Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1530
Vragen van het lid Schouten (ChristenUnie) aan de minister van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over het bericht dat Nederland kampt met een nijpend tekort
aan hoogopgeleide technici (ingezonden 13 januari 2012).
Antwoord van minister Verhagen (Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie), mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (ontvangen 14 februari 2012).
Vraag 1
Kent u het bericht «Yacht: kenniscrisis is nijpend, technici nauwelijks te
vinden»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op enerzijds de toegenomen vraag naar technisch
specialisten in het laatste kwartaal van 2011 ten opzichte van 2010 en
anderzijds het steeds nijpender wordende tekort aan technici?
Antwoord 2
Het is bekend dat de komende jaren een grote groep oudere werknemers de
arbeidsmarkt verlaat. Met name in de technieksector kan dit knelpunten
opleveren, zoals het artikel waar naar u verwijst ook duidelijk maakt. De
huidige instroom van leerlingen in het technisch onderwijs is onvoldoende
om aan de toekomstige vraag naar technici te voldoen. Ook de recent
verschenen human capitalagenda’s van de topsectoren wijzen op de
dreigende personeelstekorten in de technische sector. De topsectoren zien
deze dreigende tekorten aan vakkrachten als een belemmering om hun
groeiambities te kunnen realiseren.

1

ah-tk-20112012-1530
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

FD.nl, 11 januari 2012, http://fd.nl/dowjones/article1381614.ece

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat de samenloop van bijvoorbeeld vergrijzing en
teruglopende instroom in bouw- en infraopleidingen het structurele arbeidsmarkttekort groter maakt? Erkent u dat er een «kenniscrisis» is door het tekort
aan bijvoorbeeld werktuigbouwkundigen en elektrotechnici, zoals Yacht
meldt?
Antwoord 3
Na het basisonderwijs gaan steeds meer jongeren naar havo en vwo dan
naar het vmbo. Mede daardoor is de totale uitstroom naar de arbeidsmarkt
vanuit techniekopleidingen in het hoger onderwijs de afgelopen jaren licht
gestegen. Het aantal leerlingen dat kiest voor vmbo techniek is mede
daardoor gedaald. Op langere termijn resulteert dat waarschijnlijk in daling
van het aantal technisch opgeleiden op mbo-niveau. De afgelopen jaren is de
totale uitstroom naar de arbeidsmarkt vanuit techniekopleidingen in het
middelbaar beroepsonderwijs nog stabiel gebleven, omdat een dalende
instroom vanuit het vmbo is gecompenseerd door een grotere zij-instroom
van (werkende) jongeren die alsnog een vakdiploma willen halen. Maar voor
veel technische sectoren is deze uitstroom niet voldoende om (op termijn) te
voorzien in de personeelsbehoefte, vooral omdat door de vergrijzing de
vervangingsvraag sterk toeneemt.
Bedrijven stellen zich daar ook op in en ontwikkelen manieren om ondanks
het schaarser worden van het juiste menselijk kapitaal concurrerend te
blijven. Zo kunnen bedrijven investeren in technologische vernieuwingen
waardoor de arbeidsproductiviteit stijgt, door sociale innovatie het aanwezige
menselijk kapitaal efficiënter en effectiever inzetten, het zittende personeel
op- en/of bijscholen en zich richten op de vergroting van zij-instroom. Ook
kunnen bedrijven, door nauw samen te werken met onderwijsinstellingen en
gezamenlijk activiteiten te ontwikkelen, de instroom in bepaalde vakgebieden
te vergroten. Tot slot kunnen bedrijven ook de internationale arbeidsmarkt op
gaan om via kennismigratie goed personeel aan te trekken.
In mijn optiek is er dan ook geen sprake van een «kenniscrisis». Er zijn
immers meerdere oplossingsrichtingen voorhanden. Wel ben ik van mening
dat de situatie zodanig urgent is geworden dat het van groot belang is dat
bedrijfsleven, onderwijs en overheid de handen ineenslaan om de schaarste
aan vakkrachten terug te dringen.
Vraag 4
Deelt u mijn constatering dat in de technologische sector voor zowel het
grootbedrijf als het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) de arbeidsproblematiek al
enige tijd verreweg het belangrijkste knelpunt is?
Antwoord 4
Ja. De constatering dat arbeidsproblematiek in de technologische sector het
belangrijkste knelpunt is, blijkt bijvoorbeeld ook duidelijk uit de human
capitalagenda’s van de topsectoren.
Vraag 5
Op welke manier wilt u instroom en doorstroom van bètatechnisch talent in
de technologische sectoren de komende jaren laten groeien? Op welke
manier gaat u de doelstelling van het Platform Bètatechniek realiseren om in
2016 25% meer in- en uitstroom van bètatechnici in het hoger onderwijs?
Antwoord 5
Daarvoor is een gezamenlijke inspanning van overheid, onderwijsinstellingen
en sociale partners noodzakelijk. Meer jongeren moeten enthousiast gemaakt
worden om te kiezen voor technisch onderwijs, bijvoorbeeld door het geven
van baangaranties aan jongeren die definitief voor deze sectoren kiezen. Het
is nodig om werk te maken van een aantrekkelijk aanbod aan techniekonderwijs, maar het is ook van belang dat het werken in de techniek aantrekkelijker
wordt gemaakt. De tekorten zijn niet alleen terug te dringen door het
bevorderen van de instroom van nieuwe werknemers. Bedrijven moeten ook
maatregelen nemen die ervoor zorgen dat werknemers langer en productiever kunnen doorwerken en die de topsectoren aantrekkelijker maken. Bij de
verdere uitwerking van de human capitalagenda’s verdient dit specifieke
aandacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Om bèta- en techniekonderwijs en de aantrekkelijkheid van de technische
sectoren een krachtige impuls te geven, stellen de topsectoren op basis van
de human capitalagenda’s een Masterplan Bèta en Technologie op. Het
Masterplan bevat de acties die de topsectoren gezamenlijk willen oppakken
om verwachte tekorten aan vakkrachten in bèta en techniek terug te dringen.
Ook worden diverse bestaande activiteiten om bèta en techniek te stimuleren
gebundeld en op elkaar afgestemd. Het Masterplan wordt op 13 februari aan
het kabinet aangeboden. Vervolgens bezien de ministers van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid of naast het reeds ingezette beleid
aanvullende overheidsmaatregelen noodzakelijk zijn om tekorten terug te
dringen en de juiste randvoorwaarden te creëren voor samenwerking tussen
onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Uiterlijk 2 april a.s. wordt uw Kamer
geïnformeerd over de ambities van het kabinet.
Vraag 6
Wat is uw reactie op de arbeidsmarktprognose 2011–2016 van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA, «De arbeidsmarkt naar
opleiding en beroep tot 2016», december 2011), waarin staat dat het
arbeidsmarkttekort van technisch geschoold personeel oploopt tot 155 100
arbeidskrachten? Welke aanvullende actie onderneemt u om dit probleem af
te wenden?
Antwoord 6
Het rapport van het ROA schetst de knelpunten naar opleiding en beroep tot
2016. De belangrijkste conclusie is dat de arbeidsmarkttekorten zich, met
name, zullen voordoen in de zorg en in de techniek.
Er kunnen enkele kanttekeningen bij het rapport geplaatst worden. Het
macrobeeld dat het ROA gebruikt voor de prognoses is optimistischer dan de
meest recente ramingen van het CPB. Het ROA baseert zich op de juni-raming
van het CPB, terwijl het CPB recent de ramingen sterk neerwaarts heeft
bijgesteld. Bovendien gaat het ROA uit van een jaarlijkse stijging van de
werkgelegenheid met 0,4%, terwijl het CPB op de middellange termijn uitgaat
van een krimp van de werkgelegenheid. Daarnaast geeft het ROA aan dat de
prognoses met een aanzienlijke mate van onzekerheid zijn omgeven. Slechts
voor 40% van de opleidingstypen werd in eerdere prognoses de mate waarin
zich arbeidsmarkttekorten voordoen correct ingeschat. De waarde van dit
onderzoek zit daarom vooral in het inzichtelijk maken van relatieve krapte
tussen sectoren. Desalniettemin sluiten de conclusies (i.e. tekorten in
techniek) uit het rapport aan bij de signalen uit de human capital agenda’s
van de topsectoren.
Bij het antwoord op vraag 5 heb ik aangegeven welke aanvullende actie het
kabinet onderneemt.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het sociaal leenstelsel in de masterfase een extra
drempel opwerpt voor studenten in de bètatechniek, die doorgaans een
tweejarige master volgen? Zo ja, bent u bereid om het advies van belangenorganisaties VNO-NCW, MKB Nederland, de ondernemingsorganisatie voor
de technologisch-industrië FME en Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) op
te volgen en studenten met een tweejarige bètamaster een extra jaar
studiefinanciering te verstrekken?
Antwoord 7
Bij het wetsvoorstel «Studeren is investeren» is ervoor gekozen om het
sociaal leenstelsel voor alle masteropleidingen in te voeren. In het maatschappelijk debat hebben organisaties erop gewezen dat mogelijk minder
studenten voor een meerjarige master (overwegend in beta/techniek,
onderwijs en zorg) zullen kiezen. Ik verwacht niet dat het sociaal leenstelsel in
de masterfase een ontmoedigend effect zal hebben.
Het door de student te financieren verschil tussen een twee- en eenjarige
masteropleiding bedraagt maximaal circa € 3 200 (dat is de basisbeurs voor
uitwonenden voor één jaar). De aanvullende beurs en de reisvoorziening
blijven in de masterfase gehandhaafd. Wie het bedrag voor zijn basisbeurs
via het sociaal leenstelsel zou financieren, moet later – voorzover hij of zij dan
voldoende draagkracht heeft – een extra termijnbedrag van iets minder dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

€ 20 per maand terugbetalen (bij een rente van 3% en een looptijd van 20
jaar). Het verschil met de eenjarige masteropleiding is dus te overzien.
Maar belangrijker nog is dat de keuze voor de masteropleiding primair een
inhoudelijk gedreven keuze is. De student zal daarnaast zijn keuze ook
baseren op beschikbare informatie over de perspectieven die een opleiding
biedt op de arbeidsmarkt. Op www.Studiekeuze123.nl valt bijvoorbeeld te zien
wat per studierichting het gemiddeld aandeel afgestudeerden is met een
baan, een vaste baan, een baan op niveau en wat het bruto maandloon is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4