Toelichting op het Rapport bij
het Jaarverslag 2009 van het
Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
(VII)
19 mei 2010

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Inhoud

1

Inleiding

1

1.1

Over dit onderzoek

1

1.1.1

Oordelen bij het jaarverslag

1

1.1.2

Onderzoek naar beleid

2

1.1.3

Onderzoek naar de bedrijfsvoering

2

1.1.4

Onderzoek naar de financiële informatie

2

1.1.5

Goede publieke verantwoording

3

1.2

Onderzoeksopzet

5

1.3

Over het Ministerie van BZK

6

2

Beleid

9

2.1

Beschikbaarheid beleidsinformatie

9

2.1.1

Aandachtspunten

9

2.1.1

Ontwikkelingen in begrotingen en jaarverslagen van afgelopen jaren

10

2.2

Praktijktoetsen

12

2.2.1

Vermindering overlast en verloedering

12

2.2.2

Vermindering administratieve lasten voor burgers

15

2.3

Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag over gevoerd
beleid

16

3

Bedrijfsvoering

18

3.1

Oordeel over het financieel beheer en materieelbeheer

18

3.2

Ontwikkeling in de bedrijfsvoering

18

3.3

Managementcontrolsysteem

23

3.3.1

EU-aanbestedingen

23

3.3.2

Taakstelling

24

3.4

Single information single audit

27

3.5

Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag over
bedrijfsvoering

29

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

4

Financiële informatie

31

4.1

Oordeel over de financiële informatie

31

4.2

Oordeel over saldibalans en toelichting

32

Gebruikte afkortingen

34

Literatuur

35

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

1

Inleiding

1.1

Over dit onderzoek
Een minister verantwoordt zich in zijn jaarverslag over hoe zijn ministerie
in het afgelopen jaar heeft gepresteerd en gefunctioneerd. In het
jaarverslag staat of de doelen en prestaties die in de begroting van het
ministerie waren afgesproken, ook zijn gerealiseerd (informatie over het
beleid), hoe het ministerie heeft gefunctioneerd (informatie over de
bedrijfsvoering) en wat de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van
het ministerie zijn geweest (financiële informatie).
Wij onderzoeken de informatie in het jaarverslag op elk van deze drie
terreinen, en kijken ook naar de achterliggende processen binnen het
ministerie. Op basis hiervan formuleren wij onze bevindingen en oordelen
in het Rapport bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII). Het nu voorliggend
document is een toelichting op dat rapport. In deze toelichting komen
achtereenvolgens aan de orde: de informatie in het jaarverslag over het
door de minister gevoerde beleid (hoofdstuk 2), over de bedrijfsvoering
van het ministerie (hoofdstuk 3) en over de financiën van het ministerie
(hoofdstuk 4). Wij besluiten dit rapport met een weergave van de reactie
die wij op het conceptrapport hebben gekregen van de minister van BZK,
aangevuld met ons nawoord (hoofdstuk 5).

1.1.1

Oordelen bij het jaarverslag

De Algemene Rekenkamer doet jaarlijks rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk. Wij doen dit onderzoek uit hoofde van onze wettelijke taak zoals
beschreven in de Comptabiliteitswet (CW) 2001. Wij beoordelen het
gevoerde financieel beheer en materieelbeheer (§ 3.1) en gaan na of de
informatie in de jaarverslagen over het gevoerde beleid (§ 2.3), over de
bedrijfsvoering (§ 3.5) en over de financiën (hoofdstuk 4) tot stand is
gekomen volgens de daarvoor geldende regels en goed is weergegeven in
de jaarverslagen. Met onze wettelijke oordelen hierover ondersteunen we
de Tweede Kamer bij het verlenen van decharge aan de betrokken
ministers.

1

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

1.1.2

Onderzoek naar beleid

Niet alleen het doen van onderzoek naar de jaarverslagen behoort tot de
wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer. De CW 2001 schrijft
daarnaast voor dat wij onderzoek doen naar de doeltreffendheid en de
doelmatigheid van het gevoerde beleid (CW 2001, artikel 85).
Dit jaar hebben wij het gevoerde beleid op een aantal terreinen onder de
loep genomen. Hierover rapporteren wij in hoofdstuk 2. We schetsen een
beeld van de beschikbaarheid in het jaarverslag van informatie over het
door de minister gevoerde beleid. Daarnaast geven we voor de door ons
onderzochte onderwerpen aan in hoeverre het gevoerde beleid heeft
bijgedragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen en of het
voor dit beleid bestemde geld ook is besteed zoals met de Tweede Kamer
was afgesproken. Tot slot geven we in dit hoofdstuk een oordeel over de
wijze waarop de beleidsinformatie tot stand is gekomen.

1.1.3

Onderzoek naar de bedrijfsvoering

Conform de CW 2001 (artikel 82) doet de Algemene Rekenkamer
onderzoek naar de bedrijfsvoering van departementen. Wij integreren dit
onderzoek in het jaarlijks terugkerende rechtmatigheidsonderzoek. Wij
geven in hoofdstuk 3 een oordeel over het gevoerde financieel beheer en
materieelbeheer en de voor dat beheer bijgehouden administraties. Ook
beschrijven we in dit hoofdstuk de geconstateerde onvolkomenheden in
de overige bedrijfsprocessen, die belangrijk zijn voor het functioneren
van het Ministerie van BZK, en doen waar nodig aanbevelingen voor
verbetering.
Verder gaan we in hoofdstuk 3 in op het managementcontrolsysteem
(MCS) van het ministerie. Tot slot geven we in dit hoofdstuk een oordeel
over de wijze waarop de informatie over de bedrijfsvoering in het
jaarverslag tot stand is gekomen.

1.1.4

Onderzoek naar de financiële informatie

Ook het onderzoek naar de financiële informatie in het jaarverslag is
onderdeel van ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek (CW 2001, artikel
82). In hoofdstuk 4 melden we zowel de fouten en onzekerheden in de
financiële informatie die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden
als de fouten en onzekerheden in de financiële informatie die naar hun
aard onze kwalitatieve tolerantiegrenzen overschrijden. Onder ‘fouten’
verstaan we financiële informatie die niet rechtmatig tot stand is
gekomen (dat wil zeggen: het begrotingsgeld is niet volgens de regels
ontvangen of uitgegeven) of niet deugdelijk is weergegeven (dat wil

2

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

zeggen: er is geen goede verantwoording afgelegd in het jaarverslag). We
spreken van ‘onzekerheden’ wanneer we door onvolkomenheden in het
financieel beheer niet kunnen vaststellen of er al dan niet sprake is van
fouten.

Figuur 1 laat zien wat wij in het kader van ons rechtmatigheidsonderzoek
wanneer onderzoeken.

Figuur 1 Plaats onderzoek Algemene Rekenkamer in het proces van begroting tot verantwoording

1.1.5

Goede publieke verantwoording

Het is de wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer om het onderzoek
naar de jaarverslagen jaarlijks uit te voeren. De wijze waarop wij het
onderzoek invullen (zie § 1.2 hierna) is niet alleen gebaseerd op de eisen
die de wet stelt, maar ook op onze missie en strategie.

3

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Goed openbaar bestuur staat centraal in het werk van de Algemene
Rekenkamer. Wij baseren ons daarbij op de kenmerken van goed
openbaar bestuur zoals de Verenigde Naties deze hebben geformuleerd.
Deze kenmerken hebben betrekking op de rechtsstaat, de democratie, het
presteren en het functioneren van het openbaar bestuur. Uitgaande van
onze wettelijke taak en missie richten wij ons vooral op de laatste twee
aspecten. En in ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek concentreren wij
ons op het onderdeel ‘publieke verantwoording’. Wij vinden dat elke
overheid te allen tijde publieke verantwoording moet kunnen afleggen
over haar presteren en functioneren. Met onze rapporten proberen we
ministers te stimuleren om daarin zo nodig verbeteringen aan te brengen.

Figuur 2 geeft een overzicht van publieke verantwoording als onderdeel
van goed openbaar bestuur. Zie voor een compleet overzicht van goed
openbaar bestuur onze website: www.rekenkamer.nl.

4

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Figuur 2 Publieke verantwoording als onderdeel van goed openbaar bestuur

1.2

Onderzoeksopzet
Op basis van een risicoanalyse hebben we een programma opgesteld voor
het rechtmatigheidsonderzoek 2009 bij het Ministerie van BZK. In deze
risicoanalyse zijn we uitgegaan van onze wettelijke taken en de essentiële
elementen van publieke verantwoording.

5

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Ook hebben wij dit jaar rijksbreed ‘praktijktoetsen’ verricht en aandacht
gegeven aan de sturing van grote ICT-projecten, de naleving van de
Europese aanbestedingsregels en de realisatie van de taakstellingen. Ook
hebben we, zoals gebruikelijk, bij alle departementen onderzoek gedaan
naar de bestuurskosten. Dit laatste onderzoek richt zich op de uitgaven
die zijn gemoeid met de voorzieningen en vergoedingen voor ministers en
staatssecretarissen voor de vervulling van hun ambt.

Onze rapporten bij het jaarverslag zijn uitzonderingsrapportages. Dit
betekent dat wanneer bovengenoemde onderwerpen niet tot
noemenswaardige bevindingen leiden, wij hierover niet rapporteren.

Een belangrijk onderdeel van ons rechtmatigheidsonderzoek is de review
op de controlewerkzaamheden van de departementale auditdiensten.
Deze voeren wij uit om vast te stellen of we gebruik kunnen maken van
de controlebevindingen van de auditdiensten. Behalve de (financiële)
controle van het jaarverslag doen auditdiensten ook onderzoek naar de
bedrijfsvoering van het ministerie, waaronder het financieel beheer en
materieelbeheer. De Rijksauditdienst heeft dit jaar extra aandacht
besteed aan de wachtgelden en pensioenen van politici en de
bedrijfsvoering van de Werkmaatschappij. Het onderzoek naar de
wachtgelden en pensioenen van politici richtte zich op juiste verrekening
van neveninkomsten. Het onderzoek bij de Werkmaatschappij richtte zich
op een juiste jaarverantwoording.

Op www.rekenkamer.nl kunt u meer lezen over hoe onze rapporten bij de
jaarverslagen tot stand komen. Daar vindt u ook een verklarende
woordenlijst en een toelichting op de kwaliteitskaart die is opgenomen in
het Rapport bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van BZK.
Afkortingen die specifiek zijn voor deze toelichting, zijn opgenomen in de
bijlagen.

1.3

Over het Ministerie van BZK
Wij rapporteren over de resultaten van ons onderzoek per jaarverslag. In
totaal zijn er 28 jaarverslagen. Dit rapport gaat over het jaarverslag van
het Ministerie van BZK, begrotingshoofdstuk VII.

Het Ministerie van BZK is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het
openbaar bestuur, de openbare orde en veiligheid, de relatie met de
Nederlandse Antillen en Aruba en de vermindering van de administratieve
lasten.

6

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

7

In onderstaand overzicht geven wij een beschrijving van het ministerie
aan de hand van een aantal kengetallen.

Overzicht 1 Het Ministerie van BZK in kengetallen
Totaal verplichtingen

€ 6,7 miljard

Totaal uitgaven

€ 6,0 miljard

Totaal ontvangsten

€ 0,9 miljard

Transactie-uitgaven, waaronder personeelsuitgaven

Circa 12 % van de uitgaven

Overdrachtsuitgaven

Circa 88% van de uitgaven

Aantal begrotingsartikelen

14

- waarvan beleidsartikel

11

- waarvan niet-beleidsartikel

3

Aantal personen werkzaam (in fte) per ultimo 2009 (circa)
•

departement (incl. baten-lastendiensten en AIVD)

3.899

•

Inspectie Openbare Orde en Veiligheid

51

•

Politieregio’s

48.356

•

KLPD

4.992

•

Politieacademie

1.729

•

Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid

105

•

Nederlands Bureau Brandweerexamens

27

•

Onderzoeksraad Voor Veiligheid

65

•

Kiesraad

12

Aantal directoraten-generaal

3

Aantal baten-lastendiensten (in € 1000):
1. Korps Landelijke Politiediensten
bijdrage van moederdepartement

€ 564.352

eigen vermogen

€ 15.928

2. Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding
bijdrage van moederdepartement

€ 24.143

eigen vermogen

€

384

3. Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten
bijdrage van moederdepartement

€ 25.210

eigen vermogen

€ 5.162

4. P-Direkt
bijdrage van moederdepartement

€ 2.278

eigen vermogen

€

86

5. Centrale Archief Selectiedienst
bijdrage van moederdepartement

€ 4.322

eigen vermogen

€

-83

6. De Werkmaatschappij
bijdrage van moederdepartement

€ 68.494

eigen vermogen

€

Begrotingsfondsen

5.966

Gemeentefonds (B)
Provinciefonds (C)

Rechtspersonen met wettelijke taak:

Totalen:

25 politieregio’s, Politieacademie, Nederlands Instituut

- Aantal = 30

Fysieke Veiligheid, Nederlands Bureau Brandweerexamens,

- Rijksbijdrage = € 4,2 miljard

Onderzoeksraad Voor Veiligheid, Stichting Administratie
Indonesische Pensioenen
Recent onderzoek (vanaf 2007) van de Algemene

Financiële verhoudingen tussen de

Rekenkamer op het terrein van het Ministerie van BZK

bestuurslagen, 9 december 2009
Aanbestedingsbeleid Ministerie van BZK en KLPD,

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

26 maart 2009
Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen
met een wettelijke taak, deel 5; Terugblik 2009,
28 oktober 2009
Alerteringssysteem Terrorismebestrijding, 19
juni 2008
Bestrijden witwassen en terrorismefinanciering,
3 juni 2008
Krachtwijken. Monitoring en verantwoording van
het beleid, 9 oktober 2008
Lessen uit ICT-projecten bij de overheid: deel A
29 november 2007
Verantwoording en toezicht bij RWT’s, deel 5,
Ministerie van BZK, 26 oktober 2007
Aanbestedingsbeleid Ministerie van BZK en KLPD,
25 september 2007
Aanbesteding ICT-component P-Direkt, 16 mei
2007
Aanpak lokaal veiligheidsbeleid; Terugblik 2007
29 maart 2007
Gebruik van grenscontroles bij terrorismebestrijding; Terugblik 2007, 29 maart 2007
Grootschalige ICT-projecten

P-Direkt
Modernisering Gemeentelijke Basisadministratie
persoonsgegevens (mGBA)
Nationaal Schengen Informatiesysteem
Digitale werkomgeving Rijksdienst
Reisdocumentenprogramma

Bron voor gegevens ministerie: Jaarverslag 2009 Ministerie van BZK.
Bron voor de rapporten van de Algemene Rekenkamer: www.rekenkamer.nl.

Het gaat om een ministerie met vooral overdrachtsuitgaven aan lagere
overheden, zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) en rechtspersonen met
een wettelijke taak (RWT’s). Het grootste deel, circa 80%, van de
uitgaven (en verplichtingen) betreft de bijdragen aan de politieregio’s.

8

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

2

Beleid

In het kader van ons onderzoek naar de departementale jaarverslagen
kijken wij onder andere naar het beleid en de beleidsinformatie. Hierbij
staan de volgende vragen centraal: is er in de begroting en in het
jaarverslag concrete informatie beschikbaar over beleid (§ 2.1) en hoe
werkt beleid maatschappelijk uit (§ 2.2)? Ook geven we een oordeel over
de totstandkoming van de beleidsinformatie (§ 2.3).

2.1

Beschikbaarheid beleidsinformatie
Wij controleren ieder jaar of de minister zich in het jaarverslag voldoende
verantwoordt over de vraag of zijn beleidsdoelen zijn gerealiseerd, de
benodigde prestaties zijn geleverd en de daarvoor in de begroting
afgesproken middelen zijn ingezet. Om hier zicht op te krijgen gaan wij
na of de minister in het jaarverslag per operationele doelstelling
informatie heeft opgenomen over doelen, prestaties en middelen en zo
niet, of de minister het ontbreken van die informatie heeft uitgelegd (het
zogenoemde ‘comply or explain’-principe).

2.1.1

Aandachtspunten

In de kwaliteitskaart beleidsinformatie, die is opgenomen in het Rapport
bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van BZK, staat per artikel
aangegeven hoeveel procent van de gerealiseerde uitgaven wordt
toegelicht met beleidsinformatie. Wanneer 90% of meer van de
gerealiseerde uitgaven op een artikel is toegelicht met beleidsinformatie,
is het betreffende vakje wit gekleurd.

Bij vier artikelen heeft de minister voor minder dan de helft van de
uitgaven aangegeven of hij daarmee heeft gedaan wat hij van plan was te
doen (donkeroranje vakjes in de kwaliteitskaart beleidsinformatie).
Daarnaast heeft de minister bij drie artikelen voor minder dan de helft
van de uitgaven aangegeven of hij daarmee zijn beoogde doel heeft
bereikt (donkeroranje vakjes in de kwaliteitskaart beleidsinformatie).
De minister legt in deze gevallen uit waarom beleidsinformatie niet
beschikbaar is.

9

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

10

Wanneer deze informatie ontbreekt kan de Tweede Kamer niet beoordelen
of de minister zijn uitgaven heeft gedaan conform de begrotingswet.

Functioneren crisisbeheersingsorganisaties
In artikel 15 blijkt uit de indicatoren dat de realisatie van geactualiseerde crisisplannen door
de regio’s al twee jaar lang sterk achterblijft bij de streefwaarden (voor 2008 was de
streefwaarde 80% en de realisatie 0%). De minister geeft als reden dat benodigde wet- en
regelgeving nog niet gereed was in 2009. Hiermee voldoet de minister in formele zin aan de
normen die wij hanteren voor beschikbaarheid van beleidsinformatie.
De minister gaat echter niet in op de oorzaken van de vertraging en op de risico’s die
ontstaan doordat de regio’s reeds geruime tijd niet beschikken over geactualiseerde
crisisplannen.

2.1.1

Ontwikkelingen in begrotingen en jaarverslagen van afgelopen
jaren

Om de ontwikkeling in de tijd te laten zien presenteren we in figuur 3 op
departementaal niveau de beschikbaarheid van de beleidsinformatie in de
jaarverslagen over 2006, 2007, 2008 en 2009 en in de begrotingen van
2006, 2007, 2008, 2009 en 2010.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Figuur 3 Informatie over beleid in begroting en jaarverslag Ministerie van BZK

11

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

In het Jaarverslag 2009 heeft het ministerie voor 67% van de
operationele doelstellingen concrete informatie opgenomen over het
behalen van deze doelstellingen. Het Jaarverslag 2009 biedt daarmee
beter inzicht in de doelrealisatie dan het Jaarverslag 2008.

Concrete informatie over de prestaties is in het Jaarverslag 2009 bij 61%
van de operationele doelstellingen beschikbaar. Het Jaarverslag 2009
biedt daarmee minder inzicht in de beleidsprestaties dan het Jaarverslag
2008.

2.2

Praktijktoetsen
Met onze zogenoemde praktijktoets willen we zicht krijgen op de bijdrage
van beleid aan de oplossing van een bepaald maatschappelijk probleem.
We beoordelen deze bijdrage door naar het beleid te kijken vanuit de
praktijk van de ‘beleidsadressant’: de burger, het bedrijf of de instelling
die met een bepaald probleem te maken heeft. Wat heeft het beleid
concreet voor deze direct belanghebbenden opgeleverd? Tegelijkertijd
kijken we voor de door ons onderzochte onderwerpen ook naar de relatie
tussen de inhoud en de uitkomsten van het rijksbeleid en de (financiële)
verantwoording daarover: wordt het geld besteed aan de afgesproken
doelen?

Om dit in beeld te krijgen hebben we bij het Ministerie van BZK
onderzoek gedaan naar de vermindering van overlast en verloedering en
de verlichting van de administratieve lasten voor uitkeringsgerechtigden.
Deze doelstellingen vallen onder respectievelijk beleidsartikel 4 en
beleidsartikel 7 uit het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van BZK. Het
financieel belang dat met deze onderwerpen is gemoeid bedraagt
respectievelijk circa € 2,2 miljoen en € 458.000. In deze paragraaf geven
we de bevindingen van ons onderzoek weer. In onze aparte publicatie
met de overkoepelende bevindingen over de praktijktoetsen – Staat van
de beleidsinformatie 2010 (Algemene Rekenkamer, 2010)_– is meer
informatie over de gebruikte onderzoeksmethode te vinden.

2.2.1

Vermindering overlast en verloedering

Het kabinet-Balkenende IV heeft in het beleidsprogramma ‘Samen
werken, samen leven’ een doelstelling (nr. 52) geformuleerd op het
gebied van het terugdringen van overlast en verloedering. De doelstelling
is om een reductie van 25% van door burgers ervaren overlast en fysieke
verloedering in 2010 ten opzichte van 2002 te bewerkstelligen.

12

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

13

Onder overlast verstaat het kabinet: overlast van groepen jongeren,
dronken mensen op straat, lastiggevallen worden op straat en
drugsoverlast. Onder fysieke verloedering wordt bekladding van muren en
gebouwen, rommel op straat, hondenpoep op straat en vernieling van
straatmeubilair verstaan.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meet middels de
Veiligheidsmonitor jaarlijks de door burgers ervaren overlast en
verloedering. De gegevens in de Veiligheidsmonitor zijn gebaseerd op
interviews met zo'n 20.000 steeds wisselende respondenten. Op basis van
deze meting blijkt dat burgers in hun woonwijken onder meer veel hinder
ondervinden van verkeersoverlast en hondenpoep.
Wij constateren dat het beleid zich niet altijd richt op de zaken waar
burgers volgens de Veiligheidsmonitor het meest last van ondervinden
en/of die zij het meest urgent vinden. Daarbij moet een onderscheid
gemaakt worden tussen wat door het kabinet tot zijn doelstellingen wordt
gerekend en wat erbuiten valt. Verkeersoverlast maakt geen deel uit van
wat het kabinet tot zijn doelstellingen rekent. Het kabinet rekent wel de
bestrijding van hondenpoep tot zijn doelen, maar specifiek beleid
ontbreekt.

De beleidsaanname van het ministerie is dat gemeenten het best zicht
hebben op de problematiek en dat het aanpakken van door gemeenten
aangedragen knelpunten zal leiden tot 25% minder overlast en 25%
minder verloedering voor de burger. Het beleid tegen overlast en
verloedering wordt uitgevoerd op basis van het Actieplan overlast en
verloedering met daarin 51 uit te voeren maatregelen. Het actieplan is
opgesteld op basis van de inbreng van gemeenten en richt zich
overwegend op de aanpak van de overlast door risicojongeren, de
uitgaansoverlast, op de versterking van de lokale samenwerking en het
zelfoplossend vermogen van de burger.
Wij constateren dat de rijksoverheid zich niet primair richt op de
problemen die volgens de burger, blijkens de Veiligheidsmonitor, het
meest knellen, maar op informatie van gemeenten. Daarvan is onzeker in
hoeverre daartoe de burgers zijn geraadpleegd. Bij enkele gemeenten
waar wij onderzoek hebben gedaan naar de overwegingen voor het
schoonmaken van de openbare ruimte bleek een dergelijke raadpleging
niet te hebben plaatsgevonden.

Zoals aangegeven wordt de effectiviteit van het beleid in opdracht van de
ministeries van BZK en Justitie door het CBS gemeten met behulp van de
Veiligheidsmonitor. De overlast en verloedering zijn volgens die monitor

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

in de periode 2002 tot en met 2006 in de beleving van de burger met
respectievelijk 9% en 8% afgenomen, maar daarna is er stagnatie
opgetreden. In 2007 zijn overlast en verloedering niet afgenomen. In
2008 is overlast met 0% en verloedering met 3% afgenomen.
Wij merken op dat het kabinet behalve via de Veiligheidsmonitor, waarin
wordt gerapporteerd over de overlast en verloedering in de wijk, de
Tweede Kamer ook informeert op basis van de Leefbarometer over onder
meer overlast in de wijken. Deze instrumenten geven over het jaar 2008
verschillende signalen af. Volgens de Veiligheidsmonitor is er nauwelijks
vooruitgang, maar volgens de Leefbarometer gaat het beter met de
overlast in de wijken. De Leefbarometer baseert zich voor het jaar 2008,
in tegenstelling tot de Veiligheidsmonitor, op gegevens over 2007 en kent
gewichten toe aan verschillende elementen van overlast. De verklaring
voor het verschil zou volgens het Ministerie van VROM gelegen zijn in de
verschillende doelen, leefbaarheid versus veiligheid, van de beide
instrumenten.

De doelstelling ‘afname overlast en verloedering met 25%’ wordt vanuit
verschillende budgetten gefinancierd. In het jaarverslag 2009 van het
Ministerie van BZK is in het overzicht budgetrealisatie van de beleidsprioriteiten aangegeven dat er € 45 miljoen is uitgegeven in 2009 aan
kabinetsprioriteiten 50,51, 52 en 55 die alle gericht zijn op veiligheid.
Daarvan was € 2,2 miljoen direct toe te rekenen aan het Actieplan
overlast en verloedering. Het overgrote deel van het geld dat direct
besteed wordt aan het terugdringen van overlast en verloedering wordt
echter bijgedragen door anderen. Zo zijn het Ministerie van VROM (met
€ 31,4 miljoen) en het bedrijfsleven (met €33 miljoen) betrokken bij de
aanval op zwerfafval (één van de onderdelen van het actieplan).
Daarnaast waren gelden beschikbaar voor de aanpak van zwerfafval bij
de gemeenten zelf, bijvoorbeeld via lokale heffingen zoals de
afvalstoffenheffing en budget vanuit het Gemeentefonds.
De door het Rijk beschikbaar gestelde gelden zijn relatief gering ten
opzichte van het totale budget dat gemeenten beschikbaar hebben, zoals
bijvoorbeeld voor het bestrijden van zwerfafval. Gemeenten zijn vrij om
het rijksgeld voor bestrijding van overlast en verloedering naar eigen
inzicht te besteden. Het Ministerie van BZK heeft er voor gekozen om
geen specifieke uitkering aan de gemeenten te verstrekken, maar een
algemene uitkering. Dit maakt het voor het ministerie lastig via de
gemeenten te sturen op het halen van de kabinetsdoelstellingen. De
relatie tussen de financiële bijdrage van het Rijk en de realisatie van de
doelstelling is mede daardoor niet eenvoudig te leggen. Wij hebben van
het Ministerie van VROM vernomen dat naar verwachting in mei 2010 een
evaluatie zal worden gepubliceerd van het impulsprogramma ‘Zwerfafval’.

14

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Daarbij zal een directe relatie tussen eventuele effecten van het beleid en
de beschikbaar gestelde budgetten van het Rijk, het bedrijfsleven en de
gemeenten worden gelegd.

2.2.2

Vermindering administratieve lasten voor burgers

Burgers ervaren administratieve lasten van het beleid van de overheid.
Doelstelling 69 van het beleidsprogramma van het kabinet-Balkenende IV
is het oplossen van de tien meest gevoelde knelpunten op het gebied van
administratieve lasten veroorzaakt door rijks- en gemeentebeleid. Wij
hebben ons beperkt tot één van de knelpunten: de administratieve lasten
rondom de aanvraag en verantwoording van de bijstand bij gemeenten.
Dit knelpunt heeft betrekking op ruim 40% van de administratieve lasten
door gemeenten. Met de keuze van dit onderwerp bestrijken we een
belangrijk deel van het programma om te komen tot vermindering van
administratieve lasten voor de burger. Bovendien gaat het hier om een
duidelijk afgebakende, grote doelgroep. De totale administratieve lasten
veroorzaakt door gemeentebeleid moeten in 2011 gereduceerd zijn met
25% ten opzichte van 2007.

Het beleid richt zich op de aanvrager of ontvanger (de burgers) van een
uitkering op basis van de Wet Werk en Bijstand (WWB). Uit ons
onderzoek blijkt dat als gemeenten gericht beleid hebben voor
administratieve lastenverlichting van de aanvraag en verantwoording van
de bijstand, er ook een lastenverlichting door burgers wordt ervaren. Op
basis van interviews en een enquête onder cliëntenraden constateren wij
dat het beleid van gemeenten die reeds ver gevorderd zijn, zich (ook
volgens de burgers) richt op de juiste aspecten.

De WWB is in 2004 gedecentraliseerd. Gemeenten zijn sindsdien in hoge
mate autonoom in de wijze waarop ze de procedures rondom
bijstandverlening inrichten. Het Ministerie van BZK denkt de
administratieve lasten van de bijstand voor burgers te kunnen
verminderen door de gemeenten ertoe over te halen om de procedures te
vereenvoudigen en hen daarbij te ondersteunen. Gezien de bereikte
effecten is het plausibel dat de aanpak van het Ministerie van BZK van
‘faciliteren en verleiden’ een goede is. Enkele voorbeelden van
maatregelen die gemeenten hebben doorgevoerd zijn één loket voor alle
regelingen rondom inkomen, niet steeds dezelfde gegevens aanleveren
die reeds bekend zijn bij de gemeente en afschaffing of aanzienlijke
vereenvoudiging van het verantwoordingsformulier. Circa de helft van de
gemeenten is inmiddels bezig met een project om de administratieve
lasten rondom de bijstand te verminderen.

15

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

In het jaarverslag 2009 van het Ministerie van BZK is in het overzicht
budgetrealisatie van de beleidsprioriteiten aangegeven dat er in 2009 €
45 miljoen is uitgegeven aan kabinetsprioriteit 69 gericht op
administratieve lastenverlichting. De kosten voor het verminderen van de
administratieve lasten in de bijstand worden gefinancierd uit de middelen
voor het programma ‘Vernieuwing Rijksdienst’ (circa € 458.000) en uit
een onbekende hoeveelheid financiële middelen van gemeenten. Daardoor
is niet vast te stellen hoeveel geld voor de vermindering van de
administratieve lasten in de bijstand beschikbaar was en dus ook niet in
hoeverre dit geld aan het doel is besteed. De € 458.000 is onder meer
uitgegeven aan het organiseren van bijeenkomsten met gemeenten, de
ontwikkeling van handreikingen en de inrichting van een website.

De concrete resultaten die het Ministerie van BZK meldt in de
voortgangsrapportages over de bijstand, sluiten aan bij het beeld van de
uitvoeringspraktijk en de beleving van de burger zoals die in ons
onderzoek naar voren zijn gekomen. We plaatsen echter kanttekeningen
bij de onderbouwing van de bereikte daling van de administratieve lasten.
Zo waren burgers die bijstand ontvangen verplicht om maandelijks een
verantwoordingsformulier in te dienen. De reductie is onder andere
gebaseerd op de aanname dat alle gemeenten het maandelijkse
verantwoordingsformulier hebben afgeschaft. Slechts maximaal de helft
van de gemeenten heeft echter de verplichting tot het indienen van een
verantwoordingsformulier afgeschaft. Dit geldt daarmee ook voor de
beleidinformatie over de bereikte administratieve lastenverlichting die
gepresenteerd is in het jaarverslag van het ministerie.
Uit de reactie van de minister van BZK op ons conceptrapport blijkt
echter dat uit recent onderzoek van het ministerie is gebleken dat
ongeveer 50% van de gemeenten het verantwoordingsformulier heeft
afgeschaft voor burgers met bijstand zonder bijverdiensten. Hiermee is
rekening gehouden in het percentage administratieve lastenverlichting
voor de burger zoals dat vermeld is in het Jaarverslag 2009 van het
Ministerie van BZK.

2.3

Oordeel over totstandkoming informatie in
jaarverslag over gevoerd beleid
De informatie over het gevoerde beleid dient op grond van de CW 2001:
•

op deugdelijke wijze tot stand te zijn gekomen;

•

te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften;

•

te voldoen aan de daaraan te stellen kwaliteitsnormen.

16

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

De eerste twee aspecten betrekken wij in dit oordeel. Over het derde
aspect rapporteren wij eerder in dit hoofdstuk onze bevindingen voor
zover wij daar onderzoek naar hebben gedaan.

Om tot een oordeel te komen over de totstandkoming van de informatie
over het gevoerde beleid selecteren wij jaarlijks één of enkele effect- of
prestatiegegevens. Dit jaar hebben we de totstandkoming van
prestatiegegeven Overlast en verloedering (artikel 4, operationele
doelstelling 4.2) uit het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van BZK
onderzocht.

Oordeel
Op grond van ons onderzoek hebben we vastgesteld dat de informatie
over het effectgegeven Overlast en verloedering op deugdelijke wijze tot
stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen.

17

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

3

Bedrijfsvoering

Wij hebben de bedrijfsvoering van het Ministerie van BZK onderzocht.
Onder de bedrijfsvoering vallen alle bedrijfsprocessen die ervoor zorgen
dat een ministerie functioneert. Het gaat dan om de primaire procesen,
de faciliterende processen en de sturing en beheersing daarvan.
In dit hoofdstuk geven we ons oordeel over het financieel beheer en
materieelbeheer en gaan we in op eventuele onvolkomenheden die we
daarin hebben aangetroffen (§ 3.1). Vervolgens gaan we in op
ontwikkelingen in de bedrijfsvoering (§ 3.2).
We komen in dit hoofdstuk ook terug op enkele onderwerpen uit ons
rapport Rijk verantwoord 2008, te weten: het
managementcontrolsysteem van het ministerie (§ 3.3) en het principe
‘single information single audit’ (sisa) (§ 3.4). Ten slotte geven we nog
een oordeel over de totstandkoming van de informatie over de
bedrijfsvoering (§ 3.5).

3.1

Oordeel over het financieel beheer en materieelbeheer
Het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden
administraties moeten op grond van de CW 2001 voldoen aan de eisen
van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid.

Oordeel
De onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het
materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties van het
Ministerie van BZK voldeden in 2009 aan de in de CW 2001 gestelde
eisen.

3.2

Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
Onderstaande figuur toont de ontwikkeling van de onvolkomenheden in
de bedrijfsvoering van het Ministerie van BZK over de afgelopen drie jaar.
Te zien is welke (ernstige) onvolkomenheden wij de laatste jaren hebben

18

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

aangetroffen in het financieel beheer en het materieelbeheer en in de
overige onderdelen van de bedrijfsvoering, en welke onvolkomenheden
zijn opgelost.

Figuur 4

Het aantal onvolkomenheden is in vergelijking met 2008 in 2009
gereduceerd tot nul. BZK heeft serieus werk gemaakt van het oplossen
van de bestaande onvolkomenheid uit 2008, te weten de afrekening van
oude voorschotten en het voorkomen van nieuwe achterstanden bij het
directoraat-generaal Veiligheid. Bij de oude dossiers tot en met 2007
moeten echter nog stappen worden gezet. Wij zijn van mening dat de
bedrijfsvoering van het Ministerie van BZK, net als vorig jaar, op een
toereikend niveau is.

Wij vragen aandacht voor de aanloopproblemen bij P-Direkt, de taak- en
verantwoordelijkheidsverdeling rond informatiebeveiliging en de
administratieve organisatie van de bestuurskosten. Wij gaan hierna ook
nog in op de afwikkeling van de openstaande voorschotten.

Aanloopproblemen bij P-Direkt
Vanaf medio 2009 zijn de ministeries van Algemene Zaken, BZK, Justitie,
Landbouw Natuur en Voedselveiligheid, Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer en de Hoge Colleges van Staat voor hun
personeels- en salarisadministratie gebruik gaan maken van de diensten
P-Direkt. P-Direkt is het shared service center voor personeelsbeheer van
de rijksoverheid. De ministeries en de Hoge Colleges hebben voorafgaand
aan de overgang naar P-Direkt, een projectorganisatie gevormd. De
beheersactiviteiten van de projectorganisatie zijn vanaf medio april 2009
overgedragen aan P-Direkt. Medio maart 2010 bleek dat de ministeries
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Justitie kritische
opmerkingen maakten in hun bedrijfsvoeringsparagraaf over P-Direkt. Het
Ministerie van BZK, dat primair verantwoordelijk is voor P-Direkt, heeft
geen opmerkingen gemaakt in de bedrijfsvoeringsparagraaf. Uit ons

19

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

beperkte onderzoek blijkt dat er een aantal problemen is geweest in 2009
bij de shared service voor de personeels- en salarisadministratie. De
Rijksauditdienst heeft geen gericht onderzoek gedaan naar het financieel
beheer van P-Direkt, maar vooral naar de rechtmatigheid van de
uitgaven. Daarom hebben zij nauwelijks specifieke bevindingen.

Bij de overdracht van de projectorganisatie aan P-Direkt waren er 19
maatregelen bepaald die door P-Direkt moesten worden doorgevoerd. De
maatregelen hebben o.a. betrekking op interne controle, managementinformatie en de bezetting van het Contactcenter. Eind 2009 waren deze
maatregelen nog niet allemaal uitgevoerd.

De projectorganisatie van de ministeries heeft in de tweede helft van
2009 versneld een Contactcenter ingericht en dat eind 2009
overgedragen aan P-Direkt. Op dat moment was er nog geen sprake van
een stabiele organisatie. Er zijn eind 2009 dan ook klachten binnengekomen over de kwaliteit van de klachtafhandeling door het
Contactcenter van P-Direkt. Het Contactcenter van P-Direkt heeft nog niet
in alle gevallen het vier-ogenprincipe toegepast voor kritische salarismutaties. Ook is er nog niet in alle gevallen een heldere beschrijving van
de controles die door P-Direkt worden uitgevoerd. Het proces van de
invoer van mutaties bij de ministeries en verzending naar P-Direkt was
niet stabiel. Dit proces is niet volledig getest.
Bij de meeste klanten van P-Direkt zijn in 2009, net als in 2008, vanwege
onduidelijkheid over en gebrekkige controle door het shared service
center extra controle-inspanningen geleverd door accountants. Hierbij zijn
nauwelijks rechtmatigheidsfouten geconstateerd.

P-Direkt werkt met een zogenoemd zelfbedieningsconcept. Medewerkers
kunnen bijvoorbeeld zelf via het P-Direktportaal reisdeclaraties indienen.
De controle van de gedeclareerde reiskosten vindt bij ministeries via
deelwaarnemingen plaats nadat betaald is aan de medewerker. Als
achteraf blijkt dat er fouten zijn gemaakt, wordt de declaratie verrekend
met het volgende salaris en kan de aangepaste declaratie opnieuw
worden ingediend. Bij diverse ministeries is het controle- en sanctiebeleid
echter nog onvoldoende uitgewerkt.

De Algemene Rekenkamer beveelt de minister van BZK aan om een
coördinerende rol te vervullen bij de inrichting van het controle- en
sanctiebeleid rond het zelfbedieningsconcept van P-Direkt van de
deelnemende ministeries. De Algemene Rekenkamer beveelt ook aan om
P-Direkt te verzoeken over alle negentien maatregelen periodiek te laten
rapporteren aan de leiding van het Ministerie van BZK.

20

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

De Algemene Rekenkamer zal in 2010 nader onderzoek doen naar het

21

functioneren van P-Direkt, mede omdat P-Direkt voor meer ministeries
personeels- en salarisdiensten gaat verzorgen. Wij zullen daarbij, gezien
het belang, onder meer aandacht schenken aan de autorisaties en
geautomatiseerde controles in het systeem en aan het controle- en
sanctiebeleid.

Voldoende voortgang in afwikkeling oude voorschotten
In het Rapport bij het Jaarverslag 2008 hebben we de achterstand in de
afhandeling van voorschotten bij de directie Politie en de veiligheidsregio’s als een onvolkomenheid aangemerkt, omdat de achterstand een
meerjarig karakter had, er een groot financieel belang mee gemoeid was
en voor veel van de openstaande voorschotten die zijn verstrekt in of
voor 2006, het risico bestond dat ze niet meer afgerekend konden
worden.

Wij hebben geconstateerd dat het ministerie in 2009 voortgang heeft
geboekt bij het elimineren van de achterstanden in de afwikkeling van
openstaande voorschotten. In overzicht 2 wordt de voortgang van de
afrekening van de oude voorschotten weergegeven.

Overzicht 2 Openstaande voorschotten Ministerie van BZK (x € miljoen en in %)
Jaar van

Stand

Afgerekend in

Stand

%

verstrekken

01-01-09

2009

31-12-09

afgerekend

2006 en ouder

€ 559

€ 382

€ 177

69%

2007

€ 447

€ 224

€ 223

50%

2008

€ 4.967

€ 4.500

€ 467

91%

Totaal

€ 5.973

€ 5.107

€ 866

86%

Het Ministerie van BZK meldt in de bedrijfsvoeringsparagraaf dat 86%
van alle openstaande voorschotten tot en met 2008 is afgewikkeld. Er
staat echter nog een harde kern van oude voorschotten van vóór 2007
open (€ 177 miljoen). Een deel heeft een meerjarig karakter en kon dus
nog niet worden afgerekend in 2009.

We concluderen dat het Ministerie van BZK serieus werk heeft gemaakt
van het oplossen van de onvolkomenheid en van het voorkomen van
nieuwe achterstanden. Wij beoordelen de voortgang in de afwikkeling van
oude voorschotten als voldoende voor het opheffen van de
onvolkomenheid. In ons rechtmatigheidsonderzoek over 2010 zullen wij
nog wel aandacht besteden aan de verdere voortgang. Wij zullen die dan
departementsbreed beoordelen.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Onvoldoende voortgang in het bepalen van de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling van de informatiebeveiliging
In 2009 is weinig voortgang geboekt bij het inrichten van de planning &
controlcyclus om een blijvend hoog niveau van informatiebeveiliging te
waarborgen. Taak- en verantwoordelijkheidsverdeling hadden dan medio
2009 beschreven en ingevoerd moeten zijn. De beveiligingsambtenaar
heeft wel een eerste aanzet gegeven, maar door capaciteitsproblemen is
het werk niet afgerond. Volgens het Beveiligingsvoorschrift 2005 is het
lijnmanagement verantwoordelijk voor de uitvoering van de informatiebeveiliging. De beveiligingsambtenaar vervult daarbij de kaderstellende
rol en moet de naleving van de voorschriften bewaken. Wij menen dat in
2010 de verdere invulling van een goede planning- & controlcyclus als
waarborg voor het op orde blijven van de informatiebeveiliging meer
aandacht verdient.

Onderzoek bestuurskosten
Als onderdeel van ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek doet de
Algemene Rekenkamer elk jaar onderzoek naar de uitgaven aan
voorzieningen, onkostenvergoedingen en declaraties van de ministers en
staatssecretarissen: de zogenoemde bestuurskosten. De regels hiervoor
zijn vastgelegd in het Voorzieningenbesluit ministers en
staatssecretarissen. Uitgangspunt voor deze regeling is dat ministers en
staatssecretarissen optimaal dienen te worden gefaciliteerd om hun
werkzaamheden te verrichten.

Naar aanleiding van een verzoek op basis van de Wet openbaarheid van
bestuur (WOB) heeft het Ministerie van BZK namens alle ministeries in
september 2009 gegevens openbaar gemaakt over de onkostenvergoedingen en declaraties van de ministers en staatssecretarissen. Aan
deze openbaarmaking wil het kabinet een vervolg geven. In de brief van
16 november 2009 (Tweede Kamer, 2009-2010, 28 479, nr. 50) heeft de
minister van BZK aangegeven afspraken te willen maken in het kabinet
over het jaarlijks openbaar maken van gegevens over onkostenvergoedingen en voorzieningen via internet. Uit ons onderzoek naar de
bestuurskosten bleek dat een aantal departementen geen aparte
kostenplaats kent waarop de bestuurskosten worden geregistreerd.
Hierdoor bestaat het risico van fouten en onvolledigheden in het
opgestelde overzicht.
In het Voorzieningenbesluit is opgenomen dat aan de ministers en
staatssecretarissen een dienstauto met chauffeur ter beschikking wordt
gesteld. Om vast te stellen of de dienstauto binnen de toegestane norm
valt, stelt het Voorzieningenbesluit een maximum aan de prijs per
kilometer. In het Voorzieningenbesluit is een formule opgenomen

22

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

waarmee de prijs per kilometer van de dienstauto wordt berekend. Een
van de variabelen in deze formule is het rentepercentage waarmee
rekening is gehouden bij de berekening van het leasetarief. In ons
onderzoek constateren we dat ministeries uiteenlopende rentepercentages hanteren bij de berekening van de prijs per kilometer. We
adviseren de minister van BZK een norm op te stellen voor het
rentepercentage dat ministeries in de formule moeten gebruiken.

3.3

Managementcontrolsysteem
Een managementcontrolsysteem (MCS) is een organisatorische
voorziening die tot doel heeft te waarborgen dat een organisatie op
beheerste wijze en goed bestuurd haar taken uitvoert en doelen
realiseert, en zich daarover ook kan verantwoorden. Een goed MCS vormt
dus een waarborg voor een goede bedrijfsvoering. In Rijk verantwoord
2008 (Algemene Rekenkamer, 2009) hebben wij toegezegd om in 2009
het instrument MCS in samenspraak met de ministeries verder uit te
werken.
Dit hebben we gedaan in expertmeetings die we in maart 2010 hebben
gehouden. Wij zijn voornemens om het verslag hiervan omstreeks
verantwoordingsdag op onze website (www.rekenkamer.nl) te plaatsen.

Van een drietal onderwerpen signaleren wij al enkele jaren dat zij
bijzondere aandacht vragen. Dat zijn de sturing van grote ICT-projecten,
de naleving van de Europese aanbestedingsregels en de realisatie van de
taakstellingen. Dit jaar zijn wij rijksbreed voor deze onderwerpen
nagegaan in hoeverre het departementale MCS een goede beheersing
ervan ondersteunt. Wij rapporteren hierna over de naleving van de
Europese aanbestedingsregels en de realisatie van de taakstellingen.

3.3.1

EU-aanbestedingen

Sinds begin jaren zeventig bestaan er binnen de Europese Unie (EU)
regels om ervoor te zorgen dat alle bedrijven binnen de EU, ongeacht hun
nationaliteit, kunnen meedingen naar overheidsopdrachten binnen de EU.
Daarnaast bevorderen deze regels de transparantie en integriteit van het
overheidshandelen. Wij moeten echter al vele jaren constateren dat deze
regels geregeld worden overtreden. Wij zien de naleving van de Europese
aanbestedingsregelgeving als een belangrijk aandachtspunt voor een MCS
van een ministerie. Wij vinden het van belang dat ministers inzicht
hebben in de mogelijke oorzaken van het niet naleven van deze regels.
Wij zijn daarom voor 2009 nagegaan of en hoe elk ministerie daar inzicht

23

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

in verwerft. Daartoe hebben we bij het Ministerie van BZK onderzocht hoe
de Rijksauditdienst de naleving van de Europese aanbestedingsregelgeving heeft gecontroleerd. Wij stelden vast dat de Rijksauditdienst
in 2009 onderzoek heeft verricht naar de naleving van de Europese
aanbestedingsregels. De Rijksauditdienst constateerde dat in vijf gevallen
tot een totaalbedrag van € 1,4 miljoen geen Europese aanbesteding heeft
plaatsgevonden. Het totaalbedrag aan transactie-uitgaven van het
Ministerie van BZK, dat in beginsel in aanmerking komt voor EUaanbesteding, is circa € 600 miljoen.

Verder hebben we gekeken of, als er fouten en onzekerheden in de
naleving van de Europese aanbestedingsregelgeving werden
geconstateerd, de Rijksauditdienst heeft gezocht naar verklaringen
daarvoor. Hieruit kwamen de volgende verklaringen voor de
geconstateerde fouten naar voren: ten onrechte niet Europees
aanbesteed (2x), de raamovereenkomst is verlopen (1x), verlenen van
een opdracht in afwijking van de gunningscriteria (1x) en ten onrechte
opknippen van de opdracht (1x).

3.3.2

Taakstelling

In de nota Vernieuwing Rijksdienst van september 2007 (Kabinet, 2007)
heeft het kabinet een taakstelling voor de rijksdienst vastgelegd. Die
taakstelling is een bezuiniging van € 630 miljoen, verdeeld over de
ministeries en over 35 zbo’s, wat neerkomt op circa 11.000 fte’s. Daarbij
komt nog een taakstelling van ongeveer 1800 fte’s bij de zogenoemde
tariefgefinancierde diensten, dat wil zeggen: diensten van agentschappen
en zbo’s die geheel of gedeeltelijk door derden worden betaald. In totaal
is de afslanking voor het rijksdienst dus vastgesteld op ongeveer 12.800
fte’s in de periode 2008-2011. Als peildatum voor de afslanking is
aangehouden de feitelijke bezetting in fte's op 31 december 2006: in
totaal 175.000 fte’s waarvan 120.000 fte’s bij het Rijk en 55.000 fte’s bij
zbo’s. De taakstelling is verdeeld over 2008 (1/8 deel), 2009 (1/8 deel),
2010 (1/4 deel) en 2011 (1/2 deel). Bij de taakstelling is rekening
gehouden met de verschillende onderdelen van de ministeries, namelijk
beleid, ondersteuning, inspectie en uitvoering. Beleid moet met ongeveer
20% verminderen, ondersteuning met ongeveer 25%, inspectie met
ongeveer 20% en uitvoering met ongeveer 5 à 10%.

De minister van BZK is verantwoordelijk voor de coördinatie van dit
programma en voor de voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer. De
vakministers zijn verantwoordelijk voor het realiseren van de taakstelling

24

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

op hun eigen ministeries. Ieder ministerie heeft voor zichzelf en voor de
zbo’s die onder het ministerie ressorteren een plan van aanpak opgesteld.

De inhuur van derden mag niet stijgen om de weggevallen fte’s van de
taakstelling Vernieuwing Rijksdienst te compenseren. Cijfers over de
inhuur van externen zijn niet opgenomen in de voortgangsrapportages
over de Vernieuwing Rijksdienst. Wel rapporteren de ministeries sinds
2007 in hun departementale jaarverslag over hun externe inhuur.

Uitvoering taakstelling
De vraag is hoe per ministerie de voorgenomen taakstelling wordt
uitgevoerd. Is het management op dit terrein ‘in control’? Om antwoorden
op deze vragen te krijgen, hebben wij het plan van aanpak van het
Ministerie van BZK nader bekeken. We hebben onderzocht hoe dit plan
wordt uitgevoerd en hoe het ministerie de voortgang bewaakt.

Het plan van aanpak dateert van 14 juni 2007 en is in november 2007
nader uitgewerkt (Het Nieuwe BZK). Het te bezuinigen aantal fte’s is
bijgesteld naar aanleiding van de reactie van de projectleider Vernieuwing
Rijksdienst en de te vormen nieuwe organisatiestructuur is verder
geconcretiseerd. Inmiddels is de in het plan aangekondigde reorganisatie
van de organisatiestructuur van het departement uitgevoerd.

Op het Ministerie van BZK verloopt de uitvoering conform het plan. De
afgelopen twee jaar was het relatief eenvoudig om de doelen te halen,
omdat het slechts 1/8 per jaar van de totale taakstelling betrof. De
komende twee jaar vraagt meer inspanning, omdat dan een kwart
respectievelijk de helft van de taakstelling bereikt moet worden.

De voortgang van het plan wordt, ook wat betreft de differentiatie over
de verschillende categorieën (beleid, ondersteuning, inspectie en
uitvoering), bijgehouden door de directie Financieel-Economische Zaken
(DFEZ) samen met de directie Personeel, Regie, ICT en Organisatie
(PRIO).

Het Monitorteam, bestaande uit vertegenwoordigers van FEZ en PRIO,
monitort de invulling van de taakstelling. Met de controle op de uitvoering
is volgens BZK de projectgroep Vernieuwing Rijksdienst belast. Deze kijkt
volgens het ministerie naar de totale voortgang qua afbouw van fte's, de
afslanking langs de categorieën en de afbouw conform het Bekker-ritme
(1/8 in 2008, 1/8 in 2009, 1/4 in 2010 en 1/2 in 2011). De projectgroep
ontvangt gegevens uit de salarisadministratie, op basis waarvan het
aantal fte’s wordt bepaald. De Rijksauditdienst controleert jaarlijks de

25

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

salarisgegevens, maar doet geen specifiek onderzoek naar de juistheid
van de verantwoorde gerealiseerde bezuinigingen.

Inhuur externen
In 2009 is bepaald dat de uitgaven voor externe inhuur door de
rijksoverheid per jaar niet meer mogen bedragen dan 13% van de totale
personele kosten. Hogere uitgaven voor externe inhuur moeten worden
uitgelegd. Iedere minister rapporteert aan de Tweede Kamer over de
hoogte van de uitgaven voor externe inhuur in een bijlage bij het
jaarverslag.
Wij zijn voor de verantwoording over 2009 nagegaan of de informatie die
de minister van BZK heeft opgenomen in de bijlage grote verschillen
bevat ten opzichte van de informatie uit de jaarverslagen 2007 en 2008
en hoe de minister deze verschillen toelicht.

Wij stellen vast dat er grote verschillen zijn. Uit onderstaande tabel blijkt
een sterke groei in externe inhuur.

Inhuur externen x € 1.000

2007

2008

2009

Interim-management

1.871

3.039

5.889

Organisatie- en formatieadvies

239

2.239

2.260

Beleidsadvies

806

3.035

1.628

Communicatieadvisering

229

573

1.553

3.148

8.886

11.330

489

1.634

2.748

1.989

12.510

9.960

810

1.707

3.357

(beleids)ondersteunend

3.289

15.851

16.066

Uitzendkrachten

7.649

26.600

44.691

Ondersteuning bedrijfsvoering

7.649

26.600

44.691

Totaal uitgaven inhuur externen

14.086

51.337

72.087

Beleidsgevoelig
Juridisch advies
Advisering opdrachtgevers automatisering
Accountancy, financiën en administratieve organisatie

P-Direkt en Werkmaatschappij

22.716

Inhuur voor vernieuwing rijksdienstprojecten
Totaal

14.086

864

20.678

74.917

92.765

In 2008 is de inhuur sterk toegenomen ten opzichte van 2007, van € 14
miljoen naar € 75 miljoen. Het Ministerie van BZK geeft aan dat dit mede
wordt veroorzaakt doordat het in 2008 voor het eerst de batenlastendiensten meetelt. Dit verklaart de stijging slechts ten dele, omdat
ook zonder de baten-lastendiensten P-Direkt en Werkmaatschappij er een
aanzienlijke stijging in 2008 ten opzichte van 2007 van de inhuur heeft
plaatsgevonden. De stijging zit vooral in beleidsondersteuning en
bedrijfsvoering.

26

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

In 2009 is de inhuur gestegen met € 18 miljoen (24%). Uit de toelichting
blijkt dat de toename wordt veroorzaakt door P-Direkt en de
Werkmaatschappij. Deze organisaties bevinden zich in een opbouwfase,
waardoor volgens het Ministerie van BZK extra inhuur nodig is om de
taken te kunnen vervullen. De uitgaven van P-Direkt en de
Werkmaatschappij zijn verantwoord onder ‘uitzendkrachten’ en ‘inhuur
voor vernieuwing rijksdienst’ in de tabel hierboven.
Het Ministerie van BZK geeft aan in 2009 binnen de in het kabinet
afgesproken norm van 13% inhuur ten opzichte van de totale personele
uitgaven te zijn gebleven (12,1%), zie onderstaande tabel.

Sturingspercentage 2009 (in € 1.000)
Uitgaven ambtelijk personeel

522.321

Uitgaven externe inhuur

72.086

Totale personele uitgaven

594.406

Percentage inhuur

12,1%

Dit is exclusief de inhuur in het kader van Vernieuwing Rijksdienst. De
totale inhuur in 2009 bedraagt € 92,8 miljoen, inclusief de inhuur voor
Vernieuwing Rijksdienstprojecten. Dit is 15% van de totale personele
uitgaven, waarmee de norm van 13% is overschreden.

De Rijksauditdienst heeft de deugdelijke totstandkoming van de bijlage
waarin de inhuur derden is verantwoord gecontroleerd. Wij zijn met de
Rijksauditdienst van mening dat het overzicht niet voldoet aan de
verslaggevingseisen. De inhuur voor Vernieuwing Rijksdienst had niet
afzonderlijk vermeld mogen worden, maar moeten worden verdeeld over
acht voorgeschreven rubrieken.

3.4

Single information single audit
Het kabinetsbeleid is gericht op het verminderen van de administratieve
lasten voor de overheid, zowel op rijksniveau als op provinciaal en
gemeentelijk niveau. Een van de middelen die het kabinet daarvoor inzet,
is het principe ‘single information single audit’ (sisa). Sisa houdt in dat
provincies en gemeenten zich niet over elke specifieke uitkering die zij
vanuit het Rijk ontvangen afzonderlijk hoeven te verantwoorden en dat
de accountantscontrole van de specifieke uitkeringen deel uitmaakt van
de controle van de jaarlijkse financiële verantwoording.

27

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Specifieke uitkeringen in de Financiële-verhoudingswet
In artikel 15a lid 1 van de Financiële-verhoudingswet wordt het
instrument ‘specifieke uitkering’ als volgt omschreven: “Elke bijdrage uit
’s Rijks kas die door of vanwege Onze Minister wie het aangaat onder
voorwaarden ten behoeve van een bepaald openbaar belang aan
provincies en gemeenten wordt verstrekt, is een specifieke uitkering.”
Met andere woorden: specifieke uitkeringen zijn bestemd voor specifieke
doelen die gemeenten of provincies moeten realiseren. Omdat er veel
administratieve lasten zijn gemoeid met deze uitkeringen, wil het kabinet
ze drastisch in aantal reduceren.
Met de wijziging van de Financiële-verhoudingswet per 1 augustus 2008
is er een nieuwe optie binnen de categorie van specifieke uitkeringen
bijgekomen: de verzameluitkering. Hierin worden afzonderlijke specifieke
uitkeringen gebundeld tot één uitkering per beleidsthema. Daarnaast
kunnen op grond van de wetswijziging specifieke uitkeringen worden
omgezet in decentralisatie-uitkeringen. Voor zover de specifieke
uitkeringen gehandhaafd blijven, wil het kabinet sisa inzetten om de
administratieve lastendruk te verminderen.

Het sisaprincipe wordt toegepast sinds het verantwoordingsjaar 2006.
Gemeenten en provincies hebben dus voor het eerst in 2007 volgens dit
principe hun verantwoording aangeleverd bij de departementen.
Behalve sisa wordt ook ‘single review’ toegepast door de departementale
auditdiensten. Dat wil zeggen dat de accountant van een provincie of een
gemeente slechts één keer wordt gereviewd door een accountant van het
Rijk.
Het Ministerie van BZK coördineert het beleid voor sisa en single review,
om ervoor te zorgen dat alle departementen op adequate wijze worden
voorzien van informatie over specifieke uitkeringen.
Wij hebben de ontwikkeling van het aantal specifieke uitkeringen en de
toepassing van sisa onderzocht.

Ontwikkeling specifieke uitkeringen van het Ministerie van BZK
Het Ministerie van BZK had in 2009 zes specifieke uitkeringen. In 2010
blijven er twee over: de verzameluitkering en het Besluit doeluitkering
bestrijding van rampen en zware ongevallen (BDUR). Volgens opgave van
het Ministerie van BZK bedroegen de verplichtingen in 2009 € 95,5
miljoen en de uitgaven € 95,0 miljoen voor de verzameluitkering en de
BDUR.
Wij stellen vast dat het aandeel van de specifieke uitkeringen bij het
Ministerie van BZK ten opzichte van het totaal van het Rijk beperkt is,
zowel in aantal als in financieel belang. Het aantal specifieke uitkeringen
neemt met ingang van 2010 verder af.

28

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

29

Toepassing sisa door het Ministerie van BZK
Provincies en gemeenten dienden zich in 2009 via de Sisabijlage 2008
aan BZK te verantwoorden over twee specifieke uitkeringen. Er is bij het
Ministerie van BZK nog één specifieke uitkering, het Bijdragebesluit
kosten ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog 1999 (oftewel de
‘Bommenregeling’), die niet via sisa wordt verantwoord.

Ontwikkeling specifieke uitkeringen rijksbreed
Het Ministerie van BZK geeft in het jaarverslag aan dat het aantal
specifieke uitkeringen in 2009 is gedaald van 101 naar 82. De doelstelling
is om in 2011 uit te komen op 45 resterende specifieke uitkeringen.
Volgens het Onderhoudsrapport Specifieke uitkeringen 2009 dat op 27
april 2009 door de minister van BZK aan de Tweede Kamer is gestuurd,
bedroeg in 2009 het totaal aantal specifieke uitkeringen echter 109
(Ministerie van BZK, 2009). De toename van het aantal specifieke
uitkeringen in 2009 is veroorzaakt door de financiering van nieuwe
specifieke uitkeringen met geld uit het Fonds Economische
Structuurversterking (FES). In een wet tot wijziging van het FES wordt
voorgesteld om uitkeringen gefinancierd uit dit fonds niet via een
specifieke uitkering, maar via een decentralisatie-uitkering aan te
verstrekken. De behandeling in de Eerste Kamer is in 2010. Indien de wet
wordt aangenomen, klopt het aantal van 82 in het Jaarverslag van het
Ministerie van BZK.

3.5

Oordeel over totstandkoming informatie in
jaarverslag over bedrijfsvoering
In de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag van een ministerie
verantwoordt de minister zich over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering (of het begrotingsgeld volgens de regels is uitgegeven), over
de totstandkoming van de beleidsinformatie, over het gevoerde financieel
beheer en materieelbeheer en over de overige aspecten van de
bedrijfsvoering.

De informatie over de bedrijfsvoering dient op grond van de CW 2001:
•

op deugdelijke wijze tot stand te zijn gekomen;

•

te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.

Deze twee aspecten, die geen betrekking hebben op de kwaliteit van de
informatie zelf, betrekken wij in ons oordeel over de informatie over de
bedrijfsvoering.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

30

Om tot een oordeel te komen over de totstandkoming van de informatie
hebben wij de volgende aspecten ervan onderzocht:
•

Beschikt de minister over een procedure voor de totstandkoming van
de bedrijfsvoeringsparagraaf waarin de bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van alle actoren zijn vastgelegd?

•

Heeft de minister vooraf criteria geformuleerd om te bepalen wat
opmerkelijke zaken en tekortkomingen in de bedrijfsvoering zijn?

•

Is het verloop van het totstandkomingsproces controleerbaar en is
het afwegingsproces daarbij transparant vastgelegd?

Oordeel
De informatie over de bedrijfsvoering in het Jaarverslag 2009 van het
Ministerie van BZK is op deugdelijke wijze tot stand gekomen en voldoet
aan de verslaggevingsvoorschriften.

Opmerkingen bij de bedrijfsvoeringsparagraaf
De minister van BZK is eigenaar en beheerder van het communicatienetwerk C2000. Tijdens een aantal incidenten in het recente verleden zijn
hulpverleners geconfronteerd met communicatieproblemen door gebreken
in het C2000-netwerk. Dit heeft veel aandacht in de Tweede Kamer
gekregen. In reactie hierop heeft de minister een expertgroep ingesteld.
Omdat het Ministerie van BZK onvoldoende gebruik gemaakt heeft van
signalen uit de eigen bedrijfsvoering over de gebreken in het C2000netwerk, zijn wij van mening dat er geen sprake is van een beheerst
proces. Gezien de omvang van de gesignaleerde problematiek met C2000,
de verantwoordelijkheid van de minister en omdat wij van mening zijn dat
C2000 tot de bedrijfsvoering van het Ministerie van BZK behoort, zijn wij
van oordeel dat deze problemen vermelding behoeven in de
bedrijfsvoeringsparagraaf. De Rijksbegrotingsvoorschriften geven
overigens aan dat de afweging om iets op te nemen een kwalitatieve is.

Het is ons opgevallen dat de Ministeries van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit en Justitie kritische opmerkingen maken in hun
bedrijfsvoeringsparagraaf over P-Direkt en het Ministerie van BZK, die
primair verantwoordelijk is voor P-Direkt, geen opmerkingen heeft
gemaakt in de bedrijfsvoeringsparagraaf.

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

4

Financiële informatie

Wij hebben de financiële informatie in het Jaarverslag 2009 van het
Ministerie van BZK beoordeeld. We hebben onderzocht of de minister het
begrotingsgeld volgens de regels heeft ontvangen en uitgegeven en of hij
daarover in het jaarverslag goede verantwoording heeft afgelegd.

4.1

Oordeel over de financiële informatie
De financiële informatie in het jaarverslag bestaat uit de volgende
onderdelen:
•

de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten in de verantwoordingsstaat en de toelichting daarbij;

•

de baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten en
balansposten in de samenvattende verantwoordingsstaat van de
baten-lastendiensten en de toelichting daarbij.

De financiële informatie dient op grond van de CW 2001:
•

rechtmatig tot stand te zijn gekomen;

•

deugdelijk te zijn weergegeven;

•

te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.

Oordeel
De financiële informatie in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van
BZK voldoet aan de eisen die de CW 2001 stelt, met uitzondering van de
volgende fouten en onzekerheden in de verantwoordingsstaat: bij artikel
7 (ontvangsten) Innovatie en informatiebeleid openbare sector is de
tolerantiegrens overschreden. Op de balans van de baten-lastendienst
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) is een
schuld aan het kerndepartement opgenomen van € 15,6 miljoen. Dit
betreft het saldo van in de afgelopen jaren opgebouwde verschillen
tussen de door BPR ontvangen leges en de door BPR toegerekende
kosten voor het produceren en distribueren van de reisdocumenten. Het
Ministerie van BZK heeft deze middelen niet opgeëist, wat als een fout
moet worden aangemerkt. Dit betreft het parkeren van
begrotingsgelden.

31

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Het totaalbedrag van alle geconstateerde fouten en onzekerheden blijft
onder de tolerantiegrens voor de financiële informatie in het jaarverslag
als geheel.

Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven omvat in totaal € 427,5
miljoen, respectievelijk € 4,2 miljoen aan overschrijdingen op de
begrotingsartikelen. Gaan de Staten-Generaal niet akkoord met de
hiermee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten wij ons oordeel
over de financiële informatie mogelijk herzien.

In de bijlagen van het Rapport bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie
van BZK staat een overzicht van alle fouten en onzekerheden.

Naleving Europese aanbestedingsregels
Wij zijn nagegaan in hoeverre het ministerie de Europese aanbestedingsregels naleeft. Wij hebben vastgesteld dat bij het Ministerie van BZK in
vijf gevallen met een totaalbedrag van € 1,4 miljoen deze regels niet zijn
nageleefd.

Overzicht personele topinkomens in het jaarverslag
Volgens de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde
topinkomens (WOPT) moet elk ministerie in het jaarverslag een overzicht
opnemen van medewerkers die in het verslagjaar uit publieke middelen
meer hebben verdiend dan het gemiddelde belastbare jaarloon van een
minister.
In het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van BZK is in hoofdstuk C3
informatie opgenomen over negentien functionarissen die, inclusief
pensioenafdracht en overige voorzieningen, meer verdiend hebben dan
bovengenoemde norm. Hiervan waren zestien personen via de onder BZK
ressorterende Algemene Bestuursdienst werkzaam voor andere
departementen.

4.2

Oordeel over saldibalans en toelichting
De saldibalans is een overzicht van de posten die aan het eind van het
jaar nog openstaan en die naar het volgende jaar moeten worden
meegenomen. Bij de saldibalans hoort een toelichting waarin nadere
informatie wordt verstrekt over de afzonderlijke posten op deze balans.

32

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

De informatie in de saldibalans dient op grond van de CW 2001:
•

rechtmatig tot stand te zijn gekomen;

•

deugdelijk te zijn weergegeven;

•

te voldoen aan de verslaggevingvoorschriften.

Oordeel
De informatie in de saldibalans in het Jaarverslag 2009 van het
Ministerie van BZK voldoet aan de eisen die de CW 2001 stelt. Dit
betekent dat wij geen belangrijke fouten en onzekerheden in de
rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd die de
tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.

In 2009 heeft het Ministerie van BZK voor een bedrag van € 4.879
miljoen aan openstaande voorschotten afgerekend. Wij zijn van oordeel
dat de afrekeningen voldoen aan de gestelde eisen, met uitzondering van
circa € 4,5 miljoen aan fouten en circa € 16,6 miljoen aan onzekerheden.

Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten en onzekerheden in de
saldibalansposten blijft onder de tolerantiegrens voor de saldibalans als
geheel.

Bij de controle in 2009 op de afwikkeling van oude voorschotten uit
2000-2006 was sprake van circa € 4,5 miljoen aan fouten en circa
€ 16,6 miljoen aan onzekerheden De oorzaak van de fouten en
onzekerheden is gelegen in de complexiteit van de regeling en het feit dat
een aantal dossiers uit deze periode niet volledig was en ook met extra
inspanning niet meer volledig was te krijgen. Daarop is besloten om deze
voorschotten toch af te wikkelen en de eindbeschikkingen te versturen.
Het ministerie heeft dit besluit toegelicht in zijn bedrijfsvoeringsparagraaf.

In de bijlagen van het Rapport bij het Jaarverslag 2009van het Ministerie
van BZK staat een overzicht van alle fouten en onzekerheden.

33

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Gebruikte afkortingen
AAL

Audit Actielijst

AIVD

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

BDUR

Besluit doeluitkering bestrijding van rampen en
ongevallen

BPR

Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten

BZK

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CIO

Chief Information Officer

CW 2001

Comptabiliteitswet 2001

DFEZ

directie Financieel-Economische Zaken

EU

Europese Unie

ICT

informatie- en communicatietechnologie

KLPD

Korps Landelijke Politiediensten

LCR

Landelijke Cliëntenraad

MCS

managementcontrolsysteem

OSU

Onderhoudsrapport Specifieke Uitkeringen

PRIO

directie Personeel, Regie, ICT en Organisatie

RWT

rechtspersoon met een wettelijke taak

SCP

Sociaal Cultureel Planbureau

sisa

single information, single audit

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

WOB

Wet openbaarheid van bestuur

WOPT

Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde
topinkomens

WWB

Wet werk en bijstand

zbo

zelfstandig bestuursorgaan

Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in onze rapporten bij de jaarverslagen.

34

Toelichting op het Rapport bij het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Literatuur
Nota Vernieuwing Rijksdienst. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008
31 201, nr. 3h. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2008). Rijk Verantwoord 2008. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008-2009 31 924, nr. 2. Den Haag: Sdu.

Ministerie van BZK (2009). Vaststelling van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2009. Brief aan de Tweede Kamer over
Onderhoudsrapport specifieke uitkeringen 2009. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2008-2009 31 700 B, nr. 15. Den Haag: Sdu.

Algemene Rekenkamer (2010). Staat van de beleidsinformatie 2010.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010, 32 380, nrs. 1-2. Den Haag:
Sdu.

35