwet een regeling opgenomen voor het ontsluiten van beleidsinformatie.
De beleidsinformatie betreft informatie over jeugdhulpgebruik en de inzet van
jeugdbescherming en jeugdreclassering. Jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde
instellingen dienen hierover gegevens aan het CBS te verstrekken. Meer dan 95 procent van
de jeugdhulpaanbieders heeft aan deze verplichting voldaan. Omdat niet alle
jeugdhulpaanbieders gegevens hebben aangeleverd zullen de gepresenteerde cijfers
enigszins een onderschatting zijn van de werkelijk verstrekte jeugdhulp.1)
In deze rapportage staan de voorlopige2) resultaten over jeugdhulp in 2019. De resultaten
over jeugdbescherming en jeugdreclassering worden in een aparte rapportage beschreven.
Jeugdhulp wordt gedefinieerd als de hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij
psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de
jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. Het CBS verzamelt alleen gegevens over
jeugdhulp die direct aan de jeugdhulpverlener wordt vergoed door de gemeente, de
zogenaamde zorg in natura. Gegevens over jeugdhulp die door de cliënt zelf wordt vergoed
met een persoonsgebonden budget (PGB), worden verstrekt door de Sociale
verzekeringsbank (SVB). Particuliere jeugdhulp, waarbij de hulp door de ouders zelf wordt
betaald, valt buiten dit onderzoek.
0.0.1

Jongeren met jeugdhulp naar financieringsvorm1)
2016

2017

2018

2019*

aantal

Totaal

aantal

389 925

407 245

417 765

%

430 670

%

Alleen zorg in natura

92,4

94,3

94,8

408 980

95,0

Alleen persoonsgebonden budget

2,9

1,8

1,6

6 845

1,6

Zowel zorg in natura als
persoonsgebonden budget

4,7

3,8

3,5

14 845

3,4

Bron: CBS
Personen van 0 tot en met 22 jaar.

1)

Uit tabel 0.0.1. blijkt dat in 2019 bijna 431 duizend jongeren jeugdhulp hebben ontvangen.
In 95 procent van de gevallen wordt de zorg direct door de gemeente aan de
jeugdhulpverlener vergoed. Een klein deel van de jongeren met jeugdhulp, ruim anderhalf
procent, maakte alleen gebruik van een PGB. Na een daling vanaf 2015 is het aantal jongeren
met een PGB in 2019 ten opzichte van 2018 met een half procent toegenomen.

1)

2)

Op een na, hebben alle grote jeugdhulpaanbieders met meer dan 250 cliënten, gegevens aangeleverd. De ontbrekende opgaven betreft derhalve
voornamelijk kleinere jeugdhulpaanbieders. Naar verwachting zal de aldus ontstane onderschatting hooguit enkele procenten bedragen. Hierbij
wordt uitgegaan van het aantal bij het CBS bekende jeugdhulpaanbieders. Nieuwe jeugdhulpaanbieders worden geacht zich bij het CBS aan te
melden. Hierdoor is de gehanteerde lijst van jeugdhulpaanbieders mogelijk incompleet.
Jeugdhulpaanbieders hebben de gelegenheid om hun gegevens over 2019 nog tot en met juli 2020 te wijzigen waarna de definitieve resultaten
worden vastgesteld. In eerdere jaren is gebleken dat de voorlopige resultaten 1 à 2 procent lager waren dan de definitieve resultaten.

Inleiding

5

Voordat de Jeugdwet op 1 januari 2015 van kracht werd, was de jeugdhulp deels
gefinancierd op grond van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), de
Zorgverzekeringswet (Zvw) en door de provincies. Figuur 0.0.2 toont het aantal jongeren dat
jaarlijks vanaf 2011 jeugdhulp ontving.3)
0.0.2

Jongeren met jeugdhulp1)
2019*
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
0

100

200

300

400

500

x 1 000

1)

Personen van 0 tot en met 22 jaar. De jaren voor 2015 betreft jeugdhulp uit AWBZ, Zvw en provinciaal
gefinancierde jeugdzorg exclusief jeugdbescherming en jeugdreclassering.

De gegevens van de SVB over jeugdhulpontvangers met een PGB bevat geen
zorginhoudelijke informatie. Het vervolg van deze rapportage beschrijft daarom alleen de
gegevens die door de jeugdhulpverleners aan het CBS zijn verstrekt. Overal waar in het
vervolg jeugdhulp staat bedoelen we dan ook de jeugdhulp die is geleverd volgens het zorg
in natura-principe.

3)

6

Voor een beschrijving van de ontwikkelingen 2011-2016 zie hier.

Jeugdhulp 2019

1. Jongeren met jeugdhulp
In 2019 kregen bijna 424 duizend jongeren jeugdhulp in natura. In 2018 waren dit er bijna
411 duizend, een stijging van 3,2 procent. De meeste jongeren, 89,9 procent, kregen
jeugdhulp zonder verblijf. Dat wil zeggen dat zij niet op de locatie van de
jeugdhulpaanbieder overnachtten. Ruim 24 duizend jongeren kregen in 2019 zowel
jeugdhulp met als jeugdhulp zonder verblijf. Dit is mogelijk als de zorg gedurende het jaar
wijzigt of als de jongere bij de ene jeugdhulpaanbieder verblijft en tegelijkertijd ook hulp
krijgt van een andere jeugdhulpaanbieder.
1.0.1

Jongeren met jeugdhulp1)

4,4 %
5,7 %

89,9 %

Zonder verblijf

1)

Zowel zonder als met verblijf

Met verblijf

Personen van 0 tot en met 22 jaar.

De meeste jongeren met jeugdhulp in 2019, 69 procent, ontvingen ambulante jeugdhulp op
de locatie van de jeugdhulpaanbieder en bijna 19 procent kreeg jeugdhulp van het wijk- of
buurtteam van de gemeente. De stijging van het aantal jongeren in 2019 ten opzichte
van 2018 betrof alle vormen van jeugdhulp zonder verblijf, behalve jeugdhulp uitgevoerd
door het wijk- of buurtteam. Deze vorm van jeugdhulp daalde met 3,5 procent.

Jongeren met jeugdhulp

7

1.0.2

Jongeren zonder verblijf1)
Totaal
zonder
verblijf
Ambulant

Netwerk
jongere

Wijkteam

Daghulp

0

100

200

300

400

500

x 1 000
2019*

2018

2017

2016

1)

Personen van 0 tot en met 22 jaar. Jongeren met meerdere hulpvormen komen meerdere malen in de
figuur voor.

Bijna 43 duizend jongeren kregen in 2019 jeugdhulp met verblijf. Dat is 10 procent van alle
jongeren met jeugdhulp. Hiervan waren ruim 21,5 duizend jongeren in een pleeggezin
opgenomen. Ruim 5,5 duizend waren ondergebracht in gezinsgerichte opvang, dat waren er
10 procent minder dan in 2018. Ruim 2,5 duizend jongeren hadden een gesloten plaatsing
en bijna 18 duizend jongeren kregen een andere vorm van jeugdhulp met verblijf
(figuur 1.0.3).
1.0.3

Jongeren met verblijf1)
Totaal
met verblijf

Pleegzorg

Gezinsgericht

Gesloten
plaatsing

Overig

0

10

20

30

40

50

x 1 000
2019*
1)

2018

2017

2016

Personen van 0 tot en met 22 jaar. Jongeren met meerdere hulpvormen komen meerdere malen in de
figuur voor.

8

Jeugdhulp 2019

1.1 9,6 procent van de Nederlandse
jongeren ontvangt jeugdhulp
Jeugdhulp is in principe bedoeld voor personen tot 18 jaar, behalve bij pleegzorg.
Met ingang van 1 juli 2018 kunnen pleegkinderen, indien zij dat wensen, tot 21 jaar in hun
pleeggezin verblijven. In uitzonderlijke gevallen kan de jeugdhulp worden voortgezet tot de
leeftijd van 23 jaar. Van alle ruim 4,4 miljoen jongeren in de leeftijd tot en met 22 jaar kreeg
9,6 procent jeugdhulp in 2019. Als de groep van 18 tot en met 22 jaar buiten beschouwing
gelaten wordt, ontving 12,2 procent van alle jongeren jeugdhulp in deze periode.
1.1.1

Jeugdhulp naar demografische kenmerken van de jongere, 2019*1)
Totaal jongeren in Nederland
(op 1 januari 2019)

Jongeren met jeugdhulp
totaal

zonder verblijf

met verblijf

4 435 985

423 825

404 980

42 975

Jongens

2 268 975

239 235

229 460

23 005

Meisjes

2 167 010

184 590

175 520

19 970

aantal

Totaal
Geslacht

Leeftijd in klassen
0 tot en met 3 jaar

687 235

28 985

26 930

3 360

4 tot en met 11 jaar

1 472 970

214 175

208 460

14 515

12 tot en met 17 jaar

1 197 550

167 850

159 075

22 145

18 tot en met 22 jaar

1 078 230

12 820

10 515

2 955
29 905

(Migratie)achtergrond
Nederlands

3 246 785

317 225

304 680

Overig westers

386 020

32 600

30 875

3 780

Niet-westers

803 180

74 000

69 430

9 290

Bron: CBS
Personen van 0 tot en met 22 jaar. Jongeren met meerdere vormen van jeugdhulp komen meerdere malen in de
tabel voor.

1)

1.2 Jongens ontvangen vaker jeugdhulp
dan meisjes
In 2019 ontvingen veel meer jongens dan meisjes jeugdhulp. Dit gold zowel voor jeugdhulp
met verblijf als voor jeugdhulp zonder verblijf. In totaal kregen ruim 185 duizend meisjes en
239 duizend jongens jeugdhulp. Het aandeel meisjes met jeugdhulp zonder verblijf is sinds
2016 toegenomen van 42 naar 44 procent in 2019. Het aandeel meisjes met jeugdhulp met
verblijf bleef stabiel rond 46 procent (figuur 1.2.1).

Jongeren met jeugdhulp

9

1.2.1

Jongeren naar geslacht1)
Nederland
2019*
2018
2017
2016
Totaal jeugdhulp
2019*
2018
2017
2016
Zonder verblijf
2019*
2018
2017
2016
Met verblijf
2019*
2018
2017
2016
0

25

50

75

100

%
Jongens
1)

Meisjes

Personen van 0 tot en met 22 jaar.

1.3 Jeugdhulpjongeren met verblijf ouder
dan jongeren zonder verblijf
De helft van alle jongeren met jeugdhulp was tussen 4 en 11 jaar oud, 214 duizend in 2019.
Dat komt overeen met 14,5 procent van alle kinderen in Nederland in deze leeftijdsklasse.
Bijna 168 duizend jongeren van 12 tot en met 17 jaar ontvingen jeugdhulp, dit is 14 procent
van alle Nederlandse jongeren in deze leeftijdscategorie. Er is een groot verschil in leeftijd
per hulpvorm. Van de jongeren met jeugdhulp zonder verblijf was 58,1 procent jonger dan
12 jaar, bij jeugdhulp met verblijf was 41,6 procent jonger dan 12 jaar. Het aandeel jongeren
van 18 jaar en ouder met jeugdhulp met verblijf is toegenomen van 4 procent in 2016 naar
7 procent in 2019. Vooral het aantal jongeren met pleegzorg nam in deze leeftijdscategorie
sterk toe, van 540 in 2018 naar 1 175 in 2019.

10

Jeugdhulp 2019

1.3.1

Jongeren naar leeftijd1)
Nederland
2019*
2018
2017
2016
Totaal jeugdhulp
2019*
2018
2017
2016
Zonder verblijf
2019*
2018
2017
2016
Met verblijf
2019*
2018
2017
2016
0

20

40

60

80

100

%
0-3 jaar

4-11 jaar

12-17 jaar

18 jaar en ouder

1)

Personen van 0 tot en met 22 jaar. Bij Nederland is de leeftijdscategorie 18 jaar en ouder weggelaten
omdat slechts een klein deel van deze jongeren jeugdhulp ontvangt.

1.4 Jeugdhulpjongeren met verblijf
hebben vaker een
migratieachtergrond dan jongeren
zonder verblijf
Van de 424 duizend jongeren met jeugdhulp in 2019 hadden 317 duizend (74,8 procent) een
Nederlandse achtergrond, 74 duizend (17,5 procent) een niet-westerse en bijna 33 duizend
(7,7 procent) een westerse migratieachtergrond. Zij vormen op dit punt een redelijke
afspiegeling van alle jongeren in Nederland. Van hen heeft 73,2 procent een Nederlandse
achtergrond en heeft 18,1 procent een niet-westerse en 8,7 procent een westerse
migratieachtergrond.
Jongeren die jeugdhulp met verblijf ontvingen, hadden relatief vaker een
migratieachtergrond. Van hen had 21,6 procent een niet-westerse en 8,8 procent een
westerse migratieachtergrond.

Jongeren met jeugdhulp

11

1.4.1

Jongeren naar migratieachtergrond1)
Nederland
2019*
2018
2017
2016
Totaal jeugdhulp
2019*
2018
2017
2016
Zonder verblijf
2019*
2018
2017
2016
Met verblijf
2019*
2018
2017
2016
0

20

40

60

80

100

%
Nederlands
1)

Overig westers

Niet-westers

Personen van 0 tot en met 22 jaar.

1.5 Acht procent jeugdhulpontvangers
ook in jeugdbescherming
Bijna 89 procent van de jongeren met jeugdhulp in 2019 ontving daarnaast geen andere
vorm van jeugdzorg. Ongeveer 7,5 procent van de jongeren kreeg naast jeugdhulp ook
jeugdbescherming en 1 150 jongeren kregen zowel jeugdhulp als jeugdbescherming en
jeugdreclassering (tabel 1.5.1). Bij 3 395 jongeren was naast jeugdhulp ook een
jeugdreclasseringsmaatregel van kracht (0,8 procent).
Jongeren kunnen pas vanaf 12 jaar een jeugdreclasseringsmaatregel opgelegd krijgen en
jeugdbescherming houdt op zodra de jongere de leeftijd van achttien jaar bereikt.

12 Jeugdhulp 2019

1.5.1

Samenloop jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering naar
leeftijdscategorie, 2019*1)
0 tot en met
3 jaar

4 tot en met
11 jaar

12 tot en met
17 jaar

18 tot en met
22 jaar

387 680

25 120

199 555

151 135

11 870

8 125

1 590

3 560

2 970

3 865

14 620

13 115

Totaal
aantal jongeren

Alleen jeugdhulp
Alleen jeugdbescherming
Alleen jeugdreclassering

4 365

Jeugdhulp en jeugdbescherming

31 605

Jeugdhulp en jeugdreclassering

3 395

2 455

200

200

1 150

1 150

Jeugdbescherming en
jeugdreclassering
Jeugdhulp en jeugdbescherming
en jeugdreclassering

1 975

2 390
940

Bron: CBS
Jongeren die in 2019 jeugdhulp, jeugdbescherming of jeugdreclassering hadden.

1)

Sinds 2016 stijgt het aandeel jongeren dat alleen jeugdhulp ontvangt. Het aandeel van de
verschillende combinaties van jeugdzorgvormen neemt gedurende de jaren steeds verder af.
De verschillen zijn echter heel klein.
1.5.2

Samenloop jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering
2016

2017

2018

2019*

aantal jongeren

Totaal jongeren met jeugdzorg

392 960

412 265

423 390

436 520

%

Alleen jeugdhulp

87,6

88,3

88,7

88,8

Alleen jeugdbescherming

2,2

1,8

1,8

1,9

Alleen jeugdreclassering

1,4

1,2

1,1

1,0

Jeugdhulp en jeugdbescherming

7,5

7,4

7,3

7,2

Jeugdhulp en jeugdreclassering

0,9

1,0

0,8

0,8

Jeugdbescherming en jeugdreclassering

0,1

0,1

0,1

0,0

Jeugdhulp en jeugdbescherming en
jeugdreclassering

0,3

0,3

0,3

0,3

Bron: CBS

1.6 Hoogste aandeel jeugdhulp in Utrecht
en Limburg
Van de in totaal 424 duizend jongeren met jeugdhulp in 2019 woonden er 96 duizend in
Zuid-Holland1). Zeeland had het kleinste aantal, ruim 9 duizend Zeeuwse jongeren ontvingen
jeugdhulp. De meeste jongeren in jeugdhulp kwamen uit Amsterdam (20 duizend),
Rotterdam (17 duizend) en Den Haag (15 duizend). Echter, wanneer we kijken naar het
aandeel van de jongeren met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren in de gemeente, dan
blijkt dat in de jeugdregio’s Utrecht Stad, Zuid-Limburg en Midden-Limburg Oost meer dan
15 procent van de jongeren tot 18 jaar jeugdhulp kreeg (zie figuur 1.6.4). De jeugdregio’s
Midden-Limburg West, Midden-Limburg Oost en Utrecht Stad hadden het hoogste percentage
jongeren van 18 jaar en ouder met jeugdhulp, namelijk ruim 3 procent.

1)

Volgens het woonplaatsbeginsel. Zie hier.

Jongeren met jeugdhulp

13

In relatie tot de bevolkingsomvang van de gemeente, werd de meeste jeugdhulp verleend in
gemeenten met 100 tot 150 duizend inwoners en in de vier grote steden met meer dan
250 duizend inwoners (tabel 1.6.1). Van de jongeren tot en met 17 jaar uit die gemeenten
ontving ruim 13,5 procent jeugdhulp. In de categorie jongeren van 18 tot en met 22 jaar
werd in de steden met meer dan 250 duizend inwoners jeugdhulp geleverd aan bijna
2 procent van deze jongeren.
1.6.1

Aantal jongeren met jeugdhulp als percentage van het totale aantal
jongeren, naar gemeentegrootte, 2019*

Totaal Nederland

% van het totale aantal personen van
0 tot en met 17 jaar

% van het totale aantal personen van
18 tot en met 22 jaar

12,24

1,19

Gemeenten met:
Minder dan 5 000 inwoners

9,07

0,47

5 000 tot 10 000 inwoners

10,43

0,85

10 000 tot 20 000 inwoners

10,72

1,04

20 000 tot 50 000 inwoners

11,79

1,02

50 000 tot 100 000 inwoners

12,18

1,19

100 000 tot 150 000 inwoners

13,86

1,00

150 000 tot 250 000 inwoners

11,94

1,05

250 000 inwoners of meer

13,58

1,92

Bron: CBS

14

Jeugdhulp 2019

1.6.2

Jeugdhulp bij 0 t/m 17-jarigen

Minder dan 9 (%)
9 tot 11 (%)
11 tot 13 (%)
13 tot 15 (%)
15 of meer (%)

Jongeren met jeugdhulp

15

1.6.3

Jeugdhulp bij 18 t/m 22-jarigen

Minder dan 0,5 (%)
0,5 tot 1 (%)
1 tot 1,5 (%)
1,5 tot 2 (%)
2 of meer (%)

16

Jeugdhulp 2019

1.6.4

Jeugdhulp bij 0 t/m 17-jarigen

Minder dan 9 (%)
9 tot 11 (%)
11 tot 13 (%)
13 tot 15 (%)
15 of meer (%)

Jongeren met jeugdhulp

17

1.6.5

Jeugdhulp bij 18 t/m 22-jarigen

Minder dan 0,5 (%)
0,5 tot 1 (%)
1 tot 1,5 (%)
1,5 tot 2 (%)
2 of meer (%)

Wat is een hulptraject?
De cijfers van het CBS over dit onderwerp gaan soms over de (aantallen) jongeren en soms
over de (aantallen) jeugdhulptrajecten. Een hulptraject bestaat uit een combinatie van
hulpvorm en aanvangsdatum. Een jongere kan per verslagperiode één jeugdhulptraject
doorlopen, maar ook meerdere hulptrajecten na elkaar, of meerdere hulptrajecten
tegelijkertijd. Omdat een jongere meerdere trajecten kan doorlopen, verschilt het aantal
jeugdhulptrajecten van het aantal jongeren dat het CBS rapporteert: het aantal
hulptrajecten komt hoger uit.
Als een jongere tegelijkertijd meerdere hulptrajecten doorloopt met dezelfde hulpvorm
bij dezelfde jeugdhulpaanbieder, dan worden deze trajecten samengenomen. In de
cijfers tellen deze dan mee als één doorlopend hulptraject. Dit gebeurt ook als de
aanvangsdatums verschillen: het gaat erom dat de hulptrajecten elkaar overlappen.
De aanvangsdatum wordt in dat geval gezien als de datum waarop de hulp voor het eerst
is gestart, en de einddatum is de datum waarop de laatste hulp werd beëindigd.

18

Jeugdhulp 2019

2. Jeugdhulptrajecten
2.1 Aantal hulptrajecten in 2019
toegenomen
In 2019 waren bijna 593 duizend jeugdhulptrajecten actief. Dat waren er bijna 22 duizend
meer dan in 2018. Het aantal trajecten jeugdhulp door het wijk- of buurtteam daalde met
4 procent, de overige jeugdhulp zonder verblijf steeg met 5,9 procent en de jeugdhulp met
verblijf daalde met 0,6 procent (figuur 2.1.1).
2.1.1

Jeugdhulptrajecten1)

Totaal
jeugdhulp

Wijk- of
buurtteam

Overig
zonder
verblijf

Met
verblijf

0

200

400

600

x 1 000
2019*
1)

2018

2017

2016

Trajecten die over meerdere perioden liepen komen meerdere malen in de figuur voor.

Gedurende 2019 zijn meer jeugdhulptrajecten begonnen dan er zijn beëindigd. Bij aanvang
van het jaar waren ruim 311 duizend jeugdhulptrajecten actief en op 31 december waren dat
er 357 duizend, een toename van bijna 15 procent (tabel 2.1.2).

Jeugdhulptrajecten

19

2.1.2

Stromen van jeugdhulptrajecten, naar hulpvorm, 2019*1)

Beginstand
(1 januari 2019)

Instroom

Uitstroom

Eindstand
(31 december
2019)

Actief in
20192)

aantal jeugdhulptrajecten

Totaal jeugdhulp

311 100

281 465

235 265

357 300

592 565

Totaal zonder verblijf

278 135

262 585

216 825

323 895

540 720

uitgevoerd door het wijk- of
buurtteam

46 355

35 610

33 145

48 820

81 965

ambulante jeugdhulp op
locatie van de aanbieder

172 935

168 375

137 180

204 130

341 310

daghulp op locatie van de
aanbieder

16 730

14 395

11 465

19 665

31 125

jeugdhulp in het netwerk van
de jeugdige

42 110

44 205

35 040

51 280

86 320

Totaal met verblijf

32 970

18 880

18 435

33 410

51 845

pleegzorg

18 520

4 075

4 430

18 160

22 595

gezinsgericht

3 180

2 565

2 000

3 745

5 745

gesloten plaatsing

1 080

2 030

2 160

950

3 110

overig met verblijf3)

10 190

10 205

9 840

10 555

20 400

waarvan

waarvan

Bron: CBS
Jeugdhulptrajecten van personen van 0 tot en met 22 jaar.
2)
Jeugdhulptrajecten die op enig moment tijdens 2019 liepen.
3)
Verblijf bij een jeugdhulpaanbieder anders dan pleegzorg, gezinsgerichte jeugdhulp of gesloten plaatsing.

1)

In totaal zijn bijna 593 duizend hulptrajecten actief geweest, deze trajecten liepen op enig
moment tijdens 2019. Daarvan betrof het bijna 541 duizend keer een hulptraject zonder
verblijf en 52 duizend keer een hulptraject met verblijf. De relatieve uitstroom, dat wil
zeggen de uitstroom ten opzichte van het totale aantal actieve hulptrajecten, is het grootst
bij gesloten plaatsing. Van alle trajecten die in 2019 actief waren, is 70 procent in deze
periode afgesloten.
2.1.3

Begonnen trajecten jeugdhulp, naar hulpvorm1)
2016

2017

2018

2019*

aantal jeugdhulptrajecten

Totaal jeugdhulp

288 405

295 535

335 695

281 465

%

Totaal zonder verblijf

92,0

91,8

93,3

93,3

waarvan
uitgevoerd door het wijk- of buurtteam

12,8

14,3

11,7

12,7

ambulante jeugdhulp op locatie van de
aanbieder

60,4

59,6

61,9

59,8

daghulp op locatie van de aanbieder

5,3

5,3

5,1

5,1

jeugdhulp in het netwerk van de jeugdige

13,5

12,8

14,5

15,7

Totaal met verblijf

8,0

8,2

6,7

6,7

pleegzorg

1,9

1,9

1,6

1,4

gezinsgericht

1,0

0,9

0,9

0,9

gesloten plaatsing

0,8

0,8

0,7

0,7

overig met verblijf2)

4,3

4,6

3,5

3,6

waarvan

Bron: CBS
Jeugdhulptrajecten van personen van 0 tot en met 22 jaar.
2)
Verblijf bij een jeugdhulpaanbieder anders dan pleegzorg, gezinsgerichte jeugdhulp of gesloten plaatsing.

1)

20

Jeugdhulp 2019

In 2019 zijn ruim 281 duizend nieuwe jeugdhulptrajecten gestart. Dat is een daling van
16 procent ten opzichte van 2018. De oorzaak van deze daling komt doordat in de geestelijke
gezondheidszorg (GGz) veelal werd geregistreerd aan de hand van de diagnosebehandelcombinaties (DBC). Deze systematiek is per 1 januari 2018 afgeschaft voor jeugdGGz. Het gevolg van deze afschaffing is dat sommige jeugdhulpaanbieders hun DBC’s op
31 december 2017 om administratieve reden hebben afgesloten. Veelal liep de zorg gewoon
door en werden voor deze jongeren nieuwe jeugdhulptrajecten aangeleverd met als
startdatum 1 januari 2018. Door deze manier van registreren is het aantal inschrijvingen op
1 januari 2018 relatief groot en geeft het een vertekend beeld van de werkelijke in- en
uitstroom.
Ruim 22 procent van de nieuwe jeugdhulptrajecten in 2019 was herhaald beroep
(figuur 2.1.4). Dat wil zeggen dat 22 procent van de jongeren die in 2019 een
jeugdhulptraject startten, in de vijf voorafgaande jaren al eerder jeugdhulp hadden. Daarbij
wordt geen onderscheid gemaakt naar het soort jeugdhulp dat eerder is ontvangen. Van de
nieuwe trajecten in 2018 was ruim 23 procent herhaald beroep. Jeugdhulp uitgevoerd door
het wijk- of buurteam van de gemeente kent het hoogste percentage herhaald beroep,
23,2 procent in 2019.
2.1.4

Herhaald beroep1)

Totaal
jeugdhulp

Wijk- of
buurtteam

Overig
zonder
verblijf

Met
verblijf

0

10

20

30

40

%
2019*
1)

2018

2017

2016

Jeugdhulptrajecten die zijn gestart in de verslagperiode.

Bij 4 procent van de 281 duizend trajecten die vanaf 1 januari 2019 zijn gestart, was sprake
van crisis bij aanvang. Dat gold met name bij trajecten jeugdhulp met verblijf. Daar is
22 procent van de trajecten gestart met crisis.

Jeugdhulptrajecten

21

De Beleidsinformatie Jeugd is sinds 2018 uitgebreid met de vraag of er sprake was van crisis
bij aanvang van het traject. Niet alle jeugdhulpverleners hebben dit gegeven meteen in hun
administratie opgenomen. Hierdoor moeten de resultaten met voorzichtigheid worden
behandeld.
2.1.5

Gestart met crisis1)

Totaal
jeugdhulp

Wijk- of
buurtteam

Overig
zonder
verblijf

Met
verblijf

0

5

10

15

20

25

%
2019*
1)

2018

Jeugdhulptrajecten die zijn gestart in de verslagperiode.

2.2 Jeugdhulp meestal doorverwezen door
de huisarts
In 2019 werden bijna 108 duizend jeugdhulptrajecten gestart na verwijzing door een
huisarts. Dat zijn er 14 procent minder dan in 2018 (figuur 2.2.1). Desondanks blijft de
huisarts met 38 procent van alle doorverwijzingen de grootste verwijzer van jeugdhulp.
Ook het aantal doorverwijzingen door de gemeente daalde in 2019 met ruim 7 duizend ten
opzichte van 2018.

22

Jeugdhulp 2019

2.2.1

Verwijzer1)

Huisarts

Gemeentelijke
toegang
Geen
verwijzer
Gecertificeerde
instelling
Medisch
specialist

Jeugdarts

Justitie

Onbekend
0

50

100

150

x 1 000
2019*

2018

2017

2016

1)

Jeugdhulptrajecten die zijn gestart in de verslagperiode. Trajecten onder Geen verwijzer betreft vrij
toegankelijke jeugdhulp.

Er waren ruim 33 duizend jeugdhulptrajecten zonder verwijzer. Dit betreft
jeugdhulptrajecten waarvoor geen verwijzing nodig is, de zogenaamde vrij toegankelijke
jeugdhulp. De gemeente bepaalt zelf welke jeugdhulp vrij toegankelijk is. Dat kan dus per
gemeente anders zijn.
Verbeteringen in de registratie hebben ertoe geleid dat het aantal trajecten met onbekende
verwijzer sterk is gedaald. Deze categorie is bedoeld voor trajecten die voor 1 januari 2015
zijn begonnen en waarvan de verwijzer niet meer te achterhalen was, maar wordt door
sommige jeugdhulpaanbieders ook gebruikt voor trajecten met een latere aanvangsdatum.

2.3 Jeugdhulptrajecten duren meestal
korter dan een jaar
Van alle 235 duizend jeugdhulptrajecten die in 2019 zijn beëindigd (de uitstroom, zie
tabel 2.0.2), hebben er bijna 47 duizend korter dan drie maanden geduurd (19,9 procent).
Ruim twee op de drie afgesloten jeugdhulptrajecten duurde korter dan een jaar.

Jeugdhulptrajecten

23

2.3.1

Doorlooptijd van verleende jeugdhulp, naar hulpvorm, 2019*1)
Duur van het jeugdhulptraject
0 tot 3
maanden

3 tot 6 maanden

6 tot 12 maanden

12 tot
36 maanden

langer dan
36 maanden

aantal jeugdhulptrajecten

Totaal

46 830

42 080

70 560

64 435

11 360

Zonder verblijf

40 500

39 560

66 835

60 360

9 570

uitgevoerd door het wijkof buurtteam

7 335

6 125

8 115

9 235

2 340

ambulante jeugdhulp op
locatie van de aanbieder

24 245

25 550

42 215

39 195

5 975

daghulp op locatie van de
aanbieder

1 660

2 085

4 370

2 915

440

jeugdhulp in het netwerk
van de jeugdige

7 265

5 800

12 135

9 015

820

Totaal met verblijf

6 325

2 520

3 725

4 080

1 790

pleegzorg

755

510

710

1 200

1 255

gezinsgericht

510

315

520

505

155

gesloten plaatsing

860

450

565

285

.

overig met verblijf2)

4 200

1 240

1 935

2 085

375

waarvan

waarvan

Bron: CBS
Jeugdhulptrajecten van personen van 0 tot en met 22 jaar, die zijn beëindigd in 2019.
2)
Verblijf bij een jeugdhulpaanbieder anders dan pleegzorg, gezinsgerichte jeugdhulp of gesloten plaatsing.

1)

Een in 2019 afgesloten jeugdhulptraject duurde gemiddeld 361 dagen. Dat is 24 dagen
langer dan de afgesloten trajecten in 2018. Trajecten met gesloten plaatsing duren met
gemiddeld 185 dagen in 2019 het kortst. Pleegzorgtrajecten duurden gemiddeld bijna
tweeënhalf keer zo lang als een gemiddeld traject, namelijk 852 dagen (tabel 2.3.2).
2.3.2

Gemiddelde duur van de verleende jeugdhulp, naar hulpvorm1)
2016

2017

2018

2019*

196 620

261 415

212 045

235 265

Totaal jeugdhulp

296

318

337

361

Totaal zonder verblijf

282

310

331

356
373

jeugdhulptrajecten

Afgesloten jeugdhulptrajecten
dagen

waarvan
uitgevoerd door het wijk- of buurtteam

248

320

365

ambulante jeugdhulp op locatie van de aanbieder

290

318

335

363

daghulp op locatie van de aanbieder

335

317

320

352

jeugdhulp in het netwerk van de jeugdige

263

252

282

313

Totaal met verblijf

428

407

399

418

waarvan
pleegzorg

887

795

764

852

gezinsgericht

356

374

402

402

gesloten plaatsing

171

174

166

185

overig met verblijf2)

299

285

261

276

Bron: CBS
Jeugdhulptrajecten van personen van 0 tot en met 22 jaar, die zijn beëindigd in verslagjaar.
Verblijf bij een jeugdhulpaanbieder anders dan pleegzorg, gezinsgerichte jeugdhulp of gesloten plaatsing.

1)
2)

24

Jeugdhulp 2019

2.4 Jeugdhulptraject vaak volgens plan
beëindigd
Van alle jeugdhulptrajecten die in 2019 werden afgesloten, werden bijna 189 duizend
beëindigd volgens plan (figuur 2.4.1). Dit komt overeen met 80 procent van de afgesloten
trajecten. Naast het beëindigen volgens plan werd 11 procent van de trajecten voortijdig
afgesloten in overeenstemming tussen cliënt en aanbieder. Eenzijdige beëindiging door de
jeugdige of door de aanbieder kwam veel minder vaak voor: respectievelijk in 3,5 en
1,6 procent van de gevallen.
2.4.1

Reden beëindiging1)

Beëindigd
volgens
plan

Voortijdig
in overeenstemming

Voortijdig
door
cliënt

Voortijdig
wegens externe
omstandigheden

Voortijdig
door
aanbieder

0

30

60

90

%
2019*
1)

2018

2017

2016

Jeugdhulptrajecten die zijn beëindigd in de verslagperiode.

Meer informatie over jeugdhulp kunt u vinden op de website
van het CBS
Onderzoeksbeschrijving Beleidsinformatie Jeugd
Tabellen Jeugdzorg na 1-1-2015

Jeugdhulptrajecten

25

Begrippenlijst
Jeugdhulp
Conform artikel 1.1 van de Jeugdwet is jeugdhulp:
1°. ondersteuning van en hulp en zorg, niet zijnde preventie, aan jongeren en hun ouders bij
het verminderen, stabiliseren, behandelen en opheffen van of omgaan met de gevolgen van
psychische problemen en stoornissen, psychosociale problemen, gedragsproblemen of een
verstandelijke beperking van de jeugdige, of opvoedingsproblemen van ouders;
2°. het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig
functioneren van jongeren met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking,
een chronisch psychisch probleem of een psychosociaal probleem en die de leeftijd van
achttien jaar nog niet hebben bereikt, en
3°. het ondersteunen bij of het overnemen van activiteiten op het gebied van de persoonlijke
verzorging gericht op het opheffen van een tekort aan zelfredzaamheid bij jongeren met een
verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking of een somatische of psychiatrische
aandoening of beperking, die de leeftijd van achttien jaar nog niet hebben bereikt, met dien
verstande dat de leeftijdgrens van achttien jaar niet geldt voor jeugdhulp in het kader van
jeugdstrafrecht;
In de Jeugdwet zijn randvoorwaarden en kwaliteitseisen opgenomen waaraan de jeugdhulp
en/of jeugdhulpaanbieders moeten voldoen, zoals dossiervorming, een plan
(hulpverleningsplan, behandelplan) en bewaking en beheersing van de kwaliteit. Voor de
jeugdhulp waarover aan het CBS gerapporteerd moet worden gelden al deze
randvoorwaarden en eisen.
Als een jeugdhulpaanbieder een jeugdige (anonieme) adviezen of consulten biedt, ook al is
dat voorafgaande aan de start van jeugdhulp, dan geldt dit niet als jeugdhulp waarover
gegevens verstrekt moeten worden aan het CBS. Dit geldt tevens voor het verstrekken van
folders en overige vormen van informatie
De volgende vormen van jeugdhulp worden onderscheiden:
Jeugdhulp zonder verblijf
Hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en
zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een
verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders.
De jongere verblijft thuis, in het eigen gezin. Of anders gezegd, de jongere slaapt thuis.
In ieder geval formeel. Het kan zijn dat de jongere bij opa en oma slaapt of bij iemand
anders, echter dit is dan niet formeel zo geregeld.
Uitgevoerd door het wijk- of buurtteam – Nagenoeg elke gemeente werkt met de inzet van
wijk- of buurtteams. Soms beperken deze teams zich tot het coördineren van de hulp aan de
jongere, maar veelal bieden deze teams ook zelf hulp. De jeugdhulp die door een wijk- of
buurtteam wordt uitgevoerd bevindt zich vaak op de grens tussen het voorkomen van
problemen (preventie) en de hulp bij problemen (jeugdhulp). In principe wordt preventie
niet tot de jeugdhulp gerekend zoals het CBS daarover rapporteert. Een gemeente mag
echter bij de aanlevering van gegevens aan het CBS zelf bepalen welke activiteiten zij tot de
jeugdhulp rekent.

26

Jeugdhulp 2019

Ambulante jeugdhulp op locatie van de aanbieder – Ambulante jeugdhulp op locatie betreft
ambulante hulp of groepsgesprekken op het kantoor waarbij in principe één (algemene)
expertise tegelijkertijd binnen de hulpverlening wordt ingezet.
Daghulp op locatie van de aanbieder – Bij daghulp is een begeleider of hulpverlener minimaal
een dagdeel in de nabije omgeving van de jongere. De hulp kan individueel plaatsvinden,
maar ook in een groep. Dagbesteding en dagstructurering vallen hier ook onder. Daghulp
vindt plaats op de locatie van de aanbieder. Een belangrijk kenmerk van de dagbehandeling
is dat een multidisciplinair team voor de dagbehandeling wordt ingezet. Het gaat
bijvoorbeeld om een combinatie van fysiotherapie, gedragstherapie en psychotherapie die
tijdens de dagbehandeling wordt ingezet.
Jeugdhulp in het netwerk van de jongere – Jeugdhulp in het netwerk van de jongere vindt
plaats bij de jongere thuis, op school of elders in het netwerk van de jongere. In ieder geval
niet op locatie bij de aanbieder. De intensiteit kan variëren van één of enkele uren tot 24 uur
per dag.
Jeugdhulp met verblijf
Hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en
zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een
verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders.
De jongere verblijft elders. Of anders gezegd, de jongere slaapt formeel niet thuis in het
eigen gezin. Dit betekent dat het hier alleen om de verblijfsvormen gaat waarbij er sprake is
van een overnachting. Ook verblijf in logeerhuizen, alleen tijdens weekenden of juist door de
week, vallen onder jeugdhulp met verblijf.
Pleegzorg – Vorm van jeugdhulp waarbij een jongere (tijdelijk) wordt opgenomen in een
pleeggezin en waarbij pleegkind, pleegouders en eigen ouders worden begeleid door een
pleegzorgaanbieder.
Gezinsgericht – Alle vormen van verblijf die een gezinssituatie benaderen, maar geen
pleegzorg zijn. Te denken valt aan gezinshuizen, logeerhuizen en zorgboerderijen waar
overnacht wordt.
Gesloten plaatsing – De jongere verblijft bij een jeugdhulpaanbieder op basis van een
machtiging gesloten jeugdzorg of op basis van een machtiging BOPZ (Wet Bijzondere
Opname Psychiatrische Ziekenhuizen).
Overig verblijf bij een jeugdhulpaanbieder – De jongere verblijft op de accommodatie van de
jeugdhulpaanbieder, veelal in een groep met andere jongeren. In feite betreft het alle
vormen van verblijf die niet onder een van de voorgaande categorieën vallen. Hieronder
vallen ook begeleid wonen en kamertraining.
Herhaald beroep
Een jeugdhulptraject wordt als herhaald beroep gezien, als de desbetreffende jongere in de
vijf jaar voorafgaand aan de verslagperiode jeugdhulp heeft ontvangen.

Begrippenlijst

27

Gestart met crisis
De hulpverlening is aangevangen met het stabiliseren van een crisissituatie. Of de jeugdhulp
al dan niet is aangevangen met het stabiliseren van een crisissituatie is het professionele
oordeel van de jeugdhulpprofessional. Er is daarmee geen vaste definitie van crisis. Iedere
professional heeft een beeld bij het onderscheid crisis-geen crisis.
Gecertificeerde instelling
Gecertificeerde instellingen zijn organisaties die, conform de Jeugdwet, maatregelen van
jeugdbescherming en jeugdreclassering uitvoeren. Deze instellingen moeten in het bezit zijn
van een certificaat. Daarvoor moeten zij aan een aantal eisen voldoen gericht op het borgen
van de kwaliteit van de uitvoering van de jeugdbescherming en jeugdreclassering.
Jeugdbescherming
Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een
gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp
niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan ‘onder toezicht gesteld’ of ‘onder
voogdij geplaatst’.
Jeugdreclassering
Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren
vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie of leerplichtambtenaar in
aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid
van de dader of de omstandigheden waaronder de overtreding of het misdrijf is begaan
daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke
beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de
leeftijd 18 tot en met 22 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een
jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat.
Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie.
Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het
vrijwillige kader worden opgestart.
Verwijzer
De organisatie of persoon die de jongere en/of zijn/haar ouders heeft verwezen naar de
jeugdhulp. Het betreft organisaties of personen die rechtstreeks jongeren en hun ouders op
grond van de Jeugdwet kunnen doorverwijzen naar jeugdhulp. De Jeugdwet stelt dat tussen
gemeenten en betrokkenen afspraken worden gemaakt over de voorwaarden waaronder en
wijze waarop de rechtstreekse verwijzing verloopt.
Gemeentelijke toegang – De jongere is door de gemeente of een gemeentelijke organisatie
aangemeld bij een jeugdhulpaanbieder. Hieronder vallen ook de verwijzingen van de
politie, Veilig Thuis organisaties en het onderwijs.

28

Jeugdhulp 2019