Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 765

Kwaliteit van zorg

Nr. 94

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juli 2014
Het gaat goed met de zorg in Nederland. De zorg is van hoog niveau, de
wachtlijsten zijn voor de meeste behandelingen kort en de betaalbaarheid
van de zorg is de afgelopen jaren verbeterd. Er zijn samenwerkingen en
ketenzorgcombinaties tot stand gekomen die voorheen nog onbekend en
soms ook onmogelijk waren. Samenwerking in de zorg vindt op alle
niveaus plaats. Binnen organisaties en tussen organisaties, zodat
patiënten betere zorg ontvangen dan zonder deze samenwerking. Deze
goede ontwikkelingen zijn voor een groot deel te danken aan de bekwame
en gemotiveerde mensen die werken in de zorg.
Dit voorjaar heeft het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
een rondgang gemaakt door Nederland waar zorgaanbieders en beroepsbeoefenaren in gesprek gingen met verzekeraars, de Autoriteit Consument
en Markt (ACM) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over samenwerking en mededinging in de curatieve zorg. Om u een indruk te geven
van de bijeenkomsten tijdens de rondgang treft u de verslagen aan in de
bijlagen1. U zult hierin lezen dat de bijeenkomsten informatief pittig en
waardevol waren. Onderwerpen waarover ik met de Tweede Kamer
spreek op het niveau van de werking van het stelsel kunnen individuele
mensen die in de zorg werken rechtstreeks en soms ingrijpend raken.
Op basis van alles wat ik heb gehoord tijdens de ronde ben ik gesterkt in
mijn mening dat de mededingingsregels verzekerden en patiënten
beschermen tegen prijsopdrijvende afspraken of een onnodige inperking
van de keuzemogelijkheden, zonder samenwerking ten gunste van de
patiënt te bemoeilijken of onmogelijk te maken. Tegelijkertijd ben ik
gesterkt in mijn opvatting dat het ook nog een stuk beter kan en moet.
Veel beroepsbeoefenaren hebben vragen bij de rol van de zorgverzekeraar
in het inkoopproces. Er is een behoorlijk onderscheid tussen de verschil1

kst-31765-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 765, nr. 94

1

lende beroepsbeoefenaren. Soms heeft dat te maken met hoe lang zij al in
dit systeem werken, of relatief nieuw zijn en hun plek nog moeten vinden.
Soms heeft het te maken met of de zorg die zij leveren in het collectieve
basispakket of in het aanvullende pakket zit. Sommige beroepsbeoefenaren hebben oplossingen gevonden voor hun knelpunten, anderen niet
en kunnen van de ervaringen van hun collega’s leren. In deze brief zal ik
hier nader op ingaan, zoals ik u2 en de Tweede Kamer heb toegezegd3.
In het belang van de verzekerde
Tijdens de rondgang meldden zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars
dat zij handelen in het belang van de verzekerden en/of de patiënt. De
patiëntenvertegenwoordigers die aanwezig waren, gaven tijdens de
sessies aan dat zij blij zijn met de rol van de zorgverzekeraars en dat
zorgverzekeraars in toenemende mate de dialoog met hen zoeken over de
te contracteren zorg.
De zorgverzekeraars zijn in ons zorgstelsel zo gepositioneerd dat zij een
prikkel hebben om in het belang te handelen van hun verzekerden,
verzekerden kunnen namelijk jaarlijks overstappen naar een andere
verzekeraar. Dit betekent dat inkoopvoordelen worden doorgegeven in
een scherpe prijs voor de polis, dat kwaliteit inzichtelijk wordt doordat
verzekerden inzicht krijgen in welke zorgaanbieders gecontracteerd zijn en
dat zorgverzekeraars zich van elkaar kunnen onderscheiden door
bijvoorbeeld een pluriform aanbod van aanbieders te contracteren, zodat
verzekerden terecht kunnen bij een aanbieder of beroepsbeoefenaar die
aansluit bij hun levensvisie. Ik heb onlangs een wetsvoorstel ingediend
dat het mogelijk maakt dat zorgverzekeraars meer differentiëren in hun
aanbod van naturapolissen en zij bijvoorbeeld ook een naturapolis kunnen
aanbieden met uitsluitend gecontracteerde zorg. Hierdoor krijgen
verzekerden meer keuze. Verzekerden en patiënten moeten dan wel weten
waarvoor zij kiezen. Daarom verhoogt dit wetsvoorstel de transparantie
voor verzekerden. Verzekeraars zullen zes weken voorafgaand aan het
nieuwe polisjaar het gecontracteerde aanbod bekend moeten maken,
zodat verzekerden dit kunnen betrekken bij de keuze voor een polis. Naast
transparantie voor verzekerden, verhoogt dit wetsvoorstel ook de
transparantie voor zorgaanbieders. Verzekeraars moeten op 1 april van
het jaar voorafgaand aan het contractjaar transparant maken wat hun
procedure en beleid van zorginkoop zijn. Zo kunnen zorgaanbieders daar
beter op inspelen en komen zij in het contracteringsproces minder voor
voldongen feiten te staan.
De formele toets of een zorgverzekeraar zijn werk goed doet – zorgplicht –
houdt niet in dat de zorgverzekeraar aan elke aanbieder een contract moet
aanbieden. De formele toets van de NZa is om te kijken of een zorgverzekeraar voor de aangeboden naturapolissen de benodigde zorg tijdig en
binnen een redelijke afstand kan leveren aan zijn verzekerden. Er moet
ook voldoende te kiezen zijn. Indien dit het geval is, heeft de zorgverzekeraar zijn zorgplicht goed ingevuld. Een verzekerde dient vóóraf te weten
wat hij kan verwachten.
Tekenen bij het kruisje of samen werken aan zorg?
Tijdens de ronde bleek dat een aantal aanwezige beroepsbeoefenaren in
de eerstelijnszorg zo met elkaar wist samen te werken, dat dit een
2
3

T01801.
TZ_VWS_2013_244, TZ_VWS_2013_275, TZ_VWS_2013_295, TZ_VWS_2014_55, VAO Eerstelijnzorg van 18 december 2013 (Handelingen II 2013/14, nr. 38, item 9, TK 2013/2014 Aanhangsel
Handelingen II 2013/14, nr. 1397 en Kamerstuk 29 689, nr. 510.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 765, nr. 94

2

positieve uitwerking had op de contractrelatie met een zorgverzekeraar.
Dit was voor veel aanwezigen een nieuw geluid. Veel beroepsbeoefenaren
meldden namelijk dat zij zich onvoldoende gehoord voelen bij het sluiten
van een contract met een zorgverzekeraar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 765, nr. 94

3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 765, nr. 94

4

Ik vind de positieve voorbeelden van hoe wel gesproken kan worden over
prijs en kwaliteit dermate van belang, dat ik deze in mijn brief nader
presenteer. Naast de positieve voorbeelden die tijdens de bijeenkomsten
zijn genoemd, heb ik in dit overzicht ook de initiatieven van zorgverzekeraars gepresenteerd en voorbeelden laten uitwerken op basis van
gestelde vragen.
De voorbeelden van samenwerking laten zien dat er veel mogelijk is in het
zorgstelsel en dat het juist in het belang is van verzekerden en patiënten
als er wordt samengewerkt om betere zorg te leveren. De voorbeelden
maken duidelijk, dat in het contracteringsproces meer mogelijk is. Het is
niet nodig dat elke individuele beroepsbeoefenaar spreekt met een
zorgverzekeraar. Het is mogelijk om afspraken die anderen maken te
volgen. Het is wel van belang dat niet de prijs alleen leidend is, maar dat
de kwaliteit en service als onderdeel daarvan een belangrijke rol speelt. Ik
vind het dan ook belangrijk dat deze voorbeelden beter bekend worden in
het veld, zodat partijen hier hun voordeel mee kunnen doen. Ik zal deze
voorbeelden samen met de verslagen laten verspreiden onder de
deelnemers aan de rondgang en onder de belangenorganisaties van de
verschillende beroepsbeoefenaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 765, nr. 94

5

Fusies
De rondgang heeft mij gesterkt in het beeld dat steeds meer bestuurders
eerst inhoudelijk nadenken over een samenwerking. Tijdens de rondgang
noemden de bestuurders van ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra het verhogen van de kwaliteit een belangrijke reden om verregaand
samen te werken. Soms noemden bestuurders een fusie een sluitstuk op
een dergelijke samenwerking.
Het is aan het bestuur van een instelling om na overleg met alle stakeholders te beslissen of zij wil fuseren of dat ze beter zelfstandig kan blijven
en bijvoorbeeld samenwerkt met andere organisaties. Om te borgen dat
er een brede overweging vooraf gaat aan het besluit te fuseren, waarbij
alle stakeholders zijn betrokken, is de zorgspecifieke fusietoets ingevoerd.
Een tweede reden die wel werd genoemd, maar overigens niet de door de
organisaties die niet gefuseerd waren of daarover nadachten, was het
organiseren van marktmacht. Dat is een defensieve strategie, die niet in
het voordeel is van patiënten, cliënten en verzekerden. Daarom is het
belangrijk dat de ACM de mogelijk mededingingsbeperkende effecten van
fusies ten nadele van patiënten, cliënten en verzekerden nauwgezet toetst
en daar een eigenstandige beslissing in neemt op basis van eigen
onderzoek. Concentraties die mededingingsbeperkend zijn en dus nadelig
uitwerken voor de patiënt, de cliënt of de verzekerde kunnen en moeten
worden tegengehouden. Zowel voor de patiënt als voor de zorgverzekeraar is het cruciaal dat er voldoende te kiezen blijft.
Ook al is het aan het bestuur van zorgaanbieders om te beslissen over de
vraag of zij willen of zouden moeten fuseren, het is uiteindelijk aan de
toezichthouders om dit te toetsen en dit toe te staan. Zij hebben hier
samen met de rechter, op basis van de door de wetgever gestelde
toetsingskaders, het laatste woord in.
Ten slotte wil ik u laten weten dat markttoezicht en de zorgspecifieke
fusietoets onderdeel is van de evaluatie van de Wet marktordening
gezondheidszorg en de NZa die nu gaande is.
Afsluitend
Het mededingingstoezicht staat samenwerking in het belang van de
patiënt, cliënt en verzekerde niet in de weg en is dus geen reden om niet
samen te werken in de zorg. Dat zorgaanbieders en zorgverzekeraars nog
niet altijd alle mogelijkheden benutten blijkt uit de bijeenkomsten tijdens
de rondgang. Om die reden heb ik de voorbeelden die ik van aanbieders
en zorgverzekeraars heb gekregen met u gedeeld in deze brief en worden
deze verspreid onder de deelnemers en de belangenorganisaties in de
zorg. Ook staan de NZa en de ACM open voor een verdere dialoog met
zorgaanbieders, vrije beroepsbeoefenaren en zorgverzekeraars.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 765, nr. 94

6