Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 838

Auteursrechtbeleid

Nr. 91

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2017
1. Inleiding
Met deze brief breng ik uw Kamer graag op de hoogte van een aantal
recente auteursrechtelijke ontwikkelingen. Het auteursrecht regelt de
rechten van makers van werken van letterkunde, wetenschap of kunst,
bijvoorbeeld wanneer zij contracteren over het gebruik van hun werk door
anderen. Via het contractenrecht kan het gebruik worden toegestaan (vgl.
licentie). De private afspraken kunnen via de burgerlijke rechter worden
afgedwongen. Voor derden is het in beginsel verboden om gebruik te
maken van het werk van de maker zonder zijn toestemming. Werken zijn
voortbrengselen van de geest met een eigen, oorspronkelijk karakter, die
het persoonlijk stempel van de maker dragen. Voorbeelden van werken
zijn boeken, films, muziek, software et cetera. Bescherming bestaat tegen
«verveelvoudigen» (kopiëren, vertalen, bewerken) en «openbaar maken»
(uitvoeren, uitzenden, verspreiden van exemplaren, ter beschikking stellen
op het Internet). Het maatschappelijk evenwicht wordt tot stand gebracht
door te voorzien in wettelijke uitzonderingen op de rechten van de maker,
rekening houdend met onder meer het recht op informatievrijheid,
vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en privacy.
Graag informeer ik u hierna over de zogenoemde Portabiliteitsverordening respectievelijk de Leesgehandicaptenverordening (met bijbehorende Leesgehandicaptenrichtlijn), die naar verwachting binnenkort in
werking treden. De voornoemde verordeningen vergen, anders dan een
richtlijn, geen uitvoeringswetgeving, zodat zij kort na de bekendmaking
ervan rechtstreeks van toepassing zullen zijn.
Verder maak ik graag van de gelegenheid gebruik uw Kamer te melden
dat de algemene maatregel van bestuur privékopiëren eind dit jaar
verstrijkt. De door de Minister van Veiligheid en Justitie aangewezen
Stichting onderhandelingen thuiskopievergoedingen zal bepalen welke
voorwerpen met ingang 1 januari 2018 vergoedingsplichtig zijn en hoe

kst-29838-91
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 838, nr. 91

1

hoog de bijbehorende vergoeding is. Het daartoe strekkende besluit zal
voor die tijd in de Staatscourant worden gepubliceerd.
2. De Portabiliteitsverordening
Op 9 december 2015 publiceerde de Europese Commissie het voorstel
voor een Verordening van het Europees parlement en de Raad betreffende
de grensoverschrijdende portabiliteit van online-inhoudsdiensten in de
interne markt (COM 2015, 627). De verordening zorgt ervoor dat consumenten, die zich hebben geabonneerd op online content diensten of deze
content hebben aangeschaft, ook toegang tot deze diensten en content
hebben, wanneer zij tijdelijk in een andere lidstaat verblijven. Dit maakt
het bijvoorbeeld mogelijk dat Nederlandse abonnees van Netflix toegang
houden tot hun catalogus, wanneer zij tijdens hun vakantie in een andere
lidstaat van de Europese Unie verblijven. Daarmee levert de verordening
een bijdrage aan het beschikbaar maken van auteursrechtelijke
beschermde werken en andere beschermde prestaties in de hele Europese
Unie. Onder Nederlands voorzitterschap wist de Raad op 26 mei 2016 een
algemene oriëntatie over het voorstel te bereiken. Op 7 februari 2017 werd
in de onderhandelingen tussen de Europese Commissie, het Europees
parlement en de Raad (Triloog) een informeel akkoord bereikt. Het
Europees parlement stemde op 18 mei 2017 in met dit compromisvoorstel. Naar verwachting zal ook de Raad binnenkort het bereikte
compromis als hamerstuk aanvaarden. Na publicatie in het Publicatieblad
kan de Portabiliteitsverordening formeel in werking treden. Er is geen
uitvoeringswetgeving benodigd. De verordening is negen maanden na de
bekendmaking van toepassing.
3. De Leesgehandicaptenverordening en Leesgehandicaptenrichtlijn
Op 27 juni 2013 kwam in het kader van de Wereldorganisatie voor de
intellectuele eigendom, onder de vlag van de Verenigde Naties, het
Verdrag van Marrakesh tot bevordering van toegang tot gepubliceerde
werken voor personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins
een leeshandicap hebben tot stand. Het Leesgehandicaptenverdrag
beoogt de beschikbaarheid en de grensoverschrijdende uitwisseling van
boeken en andere gepubliceerde werken in voor leesgehandicapten
toegankelijke formats, zoals braille en e-boeken, te faciliteren. De
verdragsluitende partijen moeten daarom voorzien in een uitzondering op
het auteursrecht van de maker ten behoeve van leesgehandicapten. Die
uitzondering maakt omzetting van werken in voor leesgehandicapten
toegankelijke formats mogelijk zonder voorafgaande toestemming van
rechthebbenden. Voorts zijn de verdragsluitende partijen verplicht de
grensoverschrijdende uitwisseling van de op grond van die uitzondering
toegankelijk gemaakte werken mogelijk te maken. De Europese Unie
ondertekende het verdrag op 14 april 2014. Het Hof van Justitie van de
Europese Unie heeft 14 februari 2017 geoordeeld dat de ratificatie van het
verdrag tot de exclusieve competentie van de Europese Unie behoort.1
Om ratificatie mogelijk te maken presenteerde de Europese Commissie op
14 september 2016 een voorstel voor een Richtlijn inzake bepaalde
toegestane vormen van gebruik van door auteursrechten en naburige
rechten beschermde werken en ander materiaal ten behoeve van
personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een leeshandicap hebben, en tot wijziging van Richtlijn 2001/29/EG betreffende de
harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige
rechten in de informatiemaatschappij (COM 2016, 596) en een voorstel
1

HvJ EU 14 februari 2017, IEF 16599.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 838, nr. 91

2

voor een Verordening inzake de grensoverschrijdende uitwisseling tussen
de Unie en derde landen van exemplaren in toegankelijke vorm van
bepaalde door het auteursrecht en naburige rechten beschermde werken
en ander materiaal ten behoeve van personen die blind zijn, visueel
gehandicapt of anderszins een leeshandicap (COM 2016, 595). Op
22 maart 2017 heeft Coreper mandaat verleend aan het voorzitterschap
om de triloog tussen de Europese Commissie, het Europees parlement en
de Raad te starten. Op 11 mei 2017 werd in de triloogonderhandelingen
een informeel akkoord bereikt. Naar verwachting zal het Europees
parlement op 4 juli instemmen met de uitkomst. De Raad kan daarna de
voorstellen, naar het zich laat aanzien als hamerstuk, aanvaarden. Na
publicatie in het Publicatieblad zullen de richtlijn en de verordening in
werking treden.
De leesgehandicaptenrichtlijn verplicht lidstaten tot de invoering van een
uitzondering op het auteursrecht van de maker ten behoeve van leesgehandicapten op grond waarvan het mogelijk is werken om te zetten in
voor leesgehandicapten toegankelijke formats. Het staat de lidstaten vrij
om aan de inroepbaarheid van de uitzondering de voorwaarde van een
billijke vergoeding voor rechthebbenden te verbinden. De richtlijn kent
een korte implementatietermijn van twaalf maanden. Ik zal de omzetting
van de richtlijn voortvarend ter hand nemen. Het is mijn bedoeling de
belangrijkste stakeholders al voor de inwerkingtreding van de richtlijn
over de voorwaarde van de billijke vergoeding te consulteren. De
leesgehandicaptenverordening regelt de grensoverschrijdende uitwisseling van de via de uitzondering voor leesgehandicapten in de EU
toegankelijk gemaakte werken met landen buiten de EU. De verordening
noopt niet tot uitvoeringswetgeving.
4. Privékopiëren
De Auteurswet voorziet in een uitzondering op het verveelvoudigingsrecht
van de maker, inhoudende dat natuurlijke personen een kopie voor eigen
oefening, studie of gebruik mogen maken. In het voetspoor van de
richtlijn auteursrecht in de informatiemaatschappij, waarop die uitzondering voor privékopiëren is gebaseerd, dienen rechthebbenden met een
billijke vergoeding gecompenseerd te worden voor de schade die zij
daardoor lijden. Stichting de Thuiskopie is door de Minister van Veiligheid
en Justitie aangewezen om die vergoeding te innen en middels
zogenoemde verdeelorganisaties onder rechthebbenden te verdelen. De
aanwijzing geldt voor bepaalde tijd en is onlangs weer met vijf jaar
verlengd. De vergoeding wordt betaald door de fabrikanten en importeurs
van de voorwerpen waarop kan worden gekopieerd voor privégebruik. Zij
berekenen de vergoeding in de praktijk door aan de consument. De
Stichting onderhandelingen thuiskopievergoedingen is door de Minister
van Veiligheid en Justitie aangewezen om de vergoedingsplichtige
voorwerpen aan te wijzen en de bijbehorende vergoeding vast te stellen.
In die stichting hebben representatieve afgevaardigden van rechthebbenden en betalingsplichtigen zitting. De stichting staat onder onafhankelijk voorzitterschap van de heer drs. M.G.T. Pastors.
De afgelopen jaren zijn de besluiten van de onderhandelingsstichting
vertaald in algemene maatregelen van bestuur. Enkele betalingsplichtige
fabrikanten en importeurs van vergoedingsplichtige dragers hebben de
rechtmatigheid van de laatste drie algemene maatregelen van bestuur in
rechte betwist, gelet op een oordeel van het EU Hof van Justitie terzake de
vergoeding van illegaal gebruikt materiaal2. Op 23 mei 2017 oordeelde het
Gerechtshof Den Haag in hoger beroep dat alle vorderingen van die
2

HvJ EU 10 april 2014, C-435/12, NJ 2016/185.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 838, nr. 91

3

fabrikanten en importeurs moeten worden afgewezen.3 Naar de huidige
stand van het recht zijn de twee algemene maatregelen van bestuur die
golden in de periode 1 januari 2013 tot en met 31 december 2014 en de
algemene maatregelen van bestuur die geldt vanaf 1 januari 2015 dus
onverkort verbindend. Op 31 december 2017 verstrijkt de geldende
algemene maatregel van bestuur. De Stichting onderhandelingen
thuiskopievergoedingen zal kort na het zomerreces bepalen welke
voorwerpen met ingang van 1 januari 2018 vergoedingsplichtig zijn en
hoe hoog de bijbehorende vergoeding is. Dat besluit zal in de
Staatscourant worden gepubliceerd.
De wet biedt de mogelijkheid bij algemene maatregel van bestuur nadere
regelen te geven met betrekking tot de voorwerpen ten aanzien waarvan
de vergoeding verschuldigd is. Bij algemene maatregel van bestuur
kunnen voorts nadere regelen worden gegeven en voorwaarden worden
gesteld met betrekking tot de vorm, hoogte en verschuldigdheid de
vergoeding. Voor dergelijke nadere regels zie ik op dit moment geen
aanleiding. De onderhandelingsstichting is het best geëquipeerd de
vergoedingsplichtige voorwerpen en de bijbehorende vergoeding te
bepalen. De voor het Nederlandse thuiskopiestelsel belangrijkste
juridische vragen zijn inmiddels door het Hof van Justitie van de Europese
Unie beantwoord. Zo staat vast dat het maken van een kopie voor eigen
oefening, studie of gebruik uit een ongeoorloofde bron niet onder de
uitzondering voor privékopiëren kan ressorteren en rechthebbenden voor
de schade die zij daardoor lijden niet middels de uitzondering en de
daaraan gelieerde vergoeding mogen worden gecompenseerd.4 Voor de
tarieven zoals die door de Stichting onderhandelingen thuiskopievergoedingen worden vastgesteld, bestaat inmiddels ook een vrij breed
draagvlak. Het recente arrest van het Hof Den Haag steunt mij in de
gedachte dat het besluit van de onderhandelingsstichting in beginsel niet
opnieuw in een algemene maatregel van bestuur behoeft te worden
vertaald. Ik wil niet nodeloos interveniëren in het wettelijke voorgeschreven systeem van zelfregulering.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

3
4

Gerechtshof den Haag 23 mei 2017, ECLI:NL:GHDHA: 2017:1359.
HvJ EU 10 april 2014, C-435/12, NJ 2016/185.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 838, nr. 91

4