Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2687
Vragen van de leden Albert de Vries en Wolbert (beiden PvdA) aan de
Ministers voor Wonen en Rijksdienst en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over het bericht dat het RIVM heeft geconcludeerd dat bewoners van
Krimpregio’s zich gemiddeld minder gezond voelen (ingezonden 25 juni 2014).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister voor Wonen en Rijksdienst (ontvangen 8 augustus 2014)
Vraag 1
Kent u het artikel «Alarm over ongezonde krimpregio’s» waarin melding
wordt gemaakt van het rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kent u het bedoelde rapport «Gezondheid in krimpregio’s: Verdiepingsstudie»
van het RIVM?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Hoe oordeelt u de uitkomst dat 24% van de mensen in de krimpgebieden zich
minder gezond voelt tegen 19% gemiddeld?
Antwoord 3
Uit het rapport Gezondheid in krimpregio’s (RIVM rapport 270171003/2011)
bleek al dat de ervaren gezondheid van mensen die in krimpregio’s wonen
over het algemeen wat minder goed is dan in de rest van Nederland. Deze
verschillen konden toen maar voor een deel verklaard worden door de
bevolkingskenmerken (geslacht, leeftijd, etniciteit, opleidingsniveau, inkomen
en huishoudenstype). Uit de verdiepingsstudie van 2014 blijkt dat vooral de
sociaaleconomische situatie in de krimpregio’s sterk samenhangt met de
gezondheid van de inwoners van de krimpregio’s. Dat de sociaaleconomische

1

ah-tk-20132014-2687
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Dagbladen van de Persdienst van woensdag 18-06-2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

status van mensen en de omgeving waarin zij wonen en werken bepalend
kunnen zijn voor hun gezondheid is reeds langer bekend.
Vraag 4
Bent u van mening dat mensen in krimpregio’s gelijke rechten hebben op een
goede gezondheid?
Antwoord 4
In eerste instantie is gezondheid van mensen zelf. Dit betekent dat mensen
zelf in eerste instantie aan zet zijn. Het kabinet staat voor eigen verantwoordelijkheid en eigen kracht van mensen. Het is daarbij wel van belang dat
iedereen gelijke informatie heeft om de gezonde keuze te maken. Hierin is
een belangrijke taak voor de overheid weggelegd. Om in de Nederlandse
samenleving goed te kunnen functioneren is het ook noodzakelijk dat
iedereen over voldoende basisvaardigheden beschikt. Ook daar zet de
overheid zich voor in.
Daarnaast zijn er ook veel factoren waar mensen zelf geen invloed op
hebben, zoals leefstijl, de leefomgeving, of werkomstandigheden. Met het
Nationaal Programma Preventie «Alles is Gezondheid{» wordt ook op deze
factoren stevig ingezet.
Vraag 5
Hoe oordeelt u over de constatering dat de minder gunstige sociaaleconomische situatie van mensen in deze regio’s een oorzaak is?
Antwoord 5
Het is reeds langer bekend dat de sociaaleconomische status van mensen en
hun omgeving bepalende factoren kunnen zijn voor hun gezondheid. Daarom
heeft het Kabinet met het programma «Alles is Gezondheid» fors ingezet op
het verminderen van gezondheidsachterstanden. Activiteiten richten zich
daarbij op die groepen die de grootste gezondheidsrisico’s lopen, zowel wat
betreft de lichamelijke als de psychische gezondheid. Naast de sociaaleconomische situatie van mensen kijkt het programma ook naar de fysieke en
sociale leefomgeving van mensen.
Onderdeel van programma «Alles is Gezondheid{» is het stimuleringsprogramma voor de lokale aanpak van gezondheidsachterstanden. Dit programma richt zich met name ook op wijken in krimpregio’s en plattelandsgebieden.
Overigens maakt de RIVM studie duidelijk dat er verschillen te constateren
vallen tussen de krimpgebieden: in Zuid-Limburg en Groningen hangen de
gezondheidsverschillen vooral samen met sociaaleconomische factoren, in
Zeeland met de leeftijdsopbouw.
Vraag 6
Erkent u dat tot op heden de sociaal-economische gezondheidsverschillen in
Nederland vooral aandacht krijgen in buurten (bijvoorbeeld krachtwijken) van
grotere steden? Vindt u vergelijkbare aandacht voor krimpgebieden in de
rede liggen?
Antwoord 6
Nee. Vanuit het Interbestuurlijk Actieplan Bevolkingsdaling ondersteunt het
Rijk sinds 2009 lokale en regionale partijen bij het aanpakken van de
problematiek rond bevolkingsdaling/bevolkingstransities. Deze aanpak richt
zich op de thema’s wonen en ruimte, economische vitaliteit en voorzieningen
(inclusief zorg). Het Rijk heeft in 2012 met de drie provincies waarin de
krimpgebieden gelegen zijn convenanten afgesloten, waarin ook afspraken
zijn gemaakt over de zorg. Lessen die in de wijken in grote steden zijn
geleerd over de aanpak van gezondheidsverschillen, kunnen bij de ontwikkeling van aanpakken in de krimpgebieden worden gebruikt.
Vraag 7
Bent u van mening dat in een welvarend land als Nederland iedereen gelijke
rechten op goede gezondheid heeft ongeacht de sociaal-economische situatie
en ongeacht of iemand in een grote stad of in een krimpgebied woont?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Zoals in het antwoord op vraag vier verwoord, wordt gezondheid bepaald
door een combinatie van factoren waarop mensen zelf soms wel en soms
geen invloed hebben. Daar waar het gaat om factoren waar mensen zelf wel
invloed op hebben, zoals leefstijl, moet iedereen een gelijke kans hebben om
de gezonde keus te maken. Daar waar het factoren betreft waar mensen zelf
weinig of geen invloed op hebben, worden bijvoorbeeld het programma
«Alles is Gezondheid{» en het stimuleringsprogramma voor de lokale aanpak
van gezondheidsachterstanden ingezet om gelijke kansen te creëren.
Ongeacht de sociaaleconomische situatie en ongeacht of iemand in een grote
stad of in een krimpgebied woont.
Vraag 8
Erkent u dat de minder goed ervaren gezondheid in deze regio’s, de
vergrijzende bevolking en de afnemende bevolking invloed zullen hebben op
de vraag?
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Erkent u dat een aandachtspunt voor beleidsmakers daarom moet zijn dat in
deze gebieden de zorg goed moet aansluiten bij de behoefte en dat er in deze
dunbevolkte gebieden soms andere voorzieningen vereist zijn dan in een
stad? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Ja, zorg moet aansluiten op de behoefte. Op lokaal en regionaal niveau kan
men er het beste voor zorgen dat vraag en aanbod op elkaar aansluiten en
een passend zorgaanbod creëren. Nabijheid van zorg, ook voor de patiënt/
burger in de krimpregio’s, is één van de speerpunten van het beleid. De
minister van VWS heeft onder andere tijdens het Algemeen Overleg
Ziekenhuiszorg van 26 maart 2014 toegezegd de Tweede Kamer een visie op
de curatieve zorg in krimpregio’s toe te zenden. Uw Kamer ontvangt deze
brief na de zomer. In deze brief wordt onder andere ingegaan op experimenteermogelijkheden, verantwoordelijkheden met betrekking tot spoedeisende
hulp, de rol van de zorgverzekeraar en samenwerking in krimpregio’s. Na de
zomer ontvangt u tevens de reactie op de verdiepingsstudie van het RIVM
naar gezondheid in krimpregio’s.
Op 4 juni jl. heeft de minister voor Wonen en Rijksdienst samen met de
Staatssecretaris van VWS de brief Transitieagenda Langer zelfstandig wonen
gestuurd (Kamerstukken II 2013–2014, 32 847 nr. 121). Hierin geeft het kabinet
aan wat de rol van de rijksoverheid is om het langer zelfstandig wonen voor
mensen met behoefte aan zorg en ondersteuning mogelijk te maken.
Vraag 10
Zijn u goede voorbeelden in Nederland bekend, waardoor gezamenlijke
inspanning de sociaal-economische gezondheidsverschillen succesvol worden
teruggedrongen?
Antwoord 10
Ja, er zijn voorbeelden te noemen waarbij sociaaleconomische gezondheidsverschillen worden teruggedrongen door een gezamenlijke inspanning van
partijen. De resultaten in Utrecht Overvecht zijn positief:
– Inwoners van Overvecht gebruiken minder zorg en bewegen meer. Uit de
cijfers blijkt dat de zorgkosten 4 procent zijn gedaald tussen 2006 en 2010
(bron: Agis zorgverzekeringen).
– Het aantal huisarts-, POH- en fysiotherapieconsulten is weliswaar
gestegen, maar het zorggebruik in het ziekenhuis is gedaald.
– Het percentage Overvechters van negentien jaar en ouder dat de
beweegnorm haalt, is in deze periode bovendien gestegen van 54 naar 65
procent (cijfers GG&GD).
– Steeds minder kinderen hebben in Overvecht te kampen met overgewicht.
Het aantal is gedaald van 26 procent in 2005 naar 20 procent in 2009.
Ook de resultaten van Urban40 (onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, Maastricht University en het RIVM naar investeringen in 40 achter-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

standswijken en de effecten daarvan op gezondheid) zijn positief. Investeringen hadden een positief effect op de gezondheid, met name daar waar op
grote schaal maatregelen werden doorgevoerd die meerdere thema’s tegelijk
bestreken. Ook in wijken waarin expliciet aandacht was besteed aan het
thema gezondheid (onder de noemer «experiment gezonde wijk») veranderde
de gezondheid van bewoners op een aantal punten en in relatief korte tijd ten
goede.
Uit divers onderzoek blijkt ook dat maatregelen die in het kader van
gezondheidsbescherming worden genomen, zoals zoutreductie en het
verwijderen van transvetten (wat ook door partijen gezamenlijk wordt
gedaan) vooral effect hebben op mensen met een lage opleiding.
Specifiek in de krimpgebieden lopen verschillende initiatieven. GoedLeven in
Zeeuws-Vlaanderen is een programma dat door een integrale aanpak en
brede samenwerking onder andere betere zorg wil realiseren. In Noord
Nederland is met behulp van een screeningsinstrument veel inzicht gegeven
in hoe ouderen, ook in de krimpgebieden in Groningen, hun gezondheid,
kwetsbaarheid en welbevinden ervaren. Dit inzicht heeft geleid tot meer
vraaggestuurde interventies. Binnen het stimuleringsprogramma voor de
lokale aanpak van gezondheidsachterstanden zal daarnaast meer ervaring
worden opgedaan met de integrale aanpak van gezondheidsachterstanden,
ook in krimpgebieden. Een belangrijk doel van het stimuleringsprogramma is
om deze kennis op te schalen en te verspreiden zodat ook andere gemeenten
hier hun voordeel mee kunnen doen.
Vraag 11
Hoe beoordeelt u de taken en mogelijkheden van de lokale, provinciale en
landelijke overheid om sociaal-economische en regionale gezondheidsverschillen terug te dringen?
Antwoord 11
De belangrijkste aangrijpingspunten voor de aanpak van sociaaleconomische
gezondheidsverschillen liggen op lokaal niveau, dichtbij de mensen, partijen
en partners waar het om gaat. Dit is ook de reden dat de focus van het
stimuleringsprogramma op een lokale aanpak ligt en dat het beleid voor zorg
nog meer gedecentraliseerd wordt. Uitwisseling van kennis en ervaring kan
vervolgens op regionaal of landelijk niveau plaatsvinden. Daarbij moet
worden opgemerkt dat het hier een erg taaie problematiek betreft, die een
langdurige inspanning vergt.
In het Interbestuurlijk Actieplan Bevolking (2009) en de Interbestuurlijke
Voortgangsrapportages Bevolkingsdaling (2011/2012) is de aanpak van de
gevolgen van bevolkingsdaling en andere demografische veranderingen
vastgelegd, waarbij ook gekozen is voor een interbestuurlijke aanpak met
primaire verantwoordelijkheid voor gemeenten en een regierol (in het
bijzonder in het fysieke domein) voor provincies. Bij deze aanpak spelen ook
maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en actieve burgers een belangrijke rol.
Zie beantwoording Kamervragen 30/11/2011 2011Z22428

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4