Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 913

Protocol tot wijziging van het Europees
landschapsverdrag; Straatsburg, 1 augustus
2016

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 mei 2018
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft mij
verzocht uw Kamer te informeren over de stand van zaken inzake de
uitvoering van het Europees Landschapsverdrag (hierna: ELV) en daarbij
ook in te gaan op monitoring en het Landschapsobservatorium. Met dat
laatste geef ik tevens invulling aan mijn toezegging in AO Natuur van
8 maart jl. (Kamerstuk 33 576, nr. 129) om u te informeren over de
verantwoordelijkheidsverdeling voor het Landschapsobservatorium.
Het Europees Landschapsverdrag
Het ELV is gesloten in het kader van de Raad van Europa in 2000
(Florence) en door Nederland bekrachtigd in 2005. Het doel van het
Verdrag is het bevorderen van de bescherming, het beheer en de
inrichting van landschappen en de Europese samenwerking op dit gebied.
Het bevat afspraken over de formulering en uitvoering van landschapsbeleid gericht op het identificeren, beschermen en beheren van
landschappelijke waarden, over de bewustmaking en betrokkenheid van
het publiek, over opleiding en onderwijs en over internationale samenwerking. Daarbij wordt – verwijzend naar het subsidiariteitsbeginsel en
het Europees Handvest inzake lokale autonomie – aan partijen de ruimte
gelaten om het verdrag uit te voeren in overeenstemming met het eigen
beleid van het betrokken land, conform zijn eigen verdeling van bevoegdheden, grondwettelijke beginselen en administratieve procedures.
Taakverdeling Rijk en provincies
Alhoewel de scope van het ELV alle landschappen omvat, dus ook de
stedelijke landschappen, wordt landschap in Nederland veelal geassocieerd met het landelijk gebied en met behoud en bescherming van
natuurlijke (groen/blauw) elementen en cultureel erfgoed.

kst-34913-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 913, nr. 2

1

In het Bestuursakkoord 2011–2015 (bijlage bij Kamerstuk 32 749, nr. 1)
hebben Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen afgesproken dat
provincies verantwoordelijk zijn voor de inrichting van het landelijk gebied
en voor het regionale beleid voor natuur, recreatie en toerisme,
landschap, structuurversterking van de landbouw en leefbaarheid. Ter
uitvoering hiervan hebben Rijk en provincies in het Onderhandelingsakkoord natuur afgesproken dat het landschapsbeleid als rijkstaak is
vervallen en het een autonome bevoegdheid van de provincies is om te
bepalen of zij inzet plegen op dit onderwerp. Deze afspraak past binnen de
hiervoor genoemde ruimte in het ELV over de uitvoering van het verdrag.
Provincies geven invulling aan hun verantwoordelijkheid voor het
landschap via onder meer provinciale structuurvisies, verordeningen en
inpassingsplannen (ruimtelijk beleid), natuurbeleidsplannen, het
subsidiestelsel natuur en landschapsbeheer, provinciale adviseurs
ruimtelijke kwaliteit en regionale gebiedsplannen.
Dat neemt niet weg dat het Rijk verantwoordelijk is voor beleidsterreinen
die de landschappelijke kwaliteit mede beïnvloeden of gericht zijn op de
bescherming van specifieke landschapskwaliteiten. Het gaat dan onder
meer om rijksbeleid inzake grote wateren, cultureel erfgoed1 of het
voornemen uit het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) tot
aandacht voor het beschermen van belangrijke open ruimte zoals het
Groene Hart, de Waddenzee en de Veluwe.
De hoofdlijnen van het nationale ruimtelijk beleid zullen worden uitgewerkt in de nieuwe Nationale Omgevingsvisie (NOVI). De Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft uw Kamer recent
geïnformeerd over de voortgang in de totstandkoming van de NOVI
(Kamerstuk 34 682, nr. 3).
Ik ben van mening dat, met de wijze waarop provincies en Rijk hun
verantwoordelijkheid invullen voor het landschapsbeleid en de kwaliteit
van de fysieke leefomgeving, wordt voldaan het doel van het ELV.
Monitoring en Landschapsobservatorium
Monitoring is geen doel op zich maar dient voor te komen uit en ten
dienste te staan aan beleidsopgaven en -doelen.
Het Rijk en de provincies verzamelen informatie over beleidsthema’s die
relevant zijn voor landschappelijke kwaliteit, zoals natuur, werelderfgoed
of de fysieke leefomgeving in zijn algemeenheid. Veel van deze informatie
wordt weergegeven op het Compendium voor de Leefomgeving van de
vier organisaties Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu, Centraal Bureau voor de Statistiek en
Wageningen University & Research (WUR). Het compendium bevat onder
meer indicatoren voor cultuurhistorische en natuurlijke kwaliteiten en de
openheid van werelderfgoederen en grote wateren als onderdeel van de
Monitor Infrastructuur en Ruimte (zie ook: http://www.clo.nl/). Verder is er
een erfgoedmonitor die data bevat over het cultureel erfgoed (zie ook:
http://erfgoedmonitor.nl).
Daarnaast is er ook informatie die wordt verzameld en openbaar gemaakt
door de partners van het Landschapsobservatorium, een initiatief van
LandschappenNL (zie ook: http://www.landschapsobservatorium.nl/).

1

Culturele werelderfgoederen of cultureel erfgoed op de Voorlopige Lijst van Werelderfgoed van
Unesco en beschermde historische buitenplaatsen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 913, nr. 2

2

Het Landschapsobservatorium is een samenwerkingsverband van de drie
grote terreinbeherende organisaties, kennisinstituten (WUR en PBL), de
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Vereniging Nederlands
Cultuurlandschap. Het meest concrete onderdeel van het Landschapsobservatorium is het Meetnet Agrarisch Cultuurlandschap, met informatie
over het voorkomen en de staat van groene landschapselementen,
verdeeld over de Nederlandse landschapstypen.
Met de hiervoor genoemde monitoringsactiviteiten wordt veel informatie
verzameld over landschappelijke kwaliteiten en ontwikkelingen. Gezien de
verantwoordelijkheid van de provincies voor het sectorale landschapsbeleid is het aan hen om te beoordelen of er noodzaak is voor aanvullende monitoring van landschap en hoe dat vorm te geven.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 913, nr. 2

3