Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 826

Industriebeleid

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 135

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2022
Met het Coalitieakkoord (Kamerstuk 35 788, nr. 77) zijn de ambities van het
Nederlandse klimaatbeleid verhoogd. Dit in navolging van de versterkte
doelen van de EU Green Deal en in lijn met het akkoord van Parijs om de
opwarming van de aarde tegen te gaan. Deze afspraken gaan verder dan
het Klimaatakkoord van 2019 (Kamerstuk 32 813, nr. 342). Dit heeft
gevolgen voor de broeikasgas reductieopgave van alle sectoren,
waaronder de industrie.
Het belang van verduurzamen wordt versterkt door de coronacrisis en de
oorlog in Oekraïne. Beide maken duidelijk dat verstoring van de aanvoer
van energie, grondstoffen en producten, tot tal van kwetsbaarheden in
industriële waardeketens kan leiden. En dus om de strategische onafhankelijkheid van onze energievoorziening en productie waardeketens te
vergroten is het van belang om de verduurzamingsambities te realiseren.
Dit biedt bovendien nieuwe economische kansen voor de Nederlandse
industrie en dienstensectoren.
In het vervolg van deze brief geef ik, mede namens de Minister voor
Klimaat en Energie en de Staatssecretaris voor Infrastructuur en Waterstaat aan hoe het kabinet de verduurzaming van de industrie en met de
industrie, wil gaan realiseren. Met deze brief doe ik tevens de motieBontenbal en Grinwis1 af. U vindt mijn reactie op deze motie in bijlage 1.
Het belang van een toekomstgerichte basisindustrie
De basisindustrie heeft een strategische positie aan het begin van vele
industriële waardeketens van onder meer maakindustrie, voedingsmiddelen en fijn-chemie. Daarmee staat deze industrie aan de basis van vele
producten die wij dagelijks gebruiken, van voedingsmiddelen tot
medicijnen en van auto’s tot meubels en is essentieel voor de leveringsze1

kst-29826-135
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 32 813, nr. 772.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

1

kerheid van deze producten. Productie van staal, plastics en brandstoffen
door Europese bedrijven speelt daarom een belangrijke rol in onze
bestaanszekerheid en draagt bij aan de strategische autonomie van de EU.
De industrie is van blijvend groot belang voor de Nederlandse economie
(€ 134 miljard toegevoegde waarde, 1,4 miljoen banen en relatief hoge
productiviteit2). De sector investeert relatief veel in R&D en industriële
bedrijven zijn belangrijke partners in publiek-private innovatie consortia.
De industrie draagt daarmee bij aan internationaal sterke innovatie- en
kennissystemen in Nederland. Doordat de industrie ook veel diensten
afneemt (o.a. ingenieursbureaus, cateraars, juristen, accountants,
transporteurs) zorgt zij ook voor hoogwaardige werkgelegenheid in het
bredere (mkb) bedrijfsleven.
De noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan, de impact op de
leefomgeving te verminderen en toekomstig, duurzaam economisch
potentieel op te bouwen, zal de basisindustrie blijvend veranderen.
Nederland is goed gepositioneerd voor een klimaatneutrale en circulaire
industrie door haar stevige kennisbasis, geografische ligging aan de
Noordzee, de beschikbaarheid van diepzeehavens voor aan- en afvoer van
groene grondstoffen en energiedragers, de aanwezigheid van bestaande
gasinfrastructuur en lege gasvelden voor transport en opslag van
waterstof en door de synergievoordelen van bedrijven in industrieclusters.
Door eerder dan anderen de noodzakelijke transitie te starten, kunnen
bedrijven een koploperspositie innemen en zich blijvend onderscheiden
bij het duurzaam produceren. Dit vergroot ook de exportkansen voor
maakindustrie en dienstverleners die dit mede mogelijk maken.
Groen industriebeleid
In 2019 is in het Klimaatakkoord voor de industrie afgesproken om te
komen tot een reductie van de uitstoot van broeikasgassen van 14,3 Mton
per jaar in 2030. Om dit doel te borgen is de CO2-heffing voor de industrie
geïntroduceerd.
In de Klimaat- en Energie Verkenning 2021 heeft het PBL geconstateerd
dat de industrie op koers ligt om het doel te gaan behalen, vooral dankzij
de borging door de CO2-heffing3.
Het klimaat is er niet bij gebaat als bedrijvigheid en uitstoot worden
verplaatst naar het buitenland. De verduurzaming van de industrie zal hier
plaats moeten vinden. Bedrijven die willen verduurzamen worden daarom
door de overheid ondersteund om de transitie te maken. Dat gebeurt met
subsidies voor verduurzaming en innovatie, door in te zetten op het tijdig
beschikbaar maken van hernieuwbare energie en de daarvoor benodigde
infrastructuur.
Dat betekent niet dat alle bedrijven de verduurzaming zullen mee maken.
We accepteren dat bedrijven die deze transitie niet willen of kunnen

2
3

Centraal Bureau voor de Statistiek, gegevens over het jaar 2019.
Klimaat- en Energieverkenning 2021, PBL, pagina 127: Naar verwachting daalt de broeikasgasemissie van de industrie naar 40,3 [34–46] megaton in 2030, waarvan 35,5 [29–41] megaton CO2
en 4,8 [4,4–5,1] megaton overige broeikasgassen. De CO2-emissies dalen vooral doordat de
industrie in emissiereducerende maatregelen investeert. De grootste beleidsimpuls voor het
nemen van deze maatregelen gaat uit van de nieuwe CO2-heffing voor de industrie, in
combinatie met de Stimuleringsregeling Duurzame Energietransitie (SDE++).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

2

maken, op termijn zullen verdwijnen. De overheid creëert de randvoorwaarden waarmee bedrijven de transitie kunnen maken.
In het Coalitieakkoord is een nationale wettelijke CO2-reductie
afgesproken van 55% en een streven van 60% ten opzichte van 1990.
Daaruit volgt dat de CO2-reductie opgave voor de industrie wordt
verhoogd met indicatief 5 – 5,9 Mton per jaar, eventueel opgehoogd door
maatwerkafspraken. In het vervolg van deze brief zal ik aangeven hoe ik
deze aangescherpte ambitie langs vier beleidslijnen wil realiseren.
I Borging door normeren en beprijzen
Aanscherping van de CO2-heffing en invoering CO2-minimum prijs
De CO2-heffing voor de industrie is ontwikkeld om zekerheid over de
realisatie van de gewenste CO2-reductie van de industrie te creëren. De
heffing geeft de industrie een consistente prijsprikkel voor verduurzaming
en vormt een voorspelbare basis voor het plannen van verduurzamingsinvesteringen.
Het is daarom dat het kabinet, zoals afgesproken in het Coalitieakkoord,
de CO2-heffing inzet om de aangescherpte ambities voor de industrie te
borgen. Van de geplande 5–5,9 Mton per jaar additionele reductie in 2030
wordt 4 Mton per jaar via de CO2-heffing geborgd.
In het Coalitieakkoord is tevens afgesproken om een CO2-minimumprijs
industrie in te voeren. Deze CO2-minimumprijs heeft net als voor
elektriciteitsopwekking niet als doel inkomsten te genereren voor de Staat,
maar geeft wel een stabiel prijssignaal (ondergrens) aan bedrijven waar zij
rekening mee kunnen houden bij hun investeringen. Het kabinet onderzoekt of er draagvlak is bij andere EU-lidstaten om een dergelijke
minimumprijs in te voeren
De aangescherpte CO2-heffing en de CO2-minimumprijs worden op dit
moment uitgewerkt. Via het Belastingplan 2023 wordt u hierover verder
geïnformeerd.
Aanpassing Energiebelasting en Opslag Duurzame Energie- en
Klimaattransitie
Het kabinet wil bedrijven stimuleren om het gebruik van aardgas te
verminderen en in plaats daarvan duurzame elektriciteit voor hun
energievoorziening te gaan gebruiken. Om die reden is in het Coalitieakkoord een aantal aanpassingen van de Energiebelasting (EB) en de Opslag
Duurzame Energie- en Klimaattransitie (ODE) aangekondigd.
Door de EB op aardgas te verhogen met name voor de grotere verbruikers
en de ODE op elektriciteit te verlagen wordt deze verduurzamingsprikkel
gerealiseerd.
Deze aanpassingen worden op dit moment uitgewerkt. U wordt via het
Belastingplan 2023 hierover verder geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

3

De vrijstelling en teruggaafregeling in de energiebelasting (aardgas en
elektriciteit) voor metallurgische en mineralogische procedés4 wordt per
1 januari 2025 afgeschaft, waardoor deze sectoren extra geprikkeld
worden om energie te besparen.
Met deze maatregelen brengen we de energiebelasting beter in lijn met de
voorstellen uit het EU Fit-For-55 pakket
Aanscherping van de energiebesparingsplicht
Energie besparen is een van de goedkoopste manieren om CO2 te
reduceren en is essentieel om de klimaatdoelen te bereiken. De energiebesparingsplicht verplicht bedrijven om energiebesparingen met een
terugverdientijd van minder dan 5 jaar uit te voeren. De energiebesparingsplicht wordt in 2023 uitgebreid naar ETS- en vergunningplichtige
bedrijven. Dat betekent dat het kabinet, naast uitbreiding van de
doelgroep en het aantal maatregelen, de Erkende Maatregelenlijst zal
aanpassen. Hierdoor weten bedrijven welke maatregelen voor hen
verplicht zijn.5Het kabinet zet ook extra middelen in voor toetsing en
handhaving door het bevoegd gezag (mede-overheden).
Tot eind 2020 werd energiebesparing bij bedrijven met een groot
energieverbruik bevorderd via de Meerjarenafspraak Energie-Efficiency
(MJA/MEE Convenanten). Omdat de deelnemers aan de MJA/MEE
convenanten nu via de uitgebreide energiebesparingsplicht verplicht
worden te besparen, heeft een nieuw energiebesparingsconvenant weinig
meerwaarde en zal het kabinet daar niet op inzetten.
II Stimuleren en faciliteren bij verduurzaming
Bedrijven die willen verduurzamen worden niet alleen door normering en
beprijzing daartoe geprikkeld, maar worden tegelijkertijd door de overheid
ondersteund en gefaciliteerd. Daarmee zorgen we ervoor dat de verduurzaming hier gebeurt en dat emissies en bedrijvigheid niet weglekken naar
het buitenland.
Dat gebeurt concreet met subsidies voor verduurzaming en innovatie en
door het tijdig beschikbaar maken van hernieuwbare energie en de
daarvoor benodigde infrastructuur.
Intensivering van generieke subsidie instrumenten
De verschillende subsidieregelingen die beschikbaar zijn voor het
ondersteunen van innovatieve verduurzaming van de industrie hebben de
afgelopen jaren bewezen een cruciale rol te vervullen bij het daadwerkelijk
realiseren van verduurzaming. Binnen de industrie gaat ongeveer 60
procent van het subsidiebudget van de diverse regelingen naar het mkb6.
Voor de industrie zijn de Stimulering Duurzame Energieproductie en
Klimaattransitie (SDE++), de Demonstratie Energie- en Klimaatinnovatie
(DEI+), de Versnelde Klimaatinvesteringen Industrie (VEKI) En de
Topsector Energie Studies (TSE), Energie Investeringsaftrek (EIA), Milieu
Investeringsaftrek (MIA), Willekeurige Afschrijving Milieu Investeringen
(VAMIL) belangrijke regelingen. Deze regelingen zullen verder worden
4

Met metallurgische procedés worden metalen in hun primaire vorm vervaardigd of gewijzigd.
Met mineralogische procedés worden niet metaalhoudende producten vervaardigd, als
keramiek, glas en cement.
5
Kamerstuk 32 813, nr. 863.
6
Monitoringrapportage RVO Energie-Innovatie regelingen 2020, RVO, mei 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

4

geoptimaliseerd onder andere voor circulaire economie investeringen die
bijdragen aan CO2-reductie:
• SDE++ is een van de belangrijkste regelingen om grootschalige
verduurzamingsprojecten voor de industrie te realiseren. Het openstellingsbudget voor de komende SDE++-ronde is fors verhoogd tot
€ 13 miljard. De industrie kan hiermee op korte termijn extra stappen
zetten. Omdat met CCS op relatief korte termijn en kosteneffectieve
wijze CO2 gereduceerd kan worden, wordt het plafond voor CCS in de
industrie voor de SDE++-regeling, met ingang van de 2022-ronde
verhoogd. De inzet van CCS zal geleidelijk afnemen in het transitieproces naar schone industrie.
• DEI+: Circulaire, energie- en klimaatgerelateerde innovaties die eerder
op laboratorium- en pilotschaal zijn ontwikkeld kunnen met ondersteuning van de DEI+ subsidie op industriële schaal worden gedemonstreerd. De DEI+ regeling heeft bewezen een belangrijke rol te
vervullen bij marktklaar maken van duurzame innovaties. Het
voornemen is om de DEI+ regeling uit te breiden, waardoor toepassing
van nieuwe klimaatneutrale- en circulaire technologie nog breder kan
worden ondersteund.
• VEKI faciliteert de realisatie van projecten die tot energiebesparing of
elektrificatie leiden met bewezen technologieën. Juist in deze tijd is
energiebesparing extra relevant. Op korte termijn zal besloten worden
hoe deze regeling verder geoptimaliseerd kan worden.
• TSE Industrie Studies is een belangrijke regeling om het mkb te
helpen goede verduurzamingsplannen te ontwikkelen door het
uitvoeren van haalbaarheidsonderzoek voor procesefficiëntie en
energiebesparingsmaatregelen. Om de drempel hiervoor te verlagen
wordt het minimum subsidiebedrag verlaagd naar € 25.000.
• EIA/MIA/VAMIL: Met ingang van 2022 zijn deze regelingen aangepast
waardoor een aantal technieken beter ondersteund kunnen worden. In
het coalitieakkoord is daarnaast afgesproken om meer geld voor de
EIA regeling en de MIA/VAMIL regeling uit te trekken.
De Nationale Investeringsregeling Klimaatprojecten Industrie (NIKI), die
momenteel aanvullend op de SDE++ ontwikkeld wordt, is van groot
belang om innovatieve technieken zoals groene chemie of elektrificatie,
grootschalig uit te rollen in de industrie. De NIKI regeling zal omvangrijkere duurzame investeringen, waarin deze technieken worden
toegepast, met een subsidie voor de aanloopjaren ondersteunen.
Momenteel wordt aan (concept) wetsteksten, informele consultatie bij
industriële partijen en het notificatieproces in Brussel gewerkt, waarna de
regeling ter goedkeuring aan uw Kamer kan worden voorgelegd. De
planning is er op gericht dat de NIKI in het eerste kwartaal van 2023 kan
worden gepubliceerd, waarna een eerste openstelling plaats kan vinden.
Voor de financiering van de NIKI, het voortzetten van de VEKI en het
uitbreiden van de DEI+ is op dit moment nog geen budget beschikbaar en
zal nog besluitvorming in het kader van het Klimaatfonds moeten
plaatsvinden.
Versterken van de regie op- en versnelde realisatie van duurzame
infrastructuur
Tijdige realisatie van de energie-en grondstoffeninfrastructuur is een
kritische randvoorwaarde voor het bereiken van de klimaatdoelen en het
behoud van verdienvermogen voor bestaande en nieuwe industrie.
Daarom voert het kabinet regie op infrastructuurprojecten van nationaal
belang via het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Klimaat (MIEK). Het
MIEK-projectenoverzicht 2021 is op 26 november 2021 aan uw Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

5

aangeboden. Op 24 maart 2022 is bovendien de Cluster Energie Strategie
(CES) van het zesde cluster aangeboden aan het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Het MIEK-projectenoverzicht laat echter
over de volle breedte van projecten een gat zien tussen de gewenste
realisatiedata van de industriële clusters en de voorlopig geplande
ingebruiknamedata van de netbeheerders. Doorlooptijden van procedures, stikstof en voldoende uitvoeringscapaciteit staan tijdige aanleg in
de weg. Het kabinet spant zich in om deze belemmeringen weg te nemen.
Het Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PIDI) werkt daarnaast
met industrie, netbeheerders, energieproducenten en mede-overheden
aan mogelijkheden om de gewenste realisatiedata van de industrie en de
geplande ingebruiknamedata van infrastructuur dichter bij elkaar te
brengen. Voor de zomer wordt uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang van de projecten.
III Maatwerkafspraken met grote uitstoters en verduurzaming
mkb
Maatwerk visie
Het beleid van dit kabinet zoals hierboven omschreven borgt de realisatie
van de CO2-doelstelling door de industrie en stimuleert en faciliteert de
industrie in Nederland om te verduurzamen.
De 20 grootste uitstoters namen in 2019 33,2 Mton van de totale industriële broeikasgas uitstoot van 54,6 Mton voor hun rekening. Daarnaast
veroorzaakten zij 9,7 Mton directe emissies die worden gerapporteerd
onder de electriciteitssector7. Daarom wil ik met deze groep grootste
industriële uitstoters nog een stap verder gaan. Ik wil met hen vorm geven
aan fundamenteel nieuwe duurzame technologieën en tegelijkertijd
afspraken maken over een programma voor snellere en ambitieuzere
CO2-reductie, waarbij ik met de maatwerkaanpak het CO2-reductie
potentieel van de industrie maximaal wil benutten en versnellen en de
impact op de leefomgeving wil minimaliseren. Dit draagt ertoe bij dat de
Nederlandse industrie wereldwijd koploper en kraamkamer van duurzame
technologie en bedrijfsvoering kan worden.
Doelgroep
In het Coalitieakkoord wordt als doelgroep de «Top 10–20 grootste
uitstoters» aangegeven. Een gerichte inzet op deze beperkte groep geeft
uitzicht op maximale impact. Ik wil mij daarbij richten op de 20 grootste
industriële uitstoters, waaronder ook afvalverbrandingsinstallaties die
voor de klimaatdoelen onder de sector industrie vallen. Ik verwacht dat
deze afspraken ook positieve effecten hebben op de industrieclusters en
mkb-bedrijven.
Afspraken
Met bedrijven wil ik bindende afspraken maken over de realisatie van
extra CO2-reductie. Daarnaast wil ik afspraken maken over de lange
termijn verduurzamingsplannen voor klimaat neutrale en circulaire
productie en grootschalige technologische doorbraak projecten. Ook het
verminderen van de impact van het bedrijf op milieu- en leefomgeving is
noodzakelijk, bijvoorbeeld door het verbeteren van de waterkwaliteit en
reductie van zeer zorgwekkende stoffen, luchtemissies, geluid,

7

Dit zijn emissies van restgasverwerking en joint ventures van industriële bedrijven in de
elektriciteitssector gerapporteerd in de elektriciteitssector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

6

enzovoorts. Tot slot wil ik graag afspraken maken over goed werkgeverschap, deugdelijk bestuur en investeringen in opleiding van personeel.
Bij maatwerkafspraken is wederkerigheid het uitgangspunt. Voor de
overheid betekent dit dat we bereid zijn afspraken te maken over
ondersteuning bij het realiseren van financiering, versnellen van kritische
infrastructuur, het faciliteren van snelle en efficiënte vergunningverlening,
het wegnemen van onnodige barrières in wet- en regelgeving en het
ondersteunen van markten voor nieuwe duurzame energiedragers,
grondstoffen en circulaire producten. We houden daarbij rekening met de
samenhang van bedrijven in industrieclusters.
Op dit moment wordt een afsprakenkader gemaakt dat ik voor de zomer
met uw Kamer zal delen.
Middelen
Voor maatwerk zijn middelen in het Klimaatfonds gereserveerd. Ik
onderzoek of voor de ondersteuning van maatwerkprojecten het mogelijk
is om het generiek instrumentarium voor de industrie, te gebruiken bij het
besteden van deze middelen. Dit heeft de voorkeur vanuit het perspectief
van het Europese staatssteunkader en biedt vanuit de systematiek van het
instrument borging op doelmatige besteding van middelen. Het generieke
instrumentarium zal daarvoor verder aangepast worden. Ook onderzoek ik
opties voor financiële maatwerkondersteuning.
Validatie
Zoals ook eerder door uw Kamer is aangegeven is het van belang om de
plannen van bedrijven qua haalbaarheid, kosteneffectiviteit en ambitieniveau onafhankelijk te laten toetsen door externe ter zake kundige
experts. Ik zal voor de zomer in meer detail aangeven hoe die toetsing
wordt vormgegeven.
Volgende stappen
Ik wil de volgende stappen zetten bij het realiseren van de maatwerkafspraken:
• Inventarisatiefase: Op dit moment lopen de eerste inventariserende
gesprekken met de 20 grootste uitstoters. Ik rond deze fase in mei af.
Op basis van deze inventarisatie is het mogelijk om een eerste beeld te
ontwikkelen van de meest kansrijke plannen van de bedrijven, de
knelpunten en de potentie om zowel additionele reductie in 2030 als
neutraliteit in 2050 te realiseren.
• Ontwikkeling afsprakenkader: Op dit moment wordt een afsprakenkader ontwikkeld, dat voor de zomer met uw Kamer gedeeld zal
worden.
• Ontwikkeling Joint Letter of Intent: Het maken van bindende
maatwerkafspraken is een complex proces. Ik wil daarom de afspraken
met bedrijven gefaseerd tot stand brengen. Als eerste stap in het
maken van afspraken wil ik niet-bindende Joint Letters of Intent (JLOI)
overeenkomen met bedrijven, die het kader voor de nadere uitwerking
van bindende afspraken vormen. Ik ben voornemens in de loop van dit
jaar de eerste en voor eind 2023 de meeste van de JLOI’s te hebben
afgesloten met de deelnemende bedrijven.
• Bindende maatwerkafspraken: Uiteindelijk wil ik bindende
afspraken maken met bedrijven. Na het afsluiten van JLOI’s wil ik deze
zo snel mogelijk omzetten in bindende afspraken. Om dit te kunnen
doen zullen zowel door de overheid als door het betreffende bedrijf de
nodige stappen gezet moeten worden. Zo moet door het bedrijf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

7

uitvoerige engineering plaatsvinden en moet een business case
worden ontwikkeld. Door de overheid kan bijvoorbeeld afstemming
over infrastructuur plaats vinden. Pas als dit alles helder en gevalideerd is, kan gestart worden met het maken van bindende afspraken.
Over een eerste tijdslijn hiervoor kan ik dan ook pas meer duidelijkheid
geven wanneer de JLOI met een bedrijf is overeengekomen.
Uw Kamer wordt voor de zomer verder geïnformeerd over de plannen
voor maatwerkafspraken.
Stimuleren van de verduurzaming van het mkb
Dit kabinet zet, naast de maatwerkaanpak bij de 10–20 grootste
CO2-uitstoters, in op de verduurzaming van het mkb.
In de Kamerbrief van 1 november 2021 over de ondersteuning van het
mkb bij de klimaat en energietransitie8 heeft de toenmalig Staatssecretaris
van Klimaat en Energie uw Kamer geïnformeerd over de ondersteuning
van het mkb bij de klimaat- en energietransitie. Bij de begrotingsbehandeling van EZK op 4 november 2021 is de motie Romke de Jong c.s.9
ingediend, waarin de regering is verzocht de effectiviteit te onderzoeken
van twee instrumenten waarmee mkb ondernemers ondersteund worden
bij het in kaart brengen van de mogelijkheden om hun bedrijf te verduurzamen. Bij het indienen van het beleidsprogramma voor Klimaat en
Energie begin mei zal de Minister voor Klimaat en Energie de Kamer
verder informeren over de voortgang van de in de brief genoemde
maatregelen en over de uitwerking van de motie Romke de Jong c.s.
Het industrieel mkb kan, naast de CO2-reductie door middel van maatregelen onder de eerder genoemde energiebesparingsplicht, significante
CO2-reducties realiseren met meer ingrijpende aanpassingen aan
productieprocessen die een terugverdientijd van meer dan 5 jaar hebben.
Voor die laatste categorie aanpassingen moeten echter diverse randvoorwaarden gerealiseerd worden, zoals toegang tot infrastructuur, betaalbare
duurzame energie en financiering, wet- en regelgeving, R&D ondersteuning en beschikbaarheid van geschoold personeel: zeer vergelijkbaar
met de randvoorwaarden voor grotere bedrijven. Door in te zetten op het
creëren van deze randvoorwaarden wil ik deze groep mkb bedrijven
ondersteunen bij hun verduurzaming.
Via ondersteuning van kennisprogramma’s van RVO en brancheverenigingen, zoals het door EZK gesubsidieerde 6–25 project van de FME
probeer ik kennisdeling te stimuleren. Via de website www.mkbklimaatwerk.nl hebben mkb ondernemers toegang tot een grote hoeveelheid
informatie over verduurzaming van hun bedrijf en kunnen ze in contact
komen met adviseurs van RVO. Bij het Versnellingshuis Nederland
Circulair!10 worden ondernemers geholpen met al hun vragen over
circulair ondernemen en samenwerken in ketens.
Daarnaast zal de eerder in deze brief genoemde optimalisatie van
generieke subsidie-instrumenten het mkb gaan helpen verduurzamingsprojecten te realiseren.
Het onlangs opgeleverde CES en het Koploper programma van het
zogenoemde zesde cluster zijn voor mij een belangrijk startpunt voor het
realiseren van infrastructuurbehoeften van deze groep bedrijven.
8

Kamerstukken 32 637 en 32 813, nr. 477.
Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 31.
10
www.versnellingshuisce.nl.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

8

Deze aanpak zal de komende tijd als onderdeel van een verkenning van
opties voor invulling van de kabinetsambitie van verduurzaming van het
mkb, nader onderzocht worden. Ik zal uw Kamer daarover informeren in
het vierde kwartaal van dit jaar.
IV Stimuleren circulaire economie
Het Coalitieakkoord geeft aan dat er een ambitieus klimaatdoel voor de
circulaire economie en een bijbehorend uitvoeringsprogramma wordt
gerealiseerd. Het voortouw daarvoor ligt bij de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat in samenwerking met andere betrokken
departementen Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), EZK en
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).
Het programma is van belang voor de industrie. Immers het minder
nieuwe grondstoffen gebruiken en het hergebruiken van grondstoffen, en
het vervangen van fossiele grondstoffen door hernieuwbare grondstoffen
is essentieel voor industriële verduurzaming en leidt tot een vermindering
van de CO2-emissie in Nederland en elders. EZK draagt daarmee bij aan
het tot stand brengen van de circulaire economie.
Het stimuleringsbeleid van het kabinet zoals hierboven beschreven biedt
ruimte voor circulaire investeringen die ook leiden tot CO2-reductie. In het
uitvoeringsprogramma zullen verbeteringen aan de subsidieregelingen
voor grootschalige circulaire projecten opgenomen worden. Het kabinet
werkt verder aan een beleidspakket bestaande uit normerende, beprijzende en stimulerende maatregelen.
In de beleidsbrief van mei zal de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat uw Kamer verder informeren over circulaire economie. Deze
aanpak zal ook worden opgenomen in het programma Klimaat en Energie.
Tot slot
Het Coalitieakkoord heeft een ambitieuze doelstelling neergelegd voor de
verduurzaming van de industrie. De Oekraïnecrisis laat zien dat de
verwezenlijking van deze ambitie niet alleen noodzakelijk is om de
effecten van klimaatverandering te bestrijden, maar ook een middel is om
de strategische onafhankelijkheid van onze energie- en grondstoffenvoorziening te vergroten.
Het is daarom van groot belang om de in deze brief genoemde maatregelen snel, maar ook zorgvuldig, uit te voeren. Ik zie ernaar uit hieraan
intensief met uw Kamer samen te werken.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

9

Bijlage 1:

Reactie op Motie-Bontenbal en Grinwis
Maatwerk grootste 12 uitstoters – Motie-Bontenbal en Grinwis
De motie Bontenbal en Grinwis11verzoekt het kabinet om bij de vertaling
van de Europese 55%-reductiedoelstelling naar het Nederlandse klimaatbeleid een aanpak mee te nemen die zich richt op het maken van gerichte
ambitieuze maatwerkafspraken met de twaalf grootste uitstoters, een
aanpak die reductie vraagt op die specifieke plekken waar meer mogelijk
is. Middels de hierboven beschreven maatwerkaanpak hoop ik afdoende
invulling te geven aan deze motie.

11

Kamerstuk 32 813, nr. 772.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 826, nr. 135

10