Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1102
Vragen van de leden Geurts (CDA) en Dik-Faber (ChristenUnie) aan de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de fipronilschade van
pluimveehouders (ingezonden 14 december 2017).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 9 februari 2018) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2017–2018, nr. 806.
Vraag 1
Kent u het bericht «EC: België mag schade van pluimveehouders vergoeden»
uit Boerderij Vandaag?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de conclusie van de Europese Commissie dat de fipronilcrisis een
bijzondere gebeurtenis is waarvoor de regels van ongeoorloofde staatssteun
niet toegepast hoeven te worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Ook voor staatssteun die door een lidstaat wordt verleend voor een buitengewone gebeurtenis geldt dat zij niet ongeoorloofd mag zijn, maar als
verenigbaar met de interne markt moet kunnen worden aangemerkt. In het
Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie is bepaald dat
steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen
of andere buitengewone gebeurtenissen verenigbaar zijn met de interne
markt (artikel 107, tweede lid, onderdeel b). De steunmaatregelen moeten
binnen de staatssteunkaders passen.
De Europese Commissie (EC) heeft in haar staatssteunrichtsnoeren voor de
landbouw- en de bosbouwsector aangegeven onder welke voorwaarden
steun in verband met natuurrampen of buitengewone gebeurtenissen
verenigbaar is met de interne markt. De lidstaat die steun wil verlenen,
beoordeelt of er sprake is van een buitengewone gebeurtenis. Dat begrip
moet volgens de staatssteunrichtsnoeren restrictief worden geïnterpreteerd.

1

ah-tk-20172018-1102
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

«EC: België mag schade van pluimveehouders vergoeden», Boerderij Vandaag, 13 december
2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Uit de beschikkingenpraktijk van de EC volgt dat van een buitengewone
gebeurtenis geen sprake is als risico’s op verontreiniging van voor mensen
bestemde voedingsmiddelen voor de producenten voorzienbaar waren of
voorkomen hadden kunnen worden. Van een buitengewone gebeurtenis in de
zin van het VWEU kan dus enkel sprake zijn als het gaat om producenten die
het slachtoffer zijn geworden van een situatie waarin hun verantwoordelijkheid op geen enkele wijze ter discussie kan worden gesteld. De vraag of
sprake is van een buitengewone gebeurtenis, moet per geval worden
beoordeeld en kan per lidstaat verschillen. De beslissing van de Belgische
overheid om steun te verlenen en het oordeel van de EC daarover gelden
alleen voor de Belgische situatie.
Vraag 3
Is het besluit van de Europese Commissie nu reden voor u om het standpunt
van het vorige kabinet over de verenigbaarheid van het Belgische verzoek
met de Europese staatssteunkaders, namelijk dat «schade veroorzaakt door
menselijk handelen dat niet mogelijk zou maken», te heroverwegen? Zo nee,
waarom niet?2
Antwoord 3
Ik wil niet voorbij gaan aan de impact die de fipronilcrisis heeft gehad op de
getroffen bedrijven en de bijhorende gezinnen. Wel hecht ik aan een duidelijk
onderscheid van verantwoordelijkheden zoals ik in deze antwoorden uiteen
zet. De feiten en ontwikkelingen in België doen niet af aan het Nederlandse
standpunt rond compensatie. Anders dan in België is het betreffende middel
(DEGA 16, zonder de toevoeging van fipronil) in Nederland niet toegelaten.
Compensatie door de overheid is niet aan de orde als schade is veroorzaakt
door het handelen van private partijen. Het is de primaire verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven om over de hele keten te borgen dat voedsel veilig
wordt geproduceerd en toe te zien op de geschiktheid van de middelen die
op een bedrijf worden gebruikt. Daarom is de directe schade primair een zaak
en verantwoordelijkheid van de betrokken bedrijven zelf, waarbij ik besef dat
deze situatie een aantal bedrijven hard raakt. Daarnaast ben ik van mening
dat gezien de lopende juridische procedure terughoudendheid geboden is.
Het staat bedrijven overigens vrij naar de civiele rechter te stappen om de
schade op de veroorzakers te verhalen.
Vraag 4
Welk gevolg heeft de opmerking van de voormalige Staatssecretaris van
Economische Zaken «wij zullen scherp in de gaten houden hoe de Belgen en
de Commissie daarmee verder omgaan» in de praktijk gehad? Zijn er
gesprekken met de Europese Commissie gevoerd over het Belgische pakket?3
Antwoord 4
De goedkeuringsbesluiten voor België werden op 12 januari jl. openbaar
gemaakt door de Europese Commissie. Daaraan voorafgaand zijn er
gesprekken op ambtelijk niveau geweest met de Europese Commissie over de
voorwaarden waaronder steun in verband met buitengewone gebeurtenissen
verenigbaar is met de interne markt.
Vraag 5
Kunt u feitelijk aangeven wat het precieze pakket is waar de Europese
Commissie goedkeuring voor heeft gegeven aan de Belgen?
Antwoord 5
Er zijn twee steunregelingen goedgekeurd, een van de federale overheid en
een van de Waalse overheid.
1. Federale overheid (€ 21.842.304):
– vernietiging van de niet-conforme eieren: 100% met een maximum
van twaalf weken productie van niet-conforme eieren vanaf een week
voorafgaand aan de dag van de eerste blokkering van de stal;

2
3

Algemeen overleg over fipronil in eieren op 24 augustus 2017 (Kamerstuk 26 991, nr. 490).
Algemeen overleg over fipronil in eieren op 24 augustus 2017 (Kamerstuk 26 991, nr. 490).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

–

vernietiging van het pluimvee: 100% voor de kippen die nietconforme eieren leggen en voor de niet-conforme jonge kippen;
– waardevermindering van de conforme eieren door de blokkering van
het bedrijf: 50%;
– waarde van de vernietigde niet-conforme eieren: 90%;
– waarde van de kippen die niet-conforme eieren legden en vernietigd
zijn: 90%;
– waardeverminderingen van de conforme eieren in de pluimveevermeerderingsbedrijven: 50%;
– reiniging en ontsmetting van de opslagruimten en installaties: 100%
van de reële kosten met een maximaal forfait;
– analysekosten: 100%;
– niet-gebruik van de infrastructuur, forfait met een maximum van:
+ 20 weken niet-gebruik voor de leeftijdscategorie 17–35 weken;
+ 16 weken niet-gebruik voor de leeftijdscategorie 36–50 weken;
+ 12 weken niet-gebruik voor de leeftijdscategorie 50–82 weken.
2. Waalse overheid (€ 350.000):
– transportkosten voor verontreinigde mest van de opslaglocatie naar
de locatie waar de mest vernietigd wordt;
– kosten voor vernietiging van de verontreinigde mest.
Het totale compensatiebedrag mag niet hoger zijn dan het schadebedrag. Het
compensatiebedrag is de optelsom van de compensatie van de federale
overheid en de Waalse overheid. Bij het bepalen van de schade wordt ook
rekening gehouden met vergoedingen van een verzekering of schadevergoeding vanwege aansprakelijkheid van derden.
Vraag 6
Deelt u de mening dat er nu een ongelijk speelveld ontstaat? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat gaat u ondernemen om het speelveld voor onze Nederlandse
pluimveehouders weer gelijk te trekken?
Antwoord 6
De EC heeft geoordeeld dat de steunmaatregelen die de Belgische overheid
heeft genomen naar aanleiding van de fipronilcrisis proportioneel zijn en
verenigbaar zijn met de interne markt. De EC heeft de exclusieve bevoegdheid om staatssteun verenigbaar te verklaren met de interne markt. De EC
heeft in haar besluiten niet geconstateerd dat er door de steunmaatregelen
van de Belgische overheid een (oneerlijke) verstoring van de concurrentie
met pluimveehouders in andere lidstaten ontstaat. Dat zijn de spelregels die
binnen de Europese Unie worden gehanteerd.
Vraag 7
Heeft u in kaart gebracht hoe andere Europese landen hun pluimveesector
ondersteunen en welke kosten brengen andere Europese landen de pluimveehouders met betrekking tot de fipronilcrisis in rekening? Kan hiervan een
overzicht worden verstrekt?
Antwoord 7
Het middel fipronil is voornamelijk in België en Nederland toegepast bij de
primaire productie van pluimvee en eieren. Naast de steunmaatregelen van
de federale Belgische overheid en Wallonië (zoals weergegeven in het
antwoord op vraag 5) heeft Vlaanderen het voornemen bekend gemaakt € 3
miljoen vrij te maken voor steunmaatregelen in het kader van het fipronilincident gericht op de analyse en verwerking van mest en reinigingswater.
Vraag 8
Kunt u aangegeven welke kosten met betrekking tot fipronil de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voornemens is door te berekenen aan de
pluimveesector c.q. -keten? Kan een indicatie gegeven worden van het totale
bedrag voor respectievelijk de pluimveehouderij en de rest van de keten?
Antwoord 8
Op basis van de Europese Verordening (EG) nr. 882/2004 dienen de kosten
voor de officiële controles na vaststelling van een niet-naleving te worden
verhaald bij de exploitanten die verantwoordelijk zijn voor die niet-naleving.
Dit houdt in dat nadat een verontreiniging met fipronil is vastgesteld de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

kosten voor volgende monsternames en laboratoriumanalyses ten laste van
de bedrijven worden gebracht. De eerste inspectie wordt vanuit een
handhavende verantwoordelijkheid gedaan door de NVWA en de kosten
daarvan komen ten laste van de overheid. Indien op een bedrijf een
verontreiniging is aangetroffen zullen in principe op basis van de hierboven
genoemde verordening volgende monsternames en analyses (welke veelal
gedaan worden op verzoek van pluimveehouders) doorbelast worden op
basis van de regeling NVWA-tarieven.
Op basis van de stand van zaken per 1 december 2017 zijn de kosten gemaakt
vanaf deze tweede monstername bij pluimveehouders tussen de € 0,7 en
1,3 miljoen. Deze kosten zijn nog niet doorberekend aan de betreffende
pluimveehouders.
Vraag 9
Herinnert u zich dat de voormalige Staatssecretaris van Economische Zaken
indertijd heeft aangegeven op zoek te gaan naar manieren om pluimveehouders te hulp te schieten? Kunt u een overzicht geven van de hulp aan
pluimveehouders waar de Staatssecretaris op doelde?
Antwoord 9
Uw Kamer is op 16 augustus 2017 door de toenmalig Staatssecretaris van
Economische Zaken geïnformeerd over ondersteuning waar dit nodig,
mogelijk en evenredig is en die gericht is op herstel van consumentenvertrouwen en om de markt weer op gang te helpen in Nederland en elders in
Europa (met name Duitsland) (Kamerstuk 26 991, nr. 488). Het betreft de
Borgstelling MKB-kredieten (uitstel van aflossing voor lopende borgstellingen,
het verlenen van aanvullende kredieten voor o.a. nieuwe leghennen), uitstel
voor betalingen aan de overheid (Diergezondheidsfonds, Belastingdienst),
indien gewenst openstelling van de garantstelling werkkapitaal, € 200.000
voor de sector voor het inhuren van expertise of nader onderzoek om
technische vragen te beantwoorden en sociale hulpverlening. In het
Algemeen Overleg over fipronil in eieren in uw Kamer op 24 augustus 2017
heeft de toenmalig Staatssecretaris van Economische zaken aangegeven dat
bedrijven voorlopig ook geen rekeningen voor retributies van de NVWA
krijgen.
Verder faciliteert mijn ministerie waar mogelijk bij het oplossen van knelpunten, bijvoorbeeld bij het afvoeren van fipronilhoudende mest. Daarnaast is in
overleg met de sector geconstateerd dat vooral de situatie in Duitsland
aandacht verdient als het gaat om beschadigd consumentenvertrouwen. Ik
heb daarom financieel bijgedragen aan de presentatie van de sector op de
Grune Woche. Tijdens mijn rondgang op de beurs met de pers heb ik de
stand van de sector uitgebreid aangedaan. Om de Duitse pers te laten zien
hoe de ketenpartijen gezamenlijk op transparante wijze de kwaliteit van
Nederlandse eieren waarborgen, zal de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland later dit jaar een tweedaags bezoek organiseren voor Duitse
vakjournalisten. Ook is mijn ministerie in overleg met de pluimveesector,
provincie Gelderland, enkele gemeenten en het Poultry Expertise Centre in
Barneveld over een plan van aanpak voor de bestrijding van vogelmijten/
bloedluizen. Dit plan zal onder andere met inzet van de topsector Agri&Food
worden uitgevoerd. Over bovengenoemde ondersteuning is uw Kamer
geïnformeerd op 6 december 2017 (Kamerstuk 26 991, nr. 515).
Vraag 10
Kunt u aangeven welke aanvullende Europese financiële middelen ter
beschikking staan aan lidstaten voor de ondersteuning van getroffen
pluimveehouders?
Antwoord 10
Er zijn geen Europese financiële middelen voor ondersteuning van door het
fipronilincident getroffen pluimveehouders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4