De staat van wijzigingen
ONDERZOEKSKADER 2017
voor het toezicht op
(voortgezet) speciaal onderwijs

1 juli 2018

TOELICHTING
Het onderzoekskader 2017 van de Inspectie van het Onderwijs (hierna: onderzoekskader) beschrijft
hoe het toezicht op het (voortgezet) speciaal onderwijs is ingericht. Het onderzoekskader wordt
jaarlijks geactualiseerd op basis van nieuwe wet- en regelgeving. De meest recente versie van dit
onderzoekskader is vastgesteld op 1 juli 2018 en treedt op 1 augustus 2018 in werking.
In dit document vindt u een overzicht van de wijzigingen ten opzichte van de versie van 1 augustus
2017. De wijzigingen in dit onderzoekskader hebben betrekking op wetswijzigingen, verwijzingsfouten
naar wetsartikelen en op taal- en formuleringsfouten.

1 INLEIDING
Tekst in
kader

Het onderzoekskader 2017 van de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
onderzoekskader) beschrijft hoe het toezicht op het (voortgezet) speciaal onderwijs
((v)so) is ingericht. De meest recente versie van dit onderzoekskader is vastgesteld op 1
juli 2017 en treedt op 1 augustus 2017 in werking.

Gewijzigd
in

Het onderzoekskader 2017 van de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
onderzoekskader) beschrijft hoe het toezicht op het (voortgezet) speciaal onderwijs
((v)so) is ingericht. De meest recente versie van dit onderzoekskader is vastgesteld op 1
juli 2018 en treedt op 1 augustus 2018 in werking.

Toelichting

De datums zijn aangepast.

1.4 WERKING EN EVALUATIE
Tekst in
kader

Het gewijzigde onderzoekskader 2017 is van kracht met ingang van 1 augustus 2017.

Gewijzigd
in

Het gewijzigde onderzoekskader 2017 is van kracht met ingang van 1 augustus 2018.

Toelichting

De datums zijn aangepast.

3 HET WAARDERINGSKADER
Tekst in
kader

3.3 KWALITEITSGEBIEDEN EN STANDAARDEN
ONDERWIJSPROCES (OP)
OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
Toelichting wettelijke eisen

De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen in kennis en vaardigheden door
middel van een leerling- en onderwijsvolgsysteem worden gevolgd, en dat dit bij taal en
rekenen/wiskunde gebeurt met genormeerde toetsen (art. 11, eerste en zevende lid,
WEC).
De leraren gebruiken deze informatie om het onderwijs dagelijks en op langere termijn
af te stemmen op het niveau en de ontwikkeling van de kinderen, om hiaten of

2

voorsprongen te signaleren en om te bepalen welke leerlingen extra ondersteuning,
begeleiding of externe zorg nodig hebben. (art. 11 lid 1, 14a/c/f, 20/22, 41a +
onderliggende regels, WEC).
Ze gebruiken daarbij een cyclische aanpak van evalueren, analyseren, plannen,
uitvoeren en weer evalueren (art. 41a, lid 3, WEC).
Gewijzigd
in

OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding
Toelichting wettelijke eisen

De wet vraagt dat de vorderingen van de leerlingen in kennis en vaardigheden door
middel van een leerling- en onderwijsvolgsysteem worden gevolgd, en dat dit bij taal en
rekenen/wiskunde gebeurt met genormeerde toetsen (art. 11, eerste, zevende en
achtste lid, WEC).
De leraren gebruiken deze informatie om het onderwijs dagelijks en op langere termijn
af te stemmen op het niveau en de ontwikkeling van de kinderen, om hiaten of
voorsprongen te signaleren en om te bepalen welke leerlingen extra ondersteuning,
begeleiding of externe zorg nodig hebben. (art. 11 lid 1, 14a/c/f, , 41a + onderliggende
regels, WEC).
Ze gebruiken daarbij een cyclische aanpak van evalueren, analyseren, plannen,
uitvoeren en weer evalueren (art. 41a, derde t/m zesde lid, WEC).

Toelichting

Aan de tekst is het achtste lid van artikel 11 toegevoegd. Dit lid bepaalt dat de toetsen
voor Nederlandse taal en rekenen valide, betrouwbaar en deugdelijk genormeerd moeten
zijn en dat een commissie dat beoordeelt.
De twee zinnen onder kopje ‘OP2. Zicht op ontwikkeling en begeleiding, Toelichting
wettelijke eisen’ is gewijzigd.
De opsomming van wetsartikelen ‘art. 11, lid 1, 14a/c/f, 20/22, 41a + onderliggende
regels, WEC’ is aangepast om de tekst leesbaarder te maken.

Tekst in
kader

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)
KA2. Kwaliteitscultuur
Toelichting wettelijke eisen
- Zie toevoeging hieronder.-

KA3. Verantwoording en dialoog
Toelichting wettelijke eisen
Op grond van de Wet medezeggenschap op scholen (WMS) moeten de schoolleiding en
het bestuur zich verantwoorden aan de (G)MR, en deze betrekken bij de beleids- en
besluitvorming en de benoeming van bestuurders (art. 8 en 10, 11, 12 en 14, WMS).
Gewijzigd
in

KA2. Kwaliteitscultuur
Toelichting wettelijke eisen

De school dient leraren een zelfstandige verantwoordelijkheid te geven bij de beoordeling
van de onderwijsprestaties van leerlingen en voldoende zeggenschap te geven waar het
gaat om het vakinhoudelijke, vakdidactische en pedagogische proces in de school (art.
31a, eerste t/m derde lid, WEC).

KA3. Verantwoording en dialoog
Toelichting wettelijke eisen

Op grond van de Wet medezeggenschap op scholen (WMS) moeten de schoolleiding en
het bestuur zich verantwoorden aan de (G)MR, en deze betrekken bij de beleids- en
besluitvorming en de benoeming van bestuurders (art. 8 en 10, 11, 12, 13 en 14, WMS).
Toelichting

De tekst bij KA2 is toegevoegd om te benadrukken dat de leraar zelf verantwoordelijk is
voor en zeggenschap heeft over het vakinhoudelijke, vakdidactische en pedagogische
proces.

3

Deze wijziging voeren wij in alle kaders door.
De tekst bij KA3 is aangevuld met een wetsartikel.
Tekst in
kader

FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB2. Doelmatigheid
Eigen aspecten van kwaliteit
Te denken valt aan:

•

Gewijzigd
in

de wijze waarop het bestuur (bevoegd gezag) de overheidsbekostiging zo
besteedt dat deze adequaat ten goede komt aan de in het schoolplan
geformuleerde ambities inzake effectief onderwijs en de ontwikkeling van alle
leerlingen.

FB2. Doelmatigheid
Eigen aspecten van kwaliteit
Te denken valt aan:
•

Toelichting

de wijze waarop het bestuur (bevoegd gezag) de onderwijsbekostiging zo
besteedt dat deze adequaat ten goede komt aan de in het schoolplan
geformuleerde ambities inzake effectief onderwijs en de ontwikkeling van alle
leerlingen.

De term ‘overheidsbekostiging’ is vervangen door de correcte term
‘onderwijsbekostiging’.

4

4 NORMERING EN OORDEELSVORMING
Tekst in
kader

4.2. NORMERING STANDAARDEN
Standaarden omvatten deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit. Of een
standaard als voldoende of onvoldoende wordt beoordeeld, is alleen gebaseerd op de
vraag of het bestuur/de school voldoet aan de deugdelijkheidseisen. Voor het
oordeel of de waardering ‘goed’ worden de eigen aspecten van kwaliteit als volgt bij
de oordeelsvorming betrokken:

Gewijzigd
in

Standaarden omvatten deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit. Of een
standaard als voldoende of onvoldoende wordt beoordeeld, is alleen gebaseerd op de
vraag of het bestuur/de school voldoet aan de deugdelijkheidseisen. Voor de
waardering ‘goed’ worden de eigen aspecten van kwaliteit7 als volgt bij de
oordeelsvorming betrokken:
Voetnoot
7

Een eigen aspect van kwaliteit kan ook zijn: de ambitie om uit te stijgen boven de basiskwaliteit zoals die
is vastgelegd in een wettelijk kwaliteitsaspect.

Toelichting

De voetnoot is toegevoegd om ‘eigen aspecten van kwaliteit’ te verduidelijken.

Tekst in
kader

4.4 NORMERING KWALITEITSGEBIEDEN
Financieel beheer7
Voldoende

De drie standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de drie standaarden is onvoldoende.

Voetnoot
7

Gewijzigd
in

Een onvoldoende voor rechtmatigheid of doelmatigheid is gebaseerd op materiële bevindingen.

Financieel beheer8
Voldoende

De beoordeelde standaarden zijn voldoende.

Onvoldoende

Eén van de beoordeelde standaarden is onvoldoende.

Voetnoot
8

Wij beoordelen Financieel Beheer als ‘voldoende’ als de financiële continuïteit (FB1) en rechtmatigheid (FB3) voldoende
zijn. Wij geven geen oordeel over de financiële doelmatigheid (FB2), tenzij er zwaarwegende redenen zijn om te
concluderen dat er sprake is van evidente ondoelmatigheid. Dit leidt dan tot het oordeel ‘onvoldoende’. In dat geval is ook
het oordeel over Financieel Beheer ‘onvoldoende’.

5

Toelichting

We beoordelen de doelmatigheid op dit moment niet structureel. Daarom is de voetnoot
aangepast. In de nieuwe tekst staat dat een standaard niet meer wordt beoordeeld. Het
is niet mogelijk om op alle drie de standaarden een voldoende te scoren. Daarom
hebben wij het woord 'drie' vervangen door het woord 'beoordeelde'. Deze wijziging
voeren wij in alle kaders door.

11 TOEZICHT OP SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND
ONDERWIJS
Tekst in
kader

11.2 WAARDERINGSKADER SWV PASSEND ONDERWIJS
ONDERWIJSRESULTATEN (OR)
OR1. Resultaten
Toelichting wettelijke eisen

De interne toezichthouder ziet toe op de uitvoering van de taken en de uitoefening van
de bevoegdheden door het bestuur en staat het bestuur met raad terzijde en legt
hierover verantwoording af in het jaarverslag (art. 17c, eerste lid, WPO, art. 24 e1,
eerste lid, WVO, 28i eerste lid WEC).

Gewijzigd
in

OR1. Resultaten
Toelichting wettelijke eisen

Toelichting

De verwijderde tekst slaat niet op de standaard ‘Onderwijsresultaten’, maar maakt deel
uit van ‘Kwaliteitszorg en ambitie’. De tekst is daarom verplaatst naar de toelichting op
KA3.

Tekst in
kader

KWALITEITSZORG EN AMBITIE (KA)

- Tekst hierboven is verwijderd.-

KA1. Kwaliteitszorg
Toelichting wettelijke eisen

Onder zorgdragen voor valt in elk geval het naleven van de wettelijke bepalingen en
het uitvoeren van het stelsel van kwaliteitszorg (WPO art. 18a, achtste lid onder e,
WVO art. 17a, achtste lid, onder e in Staatsblad).

Gewijzigd
in

KA1. Kwaliteitszorg
Toelichting wettelijke eisen

Onder zorgdragen voor de kwaliteit van de taken valt in elk geval het naleven van de
wettelijke bepalingen, waaronder die voor de kwaliteit van het onderwijs op het opdc en
het uitvoeren van het stelsel van kwaliteitszorg (art. 18a, achtste lid, onder e, art. 10,
jo. artikel 17a, eerste en derde lid, en 18a, lid 10a WPO, en artikel 34.10 van het
Besluit bekostiging WPO, art. 17a, achtste lid, onder e, art. 23a, jo. artikel 24d eerste
en derde lid en artikel 17a, lid 10a, WVO, en artikel 26 van het Inrichtingsbesluit WVO
(zie ook de nota van toelichting in Stb. 2014, 95).
Toelichting

De wetsartikelen 17a, eerste en derde lid, WPO en artikel 24d, eerste en derde lid,
WVO zijn aan de tekst toegevoegd. Hiermee is het toezicht op de opdc’s en de wijze
waarop het samenwerkingsverband stuurt op de onderwijskwaliteit van opdc’s
onderbouwd.
Artikel 18a, lid 10a, WPO en artikel 17a, lid 10a, WVO vermelden dat het
samenwerkingsverband een opdc kan inrichten. Artikel 17a, eerste en derde lid, WPO
en artikel 24d, eerste en derde lid, WVO vermelden dat het bevoegd gezag in verband

6

met de verplichting, als bedoeld in artikel 10 WPO en artikel 23a WVO, moet zorgen
voor een scheiding tussen bestuur en intern toezicht. Het derde lid verklaart het eerste
lid van toepassing voor samenwerkingsverbanden. Samenwerkingsverbanden moeten
bestuur en intern toezicht ook scheiden. Dit om artikel 10 WPO en artikel 23a WVO ook
te borgen. Hierin zien wij een aanwijzing dat het bevoegd gezag verantwoordelijk is
voor de kwaliteit van het onderwijs op het opdc.
Voor de duidelijkheid is in alle kaders een verwijzing naar het Staatsblad (2014 95, p.
31) opgenomen.
Tekst in
kader

KA3. Verantwoording en dialoog
Toelichting wettelijke eisen

Gewijzigd
in

KA3. Verantwoording en dialoog
Toelichting wettelijke eisen

De wet gaat ervan uit dat het bestuur verantwoording aflegt in het jaarverslag, onder
meer ten behoeve van het interne toezicht. (art. 171 WPO, art. 103 WVO).

De wet gaat ervan uit dat het bestuur verantwoording aflegt in het jaarverslag, onder
meer ten behoeve van het interne toezicht. (art. 171 WPO, art. 103 WVO). De interne
toezichthouder ziet toe op de uitvoering van de taken en de uitoefening van de
bevoegdheden door het bestuur, staat het bestuur met raad terzijde en legt hierover
verantwoording af in het jaarverslag (art. 17c, eerste lid, WPO, art. 24 e1, eerste lid,
WVO, art. 28i eerste lid WEC).
Toelichting

Deze tekst stond bij OR1, maar hoort thuis bij KA3 waar we kijken naar de
verantwoording van de intern toezichthouder in het jaarverslag.
In het vijfde lid wordt aangegeven dat de voorgaande leden van artikel 24 e1 WVO van
toepassing zijn op het samenwerkingsverband. Hiervoor hebben wij in alle kaders de
volgende verwijzing opgenomen: ‘(art. 17c, eerste lid en vijfde lid, WPO, art. 24 e1,
eerste en vijfde lid, WVO, art. 28i, eerste lid, WEC)’.

Tekst in
kader

FINANCIEEL BEHEER (FB)
FB1. Continuïteit
Toelichting wettelijke eisen

Over tussentijdse ontwikkelingen die de continuïteit van de school/instelling bedreigen
dient de ondersteuningsplanraad eveneens geïnformeerd te worden. De
ondersteuningsplanraad kan verder zelf initiatief nemen om met bestuur in gesprek te
gaan over ontwikkelingen die de continuïteit van de school/instelling raken.

FB3. Rechtmatigheid
Toelichting wettelijke eisen

Titel 9 van Boek 2 BW en artikel 3, onder a, van de RJO jo. de Richtlijn Jaarverslag
Onderwijs alsmede het onderwijscontroleprotocol stellen tal van regels om deze
transparantie in de verantwoording te verkrijgen.
Gewijzigd
in

FB1. Continuïteit
Toelichting wettelijke eisen

Over tussentijdse ontwikkelingen die de continuïteit van het samenwerkingsverband
bedreigen dient de ondersteuningsplanraad eveneens geïnformeerd te worden. De
ondersteuningsplanraad kan verder zelf initiatief nemen om met bestuur in gesprek te
gaan over ontwikkelingen die de continuïteit van het samenwerkingsverband raken.
Voetnoot over de continuiteit
16

[In het kader van de evaluatie van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs heeft de inspectie
geconstateerd dat het aspect van financiële continuïteit beter geborgd zou moeten worden in sectorale
wetgeving. Een voorstel op dit gebied kan op termijn leiden tot een uitbreiding of aanpassing van de onder
basiskwaliteit opgenomen elementen. Tot die tijd behoort de financiële continuïteit tot de ‘eigen aspecten
van kwaliteit’, waar de inspectie vanuit haar stimulerende taak toezicht op zal houden, en zal alleen een
onvoldoende worden gegeven als een bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder basiskwaliteit
opgenomen elementen.]

7

FB2. Doelmatigheid
Voetnoot over de doelmatigheid
17

[In het kader van de evaluatie van de deugdelijkheidseisen in het funderend onderwijs heeft de inspectie
geconstateerd dat het aspect van de doelmatigheid beter geborgd zou moeten worden in sectorale
wetgeving voor het funderend onderwijs. Een voorstel op dit gebied kan op termijn leiden tot een
uitbreiding of aanpassing van de onder basiskwaliteit opgenomen elementen. Tot die tijd richt de inspectie
zich op haar stimulerende taak op dit gebied en zal alleen een onvoldoende worden gegeven als een
bestuur niet voldoet aan de op dit moment onder basiskwaliteit opgenomen elementen.]

FB3. Rechtmatigheid
Toelichting wettelijke eisen

Titel 9 van Boek 2 BW en artikel 3, onder a, van de RJO jo. de Richtlijn Jaarverslag
Onderwijs alsmede het onderwijsaccountantsprotocol stellen tal van regels om deze
transparantie in de verantwoording te verkrijgen.
Toelichting

Dit kader is voor samenwerkingsverbanden en de tekst ging over scholen/instellingen.
Aan de tekst zijn twee voetnoten toegevoegd: een toelichting over de continuïteit en een
toelichting over de doelmatigheid. Deze toelichtingen waren hiervoor niet in elk kader
doorgevoerd. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bereidt een
wetsvoorstel deugdelijkheidseisen voor. Hierin wordt alleen een basis gecreëerd voor
doelmatigheid en financieel beheer voor het bestuur van scholen in Nederland en
Caribisch Nederland. Wij hebben het ministerie verzocht de samenwerkingsverbanden
toe te voegen aan het wetsvoorstel. Tot die tijd zetten we de voetnoot tussen brackets.
De term ‘onderwijscontroleprotocol’ is vervangen door de correcte term
‘onderwijsaccountantsprotocol’.

Tekst in
kader

11.3 NORMERING SAMENWERKINGSVERBANDEN
- Zie toevoeging hieronder.-

Gewijzigd
in

Standaarden omvatten deugdelijkheidseisen en eigen aspecten van kwaliteit. Of een
standaard als voldoende of onvoldoende wordt beoordeeld, is alleen gebaseerd op de
vraag of het bestuur voldoet aan de deugdelijkheidseisen. Voor het oordeel of de
waardering goed worden de eigen aspecten van kwaliteit19 als volgt bij de
oordeelsvorming betrokken.
Op bestuursniveau geven we drie oordelen: op het kwaliteitsgebied
Onderwijsresultaten, het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie en het
kwaliteitsgebied Financieel beheer. We hanteren daarbij onderstaande norm.
Voetnoot
19

Een eigen aspect van kwaliteit kan ook zijn: de ambitie om uit te stijgen boven de basiskwaliteit zoals
die is vastgelegd in een wettelijk kwaliteitsaspect.

Toelichting

Bij de tabellen over de normering staat nu deze toelichting uit de scholen-kaders.
Hierdoor zijn de tabellen compleet, beter leesbaar en conform de scholen-kaders.
De voetnoot is toegevoegd om ‘eigen aspecten van kwaliteit’ te verduidelijken.

8