Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2012

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt
ertoe om de begrotingsstaat van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2012 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor het jaar 2012. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2012.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2012 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
Memorie van Toelichting toegelicht (de Begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendiensten «Agentschap SZW» en «Inspectie Werk en Inkomen» voor het jaar 2012 vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden
toegelicht in onderdeel B (de Begrotingstoelichting) van deze Memorie
van Toelichting en wel in de paragraaf inzake de diensten die een
baten-lastenstelsel voeren.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

kst-33000-XV-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage ongedefinieerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

1

B. BEGROTINGSTOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
blz
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ BEGROTINGSWETSVOORSTEL

1

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

2

1.

Leeswijzer

3

2.

Het beleid

6

2.1

Beleidsagenda

6

2.2
Artikel 41
Artikel 42
Artikel 43
Artikel 44
Artikel 45
Artikel 46
Artikel 47
Artikel 48
Artikel 49
Artikel 50
Artikel 51
Artikel 52

Beleidsartikelen
Inkomensbeleid
Arbeidsparticipatie
Arbeidsverhoudingen
Gezond en veilig werken
Pensioenbeleid
Inkomensbescherming met activering
Aan het werk: Bemiddeling en Re-integratie
Sociale werkvoorziening
Overige inkomensbescherming
Tegemoetkoming specifieke kosten
Rijksbijdragen aan sociale fondsen
Kinderopvang

29
29
38
47
54
59
66
91
102
108
119
127
130

2.3
Artikel 96
Artikel 97
Artikel 98
Artikel 99

Niet-beleidsartikelen
Apparaatsuitgaven kerndepartement
Aflopende regelingen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

138
138
142
143
145

3.

Baten-lastendiensten

146

4.
4.1
4.2

Bijlagen
ZBO’s en RWT’s
Uitgaven en financiering budgetdisciplinesector
SZA
Specifieke inkomenseffecten
Lijst met afkortingen
Trefwoordenregister

156
156

4.3
4.4
4.5

158
169
189
192

Internetbijlagen (gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl)
1.
Verdiepingsbijlage
2.
Moties en toezeggingen
3.
Subsidie-overzicht
4.
Evaluatie- en onderzoeksoverzicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

2

Leeswijzer

HOOFDSTUK 1: LEESWIJZER
Inleiding

De begroting 2012 is op een aantal punten gewijzigd ten opzichte van de
begroting 2011. De wijzigingen worden in de groeiparagraaf van deze
leeswijzer nader toegelicht. Hoewel gepoogd is het aantal wijzigingen in
de begroting 2012 beperkt te houden, kunnen zij tot ongemak bij de lezer
leiden. De begroting 2013 zal geheel worden vernieuwd en volgens de
regels van de nieuwe begrotingspresentatie («Verantwoord Begroten»)
worden ingericht.
In de begroting wordt verwezen naar beleids- of kamerstukken. Net als in
voorgaande jaren zijn deze beleidsstukken via de internetsite
www.rijksbegroting.nl te raadplegen.

Opbouw begroting

De begroting van SZW is opgebouwd uit de volgende hoofdstukken:
2.1 Beleidsagenda
In de beleidagenda wordt aandacht besteed aan de hoofdlijnen van het
beleid van SZW in de huidige kabinetsperiode.
2.2 Beleidsartikelen
De belangrijkste beleidsdoelstellingen van SZW zijn in afzonderlijke
beleidsartikelen opgenomen. De begroting van SZW bestaat uit 12
beleidsartikelen. Alle beleidsartikelen hebben dezelfde opbouw. In de
paragraaf «Algemene doelstelling» staan de omschrijving en de
verwachte effecten van het beleid. In de paragraaf «Budgettaire gevolgen
van beleid» worden de begrotings- en premiegefinancierde uitgaven op
het betreffende beleidsterrein toegelicht. Daarna worden per operationele
doelstelling de instrumenten en doelgroepen van het beleid gepresenteerd.
2.3 Niet-beleidsartikelen
De begroting van SZW kent 4 niet-beleidsartikelen. Deze artikelen
bevatten de middelen die niet rechtstreeks aan een doelstelling kunnen
worden gekoppeld, bijvoorbeeld omdat het om een technische of
administratieve voorziening gaat (onvoorzien, loon-prijsbijstelling).
Tevens zijn in een van deze artikelen de apparaatsuitgaven van het
kerndepartement opgenomen.
3. Baten-lastendiensten
Onder het ministerie vallen twee baten-lastendiensten: het Agentschap
SZW en de Inspectie Werk en Inkomen. Van deze baten-lastendiensten is
een technische paragraaf opgenomen die bestaat uit een meerjarige
begroting en een kasstroomoverzicht met daarbij een toelichting.
4. Bijlagen
De begroting van SZW bevat 5 bijlagen.
5. Internetbijlagen
De begroting van SZW bevat tevens 4 internetbijlagen.

Groeiparagraaf

De begroting 2012 is op een aantal punten gewijzigd ten opzichte van de
begroting 2011.
In de eerste plaats is de begroting gewijzigd als gevolg van de rijksbrede
invoering van een nieuwe begrotingspresentatie. Op 20 april 2011 is de
Tweede Kamer akkoord gegaan met een aanpassing van de presentatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

3

Leeswijzer

van de Rijksbegroting onder de naam «Verantwoord Begroten» (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 865, nr. 26). De nieuwe presentatie moet leiden
tot meer inzicht in financiële informatie, de rol en verantwoordelijkheid
van de minister en moet een duidelijke splitsing tussen apparaat en
programma laten zien. De meeste veranderingen zullen pas in de
begroting 2013 worden doorgevoerd. In 2012 geldt dit echter al voor een
paar maatregelen:
• De begroting bevat een centraal apparaatsartikel waarop alle apparaatsuitgaven van het kerndepartement bij elkaar staan. Dit is artikel 96
van deze begroting.
• In de beleidsagenda is aan het eind een totaaloverzicht opgenomen
van de beleidsdoorlichtingen.
• De bedrijfsvoeringsparagraaf in de begroting is vervallen.
• Vier bijlagen worden als internetbijlage gepubliceerd en aangeboden
aan de Tweede Kamer.
In de tweede plaats is de begroting gewijzigd naar aanleiding van het
regeerakkoord en de doorvertaling daarvan in doelen, indicatoren en
kengetallen:
• Als gevolg van de departementale herindelingen vallen de beleidsterreinen kinderopvang en kindregelingen onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hiertoe is
in de begroting 2012 een nieuw artikel Kinderopvang opgenomen
(artikel 52). De kindregelingen (AKW, WKB, TOG-kopje) zijn toegevoegd aan artikel 50 Tegemoetkoming specifieke kosten.
• De operationele doelstellingen 3 en 4 uit artikel 43 (Arbeidsverhoudingen) zijn gecombineerd tot een nieuwe operationele doelstelling in
artikel 42 (Arbeidsparticipatie), waardoor beter zichtbaar wordt dat het
huidige beleid is gericht op het bevorderen van arbeidsparticipatie. In
de doelstelling komt tot uitdrukking dat voor verhoging van de
arbeidsparticipatie het van belang is dat er voldoende mogelijkheden
zijn om werk op flexibele wijze te combineren met andere activiteiten,
waaronder zorgtaken.
• Artikel 43 Arbeidsverhoudingen kent een nieuwe operationele
doelstelling, waarin het beleid wordt beschreven met betrekking tot
het reguleren en handhaven van arbeidsmigratie.
• De doelstellingen van het pensioenbeleid in artikel 45 zijn aangescherpt, waardoor een duidelijker onderscheid ontstaat tussen de
waarborgfunctie van het pensioenstelsel en het bevorderen van de
betrokkenheid van deelnemers bij hun pensioenvoorziening.
• In artikel 46 is de operationele doelstelling «Zorgdragen voor een
inkomensvoorziening voor bepaalde herkeurde arbeidsongeschikten»
vervallen.
• De separate doelstelling «Ondersteunen bij het verkleinen van de
afstand tot regulier werk» in artikel 47 is vervallen. Het verkleinen van
de afstand tot werk is geen doel op zich, maar een middel om te
komen tot (duurzame) uitstroom naar werk.
Tot slot zijn in de begroting 2012 indicatoren met streefwaarden
opgenomen bij de nalevingniveaus «melden van inkomsten». Hiermee is
gedeeltelijk voldaan aan de toezegging die is gedaan bij de begrotingsbehandeling 2011, welke ook betrekking had op de kengetallen «melden
samenwonen». De kengetallen «melden samenwonen» zijn nog niet
omgevormd tot indicatoren, omdat duidelijk is geworden dat de berekeningsmethodiek van deze informatie nog niet voldoende is uitontwikkeld.
Dit geldt eveneens voor de meting van de informatie over de naleving van
re-integratieverplichtingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

4

Leeswijzer

Effectinformatie

In de begroting wordt het principe gevolgd dat de beleidsdoelen worden
geformuleerd in termen van te realiseren effecten (outcome) en/of in
daarvan afgeleide prestatiegegevens. Per begrotingsartikel worden bij de
algemene doelstelling (AD) of, wanneer dat beter past, bij de operationele
doelstelling (OD) effect- en/of prestatiegegevens gepresenteerd. Waar dit
onmogelijk of minder zinvol is, wordt dit bij de betreffende AD of OD
toegelicht.
Bij 10 OD’s (in de artikelen 43, 45, 46, 49, 50 en 52) zijn geen indicatoren
opgenomen, omdat de prestaties moeilijk objectief meetbaar zijn, de
primaire verantwoordelijkheid buiten de overheid ligt en/of het meten
relatief kostbaar en tijdrovend zou zijn in verhouding tot de uitgaven of de
administratieve lasten. Bij 5 OD’s (in de artikelen 49, 50 en 51) zijn geen
indicatoren opgenomen, omdat het behalen van de doelstelling in de wet
is vastgelegd. Bij vrijwel alle OD’s waar indicatoren ontbreken zijn wèl
kengetallen opgenomen.

Aanbevelingen Europese
Commissie

In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Deze motie
zorgt er voor dat de landenspecifieke aanbevelingen van de Europese
Commissie op grond van de nationale hervormingsprogramma’s een
eigenstandige plaats krijgen in de departementale begrotingen. Besloten
is de uitwerking van de aanbevelingen zoveel mogelijk te koppelen aan de
uitwerking van de 17 hervormingen. In de beleidsagenda wordt hierop
ingegaan. Voor SZW betreft dit:
• Het verhogen van de wettelijke pensioenleeftijd in het licht van de
ontwikkelingen in de levensverwachting en het nemen van maatregelen voor het verhogen van de effectieve pensioenleeftijd met het oog
op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.
• Het vergroten van de arbeidsmarktparticipatie door het verminderen
van de fiscale prikkels die de minst verdienende partner ervan
weerhoudt om (meer) te gaan werken en door het nemen van
maatregelen die kwetsbare groepen beschermen en hen helpen
opnieuw de arbeidsmarkt te betreden.

Caribisch Nederland

De eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba (Caribisch Nederland) zijn
sinds de opheffing van de Nederlandse Antillen per 1 oktober 2010 als
openbaar lichaam onderdeel van het Nederlandse staatsbestel. De
minister van SZW is op zijn terrein verantwoordelijk voor de wet- en
regelgeving in Caribisch Nederland, evenals voor de uitvoering en
handhaving.
De sociale zekerheidsuitgaven van Caribisch Nederland worden als volgt
verantwoord in de begroting 2012: de Onderstand, de Cessantiaregeling,
de Ongevallenverzekering en de Ziekteverzekering in artikel 46, de
re-integratie in artikel 47, de Algemene Ouderdomsverzekering en de
Algemene Weduwen- en Wezenverzekering in artikel 49 en de uitvoeringskosten in artikel 98. Verder is in de uitvoeringskosten toezicht van artikel
45 de rijksbijdrage aan de kosten van het pensioentoezicht in Caribisch
Nederland opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

5

Beleidsagenda

HOOFDSTUK 2: HET BELEID
2.1: BELEIDSAGENDA
Maatregelen SZW 2012 & kerndoelstellingen kabinet
Het huishoudboekje op orde
In overeenstemming met de afspraken uit het regeerakkoord worden
de uitgaven van SZW beperkt. In 2012 betekent dit onder meer
bezuinigingen op kinderopvang en re-integratie. Op de lange termijn
dragen de verhoging van de pensioenleeftijd en de Wet Werken naar
Vermogen, twee van de 17 grote hervormingen van dit kabinet, het
meeste bij aan het op orde brengen van de overheidsfinanciën.
– De uitgaven aan kinderopvang worden in 2012 verminderd.
Ouders gaan meer betalen en de overheidsbijdrage wordt
gekoppeld aan het aantal gewerkte uren. De totale korting
bedraagt € 420 miljoen, waarvan € 310 miljoen al voorzien was
in de begroting 2011 en € 110 miljoen is afgesproken in het
regeerakkoord.
– Werkzoekenden worden zelf meer verantwoordelijk voor hun
re-integratie naar een baan. Het re-integratiebudget van
gemeenten wordt in 2012 conform het regeerakkoord met € 400
miljoen verlaagd en dat van UWV met € 100 miljoen. Dit komt
bovenop de korting van in totaal € 190 miljoen die al in de
begroting 2011 was voorzien.
– De pensioenleeftijd gaat in 2020 omhoog naar 66 jaar en de
fiscale faciliteiten voor het opbouwen van aanvullend pensioen
worden beperkt. Als het pensioenakkoord doorgaat, dan stijgt de
pensioenleeftijd in 2025 naar 67 jaar en blijft deze verder
meegroeien met de levensverwachting. De aanpassing van de
fiscale faciliteiten wordt dan anders ingericht. Op de lange
termijn bespaart het pensioenakkoord ca. € 4 miljard per jaar.
– Per 2013 gaat de Wet Werken naar Vermogen in voor alle mensen
met arbeidsvermogen die nu nog gebruik maken van de bijstand,
de Wajong of de sociale werkvoorziening. De nieuwe wet levert
een besparing op, die op de lange termijn oploopt tot ca. € 2
miljard per jaar.
Daarnaast is na het regeerakkoord besloten tot een drietal maatregelen vanaf 2013 om uitvoeringstegenvallers te compenseren en de
begroting (meerjarig) sluitend te houden. Het betreft de modernisering van de ZW, een aanvullende bezuiniging op de kinderopvangtoeslag en het tweemaal halfjaarlijks niet-indexeren van de kinderbijslag (zie de beleidsartikelen en bijlage 4.2).
Een kleine en krachtige overheid
In 2012 worden maatregelen in gang gezet om de omvang van zowel
het kerndepartement als de uitvoeringsorganisaties SVB en UWV te
verkleinen èn hen efficiënter te laten werken. De aanpak van fraude
wordt versterkt.
– Het kerndepartement SZW, de SVB en het UWV gaan efficiënter
werken. Zij schrappen verantwoord in taken en verminderen het
aantal arbeidsplaatsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

6

Beleidsagenda

–

–

Op 1 januari 2012 wordt een aantal toezichtsonderdelen in het
SZW-domein samengevoegd tot een nieuwe, krachtige Inspectie
SZW.
Fraude van burgers en bedrijven wordt harder aangepakt:
sancties gaan op 1 juli 2012 fors omhoog.

Ruimte voor groei, dynamiek en innovatie
De beroepsbevolking krimpt, daarom moet iedereen die kan werken
zo lang mogelijk meedoen op de arbeidsmarkt. Dat maakt extra
investeringen in scholing en vitaliteit van werknemers nodig.
– De Wet werk en bijstand wordt al per 2012 activerender gemaakt.
– Er komt vervolgens per 2013, als onderdeel van een vitaliteitspakket, een spaarregeling in plaats van de huidige levensloopregeling en spaarloonregeling. De regeling moet mensen langer vitaal
houden voor de arbeidsmarkt.
– Er komt dan ook een mobiliteitsbonus om het voor bedrijven
aantrekkelijker te maken oudere werknemers, uitkeringsgerechtigden en arbeidsgehandicapten in dienst te nemen.
– Werknemers krijgen verder een Van-Werk-Naar-Werk budget dat
hen bij ontslag de mogelijkheid geeft om geld te besteden aan
o.a. (om)scholing.
Door de globalisering en snelle technologische ontwikkelingen raken
landen economisch en financieel steeds meer verstrengeld. Om de
uitdagingen die deze nieuwe realiteit biedt aan te kunnen, is een
dynamische en weerbare samenleving nodig. Een samenleving waar
burgers en bedrijven de ruimte hebben om in te spelen op veranderende
omstandigheden. Daarbij past geen overheid die burgers en bedrijven
onnodig in de weg staat. Maar ook geen burgers die zich onnodig
afhankelijk opstellen van de overheid. Het kabinet spreekt mensen daarom
uitdrukkelijk aan op hun eigen verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid
voor zichzelf, maar ook voor anderen. Wie dat niet doet, neemt mensen
niet serieus, ondergraaft hun gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen
en tast zo het zelfoplossend vermogen en de weerbaarheid van de
samenleving aan.
Voor het kabinet staan vrijheid, eigen initiatief, creativiteit en verantwoordelijkheid in de samenleving voorop. Ondersteund door een kleine,
slagvaardige overheid die aanmoedigt, faciliteert, belemmeringen
wegneemt en waar nodig corrigeert. Daarbij hoort een sociaal zekerheidsstelsel dat mensen zekerheid biedt als dat echt nodig is, maar hen ook op
eigen benen laat staan als dat kan. Tegenover het vanzelfsprekende recht
op hulp en ondersteuning, staat de vanzelfsprekende plicht daar geen
beroep op te doen als dat niet strikt noodzakelijk is.
Verbondenheid en solidariteit in de samenleving ontstaan niet zozeer
omdat de overheid dat afdwingt, maar vooral doordat mensen zelf
initiatief en verantwoordelijkheid nemen. Alleen waar dat niet lukt of kan,
zorgt de overheid voor een adequaat sociaal vangnet. Een vangnet dat
mensen niet gevangen houdt of bevestigt in hun onmacht, maar prikkelt
en stimuleert om op eigen benen te staan. Dat is evenzeer in hun eigen
belang als in het belang van de samenleving als geheel zoals het kabinet
die voor ogen heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

7

Beleidsagenda

1. Financiën op orde, maximale arbeidsdeelname en compacte
overheid
Deze visie ligt ten grondslag aan het kabinetsbeleid op het terrein van de
arbeidsmarkt en de sociale zekerheid. Een arbeidsmarkt die sterk getekend
wordt door de veranderende samenstelling van de Nederlandse
bevolking. Het aantal mensen in de werkzame leeftijd groeit niet meer en
krimpt zelfs licht, terwijl het aantal ouderen aan het verdubbelen is. Dat
maakt het nemen van maatregelen noodzakelijk, maar biedt tegelijkertijd
ook kansen.
Figuur 1: Historisch omslagpunt verhouding potentiële beroepsbevolking –
gepensioneerden

Toekomstbestendige oudedagsvoorziening, houdbare overheidsfinanciën
De maatregelen betreffen in de eerste plaats het betaalbaar houden van
de oudedagsvoorziening. Die bestaat voor de meeste mensen uit het
AOW-pensioen en een – gemiddeld even groot – aanvullend pensioen. Het
kabinet verhoogt de pensioenleeftijd in 2020 naar 66 jaar en de fiscale
faciliteiten voor het opbouwen van het aanvullend pensioen worden
beperkt. Deze maatregelen zijn noodzakelijk. Alleen al in deze kabinetsperiode nemen de AOW-uitgaven toe met € 3,7 miljard. Het totaal van de
SZW-uitgaven blijft – in euro’s van 2011 – niettemin gelijk, omdat de
overige SZW-uitgaven met eenzelfde bedrag worden verlaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

8

Beleidsagenda

Figuur 2: Gelijkblijvende uitgaven sociale zekerheid ondanks snelle groei AOW

Deze maatregelen leveren een belangrijke bijdrage aan het op orde
brengen van de overheidsuitgaven. En dat moet ook, want het gezond
maken van de overheidsfinanciën duldt geen uitstel. Bovendien worden
de besparingen gerealiseerd met het oog op de toekomst. Noodzakelijke
en soms pijnlijke ingrepen op de korte termijn worden zo omgebogen
naar oplossingen voor de lange termijn. De bezuinigingen van het kabinet
gaan hand in hand met het toekomstbestendig maken van de oudedagsvoorziening, het activerender maken van de sociale zekerheid, het
terugdringen van misbruik van overheidsgeld en het realiseren van een
compacte en minder bemoeizuchtige overheid die verantwoordelijkheden
en bevoegdheden weer teruglegt bij burgers en bedrijven. Het is
onontkoombaar dat de noodzakelijke besparingen negatieve effecten
hebben op het bredere koopkrachtbeeld.
Naderende krapte biedt ook kansen
Omdat de beroepsbevolking niet meer groeit en de behoefte aan
werknemers in vooral de zorg sterk toeneemt, ontstaat krapte op de
arbeidsmarkt. Dat is een gevaar, maar biedt tegelijk ook kansen aan
mensen die nu nog aan de kant staan. Er is nog veel onbenut arbeidspotentieel in Nederland. De arbeidsdeelname van vrouwen en 55-plussers
groeit weliswaar, maar blijft nog achter bij het gemiddelde. Dit laatste
geldt ook voor de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen en
gedeeltelijk arbeidsgeschikten. Het kabinet neemt diverse maatregelen
waardoor mensen de kansen die zich voordoen beter kunnen benutten.
Uitgangspunt is daarbij steeds de eigen verantwoordelijkheid. Meer dan
nu moeten de gemeenten en het UWV uitkeringsgerechtigden die kunnen
werken daarop aanspreken. De Wet werk en bijstand wordt activerender
gemaakt. De invoering van de nieuwe Wet Werken naar Vermogen in 2013
geeft mensen met een arbeidsbeperking betere kansen op een baan bij
een gewone werkgever.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

9

Beleidsagenda

De krapte op de arbeidsmarkt heeft ook gevolgen voor werkgevers. Zij
zullen zich nog meer moeten inspannen om geschikte werknemers te
vinden en aan zich te binden. Het kabinet steunt werkgevers en
werknemers bij investeringen in duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en maakt het voor bedrijven aantrekkelijker om ouderen, arbeidsgehandicapten en uitkeringsgerechtigden aan te nemen. Werkzoekenden uit
de EU – met uitzondering vooralsnog van Roemenië en Bulgarije – hebben
toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt; zij moeten dan wel in hun
eigen levensonderhoud voorzien. Datzelfde geldt voor gespecialiseerde
werknemers uit landen buiten de EU, de zogenoemde kenniswerkers.
Het kabinet bouwt in 2012 voort op de belangrijke stappen die het in 2011
heeft gezet. Het koerst consequent aan op maximale arbeidsdeelname en
minimale uitkeringsafhankelijkheid, waardoor optimale ontplooiingsmogelijkheden voor ieder individu ontstaan. Het is zaak om nu de noodzakelijke maatregelen te nemen en de kansen die er zijn te benutten. Daardoor
kan blijvend sociale bescherming worden geboden aan wie dat echt nodig
heeft. De geplande hervormingen in de sociale zekerheid en op de
arbeidsmarkt moeten daarom krachtig worden doorgezet. In de volgende
paragraaf wordt nader ingegaan op de concrete maatregelen op de
belangrijkste beleidsterreinen.
2. Werk in uitvoering in 2012
Pensioenstelsel ook voor de toekomst betaalbaar houden
Nederland heeft nog steeds een van de beste pensioenstelsels ter wereld,
gebaseerd op drie pijlers. De overheid zorgt in de eerste pijler voor een
basispensioen: de AOW. Ruim 90 procent van de werknemers bouwt
daarnaast in de tweede pijler aanvullend pensioen op, veelal in fondsen
die werkgevers en werknemers zelf beheren. In de derde pijler kunnen
mensen zelf voorzieningen treffen. Onze oudedagsvoorziening is hiermee
een succesvolle gedeelde verantwoordelijkheid van werknemers,
werkgevers en overheid. Dit pensioenstelsel staat echter door een
combinatie van factoren onder druk. Zo leven mensen langer dan tot voor
kort werd aangenomen, zijn er minder werkenden per gepensioneerde, is
de rente langdurig laag en zijn er sterke schommelingen op de financiële
markten. Bijsturing is daarom onontkoombaar.
Het kabinet verhoogt om te beginnen in 2020 de pensioenleeftijd naar 66
jaar. Daarnaast worden de fiscale faciliteiten voor het opbouwen van
aanvullend pensioen beperkt en wordt het stelsel van aanvullende
pensioenen toekomstbestendiger gemaakt. Ook werkgevers en
vakbonden zijn bereid om de benodigde aanpassingen mede vorm te
geven en te realiseren. Kabinet, werkgevers en bonden hebben op 10 juni
2011 in het pensioenakkoord afspraken gemaakt over de toekomst van het
pensioenstelsel en de noodzakelijke aanpassingen. De sociale partners,
verenigd in de Stichting van de Arbeid, verdienen lof dat zij de verantwoordelijkheid hebben genomen om samen met de overheid te komen tot
een toekomstbestendig stelsel. De afspraken in het pensioenakkoord, die
de houdbaarheid van de overheidsfinanciën verbeteren met circa € 4
miljard, ofwel 0,7% van het bruto binnenlands product, zijn ook in lijn met
de landenspecifieke aanbevelingen van de Europese Commissie op grond
van de Nationale Hervormingsprogramma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

10

Beleidsagenda

Figuur 3: Pensioenakkoord 10 juni 2011 – onderhoud aan de drie pijlers van de oudedagsvoorziening

Vitale werknemers
Mensen zullen door de pensioenhervormingen in de toekomst langer door
moeten werken. Dit besef wordt inmiddels breed gedeeld, maar moet nu
concreet worden ingevuld. Het is eens te meer zaak dat werkenden
gezond, vitaal en productief arbeid verrichten tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Dat wordt bereikt door te werken aan gezondheid, scholing
en mobiliteit.
Dit is in de eerste plaats een zaak van werkenden en hun eventuele
werkgevers. Zij zijn primair verantwoordelijk voor hun duurzame
inzetbaarheid en participatie op de arbeidsmarkt. De overheid moet de
werkenden en hun werkgevers hierbij optimaal stimuleren en ondersteunen. Het kabinet en sociale partners streven ernaar afspraken te
maken om over de hele linie de duurzame inzetbaarheid te vergroten. Het
kabinet zal duurzame inzetbaarheid stimuleren door het introduceren van
het vitaliteitspakket. De mobiliteit en baankansen van kwetsbare groepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

11

Beleidsagenda

werknemers worden verbeterd door het introduceren van mobiliteitsbonussen. Werkgevers krijgen bijvoorbeeld een mobiliteitsbonus bij het
aannemen van 55-plussers en van arbeidsgehandicapten en uitkeringsgerechtigden van 50 jaar en ouder. Door de introductie van een werkbonus
wordt het voor oudere werknemers met een lager inkomen aantrekkelijk
om langer door te werken. Het kabinet compenseert sociale partners voor
een extra inzet op het introduceren van een Van-Werk-Naar-Werk budget
en intersectorale scholing. Deze maatregelen gaan vanaf 1 januari 2013 in,
maar worden nu al voorbereid. Uiteraard volgt het kabinet de vorderingen
van werkgevers en werknemers op de voet, onder andere door na te gaan
in hoeverre in cao’s afspraken worden gemaakt over duurzame inzetbaarheid.
Figuur 4: Vitaliteitspakket om duurzame inzetbaarheid te stimuleren

Meer kansen op werk voor mensen met een arbeidsbeperking
De naderende krapte op de arbeidsmarkt vereist dat iedereen naar
vermogen meedoet op de arbeidsmarkt en niemand onnodig of voortijdig
wordt afgeschreven. Met de Wet Werken naar Vermogen (WWNV) wil het
kabinet meer mensen met een arbeidsbeperking aan een gewone baan
helpen. De nieuwe wet geldt straks voor alle mensen met arbeidsvermogen die nu nog gebruik maken van de bijstand, de Wajong of de
sociale werkvoorziening. Zij moeten in beginsel zelf werk vinden bij een
gewone werkgever. Alleen als dat op eigen kracht niet lukt, helpt de
overheid. Het kabinet verwacht dat er ook voor deze mensen meer kansen
op werk komen door de vergrijzing en de verwachte krapte op de
arbeidsmarkt. Werkgevers zullen meer moeten doen om aan mensen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

12

Beleidsagenda

komen en dus ook gebruik moeten maken van het arbeidspotentieel van
mensen met een arbeidsbeperking.
De Wet Werken naar Vermogen is een verdere stap naar een stelsel dat
gedeeltelijk arbeidsgeschikten niet vasthoudt in een uitkering, maar
stimuleert op weg naar zoveel mogelijk economische en financiële
zelfstandigheid. Ons huidige stelsel werkt nog teveel als fuik en te weinig
als springplank. Dat blijkt ook uit de cijfers. Slechts een kwart van de
Wajongers werkt, terwijl tenminste de helft in staat is om te werken.
Zonder nieuw beleid groeit het aantal Wajongers van 200 000 nu tot bijna
een half miljoen in 2050. Bovendien is Nederland Europees koploper in
het aandeel mensen dat in de sociale werkvoorziening werkt. De huidige
Wet sociale werkvoorziening (Wsw) leidt echter te weinig mensen naar
een reguliere baan.
De Wet Werken naar Vermogen gaat in 2013 in; 2012 staat dus in het teken
van alle voorbereidingen om de invoering goed te laten verlopen, zowel in
wet- en regelgeving, als in het op weg helpen van gemeenten, die de
nieuwe wet gaan uitvoeren. Naast de wet blijven twee vangnetten
bestaan. Mensen die alleen «beschut» kunnen werken, zullen ook na
1 januari 2013 gebruik kunnen blijven maken van de Wsw. Jonggehandicapten die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn, kunnen
aanspraak blijven maken op de Wajong. Mensen die al in de Wsw of de
Wajong zitten, behouden de toegang tot die regelingen.
Figuur 5: De nieuwe Wet Werken naar Vermogen

Gemeenten krijgen, net als nu bij de Wet werk en bijstand (Wwb) en de
Wsw, het voortouw bij de uitvoering van de Wet Werken naar Vermogen.
Na de introductie van de Wwb hebben gemeenten goede resultaten laten
zien in het terugdringen van onnodig gebruik van de bijstand. Bovendien
staan gemeenten het dichtst bij de lokale arbeidsmarkt waar kansen op
werk verzilverd moeten worden.
Activerende bijstand: werk in plaats van een uitkering staat centraal
De WWB wordt, vooruitlopend op de invoering van de WWNV, op grond
van afspraken in het regeerakkoord, al aangepast. In de bijstand moet de
vangnetfunctie weer voorop staan. Het komt te vaak voor dat mensen die
(gedeeltelijk) kunnen werken jarenlang een uitkering ontvangen in plaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

13

Beleidsagenda

van actief te zijn op de arbeidsmarkt. Het kabinet geeft uitkeringsgerechtigden daarom scherpere verplichtingen om op zoek te gaan naar een
baan. Ook neemt het kabinet maatregelen om te voorkomen dat de
bijstand hoger wordt dan het wettelijk minimumloon. Werken moet
immers lonen. Door de afbouw van de dubbele heffingskorting voor
kostwinners stijgt de bijstandsuitkering inmiddels harder dan het netto
minimumloon. Daarom wordt de dubbele heffingskorting ook in het
referentieminimumloon afgebouwd. Deze maatregel is noodzakelijk om te
voorkomen dat het vanuit de bijstand steeds minder aantrekkelijk wordt
om een baan te aanvaarden.
Figuur 6: Effect dubbele heffingskorting in de uitkeringen

Uitgangspunt van het kabinet is dat iedereen zelf zoveel mogelijk in zijn
inkomen voorziet. Wanneer dat echt niet kan, is er bijstand mogelijk die
aanvult tot het sociaal minimum. Het kabinet heeft een wetsvoorstel aan
de Tweede Kamer aangeboden om de WWB langs die lijn aan te scherpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

14

Beleidsagenda

Zo wordt in de eerste plaats de bijstand voor gezinnen aangepast. Ouders
en inwonende kinderen moeten straks gezamenlijk één uitkering
aanvragen. Er wordt niet meer alleen gekeken naar het inkomen van de
partner, maar ook naar de inkomsten in het huishouden.
Daarnaast moeten jongeren tot 27 jaar eerst vier weken zelf actief op zoek
gaan naar werk of een opleiding voordat een uitkering of ondersteuning
kan worden toegekend. Gemeenten krijgen ruimere mogelijkheden om
van mensen die een uitkering ontvangen een tegenprestatie te vragen.
Alleenstaande ouders krijgen geen generieke ontheffing meer van de
sollicitatieplicht; lange afwezigheid op de arbeidsmarkt werkt immers
nadelig op de kans op werk. Om werken te stimuleren, mogen alleenstaande ouders wel meer bijverdienen, zonder dat de uitkering gekort
wordt.
Steviger aanpak fraude burgers en bedrijven
Fraude met uitkeringen is diefstal van gemeenschapsgeld en ondermijnt
het draagvlak voor sociale voorzieningen. Mensen die onterecht een
uitkering ontvangen, benadelen anderen die onnodig hogere belasting en
premies moeten opbrengen. Werkgevers die hun verplichtingen om te
zorgen voor verantwoorde arbeidsomstandigheden niet naleven, zorgen
voor oneerlijke concurrentie en kunnen de gezondheid en veiligheid van
werknemers in gevaar brengen.
Handhaving en strafoplegging zijn belangrijk bij het tegengaan van
normvervaging. Burgers en bedrijven dienen de regels na te leven en
moeten dus ook de gevolgen van zwaardere sancties dragen als zij dit niet
doen. Het kabinet neemt daarom per 1 juli 2012 een aantal stevige
maatregelen om fraude op het gehele terrein van SZW te ontmoedigen en
te bestrijden. Deze aanscherping van het fraudebeleid leidt tot een
evenwichtig, transparant en eerlijk systeem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

15

Beleidsagenda

Figuur 7: Frauderen strenger sanctioneren

Het uitgangspunt is dat fraude niet mag lonen. Sancties bij uitkeringsfraude worden daarom fors verhoogd. Burgers krijgen te maken met
sancties als ze verwijtbaar niet, te laat, of onjuiste informatie verstrekken
waardoor ze ten onrechte een (te hoge) uitkering krijgen. Bijvoorbeeld het
niet opgeven van eigen inkomsten of die van een partner. Te veel betaalde
uitkeringen worden teruggevorderd. Daarnaast krijgt men het fraudebedrag ook nog eens als boete opgelegd. Iemand met een uitkering die al
een keer beboet is, verliest bij het opnieuw in de fout gaan vijf jaar lang
het recht op uitkering. Voor fraude met de kinderopvangtoeslag geldt
hetzelfde. Voor de bijstand vervalt het recht op de uitkering echter
gedurende drie maanden. De bijstand is immers het vangnet van de
sociale zekerheid.
Arbeidswetgeving moet werknemers beschermen tegen slechte arbeidsomstandigheden, onderbetaling, illegaliteit en tegen verdringing door
illegale werknemers. Bedrijven die werknemers te weinig betalen, te lang
of onder slechte arbeidsomstandigheden laten werken, realiseren een
oneigenlijk concurrentievoordeel. Dergelijke misstanden worden daarom
hard aangepakt. De boetes bij ontduiking van de regelgeving gaan op
1 juli 2012 fors omhoog. Bij recidive worden die bedragen nog eens
verdubbeld en kan worden overgegaan tot preventieve stillegging of van
een last onder dwangsom.
Een goede fraudeaanpak betekent ook: het vergroten van de pakkans.
Hiervoor worden in 2012 onder meer stappen gezet door betere
informatie-uitwisseling en door te werken met risicoprofielen van
fraudeurs. SZW gaat ook de fraudebestrijding bij gemeenten ondersteunen door expertise van de Inspectie SZW beschikbaar te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

16

Beleidsagenda

Gemeenten kunnen hierdoor beter onterecht ontvangen uitkeringen
terugvorderen. SZW investeert de komende jaren ook stevig in
voorlichting, zodat burgers en bedrijven weten wat hen te wachten staat
als ze de regels aan hun laars lappen.
Door de stevigere fraudeaanpak wordt een besparing gerealiseerd die
naar verwachting oploopt tot € 180 miljoen. Niet alleen stijgen de
boeteopbrengsten, het aantal fraudegevallen zal als gevolg van het
afschrikeffect van de strengere sanctionering ook dalen.
Scherpere regels arbeidsmigratie
De arbeidsmigratie van mensen uit Midden- en Oosteuropese landen (de
zogeheten MOE-landen) is de laatste jaren sterk gestegen. Dit werd
mogelijk door het openstellen in 2007 van onze arbeidsmarkt voor
mensen uit de acht MOE-landen die in 2004 lid zijn geworden van de
Europese Unie (EU). Volgens het CBS waren er begin 2011 bijna 200 000
migranten uit de MOE-landen in Nederland geregistreerd1. Dit is
aanzienlijk meer dan destijds werd verwacht. Het openstellen van de
grenzen voor werknemers uit Bulgarije en Roemenië zal het aantal
arbeidsmigranten verder doen stijgen.
Arbeidsmigranten uit MOE-landen hebben in de afgelopen jaren hun
bijdrage aan de Nederlandse economie bewezen. Zij werken vaak in
sectoren waar bedrijven vacatures moeilijk kunnen vervullen. Gezien de
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, wordt ook in de toekomst voor
bepaalde sectoren een situatie voorzien waarin arbeidsmigranten deze
toegevoegde waarde blijven houden. Deze medaille heeft echter ook een
schaduwzijde. Het kabinet is met een aantal gemeenten bezorgd over het
nu nog beperkte, maar toenemende aantal arbeidsmigranten dat geen
werk meer heeft en moeite heeft om aansluiting te vinden bij de samenleving. Dat leidt soms tot overlast en onbedoeld gebruik van sociale
voorzieningen. Ook worden arbeidsmigranten soms uitgebuit. Daarom
neemt het kabinet maatregelen om de aanwezigheid en – indien niet
gewerkt wordt – het vertrek van arbeidsmigranten in goede banen te
leiden. Ook worden malafide uitzendbureaus en werkgevers die hun
verplichtingen niet nakomen harder aangepakt.
Tegelijkertijd ontvangen in Nederland anderhalf miljoen mensen een
uitkering waarvan er ongeveer een half miljoen kunnen werken. Het is niet
meer dan logisch dat werkgevers eerst dit al in Nederland aanwezige
onbenutte arbeidspotentieel aanboren. Daarom moeten werkgevers, in
overeenstemming met het bepaalde in de Wet Arbeid Vreemdelingen
(WAV), eerst aantonen dat vacatures niet vervuld kunnen worden met het
arbeidsaanbod uit Nederland of uit andere EU-landen (met uitzondering
van Bulgarije en Roemenië zolang voor deze lidstaten een overgangsregime geldt), voordat arbeidsmigranten voor wie een tewerkstellingsvergunning nodig is in Nederland aan de slag mogen gaan.

1
Recent onderzoek dat in opdracht van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is uitgevoerd levert, weliswaar
met de nodige onzekerheidsmarges, nog
hogere schattingen van het aantal geregistreerde en niet-geregistreerde migranten over
de jaren 2008 en 2009.

Het laten werken van mensen die nu een uitkering hebben, is noodzakelijk
voor het draagvlak en de betaalbaarheid van onze sociale voorzieningen.
Degenen die de kosten moeten dragen voor solidariteit moeten er op
kunnen rekenen dat alleen wordt betaald en uitgekeerd in die gevallen
waarin dat echt nodig is. Een uitkering is er alleen voor wie niet werken
kan of voor wie er geen werk is. Het kabinet wil daarom, naast de stevige
aanpak van fraude onder burgers en bedrijven, de sociale zekerheid
activerender maken. Uitkeringsgerechtigden moeten hun eigen verantwoordelijkheid nemen voor een snelle terugkeer op de arbeidsmarkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

17

Beleidsagenda

Zowel in de WW als de bijstand moet de uitkering worden ingetrokken als
mensen niet voluit meewerken om weer aan de slag te komen. Bijvoorbeeld als ze aangeboden werk weigeren, niet actief zoeken naar werk of
zich niet inspannen om belemmeringen voor het vinden van werk weg te
nemen. Het kabinet beziet nadere wet- en regelgeving op dit vlak. UWV en
gemeenten moeten meer dan het geval was inzetten op het toeleiden van
werklozen naar functies waarvoor in het verleden nog een tewerkstellingsvergunning werd aangevraagd. Van werkgevers vraagt het kabinet meer
inspanningen om hun vacatures vanuit het bestaande arbeidsaanbod in
Nederland te vervullen. Deze gezamenlijke inspanningen moeten het
mogelijk maken dat het beroep op arbeidsmigranten terugloopt, omdat
meer mensen aan de slag komen die nu nog met een uitkering langs de
kant staan.
Nederland heeft en houdt daarnaast behoefte aan hooggekwalificeerde en
gespecialiseerde arbeidsmigranten – ook van buiten de EU – omdat die
onmiskenbaar een bijdrage leveren aan onze kenniseconomie. Het kabinet
behoudt daarom de bestaande laagdrempelige Kennismigrantenregeling
voor dit type migranten die uitgaat van de vraag van bedrijven en
kennisinstellingen. Wel neemt het kabinet maatregelen om de regeling
beter te kunnen controleren op misbruik en fraude.
Kindregelingen beperken en vereenvoudigen
De kosten van het stelsel van kindregelingen zijn uit de hand gelopen. Het
regeerakkoord bevat daarom maatregelen om die kosten te gaan
beperken. Daar is ook alle reden toe: de totale kosten zijn tussen 2005 en
2010 gestegen van € 7 miljard naar € 10 miljard per jaar en zullen, zonder
ingrijpen, de komende jaren nog verder stijgen. Een onevenredig deel van
deze stijging komt door de kinderopvangtoeslag. De totale kostenstijging
is, gelet op de positie van de overheidsfinanciën, onverantwoord. Het
kabinet wil de uitgaven daarom aan het einde van deze kabinetsperiode in
2015 weer op het niveau van 2008 hebben: circa € 9 miljard.
Er zijn daarnaast ook twee belangrijke, meer inhoudelijke redenen om het
stelsel van kindregelingen opnieuw te bekijken. Ten eerste gaan de
bedoelingen van het stelsel, het bieden van inkomensondersteuning en
het bevorderen van arbeidsparticipatie, niet altijd goed samen. Mensen in
de bijstand worden bijvoorbeeld onvoldoende geprikkeld aan het werk te
gaan omdat een deel van de kindregelingen inkomensafhankelijk is. Een
alleenstaande ouder die vanuit de bijstand vier dagen gaat werken tegen
minimumloon, houdt per jaar ruim € 1 000 minder over dan wanneer ze
nog in de bijstand zou zitten. Het kabinet vindt dat werken juist moet
lonen; de zogeheten armoedeval als je gaat werken moet dus worden
aangepakt. Inkomensondersteuning van gezinnen met kinderen moet zo
in elkaar zitten dat participatie zo aantrekkelijk mogelijk is. Deze afspraken
zijn in lijn met de landenspecifieke aanbevelingen van de Europese
Commissie op grond van de Nationale Hervormingsprogramma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

18

Beleidsagenda

Figuur 8: Vereenvoudigen kindregelingen

De tweede aanleiding om het stelsel van kindregelingen te herzien heeft te
maken met het grote aantal, elkaar soms tegenwerkende, regelingen voor
mensen met kinderen. Deze regelingen kunnen leiden tot het nutteloos
rondpompen van overheidsgeld. Zij maken ook dat ouders soms door de
bomen het bos niet meer zien. Dat pleit voor een eenvoudiger en
transparanter stelsel. Het streven is om het aantal regelingen drastisch te
reduceren, tot uiteindelijk een aantal van circa vier. Eind 2011 komt het
kabinet met voorstellen om het stelsel van kindregelingen verder te
herzien.
Beheersen uitgaven arbeidsongeschiktheid
De overheid heeft de arbeidsongeschiktheidsregelingen in het afgelopen
decennium ingrijpend hervormd. Dat gebeurde eerst door de invoering
van premiedifferentiatie en marktwerking voor werkgevers in 1998,
gevolgd door de Wet Verbetering Poortwachter in 2002. Vervolgens
kwamen daar nog bij de verlenging van de loondoorbetaling bij ziekte
naar twee jaar, de strengere toegangskeuringen in 2004 en als sluitstuk de
nieuwe wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) in 2006. Die
hervormingen waren succesvol. Dit blijkt uit de evaluatie van de Wet WIA
en een bredere beleidsdoorlichting over het arbeidsongeschiktheidsbeleid
die dit voorjaar aan het parlement is gezonden (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 716, nr. 1). Het aantal mensen dat jaarlijks arbeidsongeschikt raakt, is door de hervormingen met tweederde gedaald. Private
verzekeraars en UWV presteren op het terrein van re-integratie binnen de
WIA tot nu toe even goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

19

Beleidsagenda

Het kabinet blijft de ontwikkelingen op het terrein van de arbeidsongeschiktheid echter op de voet volgen. Nog steeds komen er elk jaar minder
mensen nieuw in de WIA dan bij de invoering werd verwacht, maar sinds
2006 stijgt het aantal nieuwe arbeidsongeschikten wel en met name in
2009 en 2010 is die stijging aanzienlijk en groter dan verwacht. Die
instroom komt vooral van mensen vanuit de Ziektewet. Deze zogenoemde
vangnetters – in het bijzonder zieke uitzendkrachten, werknemers met een
tijdelijk contract dat afloopt tijdens de ziekte en zieke werklozen – hebben
als ze ziek zijn geen werkgever meer. De hervormingen van het afgelopen
decennium waren juist gericht op werkgevers en zijn daarom voor deze
groep slechts gedeeltelijk effectief geweest.
Het kabinet wil daarom juist het langdurig ziekteverzuim en de
WIA-instroom van vangnetters terugdringen. Eind 2011 bereikt de Tweede
Kamer hiertoe een wetsvoorstel. De kern daarvan is: meer prikkels voor
uitkeringsgerechtigden én werkgevers om weer te werken. Zo zal na één
jaar ziekte alle passende arbeid geaccepteerd moeten worden.
Werkgevers op hun beurt krijgen financiële prikkels om hen te stimuleren
arbeidsongeschiktheid van vangnetters te voorkomen.
Export van uitkeringen verder tegengaan
In het regeerakkoord is afgesproken dat het kabinet verschillende
maatregelen neemt om de export van uitkeringen te beperken. In 2012
wordt hiervoor het zogenoemde woonlandbeginsel ingevoerd voor
landen buiten de Europese Unie in de algemene kinderbijslag (AKW),
Algemene nabestaandenwet (Anw) en de vervolguitkering van de regeling
WGA. Dat betekent dat de – doorgaans lagere – kosten van het land waar
iemand woont bepalend worden voor de hoogte van de uitkering, niet de
kosten in het land dat de uitkering verstrekt. Per 1 januari 2013 doet het
kabinet hetzelfde voor het kindgebonden budget (WKB). Daarnaast wil het
kabinet in 2014 de export van de kinderbijslag en het kindgebonden
budget buiten de EU stopzetten. Dit vergt aanpassing van bilaterale
verdragen. Een eerste stap zal worden gezet door zeven voorlopig
toegepaste verdragen te beëindigen per 1 januari 2012.
Verder werken aan een krachtige, kleine en dienstverlenende overheid
Het kabinet wil dat burgers, bedrijven en andere organisaties problemen
meer dan nu het geval is zelf oplossen en niet bij de overheid leggen. De
eigen verantwoordelijkheid van burgers en bedrijven staat voorop. De
overheid beperkt de dienstverlening tot het noodzakelijke. Het gaat dit
kabinet om een krachtige, kleine en dienstverlenende overheid die minder
kost en met minder ambtenaren, minder regels en minder bestuurders
toekan.
SZW als departement en de uitvoeringsorganisaties UWV en SVB leveren
een forse bijdrage aan de noodzakelijke ombuigingen. In totaal gaat het
om € 288 miljoen aan besparingen op de personele en materiële
budgetten in 2015. Deze bezuiniging, die bovenop de taakstellingen van
het vorige kabinet komt, is naar omvang van de organisatie verdeeld over
het departement (€ 41 miljoen), UWV (€ 221 miljoen) en SVB (€ 26
miljoen). UWV krijgt daarnaast ook te maken met forse beleidsmatige
taakstellingen, zoals het verdwijnen van het re-integratiebudget WW en
een besparing van € 100 miljoen op bemiddeling. Dit betekent dat er
honderden arbeidsplaatsen verdwijnen bij het kerndepartement en de
SVB, en duizenden bij het UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

20

Beleidsagenda

Het kabinet gaat met de nieuwe op te zetten werkwijze van UWV
Werkbedrijf de dienstverlening van het UWV moderniseren. Ook hier staat
de eigen verantwoordelijkheid van burgers en bedrijven voorop.
Werkgevers en werkzoekenden zullen vooral via digitale dienstverlening
bij elkaar gebracht worden. Ook wordt de dienstverlening uit «de markt»,
zoals uitzendbureaus, maximaal gebruikt. Op deze manier kunnen met
minder mensen en geld meer werkzoekenden bereikt worden. Het UWV
zal de fysieke dienstverlening terugbrengen van honderd werkpleinen
naar dertig regionale werkpleinen. Het UWV bespaart verder op de
uitvoeringskosten door efficiencymaatregelen en vereenvoudiging van
wet- en regelgeving.
De SVB vult de taakstelling van het vorige kabinet in door efficiëntere
bedrijfsvoering. Om de huidige taakstelling te realiseren worden naast
verdergaande efficiëntie, keuzes gemaakt in taken en dienstverlening, en
vereenvoudiging van wet- en regelgeving.
SZW als departement bespaart op taken van de organisatie en op de
bedrijfsvoering, onder meer op vierkante meters aan huisvesting en door
het digitaliseren van het interne documentenverkeer. Deze besparingen
sluiten aan bij het programma Compacte Rijksdienst. Op 1 januari 2012
gaat de nieuwe Inspectie SZW van start. De Arbeidsinspectie, de Sociale
Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) en de Inspectie Werk en
Inkomen (IWI) gaan dan op in één geïntegreerde inspectie. Dit bevordert
de doelmatigheid. De inspectie kan gerichter en selectiever werken, onder
meer door scherper te controleren bij risico’s en een betere uitwisseling
van informatie met andere diensten. Een ondernemer die controles goed
doorstaat, zal daarna minder vaak bezocht worden.
Deze kabinetsperiode zijn er ook nieuwe rijksbrede doelstellingen om de
regeldruk verder te verminderen. SZW voldoet hier ruimschoots aan. Voor
zowel bedrijven als burgers wordt rijksbreed gestreefd naar een vermindering van de administratieve lasten met jaarlijks 5% vanaf 2012. SZW
draagt aan de doelstellingen voor bedrijven bij door onder meer de
uniformering van het loonbegrip en wijziging van de arbowetgeving. Ook
verkent SZW samen met Financiën de mogelijkheden van vereenvoudiging van de heffingen over het loon door middel van een loonsomheffing. De voorgenomen maatregelen leveren eind 2015 een reductie van
de administratieve lasten voor bedrijven op van 37%. Aan de doelstelling
voor burgers wordt bijgedragen door onder andere het Redesign
Werkbedrijf UWV, gebruik van de polisadministratie en het digitaal
Klantdossier. Dit reduceert de administratieve lasten voor burgers naar
verwachting met 27% in tijd en 58% in kosten.
Dit kabinet streeft een eigentijdse overheid na die goede dienstverlening
aan haar burgers biedt. Dat is zeker belangrijk op het terrein van SZW,
waar het bij uitstek om mensen gaat. De genoemde veranderingen dragen
hieraan bij door scherper onderscheid te maken tussen de eigen verantwoordelijkheid van mensen en de verantwoordelijkheid van de overheid,
en door het werk efficiënter en effectiever te organiseren.
Loonontwikkeling en koopkracht
In 2012 staat de koopkracht voor het derde jaar op rij onder druk. Als
gevolg van de financiële crisis is de loonontwikkeling in 2012 gematigd.
Door de oplopende inflatie zal de toename van de contractlonen niet of
nauwelijks boven de inflatie uitkomen. Pensioenfondsen hebben in veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

21

Beleidsagenda

gevallen niet de ruimte om de pensioenen met de inflatie mee te laten
groeien. Dat raakt de koopkracht van veel ouderen.
Daarnaast neemt dit kabinet ingrijpende maatregelen die mede ten doel
hebben om de overheidsfinanciën te herstellen. Hoewel de overheid ook
fors in eigen vlees snijdt, zijn negatieve gevolgen voor de koopkracht
onontkoombaar. Op SZW-terrein gaat het dan bijvoorbeeld om het
beperken van de kindregelingen, de afbouw van de dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon en aanscherpingen in de bijstand.
Maar ook noodzakelijke maatregelen op het terrein van andere ministeries
hebben een drukkend effect op de koopkracht, zoals de aanpassingen in
de zorgtoeslag, de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten en de huurtoeslag. Met name de lage inkomens, die het meest
profiteren van deze overheidsuitgaven, zullen relatief vaak de directe
effecten van dergelijke bezuinigingen ondervinden.
Het kabinet heeft geprobeerd de effecten van de bezuinigingen op de
koopkracht zo evenwichtig mogelijk te verdelen over verschillende
groepen. Hierbij is rekening gehouden met de koopkrachtontwikkeling in
voorgaande jaren, en met het uitgangspunt dat werken lonend moet zijn
en blijven.
In de eerste plaats heeft het kabinet in een aantal gevallen de invulling
van de bezuinigingen aangepast. Zo is bijvoorbeeld de bezuiniging in de
kinderopvang niet gerealiseerd door een lagere maximum uurprijs, maar
door maatregelen die de lasten evenwichtiger over inkomensgroepen
verdelen. Ook wordt in 2012 de voorziene bezuiniging op het kindgebonden budget voor een deel verschoven naar de kinderbijslag, om zo de
inkomensondersteuning aan gezinnen met lagere en modale inkomens op
peil te houden. Een derde voorbeeld, ten slotte, is de aanpassing van de
maatregelen in het regeerakkoord rond de doelgroep voor de (aanvullende) alleenstaande ouderkorting.
In de tweede plaats heeft het kabinet bij de besluitvorming rond belastingen en premies ervoor gekozen de lagere en middeninkomens
tegemoet te komen. Zo is onder meer besloten in 2012 een verschuiving
in zorgpremies van lage naar hoge inkomens door te voeren. Verder
hebben werkende ouders met kinderen baat bij een verhoging van de
combinatiekorting. Ook wordt, als derde voorbeeld, de koopkracht van
ouderen ondersteund door een beperkte verhoging van de ouderenkorting.
Zonder dergelijke aanpassingen waren de lagere en middeninkomens er
in 2012 relatief meer op achteruit gegaan dan de hoge inkomens. Door de
inpassing van maatregelen aan de uitgaven- en de lastenkant is het gelukt
om de pijn – die onlosmakelijk verbonden is aan de noodzaak van
bezuinigingen – gelijkmatiger te verdelen over inkomensgroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

22

Beleidsagenda

Figuur 9: Mediane koopkrachtmutatie naar inkomenshoogte

Mediane koopkrachtmutatie (%)

3

2

1

0

−1

−2

−3

minimum

minimum−
modaal

1x−1,5x
modaal

1,5x−2x
modaal

>2x
modaal

Caribisch Nederland
Sinds 10 oktober 2010 draagt de minister van SZW, rekening houdend met
de wettelijk vastgelegde taakverdeling met de eilanden, een verantwoordelijkheid voor Caribisch Nederland op zijn terrein. Deze verantwoordelijkheid houdt mede in het verstrekken van uitkeringen, de afgifte van
tewerkstellingsvergunningen en inspectietaken.
In 2011 is hard gewerkt aan het ontwikkelen van de uitvoering, die is
ondergebracht bij een eigen unit van SZW binnen het verband van de
Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN). Het tijdig verstrekken van
uitkeringen was daarbij één van de belangrijkste prioriteiten. In 2012 zal
de uitvoering waar nodig verder verbeterd worden, onder meer op het
punt van de professionalisering van de inspectiefunctie vanuit SZW.
De verdere ontwikkeling van de sociaal-economische situatie van
Caribisch Nederland staat ook in 2012 op de agenda. Dit vergt een
integrale aanpak, waarbij aandacht nodig is voor zaken als re-integratie,
kinderopvang, huisvesting en scholing.
3. Tot slot
Deze beleidsagenda laat zien dat er op het terrein van sociale zaken en
werkgelegenheid stevige maatregelen op stapel staan. Die zijn ook hard
nodig. Globalisering en technologische ontwikkelingen vereisen meer
flexibiliteit op de arbeidsmarkt, meer ruimte en verantwoordelijkheid voor
burgers en bedrijven en een kleinere overheid. Het overheidstekort blijft
hoog en moet verder omlaag. Een half miljoen uitkeringsontvangers en
meer dan een miljoen mensen zonder uitkering staan nog langs de kant,
terwijl ze wel in staat zijn om te werken. Met de naderende krapte op de
arbeidsmarkt is het noodzakelijk deze mensen de arbeidsmarkt op te
bewegen. Ook is het noodzakelijk om parttimers meer uren te laten
werken. Dat leidt niet alleen tot minder krapte op de arbeidsmarkt, maar
ook tot gezondere overheidsfinanciën, een hogere welvaart en een
verbeterde zelfredzaamheid van mensen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

23

Beleidsagenda

Figuur 10: Onbenut arbeidspotentieel aanboren voor de arbeidsmarkt

Tegen deze achtergrond voert het kabinet ingrijpende hervormingen door
in de oudedagsvoorziening. In samenhang met de stijgende pensioenleeftijd wordt ingezet op het vitaal houden van werknemers, zodat zij
langer door kunnen werken. De arbeidsdeelname van en de kansen op
regulier werk voor mensen met een arbeidsbeperking worden bevorderd
door de Wet Werken naar Vermogen. Ook voor mensen met een bijstandsuitkering wordt werken lonender gemaakt. Fraude onder burgers en
bedrijven wordt steviger aangepakt, want degenen die de kosten moeten
dragen voor solidariteit moeten er op kunnen rekenen dat alleen wordt
betaald en uitgekeerd in die gevallen waarin dat echt nodig is. Het stelsel
van kindregelingen wordt vereenvoudigd en budgettair beheersbaar
gemaakt. De uitgaven aan arbeidsongeschiktheid worden teruggedrongen.
De overheid zal om geloofwaardig te kunnen zijn ook de hand in eigen
boezem moeten steken. De overheid kan geen offers van de samenleving
vragen als ze niet ook naar zichzelf kijkt. Dat betekent dat het voornemen
om te komen tot een compacte, maar slagvaardige en efficiënte, overheid
verder in daden wordt omgezet.
Er staat veel te gebeuren in 2012 en latere jaren en de opgave is niet
eenvoudig. De maatregelen en hervormingen van dit kabinet kunnen
pijnlijk zijn, maar zijn ook noodzakelijk om de arbeidsmarkt te moderniseren, de arbeidsdeelname te verhogen, verantwoordelijkheden terug te
leggen in de maatschappij en de welvaart en financiële slagkracht van
Nederland te vergroten. Daarbij is tempo nodig in het uitwerken en het
uitvoeren van de gemaakte afspraken. Dit vraagt inspanningen van
iedereen. Alleen door een gezamenlijke inspanning van werkgevers,
werknemers en de overheid kan Nederland de toekomst goed voorbereid
tegemoet treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

24

Beleidsagenda

Tabel 2.1 Aansluitingstabel uitgaven begroting 2011 naar begroting 2012
artnr.
Ontwerpbegroting 2011

2011

2012

2013

2014

2015

25 881

26 944

27 905

28 610

29 132

Nota van wijziging
Kamerstukken II, 2010/11, 32 500 XV, nr. 6

Div

– 3 393

– 3 508

– 3 622

– 3 765

– 879

Incidentele suppletoire begroting
Herverdeling departementen

Div

7 424

6 859

6 726

6 678

6 740

– 20
20
– 50
– 10
– 52
– 30
– 200

– 40
7
– 100
– 10
– 94
– 50
– 290

– 23
– 50

– 26
– 180

– 70
– 50
– 110
– 10
– 138
– 80
– 420
– 30
– 28
– 359

– 90
– 100
– 110
– 10
– 182
– 100
– 490
– 100
– 31
– 488

12
– 161
1
– 10
–5
64
–6
– 18
31
– 45
5
– 592
303

16
– 139
1

20
– 20
1

31
75
1

–4
47
–7
– 16
30
– 124
7
– 96
359

–3
47
–6
–8
37
– 167
8
– 96
395

–2
47
1
2
40
– 201
10
– 96
426

80
48
4

77
49
16

71
53
7

69
54
4

30 237

29 591

30 442

30 567

30 753

569

1 475

956

1 112

1 414

20

20

30

20

– 35

– 38

22
– 22
18
– 18
120
– 32
– 70
– 18
5

20
– 20
27
– 27
60
–8
– 34
– 18
7

2016

Mutaties Voorjaarsnota
Beleidsmatige mutaties
Beperken Wajong
Herindeling Wajong en uitkeringsverlaging
Maatregelen BUIG
Afschaffen WWIK
Afbouw AHK
Gerichte bemiddeling UWV
Gerichte re-integratie en ontschotting
Beperken instroom WSW
Maatregelen AIO
Taakstellingen subs, Rijk en Fraude
Uitstel invoering MKOB

46
46
46
46
46
47
47
48
49
99
50

Uitvoeringsmutaties
Overboeking convenanten jeugdwerkloosheid
naar het Gemeentefonds
Wajong
BUIG
Bijstand zelfstandigen
IAU MAU
UWV
Re-integratie Wajong
Aanvullende inkomensvoorziening ouderen
Toeslagenwet
AKW
Kindgebonden budget
MKOB
Rijksbijdragen
Kinderopvang
AWIR effect Kinderopvang
Loon- en prijsbijstelling
Diverse technische mutaties
Overige mutaties

42
46
46
46
46
47
47
49
49
50
50
50
51
52
52
99
99
Div.

Totaal tot en met Voorjaarsnota 1e suppletoire
Mutaties Miljoenennota
Beleidsmatige mutaties
Beperking Wajong: uitstel naar 2013
Beperking Wajong: nWajong jaargang 2012 onder
WWNV
Gerichte re-integratie: aanpassing uitverdieneffect
2012
Uitzondering gezinsbijstand (AWBZ-indicatie 10
uur of meer) en herindicaties Wsw
Inzet stimuleringsmiddelen WWB
Uitvoeringskosten gemeenten WWNV
Inzet uitvoeringskosten UWV
Herstructureringsfaciliteit
Bijdrage SZW herstructureringsfaciliteit
Beperking instroom WSW: versnellen naar 2013
Afschaffen stimuleringsregeling WSW
Noriskpolis Wajong voor gemeenten

46

- 27

– 356

– 23
11
– 135
8
–4
27
–7
– 14
39
19
2
472
220
– 40
76
62
–5

46
46

– 100

46
46
99
46
47
46/99
47
47
47

8
–8

10
– 10

23
– 23
4
–4
60
– 30
– 30
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

25

Beleidsagenda

artnr.
AOW-verjaardag
Maatregelen regeerakkoord
Maatregelen regeerakkoord
Woonlandbeginsel
Koopkracht augustusbesluitvorming
Niet-indexeren uurprijs
Bedoeld gebruik kinderopvang

46
46
49
50
50
52
52

Uitvoeringsmutaties
Uitvoeringsmutaties
Kasschuif Wajong
Afschaffen anticumulatiebaten
AHK naar nominaal
Loonprijsbijstelling
Participatiebudget OCW
Uitvoeringsmutaties
Kasschuiven
Overboeking voorzieningen
WW-aanvragen
Loonprijsbijstelling
Uitvoeringsmutatie
Kasschuif
Loonprijsbijstelling
Uitvoeringsmutaties
Uitvoeringsmutaties
Niet-indexeren
Maand vertraging MKOB
Uitvoeringsmutaties
Maand vertraging MKOB
Technische wijziging toeslagverrekening
Uitvoeringsmutaties
Ramingsbijstelling
Overboeking gemeentefonds
Vervallen huuropbrengst
Kasschuif huisvesting
Loonprijsbijstelling
Loonprijsbijstelling
Versobering rijksdienst
Dekking besparingsverlies
Resterende ruimte
Loonprijsbijstelling
Invulling taakstellingen
Taakstelling MEV-problematiek
Overige mutaties

46
46
46
46
46
47
47
47
47
47
47
48
48
49
49
50
50
50
51
51
52
52
52
52
96
96
96
98
98
99
99
99
99
99
Div.

Ontwerpbegroting 2012

2011

–2

35
413

109
13

5

10
–1
– 13
– 89
– 12
98
140
– 50

–1

2012

2013

2014

2015

5
–3
– 10
7
29

5
6
– 17
3
– 11
– 60
– 70

5
–5
– 20
3
– 20
– 60
– 70

5
– 19
– 22
3
– 26
– 60
– 70

339
– 414
– 386
52
107
–5
32
6

206
1
– 403
94
108
– 63
24
14
–1
9
5

40

75

– 420
138
109
– 63
16
–5
–2
7
4

– 439
182
112
– 63
12
– 18
–3
7
4

10
–8
– 26
20

10
–9
– 25
30

10
–9
– 28
40

1 759

1 260

1 454

1 710

140
7
– 50
– 13
–2
–3
4

140
– 10
– 50
– 13
–2
–2
4

140
5
– 50
– 13
–2
6
4

140
–1
– 50
– 13
–2

–6

–6

7
– 72
61
– 234

3
– 69
210
– 234
1

– 20
– 69
275
– 234

31 398

31 679

32 167

11
5
4
2
10
–6
– 27
10

2016

4

4
– 17
– 10
– 67

– 12
– 75
30

5

1

30 806

31 066

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

32 634

26

Beleidsagenda

Tabel 2.2 Aansluitingstabel ontvangsten begroting 2011 naar begroting 2012
artnr.
Ontwerpbegroting 2011

2011

2012

2013

2014

2015

1 050

847

770

706

706

Incidentele suppletoire begroting
Herverdeling departementen

Div

1 018

1 104

1 111

1 151

1 197

Mutaties Voorjaarsnota
Kindgebondenbudget
Ramingsbijstelling KOT
Restituties Arbvo

50
52
97

6

– 40
3

– 72
9

– 89
5

– 97
6

2 084

1 914

1 818

1 773

1 812

192

– 66

– 110

– 138

– 156

–5
– 537

– 63
– 546

– 63
– 556

– 63
– 556

140
335
–2

140
349
–2

140
331
–2

140
314
–2

4

12

12

11

1 848

1 708

1 635

1 656

Totaal tot en met Voorjaarsnota 1e suppletoire
Mutaties Miljoenennota
Participatiebudget OCW
Afboeken anticumulatiebaten
Loonprijsbijstelling
Uitvoering
Technische wijziging toeslagverrekening
Werkgeversbijdrage Kinderopvang
Vervallen huuropbrengst
Doorberekening kosten
Afsluiten rekening buiten begrotingsverband
Fraude-aanpak kabinet
Restituties en terugontvangsten 2010
Ontwerpbegroting 2012

47
48
48
48
52
52
96
98
98
Div
Div

2016

10

7
– 35
140
29
1
2
49
2 276

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

1 676

27

Beleidsagenda

Tabel 2.3 Agendering beleidsdoorlichtingen (2010 realisatie, 2011 e.v. planning)
Artikel/Operationele doelstelling1

2010

41 Inkomensbeleid
1 Evenwichtige en activerende inkomensverdeling
2 Financiële prikkels werkaanvaarding

2011

2012

2013

2014

2015

2016

x

42 Arbeidsparticipatie
1 Beheerste ontwikkeling arbeidskosten
2 Werkenden en werklozen met startkwalificatie
4 Gelijke mogelijkheden voor arbeidsdeelname

x
x
x2

43 Arbeidsverhoudingen
1 Stabiele en evenwichtige arbeidsverhoudingen
2 Rechten en plichten werkgevers en werknemers
3 Reguleren en handhaven van arbeidsmigratie

x
x

44 Gezond en veilig werken
1 Arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid

x

45 Pensioenbeleid
1 Toekomstbestendigheid en bereik pensioenstelsel
2 Betrokkenheid deelnemers bij pensioenvoorziening

x

46 Inkomensbescherming met activering
1 Werkloosheidswet
2 Arbeidsongeschiktheidsregelingen
3 Wajong
5 Wet werk en bijstand
6 Werkloosheidsregelingen Caribisch Nederland

x
x
x

47 Re-integratie en bemiddeling
1 Ondersteuning bij vinden van werk op eigen kracht
2 Ondersteuning bij vinden van werk, niet op eigen kracht

x

48 Sociale werkvoorziening
1 Aangepaste arbeid voor mensen met Wsw-indicatie
49 Overige inkomensbescherming
1 Inkomensvoorziening voor nabestaanden
2 Inkomensvoorziening voor mensen > 65 jaar
3 Toeslagenwet
4 Overige inkomensbescherming Caribisch Nederland
50 Tegemoetkoming specifieke kosten
1 AKW, WKB en TOG3
2 Regeling ivm asbestslachtoffers TAS
3 Koopkrachttegemoetkoming ouderen MKOB

x

x

x

x

51 Rijksbijdragen aan sociale fondsen
1 Medebekostigen van de sociale verzekeringen
52 Kinderopvang
1 Financiële toegankelijkheid kinderopvang
2 Kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen

x

1

Algemeen: X bij een AD betreft een doorlichting op het gehele artikel. X bij een OD betekent dat alleen die OD zal worden doorgelicht.
Dit deel liep in begroting 2011 mee in de beleidsdoorlichting op artikel 43.
3
Deze beleidsdoorlichting op OD1 is alleen op de TOG en is exclusief AKW en WKB.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

28

Beleidsartikelen/Artikel 41

2.2: BELEIDSARTIKELEN
Artikel

41 Inkomensbeleid

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een activerende en evenwichtige inkomensontwikkeling

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Het in stand houden en verbeteren van de financiële prikkels voor
werkaanvaarding en tegelijkertijd het bereiken van een evenwichtige
inkomensontwikkeling.
Bij het inkomensbeleid speelt constant een afweging tussen het bestrijden
van de armoedeval, het streven naar een evenwichtige inkomensontwikkeling en het streven naar evenwichtige overheidsfinanciën. Een
maatregel die één doelstelling dichterbij brengt, leidt er vaak toe dat een
andere doelstelling lastiger bereikbaar wordt. Vergroting van het verschil
tussen arbeidsinkomen en uitkering is bijvoorbeeld goed voor de
armoedeval, maar zorgt ervoor dat de koopkrachtontwikkeling van
werkenden en uitkeringsgerechtigden uit elkaar gaat lopen. Een verhoging
van de arbeidskorting versterkt de arbeidsmarktprikkels, maar heeft
budgettaire gevolgen.

Bestrijding armoedeval

Inkomensbeleid

Evenwichtige
inkomensontwikkeling

Evenwichtige
overheidsfinanciën

Voor 2012 is deze afweging des te pregnanter. De economische crisis die
startte in 2008 – met een krimp van 3,5% in 2009 – is tijdelijk opgevangen
door de overheid. Zo bedroeg het begrotingstekort in 2009 en 2010 meer
dan 5%, en is de EMU-schuld opgelopen van 45% in 2007 naar ruim 65%
in 2011. Echter, het is noodzakelijk om de komende jaren weer tot
houdbare overheidsfinanciën te komen. In lijn met het advies van de
Studiegroep Begrotingsruimte zijn dan ook in het regeerakkoord
ombuigingen opgenomen voor een bedrag van in totaal 18 miljard. Deze
ombuigingen hebben onvermijdelijk koopkrachteffecten. Met name de
lage inkomens, die het meest profiteren van de overheidsuitgaven, zullen
relatief vaak de directe effecten van de bezuinigingen ondervinden. Dit is
zeker het geval in 2012, omdat een relatief groot deel van de ombuigingen
in het regeerakkoord in dit jaar neerslaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

29

Beleidsartikelen/Artikel 41

Het kabinet heeft, zoals vorig jaar aangekondigd, geprobeerd de effecten
van de bezuinigingen op de koopkracht zo evenwichtig mogelijk te
verdelen over verschillende groepen. Hierbij is ook rekening gehouden
met het uitgangspunt dat werken lonend moet zijn en blijven. Dit geldt
niet alleen voor de stap van uitkering naar werk, maar ook als werknemers
meer uren gaan werken of meer per uur gaan verdienen. Een te hoge
marginale druk werkt immers negatief uit op de arbeidsparticipatie. Door
goed te kijken naar de invulling van bezuinigingen en generieke maatregelen in de sfeer van belastingen en premies is het dit kabinet gelukt om –
ondanks de noodzakelijke ombuigingen – tot een evenwichtig koopkrachtbeeld te komen. Voor degenen met de laagste inkomens die desondanks
in de verdrukking komen, is voor 2012 € 90 mln extra beschikbaar gesteld
voor bijzondere bijstand.
Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• het volgen en beoordelen van de inkomensontwikkeling van burgers
door middel van standaard koopkrachtcijfers en armoedevalcijfers en
indien mogelijk en wenselijk corrigerend optreden;
• het in kaart brengen en beoordelen van de gevolgen van het geheel
aan beleidsvoorstellen voor het koopkrachtbeeld en de armoedeval.

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
• de financieel-economische situatie en daarmee de mogelijkheden om
negatieve effecten te compenseren;
• algemene factoren zoals loon- en prijsontwikkeling.

Indicatoren

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte prestatie-indicatoren
geformuleerd, omdat op dit aggregatieniveau onvoldoende concrete
doelstellingen geformuleerd kunnen worden. Verwezen wordt naar de
indicatoren voor de operationele doelstellingen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 41.1 Begrotingsuitgaven Artikel 41 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

1 173
1 371

1 916
1 923

772
822

772
772

772
772

772
772

772
772

321

779

822
10%

772
0%

772
0%

772
0%

772
0%

40
281

45
734

5
817

5
767

5
767

5
767

5
767

1 050
1 050

1 144
1 144

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0

0

0

0

0

0

0

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht
Operationele Doelstelling 2
Subsidies
Overig
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

De lagere uitgaven in 2010 zijn ontstaan door een herschikking van
middelen ten behoeve van andere budgetten en artikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

30

Beleidsartikelen/Artikel 41

Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%
70%
60%
90%

50%
40%
30%
20%
10%
10%

0%
operationeel doel 2

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Toelichting

De programma-uitgaven in dit artikel betreffen hoofdzakelijk onderzoeksbudgetten. Van deze budgetten is voor 2012 reeds 10% juridisch verplicht.

Operationele doelstelling

1 Het bereiken van een zo evenwichtig mogelijk over de verschillende inkomensgroepen gespreide inkomensontwikkeling

Motivering

Komen tot een evenwichtige inkomensverdeling en bescherming van de
inkomenspositie van groepen zonder perspectief op de arbeidsmarkt,
huishoudens met kinderen en de middeninkomens.

Instrumenten

•
•

Activiteiten

Generiek koopkrachtbeeld in de vorm van een standaard koopkrachtoverzicht;
Specifieke inkomenseffecten van afzonderlijke maatregelen die niet in
het generieke koopkrachtbeeld tot uitdrukking komen. Een overzicht
van deze maatregelen is in bijlage 4.3 (inkomensbeleid) opgenomen.

Beoordelen van de inkomenseffecten van beleid en zo mogelijk corrigerend optreden. In 2012 spelen de volgende voor het algemene
inkomensbeeld relevante maatregelen:
• Gezinnen met kinderen hebben nadeel bij een verlaging van de
kinderbijslag met gemiddeld € 35 per jaar. Gezinnen met 1 of 2
kinderen hebben voordeel bij de verhoging van de bedragen in het
kindgebonden budget voor het eerste kind met € 50 en voor het
tweede kind met € 6. Huishoudens met meer dan twee kinderen
hebben nadeel bij het afschaffen van de bedragen in het kindgebonden
budget voor derde en volgende kinderen. Daarnaast hebben huishoudens met recht op het kindgebonden budget een nadeel bij het
niet-indexeren van de bedragen en de inkomensgrens.
• Tweeverdieners met kinderen jonger dan 12 jaar hebben voordeel bij
het verhogen van het basisbedrag van de combinatiekorting met € 230
en de verhoging van het opbouwpercentage van 3,8% naar 4,0%. Tot
de doelgroep van de combinatiekorting behoren ook de alleenstaande
ouders met kinderen jonger dan 12 jaar. Deze groep heeft echter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

31

Beleidsartikelen/Artikel 41

•

•

•

•

•
•

•

•

tegelijkertijd te maken met een verlaging van het maximale bedrag van
de aanvullende alleenstaande ouderkorting met € 230 waardoor deze
alleenstaande ouders met een bovenmodaal loon geen voordeel
ondervinden. Alleenstaande ouders met een benedenmodaal loon
hebben, voor zover zij geen verzilveringsprobleem hebben, een
beperkt voordeel. Alleenstaande ouders met uitsluitend kinderen van
12 jaar tot 16 jaar hebben geen voordeel bij het verhogen van de
combinatiekorting en vanaf een loon van circa modaal ondervinden zij
wel een nadeel van maximaal € 230 door het verlagen van het
maximale bedrag van de aanvullende alleenstaande ouderkorting.
Door het verkorten van de lengte van de derde schijf met € 150
betalen hogere inkomens over een groter deel van het inkomen
belasting in de vierde schijf. Dit heeft maximaal een negatief effect van
€ 15.
Alle huishoudens hebben voordeel bij een verhoging van de algemene
heffingskorting met € 12. Tegelijkertijd hebben alle huishoudens
nadeel bij het verhogen van het tarief eerste schijf met 0,1 procentpunt.
Huishoudleden met een loon tot circa € 40 000 hebben voordeel bij het
verhogen van de inkomensgrens voor de inkomensafhankelijke
bijdrage voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de gelijktijdige daling
van de Zvw-premie. Voor een alleenstaande met een minimum of
modaal inkomen is het effect op de koopkracht ½% terwijl een
alleenstaande op twee keer modaal te maken heeft met een effect van
-1¼%.
Huishoudens met recht op zorgtoeslag hebben nadeel bij de bezuiniging op de zorgtoeslag. Het effect op de koopkracht van ontvangers
van de zorgtoeslag ligt veelal tussen – ¼% en – ½%.
Werkenden hebben voordeel bij een verhoging van het maximale
bedrag voor de arbeidskorting met € 10.
Ouderen met aanvullend pensioen en een inkomen tot de grens van de
ouderenkorting (circa € 35 450) hebben voordeel bij een verhoging
van de ouderenkorting met € 10.
Alleenverdieners hebben nadeel bij het afbouwen van de fiscale
overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting. In 2012 wordt de
overdraagbaarheid met 6 2/3% beperkt, dit komt overeen met een
bedrag van circa € 135.
Bijstandsgerechtigden hebben nadeel bij de afbouw van de dubbele
algemene heffingskorting in het referentieminimumloon. Hierdoor
stijgt de uitkering in 2012 voor een paar met circa € 75 minder (NB:
Omdat deze maatregel wordt genomen in 40 halfjaarlijkse stapjes is
het effect in het eerste jaar niet circa € 100 zoals in latere jaren, maar
€ 75).

Naast deze generieke maatregelen die zijn meegenomen in tabel 41.2 is er
een aantal specifieke maatregelen die een significant effect hebben voor
bepaalde huishoudtypes. Dit betreft de afbouw van de fiscale overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting, de bezuiniging op de
kinderopvangtoeslag, het afschaffen van het spaarloon en de bezuiniging
op de huurtoeslag. Deze zijn opgenomen in de voetnoten bij de tabel.
Overige specifieke effecten zijn opgenomen in bijlage 4.3 (Specifieke
inkomenseffecten).
Monitoren van de loonontwikkeling, de inflatie, zorgpremies en de
pensioenpremies:
• De contractlonen stijgen volgens de raming gemiddeld met 2% in
2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

32

Beleidsartikelen/Artikel 41

•
•
•

•
•

Het wettelijk bruto minimumloon stijgt met 1¾%.
De consumentenprijzen stijgen met 2%.
De nominale zorgpremie stijgt met gemiddeld € 11 van € 1 211 naar
€ 1 222. Door de verhoging van het eigen risico stijgen de gemiddelde
eigen betalingen onder het eigen risico van € 107 naar € 133.
Daarnaast is rekening gehouden met een kostenstijging van € 33
vanwege pakketwijzigingen en eigen betalingen in de curatieve GGZ.
De aanvullende pensioenen worden gemiddeld genomen niet
geïndexeerd.
De gemiddelde pensioenpremie (werknemersdeel) stijgt van 5¼% in
2011 naar 5½% in 2012.

Doelgroepen

De verschillende inkomensgroepen, met bijzondere aandacht voor
groepen zonder perspectief op de arbeidsmarkt, huishoudens met
kinderen en de middeninkomens.

Indicatoren

De inkomensontwikkeling van burgers wordt gevolgd door middel van
standaardkoopkrachtcijfers zoals gepresenteerd in tabel 41.2. Deze cijfers
laten voor een aantal standaardhuishoudens de inkomensontwikkeling
zien als gevolg van de gemiddelde loon- en prijsontwikkeling en als
gevolg van generieke maatregelen, zoals aanpassingen in belastingen,
(ziektekosten-)premies, kinderbijslag en kindgebonden budget. In de
berekeningen wordt uitgegaan van twee kinderen tussen 6 en 11 jaar.
Het standaardkoopkrachtbeeld voor 2012 laat een beeld zien waarin de
meeste huishoudens er in koopkracht op achteruit gaan. De mediane
koopkracht bedraagt volgens het CPB -1%. Uiteindelijk is dit de uitkomst
van de ongunstige economische omstandigheden in de afgelopen jaren.
De lonen komen in 2012 niet of nauwelijks boven de inflatie uit, de
pensioenen stijgen naar verwachting helemaal niet. Daarnaast heeft – als
eerder aangegeven – de overheid de afgelopen jaren de budgettaire
klappen opgevangen en is het nu tijd om met bezuinigingen het huishoudboekje op orde te brengen. Dit heeft met name gevolgen voor lage- en
middeninkomens die het meest profiteren van de verschillende tegemoetkomingen van de overheid. Dat het beeld er uiteindelijk evenwichtig
uitziet wordt veroorzaakt door enkele maatregelen die vooral bij de hoge
inkomens neerslaan. Zo zorgt het verhogen van de Zvw-inkomensgrens
voor hogere zorgpremies voor hoge inkomen en lagere voor lage
inkomens. Andere maatregelen zoals het verlagen van de kinderbijslag en
het verkorten van de lengte derde schijf dragen ook bij aan een evenwichtiger beeld.
In bijlage 4.3 (Specifieke inkomenseffecten) wordt nader ingegaan op de
omvang en spreiding in de koopkrachteffecten als gevolg van de niet in
het generieke beeld opgenomen specifieke maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

33

Beleidsartikelen/Artikel 41

Tabel 41.2 Indicatoren operationele doelstelling 1: Standaard koopkrachteffecten
Actieven1

Raming
2011

Raming
2012

Alleenverdiener met kinderen
modaal2
2 x modaal2

–1¼
–2

–1½
–2

Tweeverdieners
modaal + ½ x modaal met kinderen3
2 x modaal + ½ x modaal met kinderen3
modaal + modaal zonder kinderen
2 x modaal + modaal zonder kinderen

–1
–1¼
– 1¼
– 1¼

0
– ¾
0
– 1

Alleenstaande
minimumloon4
modaal
2 x modaal

– ¾
– 1
– 1¼

– ½
– ¼
– 1½

Alleenstaande ouder3
minimumloon4
modaal

– ½
– 1

–1
– ¼

Raming
2011

Raming
2012

Sociale minima4
paar met kinderen
alleenstaande
alleenstaande ouder

– ¾
–1¼
– ½

–1½
–1¼
–1¼

AOW (alleenstaand)
(alleen) AOW4
AOW + € 10 000

– 1¼
– 1½

– ½
– ¾

AOW (paar)
(alleen) AOW4
AOW + € 10 000

– 1½
– 1½

– 1
– 1

Inactieven

1
In het 2012 beeld is geen rekening gehouden met de afschaffing van het spaarloon. Deze zorgt
voor een negatief effect op de koopkracht van gemiddeld 1 procentpunt voor gebruikers van de
spaarloonregeling.
2
In het beeld is alleen rekening gehouden met de reguliere afbouw van de overdraagbaarheid
voor alleenverdieners. Bij alleenverdieners met een partner geboren tussen 1963 en 1972 of met
kinderen onder de 6 jaar is de koopkracht in 2012 gemiddeld ¼ procentpunt lager. Voor deze
groep was de koopkracht in 2011 juist gemiddeld ½ procentpunt hoger dan het getoonde beeld.
Voor alleenverdieners met een partner geboren voor 1963 is de koopkracht in 2011 en 2012
gemiddeld ½ procentpunt hoger.
3
In dit beeld is geen rekening gehouden met de bezuinigingen in de kinderopvangtoeslag. De
koopkrachtontwikkeling van huishoudens die gebruik maken van kinderopvang ligt in 2012
gemiddeld 1 procentpunt lager en in 2011 gemiddeld 1 tot 1 ¼ procentpunt.
4
In het 2012 beeld is geen rekening gehouden met de bezuiniging in de huurtoeslag. Deze zorgt
voor een negatief effect op de koopkracht van gemiddeld ½ procentpunt voor gebruikers van de
huurtoeslag.

Bron: SZW-berekeningen

Operationele doelstelling

2 In stand houden en verbeteren van financiële prikkels voor
werkaanvaarding

Motivering

Bijdragen aan een activerend inkomensbeleid.

Instrumenten

Armoedevaltoets, waarbij onderscheid wordt gemaakt naar de werkloosheidsval, de herintredersval en de deeltijdval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

34

Beleidsartikelen/Artikel 41

Activiteiten

2012 laat een wisselend beeld zien voor wat betreft de gevolgen van alle
maatregelen voor de armoedeval. Bezuinigingen hebben vaak een
tweeledig effect. Allereerst leidt het meer richten van inkomensafhankelijke regelingen op de onderkant tot een hogere marginale druk in het
afbouwtraject. Dat wil zeggen dat het minder loont om meer te gaan
werken voor de groep in het afbouwtraject. Een hogere afbouw leidt er
echter ook toe dat hogere inkomens buiten de regeling vallen. Dit heeft tot
gevolg dat de marginale druk voor hogere inkomens juist daalt en het dus
voor deze groep meer loont om meer te gaan werken. Dit voor de
armoedeval positieve effect wordt versterkt als – naast een hogere afbouw
– er wordt gekozen voor het verlagen van de maximale bedragen.
Voorbeelden van dergelijke bezuinigingen zijn de volgende:
• Door de verhoging van het afbouwpercentage in de zorgtoeslag van
5,03% naar 5,435% stijgt de marginale druk voor huishoudens met een
inkomen boven het minimumloon. De zorgtoeslag is vanwege de
verhoging van de eigen bijdrage in de zorg en de steilere afbouw wel
eerder afgebouwd wat een verbetering oplevert van de marginale druk
voor huishoudens die eerst wel, maar door de bezuiniging geen
zorgtoeslag meer ontvangen.
• Het verhogen van de eigen bijdrage in de huurtoeslag en de verhoging
van de kwaliteitskorting hebben tot gevolg dat huishoudens minder
huurtoeslag ontvangen. Hierdoor verliezen huishoudens minder
huurtoeslag bij een stijging van het inkomen.
• De toename van de armoedeval voor alleenstaande ouders en
herintreders wordt vooral veroorzaakt door de bezuiniging op de
kinderopvangtoeslag. Door een steilere inkomensafhankelijke afbouw
van de kinderopvangtoeslag stijgen de kosten van kinderopvang
harder bij meer uren werk of een stijging van het inkomen. Het
niet-indexeren van de maximumuurprijs in de kinderopvang zorgt voor
een lagere toeslag bij meer uren werk dan in 2011.
Herverdeling van hoge naar lage inkomens zorgt er in het algemeen voor
dat werken minder loont. Het gaat om de volgende maatregelen:
• Het verhogen van de inkomensgrens voor de inkomensafhankelijke
bijdrage voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de gelijktijdige daling
van de Zvw-premie zorgt voor een beperkte verbetering van de
marginale druk voor inkomens tot circa € 34 000 en voor een toename
van de marginale druk voor inkomens tussen circa € 34 000 en
€ 50 000 met circa 3 procentpunt.
• De bezuiniging op het kindgebonden budget is voor een deel verschoven naar de kinderbijslag. Door de verhoging van de bedragen in het
kindgebonden budget voor het eerste en tweede kind kunnen
huishoudens een hoger bedrag verliezen bij een stijging van het
inkomen. Voor grotere gezinnen zal de armoedeval juist verbeteren
door het afschaffen van de bedragen voor derde en volgende kinderen.
Bezuinigingen op uitkeringen en het beperken van overdraagbaarheid zijn
goed voor de armoedeval:
• De afbouw van de dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon is positief voor de werkloosheidsval. Het inkomen van
bijstandsgerechtigden stijgt hierdoor minder waardoor de stap naar
werken aantrekkelijker wordt.
• Positieve effecten zijn er voor de herintredersval en de deeltijdval als
gevolg van de afbouw van de overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting. Dit zorgt ervoor dat de algemene heffingskorting pas
verzilverd wordt als de minstverdienende partner voldoende inkomen
heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

35

Beleidsartikelen/Artikel 41

Overige maatregelen met een effect op de marginale druk en de arbeidsparticipatie:
• Voor minstverdienende partners en alleenstaande ouders met kinderen
jonger dan 12 jaar treedt een verbetering van de marginale druk op
vanwege een verhoging van het opbouwpercentage in de combinatiekorting van 3,8% naar 4,0%. Door het verhogen van het basisbedrag
van de combinatiekorting met € 230 verbetert de werkloosheidsval
voor alleenstaande ouders en de deeltijd- en herintredersval voor
minstverdienende partners.
• Een kleine groep alleenstaande ouders met kinderen tot 16 jaar en een
inkomen tussen circa € 31 000 en € 36 000 ondervindt een toename
van de marginale druk van 4,3 procentpunt door het verlagen van het
maximale bedrag van de aanvullende alleenstaande ouderkorting.
• Door de verhoging van de maximale arbeidskorting met € 10 treedt
een lichte marginale drukverbetering op voor werkenden met een
inkomen tot circa € 21 000.
• Negatief voor de marginale druk is de stijging van het tarief eerste
schijf met 0,1 procentpunt.
• Door het verkorten van de lengte van de derde schijf met € 150 neemt
de marginale druk toe. Hogere inkomens komen eerder in de vierde
schijf waarin een hoger tarief geldt.
Ten slotte verbetert de werkloosheidsval voor alleenstaande ouders die
vier dagen gaan werken tegen minimumloon door bij de bepaling van het
recht op kwijtschelding en bijzondere bijstand rekening te houden met de
kosten van formele kinderopvang. Zie voor een nadere toelichting bijlage
4.3 (Specifieke inkomenseffecten). De alleenstaande ouder die vier dagen
werkt tegen 120% van het minimumloon heeft nauwelijks voordeel van
deze maatregel.
Doelgroepen

Huishoudens die door een hogere arbeidsparticipatie hun inkomen
kunnen verbeteren.

Indicatoren

Tabel 41.3 presenteert indicatoren voor de ontwikkeling van de werkloosheidsval, de herintredersval en de deeltijdval. De werkloosheidsval geeft
de inkomensvooruitgang aan bij het aanvaarden van werk vanuit een
bijstandsuitkering. De herintredersval is de inkomensvooruitgang bij het
aanvaarden van werk door de niet-werkende partner. De deeltijdval wordt
gemeten als de inkomensvooruitgang bij één dag extra werken door de
minstverdienende partner.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

36

Beleidsartikelen/Artikel 41

Tabel 41.3 Indicatoren operationele doelstelling 2
Vooruitgang in %

Werkloosheidsval
(inkomensvooruitgang bij aanvaarden werk in plaats van
bijstand)2
Aanvaarden werk op minimumloonniveau
Alleenverdiener met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder (gaat 4 dagen werken)
Aanvaarden werk op 120% minimumloonniveau
Alleenverdiener met kinderen
Alleenstaande
Alleenstaande ouder (gaat 4 dagen werken)
Herintredersval
(inkomensvooruitgang bij 2½ dag werken door niet-werkende
partner)3
Gezinshoofd minimumloon, partner minimumloonniveau
Gezinshoofd 120% minimumloon, partner 120% minimumloonniveau
Deeltijdval minstverdienende partner
(inkomensvooruitgang bij 1 dag extra werken)3
Gezinshoofd minimumloon
Partner gaat van 2 naar 3 dagen werk
(minimumloonniveau)
Partner gaat van 3 naar 4 dagen werk
(minimumloonniveau)
Gezinshoofd modaal
Partner gaat van 2 naar 3 dagen werk
(minimumloonniveau)
Partner gaat van 3 naar 4 dagen werk
(minimumloonniveau)
Partner gaat van 2 naar 3 dagen werk (120%
minimumloonniveau)
Partner gaat van 3 naar 4 dagen werk (120%
minimumloonniveau)
Partner gaat van 2 naar 3 dagen werk (modaal niveau)
Partner gaat van 3 naar 4 dagen werk (modaal niveau)
1
2
3

Extra euro’s per maand
(afgerond op € 5)

2011

2012

Verschil1

2011

2012

verschil

2%
13%
– 5%

3%
14%
– 5%

1%
1%
0%

40
155
– 85

50
160
– 85

10
5
0

4%
21%
7%

4%
22%
4%

0%
1%
– 3%

70
235
120

70
250
65

0
15
– 55

11%

9%

– 3%

215

165

– 50

18%

18%

0%

350

350

0

6%

6%

0%

115

125

10

6%

5%

– 1%

140

120

– 20

7%

7%

0%

170

175

5

6%

5%

– 1%

165

130

– 35

8%

8%

0%

200

190

– 10

7%
11%
7%

7%
11%
7%

0%
0%
0%

200
310
220

185
300
205

– 15
– 10
– 15

Vanwege afronding zijn de waarden niet altijd gelijk aan het verschil in de eerste twee kolommen.
Er wordt uitgegaan van een voltijdbaan (5 dagen), tenzij anders vermeld.
Er wordt uitgegaan van een huishouden met 2 kinderen tussen 6 en 11 jaar en gebruik van buitenschoolse opvang.

Bron: SZW-berekeningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

37

Beleidsartikelen/Artikel 42

Artikel

42 Arbeidsparticipatie

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een toename van de arbeidsparticipatie

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Om te bevorderen dat het aandeel werkenden in de beroepsbevolking
(verder) toeneemt, creëert SZW via wet- en regelgeving, ondersteuning
van gemeenten, aansturing van uitvoeringsinstanties en overleg met
sociale partners voorwaarden om verhoging van de arbeidsparticipatie te
stimuleren. Deze voorwaarden hebben in hun samenhang betrekking op
het verbeteren van de concurrentiekracht van de Nederlandse economie,
het verhogen van het scholingsniveau van de beroepsbevolking en het
bevorderen van gelijke kansen op arbeidsdeelname.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• beleid dat het makkelijker dan wel aantrekkelijker maakt om tot de
arbeidsmarkt toe te treden;
• het creëren van prikkels om (meer) te gaan werken;
• het stimuleren van de samenwerking tussen sociale partners, de
gemeenten en UWV zodat betrokken partijen en instanties effectief
kunnen opereren.

Externe factoren

Het behalen van de doelstelling hangt af van de conjuncturele ontwikkelingen.

Indicatoren

Participatiedoelstellingen
Onder bruto arbeidsparticipatie wordt verstaan het aantal mensen met
een baan of direct beschikbaar voor een baan van minimaal 12 uur per
week als percentage van de bevolking van 20–64 jaar. Anders dan bij de
netto arbeidsparticipatie (zie tabel 42.2) worden bij de bruto arbeidsparticipatie de werklozen meegeteld.
In het kader van de nieuwe Europa 2020 strategie is een Europa brede
participatiedoelstelling afgesproken van 75% in 2020 (netto arbeidsparticipatie 20–64 jaar van minimaal 1 uur per week). Lidstaten dienen een
nationale invulling te geven aan deze participatiedoelstelling. Door de
crisis is het behalen van de in de begroting 2011 opgenomen bruto
participatiedoelstelling van 80% in 2016 moeilijk geworden. Het kabinet
heeft in dit licht besloten om deze doelstelling naar 2020 te verschuiven.
De doelstelling zal daarmee dienen als nationale invulling van de Europa
2020 strategie. Om daarnaast meer uitdrukking te geven aan de specifieke
uitdaging waar Nederland voor staat (verhogen van het aantal gewerkte
uren) zal tevens een participatiedoelstelling in voltijdsequivalenten van
62,5% in 2020 gehanteerd worden.

Tabel 42.1 Indicatoren algemene doelstelling

Bruto arbeidsparticipatie 20–64 jaar (% >12 uur werkt of wil
werken)1
Participatie in voltijdsequivalenten (FTE)2
1
2

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Streven
2020

76
–

76
–

76
59,8

80
62,5

Bron: CPB, Centraal economisch plan (CEP)
Bron: CPB, Berekening SZW

Kengetallen

Om de voortgang op de doelstellingen te monitoren wordt naast de
indicatoren ook naar andere kengetallen gekeken. De volgende kengetallen zijn opgenomen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

38

Beleidsartikelen/Artikel 42

•

•

Netto participatie 15–64 jaar (inclusief uitsplitsing naar ouderen en
vrouwen): onder netto participatie wordt verstaan het aantal mensen
met een baan van minimaal 12 uur per week. Omdat een groot deel
van het onbenut arbeidspotentieel bij vrouwen en ouderen ligt, wordt
in het bijzonder naar de ontwikkeling van de participatie van deze
groepen gekeken. Om de doelstellingen te behalen zal met name de
participatie van deze groepen moeten stijgen.
Werkloosheid (inclusief uitsplitsing naar jongeren): om te bezien hoe
de conjuncturele situatie het behalen van de doelstelling beïnvloedt
wordt gekeken naar de ontwikkeling van de werkloosheid. Zoals
verwacht heeft de conjunctuur de jeugdwerkloosheid sterker beïnvloed
dan de totale werkloosheid.

Tabel 42.2 Kengetallen algemene doelstelling

Netto arbeidsparticipatie 15–64 jaar1
Netto arbeidsparticipatie ouderen (55–65 jaar)1
Netto arbeidsparticipatie vrouwen1
Netto arbeidsparticipatie etnische minderheden1
Werkloosheid (%)1
Percentage werkloze jongeren (18–26 jaar) wet WIJ2
1
2

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

68,2
46,3
59,2
56,9
3,8
5,3

67,8
47,9
59,7
55,2
4,8
8,0

67,1
48,7
59,7
52,8
5,4
8,7

Bron: CBS, Statline
Bron: CBS, EBB Kernprogramma

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 42.3 Begrotingsuitgaven Artikel 42 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

37 156
38 089

32 622
32 775

1 235
1 123

809
747

809
787

809
809

809
809

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

17 231

14 554

1 123
30%

747
0%

787
0%

809
0%

809
0%

Operationele Doelstelling 2
Scholing en EVC

1 837

1 425

0

0

0

0

0

Operationele Doelstelling 31
Stimulering Arbeidsparticipatie
Jeugdwerkloosheid
Overig

5 931
7 375
2 088

8 069
3 485
1 575

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0

0
0

678
445

252
495

292
495

314
495

314
495

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

20 858
20 858

18 221
18 221

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Ontvangsten

17 444

17 237

0

0

0

0

0

Operationele Doelstelling 4
Subsidies
Overig

1

Operationele doelstelling 3 is met ingang van de begroting 2012 vervallen.

Toelichting

Programma-uitgaven
De in het kader van de economische crisis getroffen tijdelijke arbeidsmaatregelen Scholing en EVC zijn beëindigd. Operationele doelstelling 3 is met
ingang van de begroting 2012 vervallen. De vanaf 2012 resterende
middelen voor arbeidsparticipatie zijn toegevoegd aan artikel 47 (Aan het
Werk: Bemiddeling en Re-integratie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

39

Beleidsartikelen/Artikel 42

Vanuit artikel 43 zijn operationele doelstelling 3 en 4 overgeheveld en
samengevoegd tot operationele doelstelling 4 «Zorgdragen voor gelijke
mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname» van dit artikel. De daling in
het subsidiebudget behorend bij operationele doelstelling 4 per 2013 is
het gevolg van de subsidietaakstelling.
Ontvangsten
Met ingang van de begroting 2012 is er geen sprake meer van
ontvangsten op artikel 42. Dit wordt veroorzaakt doordat de boeteopbrengsten van de WAV met ingang van 2012 van artikel 42 overgaan naar
artikel 43.
Tabel 42.4 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 42 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Uitgaven

0

0

1 207 343

1 274 525

1 340 383

1 407 075

1 449 905

Programma-uitgaven
Operationele doelstelling 4
Zwangerschaps/bev. verlof uitkeringslasten
Zwangerschaps/bev. verlof uitvoeringskosten

0

0

1 174 687

1 195 126

1 215 797

1 238 466

1 238 449

0
0

0
0

1 147 501
27 186

1 169 880
25 246

1 192 671
23 126

1 215 971
22 495

1 215 979
22 470

Nominaal

0

0

32 656

79 399

124 586

168 609

211 456

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting

Uitkeringslasten zwangerschaps- en bevallingsverlof
Dit begrotingsjaar zijn voor het eerst de premiegefinancierde uitgaven
voor zwangerschaps- en bevallingsverlof opgenomen onder de nieuwe
doelstelling 4 «Zorgdragen voor gelijke mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname» van dit artikel. Voorheen waren deze uitgaven opgenomen in
artikel 43 Arbeidsverhoudingen.
Voor de komende jaren wordt een lichte stijging verwacht van de uitgaven
aan uitkeringen voor zwangerschaps- en bevallingsverlof. De stijging van
de uitgaven wordt veroorzaakt door een verdere toename van de
arbeidsparticipatie van vrouwen, zowel in aantal als in uren. Daarnaast zal
naar verwachting het brutosalaris van vrouwen die een uitkering vanwege
zwangerschaps- en bevallingsverlof ontvangen, sneller stijgen dan de
loonvoet in Nederland.
Uitvoeringskosten zwangerschaps- en bevallingsverlof
Er heeft een budgetneutrale herschikking van de uitvoeringskosten UWV
plaatsgevonden als gevolg van een herijking van het model waarmee
deze kosten worden berekend en toebedeeld aan de verschillende wetten.
Vanaf 2013 is bovendien de regeerakkoordtaakstelling technisch in de
uitvoeringskosten van het UWV verwerkt. Als gevolg hiervan zijn de
uitvoeringskosten voor zwangerschaps- en bevallingsverlof in 2012 en
latere jaren hoger dan in 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

40

Beleidsartikelen/Artikel 42

Tabel 42.5 Fiscale uitgaven artikel 42 (lopende prijzen x € 1 mln)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Algemene doelstelling
Vitaliteit: Doorwerken
Vitaliteit: Mobiliteit
Vitaliteit: Loopbaanfaciliteiten1
Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
Premievrijstelling oudere werknemers

746
103
160
2
807

882
197
160
2
652

519
410
160
2
487

727
738
490
2
327

760
939
490
2
186

778
1 100
490
2
61

979
1 230
490
2
0

Operationele doelstelling 2
Afdrachtvermindering onderwijs

377

367

372

378

384

390

396

0

0

63

64

65

66

67

Operationele doelstelling 4
Ouderschapsverlofkorting

1
Het onderdeel loopbaanfaciliteiten uit het vitaliteitspakket wordt vanaf 2013 mede gefinancierd uit de middelen die vrijvallen door het afschaffen
van de spaarloonregeling

Bron: Ministerie van Financiën

Toelichting

Vitaliteitspakket
Om duurzame inzetbaarheid te vergroten en langer doorwerken te
stimuleren, introduceert het kabinet het vitaliteitspakket (zie ook de
beleidsagenda). Pensioenhervormingen vergroten de noodzaak dat
werkenden gezond, vitaal en productief arbeid verrichten tot aan de
pensioengerechtigde leeftijd. Dat wordt bereikt door (langer) doorwerken
te stimuleren, in te zetten op het verhogen van de mobiliteit en door
loopbaanfaciliteiten te introduceren die investeringen in duurzame
inzetbaarheid vergroten.
Vitaliteitspakket: Doorwerken
Gemiddeld genomen treden mensen rond hun 62ste uit. Om langer
doorwerken gerichter te stimuleren, introduceert het kabinet in 2013 een
werkbonus 62-plus voor werknemers. Deze werkbonus vervangt de
huidige additionele arbeidskorting voor werknemers die 58 jaar of ouder
zijn1 en de doorwerkbonus voor werknemers die 62 jaar of ouder zijn.2
Met de nieuwe werkbonus wordt langer doorwerken met name voor lage
inkomens aantrekkelijker. Om het ook voor werkgevers aantrekkelijk te
blijven maken om werknemers van 62-plus in dienst te houden, blijft een
werkbonus 62-plus voor werkgevers3 behouden.
Vitaliteitspakket: Mobiliteit
Het onderdeel mobiliteit bestaat, vanaf 2013, uit het introduceren van
mobiliteitsbonussen voor het in dienst nemen van arbeidsgehandicapten
en uitkeringsgerechtigden ouder dan 50 jaar4. Daarnaast wordt er een
nieuwe mobiliteitsbonus voor het in dienst nemen van een werknemer
ouder dan 55 jaar geïntroduceerd.

1

Het gaat dan om belastingplichtigen die aan
het begin van het kalenderjaar de leeftijd van
57 jaar heeft bereikt.
2
Het gaat dan om belastingplichtigen die aan
het begin van het kalenderjaar de leeftijd van
61 jaar heeft bereikt.
3
Het betreft hier de premiekorting voor het in
dienst houden van werknemers ouder dan 62
jaar.
4
Het betreft hier het verhogen van de huidige
premiekortingen voor het in dienst nemen van
uitkeringsgerechtigden ouder dan 50 jaar en
arbeidsgehandicapten.

Tot en met 2012 is in deze reeks de huidige premiekorting oudere
uitkeringsgerechtigden en de huidige premiekorting arbeidsgehandicapten opgenomen. De premiekorting oudere uitkeringsgerechtigden
bestaat sinds 2009 en vervangt de premievrijstelling oudere werknemers
(zie onder). De oploop tot en met 2012 wordt verklaard door volgroeiing
van de regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

41

Beleidsartikelen/Artikel 42

Vitaliteitspakket: Loopbaanfaciliteiten
Om investeringen in duurzame inzetbaarheid over de loopbaan te
stimuleren worden verschillende loopbaanfaciliteiten geïntroduceerd. Zo
zal het kabinet een regeling voor vitaliteitssparen introduceren die het
voor werkenden aantrekkelijk maakt om te sparen voor perioden van
inkomensachteruitgang bijvoorbeeld om een transitie Van-WerkNaar-Werk (VWNW) zo soepel mogelijk te laten verlopen. Daarnaast
introduceert het kabinet een overgangsregeling voor de levensloopregeling. Ook verlaagt het kabinet de drempel voor de fiscale aftrek van
scholingsuitgaven. Tot slot compenseert het kabinet sociale partners voor
een extra inzet op het introduceren van een VWNW-budget en intersectorale scholing.
Premievrijstellling oudere werknemers
De premievrijstelling oudere werknemers wordt vanaf 1-1-2009 langzaam
afgebouwd en is vervangen door een premiekortingsregeling. De
premiekortingsregelingen zijn onderdeel van het vitaliteitspakket
(doorwerken en mobiliteit).
Ouderschapsverlofkorting
Dit begrotingsjaar zijn voor het eerst de belastinguitgaven voor de
ouderschapsverlofkorting opgenomen onder de nieuwe doelstelling 4
«Zorgdragen voor gelijke mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname»
van dit artikel. Voorheen waren deze uitgaven opgenomen in artikel 43
Arbeidsverhoudingen.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%
70%
70%

60%
50%
40%
30%
20%
30%

10%
0%
operationeel doel 4

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Toelichting

Bestuurlijk gebonden
Vrij

De juridische verplichting bij OD 4 betreft onder andere de bekostiging
van de Commissie Gelijke Behandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

42

Beleidsartikelen/Artikel 42

Operationele doelstelling

1 Beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten

Motivering

Om ervoor te zorgen dat onze economie innovatief, concurrerend en
ondernemend blijft en ook bij toenemende internationale concurrentie de
welvaart kan waarborgen, is een beheerste ontwikkeling van de arbeidskosten van belang.

Instrumenten en activiteiten

•

•

Beheerste ontwikkeling van belastingen en premies die ten laste
komen van het arbeidsinkomen. Hiermee wordt voorkomen dat
belasting- en premiedruk worden afgewenteld en tot hogere arbeidskosten leiden.
Bevorderen dat sociale partners goede afspraken maken over een
verantwoorde contractloonontwikkeling. Lonen vormen een belangrijk
onderdeel van de totale arbeidskosten.

Doelgroepen

De doelgroepen zijn zowel burgers als bedrijven.

Indicatoren

•

•

Arbeidskosten. De relatieve ontwikkeling van de arbeidskosten
verbetert indien de arbeidskosten per eenheid product van de
Nederlandse industrie minder stijgen of meer dalen dan die van de
concurrenten. De belangrijkste concurrenten voor de Nederlandse
economie zijn de eurolanden. Daarom zetten we de ontwikkeling van
de Nederlandse arbeidskosten af tegen die van het eurogebied. De
ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product wordt in sterke
mate bepaald door de contractlonen die de sociale partners in vrije
loononderhandelingen overeenkomen.
Wig. De gemiddelde wig is het verschil tussen loonkosten en het
nettoloon als percentage van de loonkosten. Dit is een goede indicator
van de lastendruk zoals werkgevers en werknemers die ervaren. De
veranderingen in het stelsel van belastingen en premies komen daarin
goed traceerbaar tot uitdrukking. Vanuit het oogpunt van participatie is
een stijgende wig ongunstig. Daar staat tegenover dat een verlaging
van de wig afhankelijk is van de budgettaire ruimte voor lastenverlichting. Om deze redenen is het dan ook niet mogelijk om een streefcijfer
te formuleren. Wel houdt het kabinet de lastenontwikkeling goed in de
gaten en zal het indien gewenst maatregelen treffen.

Tabel 42.6 Indicatoren operationele doelstelling 1

Ontwikkeling arbeidskosten t.o.v. eurogebied (%)
Omvang van wig inclusief werkgeverslasten (%)

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

– 1,4
42,8

0,25
–

1,75
–

Bron: CPB, Macro Economische Verkenning

Kengetallen

•

Arbeidskosten. In tabel 42.7 worden ter aanvulling op de genoemde
indicator in tabel 42.6 de afzonderlijke waarden weergegeven van de
ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product in de industrie
in Nederland en bij de euroconcurrenten (alle landen binnen de
Europese Unie die de euro als munteenheid hanteren). De ontwikkeling van de arbeidskosten per eenheid product wordt bepaald door de
mutatie van de loonvoet ten opzichte van de
productiviteitsontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

43

Beleidsartikelen/Artikel 42

Tabel 42.7 Kengetallen operationele doelstelling 1

Ontwikkeling arbeidskosten per eenheid product in de industrie (%):
1. Nederland
2. Euroconcurrenten

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

– 7,8
– 6,4

– 2,50
– 2,75

0,5
– 1,25

Bron: CPB, Macro Economische Verkenning

Operationele doelstelling

2 Stijging van het aandeel werkenden en werklozen in de
beroepsbevolking met een startkwalificatie

Motivering

Om duurzame arbeidsparticipatie te bevorderen, is het van belang dat
meer mensen een startkwalificatie behalen. Een startkwalificatie (MBO-2
of HAVO-VWO) is het onderwijsniveau dat nodig is om te kwalificieren
voor duurzaam werk.

Instrumenten en activiteiten

•
•
•

•

Het Ervaringscertificaat (EVC);
Fiscale tegemoetkoming scholingskosten ten behoeve van werkgevers
en werknemers;
Leerwerkloketten adviseren bedrijven en individuen over leermogelijkheden en financiële prikkels vanuit de overheid, zoals de fiscale
tegemoetkoming voor werkgevers;
Om leerlingen van het praktijkonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs succesvol naar de arbeidsmarkt te begeleiden, worden
scholen, gemeenten, kenniscentra en bedrijven in de 30 arbeidsmarktregio’s desgewenst tijdelijk ondersteund bij het opzetten van werkscholen.

Doelgroepen

Werkenden en werkzoekenden zonder startkwalificatie.

Indicatoren

De streefwaarde van het kabinet voor het aandeel van de 25–65 jarige
beroepsbevolking dat een startkwalificatie bezit was 79% in 2010. Dit
streven is gehaald. Voor 2011 en volgende jaren is voor deze indicator
geen streefcijfer meer vastgesteld. De nieuwe langetermijnstrategie van
de Europese Unie, Europa 2020, is er wederom op gericht dat minder
jongeren vroegtijdig de school verlaten. Wat de streefwaarde voor deze
indicator was in 2010 op EU niveau, is doorgetrokken naar 2020 (10%).
Nederland heeft zichzelf hierin 8% als doel gesteld. Met deze strategie
wordt voorkomen dat jongeren de arbeidsmarkt betreden zonder
startkwalificatie.

Tabel 42.8 Indicatoren operationele doelstelling 2

Aandeel in de beroepsbevolking (25–65 jaar) met startkwalificatie (%)

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

79

–

–

Bron: CBS, Statline

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

44

Beleidsartikelen/Artikel 42

Operationele doelstelling

4 Zorgdragen voor gelijke mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname

Motivering

Waarborgen dat een ieder gelijke mogelijkheden heeft voor arbeidsdeelname door het wegnemen van praktische belemmeringen bij de
combinatie arbeid en zorg en door het bieden van een wettelijk instrumentarium gericht op gelijke behandeling bij arbeid.

Instrumenten

•
•
•
•
•
•
•
•
•

Wet arbeid en zorg;
Wet aanpassing arbeidsduur;
Levensloopregeling;
Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen;
Wet verbod van onderscheid op grond van arbeidsduur;
Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid;
Wet gelijke behandeling van tijdelijke en vaste werknemers;
Commissie gelijke behandeling;
Commissie klachtenbehandeling aanstellingskeuringen.

Activiteiten

•

Wetsvoorstel modernisering verlof en arbeidstijden (8 augustus 2011
aangeboden aan de Tweede Kamer);
Implementatie van de Richtlijn 2010/18/EU inzake ouderschapsverlof;
Het tegengaan van discriminatie op de arbeidsmarkt door middel van
voorlichting, onderzoek en overleg met sociale partners.

•
•

Doelgroepen

•
•
•

Werkgevers, (potentiële) werknemers en hun vertegenwoordigers;
Relevante belangenorganisaties en organisaties van professionals;
Zelfstandigen (ZEZ).

Indicatoren

Indicator is het aandeel werknemers dat moeite heeft met de combinatie
arbeid en zorg. Deze indicator is samengesteld uit de percentages
werkenden die in het kader van de Nationale enquête arbeidsomstandigheden melden vaak of zeer vaak hetzij familie- of gezinsactiviteiten te
missen of te verwaarlozen als gevolg van het werk of – omgekeerd –
werkzaamheden te missen of te verwaarlozen als gevolg van familie- en
gezinsverantwoordelijkheden. Hiermee vormt het gepresenteerde
percentage een benadering van het aantal werknemers voor wie de
combinatie van arbeid en zorg een probleem vormt. Streven is dat bij een
groeiende arbeidsparticipatie de percentages ten minste niet toenemen.

Tabel 42.9 Indicatoren operationele doelstelling 4

Aandeel werknemers met moeite combinatie arbeid-zorg
– Verwaarloost gezinsactiviteiten door werk
– Verwaarloost werk door gezinsactiviteiten

Realisatie
2005

Realisatie
2008

Realisatie
2010

Streven
2012

9,6%
2,0%

9,4%
1,9%

9,1%
2,3%

≤ 9,1%
≤ 2,3%

Bron: TNO, Nationale enquête arbeidsomstandigheden

Kengetallen

•

Als kengetal voor de arbeidsmarktpositie van vrouwen worden de –
ongecorrigeerde – beloningsverschillen gehanteerd. Tot en met de
begroting 2010 waren de gegevens over beloningsverschillen ontleend
aan een analyse door de Arbeidsinspectie (AI); met ingang van de
begroting 2011 vormen gegevens van het CBS daarvoor de grondslag.
In dit gegeven komen alle factoren tot uitdrukking die leiden tot een
verschil in bruto uurloon tussen mannen en vrouwen, waaronder
leeftijd, beroeps- en functieniveau en aard van de sector waarin de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

45

Beleidsartikelen/Artikel 42

•

betrokken werknemer werkzaam is. Naar verwachting is slechts een
beperkt deel toe te schrijven aan verschil in beloning voor gelijk(waardig) werk. Met het oog op de arbeidsparticipaptiebeslissingen die
partners bij de komst van kinderen nemen, is relevant dat de beloningsverschillen bij 25- tot 35-jarigen beperkt zijn (– 7,9% in het
bedrijfsleven en 0,2% bij de overheid).
De kengetallen over zwangerschaps- en bevallingsverlof, adoptieverlof, ouderschapsverlof en de levensloopregeling betreffen het gebruik
(aantal toekenningen respectievelijk deelnemers). Over ouderschapsverlof is het aantal personen vermeld dat in een jaar ouderschapsverlof heeft opgenomen.

Tabel 42.10 kengetallen doelstelling 4

Ongecorrigeerde beloningsverschillen (%)
Verschil man-vrouw bedrijfsleven
Verschil man-vrouw overheid
1
2

Realisatie
20061

Realisatie
20072

Realisatie
20082

– 23
– 12

– 22
– 14

– 22
– 15

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

135
7,4

139
7,5

137
7,4

1,2

1,2

1,3

–
22

124
78

82

270

237

229

Bron: SZW/AI, de arbeidsmarktpositie van werknemers in 2006
Bron: CBS, Beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen, 2010

Tabel 42.11 Kengetallen operationele doelstelling 4

Zwangerschaps- en bevallingsverlofuitkering (x 1 000)
– Aantal toekenningen werknemers1
– Aantal toekenningen zelfstandigen1
Adoptieverlof (x 1 000)
– Aantal toekenningen werknemers1
Ouderschapsverlof (x 1 000)
– Aantal werknemers met ouderschapsverlof (betaald en onbetaald)2
– Aantal ontvangers ouderschapsverlofkorting3
Levensloopregeling (x 1 000)
– Aantal actieve deelnemers4
1

Bron: UWV, Jaarverslag
Bron: CBS, EBB module Arbeid en zorg. De eerstvolgende meting vindt plaats in 2011
Bron: Ministerie van Financiën, Belastingdienst
4
Bron: CBS, EBB module Levensloop
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

46

Beleidsartikelen/Artikel 43

Artikel

43 Arbeidsverhoudingen

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een flexibel instrumentarium voor moderne
arbeidsverhoudingen en voorwaarden

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Bijdragen aan evenwichtige arbeidsverhoudingen, door het verzorgen van
een minimumniveau van arbeidsrechtelijke bescherming en een adequaat
wettelijk kader voor het functioneren van de arbeidsmarkt en door sociale
partners ruimte te bieden voor het invullen van de eigen verantwoordelijkheid.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• de vormgeving en het onderhoud van het wettelijke instrumentarium
ten behoeve van de zelfregulering door sociale partners en van de
structuur van het overleg met de sociale partners;
• de vormgeving en het onderhoud van een basisniveau van wettelijke
arbeidsrechtelijke bescherming en de bevordering van de naleving
daarvan;
• regulering en handhaving van de toelating van arbeidsmigranten en
de (eventuele) beëindiging van de toelating tot de arbeidsmarkt.

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
• de toepassing van het wettelijke instrumentarium door werkgevers en
werknemers;
• de beschikbaarheid van een voldoende effectief handhavingsinstrumentarium.

Indicatoren

Artikel 43 kent geen indicatoren voor de algemene doelstelling, deels
omdat het beoogde effect van het beleid niet kan worden gekwantificeerd,
deels omdat het beleidseffect niet kan worden geïsoleerd van andere
factoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

47

Beleidsartikelen/Artikel 43

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 43.1 Begrotingsuitgaven Artikel 43 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

20 133
20 470

17 293
17 205

4 189
4 189

4 292
4 292

4 292
4 292

4 292
4 292

4 292
4 292

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

3 806

3 876

4 189
0%

4 292
0%

4 292
0%

4 292
0%

4 292
0%

176
1 924

393
1 460

553
2 912

553
3 015

553
3 015

553
3 015

553
3 015

307
85

315
497

515
209

515
209

515
209

515
209

515
209

0

80

0

0

0

0

0

904

264

0

0

0

0

0

207
203

664
203

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

16 664
16 664

13 329
13 329

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

694

1 711

21 878

27 328

26 775

25 603

29 618

Algemene Doelstelling
Handhaving
Overig
Operationele Doelstelling 1
Subsidies
Overig
Operationele Doelstelling 2
Subsidies
Operationele Doelstelling 31
Overig
Operationele Doelstelling 41
Subsidies
Overig
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten
1

De operationale doelstellingen 3 en 4 zijn met ingang van de begroting 2012 vervallen.

Toelichting

Programma-uitgaven
De operationele doelstellingen 3 en 4 zijn met ingang van de begroting
2012 vervallen in artikel 43 en opgenomen als OD 4 «Zorgdragen voor
gelijke mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname» in artikel 42 van deze
begroting. Onder de algemene doelstelling «Overig» is in 2010 en 2011
sprake van een herschikking geweest van het budget naar andere
artikelen.
Ontvangsten
De ontvangsten nemen in 2012 sterk toe. Dit wordt veroorzaakt doordat de
boeteopbrengsten van de WAV met ingang van 2012 van artikel 42
overgaan naar artikel 43.

Tabel 43.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 43 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Uitgaven

1 112 000

1 136 032

0

0

0

0

0

Programma-uitgaven
Operationele doelstelling 3
Zwangerschaps/bev. verlof uitkeringslasten
Zwangerschaps/bev. verlof uitvoeringskosten

1 112 000

1 136 032

0

0

0

0

0

1 086 000
26 000

1 125 564
10 468

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Nominaal

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

48

Beleidsartikelen/Artikel 43

Toelichting

De operationele doelstelling 3 is met ingang van de begroting 2012
vervallen in artikel 43 en opgenomen als onderdeel van OD 4 «Zorgdragen
voor gelijke mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname» in artikel 42 van
deze begroting.

Tabel 43.3 Fiscale uitgaven artikel 42 (lopende prijzen x € 1 mln)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Operationele doelstelling 3
Levensloopregeling
Ouderschapsverlofkorting

341
61

329
62

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Bron: Ministerie van Financiën, Belastingdienst

Toelichting

De operationele doelstelling 3 is met ingang van de begroting 2012
vervallen in artikel 43 en opgenomen als onderdeel van OD 4 «Zorgdragen
voor gelijke mogelijkheden voor arbeidsmarktdeelname» in artikel 42 van
deze begroting.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
29%

80%
70%
60%
50%
40%
71%

30%
20%
10%
0%
operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Operationele doelstelling

1 Het bevorderen van stabiele en evenwichtige arbeidsverhoudingen

Motivering

Om een solide sociaal economisch klimaat te realiseren worden stabiele
en evenwichtige arbeidsverhoudingen bevorderd door:
• het recht op onderhandeling door sociale partners te waarborgen en
de mogelijkheid tot collectieve arbeidsvoorwaardenvorming te
regelen;
• het grondwettelijke recht op medezeggenschap door werknemers te
regelen, te waarborgen en te bevorderen;
• een adequate overlegstructuur tussen het kabinet en sociale partners
in stand te houden.

Instrumenten

•

Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (Wet CAO), Wet op het
algemeen verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

49

Beleidsartikelen/Artikel 43

•
•
•

•
Activiteiten

•

•

•

van collectieve arbeidsovereenkomsten (Wet AVV) en Wet op de
loonvorming;
Wet op de bedrijfsorganisatie (WBO);
Wet op de ondernemingsraden (WOR), Wet op de Europese ondernemingsraden (WEOR) en Wet rol werknemers Europese vennootschap;
Overleg tussen werkgevers- en werknemersorganisaties en de
overheid, waaronder het voor- en najaarsoverleg tussen het kabinet en
de Stichting van de Arbeid;
Subsidieregeling kwaliteit arbeidsverhoudingen.
Uitvoeren van de ministeriële taken op grond van de Wet CAO en de
Wet AVV, waaronder:
• het registreren van cao’s en bevestigen van de ontvangst van de
melding van het sluiten, wijzigen of opzeggen van cao’s;
• het verrichten van cao-onderzoek en rapporteren van belangrijke
cao-ontwikkelingen, onder andere aan het parlement en sociale
partners;
• het voorbereiden van besluiten van algemeenverbindendverklaring
van (bepalingen van) cao’s en het behandelen van ingediende
bedenkingen tegen algemeenverbindendverklaring- en dispensatieverzoeken aan de hand van het Toetsingskader AVV;
Het onderhouden van een adequate overlegstructuur tussen kabinet en
sociale partners en het voeren van overleg met sociale partners in het
bijzonder op centraal niveau, maar ook op decentraal niveau;
Uitvoering subsidieregeling kwaliteit arbeidsverhoudingen, waarbij
jaarlijks op basis van 50-procentsmedefinanciering circa 10 subsidies
worden verleend aan innovatieve projecten die bijdragen aan
daadwerkelijke veranderingen op het terrein van de arbeidsverhoudingen.

Doelgroepen

•
•
•
•

Sociale partners (werkgevers en werknemers) en hun organisaties;
Zelfstandigen zonder personeel;
Ondernemingsraden en Europese ondernemingsraden;
(Hoofd)product- en (hoofd)bedrijfschappen en de SER.

Indicatoren

Output en outcome zijn, zoals geconcludeerd in de Beleidsdoorlichting
Arbeidsverhoudingen (Kamerstukken II, 2008–2009, 30 982, nr. 5), moeilijk
objectief meetbaar. Het toepassen van het voor zelfregulering aangeboden instrumentarium ligt bij de sociale partners. Het overleg met
sociale partners kent telkens wisselende onderwerpen. Er zijn daarom
geen indicatoren geformuleerd. De gehanteerde kengetallen geven inzicht
in het gebruik van de instrumenten, maar zijn geen eenduidige indicatoren voor de doelmatigheid en doeltreffendheid.

Kengetallen

De gehanteerde kengetallen geven inzicht in de mate waarin de sociale
partners gebruik maken van het instrumentarium voor vormgeving van de
arbeidsverhoudingen:
• Het gebruik van de instrumenten van cao en avv varieert door de jaren
heen en is mede afhankelijk van factoren als het sociaal-economisch
klimaat.
• Het aandeel ondernemingsraadplichtige ondernemingen met een OR
is in 2008 afgenomen naar 70%. Deze daling doet zich vooral voor
onder bedrijven met een omvang van 50 tot 75 werknemers. Deze
afname wordt mogelijk deels veroorzaakt door een wijziging van de
steekproef die in het onderzoek wordt gehanteerd. Eind 2011 zal
wederom het aandeel ondernemingsraadplichtige ondernemingen met
een OR worden gemeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

50

Beleidsartikelen/Artikel 43

Tabel 43.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aantal bedrijfstak-cao’s
Aantal direct gebonden werknemers
Aantal door avv gebonden werknemers
Aantal ondernemings-cao’s
Aantal gebonden werknemers
Totaal aantal cao’s
Totaal aantal werknemers onder cao’s

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

192
4 644 500
676 000
524
543 000
716
5 863 500

190
4 699 500
855 500
558
594 500
748
6 149 500

188
4 954 200
843 800
521
574 100
709
6 372 100

185
4 869 000
728 500
503
531 000
688
6 128 500

Realisatie
2002

Realisatie
2005

Realisatie
2008

71

76

70

Bron: SZW, voorjaarsrapportage cao-afspraken

Tabel 43.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Percentage OR-plichtige ondernemingen met OR
Bron: Research voor Beleid (2002 en 2005) en Regioplan (2008), Onderzoek naleving WOR

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen voor een goede balans tussen rechten en plichten
van werkgevers en werknemers

Motivering

Om de bescherming van werknemers te waarborgen, in evenwicht met de
belangen van de onderneming en een flexibele werking van de arbeidsmarkt, met inachtneming van de eigen rol en verantwoordelijkheid van
werkgevers en werknemers.

Instrumenten

•
•
•
•
•
•

Activiteiten

•
•
•
•

•
•

•

Het arbeidsovereenkomstenrecht, inclusief het ontslagrecht;
Het Buitengewoon Besluit arbeidsverhoudingen 1945 (BBA) en de
daarop gebaseerde regels betreffende ontslag en werktijdverkorting;
De Wet melding collectief ontslag (Wmco);
De Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML) en daarop
gebaseerde regels betreffende bestuurlijke handhaving van de WML;
Het Besluit minimumjeugdloonregeling;
Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi).
Het verlenen van ontslagvergunningen door het UWV (ex artikel 6
BBA);
Het verlenen van tijdelijke ontheffingen van het verbod om de
arbeidstijd te verminderen (ex artikel 8 BBA);
Het verlenen van goedkeuring als bedoeld in artikel 6 lid 4 van de Wet
melding collectief ontslag;
Het handhaven van de WML door de Arbeidsinspectie door het
opleggen van bestuurlijke boetes en lasten onder dwangsom bij
onderbetaling;
Het beleid gericht op het tegengaan van arbeidsgerelateerde uitbuiting, waaronder die in de prostitutiesector;
Het beleid met betrekking tot de handhaving van de Waadi, met
inbegrip van wijziging van de Waadi en de WML met het oog op
effectievere controles door private instanties, en verbetering van de
effectiviteit van het door de uitzendbranche ontwikkelde keurmerk;
Het stimuleren van initiatieven op het terrein van sociale innovatie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

51

Beleidsartikelen/Artikel 43

•
•

Het bijdragen aan de totstandkoming, aanpassing en implementatie
van internationale regelgeving en het rapporteren daarover;
Bevordering van naleving van de fundamentele arbeidsnormen van de
ILO (International Labour Organization);

Doelgroepen

•
•

Werknemers;
Werkgevers.

Indicatoren

Operationele doelstelling 2 kent geen kwantitatieve streefwaarden. De
doelstelling van het beleid is te komen tot een transparante regelgeving
waarbij op evenwichtige wijze rekening wordt gehouden met de
bescherming van de werknemers en de vereisten van de onderneming.
Voor dit evenwicht is geen objectieve indicator te geven.

Kengetallen

Het aantal ontslagaanvragen bij het UWV in 2010 is afgenomen in
vergelijking met 2009. Ook het aantal ontbindingsverzoeken via de
rechtbank is in 2010 afgenomen in vergelijking met een jaar eerder.

Tabel 43.6 Kengetallen operationele doelstelling 2

Aantal ontslagaanvragen UWV1
– Waarvan via collectieve aanvraag (%)1
Aantal ontbindingsverzoeken rechtbanken2
Totaal aantal aanvragen en verzoeken
1
2

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

28 357
17
23 556
51 913

60 064
18
29 854
89 918

40 530
12
22 243
62 773

Bron: UWV, Jaarverslag
Bron: Raad voor de Rechtspraak

Operationele doelstelling

5 Het reguleren en handhaven van arbeidsmigratie

Motivering

Regulering en handhaving van de toelating van arbeidsmigranten die een
bijdrage leveren aan de economie, waarbij sprake is van een selectieve
toelating van niet-kennismigranten.

Instrumenten

•
•
•

Activiteiten

•
•

•
•
•

Doelgroepen

•
•

Tewerkstellingsvergunning (TWV) die wordt aangevraagd door en
verleend aan een werkgever;
Notificatie bij UWV voor grensoverschrijdende dienstverlening met
eigen personeel (vrijstelling TWV-plicht);
Bestuurlijke boete die de Arbeidsinspectie kan opleggen aan een
werkgever die een of meer vreemdelingen illegaal tewerkstelt (WAV).
Het toelaten van personen van wie verwacht mag worden dat hun
werkzaamheden een bijdrage leveren aan de economie;
Het beschermen van de nationale arbeidsverhoudingen en het
tegengaan van oneerlijke concurrentie door te bewaken dat arbeidsmigranten marktconform worden beloond en ten minste het wettelijk
minimumloon ontvangen;
Het voorkomen en bestrijden van illegale tewerkstelling;
Het (eventueel) beëindigen van de toelating tot de arbeidsmarkt van
arbeidsmigranten;
In de beleidsagenda wordt nader ingegaan op de aanscherping van de
regels voor arbeidsmigratie.
Werkgevers;
Arbeidsmigranten (kennismigranten en niet-kennismigranten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

52

Beleidsartikelen/Artikel 43

Indicatoren

Operationele doelstelling 5 kent geen kwantitatieve streefwaarden. De
doelstelling van het beleid is regulering en handhaving van arbeidsmigratie. Hiervoor zijn geen streefwaarden vast te stellen.

Kengetallen

•

•

•

De gehanteerde kengetallen geven inzicht in het aantal verleende
tewerkstellingsvergunningen en het gebruik van de kennismigrantenregeling. Het aantal verleende tewerkstellingsvergunningen en het
aantal kennismigranten is in 2009 en 2010 lager dan in 2008. Dit is
mede het gevolg van de economische ontwikkeling.
Het aantal notificaties, voor dienstverleners uit de Europese Unie
wanneer zij werken met werknemers uit een land waarvoor geen vrij
verkeer van werknemers geldt, is gestegen als gevolg van een
toename van grensoverschrijdende dienstverlening.
De kengetallen geven tevens inzicht in het aantal inspecties van de
Arbeidsinspectie en het percentage inspecties waarbij overtreding van
de WAV en/of WML is vastgesteld. De inspecties WAV en WML vinden
gezamenlijk plaats, waardoor geen onderscheid gemaakt kan worden
tussen het aantal inspecties WAV en het aantal inspecties WML.

Tabel 43.7 Kengetallen operationele doelstelling

Aantal verleende tewerkstellingsvergunningen
Aantal notificaties
Aantal kennismigranten
Aantal inspecties AI (WAV en WML)
Percentage inspecties waarbij overtreding WAV en/of WML is vastgesteld

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

15 374
1 536
7 920
10 381
16

13 678
1 804
6 140
9 723
17

13 759
2 242
6 570
9 987
18

Bron: SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

53

Beleidsartikelen/Artikel 44

Artikel

44 Gezond en veilig werken

Algemene doelstelling

Bevorderen van gezonde en veilige arbeidsomstandigheden

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Om de veiligheid en gezondheid van werknemers te beschermen en
arbeidsuitval te voorkomen is een goed arbeidsomstandigheden- en
verzuimbeleid noodzakelijk. Dit is van belang voor het vergroten van de
arbeidsparticipatie en de arbeidsproductiviteit en voor het beperken van
uitval door ziekte en arbeidsongeschiktheid. Het is tevens van belang om
het beroep op de gezondheidszorg door ziekte en letsel ontstaan door of
op het werk te kunnen beperken.
Gezonde en veilige arbeidsomstandigheden dragen verder bij aan het
voorkomen van arbeidsongevallen en aan het inperken van (bedrijfs-)
risico’s met ingrijpende effecten op de samenleving, bijvoorbeeld bij
bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen.
De daadwerkelijke uitvoering van goed arbeidsomstandigheden- en
verzuimbeleid is de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers.
SZW stimuleert en bevordert dat zij vorm en uitvoering geven aan veilige
en gezonde werkomstandigheden en ziet erop toe dat de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet worden nageleefd.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• het bevorderen van de realisatie van gezonde en veilige arbeidsomstandigheden en een goed werktijden- en verzuimbeleid in hun
ondernemingen, branches en sectoren;
• het bevorderen dat werkenden gezond en vitaal kunnen doorwerken
tot hun AOW-gerechtigde leeftijd;
• het handhaven van de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet (ATW).

Externe factoren

Het behalen van deze doelstelling hangt af van de mate waarin
werkgevers en werknemers in bedrijven, branches en sectoren hun
verantwoordelijkheid nemen voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden.

Indicatoren

Percentage verzuim
Doelstelling is dat met continuering van de huidige inzet bedrijven er in
zullen slagen het verzuimpercentage de komende jaren stabiel te houden.
In de periode 2004 tot en met 2010 schommelde het ziekteverzuimpercentage tussen de 4,3% en 4,6%.
Percentage arbeidsongevallen onder werknemers met verzuim tot gevolg
Vanaf 2005 wordt de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA)
gebruikt voor gegevens over arbeidsongevallen met verzuim. Uit een
analyse van de gegevens blijkt de kans op een arbeidsongeval in de jaren
2005 tot en met 2010 rond de 3,2% te bewegen. Met het Actieplan
Arbeidsveiligheid dat loopt tot en met 2012, wordt ingezet op een
verlaging van het aantal arbeidsongevallen onder werknemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

54

Beleidsartikelen/Artikel 44

Tabel 44.1 Indicatoren algemene doelstelling

Percentage ziekteverzuim1
Percentage arbeidsongevallen onder werknemers met verzuim tot
gevolg2
1
2

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

4,4

4,3

4,3

4,3

3,2

3,1

3,1

2,8

Bron: CBS, Kwartaalenquête ziekteverzuim
Bron: TNO/CBS, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden

Kengetallen

Het kengetal «aantal incidenten met grote hoeveelheden gevaarlijke
stoffen» betreft het aantal incidenten in (petro)chemische bedrijven dat
volgens de criteria in de EU Seveso richtlijn, EU meldingsplichtig is. Het
gaat hierbij om ongevallen met mogelijk catastrofale effecten voor mens
en milieu. De raming is gebaseerd op ervaringsgegevens van (gemiddeld
3 incidenten in) de afgelopen jaren.

Tabel 44.2 Kengetal algemene doelstelling
Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

1

3

3

Aantal incidenten met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen
Bron: SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 44.3 Begrotingsuitgaven Artikel 44 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

62 765
59 246

63 097
63 350

18 057
18 057

18 851
18 851

18 406
18 406

17 434
17 434

17 433
17 433

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

19 331

16 190

18 057
43%

18 851
12%

18 406
5%

17 434
5%

17 433
5%

Operationele Doelstelling 1
Handhaving
Overig
Subsidies

269
8 961
10 101

220
9 927
6 043

0
10 071
7 986

0
13 485
5 366

0
13 235
5 171

0
13 509
3 925

0
13 509
3 924

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

39 915
39 915

47 160
47 160

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Ontvangsten

8 445

9 300

9 962

13 173

13 193

13 568

13 573

Toelichting

De meerjarige reeks subsidiebudgetten loopt terug als gevolg van andere
financieringsvormen om gezonde en veilige werkomstandigheden te
bevorderen. Er wordt meer gefinancierd via aanbesteding en rijksbijdragen en minder via subsidies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

55

Beleidsartikelen/Artikel 44

Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%

46%

70%
60%
50%

11%

40%
30%
43%

20%
10%
0%

operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Operationele doelstelling

1 Bevorderen dat werkgevers en werknemers in bedrijven,
branches en sectoren een effectief en efficiënt
arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid voeren

Motivering

Met de laatste herziene Arbowet (januari 2007) hebben werkgevers en
werknemers de ruimte en verantwoordelijkheid gekregen om het
arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid af te stemmen op de eigen
onderneming (maatwerk). Dit leidt tot meer draagvlak. De verantwoordelijkheden op het terrein van het arbeidsomstandighedenbeleid tussen de
overheid, sociale partners en andere betrokkenen zullen verdergaand
worden aangepast. Met een grotere verantwoordelijkheid van sociale
partners kan de rol en inzet van de overheid selectiever en meer gericht
zijn.
De verwachte toekomstige vergrijzing en ontgroening zullen leiden tot
grote veranderingen op de arbeidsmarkt. Het aantal werkenden neemt
substantieel af en werkgevers zullen moeilijker aan personeel komen.
Vergroting van arbeidsparticipatie is van belang; meer mensen moeten
werken en meer mensen moeten langer werken. Om dat te realiseren
moet de inzetbaarbeid en productiviteit van werkenden worden vergroot.
Dit is de context van het arbeidsomstandighedenbeleid waarin werkenden
duurzaam inzetbaar moeten worden; het vermogen om veilig, gezond,
vitaal en productief deel te nemen aan het arbeidsproces tot aan de
pensioengerechtigde leeftijd. Investeren in gezondheid, scholing en
mobiliteit is het middel om dit te bereiken. Werknemer en werkgever
hebben hier ook belang bij. De werknemer om zijn eigen ontwikkeling
vorm te geven en aantrekkelijk te blijven op de veranderende arbeidsmarkt. De werkgever om de productiviteit en concurrentiekracht van het
bedrijf op peil te houden. De werknemer moet fysiek en psychisch in staat
zijn om langer door te werken. De inzet is gericht op het verminderen van
de fysieke en psychische belasting en het versterken van de gezondheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

56

Beleidsartikelen/Artikel 44

De Arbeidsinspectie gaat ook het komende jaar aandacht (met
voorlichting en inspecties) besteden aan agressie en geweld in de
publieke sector. Een gezonde en veilige werkomgeving is van belang voor
een adequate en integere uitvoering van de publieke taak. Op dit thema
wordt dan ook samengewerkt met het BZK-programma Veilige
Publieke Taak.
Instrumenten en activiteiten

•
•
•

•
•

•

Wet- en regelgeving zoals Arbowet en Arbeidstijdenwet (ATW);
Communicatie en voorlichting;
Het ondersteunen van werkgevers en werknemers bij de aanpak van
de belangrijke arbeidsgerelateerde risico’s, fysieke belasting en
psychosociale arbeidsbelasting;
Het ondersteunen van initiatieven (op sectorniveau) met subsidies;
Ontwikkeling van een aanpak gericht op het voorkomen van uitval uit
het werk van chronisch zieken en het bevorderen van de zelfredzaamheid (samen met VWS en sociale partners);
Handhaving van wet- en regelgeving.

Doelgroepen

Werkgevers, werknemers, arboprofessionals (zoals preventiemedewerkers, bedrijfsartsen, arbeidshygiënisten en veiligheidskundigen).

Indicatoren

Naleving systeemverplichtingen Arbeidsomstandighedenwet
Naleving van de Arbowet wordt aangeduid met een percentage dat
aangeeft in hoeverre de in de wet genoemde systeemelementen aanwezig
zijn. Het betreft de volgende vier deelverplichtingen: de risicoinventarisatie en -evaluatie (ri&e), de arbodienstverlening, de preventiemedewerker en de bedrijfshulpverlening (BHV). Het als indicator
opgenomen percentage geeft aan in welke mate bedrijven aan deze
deelverplichting voldoen.
Het percentage is zowel voor bedrijven als voor werknemers berekend (zie
tabel 44.4). Grote bedrijven (met veel werknemers) beschikken vaker dan
kleine bedrijven over de genoemde systeemelementen, waardoor het
percentage voor werknemers hoger uitvalt dan het percentage voor
bedrijven.
Percentage bedrijven dat bij hercontrole voldoet aan de Arbeidsomstandighedenwet
De indicator geeft het percentage aan van de bedrijven dat na inzet van
handhavingsinstrumenten door de Arbeidsinspectie bij hercontrole
voldoet aan de Arbeidsomstandighedenwet (volledige naleving op de
geïnspecteerde punten).

Tabel 44.4 Indicatoren operationele doelstelling 1

Naleving zorgplicht Arbowet1
– percentage bedrijven
– percentage werknemers
Percentage bedrijven dat bij hercontrole voldoet aan de Arbowet2
1
2

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

58
88
98

59
88
98

59
88
98

62
90
98

Bron: Administratie SZW
Bron: SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag/Jaarplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

57

Beleidsartikelen/Artikel 44

Kengetallen

Het percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus
valt
Dit is het percentage banen van werknemers waarbij in de betreffende
branche een arbocatalogus is opgesteld. Een arbocatalogus wordt
opgesteld door werkgevers en werknemers uit de branche en is per
definitie maatwerk voor de branche. Het is geen verplicht instrument.
Inspectie en onderzoek
De Arbeidsinspectie gaat selectiever onderzoek doen naar ingediende
klachten of tips over arbeidsomstandigheden en naar de gemelde
ongevallen. Tevens zal het aantal prioritaire sectoren waar op initiatief van
de Arbeidsinspectie onderzoek wordt gedaan naar de arbeidsomstandigheden teruggebracht worden. Dit betekent dat de inspectie minder zaken
per jaar uitvoert. De raming voor het aantal «Overige meldingen» is naar
beneden bijgesteld door de overdracht van het ArbeidstijdenbesluitVervoer (ATB-V) aan de Inspectie Verkeer en Waterstaat (vanaf 1/1/2012
Inspectie Leefomgeving en Transport).

Tabel 44.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Percentage werknemers dat onder de werking van een Arbocatalogus valt1
Inspectie en onderzoek:2
– Inspectieprojecten
– Monitoronderzoeken
– Ongevalsonderzoeken
– Klachtenonderzoeken
– Overige meldingen
Totaal
1
2

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

51

52

54

15 884
2 657
2 111
1 263
804
22 719

13 840
2 660
2 200
1 200
500
20 400

13 800
1 774
2 200
1 200
400
19 374

Administratie SZW
SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag/Jaarplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

58

Beleidsartikelen/Artikel 45

Artikel

45 Pensioenbeleid

Algemene doelstelling

Bevorderen en beschermen van arbeidspensioenen

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

•
•
•

Werkgevers en werknemers stimuleren afspraken te maken voor
aanvullend pensioen;
Waarborgen scheppen dat pensioentoezeggingen na pensionering
gestand kunnen worden gedaan;
Ervoor zorgen dat werknemers zich een realistisch beeld van hun
aanvullend pensioen kunnen vormen.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• een adequaat wettelijk kader voor arbeidspensioenen;
• een op arbeidspensioenen toegesneden fiscaal kader, samen met de
minister van Financiën;
• de organisatie van het toezicht op de uitvoering van pensioenregelingen;
• een toekomstbestendig stelsel voor aanvullende pensioenen dat
rekening houdt met maatschappelijke ontwikkelingen en andere
aspecten van sociaaleconomisch beleid.

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
• arbeidsvoorwaardenonderhandelingen;
• het pensioenbewustzijn in de samenleving;
• economische ontwikkelingen;
• demografische ontwikkelingen;
• ruimte in EU-regelgeving voor handhaving van nationale kenmerken
van pensioenstelsels.

Indicatoren

Het primaat voor de afspraken over aanvullende pensioenen ligt bij
sociale partners. Om te waarborgen dat de pensioentoezeggingen van de
werkgever worden nagekomen na pensionering van de werknemer zorgt
de overheid voor passende wetgeving en adequaat toezicht. De mate
waarin de algemene doelstelling wordt bereikt valt niet uit te drukken in
een indicator, waarop de overheid kan sturen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 45.1 Begrotingsuitgaven Artikel 45 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

2 456
2 498

3 049
3 049

820
820

820
820

920
920

920
920

920
920

727

1 039

820
64%

820
0%

920
0%

920
0%

920
0%

0
655

670
302

510
250

510
250

510
250

510
250

510
250

72

67

60

60

160

160

160

1 771
1 771

2 010
2 010

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

79

0

0

0

0

0

0

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht
Operationele Doelstelling 1
Uitvoeringskosten toezicht
Overig
Operationele Doelstelling 2
Subsidies
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

59

Beleidsartikelen/Artikel 45

Toelichting

De uitgaven onder OD1, Uitvoeringskosten toezicht, hebben betrekking op
de kosten van de toezichthouders De Nederlandsche Bank (DNB) en
Autoriteit Financiële Markten (AFM) die verband houden met de voorbereiding van wet- en regelgeving op het gebied van pensioenen. Structureel is hiervoor een budget van € 0,5 mln gereserveerd. De feitelijke
kosten worden gebaseerd op de begrotingen van de toezichthouders, die
vóór 1 december aan de minister van SZW worden voorgelegd. Op grond
van de toezichtbegrotingen 2011 bedragen de kosten in 2011 € 670 000.
De begrotingen 2012 van de toezichthouders zijn nog niet bekend.
De betaling van de rijksbijdrage aan het toezicht wordt centraal door het
ministerie van Financiën uitgevoerd. De middelen op artikel 45 worden
daartoe jaarlijks overgeboekt naar hoofdstuk IXB van de Rijksbegroting,
waar ook de uiteindelijke uitgaven worden verantwoord. De uitgaven aan
uitvoeringskosten toezicht op artikel 45 in 2010 zijn daarom gelijk aan 0.
De overige kosten bij OD 1 hebben betrekking op de kosten voor
onderzoek. Structureel is hiervoor een budget van € 250 000 beschikbaar.
In 2011 is voor onderzoek extra geld ingezet uit andere budgetten.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%

33%
50%

70%
60%
50%
40%
30%

67%
50%

20%
10%
0%
operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

operationeel doel 2

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Operationele doelstelling

1 Waarborgen van de toekomstbestendigheid en het bereik van
het aanvullend pensioenstelsel

Motivering

Mogelijk maken dat zoveel mogelijk werknemers op collectieve en
solidaire wijze een aanvulling op de AOW krijgen, waarmee zij na
pensionering hun levensstandaard zo goed mogelijk kunnen handhaven.
De rapporten van de commissies Frijns en Goudswaard en de evaluatie
van het financieel toetsingskader laten zien dat economische en demografische ontwikkelingen de houdbaarheid van de aanvullende pensioenen –
de tweede pijler van het pensioenstelsel – ernstig kunnen aantasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

60

Beleidsartikelen/Artikel 45

Daarom moet er gezocht worden naar een nieuw evenwicht tussen
ambitie, zekerheid en kosten. Overheid en sociale partners buigen zich
over de vraag hoe om te gaan met financiële onzekerheid en demografische veranderingen.
Voor de stand van zaken met betrekking tot het pensioenakkoord wordt
verwezen naar de beleidsagenda.
Instrumenten

•
•
•
•
•
•

•

Uitoefening van toezicht door DNB en de AFM op de pensioenfondsen
en de verzekeraars;
Modernisering van de mogelijkheden om pensioenregelingen uit te
voeren (Algemene Pensioeninstelling);
Uitwerking van de voorgestelde maatregelen in het kader van de brede
aanpak van de pensioenproblematiek. De financiële eisen aan
pensioenfondsen in het financieel toetsingskader worden aangescherpt, zodat de toegezegde zekerheid van pensioenuitkeringen beter
waargemaakt kan worden.

Doelgroepen

•
•
•
•

Werkgevers;
Werknemers;
Pensioenuitvoerders;
Gepensioneerden.

Indicatoren

De focus van OD 1 ligt op de prudentiële en materiële aspecten van het
pensioenbeleid, i.c. de financiële gezondheid van pensioenfondsen,
rechten van deelnemers en deskundigheidseisen gesteld aan pensioenfondsbestuurders. Sociale partners zijn primair verantwoordelijk voor het
realiseren van de prestaties op deze terreinen; de overheid zorgt voor
ondersteuning door middel van het bieden van een wettelijk kader voor
afspraken over de pensioenvoorziening. De mate waarin dit wettelijk
kader bijdraagt aan het bereiken van de operationele doelstelling is niet
op een betekenisvolle manier in een prestatie-indicator te vatten.

Kengetallen

Aantal fondsen met een reservetekort
Een pensioenfonds heeft een reservetekort als het vermogen van het
fonds lager is dan het vereiste eigen vermogen dat op de lange termijn
aangehouden moet worden om aan de pensioenverplichtingen te kunnen
voldoen. Bij de bepaling van het vereiste eigen vermogen wordt rekening
gehouden met de beleggingsrisico’s die een fonds loopt. Een gemiddeld
pensioenfonds heeft geen reservetekort als de dekkingsgraad hoger is dan
130%. Op basis van de eerstekwartaalcijfers 2011 van DNB leek de
financiële positie van pensioenfondsen zich te herstellen, maar in de
maanden erna is de gemiddelde dekkingsgraad van veel pensioenfondsen
weer gedaald als gevolg van de rente- en beursontwikkelingen. Aan het
eind van 2011 moeten de pensioenfondsen bij DNB aangeven hoe ze
ervoor staan en of bepaalde maatregelen nodig zijn om weer boven de
(minimaal) vereiste dekkingsgraad van 105% te komen. Als de dekkings-

Activiteiten

•

De Pensioenwet;
Wet verplichte beroepspensioenregeling;
Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000;
Fiscale faciliteiten voor de opbouw van aanvullende pensioenen
(«Witteveenkader»);
Materieel en prudentieel toezicht door DNB op pensioenfondsen en
pensioenverzekeraars;
Overleg met sociale partners over de inrichting van het pensioenstelsel.

•

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

61

Beleidsartikelen/Artikel 45

graad onder de 105% komt kunnen pensioenfondsen de pensioenen niet
aanpassen aan de inflatie, waardoor de pensioenuitkering lager uitvalt.
Aandeel actieve deelnemers naar type regeling
Pensioenfondsen streven naar goedkopere en minder risicovolle
regelingen. Een uitkeringsovereenkomst op basis van het eindloon is erg
kostbaar, omdat het uiteindelijke pensioeninkomen afhankelijk is van het
salaris dat de werknemer verdient voorafgaand aan het moment van
uitdiensttreding. Door onder meer de overstap van eindloon naar
middelloon – waarbij het op te bouwen pensioeninkomen een gewogen
gemiddelde is van alle pensioengrondslagen – kunnen pensioenfondsen
hun financiële positie verbeteren. Dit is al op grote schaal gebeurd: 90%
van de actieve deelnemers heeft een uitkeringsovereenkomst op basis van
middelloon. Daarnaast zal een aantal kleine ondernemingspensioenfondsen het pensioen niet meer in eigen beheer uitvoeren, maar
onderbrengen bij pensioenverzekeraars (AFM onderzoek 2010). Naar
verwachting zal het aantal beschikbare premieregelingen – waarbij de
werkgever per jaar een vooraf bepaalde bijdrage beschikbaar stelt ten
behoeve van de pensioenopbouw van zijn personeel – daarmee
toenemen. Op grond van de DNB cijfers over het eerste kwartaal van 2011
kan worden geconstateerd dat het beeld het afgelopen jaar niet veranderd
is.
Verhouding actieve deelnemers en pensioengerechtigden
Het aantal actieve deelnemers per pensioengerechtigde geeft de
verhouding tussen premiebetalers en pensioenontvangers weer.
Vergrijzing heeft een direct effect op het pensioenvermogen van
pensioenfondsen. Als het aantal gepensioneerden stijgt ten opzichte van
het aantal premiebetalers, moet een afnemende groep premiebetalers een
flink hogere premie betalen om het pensioenvermogen van pensioenfondsen op het vereiste peil te brengen. Aan de premiestijging zit een
limiet vanwege de internationale concurrentiepositie van Nederland en de
koopkracht van werknemers. In 2009 waren er gemiddeld 2,1 actieve
deelnemers per pensioengerechtigde. In 2008 bedroeg het aantal actieve
deelnemers per pensioengerechtigde 2,2. Gegevens over 2010 waren bij
het opstellen van de begroting nog niet beschikbaar.
Indexatiebeleid naar aandeel actieve deelnemers
Het kengetal indexatie naar aandeel actieve deelnemers geeft een
indicatie van de mate waarin voor actieve deelnemers in pensioenregelingen afspraken zijn gemaakt over de aanpassing van de pensioenaanspraken aan loon- en prijsstijgingen (de zogenoemde maatstaf). Dit
kengetal komt in de plaats van het kengetal aandeel actieve deelnemers
met mogelijkheid tot vrijwillige voortzetting. Dit kengetal is vervallen
omdat inmiddels rond de 90% van de deelnemers gebruik kan maken van
deze mogelijkheid en dit percentage al enige tijd stabiel is.
In het indexatiebeleid wordt gekeken naar de ambitie van het fonds, de
methode voor toekenning van de indexatie en de verwachting van de
realisatie van dit beleid. Met de ambitie wordt aangegeven welke deel van
de voorwaardelijke indexatie in de premie wordt verwerkt. Een pensioenfonds kan op drie manieren omgaan met indexatie: geen indexatie,
onvoorwaardelijke indexatie en voorwaardelijke indexatie. Dat betekent
het volgende:
• Zonder indexatiebeleid of indexatietoezegging hoeft het pensioenfonds hiervoor geen geld te reserveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

62

Beleidsartikelen/Artikel 45

•

•

Bij onvoorwaardelijke indexatie moet er geld gereserveerd worden,
omdat de aanspraken volledig worden geïndexeerd ongeacht de
financiële positie van het fonds.
Bij een voorwaardelijke indexatietoezegging wordt er geld gereserveerd via heffing op premies of uit overrendement. Bij een dergelijke
toezegging kan de maatstaf worden gehanteerd die betrekking heeft
op verwachtingen ten aanzien van de toekomstige toeslagverlening.
Als de financiële positie van het fonds niet toelaat dat er wordt
geïndexeerd, kan dat zorgen voor een geleidelijke uitholling van het
pensioen.

Er is sprake van een positief beeld; het aantal actieve deelnemers aan wie
geen indexatie wordt toegekend is gedaald en het aantal deelnemers met
een voorwaardelijke toezegging gekoppeld aan een maatstaf is gestegen.
Tabel 45.3 Kengetallen operationele doelstelling 1
Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
20111

339
5 393 813

327
5 440 441

–
–

Aandeel actieve deelnemers (%)
– Uitkeringsovereenkomst op basis van eindloon
– Uitkeringsovereenkomst op basis van middelloon
– Beschikbare premieregeling
– Overig

1
90
5
4

1
90
5
4

1
90
5
4

Verhouding actieve deelnemers en pensioengerechtigden

2,1

–

–

Indexatiebeleid naar aandeel actieve deelnemers (%)
– Geen indexatietoezegging
– Geen indexatiebeleid
– Voorwaardelijke toezegging niet gekoppeld aan maatstaf
– Voorwaardelijke toezegging wel gekoppeld aan maatstaf
– Onvoorwaardelijke toezegging
– Combinatie voorwaardelijk en onvoorwaardelijk

3,3
4,9
0,5
88,6
2,2
0,4

0,2
5,1
0,5
91,8
2,0
0,4

–
–
–
–
–
–

Aantal fondsen met een reservetekort
Aantal fondsen (absoluut)
Aantal deelnemers betrokken bij deze fondsen (absoluut)

1

Eerste kwartaal 2011

Bron: DNB, Statistieken

Operationele doelstelling

2 Bevorderen van de betrokkenheid van deelnemers bij hun
pensioenvoorziening

Motivering

•

•

Instrumenten

•

•
•
•

Bevorderen van een doeltreffende informatievoorziening over
pensioenvoorzieningen, zodat deelnemers tijdig in staat zijn een
afgewogen beslissing te nemen over het wegwerken van eventuele
tekorten in de pensioenopbouw;
Bevorderen van de kwaliteit van het bestuurs- en beleidsproces van
pensioenfondsen.
Pensioenwet, met name de bepalingen over voorlichting aan deelnemers en de bepalingen over medezeggenschap en de governance bij
pensioenuitvoerders;
Gedragstoezicht door AFM op pensioenfondsen en verzekeraars;
Overleg met sociale partners over de verbetering van de kwaliteit van
besturen van pensioenfondsen en pensioenuitvoerders;
Toetsing deskundigheid bestuurders door DNB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

63

Beleidsartikelen/Artikel 45

Activiteiten

•

•

Uitwerking van de voorgestelde maatregelen in het kader van de
verbetering van de governance:
– verhogen van de eisen aan de (financiële) deskundigheid van
pensioenfondsbestuurders;
– zorgen dat een betere vertegenwoordiging van de belangen van
deelnemers en gepensioneerden in of ten aanzien van het
pensioenfondsbestuur mogelijk wordt;
– stroomlijning van de wettelijke taken van de verschillende organen
in het pensioenfonds (deelnemersraad, verantwoordingsorgaan,
e.d.).
Ondersteunen van projecten van CentiQ, en andere activiteiten ter
bevordering van het pensioenbewustzijn.

Doelgroepen

•
•
•

Deelnemers;
Gewezen deelnemers;
Gepensioneerden.

Indicatoren

Het primaat voor het maken van afspraken over het bevorderen van een
doeltreffende informatievoorziening over pensioenvoorzieningen ligt bij
sociale partners. De mate waarin deze doelstelling wordt bereikt valt niet
uit te drukken in een indicator, waarop de overheid kan sturen.

Kengetallen

De mate van pensioenonbewustzijn
Uit onderzoek (Pensioenbewustzijnmeter van TNS NIPO, dat in opdracht
van CentiQ wordt verricht) blijkt het pensioenonbewustzijn te zijn
toegenomen met 6% ten opzichte van 2009. Pensioenbewustzijn is de
mate waarin men op de hoogte is van het pensioeninkomen bij
ouderdom, de kennis over de toereikendheid van dat inkomen en de
kennis over mogelijkheden om meer pensioen op te bouwen. Op basis
van de combinatie van deze aspecten wordt bepaald in welke mate
iemand pensioenbewust is. Op dit moment is 72% van de werknemers in
Nederland volledig pensioenonbewust; dit was in 2009 nog 66%. De
omvang van de groep werknemers die deels pensioenbewust is, is ook
afgenomen. Was 15% van de werknemers in 2009 in Nederland nog deels
pensioenbewust, in 2010 is dat 11%. Het aandeel deels pensioenonbewusten en volledig pensioenbewusten is in vergelijking met 2009 gelijk
gebleven (17%). Steeds meer pensioenonbewusten hebben het idee dat zij
zelf verantwoordelijk zijn voor het pensioen (bron: TNS NIPO, maart 2011).
De pensioensector wil zich inspannen om het percentage volledig
pensioenonbewuste Nederlanders eind 2011 terug te brengen tot 50%.
In de begroting 2011 was een andere indicator opgenomen, namelijk
«inzicht in de hoogte van het aanvullend pensioen». Deze informatie was
afkomstig van het onderzoek Kennis van ouderdomspensioen, dat werd
verricht door Research voor Beleid. Door het stopzetten van deze monitor
is in de begroting 2012 gebruik gemaakt van de resultaten van TNS NIPO
over het pensioenonbewustzijn.
Het bereik van het pensioenregister
Begin 2011 is de website mijnpensioenoverzicht.nl gelanceerd. Op die site
kunnen burgers zien hoeveel pensioen zij hebben opgebouwd. Het
jaarlijks volgen van het aantal personen dat de website bezoekt, het totale
aantal pensioenen dat is getoond en het totaal aantal ontvangen vragen
per e-mail, telefoon en post, kan een indicatie geven over de betrokkenheid van burgers bij hun pensioen. Op dit moment kunnen nog geen
jaarcijfers worden gegeven. Wel is een actuele stand van zaken per 1 juli
2011 opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

64

Beleidsartikelen/Artikel 45

Het aantal individuele bezoekers aan de website vertoont een stabiel
beeld van circa 150 000 per maand, met uitschieters voor de maanden
januari (1,2 mln), februari (0,4 mln) en maart (0,3 mln). Geheel in lijn
hiermee is het totale aantal pensioenen dat is getoond: in de eerste drie
maanden meer dan 3 mln, de andere maanden gemiddeld 300 000.
Daarnaast ontvangt het service centre pensioenregister maandelijks bijna
1 700 vragen per e-mail, telefoon of per post.
Tabel 45.4 Kengetallen operationele doelstelling 2

Mate van pensioenonbewustzijn (%)1
Bezoek aan website mijnpensioenoverzicht.nl2
– Totaal aantal bezoekers
– Totaal aantal pensioenen dat is getoond
– Totaal aantal ontvangen e-mails, telefoon en post

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Ramingen
2011

Ramingen
2012

66

72

50

–

–
–
–

–
–
–

2 456 6083
4 283 7743
9 9153

–
–
–

1

Bron: TNS NIPO, De pensioenbewustzijnmeter
Bron: Stichting Pensioenregister: cijfermatige rapportage t/m juni 2011
3
Dit betreft de actuele stand per juli 2011
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

65

Beleidsartikelen/Artikel 46

Artikel

46 Inkomensbescherming met activering

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor adequate bescherming met activerende
voorwaarden tegen financiële risico’s bij inkomensverlies

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Om personen te beschermen tegen de financiële risico’s als gevolg van
ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid en hen te prikkelen om zo
spoedig mogelijk weer aan de slag te gaan. Daarbij wordt hen een
inspanningsverplichting opgelegd om betaalde arbeid te verkrijgen, dan
wel maatschappelijk te participeren. Aan werkgevers, andere private
partijen of gemeenten worden prikkels gegeven die aan preventie en
activering bijdragen.
SZW creëert de voorwaarden voor het verlenen van uitkeringen en zorgt
voor de uitvoering door het verstrekken van uitkeringen of het laten
verstrekken ervan door UWV, SVB, gemeenten of private partijen.
Daarnaast richt SZW het regelgevend kader in zodat private arrangementen mogelijk en rechtszeker zijn.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• een adequate bescherming van personen tegen inkomensverlies;
• de vormgeving en werking van het wettelijke stelsel;
• de coördinatie van het rijksbeleid op het terrein van armoede en
sociale uitsluiting;
• de bepaling van de hoogte van het sociale minimum en de algemene
bijstandsniveaus;
• de bepaling van de op te leggen verplichtingen aan de uitkeringsgerechtigden;
• de sturing en het toezicht op een rechtmatige, doeltreffende en
doelmatige uitvoering door UWV en SVB;
• de organisatie van de eigen uitvoering binnen het verband van de
Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN);
• de monitoring van uitvoering door private partijen;
• het toezicht op een rechtmatige uitvoering van de bijstandswetten
door gemeenten.

Externe factoren

De conjunctuur is een belangrijke factor in de volumeontwikkeling en
daarmee het budgettaire beslag van een aantal wetten binnen deze
algemene doelstelling. Daar waar dat van toepassing is, wordt daar bij de
operationele doelstelling op ingegaan.
Het behalen van de algemene doelstelling hangt af van:
• de economische omstandigheden die van invloed zijn op de situatie op
de arbeidsmarkt;
• een effectieve uitvoering van de wetten door UWV, SVB, gemeenten en
private partijen;
• de mate van naleving van de verplichtingen uit wet- en regelgeving
door de uitkeringsgerechtigden, werkgevers en betrokken private
partijen;
• de inspanning gericht op het verkrijgen van betaald werk, maatschappelijke participatie of het volgen van een opleiding van de uitkeringsgerechtigden.

Indicatoren

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte prestatie-indicatoren
geformuleerd, omdat op dit aggregatieniveau onvoldoende concrete
doelstellingen gedefinieerd kunnen worden. Verwezen wordt naar de
indicatoren en kengetallen bij de operationele doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

66

Beleidsartikelen/Artikel 46

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 46.1 Begrotingsuitgaven Artikel 46 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

7 139 531
7 066 636

7 606 015
7 609 611

6 935 504
6 936 031

7 297 423
7 298 055

7 179 615
7 179 567

7 333 189
7 333 189

7 438 184
7 438 184

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

7 057 515

7 602 825

6 936 031
100%

7 298 055
0%

7 179 567
0%

7 333 189
0%

7 438 184
0%

Operationele Doelstelling 1
IOW Uitkeringslasten
IOW Uitvoeringskosten

1 741
1 566

6 047
459

6 042
250

4 840
200

3 026
125

1 511
0

604
0

Operationele Doelstelling 3
Wajong Uitkeringslasten
Wajong Uitvoeringskosten

2 642 160
125 194

3 180 564
97 669

2 158 249
137 837

2 645 760
131 832

2 518 632
78 539

2 543 672
70 240

2 566 639
70 087

Operationele Doelstelling 41
BIA Uitkeringslasten
BIA Uitvoeringskosten
Tri Uitkeringslasten
Tri Uitvoeringskosten

3 597
287
693
212

3 325
101
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

Operationele Doelstelling 5
Bundeling Uitkeringen
Inkomensvoorzieningen
Gemeenten (BUIG)
IOAW
IOAZ
Bijstand Buitenland
Bijstand Zelfstandigen
WWIK Uitkeringslasten
WWIK Uitvoeringskosten
Vazalo
Handhaving
Bijstand overig
Overig

4 056 157
4 845
2 730
2 500
118 077
3 590
2 678
70
7 334
83 275
809

4 041 114
2 208
350
2 965
145 187
0
3 599
4 000
6 370
104 781
1 198

4 379 535
0
0
2 600
113 338
0
0
0
6 033
128 381
862

4 389 581
0
0
2 588
103 610
0
0
0
5 946
9 896
776

4 453 653
0
0
2 569
103 390
0
0
0
5 859
9 896
776

4 592 262
0
0
2 558
103 374
0
0
0
5 772
9 896
776

4 673 783
0
0
2 558
103 370
0
0
0
5 772
11 396
776

0

2 888

2 904

3 026

3 102

3 128

3 199

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

9 121
9 121

6 786
6 786

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Ontvangsten

48 236

15 404

0

0

0

0

0

Operationele Doelstelling 6
Uitkeringen Caribisch Nederland

1

Operationele doelstelling 4 is met ingang van de begroting 2012 vervallen

Toelichting

Uitvoeringskosten UWV
Bij zowel de begrotings- als premiegefinancierde regelingen heeft een
budgetneutrale herschikking van de uitvoeringskosten UWV plaatsgevonden. Deze vloeit voort uit een herijking van het model waarmee deze
kosten berekend en aan de verschillende wetten toebedeeld worden. Om
deze reden kunnen de uitvoeringskosten van een wet in 2012 verschillen
ten opzichte van 2011, of tussen beide jaren een ander verloop vertonen
dan de uitkeringslasten. Daarnaast zijn vanaf 2013 de regeerakkoordtaakstellingen technisch in de uitvoeringskosten UWV verwerkt. Het verloop
van de uitvoeringskosten kan hierdoor afwijken van dat van de uitkeringslasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

67

Beleidsartikelen/Artikel 46

IOW (Inkomensvoorziening oudere werklozen)
Werknemers van zestig jaar of ouder die tussen 1 oktober 2006 en 1 juli
2011 werkloos zijn geworden en langer dan 3 maanden recht hebben op
een WW-uitkering, komen na afloop van de WW-uitkering in aanmerking
voor een IOW-uitkering. Bij recht op een IOW-uitkering behouden oudere
werklozen dat recht totdat ze 65 jaar worden. Ook gedeeltelijk arbeidsongeschikte ouderen hebben na hun loongerelateerde WGA-uitkering recht
op IOW als het recht op de loongerelateerde WGA-uitkering tussen
31 december 2007 en 1 juli 2011 is ontstaan en de loongerelateerde WGA
is toegekend na het bereiken van de leeftijd van 60 jaar.
De eerste werklozen zijn per 1 december 2009 ingestroomd in de IOW. De
laatste IOW-uitkeringen eindigen in 2016. Omdat instroom in de IOW pas
in 2010 voor het eerst een heel kalenderjaar betreft, zullen de uitkeringslasten – als gevolg van de opbouw van het bestand – in 2011 toenemen. In
2012 blijft het volume IOW naar verwachting op hetzelfde niveau als in
2011. Vanwege de tijdelijkheid van de regeling neemt het volume vanaf
2013 af.
Wet Wajong (Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten)
De Wet Wajong vormt de inkomensvoorziening voor jonggehandicapten.
Het belangrijkste doel van de nieuwe Wet Wajong, die op 1 januari 2010 in
werking is getreden, is om jongeren met een beperking te ondersteunen
bij het vinden en behouden van een baan bij een reguliere werkgever. Dit
ter bevordering van hun emancipatie en integratie in de samenleving.
De uitkeringslasten Wajong dalen in 2012 sterk ten opzichte van 2011.
Deze daling kent twee technische achtergronden. Ten eerste is dat het
voornemen van het kabinet om per 2012 de anticumulatiebaten van
Wajong-, WAO- en WAZ-gerechtigden met een Wsw-dienstbetrekking af te
schaffen (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 464). De anticumulatiebaten
betreffen de verrekening van deze uitkeringen met de betreffende
Wsw-salarissen. Tot en met 2011 werden de anticumulatiebaten geboekt
als uitgaven bij de genoemde regelingen én als ontvangsten bij de Wsw.
Het afschaffen van deze baten leidt tot een daling van de uitkeringslasten
Wajong met € 390 mln en een even grote daling bij de ontvangsten Wsw;
per saldo zijn er dus geen budgettaire gevolgen voor het Rijk (zie ook de
toelichting bij de ontvangsten in tabel 48.2). De tweede technische
oorzaak van de daling is een eenmalige kasschuif van € 414 mln aan
uitkeringsuitgaven van 2012 naar 2011.
Onderliggend kent het bestand – en dus de uitgaven – nog een natuurlijke
oploop in 2012, doordat een wettelijke regeling voor jonggehandicapten
pas sinds 1976 bestaat. De uitstroom als gevolg van pensionering is
hierdoor nog relatief laag, waardoor het bestand nog groeit. Ook is de
instroom de laatste jaren aanzienlijk hoger dan in eerdere jaren. De
nieuwe Wet Wajong, die per 2010 is ingevoerd, leidt wel tot minder
aanvragen en daarmee tot minder instroom dan in de laatste jaren in de
oude Wajong.
Het voornemen is tevens om met de Wet Werken naar Vermogen (WWNV)
de instroom in de Wajong vanaf 2013 te beperken tot mensen die
duurzaam geen arbeidsmogelijkheden hebben (Kamerstukken II,
2010–2011, 29 544, nr. 297; zie ook de beleidsagenda). Hierdoor dalen de
uitgaven. Personen die in 2012 instromen, maar wel arbeidsmogelijkheden hebben, vallen per 2014 niet meer onder de Wajong. Zij vallen dan
eventueel onder de WWNV (evenals de mensen die vanaf 2013 niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

68

Beleidsartikelen/Artikel 46

in de Wajong stromen). Hierdoor neemt de uitstroom uit de Wajong
tijdelijk extra toe en dalen de uitkeringslasten in 2014. Omdat de
verwachte instroom en uitstroom ongeveer gelijk zijn in de jaren 2015 en
2016 wijzigen de verwachte uitgaven in die jaren niet sterk.
BIA (Beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria)
Deze in 1996 in werking getreden tijdelijke wet tracht de inkomensgevolgen van de Wet terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen te beperken. Om voor deze regeling in aanmerking te komen,
diende men toentertijd voor 1 januari 1952 geboren te zijn. Omdat er dus –
op herleving na – geen nieuwe gevallen meer bijkomen, zullen het
volume, de uitkeringslasten en de uitvoeringskosten blijven dalen. De BIA
vervalt met ingang van 1 december 2016.
In het kader van de vereenvoudiging van de administratieve uitvoering
gaat de BIA met ingang van de begroting 2012 op in de TW (artikel 49).
Operationele doelstelling 4 komt hierdoor te vervallen.
Tri (Tijdelijke regeling inkomensgevolgen herbeoordeelde arbeidsongeschikten)
De Tri is per 1 januari 2011 vervallen. De financiële afwikkeling van de Tri
is overgeheveld naar artikel 97 (Aflopende regelingen).
Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG)
Met de Wet bundeling van uitkeringen inkomensvoorziening aan
gemeenten zijn vanaf 2010 de gemeentelijke middelen voor de Wet
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers (IOAW), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ), het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz 2004) voor zover dat betrekking heeft op
algemene bijstand aan startende ondernemers, de Wet werk en inkomen
kunstenaars (WWIK) (tot en met 2011) en de Wet investeren in jongeren
(WIJ) gebundeld met het WWB-inkomensdeel. Met de invoering van deze
gebundelde uitkering krijgen gemeenten één budget voor de bekostiging
van uitkeringen op grond van de genoemde wetten. De gebundelde
uitkering wordt op basis van het verdeelmodel WWB over gemeenten
verdeeld. De meerjarige ontwikkeling van het budget BUIG kan worden
afgeleid uit de hieronder kort toegelichte deelbudgetten. Het deelbudget
WWB is daarop het meest van invloed, omdat dit verreweg het grootste
deelbudget betreft.
Tabel 46.2 Extra comptabel overzicht Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG) ( x € 1 000)

BUIG
WWB-i
IOAW
IOAZ
Bbz-BUIG1
WWIK
1

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

4 056 157
3 796 300
166 811
24 331
42 658
26 057

4 041 114
3 811 060
143 440
23 119
29 373
34 122

4 379 535
4 197 721
129 778
22 662
29 373
0

4 389 581
4 205 500
132 046
22 662
29 373
0

4 453 653
4 255 788
145 829
22 662
29 373
0

4 592 262
4 386 154
154 072
22 662
29 373
0

4 673 783
4 467 431
154 317
22 662
29 373
0

Betreft alleen de middelen voor levensonderhoud ten behoeve van startende ondernemers

Toelichting

WWB (Wet werk en bijstand)
Ingezetenen die niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien, kunnen
onder bepaalde voorwaarden en totdat zij werk hebben gevonden een
bijstandsuitkering van de gemeente krijgen. De uitgaven hiervoor hebben
betrekking op het inkomensdeel van de WWB. De uitgaven in het kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

69

Beleidsartikelen/Artikel 46

van het werkdeel van de WWB (de middelen voor re-integratie) staan op
beleidsartikel 47 (Re-integratie) en maken onderdeel uit van het participatiebudget. Voor de uitvoeringskosten bijstand ontvangen gemeenten een
tegemoetkoming uit het Gemeentefonds.
De stijging van het macrobudget van de WWB van 2011 op 2012 hangt
samen met het aflopen van het Bestuursakkoord SZW-VNG 2007–2011.
Voor de raming vanaf 2012 wordt uitgegaan van de ramingssystematiek
van voor 2007. Dit houdt in dat uitvoeringsrealisaties 2011 en verwachte
conjuncturele effecten voor 2012 volledig worden verwerkt in de voor
2012 en verder geraamde macrobudgetten.
Het WWB-budget 2012 is om de volgende redenen bijgesteld:
• Het kabinet heeft het voornemen om de WWB te wijzigen. Dit leidt in
2012 naar verwachting tot een besparing van € 32 mln (Kamerstukken
II, 2010–2011, 32 815, nr. 3). Belangrijkste wijziging daarbij is de
aanscherping van de gezinsbijstand en de huishoudinkomenstoets (zie
ook de beleidsagenda).
• Het kabinet is voornemens om vanaf 2012 de overdraagbaarheid van
de dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon geleidelijk af
te bouwen, wat leidt tot lagere bijstandsuitkeringen (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 777, nr. 3). In 2012 bedraagt de neerwaartse bijstelling
als gevolg hiervan € 52 mln.
• Een korting van € 400 mln op het ontschotte participatiebudget leidt
tot € 100 mln extra uitkeringslasten WWB (Kamerstukken II, 2010–
2011, 32 500 XV, nr. 16).
• Het kabinet heeft het voornemen om vanaf 2012 het regime voor
jongeren onder de 27 jaar in de WWB onder te brengen (Kamerstukken
II, 2010–2011, 32 815, nr. 3). Hierdoor worden de verwachte uitgaven
aan bijstandsuitkeringen aan personen jonger dan 27 jaar niet meer
afzonderlijk opgenomen in de budgettaire tabellen. Deze maatregel is
budgettair neutraal.
• De stevigere aanpak van fraude leidt naar verwachting tot een
besparing op de WWB-uitgaven van € 12 mln in 2012, oplopend naar
€ 52 mln vanaf 2013.
Daarnaast is er het voornemen tot invoering in 2013 van de WWNV. Als
gevolg hiervan zal een deel van de doelgroep die voorheen de Wajong
instroomde, vanaf dat moment tot de WWNV-populatie gaan behoren.
Vanaf 2014 neemt het inkomensdeel WWB toe door de door het CPB in de
middellange termijnraming verwachte toename van de werkloosheid.
IOAW (Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers)
De IOAW is een inkomensvoorziening op het niveau van het sociaal
minimum voor oudere langdurige werklozen. De geraamde uitgaven in
2012 zijn lager dan die van 2011. In de jaren vanaf 2014 neemt de
IOAW-raming toe als gevolg van de verwachte oploop van de
werkloosheid. De niet-gebundelde uitgaven ten behoeve van de IOAW in
2010 en 2011 betreffen nabetalingen over eerdere jaren.
IOAZ (Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen)
De IOAZ is een inkomensvoorziening op het niveau van het sociaal
minimum voor oudere zelfstandigen die wegens omstandigheden hun
bedrijf hebben moeten beëindigen. Bij de IOAZ worden geen relevante
ontwikkelingen ten aanzien van volume en lasten verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

70

Beleidsartikelen/Artikel 46

De niet-gebundelde uitgaven ten behoeve van de IOAZ in 2010 en 2011
betreffen nabetalingen over eerdere jaren.
Bbz (Besluit bijstandsverlening zelfstandigen)
Startende ondernemers en gevestigde zelfstandigen kunnen onder
voorwaarden voor financiële bijstand een beroep doen op het Besluit
bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz 2004). Sinds 2010 zijn de kosten
van levensonderhoud voor startende ondernemers onderdeel van de
gebundelde uitkering BUIG. Deze uitgaven bedragen circa € 29 mln
structureel.
Voor de kosten van levensonderhoud voor gevestigde zelfstandigen en de
verstrekking van bedrijfskapitaal ontvangen gemeenten een aparte
specifieke uitkering Bbz. De hiermee gemoeide middelen zijn gebaseerd
op de meest actuele gerealiseerde volumes en prijzen. Deze wijzen voor
2011 en verder op een benodigd budget van € 103 mln. Aan de budgetten
2011 en 2012 zijn middelen toegevoegd ten behoeve van nabetalingen en
eenmalige uitkeringen over eerdere jaren. Het betreft € 41 mln voor 2011
en € 9 mln voor 2012.
WWIK (Wet werk en inkomen kunstenaars)
De WWIK geeft kunstenaars recht op een aanvulling van hun inkomen als
zij met hun werk te weinig verdienen om in hun levensonderhoud te
voorzien. Het voornemen van het kabinet is om de WWIK per 1 januari
2012 in te trekken (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 777, nr. 3). Daarom zijn
de verwachte uitkeringslasten en uitvoeringskosten vanaf 2012 € 0.
Bijstand Buitenland
Verlening van bijstand aan een in het buitenland gevestigde Nederlander
wordt alleen nog voortgezet ingeval het recht op uitkering vóór 1 januari
1996 is vastgesteld. Sinds 1996 worden geen nieuwe gevallen meer
toegelaten. Er zijn weinig ontwikkelingen ten aanzien van volume en
daarmee van de uitgaven te verwachten. Momenteel worden de mogelijkheden bezien tot afkoop of vereenvoudiging van de regeling (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 500 XV, nr. 75).
Vazalo (experiment bevordering arbeidsinschakeling alleenstaande
ouders/Wet voorziening arbeid en zorg alleenstaande ouders)
De Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders (Vazalo) is op
28 augustus 2007 gepubliceerd in het Staatsblad. De wet zou in werking
treden op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Het kabinet is
voornemens de Wet Vazalo in te trekken. Recent is hiervoor een
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend (Kamerstukken II, 2010–2011,
32 815, nr. 3).
Handhaving
Bij het stellen van voorwaarden behoort tevens de controle op de
handhaving daarvan, alsook de inzet van middelen hiervoor. De WWB
biedt aan gemeenten een financiële prikkel die bevordert dat zij zich
inspannen voor handhaving. Daarnaast stimuleert en ondersteunt SZW de
handhaving door gemeenten. Uit dit begrotingsartikel worden voornamelijk de uitvoeringskosten van het Inlichtingenbureau voor gemeenten
bekostigd. Vanaf 2012 staan de middelen voor het Handhavingsprogramma 2011–2014 op artikel 98.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

71

Beleidsartikelen/Artikel 46

Bijstand overig
De overige bijstandsuitgaven hebben betrekking op de incidentele en
meerjarige aanvullende uitkeringen voor gemeenten die tekort komen op
hun budget Inkomensdeel WWB, de uitgaven van de Toetsingscommissie
WWB, het onderhoud en de doorontwikkeling van de WWB, en enkele
kleine voorzieningen. In de jaren 2009–2011 bevatte de dit budget ook de
tijdelijke extra middelen behorende bij het Actieplan Schuldhulpverlening.
Omdat vanaf 2012 hiervoor nagenoeg geen budget meer beschikbaar is, is
het budget vanaf 2012 substantieel kleiner dan in de jaren daarvoor.
Uitkeringen Caribisch Nederland
De regelingen van SZW voor Caribisch Nederland (Bonaire, St. Eustatius
en Saba) op het terrein van inkomensbescherming betreffen een drietal
werknemersverzekeringen (de Cessantiawet, de Ongevallenverzekering en
de Ziekteverzekering) en de Onderstand. De hieruit voortvloeiende
uitkeringslasten bedragen vanaf 2011 € 3 mln.
Tabel 46.3 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 46 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Uitgaven

17 021 276

16 816 280

16 513 747

16 839 556

17 475 312

17 954 815

18 607 164

Programma-uitgaven
Operationele doelstelling 1
WW uitkeringslasten
WW uitvoeringskosten
Operationele doelstelling 2
WAO uitkeringslasten
WAO uitvoeringskosten
IVA uitkeringslasten
IVA uitvoeringskosten
WGA uitkeringslasten
WGA uitvoeringskosten
ZW uitkeringslasten
ZW uitvoeringskosten
WAZ uitkeringslasten
WAZ uitvoeringskosten

17 021 276

16 816 280

16 161 882

15 980 610

16 102 387

16 109 295

16 253 108

4 996 618
400 665

4 740 259
508 229

4 470 963
525 464

4 599 408
547 462

5 003 432
572 711

5 144 614
619 213

5 396 027
625 143

7 465 814
202 225
474 202
49 596
1 124 932
173 789
1 511 604
285 825
323 006
13 000

6 915 891
197 108
680 278
53 745
1 481 312
129 139
1 547 315
249 235
289 690
24 079

6 111 406
116 630
898 434
54 849
1 727 078
160 349
1 541 373
292 400
253 596
9 340

5 495 508
102 228
1 119 203
55 538
1 946 952
153 230
1 478 049
256 391
218 618
8 023

4 961 979
88 138
1 350 254
56 480
2 125 664
137 005
1 377 798
232 992
189 167
6 767

4 490 107
79 714
1 592 828
57 402
2 249 176
139 696
1 342 354
225 577
162 611
6 003

4 059 539
75 070
1 846 424
57 402
2 323 890
146 823
1 340 454
225 316
151 266
5 754

0

0

351 865

858 946

1 372 925

1 845 520

2 354 056

203 000

256 000

287 163

318 466

410 475

493 588

508 761

Nominaal
Ontvangsten

Toelichting

WW (Werkloosheidswet)
Werknemers die geheel of gedeeltelijk werkloos worden, kunnen voor een
bepaalde periode het verlies aan inkomen opvangen met een
WW-uitkering. Na een oploop van het aantal WW-uitkeringen in 2009 en
2010 als gevolg van de economische crisis zal het aantal WW-uitkeringen
in 2011 weer afnemen. De dalende trend van WW-uitkeringen zet zich
door in 2012, maar zwakt wel af door de sombere economische vooruitzichten. De onzekerheid over de economische ontwikkeling is groot,
waardoor ook de raming van de WW-uitgaven met veel onzekerheid
omgeven is.
De stevigere aanpak van fraude leidt naar verwachting tot een besparing
op de WW-uitgaven van € 10 mln in 2012, oplopend tot € 42 mln vanaf
2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

72

Beleidsartikelen/Artikel 46

WAO (Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering)
Werknemers die vóór 1 januari 2004 ziek en als gevolg daarvan arbeidsongeschikt zijn geworden, hebben recht op een WAO-uitkering. De WAO is
per 29 december 2005 vervangen door de Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen (WIA). Hierdoor worden er nog slechts nieuwe
WAO-uitkeringen verstrekt bij herleving op basis van oud recht. Omdat er
meer uitkeringen worden beëindigd dan dat er nieuw worden toegekend,
laten de WAO-uitgaven een daling zien.
Daarnaast heeft het afschaffen van de anticumulatiebaten Wsw vanaf
2012 een daling van ongeveer € 150 mln op de uitgaven tot gevolg. Deze
wijziging is puur technisch van aard, omdat deze afschaffing tevens leidt
tot een daling van de Wsw-ontvangsten met € 150 mln (zie ook de
toelichting bij de ontvangsten in tabel 48.2).
WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen)
IVA (Inkomensverzekering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten)
WGA (Werkhervattingsuitkering gedeeltelijk arbeidsgeschikten)
Werknemers die ná 1 januari 2004 ziek en als gevolg daarvan, na twee jaar
wachttijd, meer dan 35% arbeidsongeschikt zijn verklaard, hebben recht
op een WIA-uitkering. In de WIA staat werk voorop, ligt het accent op wat
mensen wel kunnen en is er tegelijkertijd inkomensbescherming voor
mensen die echt niet meer aan de slag kunnen.
De WIA bestaat uit twee uitkeringsregimes. De Regeling inkomensvoorziening volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (IVA) verzorgt een
loonvervangende uitkering voor werknemers die volledig en duurzaam
arbeidsongeschikt zijn. De Regeling werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA) verzorgt een aanvulling op het met arbeid verdiende
inkomen voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten, of een minimumuitkering
als zij niet of niet in voldoende mate (minder dan 50% van hun resterende
verdiencapaciteit) werken.
Met een brief van 25 maart jl. heeft het kabinet de evaluatie van de Wet
WIA en een kabinetsstandpunt aan het parlement gezonden (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 716, nr. 1). In het kabinetsstandpunt is onder
meer aangegeven dat het totaal aan maatregelen van het afgelopen
decennium – de Wet verbetering Poortwachter, de verlenging van de
loondoorbetalingsperiode bij ziekte naar 2 jaar, de aanscherping van het
Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten en de Wet WIA – heeft
geleid tot een activerend arbeidsongeschiktheidsstelsel. Als gevolg
daarvan is het langdurig ziekteverzuim drastisch gedaald. De jaarlijkse
instroom in de Wet WIA bedraagt nog maar 1/3 van de WAO-instroom in
de jaren 2000/2001.
Binnen dit beeld vormen de positie van vangnetters en de recent stijgende
WIA-instroom aandachtspunten (zie ook de beleidsagenda).
Zieke uitzendkrachten, werknemers die ziek zijn geworden in een tijdelijk
dienstverband van wie het contract is afgelopen, zieke werklozen,
vrouwen die ziek zijn als gevolg van zwangerschap, orgaandonoren en
werknemers met een no-riskpolis doen bij ziekte een beroep op het
vangnet van de Ziektewet (zij worden daarom ook wel vangnetters
genoemd). Inmiddels bestaat de helft van de WGA-instroom uit
vangnetters, terwijl zij een aanzienlijk beperkter deel van de verzekerde
doelgroep uitmaken. Ook presteert deze groep veel slechter ten aanzien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

73

Beleidsartikelen/Artikel 46

van (gedeeltelijke) werkhervatting. Van de gedeeltelijk WGA-gerechtigden
afkomstig uit een vast dienstverband werkt in 2009 63%. Van de gedeeltelijk WGA-gerechtigden afkomstig uit het vangnet-ZW werkt in 2009 27%.
Vastgesteld kan worden dat het gevoerde beleid met betrekking tot
arbeidsongeschiktheid onvoldoende effect heeft gehad voor vangnetters.
In de Voorjaarsnota is reeds gemeld dat de instroom in de WIA sneller
oploopt dan ten tijde van de Begroting 2011 werd verwacht. Deels is de
stijging van de instroom te verklaren door ingroei-effecten van de Wet
WIA en demografie. De instroom in de WIA stijgt echter harder dan op
grond van deze oorzaken te verklaren is. Dat wordt voor een belangrijk
deel veroorzaakt door de mensen die voorafgaand aanspraak hadden op
een ZW-uitkering. Dat komt niet zozeer doordat ze vaker ziek zijn, maar
wel doordat hun gemiddelde verblijfsduur in de Ziektewet toeneemt. Om
die reden worden ook meerjarig hogere instroomniveaus verwacht. Naar
verwachting zal er in 2012 zo’n € 120 mln extra worden uitgegeven aan de
WIA. Dit loopt op naar ongeveer € 270 mln in 2015.
Daarom is ten aanzien van de vangnetters een pakket aan maatregelen in
voorbereiding. Dit pakket stimuleert de vangnetters, de (ex-)werkgevers
en de uitvoerders meer om langdurig verzuim en instroom in de WIA te
voorkomen. De beoogde invoeringsdatum van dit pakket aan maatregelen
is 1 januari 2013. Het voornemen is om per 1 januari 2014 differentiatie in
de financiering van het vangnet ZW en de WGA in te voeren. Dit bespaart
in 2015 € 10 mln op de WGA-uitkeringslasten, in 2016 € 35 mln en dit
loopt op tot een structureel niveau van € 80 mln.
Ten aanzien van de WGA-vervolguitkering is het voornemen om met
ingang van 1 juli 2012 het woonlandbeginsel van toepassing te laten zijn.
De budgettaire gevolgen hiervan zijn nihil.
Vanwege de bij nieuwe regelingen gebruikelijke opbouw van het bestand
worden er meer uitkeringen toegekend dan dat er worden beëindigd. De
uitkeringslasten IVA en WGA stijgen hierdoor.
ZW (Ziektewet)
De Ziektewet (ZW) verzekert het ziekterisico voor werknemers die geen
werkgever met een loondoorbetalingsplicht meer hebben, zoals WW-ers,
uitzendkrachten en tijdelijke werknemers na het einde van het dienstverband. Daarnaast geldt de ZW voor een beperkte groep werknemers die
wel in dienst is van een werkgever, namelijk werknemers die tijdelijk
ongeschikt zijn tot het verrichten van hun arbeid (als gevolg van zwangerschap en orgaandonatie) en werknemers met een zogenaamde
no-riskpolis.
In 2011 stijgen de uitgaven ZW voornamelijk door een toename van de
groepen zieke werklozen en flexwerkers. Deze stijging gaat gepaard met
extra instroom in de WIA. In 2012 zijn de verwachte uitgaven nagenoeg
gelijk aan die van 2011.
Per 1 januari 2013 wil de regering de loongerelateerde periode in de ZW
beperken conform de arbeidsverledeneis zoals deze ook geldt voor de
loongerelateerde WGA-uitkering. Na deze periode wordt de ZW-uitkering
verlaagd naar 70% van het minimumloon. Dit bespaart ongeveer € 10 mln
per jaar op de uitkeringslasten. Bovendien is het voornemen om vanaf
2013 de keuring op algemeen geaccepteerde arbeid, die momenteel bij de
WIA-poort plaatsvindt, te vervroegen. De hieraan gekoppelde besparing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

74

Beleidsartikelen/Artikel 46

bedraagt in 2013 circa € 15 mln en bereikt in 2015 inclusief uitvoeringskosten het structurele niveau van € 110 mln.
Voorts bestaat het voornemen om per 1 januari 2013 voor uitzendbureaus
bij ziekte van een uitzendkracht een loondoorbetalingsperiode van 2
weken in te voeren.
Daarnaast bestaat het voornemen om per 1 januari 2014 differentiatie in
de financiering voor het vangnet ZW en de vangnetlasten-WGA in te
voeren. Als gevolg van het aankondigingseffect leidt dit al in 2013 tot een
besparing van € 8 mln op de uitkeringslasten. De besparing loopt op tot
een structureel niveau van € 40 mln in 2014.
WAZ (Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen)
Via de WAZ waren ondernemers verzekerd tegen de financiële gevolgen
van langdurige arbeidsongeschiktheid. De toegang voor zelfstandigen tot
de WAZ is per 1 augustus 2004 beëindigd. De uitgaven WAZ vertonen
daarom een dalende trend.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012
1%

100%
90%
80%
70%
60%
50%

100%

100%

100%

99%

100%

operationeel
doel 1

operationeel
doel 2

operationeel
doel 3

operationeel
doel 5

operationeel
doel 6

40%
30%
20%
10%
0%

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Toelichting

De budgetten voor OD1, OD2, OD3 en OD6 zijn volledig juridisch verplicht
op grond van wettelijke bepalingen. De budgetten voor OD5 zijn vrijwel
volledig juridisch verplicht op grond van wettelijke bepalingen.

Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat werknemers bij werkloosheid een tijdelijk
loonvervangend inkomen ontvangen én tot werkhervatting
worden gestimuleerd

Motivering

Om de tijdelijke inkomensbescherming van werknemers bij werkloosheid
te waarborgen en hen te activeren tot werkhervatting.

Instrumenten

•
•
•

Werkloosheidswet (WW);
Inkomensvoorziening oudere werklozen (IOW);
Bijdrage uitvoeringskosten UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

75

Beleidsartikelen/Artikel 46

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• In stand houden en onderhouden van een toekomstbestendige en
activerende wettelijke verzekering tegen werkloosheid;
• Toezien op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende wetsuitvoering door UWV;
• Voorlichting.
Activiteiten van UWV:
• Uitvoering van de wettelijke verzekering;
• Handhaving.

Doelgroepen

•
•
•
•

Verzekerden (werknemers);
WW-gerechtigden;
IOW-gerechtigden;
Premiebetalers (werkgevers).

Indicatoren

De onderstaande indicatoren bieden inzicht in de activerende werking van
de WW:
Instroomkans WW 55+
De indicator geeft de verhouding weer van de instroomkans in de WW
van mensen van 55 jaar en ouder ten opzichte van de gemiddelde
instroomkans voor de totale populatie. Het streven is de instroomkans van
mensen van 55 jaar en ouder niet hoger te laten oplopen dan de gemiddelde instroomkans in de WW.
Werkhervatting binnen 12 maanden
Werkhervatting binnen 12 maanden 55+
De werkhervattingsindicatoren bieden een aanwijzing voor de activerende
werking van de WW. Beide indicatoren geven weer hoeveel
WW-gerechtigden, en hoeveel WW-gerechtigden die bij instroom in de
WW 55 jaar of ouder waren, binnen een jaar na aanvang van hun uitkering
vanwege werkhervatting zijn uitgestroomd. Aan de streefwaarden ten
aanzien van werkhervatting ligt een meerjarige doelstelling ten grondslag
om de werkhervattingskansen jaarlijks met 1-procentpunt te doen stijgen.
Nalevingniveau van opgave inkomen uit arbeid
In 2010 werd de verplichting van opgave inkomen uit arbeid in 90% van
de gevallen nageleefd. Het streven is deze naleving de komende jaren
verder te verhogen, tot in eerste instantie minimaal 91% in 2012.
Streefwaarden voor latere jaren zullen in de volgende begroting worden
opgenomen, wanneer ook meer bekend is over de exacte vormgeving van
de voorgenomen plannen ten aanzien van de aanscherping van de
fraude-aanpak. In de beleidsagenda wordt nader ingegaan op deze
aanscherping van de fraude-aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

76

Beleidsartikelen/Artikel 46

Tabel 46.4 Indicatoren operationele doelstelling 1

Instroomkans in de WW van de leeftijdscategorie 55 en ouder t.o.v.
de gemiddelde instroomkans1
Werkhervatting binnen 12 maanden na instroom van
WW-gerechtigden (%)2
Werkhervatting binnen 12 maanden na instroom van
WW-gerechtigden die bij instroom 55 jaar of ouder waren (%)2
Nalevingniveau van opgave inkomen uit arbeid3

2
3

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

0,86

≤0,86

≤0,86

≤0,86

45

47

48

52

31
90

31
-

32
91

36
n.t.b.

Bron: UWV, Jaarverslag
Bron: UWV, Administratie
Bron: SZW-berekeningen op basis van UWV- en CBS-informatie

Kengetallen

WW
Door de crisis is het volume van de ontslagwerkloosheid in 2010 (234 dzd
uitkeringsjaren) gestegen ten opzichte van 2009 (197 dzd uitkeringsjaren).
Het aantal WW-uitkeringen is echter vanaf begin 2010 gedaald; deze
dalende trend van het aantal WW-uitkeringen zet zich naar verwachting
door in 2011 en 2012, maar zwakt wel af door de sombere economische
vooruitzichten. Voor deze jaren is het aantal WW-uitkeringsjaren geraamd
op respectievelijk 222 dzd en 218 dzd. De onzekerheid over de economische ontwikkeling is groot, waardoor ook de raming van het
WW-volume met veel onzekerheid omgeven is.
Onderstaande grafiek laat de ontwikkeling zien van het WW-volume in de
periode 2008–2011.
Grafiek WW-volume (x 1 000 uitkeringen)

350
300
250
200
150
100
50
0
ja
nm 08
rtm 08
ei
-0
ju 8
l-0
se 8
p
no -08
vja 08
nm 09
rtm 09
ei
-0
ju 9
l-0
se 9
p
no -09
vja 09
nm 10
rt
m -10
ei
-1
ju 0
l-1
se 0
p
no -10
vja 10
nm 11
rt
m -11
ei
-1
1

1

Realisatie
2010

Bron: CBS, Statline

IOW
De eerste oudere werklozen zijn op 1 december 2009 ingestroomd in de
IOW. Het aantal lopende uitkeringen was in 2010 400 dzd. Vanwege de
natuurlijke opbouw van het IOW-bestand loopt dit volume licht op in 2011
en 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

77

Beleidsartikelen/Artikel 46

Handhaving
• De toename in 2009 en 2010 van het aantal fraudeconstateringen en
het daarmee gemoeide totale fraudebedrag houdt verband met de
groei van het aantal WW-ers in dat jaar.
• In bijna alle gevallen vindt er afdoening plaats.
Tabel 46.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Volume ontslagwerkloosheid (x 1 000 uitkeringsjaren)
Aantal nieuwe WW-uitkeringen (x 1 000)
Aantal beëindigde WW-uitkeringen (x 1 000)
Aantal lopende uitkeringen (volume) IOW (x 1 000)

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

234
415
421
0,4

222
360
385
<0,5

218
316
345
<0,5

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

91
14
18,4
99

92
18
26,1
99

–1
22
29,7
100

Bron: UWV, Jaarverslag

Tabel 46.6 Kengetallen operationele doelstelling 1

Handhaving
Kennis van de verplichtingen (%)
Aantal overtredingen WW (x 1 000)
Totaal fraudebedrag (x € 1 mln)
Percentage afdoening (%)
1

Realisatie over 2010 niet beschikbaar

Bron: UWV, Jaarverslag

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen voor een inkomensvoorziening en werkhervatting
voor arbeidsongeschikte en zieke werknemers

Motivering

Werknemers te verzekeren tegen het risico van inkomensverlies als gevolg
van arbeidsongeschiktheid of ziekte.

Instrumenten

•
•
•

•
•
•
•
Activiteiten

Loondoorbetaling bij ziekte (BW);
Ziektewet (ZW);
Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA), bestaande uit:
– Regeling Inkomensverzekering voor volledig en duurzaam
arbeidsongeschikten (IVA);
– Regeling Werkhervattingsuitkering gedeeltelijk arbeidsgeschikten
(WGA).
Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO);
Wet arbeidsongeschiktheidsuitkering zelfstandigen (WAZ);
De tijdelijke Wet beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria (BIA);
Bijdrage uitvoeringskosten UWV.

Activiteiten SZW:
• In stand houden en onderhouden van een toekomstbestendige en
activerende inkomensverzekering tegen het risico van arbeidsongeschiktheid;
• Financiële prikkels voor arbeidsongeschikte werknemers om aan het
werk te blijven of het werk te hervatten;
• Financiële prikkels voor werkgevers om zieke of arbeidsongeschikte
werknemers in dienst te houden of te nemen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

78

Beleidsartikelen/Artikel 46

•
•

Toezien op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende wetsuitvoering door UWV;
Voorlichting.

Activiteiten van UWV:
• Uitvoering van de wettelijke verzekering;
• Handhaving.
Doelgroepen

•
•
•
•

Indicatoren

Werknemers;
Zelfstandigen die voor 1 augustus 2005 arbeidsongeschikt zijn
geworden;
Uitkeringsgerechtigden;
Premiebetalers (werkgevers).

Aandeel werkende WGA’ers
• Het streven is dat van de WGA-gerechtigden met een resterende
verdiencapaciteit (ongeveer 23 000 personen in 2010) minstens de helft
betaalde arbeid verricht.
• WGA-ers starten met een loongerelateerde uitkering. Als er verdiencapaciteit resteert, ontvangt een WGA-er vervolgens – afhankelijk van de
mate waarin die resterende verdiencapaciteit wordt benut – een
loonaanvullingsuitkering of een (lagere) vervolguitkering. Het streven
is dat van de gedeeltelijke WGA-gerechtigden in de vervolgfase
minimaal de helft in voldoende mate werkt.
Nalevingniveau van opgave inkomen uit arbeid
In 2010 werd de verplichting van opgave inkomen uit arbeid in 96% van
de gevallen nageleefd. Het streven is dit nalevingspercentage te
handhaven op minimaal 96% in 2012. Streefwaarden voor latere jaren
zullen in de volgende begroting worden opgenomen, wanneer ook meer
bekend is over de exacte vormgeving van de voorgenomen plannen ten
aanzien van de aanscherping van de fraude-aanpak. In de beleidsagenda
wordt nader ingegaan op deze aanscherping van de fraude-aanpak.
De streefwaarde bij het nalevingniveau is gelijk aan de realisatie.
Achterliggende reden is dat witte fraude bij de AO-regelingen veel minder
voorkomt dan bij de WW (witte fraude betreft via bestandskoppeling
achterhaalde niet-naleving). De komende jaren zal door het fraudebeleid
met name de witte fraude teruggebracht worden.

Tabel 46.7 Indicator operationele doelstelling 2

Aandeel werkende WGA’ers met resterende verdiencapaciteit1
Aandeel WGA’ers met resterende verdiencapaciteit in de
vervolgfase dat in voldoende mate werkt1
Nalevingniveau van opgave inkomen uit arbeid2
1
2

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

50%

≥ 50%

≥ 50%

≥ 50%

52%
96

≥ 50%
-

≥ 50%
96

≥ 50%
n.t.b.

Bron: UWV, Jaarverslag;
Bron: SZW-berekeningen op basis van UWV- en CBS-informatie

Kengetallen

WAO, IVA en WGA
Het totale aantal arbeidsongeschikte werknemers zal naar verwachting in
2012 dalen. Dat komt doordat de afname van het aantal
WAO-gerechtigden groter is dan de toename van het aantal
WIA-gerechtigden. Het totaal aantal uitkeringen in 2012 van WIA en WAO
is geraamd op ongeveer respectievelijk 168 dzd en 404 dzd personen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

79

Beleidsartikelen/Artikel 46

De WAO kent nog een geringe instroom door zogenaamde herlevingen
(personen die eerder al een WAO-uitkering hebben gehad).
Aandachtspunt vormt de stijgende WIA-instroom. In 2009 en 2010 is de
instroom aanzienlijk toegenomen. Deels is dit te verklaren door ingroeieffecten en demografie. Daarnaast is zichtbaar dat de stijgende
WIA-instroom deels veroorzaakt wordt door mensen die voorafgaand
aanspraak hadden op een ZW-uitkering, de zogenaamde vangnetters. De
totale instroom in WAO en WIA zal in 2012 naar verwachting uitkomen op
circa 41 dzd personen.
Net als in 2011 zal in 2012 de uitstroom uit de WAO op een hoger niveau
liggen dan in 2010. Dit komt doordat relatief veel WAO-ers uitstromen
doordat ze 65 jaar worden. Dat de uitstroom in 2012 groter is dan in 2011
heeft een demografische achtergrond. De uitstroom uit de IVA en WGA zal
in de loop van de tijd toenemen naarmate het aantal uitkeringsgerechtigden toeneemt. Daarnaast kan er sprake zijn van doorstroom van de
WGA naar de IVA, namelijk als een WGA-gerechtigde alsnog als duurzaam
volledig arbeidsongeschikt wordt aangemerkt. Deze doorstroom wordt
niet meegeteld als uitstroom uit de WGA.
Uit de evaluatie WGA die op 13 april 2010 aan de Kamer is gezonden
(Kamerstukken II, 2009–2010, 26 448, nr. 433) zijn geen significante
verschillen in re-integratieprestaties gebleken tussen UWV en eigenrisicodragers. Dat de uitstroomkans naar werk onder eigenrisicodragers toch
hoger is dan bij het UWV, heeft te maken met de verschillen tussen de
onderliggende populaties.
In vervolg op de WIA-evaluatie die op 25 maart 2011 aan de Eerste Kamer
en Tweede Kamer is aangeboden (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 716,
nr. 1), zal in 2012 onderzoek worden verricht naar de hybride uitvoering
van de WGA en de omvangrijke groep volledig WGA-gerechtigden.
Grafiek saldo in- en uitstroom arbeidsongeschiktheidsregelingen

40

aantallen (x 1.000)

20

0

−20

−40

−60

−80
2001

2002

WGA

2003

2004

2005

2006

2007

2008

IVA

2009

2010

WAO

Bron: UWV, jaarverslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

80

Beleidsartikelen/Artikel 46

WAZ
In de WAZ blijft er enige instroom bestaan doordat er sprake is van
herleving van uitkeringen, bijvoorbeeld wanneer een persoon na een
periode van herstel wederom met dezelfde klachten uitvalt. Het bereiken
van de 65-jarige leeftijd is de voornaamste reden waarom de WAZ
uitkeringen aflopen. Omdat de uitstroom de instroom ruim overstijgt,
neemt het volume af.
ZW
Het ZW-volume is in 2012 ongeveer gelijk aan het volume in 2011. Alleen
de groep met een no-riskpolis neemt iets toe.
Met een brief van 8 maart 2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 464,
nr. 12) heeft de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
voornemens aangekondigd, waarmee de activerende werking van de
Ziektewet wordt versterkt. Dit is nodig omdat het langdurig verzuim in de
Ziektewet en de WIA-instroom vanuit de Ziektewet aanzienlijk zijn.
Inmiddels is circa 50% van de WIA-instroom afkomstig uit de Ziektewet,
terwijl het aandeel flexwerkers en werklozen binnen de verzekerde
populatie een veel kleiner deel vormt. Een wetsvoorstel waarin de
genoemde voornemens nader worden uitgewerkt is in voorbereiding. Dit
wetsvoorstel zal naar verwachting voor het eind van 2011 worden
ingediend.
Tabel 46.8 Kengetallen operationele doelstelling 2
Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

WAO + IVA + WGA
Bestand in uitkeringen (ultimo, x1000)
–
waarvan WAO
–
waarvan IVA
–
waarvan WGA
Bestand als percentage van de verzekerde populatie (%)
Instroom in uitkeringen (x1 000)
–
waarvan WAO
–
waarvan IVA
–
waarvan WGA
Instroomkans (%)
Uitstroom uit uitkeringen (x1 000)
–
waarvan WAO
–
waarvan IVA
–
waarvan WGA
Doorstroom van WGA naar IVA
Uitstroomkans WAO + WIA (%)
Uitstroomkans WGA naar werk UWV (%)
Uitstroomkans WGA naar werk eigenrisicodragers (%)
Aandeel werkende WAO’ers (%)
Aandeel werkende IVA’ers (%)
Aandeel werkende WGA’ers (%)
Aandeel instroom WIA uit ZW (%)

596,4
486,3
28,2
81,9
8,3
39,9
4,3
7,3
28,4
0,55
48,2
39,7
2,1
6,4
3,0
8,0
48
60
21
0
14
50

584,3
443,6
40,0
100,7
8,1
40,5
3,0
7,5
30,0
0,56
55,3
46,4
2,5
6,4
6,5
9,3
49
61
21
0
14
51

571,6
403,6
51,4
116,6
8,0
40,8
2,4
8,0
30,4
0,56
53,6
42,4
3,8
7,4
7,2
9,2
50
63
21
0
14
52

WAZ
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)

30,4

26,2

22,3

ZW
Bestand in uitkeringen (gemiddeld, x 1 000)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)

98,4
281
370

101,7
–
–

101,6
–
–

Bron: UWV, Jaarverslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

81

Beleidsartikelen/Artikel 46

•

•

Bij zowel de WAO/WIA als de ZW neemt het aantal geconstateerde
overtredingen de laatste jaren duidelijk af. Dit heeft te maken met een
verschuiving van de controledruk bij het UWV van de WAO/WIA en de
ZW naar andere doelgroepen, zoals de WW en de TW. Deze verschuiving is gebaseerd op risicotaxaties en in het recente verleden
aangetroffen overtredingen.
In bijna alle gevallen vindt er afdoening plaats.

Tabel 46.9 Kengetallen operationele doelstelling 2

1

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Handhaving WAO + IVA + WGA
Kennis van verplichtingen WAO (%)
Kennis van verplichtingen WGA (%)
Aantal overtredingen WAO/WIA (x 1 000)
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage inlichtingenplicht (%)

85
85
5
8
93

87
81
5
9
99

–1
–1
3
6
99

Handhaving ZW
Aantal overtredingen (x 1 000)
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage inlichtingenplicht

8
2
96

4
2
99

3
2
100

Komen niet beschikbaar

Bron: UWV, Jaarverslag

Operationele doelstelling

3 Zorgdragen voor arbeidsondersteuning en inkomensvoorziening
voor jonggehandicapten

Motivering

Om de arbeidsparticipatie van jonggehandicapten te bevorderen alsmede
jonggehandicapten te beschermen tegen het risico van gebrek aan
inkomen als gevolg van arbeidsongeschiktheid.

Instrumenten

•
•
•
•

De Wet Werk en Arbeidsondersteuning jonggehandicapten (Wet
Wajong), die op 1 januari 2010 in werking is getreden;
De Wajong geldend voor jonggehandicapten die voor 1 januari 2010
een aanvraag indienden;
De tegemoetkoming voor Wajonggerechtigden volgend uit de Wet
tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (WTCG);
Bijdrage uitvoeringskosten UWV.

In de nieuwe regeling WWNV zullen de Wet Werk en bijstand, de Wet
investeren in jongeren en delen van de Wet Wajong en de Wet sociale
werkvoorziening opgaan. De Wajong is dan nog alleen bestemd voor
mensen die duurzaam geen arbeidsmogelijkheden hebben. De Wsw blijft
toegankelijk voor mensen die alleen beschutte arbeid kunnen verrichten.
Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Instandhouden en onderhouden van activerende wettelijke instrumenten en voorzieningen voor jonggehandicapten;
• Toezien op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende wetsuitvoering door UWV;
• Voorlichting;
• Stimuleren van een soepele overgang van school naar werk;
• Bijdrage uitvoeringskosten UWV.
Activiteiten UWV:
• Uitvoering van de wettelijke regeling;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

82

Beleidsartikelen/Artikel 46

•
•
•
•
•
Doelgroepen

•

•
Indicatoren

Claimbeoordeling en verstrekken van Wajong-uitkeringen;
Opstellen en bewaken van een participatieplan voor jonggehandicapten die perspectief hebben op de arbeidsmarkt;
Integrale dienstverlening op Werkpleinen;
Vraaggerichte werkgeversbenadering/arbeidsmarktoffensief;
Handhaving.
Jonggehandicapten die voor het bereiken van de 18-jarige leeftijd
(gedeeltelijk) arbeidsongeschikt zijn geworden, geen arbeidsverleden
hebben en daardoor niet volledig zelf in hun levensonderhoud kunnen
voorzien;
Jongeren die tijdens hun studie arbeidsongeschikt worden.

Percentage nieuwe Wajong-instromers met arbeidsmarktperspectief in de
Wet Wajong voor wie tijdig een participatieplan is opgesteld.
Het streefcijfer bij deze indicator is 100%. Over dit streefcijfer zal, in het
kader van het jaarplan UWV 2012, met UWV nader overlegd worden.
In de Wet Wajong is bepaald dat de jonggehandicapte op aanvraag recht
heeft op arbeidsondersteuning. Jongeren met perspectief op werk
ontvangen intensieve begeleiding en ondersteuning bij het vinden of
behouden van werk. In het participatieplan wordt vastgelegd wat de
jongere kan en welke ondersteuning hij daar bij nodig heeft.
Het percentage nieuwe Wajong-instromers met arbeidsmarktperspectief
voor wie tijdig een participatieplan is opgesteld over het jaar 2010 is met
66% achtergebleven bij het streefcijfer van 100%. Dit heeft een aantal
oorzaken. UWV is aanvankelijk geconfronteerd met veel aanvragen aan
het eind van 2009 en grote werkvoorraden. Daarnaast vergt de implementatie van nieuwe wetgeving enige tijd. Voorts is in de loop van 2010 de
re-integratietaak binnen UWV overgegaan naar het werkbedrijf. Dit
samenstel van factoren heeft aanvankelijk voor aanloopproblemen
gezorgd. In verband hiermee zijn door UWV ook passende maatregelen
getroffen. Deze waren primair gericht op reductie van de werkvoorraden
en vervolgens op het voldoen aan de termijnen. Inmiddels zijn de
werkvoorraden teruggedrongen en stijgt het percentage dat binnen de
gestelde termijnen is afgewikkeld stapsgewijs.

Tabel 46.10 Indicatoren operationele doelstelling 3

Het percentage nieuwe Wajong-instromers met arbeidsmarktperspectief voor wie tijdig een participatieplan is opgesteld

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

66%

100%

100%

100%

Bron: UWV, Jaarverslag

Kengetallen

•

•

Het totaal aantal uitkeringen Wajong zal in 2012 stijgen, omdat de
uitstroom lager is dan de instroom. Dat komt doordat nog relatief
weinig mensen met een Wajong-uitkering met pensioen gaan, omdat
er pas vanaf 1976 een regeling voor jonggehandicapten bestaat.
De Wajonggerechtigden die vóór 1 januari 2010 een aanvraag hebben
ingediend vallen onder de Wajong tot 2010. De instroom in de Wajong
tot 2010 zal snel afnemen, omdat nieuwe aanvragen niet meer kunnen
worden ingediend; de instroom zal alleen nog uit herlevingen van oud
Wajongrecht bestaan (personen van wie de uitkering was beëindigd en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

83

Beleidsartikelen/Artikel 46

•

•

•

die weer terugvallen met dezelfde klachten). Omdat de uitstroom
groter zal zijn dan de instroom zal het bestand Wajong tot 2010
langzaam gaan afnemen.
Het jaarlijkse aantal aanvragen in de Wajong vanaf 2010 is lager dan in
de Wajong tot 2010. In de Wajong tot 2010 was bijna iedereen (98%)
volledig arbeidsongeschikt. In de Wajong vanaf 2010 staat participatie
voorop en is het uitgangspunt wat de jonggehandicapte nog wel kan.
Voor de benutting van wat een jonggehandicapte wel kan, zijn de
Studieregeling en Werkregeling geïntroduceerd. Binnen de Werkregeling worden de participatieoordelen reguliere arbeid, beschutte arbeid
en tijdelijk geen arbeidsmogelijkheden onderscheiden. Naar verwachting zal de verdeling van zowel het bestand als de instroom van de
nieuwe Wajongers over deze verschillende regelingen zich niet
belangrijk wijzigen. Uitzonderingen daarop zijn het aandeel in de
Werkregeling en Studieregeling van het bestand. Het aandeel in de
Studieregeling neemt af, omdat mensen na verloop van tijd de studie
afronden. Het aandeel van volledig en duurzaam arbeidsgehandicapten in het bestand zal daarentegen stijgen, omdat voor sommigen pas
later zal blijken dat er duurzaam geen arbeidsmogelijkheden zijn. Ook
in de participatieoordelen worden geen grote veranderingen verwacht.
De ramingen wijken af van de realisaties in 2010, omdat de realisaties
ook de categorie «overig of niet bekend» bevatten. Hierdoor tellen de
participatieoordelen niet op tot 100%.
Er worden nog weinig uitkeringen beëindigd, omdat de instroom nog
recent is. Pas vanaf 2012 zal er bij de nieuwe Wajong sprake zijn van
een stabiel beeld en zal de uitstroom langzaam gaan toenemen.
In eerste instantie is het percentage werkenden in de nieuwe Wajong
nog relatief laag, omdat het volgen van re-integratietrajecten en het
vinden van een passende baan tijd kosten. Hierdoor zal dit percentage
in de eerstvolgende jaren nog stijgen. Het percentage van de werkende
Wajongers in de werkregeling dat werkzaam is bij beschut werk zal
toenemen, omdat mensen op den duur van de wachtlijsten zullen
doorstromen naar een beschutte werkplek. Dit gaat automatisch
gepaard met een daling van het aandeel werkenden bij een reguliere
werkgever, omdat beide aandelen optellen tot 100%. Het aandeel
werkenden bij een particuliere werkgever in de nieuwe Wajong ten
opzichte van het totale aantal nieuwe Wajongers stijgt wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

84

Beleidsartikelen/Artikel 46

Tabel 46.11 Kengetallen operationele doelstelling 3
Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

Wajong Totaal
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Bestand als percentage van de verzekerde populatie (%)

205,1
17,8
4,6
1,9

215,1
15,8
5,8
1,9

224,9
15,4
5,6
1,9

w.v. Wajong tot 2010
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
Waarvan volledig arbeidsongeschikt (%)
Instroom in uitkeringen (x 1 000)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
Aandeel werkende Wajong’ers (%)

195,4
98,1
8,0
4,5
25

191,4
98
1,6
5,6
26

187,5
98
1,4
5,3
26

9,7
58
35
3
24
29
13
9,8
54
48
6
37
34
13
0,1
–3
214
93
76
24
7

23,7
60
55
15
30
25
15
14,2
55
55
15
30
30
15
0,2
20
30
90
75
25
10

37,4
60
55
15
30
20
20
14
55
55
15
30
30
15
0,3
30
35
85
70
30
15

w.v. Nieuwe Wajong (met ingang van 2010)
Bestand in uitkeringen (ultimo, x 1 000)
– waarvan Werkregeling (%)1
–
waarvan participatieoordeel reguliere arbeid (%)
–
waarvan participatieoordeel beschutte arbeid (%)
–
waarvan participatieoordeel tijdelijk geen mogelijkheden (%)
– waarvan Studieregeling (%)
– waarvan volledig en duurzaam arbeidsongeschikt (%)
Instroom in uitkeringen ( x 1 000)2
– waarvan Werkregeling (%)1
–
waarvan participatieoordeel reguliere arbeid (%)
–
waarvan participatieoordeel beschutte arbeid (%)
–
waarvan participatieoordeel tijdelijk geen mogelijkheden (%)
– waarvan Studieregeling (%)
– waarvan volledig en duurzaam arbeidsongeschikt (%)
Uitstroom in uitkeringen (x 1 000)
– waarvan uitstroom wegens werk (%)
Aandeel werkende Wajong’ers binnen werkregeling (%)
– waarvan werkzaam bij reguliere werkgever (%)
–
waarvan met inkomensondersteuning (%)
–
waarvan zonder inkomensondersteuning (%)
– waarvan werkzaam bij beschut werk (%)
1

De onderstaandedrie participatieoordelen tellen niet op tot 100%, omdat er ook nog een categorie «overig of niet bekend» is
Deze instroomcijfers verschillen van de bestandcijfers hierboven doordat de uitstroom is meegenomen in de bestandcijfers
3
Er zijn nog geen bruikbare gegevens over dit kengetal, omdat de gewijzigde wet nog te kort van kracht is
4
Stand september 2010
2

Bron: UWV, jaarverslag

Operationele doelstelling

5 Zorgdragen voor een stelsel dat gemeenten prikkelt tot
activering en inkomensondersteuning van mensen die niet zelf
(volledig) kunnen voorzien in hun levensonderhoud

Motivering

•

•

Instrumenten

•
•
•
•
•

Om inkomensverlies tot onder het niveau van het sociaal minimum te
voorkomen en om personen zo spoedig mogelijk zelfstandig in het
eigen levensonderhoud te laten voorzien.
Om het gemeenten mogelijk te maken burgers financiële ondersteuning te bieden vanwege uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten.
Wet werk en bijstand (WWB), het inkomensdeel van de WWB;
Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW);
Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte
gewezen zelfstandigen (IOAZ);
Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) 2004;
Inlichtingenbureau gemeenten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

85

Beleidsartikelen/Artikel 46

•
•
•
•

Wet participatiebudget (wordt toegelicht bij artikel 47);
Middelen voor bijzondere bijstand via de algemene uitkering uit het
Gemeentefonds.
Koppeling van het sociaal minimum aan het wettelijk minimumloon.
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening: indien de wet (Kamerstukken
II, 2010–2011, 32 291, nr. 3) in 2012 in werking treedt, wordt schuldhulpverlening een wettelijke taak van gemeenten en legt de wet een
bodem in de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Het voornemen van het kabinet is om de WWB te wijzigen en de Wet
investeren in jongeren (WIJ) met de WWB samen te voegen (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 815, nr. 3). Het wetsvoorstel omvat voorts een
aantal maatregelen die de vangnetfunctie van de WWB nog meer voorop
stelt en de verplichtingen waaraan uitkeringsgerechtigden moeten
voldoen aanscherpt.
Activiteiten

Activiteiten van SZW:
• Onderhouden van de wet- en regelgeving;
• Ramen macrobudget WWB inkomensdeel en onderhouden verdelingssystematiek;
• Het bepalen van het wettelijk kader voor bijzondere bijstandsverlening;
• Toezien op een rechtmatige wetsuitvoering door gemeenten;
• Uitvoeren van de maatregelen van het Handhavingsprogramma
2011–2014.
Verder optimaliseren van het systeem en de werking van de WWB door:
• Beslissen op aanvragen voor een meerjarige of incidentele aanvullende uitkering WWB inkomensdeel;
• Ondersteunen van de gemeenteraad/griffie bij het waarmaken van hun
kaderstellende en controlerende rol.
Activiteiten gemeenten:
• Ondersteunen bij arbeidsinschakeling en indien nodig aanbieden van
voorzieningen (zie artikel 47);
• Beoordelen van recht op een uitkering;
• Verstrekken van uitkeringen;
• Uitvoeren van de bijzondere bijstand;
• Uitvoeren van de maatregelen, met betrekking op de uitkeringen in het
gemeentelijk domein, van het Handhavingsprogramma 2011–2014.
Activiteiten van SZW op het terrein van armoede en schuldhulpverlening:
• Het voornemen is om een verordeningsplicht in te voeren om
gemeenten nadrukkelijker te stimuleren om kinderen uit arme
gezinnen maatschappelijk mee te laten doen (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 815, nr. 3);
• Ondersteuning van gemeenten – op basis van de tijdelijke middelen
schuldhulpverlening – bij preventie, primaire proces en integraal
beleid van schuldhulpverlening met onder meer als doel de bevordering van zelfregulering binnen de sector schuldhulpverlening en het
aanspreken van schuldenaren op hun eigen verantwoordelijkheid;
• SZW levert als partner van Wijzer in geldzaken een bijdrage aan de
financiële bewustwording van consumenten.
Activiteiten gemeenten op het terrein van armoede en schuldhulpverlening:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

86

Beleidsartikelen/Artikel 46

Doelgroepen

•

Indien de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in 2012 in werking
treedt, voeren de gemeenten deze wet uit.

•
•

Jongeren tot 27 jaar die geen werk hebben en geen opleiding volgen;
Mensen van 27 tot 65 jaar die niet zelf (volledig) kunnen voorzien in
hun levensonderhoud (bijstand als aanvulling op een onvolledige
AOW-uitkering komt aan de orde in artikel 49);
Mensen met een langdurig minimuminkomen en/of grote afstand tot
de arbeidsmarkt;
Mensen in/met een risico op armoede;
Mensen met risico op problematische schulden;
Oudere werkloze werknemers die na het 50ste jaar werkloos zijn
geworden en die na het bereiken van de maximale uitkeringsduur op
grond van de werkloosheidswet over onvoldoende middelen kunnen
beschikken om te voorzien in hun levensonderhoud;
Oudere gewezen zelfstandigen die na het 55ste jaar het bedrijf of
beroep hebben beëindigd en over onvoldoende middelen kunnen
beschikken om te voorzien in hun levensonderhoud;
Burgers met uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke kosten, zonder toereikende eigen middelen.

•
•
•
•

•

•

Indicatoren

Aantal personen in een huishouden met een lage werkintensiteit (jobless
household)
Verhoging van de arbeidsdeelname (in personen) heeft een belangrijke
sociaal-maatschappelijke functie. Betaald werk is weliswaar geen garantie,
maar wel de beste weg om uit de armoede te komen, en dus de beste
oplossing voor de armoedeproblematiek. De Europese Commissie heeft in
het kader van de EU2020-strategie de lidstaten gevraagd om een
armoededoelstelling voor over 10 jaar op te stellen. In dit kader streeft het
kabinet er naar om meer mensen actief bij de samenleving te betrekken
door het aantal personen in huishoudens met een lage werkintensiteit te
verminderen. In 2008 leefden er 1 130 dzd mensen van 0 tot en met 64 jaar
in een «jobless household». Het kabinet heeft zich tot doel gesteld om dit
aantal in 2020 met 100 dzd personen te verlagen. Voor de tussenliggende
jaren zijn daarbij geen streefwaarden vastgesteld.
Nalevingniveau van opgave inkomen uit arbeid
In 2010 werd de verplichting van opgave van inkomsten in 93% van de
gevallen nageleefd. Het streven is deze naleving de komende jaren verder
te verhogen, tot in eerste instantie minimaal 94% in 2012. Streefwaarden
voor latere jaren zullen in de volgende begroting worden opgenomen,
wanneer ook meer bekend is over de exacte vormgeving van de voorgenomen plannen ten aanzien van de aanscherping fraude-aanpak. In de
beleidsagenda wordt nader ingegaan op deze aanscherping van de
fraude-aanpak.

Tabel 46.12 Indicatoren operationele doelstelling 5

Aantal personen (0 t/m 64 jaar) in een huishouden met een lage
werkintensiteit (jobless household, x 1000)1
Nalevingniveau opgave van inkomsten (%)2
1
2

Realisatie
2010

Streven
2012

Streven
2016

Streven
2020

n.n.b.
93

–
94

–
n.t.b.

1 030
–

Benodigde inkomensgegevens over 2010 komen pas in 2012 beschikbaar
Bron: SZW-berekeningen op basis van UWV- en CBS-informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

87

Beleidsartikelen/Artikel 46

Kengetallen

•

•

•

Voor 2012 wordt een afname verwacht van het aantal WWBuitkeringen (exclusief 65-plussers) ten opzichte van 2011 (WWB en WIJ
samen) van 314 naar 304 duizend uitkeringen.
De onzekerheid over de economische ontwikkeling is groot, waardoor
ook de raming van het WWB-volume met veel onzekerheid omgeven
is.
In de overige bijstandregelingen worden geen noemenswaardige
volume-ontwikkelingen verwacht, met uitzondering van de WWIK. Het
voornemen van de regering om de WWIK per 1 januari 2012 in te
trekken betekent dat er in 2012 geen gebruik van de WWIK meer
mogelijk is.
In 2010 hebben de gemeenten € 240 mln uitgegeven aan bijzondere
bijstand.

Handhaving
• De aantallen fraudegevallen worden door SZW berekend op basis van
gegevens uit de Bijstandsfraudestatistiek. De huidige reeks komt lager
uit dan in eerdere begrotingen, omdat er geen bijtelling meer
plaatsvindt van fraudegegevens uit de Bijstandsdebiteurenstatistiek.
Uit onderzoek van het CBS is gebleken dat de kwaliteit van de
fraudegegevens onvoldoende is om een dergelijke berekening uit te
kunnen voeren. Met CBS is afgesproken dat SZW de gegevens uit de
Bijstandsfraudestatistiek voor begroting en jaarverslag zelf bewerkt op
basis van door CBS gemaakte bestanden.
• Het nalevingsniveau van de verplichting tot het melden van samenwonen ligt op een stabiel hoog niveau van 99%.
• Het aantal geconstateerde fraudegevallen (alle soorten overtredingen
samen) is in 2010 met zo’n 10% gestegen, conform de toename in het
uitkeringsvolume bij de WWB. Daar staat tegenover dat het totale
schadebedrag in 2010 lager ligt dan in 2009. Dat betekent dat het
gemiddeld schadebedrag duidelijk is afgenomen.
Tabel 46.13 Kengetallen operationele doelstelling 5

Volume ontwikkelingen
Volume WWB thuiswonenden, periodiek < 65 jaar (x 1 000)1
Inkomensvoorzieningen WIJ (x 1 000)1
Volume IOAW (x 1 000)1
Volume IOAZ (x 1 000)1
Volume bijstand buitenland (x 1 000)3
Volume Bbz (x 1 000)1
Volume WWIK1
Uitgaven gemeenten aan bijzondere bijstand (x 1 mln)4

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

275
22
9
1
< 0,5
4
3
240

281
33
10
1
< 0,5
4
3

3042
–
9
1
< 0,5
4
0

1

Bron: CBS, bijstandsuitkeringsstatistiek (jaargemiddelden)
Vanaf 2012 is dit cijfer inclusief inkomensvoorzieningen voor jongeren tot 27 jaar.
3
Bron: SVB, Jaarverslag
4
Bron: CBS, bijstandsuitkeringenstatistiek (jaartotalen)
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

88

Beleidsartikelen/Artikel 46

Tabel 46.14 Kengetallen operationele doelstelling 5

Handhaving
Nalevingniveau melden samenwoning (%)1
Aantal geconstateerde fraudegevallen1
Totaal fraudebedrag (x 1 mln)1
Incassoratio %2
1
2

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

99
10 690
66
12

99
10 140
55
11

99
11 100
53
11

Bron: SZW-berekeningen op basis van CBS-informatie
Bron: CBS, Bijstandsdebiteurenstatistiek

Operationele doelstelling

6 Zorgdragen voor adequate werknemersverzekeringen en
onderstand aan inwoners van Caribisch Nederland

Motivering

Om inwoners van Caribisch Nederland (de eilanden Bonaire, St. Eustatius
en Saba) in geval van werkloosheid, ongeval of ziekte of om inwoners die
niet zelf (volledig) kunnen voorzien in hun levensonderhoud een
inkomensvoorziening op maat te bieden. Daarbij wordt de ontwikkeling
van de uitkeringen op de eilanden gekoppeld aan de ontwikkeling van het
prijsniveau op de eilanden.

Instrumenten

De regelingen van SZW voor Caribisch Nederland op het terrein van
inkomensbescherming betreffen een drietal werknemersverzekeringen en
de Onderstand.
De werknemersverzekeringen voor Caribisch Nederland zijn:
• De Cessantiawet. Dit betreft een verplichte ontslagvergoeding aan
werknemers bij ontslag buiten hun toedoen, te betalen door de
werkgever. In geval van faillissement of surseánce van betaling neemt
de overheid deze verplichting over;
• De Ongevallenverzekering. Dit betreft een uitkering (ongevallengeld)
aan werknemers die door een bedrijfsongeval geheel of gedeeltelijk
arbeidsongeschikt zijn geraakt;
• De Ziekteverzekering. Dit betreft een uitkering (ziekengeld) aan
werknemers die door ziekte arbeidsongeschikt zijn.
De Onderstand betreft een uitkering aan bewoners die niet in staat zijn om
over voldoende middelen van bestaan te beschikken.
De SZW-unit bij de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze regelingen in Caribisch Nederland. De
bijdrage in de uitvoeringskosten aan het RCN wordt verantwoord op
artikel 98.

Activiteiten

•
•
•
•

Onderhouden van de wet- en regelgeving;
Uitkeringsverzorging;
Toezicht en handhaving;
Uitvoering Caribisch Nederland door RCN.

Doelgroepen

Uitkeringsgerechtigden in Caribisch Nederland (Bonaire, St. Eustatius en
Saba).

Indicatoren

Gegeven het geringe aantal gerechtigden zijn geen indicatoren geformuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

89

Beleidsartikelen/Artikel 46

Kengetallen

Volume uitkeringen Caribisch Nederland
In 2010 was het totale volume uitkeringen inkomensbescherming in
Caribisch Nederland minder dan 500. Naar verwachting is dit aantal in
2011 en 2012 hieraan gelijk.

Tabel 46.15 Kengetallen operationele doelstelling 6

Volume uitkeringen Caribisch Nederland (x1 000)

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Prognose
2011

Raming
2012

–

<0,5

<0,5

<0,5

Bron: Gegevens SZW-unit RCN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

90

Beleidsartikelen/Artikel 47

Artikel

47 Aan het werk: Bemiddeling en Re-integratie

Algemene doelstelling

Arbeidsinpassing in regulier werk voor uitkeringsgerechtigden en
werklozen

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

SZW schept de voorwaarden waarbinnen UWV en gemeenten personen
met een socialezekerheidsuitkering en niet-uitkeringsgerechtigden kunnen
ondersteunen op hun weg naar reguliere arbeid. Het is belangrijk dat
mensen met of zonder uitkering zo snel mogelijk (weer) deelnemen aan
betaald werk. Niet alleen voor de mensen zelf, maar ook voor de
vergroting van arbeidsparticipatie en de vermindering van uitkeringsafhankelijkheid. Dit komt ondermeer tot uitdrukking in het beleid inzake de
Wet Werken naar Vermogen (WWNV).
Bij de intake op het werkplein bepalen UWV en gemeenten wie ondersteuning nodig heeft en vervolgens welk instrument effectief is. De
werkpleinen bieden basisdienstverlening voor iedereen. Voor personen
met een afstand tot regulier werk kan re-integratieondersteuning worden
ingezet.
Het doel van re-integratie is (uiteindelijk) arbeidsinpassing in regulier
werk. Door re-integratieondersteuning wordt de afstand tot regulier werk
verkleind, opdat de kans op het verkrijgen van regulier werk wordt
vergroot.
De inzet van re-integratiemiddelen dient selectief en vraaggericht te
gebeuren. Selectiviteit vraagt van gemeenten en UWV om goed zichtbaar
te maken welke inzet van re-integratiemiddelen en -instrumenten zij
plegen, mede opdat zij ook van elkaar kunnen leren. Het gaat dan over
maatwerk: wat, voor wie, wanneer wordt ingezet, hoe het werkt en welke
resultaten worden bereikt.
In het vergroten van de vraaggerichtheid spelen de werkpleinen een
belangrijke rol. Werkpleinen verlenen diensten op maat die door één
aanspreekpunt worden geregisseerd (geïntegreerde dienstverlening); voor
werkzoekenden om arbeidsinschakeling te bevorderen, en voor
werkgevers om vacatures te vervullen.
In de begroting 2012 zijn de operationele doelstellingen twee («Ondersteuning bij het vinden van regulier werk voor die uitkeringsgerechtigden
die dat niet op eigen kracht kunnen») en drie («Ondersteuning bij het
verkleinen van de afstand tot regulier werk aan die uitkeringsgerechtigden en werklozen die dat niet op eigen kracht kunnen») van de
begroting 2011 samengevoegd, omdat het doel van re-integratie
uitstroom naar werk is. Het verkleinen van de afstand tot regulier werk kan
daarbij een noodzakelijke tussenstap zijn, maar is geen aparte
doelstelling. Na de behandeling van het wetsvoorstel WWNV wordt
bezien welke andere aanpassingen in dit beleidsartikel gewenst zijn.
In de begroting 2012 zijn vooruitlopend op de besluitvorming over de
WWNV (zie ook de beleidsagenda) vanaf het jaar 2013 de daarmee
gemoeide budgetten samengebracht in dit artikel. Naast de WWNV
beïnvloeden ook verschillende andere maatregelen uit het Regeerakkoord
de positie van kwetsbare groepen, zoals de stelselherziening jeugdzorg en
passend onderwijs. De staatssecretarissen van VWS, V&J en SZW en de
ministers van OCW en BZK hebben daarom afgesproken deze maatregelen in nauwe afstemming uit te werken en te volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

91

Beleidsartikelen/Artikel 47

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• Regelgeving uitvoering werk en inkomen (Wet SUWI);
• De uitvoering door het WERKbedrijf van UWV van de basisdienstverlening voor werkzoekenden en werkgevers en het toezicht daarop;
• Effectieve uitvoering van de wetten door gemeenten en UWV op het
gebied van re-integratie en handhaving;
• Het toezicht op re-integratie-inspanningen door UWV en het toezicht
op een rechtmatige uitvoering van de WWB door gemeenten;
• De uitvoering van ESF-programma’s.

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
• De economische omstandigheden, die van doorslaggevende invloed
zijn op de situatie op de arbeidsmarkt en daarmee op de vraag naar
arbeid;
• De bereidheid van werkgevers om uitkeringsgerechtigden en werklozen in dienst te nemen;
• Goede samenwerking tussen de uitvoerende instanties (ketensamenwerking);
• Goede werking van de re-integratiemarkt;
• Samenwerking binnen het regionale arbeidsmarktbeleid.

Indicatoren

Er zijn geen overkoepelende indicatoren benoemd, omdat de uitstroom
naar werk sterk afhankelijk is van de conjunctuur.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 47.1 Begrotingsuitgaven Artikel 47 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

2 345 243
2 484 351

2 223 433
2 224 527

1 466 003
1 466 065

3 591 581
3 591 733

3 203 423
3 203 445

2 969 208
2 969 208

2 961 164
2 961 164

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

2 469 152

2 205 867

1 466 065
98%

3 591 733
0%

3 203 445
0%

2 969 208
0%

2 961 164
0%

377 828
9 832

274 238
10 510

181 875
8 547

132 622
8 397

84 889
8 247

55 138
8 097

56 000
8 072

1 895 596
5 782
155 061

1 697 828
5 352
199 145

992 520
2 633
192 345

3 079 004
0
173 004

2 753 404
0
145 520

2 646 704
0
137 568

2 637 104
0
128 766

17 300
2 091
5 662
0
0
0
0

14 468
1 071
2 995
260
0
0
0

44 852
2 440
28 780
260
0
0
11 813

32 944
909
49 810
260
60 000
37 042
17 741

27 592
631
25 590
260
120 000
25 647
11 665

24 794
631
11 556
260
60 000
18 871
5 589

24 731
631
19 155
260
50 000
24 856
11 589

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Uitvoering ESF AGSZW

15 199
4 855
10 344

18 660
6 143
12 517

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

Ontvangsten

512 243

506 922

270 860

126 877

53 177

53 177

53 177

Operationele Doelstelling 1
Basisdienstverlening UWV
BKWI
Operationele Doelstelling 2
Participatiebudget
RWI
Re-integratie Wajong
Re-integratie Wajong
Uitvoeringskosten
Subsidies
Beleidsondersteunende uitgaven
Re-integratie Caribisch Nederland
Herstructureringsfaciliteit
Indicatiestelling Wsw
Vergoeding uitvoering ESF (AGSZW)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

92

Beleidsartikelen/Artikel 47

Toelichting

Uitvoeringskosten UWV
Bij zowel de begroting- als de premiegefinancierde uitgaven heeft een
budgetneutrale herschikking van de uitvoeringskosten UWV plaatsgevonden als gevolg van een herijking van het model waarmee deze kosten
worden berekend en toebedeeld aan de verschillende wetten. Deze
herijking heeft ondermeer geleid tot een verschuiving van de begrote
uitvoeringskosten re-integratie tussen WAZ/WAO/WIA en Wajong,
waardoor deze beter aansluiten bij de actuele realisaties. Vanaf 2013 is
bovendien de regeerakkoordtaakstelling technisch in de uitvoeringskosten
van het UWV verwerkt.
Basisdienstverlening UWV
Het WERKbedrijf verzorgt de dienstverlening aan werkzoekenden (door
onder meer ondersteuning, bemiddeling, activering en/of re-integratie) en
werkgevers (door een actieve bijdrage aan snelle vacaturevervulling en
door ontslag- en tewerkstellingsvergunningen). Verder voert het WERKbedrijf de Wsw-indicatiestelling uit, die tot en met uitvoeringsjaar 2012
wordt verantwoord op artikel 48 en daarna op 47.
De aflopende meerjarenreeks hangt primair samen met de beleidsdoelstelling om te komen tot gerichte bemiddeling, die vooral gebruik maakt
van elektronische dienstverlening en het directe contact beperkt tot
situaties waarin dit noodzakelijk is. Verder hebben de doorwerking van het
overige kabinetsbeleid en een doelmatigheidskorting tot 2015 per saldo
een matigend effect op de uitgaven. Zie ook uitvoeringskosten UWV.
BKWI
Het Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (BKWI) vormt een
verbindende schakel in de SUWI-keten door zorg te dragen voor voorzieningen en standaarden waarmee de SUWI-organisaties gegevens op een
efficiënte en betrouwbare manier kunnen uitwisselen.
Participatiebudget
In het Participatiebudget zijn het flexibel re-integratiebudget, de inburgeringbudgetten – voor zover deze betrekking hebben op de door
gemeenten aan te bieden inburgeringvoorzieningen – en de middelen
voor volwasseneneducatie gebundeld.
De afname van het begrotingsbedrag van 2011 op 2012 is voor € 300 mln
een gevolg van eerdere maatregelen van het kabinet Balkenende IV en
voor € 400 mln van het huidige kabinetsbeleid.
Vanaf 2013 zijn in verband met de beoogde invoering van de WWNV per
2013 de middelen voor de uitvoering van de Wsw vanuit artikel 48 aan het
Participatiebudget toegevoegd. Dit verklaart tevens de uitgavensprong die
het Participatiebudget maakt in 2013. Het voor het overige dalend verloop
komt voort uit:
• eerdere kortingen van het kabinet Balkenende IV op zowel de middelen
voor re-integratie als die voor inburgering;
• het huidige kabinetsbeleid inzake gerichte re-integratie en de daarmee
gepaard gaande korting op het ontschotte re-integratiebudget;
• de afname van de bijdrage voor volwasseneneducatie van het
Ministerie van OCW;
• de afschaffing van de stimuleringsregeling Wsw en het voornemen de
instroom in de Wsw te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

93

Beleidsartikelen/Artikel 47

Tenslotte worden geleidelijk middelen overgeheveld naar het Particpatiebudget vanaf het budget re-integratie Wajong, omdat door de beperking
van de toegang tot de Wajong de gemeentelijke doelgroep geleidelijk
groter wordt (en de UWV-doelgroep kleiner).
De minister van SZW is verantwoordelijk voor het aan gemeenten
toekennen van budgetten voor de ondersteuning bij arbeidsinschakeling
van personen uit de gemeentelijke doelgroepen. De Minister van SZW is
ook degene die terugvordert indien sprake is van niet of niet rechtmatig
bestede gelden. De bijdragen van de Minister van BZK (€ 160 mln in 2012,
aflopend naar 0 in 2014) en van de Minister van OCW (€ 110 mln in 2012
en €53 mln vanaf 2013) aan het Participatiebudget staan als ontvangsten
op de begroting van SZW.
RWI
Het hier opgenomen bedrag betreft de rijksbijdrage voor de Raad voor
Werk en Inkomen (RWI). Het kabinet is voornemens de RWI per 1 juli 2012
op te heffen.
Re-integratie Wajong
Dit betreft de totale rijksbijdrage aan het arbeidsongeschiktheidsfonds
voor de re-integratie van jonggehandicapten. Re-integratie Wajong en
re-integratie WAZ/WAO/WIA vormen samen de beschikbare
re-integratiemiddelen voor arbeidsgehandicapten bij UWV. Er zijn
middelen beschikbaar voor de inkoop van trajecten en diensten, voorzieningen, loonkostensubsidies en REA-instituten.
Vanaf 2012 wordt het budget verhoogd in verband met een hoger beroep
op de voorzieningen dan eerder geraamd. Eveneens zijn de uitgaven
meerjarig verhoogd als correctie, omdat een deel van de onderhavige
uitgaven abusievelijk bij de re-integratie WAO/WIA/WAZ was begroot.
Door het kabinetsbeleid inzake de WWNV wordt vanaf 2013 een geleidelijke afname van de uitgaven voorzien, doordat alleen nog volledig
arbeidsongeschikten instromen in de Wajong. De middelen voor
IDM-Wajong zijn verlaagd in verband met de in het regeerakkoord
opgenomen bezuiniging op subsidies en het restant is meerjarig
opgenomen in het onderdeel Beleidsondersteunende uitgaven.
Re-integratie Wajong uitvoeringskosten
De uitvoering van de Wajong maakt onderdeel uit van het takenpakket van
het UWV. De uitvoeringskosten volgen de volumeontwikkeling van de
uitgaven re-integratie Wajong. Zie ook uitvoeringskosten UWV.
Subsidies
Het budget subsidies wordt ingezet voor activiteiten die bijdragen aan het
realiseren van de beleidsdoelstellingen op dit artikel, zoals een bijdrage
aan de Cliëntenraden. Door het vervallen van operationele doelstelling 3
in artikel 42 en met de in het regeerakkoord opgenomen bezuiniging op
subsidies zijn per saldo de uitgaven voor alleen 2012 verhoogd met bijna
€ 1,8 mln.
Beleidsondersteunende uitgaven
Uit dit budget worden de kosten voor onderzoek, voorlichting, primair
proces en uitvoeringskosten van het monitorcomité ESF betaald. Aan het
budget zijn vanaf 2012, vanwege de opheffing van operationele
doelstelling 3 in artikel 42, de resterende middelen voor arbeidsparticipatie toegevoegd. Om dezelfde reden zijn van artikel 42 de middelen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

94

Beleidsartikelen/Artikel 47

voor IDM waren opgenomen en de middelen IDM-Wajong van artikel 47
samengebracht. Voorts zijn er middelen van artikel 48 overgeheveld naar
dit onderdeel. Het gaat hier om de middelen voor de Stichting Beheer
Collectieve Middelen, de pilots Werken naar Vermogen en voor 2013 de
Stimuleringsuitkering begeleid werken (zie ook artikel 48).
Re-integratie Caribisch Nederland
Deze uitgaven hebben betrekking op re-integratieactiviteiten in Caribisch
Nederland (de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba).
Herstructureringsfaciliteit
In verband met de invoering van de WWNV is een (meerjarige) reservering gemaakt ten behoeve van de herstructurering van de Wsw. Het
beoogde doel is om de transformatie naar een
efficiëntere bedrijfsvoering van de sw-sector en gemeenten in het kader
van de WWNV te ondersteunen. De middelen voor 2012 zijn opgenomen
onder artikel 48. Het uitgavenritme van de faciliteit wordt nog uitgewerkt.
De meerjarige uitgaven in de tabel weerspiegelen de opbrengsten van de
genomen maatregelen om deze faciliteit te genereren.
Indicatiestelling Wsw
De vanaf 2013 begrote uitgaven hebben betrekking op de uitvoering van
de indicatiestelling Wsw door het UWV WERKbedrijf. Indicaties zijn
bedoeld om te beoordelen of een persoon tot de doelgroep van de Wsw
behoort. De begrote uitgaven voor 2012 zijn opgenomen onder artikel 48.
De meerjarige uitgaven weerspiegelen het versneld uitvoeren van de
herindicatie’s.
Vergoeding uitvoering ESF Agentschap SZW
Voor de programmaperiode 2007–2013 wordt de Europese Subsidieregeling ESF 2 door het Agentschap SZW uitgevoerd. Hier wordt het deel
van de uitvoeringskosten dat de opdrachtgever hiervoor inzet verantwoord. De Europese subsidie voor de uitvoering is niet in de rijksbegroting opgenomen. De meerjarige uitgaven vertonen een grillig verloop,
omdat aan het eind van de ESF-periode 2007–2013 er waarschijnlijk geen
Europese subsidie voor de uitvoeringskosten meer is, zodat deze kosten
dan volledig voor rekening van SZW komen.
Ontvangsten
De ontvangsten in 2012 bestaan uit de bijdragen aan het Participatiebudget van de Ministeries van BZK en OCW. Zie ook het
Participatiebudget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

95

Beleidsartikelen/Artikel 47

Tabel 47.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 47 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Uitgaven

559 252

464 473

251 672

202 020

170 502

157 322

165 761

Programma-uitgaven
Operationele doelstelling 2
Re-integratie WAZ/WAO/WIA
Re-integratie WW
Uitvoeringskosten re-integratie
WAZ/WAO/WIA
Uitvoeringskosten re-integratie WW

559 252

464 473

245 427

191 428

154 845

136 168

139 108

110 252
218 000

87 386
131 003

93 275
2 571

73 398
0

76 681
0

77 481
0

78 181
0

33 000
198 000

89 890
156 194

26 071
123 510

25 156
92 874

23 383
54 781

23 556
35 131

24 211
36 716

Nominaal

0

0

6 245

10 592

15 657

21 154

26 653

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting

Re-integratie WAZ/WAO/WIA
Dit betreft de totale uitgaven voor re-integratie van uitkeringsgerechtigden
in de premiegefinancierde arbeidsongeschiktheidsregelingen WAZ, WAO
en WIA. De middelen worden ingezet voor de inkoop van trajecten en
diensten, voorzieningen en loonkostensubsidies. De uitgaven zijn
meerjarig verlaagd als correctie, omdat een deel van de uitgaven aan
voorzieningen Wajong bij Re-integratie WAO/WIA/WAZ was begroot.
Re-integratie WW
In 2012 worden geen nieuwe re-integratietrajecten en
re-integratiediensten voor WW-ers meer gestart. Een deel van de voor
1-1-2012 gestarte re-integratieactiviteiten loopt qua werkzaamheden en
uitgaven door in 2012.
Uitvoeringskosten Re-integratie WAZ/WAO/WIA/WW
In deze budgetten zijn, naast de reguliere uitgaven voor het uitvoeren van
op genoemde regelingen betrekking hebbende re-integratieactiviteiten,
ook de kosten van werkcoaches opgenomen. Zie ook uitvoeringskosten
UWV.
Uitgaven op andere artikelen
Behalve door de uitgaven in dit artikel wordt de re-integratie van
gedeeltelijk arbeidsgeschikten bevorderd door een korting voor
werkgevers op de af te dragen premies werknemersverzekeringen (zie ook
artikel 42).
Daarnaast zijn er re-integratieinstrumenten waarbij uitkeringen worden
ingezet om mensen te laten werken. Dit zijn bijvoorbeeld loondispensatie
in combinatie met loon- en inkomenssuppletie en de no-riskpolis. De
kosten van deze instrumenten zijn onderdeel van de totale uitgaven aan
uitkeringen in artikel 46.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

96

Beleidsartikelen/Artikel 47

Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%

5%

90%
80%
70%
60%
50%

100%

95%

40%
30%
20%
10%
0%
operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

operationeel doel 2

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Toelichting

De toekenning van de budgetten voor 2012 aan UWV, gemeenten en
andere instellingen vindt plaats in het najaar van 2011, zodat de middelen
voor alle operationele doelstellingen vrijwel voor 100% juridisch verplicht
zijn.

Operationele doelstelling

1 Ondersteuning bij het vinden van regulier werk voor die
uitkeringsgerechtigden en werklozen die op eigen kracht werk
kunnen vinden

Motivering

Niet iedereen heeft re-integratieondersteuning nodig. Een groot deel van
de uitkeringsgerechtigden en werklozen komt op eigen kracht weer aan de
slag. De basisdienstverlening van UWV WERKbedrijf is daarbij ondersteunend.

Instrumenten

Basisdienstverlening UWV WERKbedrijf:
• Inschrijven voor werk en eventueel voor een uitkering;
• Informatie en advies over het zoeken naar werk;
• Matchen op vacatures;
• Ondersteunende faciliteiten zoals competentiebepaling, inschatten
kansen op arbeidsmarkt;
• Informatie over beroepen en sectoren;
• Informatie over opleidingen en scholingsmogelijkheden;
• Overige (regionale) arbeidsmarktinformatie.

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Aansturen van en toezicht houden op UWV en daarmee samenhangend beleid en regelgeving tot stand brengen;
• Monitoren van de uitwerking van het Redesign UWV WERKbedrijf dat
in 2015 voltooid moet zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

97

Beleidsartikelen/Artikel 47

Redesign UWV WERKbedrijf
Het budget van het UWV WERKbedrijf daalt als gevolg van zowel de
beleidsmatige taakstellingen in het regeerakkoord als van de bijdrage die
ook het WERKbedrijf moet leveren aan de algemene taakstelling voor het
UWV in het kader van een kleinere overheid.
De kern van het nieuwe dienstverleningsconcept van UWV WERKbedrijf is
de volgende:
• Meer eigen verantwoordelijkheid. De nadruk ligt op het optimaal
benutten van de eigen verantwoordelijkheid en mogelijkheden van
zowel burgers als bedrijven. Ook wordt maximaal gebruik gemaakt van
de inzet van dienstverlening uit de markt, zoals uitzendbureaus.
• Kostenloze openbare digitale dienstverlening. De openbare kostenloze
arbeidsvoorzieningsdienst blijft in stand, met voor iedereen in ieder
geval toegankelijke elektronische dienstverlening. Deze elektronische
dienstverlening bestaat uit een vacaturesysteem, elektronische
registratie voor werkzoekenden en de mogelijkheid om automatisch
werkzoekenden en vacatures te matchen. Verder is concrete informatie
beschikbaar over onder andere werk zoeken of opleidingen, en zijn er
digitale hulpmiddelen die inzicht geven in kansen op de arbeidsmarkt
en competenties.
• E-coaching, zo nodig persoonlijk contact. Mensen met een
WW-uitkering die tussen de 3 en 12 maanden werkloos zijn krijgen
e-coaching. Daarbij kunnen zij elektronisch communiceren met een
werkcoach. Een beperkt deel van deze groep werklozen kan blijven
rekenen op intensievere persoonlijke bemiddeling (face to face).
Samenwerking tussen UWV en gemeenten blijft van belang op het gebied
van het regionaal arbeidsmarktbeleid, de regionale werkgeversdienstverlening en voor wat betreft de registratie van gegevens in één systeem.
Het aantal vestigingen van waaruit UWV opereert wordt teruggebracht
van circa 100 naar 30, die aansluiten bij de arbeidsmarktregio’s. Om
werkgevers in alle arbeidsmarktregio’s te kunnen bedienen, hebben
werkgevers in de arbeidsmarktregio’s één loket waar zij terecht kunnen
voor informatie en advies. UWV en gemeenten geven dit loket
gezamenlijk vorm. Ook zorgen UWV en gemeenten voor een
aanspreekpunt voor werkgevers op landelijk niveau. Daarnaast krijgen
werkgevers ondersteuning in specifieke situaties, zoals bij het vervullen
van vacatures die geschikt zijn voor moeilijk plaatsbare werkzoekenden,
bij de uitvoering van convenanten of bij crisissituaties en massaontslagen.
Doelgroepen

•
•

Bij UWV (WERKbedrijf) ingeschreven werkzoekenden;
Werkgevers.

Indicatoren

Het WERKbedrijf biedt de basisdienstverlening fysiek, telefonisch en via
internet aan. In de komende jaren zal het accent steeds meer verschuiven
naar digitale dienstverlening. Werkzoekenden worden geholpen bij het op
eigen kracht weer aan het werk komen. Werkgevers worden geholpen bij
het vervullen van vacatures.
De indicatoren in tabel 47.3 geven aan in welke mate werkgevers en
werkzoekenden tevreden zijn over de aangeboden dienstverlening. Over
de exacte normering van de prestatie-indicatoren 2012 vindt op dit
moment nog overleg plaats. Bij de aanbieding van de jaarplannen 2012
van de SUWI-organisaties zal het parlement hier nader over geïnformeerd
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

98

Beleidsartikelen/Artikel 47

Tabel 47.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Klantgerichtheid werkgevers
Klantgerichtheid werkzoekenden

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

7,2
6,8

voldoende
7,0

voldoende
voldoende

voldoende
voldoende

Bron: UWV, Jaarverslag

Kengetallen

De kengetallen in tabel 47.4 beschrijven de omvang van de basisdienstverlening. De invloed van de economische crisis is vooral zichtbaar in een
groter bestand niet-werkende werkzoekenden, omdat werkzoekenden
langer werkloos bleven.
In tabel 47.5 is aangegeven hoeveel werkzoekenden aan het werk zijn
gekomen; hetzij volledig op eigen kracht, hetzij met een beroep op de
basisdienstverlening. Voor het jaar 2010 zijn ruwe maandgegevens van de
Belastingdienst gebruikt. Het niveau is daarom niet geheel vergelijkbaar
met de gegevens over 2009, die gebaseerd zijn op het Sociaal Statistisch
Bestand. Het verschil is evenwel voldoende groot om te kunnen concluderen dat er in 2010 een grotere uitstroom naar werk was dan in 2009,
met name van WW-gerechtigden.

Tabel 47.4 Kengetallen operationele doelstelling 1 (aantal x 1 000)
Realisatie
2009

Realisatie
2010

417
567
44
239
92

508
565
40
268
107

Aantal niet-werkende werkzoekenden primo verslagperiode
Instroom niet-werkende werkzoekenden
Aantal geregistreerde vacatures primo verslagperiode
Bij UWV WERKbedrijf ingediende vacatures
Door UWV WERKbedrijf vervulde vacatures
Bron: UWV, Jaarverslag

Tabel 47.5 Kengetallen operationele doelstelling 1 (aantal x 1 000)

In 2009 in een baan gestarte voormalig werklozen
(zonder voorliggende re-integratie-ondersteuning)
In 2010 in een baan gestarte voormalig werklozen
(zonder voorliggende re-integratie-ondersteuning)

Totaal

WaJong
WIA/WAZ
WAO

WW

Bijstand

Nug

172

37

94

15

26

274

57

166

20

31

Bron: CBS, Uitstroom naar werk (driemeting)

Operationele doelstelling

2 Ondersteuning bij het vinden van regulier werk voor die
uitkeringsgerechtigden en werklozen die dat niet op eigen kracht
kunnen

Motivering

Het re-integratiebeleid is gericht op uitstroom uit werkloosheid naar
regulier werk van werkzoekenden met een grote afstand tot regulier werk.
Het is belangrijk dat deze mensen (weer) gaan deelnemen aan betaald
werk. Niet alleen voor de mensen zelf, maar ook voor de vergroting van
arbeidsparticipatie en de vermindering van uitkeringsafhankelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

99

Beleidsartikelen/Artikel 47

Gemeenten en UWV hebben de verantwoordelijkheid en de middelen om
via maatwerk een passende voorziening aan te bieden. Deze trajecten
dienen vraaggericht en selectief te worden ingezet.
Instrumenten

Instrumenten SZW:
• Het re-integratiebudget (gemeenten) als onderdeel van het Participatiebudget;
• Bijdrage aan re-integratiebudgetten van UWV;
• Specifieke instrumenten die UWV en gemeenten kunnen inzetten bij
re-integratieondersteuning, zoals werkgevers- en werknemersvoorzieningen, premiekorting, no-riskpolis, bonus participatieplaats en
loondispensatie.
Re-integratie WW
In 2012 worden geen nieuwe re-integratietrajecten en
re-integratiediensten voor WW-gerechtigden gestart. De voor 1-1-2012
gestarte re-integratietrajecten en re-integratiediensten worden in 2012
afgesloten.
Wet Werken naar Vermogen
Het kabinet is voornemens om per 1-1-2013 gemeenten de beschikking te
geven over een Participatiebudget waaraan het Wsw-budget en een deel
van het re-integratiebudget Wajong ontschot zijn toegevoegd.
Met de invoering van de WWNV kunnen gemeenten bovendien het
instrument loondispensatie inzetten naast de bestaande re-integratieinstrumenten. Gemeenten moeten in 2012 gemeentelijke verordeningen,
waarin zij vastleggen hoe zij omgaan met de vraag naar ondersteuning
door mensen die niet zelfstandig in staat zijn betaald werk te verkrijgen,
aanpassen. Zie de hoofdlijnennotitie «Werken naar Vermogen» (Kamerstukken II, 2010–2011, 29 544, nr. 297).

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Verrichten van onderzoek en het verspreiden van de resultaten
hiervan;
• Ontsluiten van goede praktijkvoorbeelden via onder andere www.interventiesnaarwerk.nl;
• Aansturen en toezicht houden op UWV.
Vergroten inzicht in netto-effectiviteit van re-integratie
Met het experiment netto-effectiviteit wordt beoogd om inzicht te krijgen
in wat wel en wat niet werkt in de verschillende fasen van het
re-integratieproces. Naast profiling gaat het dan ook om de diagnose en
de toepassing van re-integratie-instrumenten. Op deze manier worden
handvatten ontwikkeld om de netto-effectiviteit van re-integratie te
verbeteren. De eerste onderzoeksresultaten van het in 2011 gestarte
experiment netto-effectiviteit re-integratie komen eind 2012 beschikbaar.
Impuls professionalisering
Ondersteunen van uitvoeringsorganisaties bij verdergaande professionalisering van het re-integratieproces, door versterking van een methodische
manier van werken («evidence based»). Doel van professionalisering is de
effectiviteit van re-integratie duurzaam te verhogen. In 2012 vormt de
impuls aan professionalisering mede onderdeel van de ondersteuning aan
uitvoeringsorganisaties bij de implementatie van de Wet Werken naar
Vermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

100

Beleidsartikelen/Artikel 47

Doelgroepen

•
•
•
•
•

Bijstandsgerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt;
Niet-uitkeringsgerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt;
Anw-gerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt;
WW-gerechtigden met een afstand tot de arbeidsmarkt;
Gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WAZ, Wajong, WAO, WIA) met een
afstand tot de arbeidsmarkt.

Indicatoren

Uitstroom naar regulier werk binnen 24 maanden na start
re-integratieondersteuning gericht op regulier werk
Het doel van deze indicator is om inzicht te geven in de resultaten van
re-integratieondersteuning gericht op regulier werk. Ongeveer de helft
van de re-integratieondersteuning resulteert binnen 24 maanden in
uitstroom naar werk. De resultaten van de trajecten die in 2008 zijn gestart
lagen 4%-punten onder de resultaten van de in 2007 gestarte trajecten. Dit
is te verklaren uit het feit dat deze trajecten tijdens de recessie moesten
worden uitgevoerd. Er is geen kwantitatief doel geformuleerd, omdat de
uitstroom naar werk sterk afhankelijk is van de conjunctuur.

Tabel 47.6 Indicatoren operationele doelstelling 2

Uitstroom naar regulier werk binnen 24 maanden na start
re-integratieondersteuning gericht op regulier werk

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

52%

Toename

Toename

toename

Bron: CBS, Uitstroom naar werk (drie meting)

Kengetallen

De kengetallen in tabel 47.7 geven per uitkeringssituatie inzicht in de mate
waarin personen met re-integratieondersteuning aan het werk gaan. De
grote aantallen WW-gerechtigden worden deels verklaard door de inzet
van de werkcoaches. Relatief gezien vinden bijstandsgerechtigden vaker
werk met dan zonder re-integratieondersteuning. De arbeidsinpassing
blijkt duurzaam; 78% is na 6 maanden nog steeds werkzaam. Indien
loonkostensubsidie wordt ingezet stijgt dit percentage naar 87.

Tabel 47.7 Kengetallen operationele doelstelling 2 (aantallen x 1 000)

In 2010 in een baan gestarte voormalig werklozen
(na voorliggende re-integratieondersteuning)
Waarvan met loonkostensubsidie
Aandeel voormalig werklozen dat na 6 maanden
nog werkt in loondienst
Waarvan met loonkostensubsidie 2010

Totaal

Wajong
WIA/WAZ
WAO

WW

Bijstand
WIJ

Nug/Anw

234
8

28
0

138
0

56
6

12
1

78%
87%

75%
–

80%
–

73%
88%

72%
83%

Bron: CBS, Uitstroom naar werk (driemeting)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

101

Beleidsartikelen/Artikel 48

Artikel

48 Sociale werkvoorziening

Algemene doelstelling

Het faciliteren van de arbeidsparticipatie van personen met
lichamelijke, verstandelijke en/of psychische beperkingen, die
uitsluitend onder aangepaste omstandigheden tot regelmatige
arbeid in staat zijn

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Om arbeidsparticipatie voor personen uit de doelgroep mogelijk te
maken, wordt aangepaste arbeid aangeboden. Dit betreft arbeid die past
bij hun capaciteiten en mogelijkheden en die tevens een bijdrage levert
aan het behouden en bevorderen van hun arbeidsbekwaamheid.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• het ter beschikking stellen en toekennen van de middelen ten behoeve
van het realiseren van aangepaste arbeid voor personen uit de
doelgroep die past bij hun capaciteiten en mogelijkheden;
• de wet- en regelgeving met betrekking tot de Wet sociale werkvoorziening (Wsw), in zijn hoedanigheid van medewetgever;
• het toezicht op de uitvoering en handhaving van de naleving van de
Wsw door gemeenten via generiek toezicht (voorzien per 1-1-2012).

Externe factoren

Het behalen van de algemene doelstelling hangt af van:
• de mate waarin personen een beroep doen op de Wsw;
• medewerking van reguliere werkgevers om arbeidsplekken beschikbaar te stellen;
• de mate waarin aangepaste arbeid bijdraagt aan het behouden en
bevorderen van de arbeidsbekwaamheid van personen uit de
doelgroep.

Indicatoren

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte indicatoren geformuleerd.
Verwezen wordt naar de indicatoren bij de operationele doelstelling die
grotendeels overeenkomt met de algemene doelstelling.

Kengetallen

Het kengetal in tabel 48.1 geeft aan in welke mate de algemene
doelstelling wordt gerealiseerd. Omdat mensen zich vrijwillig aanmelden
voor de Wsw is de totale doelgroep van Wsw-geïndiceerden niet te
beïnvloeden. Hierdoor kan voor dit kengetal geen betrouwbare raming
worden gegeven. Om inzicht te geven in de ontwikkelingen ten opzichte
van voorgaande jaren zijn ook de realisaties van 2008 en 2009
opgenomen.
Als het aantal personen dat een beroep doet op de Wsw toeneemt, in
vergelijking tot de uitstroom uit het Wsw-werknemersbestand, resulteert
dit in groeiende wachtlijsten en een daling van het aantal personen in het
Wsw-werknemersbestand in verhouding tot de totale doelgroep. Hiervan
is sprake, gelet op tabel 48.1.

Tabel 48.1 Kengetal algemene doelstelling

Aantal personen in Wsw werknemersbestand tegenover de totale doelgroep (%)

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

85

85

83

Bron: Research voor Beleid, Wsw-monitor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

102

Beleidsartikelen/Artikel 48

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 48.2 Begrotingsuitgaven Artikel 48 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

2 377 143
2 496 262

2 369 293
2 369 293

2 404 122
2 404 122

0
0

0
0

0
0

0
0

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

2 495 192

2 368 188

2 404 122
100%

0
0%

0
0%

0
0%

0
0%

2 476 792
18 400
0

2 343 589
24 599
0

2 361 199
32 923
10 000

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

1 070
1 070

1 105
1 105

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

528 372

505 600

0

0

0

0

0

Operationele Doelstelling 1
Wet Sociale Werkvoorziening
Uitvoeringskosten Wsw indicatiestelling
Herstructureringsfaciliteit
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Programma-uitgaven operationele doelstelling 1
De programma-uitgaven 2012 zijn onderverdeeld in de uitvoering van de
Wsw, de uitvoering van de indicatiestelling Wsw en een herstructureringsfaciliteit:
• De uitgaven ten behoeve van de uitvoering van de Wsw zijn onderverdeeld in:
– Een budget van circa € 2 339 mln voor het realiseren van aangepaste arbeid voor personen uit de doelgroep welke past bij hun
capaciteiten en mogelijkheden. Dit is de zogenaamde landelijke
taakstelling, die wordt uitgedrukt in arbeidsjaren (voltijd Wswwerkenplekken). De landelijke taakstelling voor het jaar 2012
bedraagt afgerond 90 804 arbeidsjaren en is ongewijzigd.
– Middelen bestemd voor de Stichting Beheer Collectieve Middelen,
het arbeidsmarkt- en opleidingsfonds voor de sociale werkvoorziening (circa € 3 mln).
– Het budget voor de Stimuleringsuitkering van € 15,5 mln. Dit
betreft de bonus voor het aantal gerealiseerde begeleidwerkenplekken. De raming is dat voor de realisatie van begeleidwerkenplekken in elk geval niet meer dan € 15,5 mln zal worden
uitgekeerd van de € 18 mln die hiervoor jaarlijks in beginsel
beschikbaar is. Dit gezien het verloop van de hoogte van de
realisatie van begeleid-werkenplekken sinds 2008.
– Middelen bestemd voor de uitvoering van de pilots Werken naar
Vermogen (circa € 4 mln).
• Voor de uitvoering van de indicatiestelling Wsw door UWV Werkbedrijf
is in 2012 een bedrag van circa € 33 mln beschikbaar. Er heeft een
budgetneutrale herschikking van de uitvoeringskosten UWV plaatsgevonden als gevolg van een herijking van het model waarmee deze
kosten worden berekend en toebedeeld aan de verschillende wetten.
Daarnaast zijn er voor 2012 in dit artikel middelen toegevoegd voor het
versneld uitvoeren van de herindicaties (zie ook artikel 47).
• In verband met de invoering via gemeenten van de Wet Werken naar
Vermogen (WWNV) is een (meerjarige) reservering gemaakt ten
behoeve van de herstructurering van de Wsw. Het beoogde doel is om
de transformatie naar een efficiëntere bedrijfsvoering van de sw-sector
en gemeenten in het kader van de WWNV te ondersteunen. Voor 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

103

Beleidsartikelen/Artikel 48

is een bedrag van € 10 mln gereserveerd om deze faciliteit verder uit
te werken.
Vergeleken met het jaar 2011 vallen de programma-uitgaven in 2012 circa
€ 36 mln hoger uit. Dit kan voornamelijk als volgt worden verklaard:
• In 2011 is de Stimuleringsuitkering over de in 2010 gerealiseerde
begeleid-werkenplekken niet uitgekeerd wegens de invoering van sisa
tussen medeoverheden. De bonus voor de in 2010 gerealiseerde
begeleid-werkenplekken wordt in 2012 uitgekeerd.
• Een (meerjarige) reservering ten behoeve van de herstructurering van
de Wsw.
• Er heeft een budgetneutrale herschikking van de uitvoeringskosten
UWV plaatsgevonden als gevolg van het model waarmee deze kosten
worden berekend. Tevens zijn er voor 2012 middelen toegevoegd voor
het versneld uitvoeren van de herindicaties.
Vooruitlopend op de besluitvorming over de Wet Werken naar Vermogen
(WWNV, zie ook de beleidsagenda) geldt dat voor de jaren na 2012 de
programma-uitgaven voor de Wsw, zoals we deze nu nog kennen, worden
overgeheveld naar artikel 47 van de begroting. Het kabinet brengt
namelijk vanaf de inwerkingtreding van de WWNV de middelen voor de
Wsw, het re-integratiebudget Wajong en de WWB/WIJ bij elkaar. Al deze
budgetten gaan op in één ongedeeld re-integratiebudget.
Ontvangsten
Tot en met 2011 werden de anticumulatiebaten als ontvangsten verantwoord op de SZW-begroting. Dit zijn uitkeringen WAZ, WAO of Wajong
van personen met een Wsw-dienstbetrekking die worden verrekend met
de Wsw-salarissen.
Het kabinet is voornemens om de presentatie van de anticumulatiebaten
in de begroting met ingang van 1 januari 2012 af te schaffen. De
ontvangsten vanaf 2012 worden daarom op nul geraamd. Reden tot
afschaffing van deze presentatie in de begroting is het feit dat de
anticumulatiebaten overbodig geworden zijn door de huidige integrale
afweging van premiegefinancierde uitgaven en begrotingsuitgaven en het
loslaten van lastendekkende premies. Afschaffing van deze presentatie
van de anticumulatiebaten Wsw leidt niet tot budgettaire gevolgen voor
het Rijk. Ook zijn er geen effecten voor de uitkeringsgerechtigden.
Inkomsten uit een Wsw-dienstverband worden onverminderd door het
UWV in mindering gebracht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering. De
gevolgen van afschaffing van deze presentatie van anticumulatiebaten in
de begroting zijn dus slechts technisch van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

104

Beleidsartikelen/Artikel 48

Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%
70%
60%
50%

100%

40%
30%
20%
10%
0%
operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Operationele doelstelling

1 Het realiseren van aangepaste arbeid voor personen met een
Wsw-indicatie, waar mogelijk in een zo regulier mogelijke
werkomgeving

Motivering

Om arbeidsgehandicapten – die willen deelnemen aan het arbeidsproces –
de mogelijkheid van arbeidsparticipatie te bieden, wordt voor
Wsw-geïndiceerden aangepaste arbeid gerealiseerd waar mogelijk in een
zo regulier mogelijke arbeidsomgeving.
In 2008 is een commissie ingesteld die heeft geadviseerd tot een
fundamentele wijziging van het stelsel van werk en inkomen. Conform het
advies van de commissie zijn pilots gestart. De pilot voor het realiseren
van meer werkplekken bij werkgevers loopt sinds 2009, de andere pilots
zijn in 2010 gestart. Nu in de nabije toekomst wordt overgegaan tot het
invoeren van de WWNV, is het voor de implementatie daarvan belangrijk
dat innovaties in de uitvoeringspraktijk (grotendeels) zijn getoetst of
mogelijk al zijn ingevoerd. Tegelijkertijd is verdere verbetering van de
dienstverlening ook in het huidige stelsel van belang.
Werkgevers, sw-bedrijven, gemeenten en UWV krijgen tot eind 2012 de
mogelijkheid om aan de slag te gaan met vernieuwende aanpakken en
methoden. In de praktijk zal worden onderzocht wat werkt, zodat
antwoord wordt verkregen op de vraag hoe de kansen van mensen met
een arbeidsbeperking op een duurzame, reguliere baan kunnen worden
verbeterd. Waar mogelijk zullen deze (tussen)uitkomsten worden
meegenomen in de WWNV dan wel de uitvoering hiervan in de praktijk
door gemeenten.

Instrumenten

•
•

Subsidie aan gemeenten voor het realiseren van Wsw-plaatsen;
Overdracht taakstelling Wsw (mogelijkheid voor gemeenten om de te
realiseren arbeidsplaatsen in een jaar onderling over te dragen, welk
verzoek wordt voorgelegd aan de minister);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

105

Beleidsartikelen/Artikel 48

•

Stimuleringsuitkering, de bonus voor het aantal gerealiseerde
begeleid-werkenplekken.

De Stimuleringsuitkering komt te vervallen bij de invoering van de WWNV
en het budget van deze uitkering wordt gereserveerd voor de herstructurering van de Wsw. De verwachting is dat de gerealiseerde begeleidwerkenplekken in 2011 nog een laatste maal worden betaald in 2013.

Activiteiten

Het uitvoeren van de pilots Werken naar Vermogen:
• Het realiseren van meer werkplekken bij werkgevers;
• Het stimuleren van de omslag van sw-bedrijven naar arbeidsontwikkelbedrijven;
• Het vormgeven van een integrale dienstverlening op de Werkpleinen;
• Het toetsen van een nieuwe systematiek, waarbij de inzet van het
instrument loondispensatie centraal staat.

Doelgroep

Personen met lichamelijke, verstandelijke en/of psychische beperkingen,
die uitsluitend onder aangepaste omstandigheden tot regelmatige arbeid
in staat zijn en hiervoor een Wsw indicatie hebben gekregen.

Indicatoren

Gemeenten zijn verantwoordelijk om ten minste het minimumaantal
arbeidsplaatsen te realiseren (taakstelling) met het budget dat zij daarvoor
hebben ontvangen, waar mogelijk in een zo regulier mogelijke arbeidsomgeving. Drie werkvormen worden onderscheiden: in dienst van een
reguliere werkgever (het zogenaamde begeleid werken), detachering bij
een reguliere werkgever vanuit het sw-bedrijf en beschut werk in het
sw-bedrijf.
Het bereiken van de operationele doelstelling wordt in tabel 48.3 aan de
hand van twee indicatoren weergegeven:
• De eerste indicator toont de realisatie van Wsw-plaatsen in relatie tot
het aantal waarvoor subsidie is toegekend. Gestreefd wordt naar een
volledige realisatie (100%) van Wsw-plaatsen in relatie tot het aantal
waarvoor subsidie wordt toegekend. Het percentage van 101% geeft
aan dat op landelijk niveau iets meer arbeidsjaren worden gerealiseerd
dan waarvoor subsidie wordt verstrekt.
• De tweede indicator drukt de doelstelling van de Wsw uit, namelijk
zoveel mogelijk werken in een zo regulier mogelijke arbeidsomgeving.
De vorm begeleid werken is de meest reguliere vorm van werken voor
de doelgroep. De Stimuleringsuitkering, de bonus voor het aantal
gerealiseerde begeleid-werkenplekken, beoogt gemeenten te stimuleren om deze doelstelling te realiseren.
• Er is geen streefwaarde opgenomen voor het jaar 2016 in verband met
de verwachte invoering van de WWNV. Voor de begroting 2013 zal
bezien worden hoe de WWNV in de artikelstructuur opgenomen zal
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

106

Beleidsartikelen/Artikel 48

Tabel 48.3 Indicatoren operationele doelstelling 1
Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

101

100

100

–

5

7

10

–

Realisatie van arbeidsplaatsen in relatie tot het aantal waarvoor
subsidie is toegekend (%)
Aantal gerealiseerde plaatsen in begeleid werken als percentage
van het totaal aantal arbeidsplaatsen (%)
Bron: Research voor Beleid, Wsw-monitor

Kengetallen

Omdat mensen zich vrijwillig aanmelden voor de Wsw is de totale
doelgroep van Wsw-geïndiceerden niet te beïnvloeden. Hierdoor kunnen
voor de in tabel 48.4 weergegeven kengetallen geen betrouwbare
ramingen worden gegeven. Om inzicht te geven in de ontwikkelingen ten
opzichte van voorgaande jaren zijn ook de realisaties van 2008 en 2009
opgenomen. De kengetallen met betrekking tot de wachtlijst maken
inzichtelijk dat de fundamentele (wachtlijst) problematiek nog niet is
opgelost. De uitkomsten van de pilots «Werken naar Vermogen» alsmede
de WWNV beogen bij te dragen aan de oplossing van deze problematiek.

Tabel 48.4 Kengetallen operationele doelstelling 1

Werknemersbestand (personen, ultimo)
Wachtlijst (personen, ultimo)
Gemiddelde verblijfsduur op de wachtlijst ultimo kalenderjaar (maanden)
Aantal detacheringen als percentage van het totaal aantal arbeidsplaatsen (%)

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

102 168
17 753
15,2
23

102 173
18 710
14,7
25

102 809
21 662
15,3
25

Bron: Research voor Beleid, Wsw-monitor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

107

Beleidsartikelen/Artikel 49

Artikel

49 Overige inkomensbescherming

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor adequate bescherming zonder activerende
voorwaarden tegen de financiële risico’s bij inkomensverlies

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Om inkomensbescherming op minimumniveau te bieden. SZW creëert de
voorwaarden voor de toekenning van een uitkering of toeslag en SVB en
UWV zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan in Nederland. Voor
de uitvoering in Caribisch Nederland (de eilanden Bonaire, St. Eustatius
en Saba) is de Minister van SZW verantwoordelijk.

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• de vaststelling van het niveau van de uitkering of toeslag op grond van
de Algemene nabestaandenwet (Anw), Algemene Ouderdomswet
(AOW), Toeslagenwet (TW) en de Aanvullende Inkomensvoorziening
Ouderen (AIO);
• de vaststelling van het niveau van de uitkering op grond van de
Algemene Ouderdoms Verzekering (AOV) en de Algemene Weduwenen Wezenwet (AWW) voor Caribisch Nederland;
• de vormgeving van het stelsel van wet- en regelgeving;
• de sturing en het toezicht op de rechtmatige, doeltreffende en
doelmatige uitvoering door UWV en SVB;
• de organisatie van de eigen uitvoering binnen het verband van de
Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN).

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
• de economische omstandigheden die van invloed zijn op de situatie op
de arbeidsmarkt;
• de effectieve uitvoering van de wetten door de uitvoeringsorganen
SVB, UWV;
• de mate van naleving van de verplichtingen uit wet- en regelgeving
door gerechtigden.

Indicatoren

Voor de algemene doelstelling zijn geen aparte indicatoren geformuleerd,
omdat op dit aggregatieniveau onvoldoende concrete doelstellingen
geformuleerd kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

108

Beleidsartikelen/Artikel 49

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 49.1 Begrotingsuitgaven Artikel 49 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

638 552
638 552

679 731
679 731

632 673
632 673

608 401
608 401

631 034
631 034

630 230
630 230

626 788
626 788

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

636 710

677 963

632 673
100%

608 401
0%

631 034
0%

630 230
0%

626 788
0%

Operationele Doelstelling 2
Uitkeringslasten AIO (WWB 65+)
Uitvoeringskosten AIO (WWB 65+)

205 231
12 585

236 728
13 306

227 238
12 443

237 774
12 081

249 220
12 082

259 902
12 475

270 335
13 272

Operationele Doelstelling 3
Toeslagenwet Uitkeringslasten

418 894

410 905

375 235

340 810

352 038

339 494

324 899

0

17 024

17 757

17 736

17 694

18 359

18 282

1 842
1 842

1 768
1 768

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

288

0

0

0

0

0

0

Operationele Doelstelling 4
Uitkeringen Caribisch Nederland
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO)
De algemene bijstand voor ouderen met een onvolledig AOW-pensioen
wordt uitgevoerd door de SVB. De uitkeringslasten van deze regeling
laten over de gehele periode een stijgende lijn zien. Dit hangt samen met
de toename van het aantal AOW-gerechtigden (zie ook de toelichting bij
tabel 49.2). In 2012 treedt een lichte trendbreuk op. Dit hangt samen met
het voornemen van de regering om vanaf 2012 de MKOB onderdeel uit te
laten maken van de middelentoets van de bijstand 65+ (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 777, nr. 3). Hierdoor neemt de gemiddelde hoogte van de
uitkering af.
De regering is tevens voornemens om vanaf 2012 de overdraagbaarheid
van de dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon
geleidelijk af te bouwen (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 777, nr. 3). Het
referentieminimumloon stijgt als gevolg hiervan minder snel. Dit is niet
zichtbaar in tabel 49.1, maar wordt verwerkt bij de jaarlijkse indexering.
De uitvoeringskosten AIO zijn gerelateerd aan de volumes en laten vanaf
2013 eveneens een stijgende lijn zien. De voorgenomen afbouw van de
overdraagbaarheid van de dubbele algemene heffingskorting in het
referentieminimumloon leidt eerst nog tot een geringe stijging van de
uitvoeringskosten in 2012 en 2013, maar daarna tot een besparing (€ 0,25
mln).
Toeslagenwet (TW)
De toeslagenwet verleent aan bepaalde uitkeringsgerechtigden toeslagen
tot het relevante sociaal minimum. Uitkeringsgerechtigden die met hun
uitkering en het eventuele partnerinkomen niet tot het relevante sociaal
minimum komen, krijgen een toeslag op de uitkering van de zogeheten
moederwet. De belangrijkste moederwetten zijn de WAO, WAZ, Wajong,
WIA, WW, ZW en IOW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

109

Beleidsartikelen/Artikel 49

De TW-uitgaven worden vooral bepaald door volume-ontwikkelingen in
de genoemde regelingen. In 2012 dalen de TW-uitkeringslasten fors ten
opzichte van 2011. Dit is voornamelijk het gevolg van de voorgenomen
geleidelijke afbouw van de overdraagbaarheid van de dubbele algemene
heffingskorting in het referentieminimumloon. Doordat het sociale
minimum minder snel stijgt, is minder aanvulling vanuit de TW nodig.
In het kader van de vereenvoudiging van de administratieve uitvoering
gaat de BIA met ingang van 2012 op in de TW. De uitgaven van de TW zijn
daarom vanaf 2012 verhoogd met de uitgaven van de BIA. De BIA werd
voorheen verantwoord op artikel 46. De BIA is de in 1996 in werking
getreden tijdelijke wet die tracht de inkomensgevolgen van de Wet
terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen te
beperken. De BIA vervalt met ingang van 1 december 2016.
De uitvoeringskosten van de Toeslagenwet zijn toegerekend aan de
uitvoeringskosten van de moederwetten en komen ten laste van de
betreffende sociale fondsen.
Uitkeringen Caribisch Nederland
De regelingen van SZW voor Caribisch Nederland (Bonaire, St. Eustatius
en Saba) op het terrein van dit artikel betreffen de Algemene ouderdomsverzekering (AOV) en de Algemene weduwen- en wezenverzekering
(AWW). Bij de uitgavenraming is rekening gehouden met de verhoging
van de pensioengerechtigde leeftijd die ingaat per 2013. De raming is
bijgesteld aan de hand van de eerste gegevens sinds de overname van de
uitvoering per 1 januari 2011.
Uitvoeringskosten UWV en SVB
Vanaf 2013 zijn de regeerakkoordtaakstellingen technisch in de uitvoeringskosten van het UWV en de SVB verwerkt.
Tabel 49.2 Premiegefinancierde uitgaven Artikel 49 (x € 1 000)
Artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Uitgaven

31 029 216

31 668 584

32 501 669

34 263 329

36 028 617

37 518 989

38 742 801

Programma-uitgaven
Operationele doelstelling 1
Anw uitkeringslasten
Anw tegemoetkoming
Anw uitvoeringskosten
Operationele doelstelling 2
AOW uitkeringslasten
AOW tegemoetkoming
AOW uitvoeringskosten

31 029 216

31 668 584

32 126 042

33 050 239

33 867 736

34 411 661

34 748 200

1 064 744
20 953
24 195

956 875
17 433
25 482

841 856
15 402
19 866

727 854
13 695
15 887

627 394
12 035
13 761

547 863
10 740
12 437

508 699
10 091
12 791

28 617 668
1 177 722
123 934

30 055 864
488 506
124 424

31 110 897
0
138 021

32 169 443
0
123 360

33 096 013
0
118 533

33 725 940
0
114 681

34 099 181
0
117 438

Nominaal

0

0

375 627

1 213 090

2 160 881

3 107 328

3 994 601

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting

Algemene nabestaandenwet (Anw)
De Anw is een financiële ondersteuning na het overlijden van de partner
of ouder(s). Voor mensen die na 1950 zijn geboren gelden andere
toelatingseisen tot de Anw dan voor mensen die vóór 1950 zijn geboren.
Deze laatste groep Anw-gerechtigden neemt aanzienlijk af, omdat bij het
bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd het recht op de Anw-uitkering
vervalt. Op 1 januari 2015 is deze groep helemaal uitgestroomd uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

110

Beleidsartikelen/Artikel 49

Anw. Hierdoor dalen de uitkeringslasten Anw. Ook de groep mensen die
bij de inwerkingtreding van de Anw in 1996 al recht hadden op diens
voorganger, de AWW, stroomt de komende tien jaar grotendeels uit,
omdat velen de 65-jarige leeftijd bereiken. Vanaf 2020 is de groep
oud-AWW-gerechtigden aanzienlijk gereduceerd.
De voorgenomen geleidelijke afbouw van de overdraagbaarheid van de
dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon werkt
door in de hoogte van de Anw-uitkering. Deze zal minder snel stijgen. Dit
wordt verwerkt in de jaarlijkse indexering (de post «nominaal» in tabel
49.2).
Daarnaast is de regering voornemens om vanaf 1 juli 2012 het woonlandbeginsel van toepassing te laten zijn op de Algemene nabestaandenwet.
Dit levert een besparing op van enkele miljoenen.
De uitkeringslasten van de Anw-tegemoetkoming zijn gerelateerd aan de
ontwikkeling van het aantal Anw-gerechtigden. Ook de uitvoeringskosten
Anw zijn gerelateerd aan de volumes en laten een dalende lijn zien. De
voorgenomen invoering van het woonlandbeginsel per 1 juli 2012 is
verwerkt in de uitvoeringskosten.
Algemene Ouderdomswet (AOW)
De AOW is een basispensioen voor mensen die 65 jaar of ouder zijn. Als
gevolg van de stijgende levensverwachting en de vergrijzing zullen de
uitkeringslasten AOW de komende jaren toenemen. Sinds 2011 stromen
de eerste babyboomers in in de AOW. De beperktere stijging van de
uitkeringslasten vanaf 2015 hangt samen met het afschaffen van de
partnertoeslag (voor nieuwe AOW-gerechtigden) per 1 januari van dat
jaar.
Sinds 1 augustus 2011 wordt er op de AOW-partnertoeslag een korting
toegepast van 10%. AOW-gerechtigden met een huishoudinkomen tot
ongeveer € 30 000 (162% WML) zijn van deze korting uitgezonderd.
Het kabinet heeft een wetsvoorstel ingediend om met ingang van 2012 de
AOW niet meer toe te kennen met ingang van de eerste dag van de
maand dat men 65 wordt, maar met ingang van de dag dat daadwerkelijk
de 65-jarige leeftijd wordt bereikt (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 430,
nr. 3). De besparing als gevolg van dit wetsvoorstel is in tabel 49.2
verwerkt. De besparing op de AOW-uitgaven als gevolg van de stevigere
aanpak van fraude is eveneens verwerkt.
Voor de stand van zaken met betrekking tot de voorgenomen verhoging
van de AOW-leeftijd en het pensioenakkoord wordt verwezen naar de
beleidsagenda.
De AOW-tegemoetkoming is per 1 juni 2011 afgeschaft. Tegelijkertijd is
een nieuwe regeling geïntroduceerd voor oudere belastingplichtigen: de
mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen (de
MKOB, zie artikel 50).
De voorgenomen geleidelijke afbouw van de overdraagbaarheid van de
dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon heeft
geen gevolgen voor de hoogte van het AOW-pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

111

Beleidsartikelen/Artikel 49

De uitvoeringskosten AOW bewegen voor het grootste deel mee met de
volumes. De kosten in 2012 zijn hoger dan in 2011 en 2013 doordat
ondermeer projectuitgaven van het investeringsprogramma SVB 10 van
2013 naar 2012 zijn verschoven.
Uitvoeringskosten SVB
Vanaf 2013 is de regeerakkoordtaakstelling technisch in de uitvoeringskosten van de SVB verwerkt.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%
70%
60%
50%

100%

100%

100%

operationeel doel 2

operationeel doel 3

operationeel doel 4

40%
30%
20%
10%
0%

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Toelichting

De budgetten OD2, OD3 en OD 4 zijn volledig juridisch verplicht op grond
van wettelijke bepalingen.

Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat inkomen op tenminste minimumniveau wordt
verstrekt aan alleenstaande nabestaanden; tevens het
verstrekken van een uitkering ten behoeve van wezen en
halfwezen

Motivering

Om personen die geconfronteerd zijn met het overlijden van een partner
of ouders en die vanwege leeftijd, de zorg voor een jong kind of arbeidsongeschiktheid niet (volledig) een eigen inkomen kunnen verwerven, te
voorzien van een minimuminkomen en/of een compensatie.

Instrumenten

•
•

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Opstellen en onderhouden van beleid, wet en regelgeving;
• Twee maal per jaar aanpassen van het niveau van de Anw in verband
met wijziging van het minimumloon;
• Aansturen van en toezicht houden op de SVB.

Uitkeringen op grond van de Anw;
Bijdrage uitvoeringskosten aan de SVB.

Activiteiten SVB:
• Beoordelen nieuwe aanvragen;
• Verstrekken van uitkeringen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

112

Beleidsartikelen/Artikel 49

Doelgroepen

•

Handhaven van wet- en regelgeving.

•

Nabestaanden geboren voor 1950, nabestaanden met een kind onder
de 18 jaar, nabestaanden die ten minste 45% arbeidsongeschikt zijn;
Verzorgers van halfwezen;
Wezen.

•
•
Indicatoren

De Anw heeft geen activerend karakter. Er wordt niet gestuurd op in- en
uitstroom. Op dat punt heeft het gebruik van prestatie-indicatoren dus
geen toegevoegde waarde. Wel is er een indicator opgenomen met
betrekking tot het nalevingniveau opgave inkomen uit arbeid. In 2010
werd deze verplichting in 94% van de gevallen nageleefd. Het streven is
deze naleving de komende jaren verder te verhogen, tot in eerste instantie
minimaal 95% in 2012. Streefwaarden voor latere jaren zullen in de
volgende begroting worden opgenomen, wanneer ook meer bekend is
over de exacte vormgeving van de voorgenomen plannen ten aanzien van
de aanscherping fraude-aanpak. In de beleidsagenda wordt nader
ingegaan op deze aanscherping van de fraude-aanpak.

Tabel 49.3 Indicatoren operationele doelstelling 1

Nalevingniveau opgave inkomen uit arbeid (%)

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

94

–

95

n.t.b.

Bron: SZW-berekeningen op basis van SVB- en CBS-informatie

Kengetallen

•
•

Het aantal Anw-gerechtigden neemt af vanwege de aanpassing die in
1996 in de toetredingsvoorwaarden is aangebracht.
Voor de Anw zijn kengetallen ontwikkeld gericht op handhaving. De
kengetallen geven onder meer het niveau weer waarin gerechtigden
de in de wet opgenomen informatieplicht ten aanzien van de leefsituatie naleven.

Tabel 49.4 Kengetallen operationele doelstelling 1
Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

Nabestaanden uitkeringsjaren (x 1 000):
Volume: Ingang recht voor 1 juli 1996
– waarvan nabestaanden- en halfwezenuitkering
– waarvan nabestaandenuitkering
Volume: Ingang recht na 1 juli 1996
– waarvan nabestaanden- en halfwezenuitkering
– waarvan alleen nabestaandenuitkering
– waarvan alleen halfwezenuitkering

23
1
22
61
9
37
14

23
<½
22
57
9
33
15

19
<½
18
52
9
29
15

Wezenuitkering:
Totaal volume uitkeringsjaren (x 1 000 uitkeringsjaren)
Totaal aantal uitkeringsgerechtigden (x 1 000 personen)

1
85
102

1
81
93

1
72
83

Bron: SVB, Jaarverslag

•

De bekendheid met regels voor samenwonen en inkomen worden
door de SVB gemeten middels een telefonische enquête onder aselect
gekozen cliënten. Doordat gewerkt wordt met een steekproef zijn de
uitkomsten omgeven door een bandbreedte. De in de tabel gepresenteerde verschillen tussen 2009 en 2010 vallen binnen deze bandbreedte
en zijn zodoende niet significant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

113

Beleidsartikelen/Artikel 49

•

Het aantal onderzochte fraudesignalen ligt, na een toename in 2009, in
2010 weer op het niveau van de jaren voor 2009.

Tabel 49.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Handhaving:
Nalevingniveau melden samenwonen1
Bekendheid met regels samenwonen (%)2
Bekendheid met regels inkomen (%)2
Aantal onderzochte fraudesignalen2
Totaal schadebedrag fraude (x € 1 mln)2
Incassoratio (%)2
1
2

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

98
85
93
961
2,8
92

98
92
95
1 117
2,9
91

99
85
94
967
2,5
93

Bron: SZW-berekeningen op basis van SVB-informatie
Bron: SVB, Jaarverslag

Operationele doelstelling

2 Zorgdragen dat een minimuminkomen wordt verstrekt aan
personen van 65 jaar en ouder

Motivering

Om personen die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt inkomensbescherming te bieden.

Instrumenten

•
•

•

Activiteiten

Ouderdomspensioen op grond van de Algemene Ouderdomswet
(AOW);
AOW-partnertoeslag ten behoeve van de partner jonger dan 65 jaar
aan personen die een ouderdomspensioen op grond van de AOW
ontvangen;
Aanvullende uitkering op grond van de wet Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO) indien een onvolledig AOW-pensioen
wordt verstrekt in verband met niet-verzekerde jaren en indien geen
toereikende middelen aanwezig zijn;

Activiteiten SZW:
• Opstellen en onderhouden van beleid, wet- en regelgeving;
• Halfjaarlijks aanpassen van het uitkeringsniveau AOW en AIO aan de
minimumloon-ontwikkeling;
• Voorlichtingscampagne over de afschaffing van de AOWpartnertoeslag;
• Aansturen van en toezicht houden op de SVB.
Activiteiten SVB:
• Beoordelen recht op uitkering;
• Verstrekken van uitkeringen;
• Handhaven van wet- en regelgeving.

Doelgroepen

Personen van 65 jaar en ouder

Indicatoren

Het gebruik van prestatie-indicatoren heeft, naast het gebruik van
kengetallen, geen toegevoegde waarde omdat de AOW en AIO geen
activerend karakter kennen. Er wordt niet gestuurd op in- en uitstroom.

Kengetallen

•

•

Het aantal AOW-gerechtigden neemt de komende jaren toe als gevolg
van de vergrijzing. Sinds 2011 stroomt de babyboom-generatie in in de
AOW.
Om dezelfde reden neemt ook het aantal AIO-gerechtigden toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

114

Beleidsartikelen/Artikel 49

•

Daar staat tegenover dat het aantal AIO-gerechtigden afneemt door het
voornemen om de MKOB onderdeel uit te laten maken van de
middelentoets. Per saldo resteert een lichte stijging.
De bekendheid met de afschaffing van de AOW-partnertoeslag per
2015 is in 2011 vergelijkbaar met de bekendheid in 2010. De meting
van de bekendheid is gebaseerd op een steekproef. De in de tabel
gepresenteerde daling van 33% in 2010 naar 28% in 2011 is statistisch
niet significant. Overigens is de bekendheid onder mensen die als
eerste geconfronteerd worden met de afschaffing (mensen tussen de
55 en 60 jaar met een jongere partner) met ruim 60% een stuk hoger.

Tabel 49.6 Kengetallen operationele doelstelling 2

AOW uitkeringsjaren (x 1 000):1
70% uitkering (totaal)1
– waarvan partner < 65 jaar1
50% uitkering (totaal)1
– waarvan partner < 65 jaar1
Volume in aantal personen
Volume AOW (x 1 000 personen)1
Volume AIO (x 1 000 huishoudens)2
Korting op de AOW-uitkering i.v.m. niet-verzekerde jaren:
Personen met een onvolledige AOW (% van totaal)1
Gemiddeld kortingspercentage (%)1
Bekendheid met afschaffen partnertoeslag (%)3

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

1 011
1
1 598
254

1 031
1
1 662
265

1 060
1
1 748
279

2 853
37

2 953
40

3 086
41

18
48
33

18
48
28

19
48
–

1

Bron: SVB Jaarverslag
Bron: CBS, bijstandsuitkeringenstatistiek
3
Bron: Intomart Gfk, Onderzoeksrapport AOW-partnertoeslag. Cijfer over 2011 is een realisatiecijfer (geen raming)
2

•

•

De realisatiecijfers bekendheid met regels voor samenwonen en
inkomen laten forse fluctuaties zien. De bekendheid wordt gemeten
door middel van een steekproef en gaat daarom gepaard met een
bandbreedte. Aangezien de gemeten mutaties binnen deze brandbreedte vallen, zijn ze niet significant.
Het totale schadebedrag is, net als in 2009, in 2010 flink gedaald.

Tabel 49.7 Kengetallen operationele doelstelling 2

Handhaving:
Nalevingniveau melden samenwonen (%)1
Bekendheid met regels samenwonen (%)2
Bekendheid met regels inkomen (%)3
Aantal onderzochte fraudesignalen3
Totaal schadebedrag fraude (x € 1 mln)3
Incassoratio (%)3
1
2

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

99
80
81
3 338
2,4
96

99
82
74
3 794
0,7
95

99
75
79
3 918
0,4
95

Bron: SZW, berekeningen op basis van SVB-informatie
Bron: SVB, Jaarverslag

Operationele doelstelling

3 Zorgdragen dat een aanvulling tot inkomen op minimumniveau
wordt verstrekt aan zieke, arbeidsongeschikte en werkloze
werknemers

Motivering

Om personen die een uitkering op grond van de WW, Wet WIA, ZW, WAO,
Wet Wajong, IOW, Wet arbeid en zorg, Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Militairen (WAMIL) of loondoorbetaling in het tweede ziektejaar
ontvangen, te voorzien van een minimuminkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

115

Beleidsartikelen/Artikel 49

Zieke, arbeidsongeschikte en werkloze werknemers ontvangen een
toeslag op hun loondervingsuitkering of loondoorbetaling tot het
minimumniveau als de betrokkene daar met zijn gezinsinkomen onder
blijft. Er is een maximum gesteld aan de toeslag. In het algemeen mogen
de toeslag en de uitkering samen niet meer bedragen dan het dagloon of
de grondslag. De TW kent een partnertoets, maar geen vermogenstoets.
Instrumenten

•
•

Toeslag op grond van de Toeslagenwet (TW);
Bijdrage uitvoeringskosten aan UWV.

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Opstellen en onderhouden beleid, wet- en regelgeving;
• Aanpassen tweemaal per jaar van het niveau van uitkeringen aan
minimumloonontwikkeling;
• Aansturen van en toezicht houden op UWV.
Activiteiten UWV:
• Beoordelen van recht, hoogte en duur toeslag;
• Verstrekken van uitkeringen.

Doelgroepen

Personen die een loondervingsuitkering of loondoorbetaling ontvangen
(volgens de definitie van de TW) en per dag een inkomen hebben dat
lager is dan het relevante sociaal minimum.

Indicatoren

Er zijn geen indicatoren opgenomen. Recht op een toeslag op grond van
de Toeslagenwet bestaat naast het recht op een loondervingsuitkering,
waarvoor wel indicatoren bestaan.

Kengetallen

Als gevolg van de afbouw van de overdraagbaarheid van de dubbele
algemene heffingskorting zijn het volume en de prijs van de TW in 2012
gedaald. Het volume daalt vooral bij de WW- en ZW-gerechtigden en het
prijseffect vindt vooral plaats in de Wajong-regeling. De Wajong ondervindt nog geen volume-effect, omdat pas in 2013 het sociaal minimum
lager ligt dan de hoogte van een volledige Wajong-uitkering.

Tabel 49.8 Kengetallen operationele doelstelling 3

Toeslagenwet:
Gemiddeld jaarvolume TW (x 1 000 uitkeringsjaren)
Gemiddelde toeslag (x € 1)

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

182
2 302

180
2 289

167
2 252

Bron: UWV, Jaarverslag

•

•

Het aantal gerapporteerde overtredingen bij de TW is in 2010 met
ongeveer 20% toegenomen. Deze stijging is in belangrijke mate een
gevolg van het gebruik van nieuwe bestandsvergelijkingen die zijn
opgezet in nauwe samenwerking tussen de Belastingsdienst, de SVB
en het UWV. Omdat lang niet bij alle geconstateerde overtredingen
sprake bleek te zijn van verwijtbaar gedrag, is besloten in het kader
van de campagne «Voorkom problemen, weet hoe het zit» extra
aandacht te besteden aan de regels rondom een TW-uitkering. Daarbij
is onder meer een laagdrempelige uitleg ontwikkeld en zijn tevens de
betaalspecificaties vereenvoudigd.
Met het aantal geconstateerde overtredingen is eveneens het
schadebedrag in 2010 toegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

116

Beleidsartikelen/Artikel 49

Tabel 49.9 Kengetallen operationele doelstelling 3

Handhaving:
Aantal gerapporteerde overtredingen
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Afdoeningspercentage (%)

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

2 931
6,8
93,8

3 214
8,4
93,2

3 941
9,3
91,1

Bron: UWV, Jaarverslag

Operationele doelstelling

4 Zorgdragen voor adequate overige inkomensbescherming aan
inwoners van Caribisch Nederland

Motivering

Om inwoners van Caribisch Nederland (de eilanden Bonaire, St. Eustatius
en Saba), die de leeftijd van 60 jaar hebben bereikt, of om personen die
geconfronteerd zijn met het overlijden van hun partner of ouders,
inkomensbescherming te bieden. Daarbij wordt de ontwikkeling van
uitkeringen op de eilanden gekoppeld aan de ontwikkeling van het
prijsniveau op de eilanden.

Instrumenten

De uitkeringslasten Caribisch Nederland op het terrein van overige
inkomensbescherming hebben betrekking op de Algemene ouderdomsverzekering (AOV), de AOV tegemoetkoming en de Algemene weduwenen wezenverzekering (AWW).
De SZW-unit bij de RCN is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze
regelingen in Caribisch Nederland. De bijdrage in de uitvoeringskosten
aan RCN wordt verantwoord op artikel 98.
Algemene ouderdomsverzekering (AOV)
Ouderdomspensioen op grond van de Algemene Ouderdoms Verzekering
in Caribisch Nederland.
De pensioengerechtigde leeftijd in Caribisch Nederland is momenteel 60
jaar. Met de eilanden is afgesproken deze leeftijd gefaseerd te verhogen
naar 65 jaar. De eerste stap tot verhoging van de AOV-leeftijd wordt
ingezet in 2013 en zal met ingang van 2015 zijn gerealiseerd. De
AOV-leeftijd wordt dan 62 jaar. Daarna schuift de AOV-leeftijd ieder jaar
één jaar op. Voor mensen die geboren zijn in 1952 of eerder blijft 60 jaar
de leeftijd waarop men recht krijgt op een ouderdomspensioen. Vanaf
2021 zal voor iedereen de pensioengerechtigde leeftijd 65 jaar zijn.
Naast het ouderdomspensioen wordt op St. Eustatius en Saba een
tegemoetkoming verstrekt die recht doet aan de prijsverschillen tussen de
eilanden.
Algemene weduwen- en wezenverzekering (AWW)
Uitkering aan personen die geconfronteerd zijn met het overlijden van
hun partner of ouders en (half)wezen op grond van de Algemene
weduwen- en wezenverzekering in Caribisch Nederland.

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Onderhouden van de wet- en regelgeving;
• Uitkeringsverzorging;
• Toezicht en handhaving;
• Eenmaal per jaar aanpassen van het niveau van de AOV en AWW in
verband met de ontwikkeling van de prijsindexcijfers;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

117

Beleidsartikelen/Artikel 49

•

Uitvoering Caribisch Nederland binnen RCN.

Doelgroepen

Inwoners van Caribisch Nederland (Bonaire, St. Eustatius en Saba):
• Voor de AOV: personen die de pensioengerechtigde leeftijd hebben
bereikt;
• Voor de AWW: nabestaanden van partners, weduwen/weduwnaars,
nabestaanden van ouders en (half)wezen.

Indicatoren

Gegeven het geringe aantal gerechtigden zijn geen indicatoren geformuleerd.

Kengetallen

Volume uitkeringen Caribisch Nederland
In 2010 was het totale volume uitkeringen overige inkomensbescherming
ongeveer 2900. De verwachting is dat in 2011 dit aantal op hetzelfde
niveau ligt.

Tabel 49.10 Kengetallen operationele doelstelling 4

Volume uitkeringen Caribisch Nederland (x 1 000)

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Prognose
2011

Raming
2012

–

2,9

2,9

2,9

Bron: Gegevens SZW-unit RCN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

118

Beleidsartikelen/Artikel 50

Artikel

50 Tegemoetkoming specifieke kosten

Algemene doelstelling

Zorgdragen voor een tegemoetkoming in specifieke kosten
alsmede maatschappelijke erkenning van het leed van asbestslachtoffers in werksituaties

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Om bepaalde personen een financiële tegemoetkoming te verstrekken
voor (specifieke) kosten of als maatschappelijke erkenning. SZW creëert
de voorwaarden voor het toekennen van deze tegemoetkomingen en
zorgt ervoor dat deze tegemoetkomingen door de SVB worden uitgekeerd.

Verantwoordelijkheid

De minister van SZW is verantwoordelijk voor:
• de vaststelling van het niveau van de tegemoetkoming op grond van
de Algemene Kinderbijslagwet (AKW), Wet op het kindgebonden
budget (WKB), Regeling tegemoetkoming ouders van thuiswonende
gehandicapte kinderen (TOG), de Regeling tegemoetkoming asbestslachtoffers (TAS) en de Wet mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming
oudere belastingplichtigen (MKOB);
• de vormgeving van het stelsel wet- en regelgeving;
• sturing en toezicht op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende
uitvoering door de SVB.
De minister van Financiën is verantwoordelijk voor de sturing en het
toezicht op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende uitvoering van
de Wet op het kindgebonden budget (WKB).

Externe factoren

Behalen van deze doelstelling hangt af van:
• de effectieve uitvoering van wet- en regelgeving door de Sociale
Verzekeringsbank (SVB), Belastingdienst/Toeslagen en Instituut
Asbestslachtoffers (IAS);
• het naleven van de verplichtingen van de wet- en regelgeving door de
uitkeringsgerechtigden.

Indicatoren

Het gebruik van indicatoren heeft, naast het gebruik van kengetallen, geen
toegevoegde waarde omdat de criteria voor toekenning van de uitkering
vastliggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

119

Beleidsartikelen/Artikel 50

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 50.1 Begrotingsuitgaven Artikel 50 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

163 992
163 992

5 275 088
5 275 088

5 512 933
5 512 933

5 377 455
5 377 455

5 333 752
5 333 752

5 343 019
5 343 019

5 356 740
5 356 740

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

162 712

5 273 637

5 512 933
100%

5 377 455
0%

5 333 752
0%

5 343 019
0%

5 356 740
0%

Operationele Doelstelling 1
TOG Uitkeringslasten
Kopje TOG uitkeringen*
TOG Uitvoeringskosten
AKW Uitkeringslasten*
AKW Uitvoeringskosten
Wet Kindgebonden Budget*
WKB/KOT uitvoeringskosten

60 757
0
9 894
0
82 928
0
3 282

34 105
5 161
3 582
3 339 254
75 119
1 181 405
3 124

29 480
11 076
1 946
3 199 570
65 061
1 088 012
3 044

31 928
12 154
1 903
3 136 337
59 019
977 486
2 946

33 502
12 923
1 664
3 115 933
53 719
921 342
2 783

34 045
13 156
1 564
3 131 292
51 800
883 291
2 691

34 615
13 400
1 635
3 119 259
53 141
875 345
2 691

Operationele Doelstelling 2
TAS Uitkeringslasten
TAS Uitvoeringskosten

3 520
1 601

3 200
1 187

3 449
1 119

3 449
1 082

3 449
1 021

3 449
988

3 449
988

Operationele Doelstelling 3
MKOB Uitkeringslasten
MKOB Uitvoeringskosten

0
730

624 242
3 258

1 106 052
4 124

1 147 046
4 105

1 183 342
4 074

1 216 686
4 057

1 248 160
4 057

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

1 280
1 280

1 451
1 451

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Ontvangsten

13 734

169 401

142 272

115 272

102 272

94 272

88 272

*
De gelden van het Kopje TOG, de kinderbijslag en het kindgebonden budget zijn per 2011 overgeheveld uit de Begroting van het Ministerie voor
Jeugd en Gezin.

Toelichting

TOG (Tegemoetkoming ouders van thuiswonende gehandicapte kinderen)
De TOG geeft aan ouders een tegemoetkoming in de kosten van thuiswonende gehandicapte kinderen. In 2010 is er een nieuw indicatiecriterium in
de TOG ingevoerd, dat het aantal gerechtigden vanaf 2011 heeft beperkt.
Gerechtigden die niet langer in aanmerking kwamen voor de TOG hadden
nog recht op een half jaar overgangsrecht. Dit overgangsrecht komt tot
uiting in de cijfers voor 2011. Hierdoor zijn de uitkeringslasten voor 2012
lager dan in 2011. In latere jaren zal het aantal TOG-gerechtigden nog iets
toenemen.
Een onderdeel van de TOG-regeling (het zogenaamde kopje TOG) is
gericht op alleenverdienershuishoudens: TOG-gerechtigden waarvan de
minstverdienende partner een inkomen heeft van maximaal € 4 734 per
jaar (in 2011), kunnen een extra tegemoetkoming krijgen van € 1 460 per
jaar. Deze wordt uitbetaald in het eerste kwartaal van 2012. Het aantal
gerechtigden in 2012 zal toenemen ten opzichte van 2011. De nieuwe
instroom die in 2010 heeft plaatsgevonden, heeft voor het eerst recht op
deze tegemoetkoming vanaf 2011 en deze komt pas in 2012 tot uitbetaling.
Als gevolg van de inwerkingtreding van de nieuwe TOG liggen de
uitvoeringskosten met ingang van 2012 op een lager niveau.
AKW (Algemene Kinderbijslagwet)
De AKW voorziet in een inkomensonafhankelijke tegemoetkoming in de
kosten van kinderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

120

Beleidsartikelen/Artikel 50

Ontwikkelingen in aantallen kinderen voor wie kinderbijslag wordt
ontvangen en daarmee samenhangend de uitgaven aan kinderbijslag,
ontstaan voornamelijk door demografische factoren. Doordat het aantal
kinderen met recht op de kinderbijslag de komende jaren afneemt, nemen
ook de uitkeringslasten af. Het voornemen is om met ingang van 1 januari
2012 het recht op kinderbijslag te laten vervallen voor ouders waarvan
hun kind minimaal 5 etmalen per week uit huis is geplaatst in het kader
van de jeugdzorg (Kamerstuk II, 2010–2011, 32 529). Dit zorgt voor minder
uitkeringslasten. Daarnaast is er het voornemen om vanaf 1 juli 2012 het
woonlandbeginsel van toepassing te laten zijn op de kinderbijslag,
waardoor de uitkeringslasten ook iets lager liggen. Tevens zal de
kinderbijslag vanaf 2013 twee keer halfjaarlijks niet worden geïndexeerd.
Om gezinnen met lage en middeninkomens te compenseren voor het
achterblijven in koopkracht ten opzichte van andere gezinnen, wordt het
bedrag van de kinderbijslag verlaagd met een gemiddeld bedrag per kind
van € 8,75 per kwartaal en worden de bedragen in het kindgebonden
budget verhoogd.
De uitvoeringskosten bij de AKW zijn primair gerelateerd aan de volumes.
Vanwege de opbrengsten van het veranderprogramma SVB tien en
(regeerakkoord-)taakstellingen, waaronder vereenvoudigingsvoorstellen,
nemen de uitvoeringskosten de komende jaren af.
Wet op het kindgebonden budget (WKB)
Het doel van het kindgebonden budget is het verstrekken van een
inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de kosten van kinderen. Het
kindgebonden budget biedt inkomensondersteuning specifiek gericht op
huishoudens in de lagere inkomenssegmenten.
Het kabinet heeft het voornemen om het kindgebonden budget niet te
indexeren in de jaren 2012–2015, de hoogte van de bedragen terug te
draaien naar het niveau van 2010 en de oploop in het gezinsbudget te
beperken tot 2 kinderen (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 798, nr. 3).
Daarnaast is het voornemen om met ingang van 1 januari 2012 het recht
op kindgebonden budget te laten vervallen voor ouders waarvan hun kind
uit huis wordt geplaatst in het kader van de jeugdzorg (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 529). Tenslotte is er het voornemen om met ingang van
1 januari 2013 het woonlandbeginsel van toepassing te laten zijn op het
kindgebonden budget.
Om gezinnen met lage en middeninkomens te compenseren voor het
achterblijven in koopkracht ten opzichte van andere gezinnen, wordt het
eerste-kindbedrag in het kindgebonden budget met € 50 en het tweedekindbedrag met € 150 per jaar verhoogd.
De uitkeringslasten in het kindgebonden budget nemen de komende jaren
af. Doordat de inkomensgrens en de bedragen niet worden geïndexeerd,
krijgen huishoudens bij een stijgend inkomen de komende jaren minder
kindgebonden budget.
Uitvoeringskosten WKB (Wet Kindgebonden Budget)/KOT (Kinderopvangtoeslag)
De SVB voert voor het gedeelte waarbij er sprake is van samenloop met
het buitenland de WKB en KOT uit. De uitvoeringskosten hiervan nemen
de komende jaren licht af. De uitkeringslasten van de KOT zijn te vinden in
artikel 52 Kinderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

121

Beleidsartikelen/Artikel 50

TAS (Tegemoetkoming asbestslachtoffers)
Het aantal TAS-gerechtigden laat de afgelopen jaren een stijgende trend
zien, waardoor de uitkeringslasten toenemen.
MKOB (Mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen)
De MKOB is op 1 juni 2011 ingevoerd om oudere belastingplichtigen die
koopkrachtvermindering ondervinden als gevolg van beleidsmaatregelen
in de fiscale sfeer een compensatie te bieden. Personen die deze
tegemoetkoming ontvangen zijn oudere binnenlandse belastingplichtigen
en in het buitenland woonachtige ouderen die na toepassing van
verdragen ter voorkoming van dubbele belasting over ten minste 90% van
hun wereldinkomen Nederlandse inkomsten- en loonbelasting moeten
afdragen. Door een stijgend aantal oudere belastingplichtigen nemen de
uitkeringslasten MKOB toe. Omdat het een nieuwe regeling betreft en er
dus nog geen realisatiecijfers zijn, zijn de uitvoeringskosten met veel
onzekerheid omgeven.
Ontvangsten
De ontvangsten betreffen grotendeels de terugontvangsten ten gevolge
van terugvorderingen van het kindgebonden budget. Wanneer de
toeslagen definitief zijn toegekend (wanneer inkomens van jaar t-1 zijn
vastgesteld), worden er terugvorderingen ingesteld bij de huishoudens
die meer hebben ontvangen dan waar ze recht op hadden op basis van
hun vastgestelde inkomen.
Uitvoeringskosten SVB
Vanaf 2013 is de regeerakkoordtaakstelling technisch in de uitvoeringskosten van de SVB verwerkt.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%
70%
60%
50%

100%

100%

100%

operationeel doel 1

operationeel doel 2

operationeel doel 3

40%
30%
20%
10%
0%

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Toelichting

Bestuurlijk gebonden
Vrij

De budgetten OD1, OD2 en OD3 zijn volledig juridisch verplicht op grond
van wettelijke bepalingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

122

Beleidsartikelen/Artikel 50

Operationele doelstelling

1 Zorgdragen dat een financiële tegemoetkoming in de kosten
van kinderen wordt verstrekt aan ouders of verzorgers

Motivering

Om ouders of verzorgers meer financiële ruimte te bieden ten behoeve
van de verzorging en opvoeding van kinderen.

Instrumenten

•
•
•

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Opstellen en onderhouden van beleid en regelgeving;
• Bijdrage uitvoeringskosten aan SVB;
• Toezicht op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende uitvoering
door de SVB;
• In de beleidsagenda wordt nader ingegaan op de voornemens omtrent
de vereenvoudiging van de kindregelingen.

Algemene Kinderbijslagwet (AKW);
Wet op het kindgebonden budget (WKB);
Tegemoetkoming ouders met thuiswonende gehandicapte kinderen
(TOG).

Activiteiten SVB:
• Beoordelen recht op kinderbijslag en TOG-tegemoetkomingen;
• Verstrekken kinderbijslag en TOG-tegemoetkomingen;
• Handhaven van wet- en regelgeving.
Activiteiten Belastingdienst:
• Beoordelen recht op kindgebonden budget;
• Verstrekken van kindgebonden budget;
• Handhaven van wet- en regelgeving.
Doelgroepen

•
•
•

Indicatoren

AKW: ouders of verzorgers van kinderen tot 18 jaar.
WKB: ouders of verzorgers van kinderen tot 18 jaar met een laag
inkomen.
TOG: ouders of verzorgers van thuiswonende gehandicapte kinderen
van 3 tot 18 jaar.

Voor het recht op AKW is bepalend of een ouder een kind jonger dan 18
jaar heeft. Voor circa 90% van de kinderen wordt kinderbijslag toegekend,
zonder dat aan andere voorwaarden hoeft te worden voldaan dan dat het
kind thuis woont. Alleen voor 16- en 17-jarige kinderen en voor uitwonende kinderen worden voorwaarden gesteld in de sfeer van de tijdsbesteding en uitgaven voor het kind. Voor het recht op WKB is bepalend of
een ouder een kind jonger dan 18 jaar heeft en de hoogte van het
inkomen. Voor het recht op TOG is bepalend of een kind thuis woont en
gehandicapt is. De TOG-voorwaarden worden op basis van de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) en een AWBZ-indicatie van minstens 10 uur
zorg per week getoetst.
Omdat de criteria voor toekenning vastliggen kan niet worden gestuurd
op het aantal rechthebbenden. Het gebruik van prestatie-indicatoren heeft
daarom, naast de informatie die al uit de kengetallen naar voren komt,
geen toegevoegde waarde.

Kengetallen

TOG
Het aantal TOG-kinderen daalt vanwege het nieuwe criterium. In 2012 ligt
het aantal lager dan in 2011 doordat in 2011 nog een overgangsregeling
gold.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

123

Beleidsartikelen/Artikel 50

AKW
De cijfers voor de kinderbijslag zijn stabiel.
WKB
Het aantal huishoudens dat in aanmerking komt voor het kindgebonden
budget daalt in 2012. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het
voornemen de bedragen in het kindgebonden budget te verlagen en niet
te indexeren.
De daling in het aantal huishoudens veroorzaakt ook het lagere aantal
telkinderen voor het kindgebonden budget. Daarnaast spelen het
beperken van het kindgebonden budget tot twee kinderen, geen recht bij
uithuisplaatsing en het woonlandbeginsel een rol.
Tabel 50.2 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aantal telkinderen TOG (x 1000)1
Aantal gezinnen AKW (x 1000)1
Aantal telkinderen AKW (x 1000)1
Aantal huishoudens WKB (x 1000)1
Aantal kinderen WKB (x 1000)1
1

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

66
1 929
3 477
950
1 750

49
1 926
3 468
950
1 750

35
1 917
3 451
875
1 400

Aantallen zijn jaargemiddelen

Bron: SZW-berekeningen op basis van CPB-informatie

Handhaving
Voor de AKW zijn in samenspraak met de Sociale Verzekeringsbank (SVB)
kengetallen opgenomen gericht op handhaving. Deze kengetallen richten
zich onder andere op de bekendheid van kinderbijslaggerechtigden met
regels over de melding van eventueel inkomen uit arbeid (van belang
voor de toets onderhoudsvoorwaarden) van een 16- of 17-jarig kind
alsmede melding van de beëindiging van het volgen van studie door een
kind van die leeftijd. Zoals aangegeven worden voor kinderen van 16 en
17 jaar voorwaarden in de sfeer van tijdsbesteding gesteld. Daarnaast
worden voor deze kinderen en voor alle uitwonende kinderen
voorwaarden in de sfeer van onderhoud gesteld. De bekendheid met
regels met betrekking tot inkomen van het kind en studie worden gemeten
middels een steekproef. Doordat geen integrale meting plaatsvindt, zijn de
resultaten omgeven door een brandbreedte. De in de tabel gepresenteerde fluctuaties in bekendheid vallen binnen deze bandbreedte en zijn
zodoende niet significant.
De handhavingsindicatoren richten zich verder op het aantal onderzochte
fraudesignalen, het totale schadebedrag en de incassoratio. Onder
fraudesignalen wordt verstaan het aantal signalen van vermeend misbruik
van kinderbijslag, dat noopte tot nader vooronderzoek om te kunnen
beoordelen of opsporingsonderzoek nodig is. Het aantal onderzochte
fraudesignalen is de laatste jaren, na een daling in 2008, weer duidelijk
toegenomen. De incassoratio ligt over het algemeen ongeveer rond de
90%, maar valt in 2010 met 86% iets lager uit. Aangiften zijn de gevallen
van fraude met kinderbijslag die de SVB bij het Openbaar Ministerie heeft
aangegeven. De SVB doet aangifte als een bedrag van meer dan € 6 000
als gevolg van fraude teveel is uitgekeerd. Het aangiftebedrag is het
nadeelbedrag dat met de geconstateerde onrechtmatigheden was
gemoeid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

124

Beleidsartikelen/Artikel 50

Tabel 50.3 Kengetallen operationele doelstelling 1

Handhaving
Bekendheid met regels inkomen kind (%)
Bekendheid met regels studie (%)
Aantal onderzochte fraudesignalen
Totaal schadebedrag (x € 1 mln)
Incassoratio (%)

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

91
84
448
0,1
91,2

86
74
728
0,1
89,1

91
74
917
0,1
86,4

Bron: SVB, Jaarverslag

Operationele doelstelling

2 Het zoveel mogelijk bij leven verstrekken van een eenmalige
financiële tegemoetkoming in de immateriële schade aan
werknemers, of huisgenoten van werknemers met maligne
mesothelioom door asbestblootstelling, die niet via de
voormalige werkgever een schadevergoeding kunnen verkrijgen

Motivering

Om uiting te geven aan de maatschappelijke betrokkenheid bij het leed
van asbestslachtoffers.

Instrumenten

Financiële tegemoetkoming op grond van de TAS-regeling

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Opstellen en onderhouden van beleid en regelgeving;
• Verstrekken van een bijdrage in de uitvoeringskosten SVB;
• Toezicht op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende uitvoering
door de SVB.
Activiteiten SVB:
• Verstrekken van (voorschotten op) tegemoetkomingen door de SVB op
advies van het IAS.

Doelgroepen

Asbestslachtoffers:
• (Ex-)werknemers met maligne mesothelioom door asbestblootstelling
in het werk die volgens de procedures van het convenant asbestslachtoffers geen schadevergoeding van de werkgever kunnen krijgen;
• Huisgenoten van werknemers die met asbest hebben gewerkt en die
zelf maligne mesothelioom hebben gekregen.

Indicatoren

Gezien het geringe aantal gerechtigden en het geringe uitkeringsbedrag
zijn geen indicatoren geformuleerd.

Kengetallen

Het aantal voorschotten is afhankelijk van het aantal goedgekeurde
aanvragen voor schadevergoeding van (voormalige) werknemers met de
ziekte maligne mesothelioom. De afgelopen jaren is er een lichte stijging
van het aantal voorschotten waarneembaar. Vanwege het lage aantal
zieken en de zeer lange incubatieperiode is het moeilijk om de verdere
ontwikkeling te ramen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

125

Beleidsartikelen/Artikel 50

Tabel 50.4 Kengetallen operationele doelstelling 2

Toekenningen voorschot TAS
Toekenningen eenmalige uitkering TAS
Aantal terugontvangen TAS voorschotten
Toekenningen bij leven t.o.v. totaal aantal toekenningen (%)

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

347
0
171
86

348
0
174
86

375
0
188
86

Bron: SVB, Jaarverslag

Operationele doelstelling

3 De mogelijkheid bieden om een koopkrachttegemoetkoming
aan oudere belastingplichtigen toe te kennen ter compensatie
van binnenlands koopkrachtverlies als gevolg van beleidsmaatregelen in de fiscale sfeer

Motivering

Om oudere belastingplichtigen die koopkrachtvermindering ondervinden
als gevolg van beleidsmaatregelen in de fiscale sfeer een compensatie te
bieden.

Instrumenten

De mogelijkheid om een koopkrachttegemoetkoming uit te keren op
grond van de wet MKOB.

Activiteiten

Activiteiten SZW:
• Opstellen en onderhouden van beleid en regelgeving;
• Jaarlijks vaststellen hoogte tegemoetkoming;
• Verstrekken van een bijdrage in de uitvoeringskosten van de SVB;
• Toezicht op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende uitvoering
door de SVB.
Activiteiten SVB:
• Verstrekken van de koopkrachttegemoetkoming.

Doelgroepen

Oudere binnenlandse belastingplichtigen en in het buitenland
woonachtige ouderen die na toepassing van verdragen ter voorkoming
van dubbele belasting over ten minste 90% van hun wereldinkomen
Nederlandse inkomsten- en loonbelasting moeten afdragen.

Indicatoren

Het is niet mogelijk te sturen op de omvang van de doelgroep; om deze
reden zijn geen indicatoren opgenomen.

Kengetallen

Het aantal personen dat in aanmerking komt voor een koopkrachttegemoetkoming op grond van de MKOB is ongeveer 2,8 miljoen personen in
2012. De komende jaren neemt de omvang van deze groep toe.

Tabel 50.5 Kengetallen operationele doelstelling 3

Aantal personen (x 1 000) dat in aanmerking komt voor koopkrachttegemoetkoming
op grond van MKOB

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

n.v.t.

2 730

2 841

Bron: SVB, Juninota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

126

Beleidsartikelen/Artikel 51

Artikel

51 Rijksbijdragen aan sociale fondsen

Algemene doelstelling

Borgen van voldoende dekking in sociale fondsen

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

•
•

Verantwoordelijkheid

De minister is verantwoordelijk voor:
• de hoogte van de rijksbijdragen aan de betreffende sociale fondsen;
• het betalen van de rijksbijdragen aan UWV en SVB.

Externe factoren

In dit artikel wordt de algemene doelstelling behaald door middel van in
de wet vastgelegde instrumenten. Er zijn daarom geen externe factoren
die van invloed zijn op het behalen van de doelstelling.

Indicatoren

Output en outcome zijn niet te vatten in zinvolle indicatoren of kengetallen. Wanneer de budgettaire overheveling van begroting naar fondsen
is geschied, is het beoogde effect gerealiseerd. De vermogenspositie van
de fondsen is dan verbeterd in de mate die was beoogd.

Om tekorten in de fondsen van de volksverzekeringen te dekken.
Om tekorten in de fondsen van sociale verzekeringen te voorkomen
indien premieheffing niet wenselijk of onmogelijk is.

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 51.1 Begrotingsuitgaven Artikel 51 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

15 978 908
15 978 908

9 123 093
9 123 093

10 788 746
10 788 746

11 610 761
11 610 761

12 383 356
12 383 356

12 899 950
12 899 950

13 166 870
13 166 870

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

15 978 291

9 122 195

10 788 746
100%

11 610 761
0%

12 383 356
0%

12 899 950
0%

13 166 870
0%

3 090 200

3 374 800

3 392 300

3 463 500

3 536 200

3 610 500

3 686 300

47 700

72 700

68 600

70 000

71 500

73 000

74 500

8 012 400

4 853 400

7 004 000

7 759 800

8 463 600

8 908 600

9 101 400

281 130

271 418

265 294

260 636

256 913

254 018

251 487

1 170 082

488 506

0

0

0

0

0

20 685
3 312 596

17 433
0

15 556
0

13 829
0

12 147
0

10 836
0

10 179
0

43 498

43 938

42 996

42 996

42 996

42 996

43 004

617
617

898
898

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

1 000

1 237

0

0

0

0

0

Operationele Doelstelling 1
Rijksbijdrage in kosten heffingskortingen AOW (BIKK AOW)
Rijksbijdrage in kosten heffingskortingen Anw (BIKK Anw)
Rijksbijdrage Vermogenstekort
Ouderdomsfonds
Rijksbijdrage tegemoetkoming
arbeidsongeschikten (Aof)
Rijksbijdrage tegemoetkoming
AOW-gerechtigden
Rijksbijdrage tegemoetkoming
Anw-gerechtigden
Rijksbijdrage Spaarfonds AOW
Rijksbijdrage zwangere
zelfstandigen
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Ontvangsten

Toelichting

Rijksbijdragen in de kosten van heffingskortingen AOW en Anw
Deze rijksbijdragen compenseren de gewijzigde premieopbrengst als
gevolg van de invoering van de Wet inkomstenbelasting 2001. De hoogte
van deze rijksbijdragen wordt jaarlijks aangepast aan de geraamde kosten
van de heffingskortingen en wijzigingen van de belasting -en premietarieven in de eerste schijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

127

Beleidsartikelen/Artikel 51

Rijksbijdrage Vermogenstekort Ouderdomsfonds
De uitgaven uit het Ouderdomsfonds worden grotendeels gedekt door de
premie-inkomsten. De rijksbijdrage Ouderdomsfonds is bedoeld om het
exploitatietekort in het Ouderdomsfonds aan te vullen zodat er een
neutrale kaspositie voor dit fonds bestaat. In 2011 is sprake van een lagere
rijksbijdrage doordat het vermogenssaldo eind 2010 wordt verrekend met
het verwachte tekort in 2011. Het in 2010 opgelopen vermogensoverschot
is het gevolg van het uitblijven van een extra afrekening tussen belastingen premie-inkomsten over oudere jaren. Vanaf 2012 volgt de rijksbijdrage
naar verwachting de normale trend.
Rijksbijdrage tegemoetkoming arbeidsongeschikten
De Wet Tegemoetkoming Chronisch zieken en Gehandicapten (Wtcg) kent
vanaf 2009 onder meer een jaarlijkse tegemoetkoming aan personen die
ten minste 35% arbeidsongeschikt zijn en een uitkering ontvangen van
UWV (in plaats van de fiscale aftrek van buitengewone uitgaven). De
tegemoetkomingen voor de categorieën WAO, WAZ, IVA en WGA worden
gefinancierd uit een rijksbijdrage die in het Toeslagenfonds wordt gestort.
De tegemoetkomingen voor Wajonggerechtigden worden verantwoord op
artikel 46.
Rijksbijdragen tegemoetkoming AOW en Anw
Deze rijksbijdragen zijn ter financiering van de in artikel 49 verantwoorde
tegemoetkoming AOW en Anw. Met ingang van juni 2011 is de
AOW-tegemoetkoming vervangen door de Mogelijkheid Koopkrachttegemoetkoming Oudere Belastingplichtigen (MKOB, zie art. 50). Hiermee
vervalt de rijksbijdrage die diende ter financiering van de
AOW-tegemoetkoming.
Rijksbijdrage Spaarfonds AOW
Het voornemen bestaat om het Spaarfonds AOW op te heffen. Het
wetsvoorstel tot opheffing per 1 januari 2012 van het Spaarfonds AOW
(Kamerstukken II, 2010–2011, 32 697) is aangenomen door de Tweede
Kamer en in behandeling bij de Eerste Kamer.
Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen
Deze regeling voorziet sinds juni 2008 in een uitkering aan zelfstandigen
voorafgaand aan en volgend op de bevalling. Ook de uitkeringen voor
zwangere alfahulpen lopen in de rijksbijdrage mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

128

Beleidsartikelen/Artikel 51

Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
90%
80%
70%
60%
50%

100%

40%
30%
20%
10%
0%
operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Toelichting

De budgetten OD1 zijn volledig juridisch verplicht op grond van wettelijke
bepalingen.

Operationele doelstelling

1 Het medebekostigen van sociale verzekeringen uit de schatkist
ter dekking of voorkoming van tekorten in de fondsen

Motivering

Om tekorten in de fondsen van de volksverzekeringen te dekken of
tekorten in de fondsen van sociale verzekeringen te voorkomen indien
premieheffing niet wenselijk of onmogelijk is.

Instrumenten en activiteiten

De doelstelling wordt behaald door middel van in de wet vastgelegde
instrumenten:
• Rijksbijdrage in de kosten van heffingskortingen (BIKK) voor de AOW
en de Anw;
• Rijksbijdrage Vermogenstekort Ouderdomsfonds;
• Rijksbijdrage tegemoetkoming arbeidsongeschikten;
• Rijksbijdrage tegemoetkoming Anw-gerechtigden;
• Rijksbijdrage zwangere zelfstandigen.

Doelgroepen

De sociale fondsen.

Indicatoren/kengetallen

Niet van toepassing (zie de toelichting bij de algemene doelstelling).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

129

Beleidsartikelen/Artikel 52

Artikel

52 Kinderopvang

Algemene doelstelling

Kinderopvang zorgt ervoor dat ouders arbeid en zorg beter
kunnen combineren en draagt er samen met peuterspeelzaalwerk
aan bij dat kinderen zich goed kunnen ontwikkelen, waardoor ze
beter toegerust zijn op het primair onderwijs.

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

Ouders kunnen gebruikmaken van dagopvang, buitenschoolse opvang
(BSO) of gastouderopvang. Om de financiële toegankelijkheid van de
kinderopvang te garanderen geeft de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
peuterspeelzalen (Wet kinderopvang) werkende ouders recht op een
inkomensafhankelijke bijdrage: de kinderopvangtoeslag. Daarnaast is
goede kwaliteit van kinderopvang van groot belang, zodat ouders hun
kind met een gerust hart naar de kinderopvang kunnen laten gaan. De Wet
kinderopvang legt de voorwaarden voor een goed kwaliteitsniveau vast.
Kwalitatief goede kinderopvang zorgt ervoor dat kinderen worden
gestimuleerd in hun ontwikkeling.

Verantwoordelijkheid

De minister van SZW is verantwoordelijk voor de vormgeving en werking
van het stelsel van kinderopvang, waaronder zowel de financiële
toegankelijkheid als de kwaliteit en budgettaire beheersbaarheid van de
kinderopvang vallen. De Minister van Financiën is verantwoordelijk voor
de uitvoering van de kinderopvangtoeslag.

Externe factoren

Het behalen van de algemene doelstelling hangt onder meer af van:
• het adequaat functioneren van de markt voor kinderopvang;
• cultuuraspecten, waaronder het vertrouwen dat ouders hebben in de
kwaliteit van de kinderopvang;
• conjuncturele ontwikkelingen.

Indicatoren

Een goede combinatie van arbeid en zorg is van belang voor de verhoging
van de arbeidsparticipatie van ouders. De onderstaande indicatoren geven
weer in welk percentage van de huishoudens met jonge kinderen, beide
ouders minimaal 12 uur per week werken (inclusief eenoudergezinnen).
SZW streeft ernaar dat de arbeidsparticipatie van ouders met jonge
kinderen in deze kabinetsperiode, gegeven de bezuiniging, minimaal gelijk
is aan de arbeidsparticipatie in 2010.

Tabel 52.1 Indicatoren algemene doelstelling

Percentage huishoudens, waarvan het jongste kind in de leeftijd
van 0 tot 4 jaar is, waarbij beide ouders werken (ten minste 12 uur
per week, inclusief eenoudergezinnen)
Percentage huishoudens, waarvan het jongste kind in de leeftijd
van 4 tot 12 jaar is, waarbij beide ouders werken (ten minste 12 uur
per week, inclusief eenoudergezinnen)

Realisatie
2010

Streven
2011

Streven
2012

Streven
2016

69

69

69

69

66

66

66

66

Bron: CBS, Enquête beroepsbevolking (EBB), 2010

Kengetallen

•

De kengetallen geven een beeld van het percentage kinderen, voor wie
kinderopvangtoeslag wordt ontvangen, uitgesplitst naar de leeftijdscategorie 0 tot 4 jaar en 4 tot 12 jaar. Het percentage kinderen tot 4 jaar
met kinderopvangtoeslag stijgt ten opzichte van 2010 met 1%-punt
naar 62% in 2012. Het percentage kinderen in de schoolleeftijd met
kinderopvangtoeslag stijgt ten opzichte van 2010 met 3%-punt naar
26% in 2012. Omdat een deel van de ouders pas na afloop van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

130

Beleidsartikelen/Artikel 52

•

toeslagjaar de toeslag aanvraagt, kunnen de cijfers voor 2010 afwijken
van die in voorgaande jaarverslagen en begrotingen. De deelnamecijfers zijn kengetallen en geen streefwaarden, omdat SZW niet als doel
heeft om zoveel mogelijk kinderopvangtoeslag uit te keren.
De wachtlijstproblematiek speelt voornamelijk nog in enkele regio’s.
De wachttijd voor de kinderdagverblijven is toegenomen tot gemiddeld 106 dagen voor ouders die in de periode tussen juni 2009 en
september 2010 een plek hebben gekregen. Dit aantal dagen wordt
voornamelijk veroorzaakt door 12% van de ouders die tussen de 1 en 2
jaar moesten wachten totdat ze een plek kregen toegewezen. De
wachttijd in de BSO is in dezelfde periode gedaald naar 76 dagen. Het
stelsel dient door middel van vraag en aanbod voor voldoende
capaciteit te zorgen. Voor wachtlijsten zijn daarom geen indicatoren
opgenomen in de begroting.

Tabel 52.2 Kengetallen algemene doelstelling
Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

61
23

62
25

62
26

% kinderen 0–4 jaar met kinderopvangtoeslag
% kinderen 4–12 jaar met kinderopvangtoeslag
Bron: SZW berekening op basis van informatie van CBS en Belastingdienst/Toeslagen

Tabel 52.3 Kengetallen algemene doelstelling
Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

96
78

70
85

106
76

Gemiddelde wachttijden bij plaatsing dagopvang in dagen
Gemiddelde wachttijden bij plaatsing buitenschoolse opvang in dagen
Bron: Wachtlijsten en wachttijden kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang- 6e meting, 2010 ITS

Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 52.4 Begrotingsuitgaven Artikel 52 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

0
0

3 216 938
3 210 006

2 954 658
2 961 078

2 781 246
2 781 758

2 826 678
2 826 678

2 906 555
2 906 555

3 006 555
3 006 555

Programma-uitgaven
waarvan juridisch verplicht

0

3 210 006

2 961 078
99%

2 781 758
0%

2 826 678
0%

2 906 555
0%

3 006 555
0%

0

3 166 483

2 939 055

2 765 169

2 810 123

2 890 000

2 990 000

0
0

17 208
26 315

12 940
9 083

7 668
8 921

7 550
9 005

7 550
9 005

7 550
9 005

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

Ontvangsten
Ontvangsten algemeen
Werkgeversbijdrage kinderopvang

0
0
0

1 026 224
304 736
721 488

1 399 036
352 736
1 046 300

1 421 564
333 736
1 087 828

1 435 915
334 736
1 101 179

1 465 431
350 736
1 114 695

1 487 377
359 000
1 128 377

Operationele Doelstelling 1
Kinderopvangtoeslag
Operationele Doelstelling 2
Kinderopvang subsidies
Overig beleidsondersteunend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

131

Beleidsartikelen/Artikel 52

Toelichting

Kinderopvangtoeslag
De voornaamste uitgavenpost heeft betrekking op de kinderopvangtoeslag. De enorme groei die de sector heeft doorgemaakt, laat zien dat in
een behoefte wordt voorzien. Terwijl het aantal kinderen in de opvang
meer dan verdubbeld is ten opzichte van de situatie in 2005, zijn de
overheidsuitgaven aan kinderopvangtoeslag in deze periode echter
verdrievoudigd. Dit komt niet alleen door de verhoging van de kinderopvangtoeslag voor ouders, maar ook door een toename van het gebruik in
uren.
Voor de komende jaren hebben het vorige kabinet, Balkenende IV, en het
huidige kabinet besloten tot een bezuiniging op de kinderopvangtoeslag.
De maatregelen die genomen worden ter invulling van deze ombuiging
staan beschreven in de brief «Kinderopvangtoeslag vanaf 2012» d.d. 6 juni
2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 322, nr. 137). Met deze maatregelen
komen de geraamde uitgaven aan kinderopvangtoeslag in 2015 uit op
circa € 2,9 mld. Dit is nog steeds circa drie keer zoveel als in 2005.
Uitgangspunt van de wet kinderopvang is tripartiete financiering door
ouders, werkgevers en de overheid, waarbij de werkgevers een
evenredige bijdrage zouden leveren. De bijdrage door werkgevers wordt
geregeld via een opslag op de sectorfondspremie (voor marktwerkgevers)
en de Ufo-premie (voor overheidswerkgevers). In 2007 was er nog sprake
van een evenredige bijdrage van de werkgevers. Als gevolg van een
hoger gebruik van kinderopvangtoeslag door werknemers kan er thans
niet meer gesproken worden over een evenredige bijdrage van de
werkgevers (21% van de kosten). Om aan het uitgangspunt van
evenredige tripartiete financiering tegemoet te komen, heeft het kabinet
besloten om de premieopslag die werkgevers betalen met betrekking tot
de kinderopvang te verhogen en de toeslagtabel aan te passen. Met de
verhoging van de premieopslag betalen werkgevers met ingang van 2012
1/3 van de kosten en na de maatregelen in de toeslagtabel per 2013
betalen ouders ook gemiddeld 1/3 van de kosten. Vanaf dat moment is
sprake van een gelijke verdeling tussen ouders, werkgevers en de
overheid.
Met ingang van 2010 heeft de Belastingdienst een technische wijziging in
de toeslagverrekening doorgevoerd. Deze wijziging is in de meerjarenraming verwerkt. De uitgaven aan kinderopvangtoeslag vallen daardoor
€ 140 mln hoger uit. De terugontvangsten zijn hierdoor eveneens € 140
mln hoger. Deze aanpassing heeft geen verdere gevolgen.
Kinderopvang subsidies
De uitgaven aan subsidies hebben voor het grootste deel betrekking op
subsidies voor kwaliteitsverbetering van kinderopvang. Een groot deel
van de subsidie wordt besteed aan extra scholing van de pedagogisch
medewerkers. Voor 2012 tot en met 2014 is hiervoor een budget van € 5
mln gereserveerd. Daarnaast wordt het budget voor subsidies uitgegeven
aan verbetering van de kwaliteit van toezicht en handhaving (circa € 2
mln). De middelen voor subsidies nemen van 2011 op 2012 en van 2012
op 2013 af, omdat er budget is vrijgemaakt voor de extra kosten voor
toezicht en handhaving, in verband met de wijzigingen in de regelgeving
voor gastouderschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

132

Beleidsartikelen/Artikel 52

Overig beleidsondersteunend
De uitgavenpost overig beleidsondersteunend heeft betrekking op
uitgaven zoals toezicht en handhaving, het landelijk register kinderopvang
(LRK) en de gemeenschappelijke inspectieruimte (GIR). De middelen
onder overig beleidsondersteunend nemen van 2011 op 2012 af, omdat bij
de Miljoenennota een structurele reeks van € 13 mln vanaf 2012 voor de
extra kosten toezicht en handhaving wordt overgeboekt naar het
Gemeentefonds. Daarnaast zijn er in 2011 nog opbouwkosten voor de
GIR, terwijl hiervoor vanaf 2012 alleen nog beheerskosten zijn.
Grafiek budgetflexibiliteit per operationele doelstelling 2012

100%
15%

90%
80%
70%
60%
50%

54%
100%

40%
30%
20%
31%

10%
0%
operationeel doel 1

Juridisch verplicht
Beleidsmatig gereserveerd

operationeel doel 2

Bestuurlijk gebonden
Vrij

Toelichting

Van het budget voor OD1 is 100% juridisch verplicht; het gaat hier om de
uitgaven aan kinderopvangtoeslag. Van het budget voor subsidies en
overige beleidsondersteunende uitgaven (OD2) is 31% juridisch verplicht
en 54% bestuurlijk gebonden; het gaat hier bijvoorbeeld om de kosten
voor toezicht en handhaving en de kosten die voortvloeien uit het beheer
van de GIR en het LRK. Daarnaast is 15% gereserveerd voor beleidsmatige
doelen, zoals subsidies voor verbetering van toezicht en handhaving, de
aanpak van de wachtlijsten en de experimenten met dagarrangementen.

Operationele doelstelling

1 Kinderopvang is financieel toegankelijk voor werkende ouders

Motivering

Voor het verhogen van de arbeidsparticipatie is het van belang dat ouders
geen onoverkomelijke financiële belemmeringen ervaren om gebruik te
maken van kinderopvang.

Instrumenten

Ouders die beiden werken en alleenstaande ouders die werken ontvangen
van het Rijk een bijdrage in de kosten van formele kinderopvang: de
kinderopvangtoeslag. Ook ouders die tot een bepaalde doelgroep
behoren, zoals ouders die studeren of deelnemen aan een traject om weer
aan het werk te komen, hebben recht op kinderopvangtoeslag.

Activiteiten

•

Om een betere balans te krijgen in het collectief gefinancierde aandeel
en het aandeel van ouders in de kosten voor kinderopvang zal, zoals
aangekondigd in de brief «Kinderopvangtoeslag vanaf 2012» d.d. 6 juni

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

133

Beleidsartikelen/Artikel 52

•

2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 322, nr. 137), de collectieve
bijdrage worden teruggebracht van 78% in 2010 tot circa 66% in 2015.
Hierdoor zullen ouders een groter deel van de kosten voor kinderopvang zelf gaan betalen.
SZW zet samen met Financiën in op een stevige aanpak van misbruik
en oneigenlijk gebruik bij de kinderopvangtoeslag. Fraude en
oneigenlijk gebruik worden aangepakt met maatregelen zoals
aangekondigd in de brief «Aanpak fraude en oneigenlijk gebruik
kinderopvangtoeslag» van 13 mei 2011 (Kamerstukken II, 2010–2011,
31 322, nr. 123).

Doelgroepen

•
•
•

Indicatoren

Deze operationele doelstelling kent geen indicator. Het beleid is erop
gericht om ouders, die arbeid met zorg voor jonge kinderen willen
combineren, te ondersteunen door de kinderopvang financieel toegankelijk te houden. Toegankelijkheid laat zich moeilijk kwantificeren.
Daarnaast is de keuze voor de combinatie van arbeid en zorg ook
afhankelijk van andere factoren.

Kengetallen

•

•

Ouders die beiden werken;
Alleenstaande ouders die werken;
Doelgroepouders, bijvoorbeeld ouders die studeren of deelnemen aan
een traject om weer aan het werk te komen.

Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van kinderopvang stijgt nog
steeds. Het totaal aantal huishoudens dat gebruik maakt van kinderopvang en het aantal huishoudens tot anderhalf keer modaal dat gebruik
maakt van kinderopvang laten een zelfde groeipatroon zien.
De ouderbijdrage voor kinderopvang is gestegen als gevolg van de
ingrepen in de kinderopvangtoeslag. Met deze stijging wordt een
betere balans bereikt tussen het deel dat de ouders in de kosten van
kinderopvang bijdragen en het deel dat collectief wordt bijgedragen.

Tabel 52.5 Kengetallen operationele doelstelling 1

Aantal huishoudens dat gebruik maakt van kinderopvang (x 1 000)1
Aantal huishoudens tot anderhalf keer modaal dat gebruik maakt van kinderopvang
(x 1 000)1
Ouderbijdrage eerste kind per uur voor gezinsinkomen:2
– 130% WML
– 1 1/2 x modaal
– 3 x modaal
Ouderbijdrage volgend kind per uur voor gezinsinkomen:2
– 130% WML
– 1 1/2 x modaal
– 3 x modaal
1
2

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

533

552

562

224

231

235

0,44
1,22
3,27

0,68
1,59
3,98

0,79
1,85
4,10

0,22
0,32
0,52

0,25
0,37
0,61

0,44
0,76
1,38

Raming aantal huishoudens op basis van gemiddeld aantal kinderen per huishouden in 2010
Ouderbijdrage berekend op basis van gemiddelde uurprijs juni 2011 en de toeslagtabel voor de jaren 2011 en 2012

Bron: SZW berekening op basis van Belastingdienst

Operationele doelstelling

2 Kinderopvang en peuterspeelzaalwerk zijn van goede kwaliteit,
passend bij de leeftijd, mogelijkheden en behoeften van kinderen
en ouders

Motivering

De kwaliteit van kinderopvang is van groot belang: ouders moeten hun
kind met een gerust hart naar de kinderopvang kunnen laten gaan.
Ondernemers zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van de geboden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

134

Beleidsartikelen/Artikel 52

kinderopvang. Deze moet verantwoord zijn en bijdragen aan de ontwikkeling van het kind. De minister is verantwoordelijk voor het gehele stelsel
van de kinderopvang. In overleg met gemeenten worden afspraken
gemaakt over toezicht en handhaving.
Instrumenten

•
•
•
•
•
•
•
•

Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen;
Regeling wet kinderopvang;
Besluit tegemoetkoming kosten kinderopvang;
Beleidsregels kwaliteit kinderopvang;
Beleidsregels werkwijze toezichthouder;
Toetsingskaders;
Besluit Registratie Kinderopvang;
Subsidieregelingen (o.a. Werken aan een excellente kinderopvang
2008–2012).

Activiteiten

•

Toezicht wordt verbeterd door meer risicogestuurd en onaangekondigd toezicht en meer focus op de pedagogische praktijk. Handhaving
wordt verbeterd door meer transparantie in de handhavingprestaties
van gemeenten en via ondersteuning in het vergroten van hun
juridische expertise.
In 2011 wordt, conform de wettelijke verplichting, een gecombineerde
evaluatie gemaakt van de doeltreffendheid en effecten van de Wet
kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen en de wetswijziging
gastouderopvang. Deze evaluatie wordt in het eerste kwartaal van
2012 naar de Tweede Kamer gezonden. Ter onderbouwing van de
evaluatie worden diverse onderzoeken uitgezet.
In samenwerking met de kinderopvangbranche wordt een brede
kwaliteitsagenda voor de kinderopvangsector opgesteld.
Het openstellen van experimenteerruimte en het monitoren van de
verschillende vormen van dagarrangementen. Onderzoek naar de
budgettaire en juridische belemmeringen om snel tot sluitende
dagarrangementen te komen.
Het stimuleren en ondersteunen van de branche bij het verbeteren van
de kwaliteit van de kinderopvang via het Bureau Kwaliteit Kinderopvang.

•

•
•

•

Doelgroepen

•
•
•

Ouders met kinderen in de opvang;
Gemeenten;
Kinderopvang- en peuterspeelzaalinstellingen.

Indicatoren

Er zijn geen indicatoren op het vlak van kwaliteit, omdat het beleid gericht
is op het gehele stelsel en het vormgeven van toezicht en handhaving,
terwijl de inhoudelijke kwaliteit voornamelijk door de sector wordt
bepaald. Omdat de kwaliteit van essentieel belang is voor ouders om hun
kind met een gerust hart naar de kinderopvang te kunnen laten gaan,
wordt de kwaliteit gevolgd met kengetallen.

Kengetallen

De kwaliteit van de kinderopvang is een verantwoordelijkheid van de
sector. Hieruit volgt dat in de kengetallen over oudertevredenheid en
pedagogische kwaliteit geen ramingen voor 2011 en 2012 zijn
opgenomen. Veel onderzoeken hebben geen jaarlijkse verschijningsfrequentie, waardoor niet over alle jaren gegevens beschikbaar zijn.
Uit de CBS monitor Kinderopvang 2009 bleek een oudertevredenheid met
de algemene kwaliteit van kinderopvang van 7,9 op een 10-puntsschaal. In
2012 komt een nieuw onderzoek naar oudertevredenheid beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

135

Beleidsartikelen/Artikel 52

De pedagogische kwaliteit van de kinderopvang voor kinderen van 0 tot 4
jaar, kwam in 2008 uit op 2,8 op een 7-puntsschaal. In 2012 komt een
nieuw onderzoek naar de pedagogische kwaliteit beschikbaar.
Inspecties omvatten zowel reguliere inspecties bij bestaande locaties als
onderzoeken naar nieuwe locaties. Het totaal aantal door de GGD
uitgevoerde onderzoeken is voor alle vormen van opvang gestegen in
2009 ten opzichte van 2008. De realisatiecijfers over 2010 zijn nog niet
bekend.
Er is een bestuurlijke afspraak gemaakt dat in 2011 alle gastouders, die bij
hen thuis opvangen, worden geïnspecteerd. Gastouderopvang bij de
vraagouder thuis wordt risicogestuurd en op basis van signalen geïnspecteerd. In 2012 zullen alle gastouders risicogestuurd worden geïnspecteerd.
Het aantal te inspecteren gastouders per gemeente bevindt zich daarbij
binnen een bandbreedte van 5% tot 30%. In verband met de intensivering
van het toezicht op gastouders in 2011, ligt het percentage nieuwe en
reguliere meldingsonderzoeken wat betreft de dagopvang en buitenschoolse opvang in 2011 lager dan 100%. De bestuurlijke afspraak voor
2012 is dat dit percentage in dat jaar 100% is.
Er zijn nog geen nieuwe gegevens over de pedagogisch medewerker/kindratio peuterspeelzalen en het percentage peuterspeelzalen met minstens
een (SPW3) geschoolde pedagogisch medewerker. De wet is op
1 augustus 2010 ingevoerd en 2011 en 2012 zijn overgangsjaren. Uiterlijk
31 december 2012 moet de registratie van peuterspeelzalen in het
landelijk register peuterspeelzaalwerk hebben plaatsgevonden. Omdat het
percentage peuterspeelzalen met minstens een (SPW3) geschoolde
pedagogisch medewerker in 2008 al 98 bedroeg en alle peuterspeelzalen
vanaf 1 augustus 2011 verplicht zijn om minstens een medewerker met dit
kwalificatieniveau per groep in dienst te hebben, wordt dit percentage
voor 2011 en 2012 geraamd op 100.
Tabel 52.6 Kengetallen operationele doelstelling 2

Oudertevredenheid met de algemene kwaliteit van
kinderopvang1
Oudertevredenheid met de pedagogische kwaliteit
van kinderopvang1
Pedagogische kwaliteit van de kinderopvang voor
0–4 jarigen2
% nieuwe en jaarlijkse meldingsonderzoeken
kinderopvang (toezicht) bij:3
– dagopvang
– buitenschoolse opvang
– gastouderopvang
% peuterspeelzalen met minstens een (SPW3)
geschoolde pedagogisch medewerker per groep4

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Raming
2011

Raming
2012

–

7,9

–

–

–

–

7,6

–

–

–

2,8

–

–

–

–

75%
73%
75%

80%
78%
76%

–
–
–

83%
83%
100%

100%
100%
5–30%

98%5

–

–

100%

100%

1

Bron: CBS Monitor kinderopvang 2009. Een nieuwe meting komt beschikbaar in 2012
Bron: Pedagogische kwaliteit van de opvang voor 0- tot 4-jarigen in Nederlandse kinderdagverblijven in 2008, NCKO
3
Bron: Inspectie van het Onderwijs. Over 2010 zijn nog geen gegevens beschikbaar
4
Bron: Regelgeving en financiering kinderopvang en peuterspeelzalen, Regioplan 2007& Trends in en rondom het peuterspeelzaalwerk, Sardes
2009
5
Dit percentage heeft betrekking op het aantal instellingen met minstens een (SPW3) geschoolde pedagogisch medewerker.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

136

Beleidsartikelen/Artikel 52

Tabel 52.7 Kengetallen operationele doelstelling 2

Pedagogisch medewerker/kind-ratio peuterspeelzalen

Realisatie
2007

Raming
2011

1/9,2

1/8

Bron: Regelgeving en financiering kinderopvang en peuterspeelzalen, Regioplan 2007& Trends in en rondom het peuterspeelzaalwerk, Sardes 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

137

Niet-beleidsartikelen/Artikel 96

2.3: NIET-BELEIDSARTIKELEN
Artikel

96 Apparaatsuitgaven kerndepartement
Op dit artikel worden met ingang van de begroting 2012 alle personele en
materiële uitgaven en ontvangsten van het kerndepartement van SZW
toegelicht.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 96.1 Begrotingsuitgaven Artikel 96 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

0
0

0
0

236 391
236 391

226 756
226 756

209 261
209 261

192 765
192 765

190 389
190 389

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel kerndepartement
waarvan ICT

0
0
0

0
0
0

236 391
236 391
20 264

226 756
226 756
20 413

209 261
209 261
19 166

192 765
192 765
19 036

190 389
190 389
19 036

Ontvangsten

0

0

3 500

3 500

3 500

3 500

3 500

Toelichting

De personele en materiële uitgaven in 2012 bedragen € 236,4 mln. Dit is
inclusief departementsbrede voorzieningen voor uitgaven aan
post-actieven, schoonmaak, bewaking, post, repro, inrichting, vervoer,
telefonie en flankerend beleid. Ook de inhuur van personeel wordt binnen
dit totaal gefinancierd. Dit bedrag is eveneens inclusief de uitgaven aan
ICT en huisvesting.
Totaaloverzicht uitgaven en kosten apparaat
De onderstaande tabel bevat een totaaloverzicht van alle apparaatsuitgaven van het kerndepartement en alle apparaatskosten van de batenlastendiensten en ZBO’s/RWT’s die onder de verantwoordelijkheid van het
Ministerie van SZW vallen.

Tabel 96.2 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven en -kosten SZW (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Totaal apparaat SZW

0

0

2 268 778

2 096 615

1 874 392

1 781 414

1 786 038

Departement
Personeel en materieel kerndepartement1

0

0

236 391

226 756

209 261

192 765

190 389

Baten-lastendiensten
Agentschap SZW
Inspectie Werk en Inkomen1

0
0

0
0

21 636
10 040

16 620
10 040

10 270
10 040

1 490
10 040

1 070
10 040

ZBO’s en RWT’s
RWI
UWV (incl. BKWI)
SVB
IB1

0
0
0
0

0
0
0
0

2 633
1 745 609
246 450
6 019

0
1 616 302
221 195
5 702

0
1 430 776
208 430
5 615

0
1 370 111
201 480
5 528

0
1 373 812
205 199
5 528

1
De uitgaven van het kerndepartement zijn inclusief de nog aan de Inspectie Werk en Inkomen (IWI) toe te rekenen taakstelling. Voor 2016 geldt dit
eveneens voor het Inlichtingenbureau (IB). Deze taakstelling is derhalve nog niet verwerkt in de uitgavenreeks van IWI en in de uitgaven 2016 van IB
in deze tabel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

138

Niet-beleidsartikelen/Artikel 96

Verdeling apparaat
In onderstaande tabel worden de apparaatsuitgaven exclusief huisvesting
en ICT van het departement onderverdeeld naar de verschillende
beleidsterreinen. Een toedeling van de uitgaven voor huisvesting en ICT
naar beleid is niet mogelijk, omdat binnen het totaal van de apparaatsuitgaven ICT en huisvesting centraal worden geraamd.
Tabel 96.3 Apparaatsuitgaven departement onderverdeeld naar beleid, exclusief huisvesting en ICT (x € 1 000)
DG

Bedrag

Beleidsartikelen waarop het DG werkzaam is

SG
PSG
Inspecteur-Generaal
DG Werk
DG Participatie en Inkomenswaarborg
Huisvesting
Automatisering

26 950
34 026
84 876
19 290
16 251
34 734
20 264

Alle artikelen
Alle artikelen
43, 44
41, 42, 43, 44, 45, 52
46, 47, 48, 49, 50, 51
–
–

Totaal

236 391

Invulling taakstelling
In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de opbouw en invulling
van de ombuigingstaakstelling Rijk, Agentschappen en uitvoerende ZBO’s.
Tabel 96.4 Taakstellingen Rijk, Agentschappen en uitvoerende ZBO’s (x € 1 000)

Totale taakstelling
Efficiencykorting personeel en materieel (generieke korting)
Aanvullende korting (additionele deel)

2012

2013

2014

2015

Structureel
(2018)

0
0
0

80 000
25 300
54 700

209 000
66 000
143 000

288 000
91 000
197 000

339 000
107 000
232 000

Een krachtige, kleine en dienstverlenende overheid die minder kost, met
minder ambtenaren, minder regels en minder bestuurders, geeft niet
alleen meer ruimte aan burgers en bedrijven, maar levert door bezuinigingen ook een bijdrage aan de door het kabinet in 2015 te realiseren
ombuiging van € 18 mld. Zoals uit bovenstaande tabel blijkt, brengt dit
voor het SZW-domein in de periode 2012–2015 een forse taakstelling van
€ 288 mln met zich mee op de personele- en materiële budgetten (zie ook
de beleidsagenda). Dit bedrag van € 288 mln is naar rato van de omvang
van de personele- en materiële budgetten verdeeld over het kerndepartement SZW en de onder SZW vallende ZBO’s, zijnde UWV en SVB. Tabel
96.5 geeft de verdeling van deze taakstelling over kerndepartement en
ZBO’s weer.
In het regeerakkoord is vermeld dat de ombuigingstaakstelling voor het
SZW-domein oploopt naar € 339 mln structureel in 2018.
Tabel 96.5 Invulling taakstelling Rijk, Agentschappen en ZBO’s (x € 1 000)

Totale taakstelling
Invulling UWV
Invulling SVB
Invulling Kerndepartement SZW incl AG, IWI, RWI en IB

2012

2013

2014

2015

Structureel
(2018)

0
0
0
0

80 000
61 000
7 300
11 700

209 000
160 000
19 100
29 900

288 000
221 000
26 400
40 600

339 000
260 000
31 100
47 900

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

139

Niet-beleidsartikelen/Artikel 96

Daarnaast heeft het vorige kabinet voor hetzelfde tijdvak ook nog tot een
bedrag van € 122 mln aan taakstellingen op de personele- en materiële
budgetten besloten, waardoor de totale taakstellingsopdracht op deze
budgetten voor het SZW-domein in de periode 2012–2015 € 410 mln
bedraagt.
Voor de invulling van de taakstelling zijn samen met het UWV en SVB
maatregelen in beeld gebracht. Vanaf 2013 zijn de regeerakkoordtaakstellingen tot en met 2015 technisch in de uitvoeringskosten van het UWV en
de SVB verwerkt. Afgezien van het redesign Werkbedrijf UWV is deze
taakstelling zowel bij het UWV als de SVB ingevuld met efficiencymaatregelen en vereenvoudigingsmaatregelen. De efficiencymaatregelen voeren
UVW en SVB zelf door in hun bedrijfsvoering. Voor vereenvoudigingsmaatregelen is wetgeving nodig. In de brief van 14 maart 2010 (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 500, nr. 75) aan de voorzitter van de Tweede
Kamer heeft het kabinet de voorgenomen verdeling tussen efficiency- en
vereenvoudigingsmaatregelen aangegeven en tevens beschreven welke
aanpassingen in wet- en regelgeving nader worden uitgewerkt en op
consequenties worden bezien. Het kabinet is voornemens om in het
voorjaar van 2012 met een tweetal wetsvoorstellen met vereenvoudigingsmaatregelen te komen: één voor maatregelen op het terrein van het
UWV en één op het terrein van de SVB. Deze wetsvoorstellen vormen elk
een samenhangend pakket van aanpassingen van wet- en regelgeving. Op
dat moment zullen ook de uitkeringslasten in beeld gebracht worden.
Om als kerndepartement invulling te geven aan de taakstelling tot en met
2015 heeft in eerste aanleg een doorlichting van het SZW-takenpakket
plaats gevonden aan de hand van de volgende kernvragen:
• Wat moeten we zelf blijven doen?
• Wat kan minder?
• Wat kan worden afgestoten of ergens anders worden ondergebracht?
Op basis van deze takenanalyse zijn keuzes gemaakt voor een deel van de
invulling van de taakstelling op het terrein van beleid, toezicht en
bedrijfsvoering. Daarnaast wordt een substantieel deel van de taakstelling
gerealiseerd door besparingen op de materiële budgetten. Als sluitstuk
wordt in de periode 2012–2015 een algemene efficiencytaakstelling
opgelegd aan het kerndepartement SZW.
Een meer concrete uitwerking van deze besluiten is vastgelegd in een
brief aan de Tweede Kamer van 14 maart 2011 over de invulling hoofdlijnen taakstelling SZW-domein 2012–2015 (Kamerstukken II, 2010–2011,
32 500 XV, nr. 75). Deze brief is in Algemene Overleggen op 6 april 2011 en
28 april 2011 met de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer besproken.
Interdepartementale samenwerking
De afgelopen jaren is SZW deel gaan uitmaken van diverse samenwerkingsverbanden. De ICT-uitvoeringstaken zijn van SZW overgeheveld naar
de Shared Service Organisatie ICT van het toenmalige Ministerie van
V&W (nu I&M) en met «Haagse Hoogte» is een samenwerkingsverband
op het gebied van repro en drukwerk aangegaan. Verder is SZW voor
personele diensten en producten aangesloten bij P-Direkt en is de
facilitaire dienstverlening ondergebracht in de gezamenlijke organisatie
4FM. In 2012 blijft SZW op communicatiegebied samenwerken in de
zogenaamde .COM organisatie. In 2012–2013 gaan de Auditdiensten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

140

Niet-beleidsartikelen/Artikel 96

de afzonderlijke ministeries samen met de Rijksauditdienst op in de nieuw
te vormen Auditdienst Rijk (ADR).
Met het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst wordt voortgebouwd op de door SZW al ingezette lijn van verdergaande interdepartementale samenwerking. Zo is voor project 5, verminderen van rijksinkooppunten en vraagbehandeling, in 2011 al een start gemaakt met het
opzetten van een Haags Inkoop Centrum (SZW, VWS, FIN en BZK). SZW
stelt overigens wel eisen aan deze samenwerkingsverbanden om tot
effectieve resultaten te komen. Waar mogelijk is op onderdelen van de
takenanalyse van SZW al rekening gehouden met het Uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst. Zoals afgesproken komen de uit dit
programma voortvloeiende, voor SZW relevante besparingen ten gunste
van SZW.
In 2012 wordt daarnaast verder gegaan met de implementatie van het
interdepartementale samenwerkingsproject 3F. 3F staat voor de financiële
administratie van de drie departementen VWS, FIN en SZW. Verder wordt
in 2012 begonnen met het implementeren van de digitalisering van de
stukkenstroom. Hiertoe zal gebruik gemaakt worden van het zogenaamde
Digidoc 2 systeem van het Ministerie van BZK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

141

Niet-beleidsartikelen/Artikel 97

Artikel

97 Aflopende regelingen
Voor de financiële afwikkeling en verantwoording van een aantal
afgesloten regelingen is in de begroting een aparte voorziening getroffen.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 97.1 Begrotingsuitgaven Artikel 97 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

252
1 693

127
127

2 633
2 633

0
0

0
0

0
0

0
0

Programma-uitgaven
Afgesloten Regelingen
Regeling Ex-Mijnwerkers
Ondersteuning vorming BVG’en
Regeling Schoonmaakdiensten
Particulieren

1 693
1 260
182
176

127
0
0
127

2 633
2 633
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

75

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

5 782

15 000

0

0

0

0

0

Toelichting

Financiële afwikkeling afgesloten regelingen
Een aantal wetten en regelingen is financieel afgewikkeld. Er kunnen nog
wel nabetalingen plaatsvinden. Het gaat dan o.a. om nadeclaraties of
vergoedingen van nabetalingen op grond van gerechtelijke uitspraken
(bezwaar- en beroepsprocedures) naar aanleiding van geschillen in het
verleden. Ook de financiële afwikkeling van de Tri, RSP en de Stimuleringsregeling ID-banen zijn op dit artikel ondergebracht.
Daarnaast is op dit artikel vooralsnog € 2,6 mln opgenomen als bijdrage
aan de frictiekosten als gevolg van de voorgenomen opheffing van de
Raad voor Werk en Inkomen per 1 juli 2012. Over de eventuele kosten
vanaf 2013 komt in de aanloop naar 1 juli 2012 meer helderheid.
Ondersteuning vorming Bedrijfsverzamelgebouwen (BVG-en)
Voor de tijdelijke stimuleringsregeling bedrijfsverzamelgebouwen zijn tot
en met 2011 uitgaven voorzien. Eventuele nabetalingen op grond van
afrekeningen zullen hier worden verantwoord.
Ontvangsten
Afrekeningen op de afgesloten regelingen (ESF en Arbvo) leiden in 2011
tot terugontvangsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

142

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Artikel

98 Algemeen
Op dit artikel worden de niet naar beleidsartikelen toe te rekenen posten
Handhaving, Onderzoek en Beleidsinformatie, Subsidies, Verzameluitkering SZW en Overig (Primair proces en Voorlichting) toegelicht. Tevens
worden op dit artikel de uitvoeringskosten van de Rijksdienst Caribisch
Nederland (RCN) en de bijdrage aan de Inspectie Werk en Inkomen (IWI)
toegelicht.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 98.1 Begrotingsuitgaven Artikel 98 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

185 818
184 544

194 791
194 023

38 468
38 481

38 354
38 264

37 802
37 802

37 752
37 752

37 743
37 743

Programma-uitgaven
Bijdrage aan IWI
Handhaving
Onderzoek & Beleidsinformatie
Subsidies
Verzameluitkering SZW
Overig
Uitvoeringskosten RCN

20 177
0
1 405
5 442
689
3 589
9 052
0

27 132
0
3 630
5 258
406
5 005
9 033
3 800

38 481
10 100
16 542
5 352
1 406
0
3 781
1 300

38 264
10 100
16 542
5 348
1 406
0
3 568
1 300

37 802
10 073
16 542
5 438
1 406
0
3 043
1 300

37 752
10 023
16 542
5 438
1 406
0
3 043
1 300

37 743
10 014
16 542
5 438
1 406
0
3 043
1 300

Apparaatsuitgaven
Automatisering
Huisvesting
Personeel en materieel
Bijdrage aan IWI

164 367
22 877
37 229
92 893
11 368

166 891
23 604
38 380
94 180
10 727

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

7 017

7 883

0

0

0

0

0

Ontvangsten

Toelichting

Programma-uitgaven artikel 98
De programma-uitgaven op dit artikel zijn ondermeer Handhaving,
Onderzoek en Beleidsinformatie, Subsidies, Verzameluitkering SZW en
Overig (Primair proces en Voorlichting). Delen van deze beleidsuitgaven
kunnen worden toegerekend naar beleidsartikelen en zullen daar worden
verantwoord.
Handhaving
Het beleidsbudget voor handhaving op de begroting bedraagt € 23,1 mln,
verdeeld over de artikelen 43 (€ 0,6 mln), 46 (€ 6,0 mln) en 98 (€ 16,5
mln). De belangrijkste thema’s uit het Handhavingsprogramma zijn:
• Sturen op naleving;
• Gezondheid en veiligheid op het werk;
• Internationale handhaving;
• Sociale verzekeringen en activerende bijstandverlening;
• Communicatie, voorlichting, samenwerking en informatieuitwisseling.
De bedragen voor 2012 en verder zijn hoger dan 2011, omdat deze nog
niet zijn toegedeeld aan artikelen.
Onderzoek en beleidsinformatie
Het totale budget voor onderzoek en beleidinformatie op de SZW
begroting bedraagt in 2012 € 10,6 mln. Hiervan is € 5,2 mln toegerekend
aan beleidsartikelen en is € 2,4 mln onderzoek en € 3,0 mln beleidsinformatie centraal geraamd op artikel 98.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

143

Niet-beleidsartikelen/Artikel 98

Subsidies
Het totale subsidiebudget op de SZW begroting bedraagt in 2012 € 13,1
mln. Hiervan is € 11,7 mln toegerekend aan beleidsartikelen en € 1,4 mln
centraal geraamd op artikel 98. Een totaaloverzicht van alle subsidiemiddelen staat in de internetbijlage subsidies.
Overig
Dit bestaat voor het overgrote deel uit voorlichting. Op artikel 98 staat
centraal € 2,5 mln geraamd voor voorlichting. Naast de uitgaven voor
voorlichtingsprogramma’s worden uit het voorlichtingsbudget ook de
uitgaven bibliotheek, documentatie, postbus 51 en andere algemene
publieksinformatie betaald. Voorlichtingsuitgaven die rechtstreeks aan
een beleidsdoelstelling kunnen worden toegerekend, worden onder het
desbetreffende beleidsartikel verantwoord.
Uitvoeringskosten RCN (Rijksdienst Caribisch Nederland)
De unit SZW, die ondergebracht is bij de Rijksdienst Caribisch Nederland,
voert namens de minister de regelingen op Caribisch Nederland uit. De
uitvoeringskosten van de RCN worden op artikel 98 geraamd en verantwoord.
Bijdrage aan IWI
De Inspectie Werk en Inkomen (IWI) houdt onafhankelijk toezicht op de
uitvoeringsinstanties die werknemers- en volksverzekeringen uitvoeren en
op gemeentebesturen, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de
sociale voorzieningen. De bijdrage aan de baten-lastendienst IWI is met
ingang van 2012 overgeheveld van de apparaatuitgaven naar de programmauitgaven van artikel 98.
In het hoofdstuk «Baten-lastendiensten» is de begroting van baten en
lasten en het kasstroomoverzicht van IWI opgenomen.
Apparaatuitgaven
De apparaatuitgaven zijn met ingang van 2012 overgeboekt naar artikel 96
«Apparaatsuitgaven kerndepartement» als gevolg van de aanpassing van
de presentatie van de Rijksbegroting («Verantwoord Begroten»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

144

Niet-beleidsartikelen/Artikel 99

Artikel

99 Nominaal en onvoorzien
Op dit artikel worden de uitgaven verantwoord voor onvoorziene
uitgaven, loon- en prijsbijstelling.
Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 99.1 Begrotingsuitgaven Artikel 99 (x € 1 000)
artikelonderdeel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Verplichtingen
Uitgaven

0
0

1 712
1 712

61 852
61 852

– 160 454
– 160 454

– 150 972
– 150 972

– 169 740
– 169 740

– 174 453
– 174 453

Programma-uitgaven
Onvoorzien
Loonbijstelling
Prijsbijstelling

0
0
0
0

1 712
1 712
0
0

61 852
61 852
0
0

– 160 454
– 160 454
0
0

– 150 972
– 150 972
0
0

– 169 740
– 169 740
0
0

– 174 453
– 174 453
0
0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Toelichting

Onvoorzien
De grondslag ligt in de Comptabiliteitswet, waarin de mogelijkheid
bestaat een artikel voor onvoorziene uitgaven op te nemen.
Op dit artikel staan middelen geparkeerd die nog verdeeld moeten
worden, alsook een taakstelling die nog invulling behoeft.
Bij de voorjaarsbesluitvorming wordt een taakstelling voor circa € 230
mln per jaar vanaf 2013 belegd met nadere maatregelen om de kaders te
laten sluiten op basis van de MEV.
Daarnaast staan middelen op het artikel die nog toegerekend moeten
worden aan de relevante artikelen of nog overgemaakt moeten worden
naar andere begrotingen.
Loonbijstelling
Op dit onderdeel wordt de loonbijstelling verwerkt in het kader van
algemene salarismaatregelen, incidentele loonontwikkeling en overige
specifieke maatregelen op het gebied van arbeidsvoorwaarden en
premies sociale zekerheid. Het artikel heeft het karakter van een «parkeerartikel» totdat de loonbijstelling toegedeeld kan worden aan de relevante
beleidsartikelen.
Prijsbijstelling
Op dit onderdeel worden de ontvangen bedragen voor prijsbijstelling
geboekt tot toerekening plaatsvindt aan de prijsgevoelige begrotingsartikelen. Dit artikel heeft het karakter van een «parkeerartikel» totdat
toerekening kan plaatsvinden naar de relevante beleidsartikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

145

Baten-lastendiensten

HOOFDSTUK 3: BATEN-LASTENDIENSTEN
AGENTSCHAP SZW
Tabel 3.1 Begroting van baten en lasten Agentschap SZW voor het jaar 2012 (x € 1 000)

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Baten out of pocket (OOP)
Exploitatiebijdrage
Onttrekking aan bestemmingsreserve3
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal Lasten
Saldo van baten en lasten

Realisatie
20101

Raming
20112

2012

2013

2014

2015

2016

13 285
1 467
–
16
–
4 066
–
234
19 068

13 838
627
–
–
–
7 960
–
862
23 287

12 130
1 040
–
–
–
8 190
–
436
21 796

10 410
150
–
–
–
6 170
–
–
16 730

9 210
40
–
–
–
1 080
–
–
10 330

1 000
40
–
–
–
480
–
–
1 520

770
0
–
–
–
300
–
–
1 070

11 898
6 169
–

12 024
9 268
10

10 803
10 833
–

8 500
8 120
–

7 400
2 870
–

830
660
–

610
460
–

19
594

30
1 955

10
150

10
100

10
50

5
25

–
–

24
–
18 704

–
–
23 287

–
–
21 796

–
–
16 730

–
–
10 330

–
–
1 520

–
–
1 070

364

0

0

0

0

0

0

1

Slotwet
Vastgestelde 1e suppletoire begroting
3
Onttrekking bestemmingsreserve 2011 is inclusief € 0,3 mln inzet ter verlaging van de tarieven 2011
2

Algemeen
Het Agentschap SZW voert (subsidie)regelingen uit op het terrein van het
sociaal-economische beleid, in het bijzonder op het gebied van Werk en
Inkomen. Het gaat hierbij om internationale en nationale (subsidie)regelingen. De kernactiviteiten van het Agentschap SZW worden gevormd
door de uitvoering van Europese subsidieregelingen. De huidige
programmaperiode van de Europese regeling loopt tot en met 2013 met
afrondende werkzaamheden in de jaren daarna.
Er is nog veel onzekerheid over de programmaperiode 2014–2020; wat de
omvang ervan is en of het Agentschap SZW deze programmaperiode mag
uitvoeren. Gezien deze onzekerheid is de uitvoering van de programmaperiode 2014–2020 niet begroot. Ook de omzet van eventueel extra open te
stellen tijdvakken ESF-2 2007–2013 is niet in de begroting opgenomen.
De uitvoering van nationale regelingen zijn over het algemeen kortlopende opdrachten. De nationale regelingen die momenteel worden
uitgevoerd lopen in de komende jaren af. Er is geen rekening gehouden
met nieuw te acquireren subsidieregelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

146

Baten-lastendiensten

Toelichting bij de begroting van baten en lasten
Baten
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement betreft grotendeels de
uitvoering van de Europese subsidies te weten ESF doelstelling 2
2007–2013. Daarnaast worden in opdracht van het moederdepartement
diverse andere regelingen uitgevoerd met variërende looptijden.
Opbrengst overige departementen
Agentschap SZW voert in 2012 de volgende subsidieregelingen in
opdracht van andere departementen uit:
• Bekostiging van de Wet Inburgering (Nieuwkomers) en tijdelijke
stimuleringsregeling Inburgering op de Werkvloer in opdracht van het
Ministerie BZK;
• Helpdesk Inburgering in opdracht van het Ministerie van BZK;
• Regeling Tegemoetkoming in de Adoptiekosten (RTA) van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie (vanaf 1 januari 2012).
Rentebaten
De rentebaten worden ontvangen over deposito’s bij het Ministerie van
Financiën.
Baten out of pocket
De baten out of pocket betreffen specifieke wensen van de opdrachtgevers waarvan de werkelijke kosten afzonderlijk in rekening worden
gebracht bij de opdrachtgevers. De kosten betreffen hoofdzakelijk
uitbestede controlewerkzaamheden (ESF-2 2007–2013) en communicatieen ICT-kosten.
Onttrekking bestemmingsreserve
Het Agentschap SZW beschikt met instemming van het Ministerie van
Financiën (in 2007 verleend) over een geoormerkte bestemmingsreserve.
Lasten
Personele kosten
De personele kosten vormen de belangrijkste kostenpost voor het
Agentschap SZW. Het verloop van de regelingen en hiermee het aantal
activiteiten bepaalt in hoge mate de ontwikkeling in de personele kosten.
Het huidige personeelbestand bestaat uit een kern van vast en tijdelijk
ambtelijk personeel; daarnaast vindt noodzakelijke inhuur van externen
plaats (via mantelcontracten SZW).
Materiële kosten
De materiele kosten bestaan uit personeelsgebonden kosten (reis-,
verblijf- en opleidingskosten), huisvestingskosten, automatiseringskosten,
kantoorkosten en de kosten van voorlichting & communicatie en advies &
onderzoek. De out of pocketkosten maken onderdeel uit van deze post.
Rentelasten
De rentelasten hebben voornamelijk betrekking op de betalingen van
toegekende wettelijke renten.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten betreffen de materiële en immateriële activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

147

Baten-lastendiensten

Bijzondere lasten
Het Agentschap SZW verwacht geen bijzondere lasten te realiseren.
Saldo van baten en lasten
Het saldo van baten en lasten zal in het jaar van ontstaan opgenomen
worden in het onverdeelde resultaat. In het jaar daarop wordt het
resultaat verwerkt in overeenstemming met het besluit van de eigenaar.
Tabel 3.2 Kasstroomoverzicht Agentschap SZW voor het jaar 2012 (x € 1 000)
Realisatie
20101

Raming
20112

2012

2013

2014

2015

2016

Rekening courant RHB 1 januari
(incl. deposito)

3 965

8 289

8 099

8 009

7 919

7 829

7 809

2

Totaal operationele kasstroom

4 859

1 985

160

110

60

30

0

3a
3b

-/- Totaal investeringen
+/+ Totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom

– 535

– 1 800

– 250

– 200

– 150

– 50

– 50

–
– 535

–
– 1 800

–
– 250

–
– 200

–
– 150

–
– 50

–
– 50

–

– 375

–

–

–

–

–

–
–
–
–

–
–
–
– 375

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

8 289

8 099

8 009

7 919

7 829

7 809

7 759

1

3
4a
4b
4c
4d
4
5

1
2

-/- Eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ Eenmalige storting door moederdepartement
-/- Aflossingen op leningen
+/+ Beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
(incl. deposito)

Slotwet
Vastgestelde 1e suppletoire begroting

Toelichting bij het kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten, gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in het werkkapitaal.
Investeringskasstroom
De investeringskasstroom wordt bepaald door de geschatte investeringen
in materiële en immateriële activa. Kleinschalige investeringen worden uit
eigen vermogen gefinancierd.
Financieringskasstroom
In 2011 heeft de eigenaar het eigen vermogen met een bedrag ad € 0,375
mln afgeroomd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

148

Baten-lastendiensten

Tabel 3.3 Overzicht doelmatigheidsindicatoren en kengetallen Agentschap SZW: Financiële indicatoren

– Tarieven/uur:
Voorcalculatorisch integraal uurtarief (gemiddeld)
Index ten opzichte van 2011 (2011 = 100)
– Omzet per produktgroep (pxq) ( x 1 000):
Totale omzet (excl. OOP)
Omzet Europese: nationale regelingen (1)
Omzet productenregelingen: urenregelingen (2)
– FTE-totaal:
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
– Omzet per fte:
Omzet per FTE inclusief externe inhuur
– Saldo van baten en lasten (%): (3)
Saldo van baten en lasten
Saldo van baten en lasten als % van totale baten
– Productiviteit:
Declarabiliteit (= gedeclareerde uren (direct)/beschikbare uren)
– Ziekteverzuimpercentage:
Ziekteverzuimpercentage (totaal incl. langdurig)
Uitvoeringskosten per opdracht:
– Europees: ESF-2 2007–2013 (offerte 2011) (4)
Uitvoeringskosten/gemiddelde projectsubsidie
– Nationaal: (5)
Uitvoeringskosten/gemiddelde projectsubsidie

2012

2013

2014

2015

2016

€ 90,00
100,9

€ 92,50
103,7

€ 95,00
106,5

€ 97,50
109,3

€ 100,00
112,1

€ 13 170
87 : 13
91 : 9

€ 10 560
99 : 1
95 : 5

€ 9 250
100 : 0
98 : 2

€ 1 040
96 : 4
81 : 19

€ 770
100 : 0
92 : 8

120

94

80

9

6

€ 98 556

€ 101 314

€ 104 047

€ 106 865

€ 110 216

0
0%

0
0%

0
0%

0
0%

0
0%

75%

75%

75%

75%

75%

4,9%

4,9%

4,9%

4,9%

4,9%

4,5%

4,5%

4,5%

4,5%

4,5%

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

Toelichting financiële indicatoren
(1) De uitvoering van de subsidieregeling ESF-2 2007–2013, is een
gewaarborgde opdracht tot en met 2016. De uitvoering van de
ESF-periode 2014–2020 is niet meegenomen in de begroting.
De nationale opdrachten die het Agentschap SZW uitvoert, zijn doorgaans
kortlopend. In de begroting is uitgegaan van de opdrachten die met
zekerheid worden uitgevoerd. De uitvoering van deze opdrachten loopt in
de komende jaren af. Er wordt voorzichtigheidshalve niet vooruitgelopen
op prospecten of lopende onderhandelingen.
(2) Productregelingen: uitvoeringskosten = gerealiseerde producten x
afgesproken productprijs.
Urenregelingen: uitvoeringskosten = werkelijk bestede uren x uurtarief.
Het streven is om elke opdracht als productregeling uit te voeren.
Uitzonderingen zijn opdrachten waarbij geen sprake is van concrete
«producten» en nieuwe regelingen waarbij nog onvoldoende ervaringsgegevens beschikbaar zijn om een productprijs te berekenen.
(3) Het Agentschap SZW heeft geen winststreven.
(4) De hoogte van de uitvoeringskosten per project wordt met name
bepaald door de subsidie-vereisten die de opdrachtgever stelt. Bovendien
speelt de gemiddelde projectsubsidie een rol. De benodigde behandeltijd
stijgt niet evenredig met de projectomvang.
(5) De meeste nationale regelingen zijn kortlopende opdrachten. De enige
regelingen die met zekerheid na 2012 worden uitgevoerd zijn de Regeling
Tegemoetkoming in de Adoptiekosten (nieuw), de Wet Inburgering en
BedrijfsVerzamelGebouwen. Deze regelingen lenen zich niet om de
indicator met betrekking tot de uitvoeringskosten te berekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

149

Baten-lastendiensten

Tabel 3.4 Overzicht doelmatigheidsindicatoren en kengetallen Agentschap SZW: Kwalitatieve indicatoren

– Klanttevredenheid: (1)
Totaalwaardering onderzoek
– Telefonische bereikbaarheid: (2)
% oproepen dat leidt tot contact
% van contact binnen 15 seconden
– Uitkomsten bezwaar- en beroepsprocedures: (3)
% bezwaarprocedures geheel gegrond
% bezwaarprocedures deels gegrond
% beroepsprocedures geheel of deels gegrond
– Aanvragen / einddeclaraties via internet:
Europese regelingen
Nationale regelingen
– Doorlooptijd beschikkingen:
% tijdige beschikkingen
Aantal dwangsommen betaald
Bedrag dwangsommen betaald
– Doorlooptijd betalingen:
% tijdige betalingen
Aantal malen wettelijke rente betaald
Bedrag wettelijke rente betaald

2012

2013

2014

2015

2016

7,00

7,10

7,20

7,20

7,20

95%
65%

99%
70%

99%
75%

99%
75%

99%
75%

6%
16%
22%

5%
15%
20%

5%
15%
20%

5%
15%
20%

5%
15%
20%

99%
80%

99%
90%

99%
99%

99%
99%

99%
–

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

99%
0
€0

Toelichting doelmatigheidsindicatoren
(1) De gemiddelde tevredenheid van de klanten is in 2010 gemeten en
bedroeg 6,75. Streven is om in 2014 uit te komen op een score die hoger
is dan het gemiddelde van de benchmark (7,12). Het klanttevredenheidsonderzoek zal in 2011 opnieuw worden uitgevoerd.
(2) In 2009 is een onderzoek naar de telefonische bereikbaarheid
uitgevoerd. De gemeten bereikbaarheid voor de opgenomen indicatoren
bedroeg 92% respectievelijk 60%. Streven is om de telefonische bereikbaarheid de komende jaren te verhogen.
(3) De bezwaar- en beroepsprocedures worden door directie WBJA
(Wetgeving, Bestuurlijke en Juridische Aangelegenheden) van het
Ministerie van SZW uitgevoerd. De resultaten van de procedures worden
ontleend aan de rapportages van WBJA. Voor beroeps- en hoger beroep
procedures is geen onderscheid te maken tussen geheel of gedeeltelijk
gegrondverklaringen. Het management van het Agentschap SZW hecht
meer waarde aan de uitkomsten van de beroepsprocedures. Bij de
bezwaarprocedures kunnen door de aanvragers namelijk nieuwe feiten
en/of omstandigheden worden aangedragen. De gegrondverklaringen in
bezwaar geven dus niet in alle gevallen een oordeel over de kwaliteit van
het subsidieverleningsproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

150

Baten-lastendiensten

INSPECTIE WERK EN INKOMEN
Tabel 3.5 Begroting van baten en lasten IWI voor het jaar 2012 (x € 1 000)

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorziening
Exploitatiebijdrage
Totaal baten

1
2

Realisatie
20101

Raming
20112

2012

2013

2014

2015

2016

12 622
–
–
76
399
–
13 097

10 100
–
–
35
–
–
10 565

10 100
–
–
30
–
–
10 130

10 100
–
–
30
–
–
10 130

10 073
–
–
30
–
–
10 103

10 023
–
–
30
–
–
10 053

10 014
–
–
30
–
–
10 044

9 141
2 030
12

8 300
2 150
–

8 380
1 660
–

8 380
1 660
–

8 380
1 660
–

8 380
1 660
–

8 380
1 660
–

Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige kosten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal Lasten

46
74

40
75

15
75

15
75

13
50

13
–

4
–

1 682
–
12 985

–
–
10 565

–
–
10 130

–
–
10 130

–
–
10 103

–
–
10 053

–
–
10 044

Saldo van baten en lasten

112

0

0

0

0

0

0

Slotwet
Vastgestelde ontwerpbegroting

Algemeen
De Inspectie Werk en Inkomen (IWI) wordt per 1 januari 2012 gebundeld
met de Arbeidsinspectie en de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
in de Inspectie SZW. Dit past in de politiek-maatschappelijke trend naar
geclusterd en selectief toezicht en maakt een flexibeler inzet van de
beschikbare menskracht mogelijk, om maximaal effect te kunnen bereiken
in de maatschappij.
IWI is de onafhankelijke toezichthouder voor de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid. Het doel van het toezicht van IWI is: onafhankelijk inzicht bieden in de effectiviteit van de uitvoeringspraktijk in
samenhang met het beleid op het terrein van werk en inkomen. IWI houdt
systeemgericht toezicht. De focus ligt meer op de werking en opbrengsten
van het stelsel dan op het functioneren van de afzonderlijke uitvoeringsorganisaties.
Het toezicht van IWI is signalerend: de inspectie heeft geen interventiemogelijkheden. IWI rapporteert over haar toezichtonderzoeken aan de
bewindslieden van SZW. Het is aan hen en de uitvoeringsorganisaties om
er gevolgen aan te verbinden voor verbetering van de uitvoering en/of het
beleid.
In de begrote uitgaven van IWI voor de jaren 2012 tot en met 2016 is
vooralsnog geen rekening gehouden met de gevolgen van de taakstelling
van het kabinet Rutte/Verhagen voor de jaren 2012 tot 2015. Er heeft
binnen de Inspectie SZW nog geen definitieve besluitvorming plaatsgevonden over de gevolgen van de taakstellingen van het kabinet Rutte voor
IWI. De begroting voor deze jaren gaat daarom uit van de huidige formatie
van 83,7 fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

151

Baten-lastendiensten

De beschikbare capaciteit van IWI zal in 2012 volledig worden ingepland
op de projecten. Bij verzoeken van de bewindslieden om aanvullende
onderzoeken bestaat het risico dat lopende projecten zullen worden
stopgezet met het risico van omzetverlies. Daarnaast wordt het, als gevolg
van de nieuwe taakstellingen bij het Rijk, voor boventallige en gedetacheerde medewerkers lastiger om buiten IWI een vaste aanstelling te
verkrijgen. De lasten van de betreffende medewerkers blijven dan langer
drukken op de reorganisatievoorziening. Deze risico’s kunnen worden
opgevangen uit de opgebouwde exploitatiereserve.
Toelichting bij de begroting van baten en lasten
Baten
Opbrengst moederdepartement
Een inspectiebrede risicoanalyse is de basis voor de uitwerking in het
jaarplan 2012 van de Inspectie SZW van de activiteiten en de te leveren
producten. IWI werkt ook in 2012 vanuit 4 programma’s. Binnen de
programma’s worden diverse onderzoeken uitgevoerd uitmondend in
nota’s van bevindingen. De nota’s van bevindingen zijn de basis voor de
twee programmarapportages per programma. De inspectie verricht naast
de te leveren programmarapportages op verzoek van de bewindslieden
specifiek onderzoek en rapporteert daarover.
Eind 2011 zal het jaarplan van IWI worden uitgewerkt in de Tarievennota
2012, waarbij per onderzoek de kostprijs zal worden aangegeven
(geplande uren maal tarief). De realisatie van de producten uit de
Tarievennota 2012 is de basis voor de opbrengsten van IWI. De doorbelasting van de geleverde producten van IWI aan het moederdepartement
geschiedt op basis van de ingeplande uren van circa 82 100 uur tegen het
gecalculeerde uurtarief van ruim € 123 per uur. Dit leidt in 2012 tot een
opbrengst van € 10 100 000 en past daarmee binnen het budgettaire
kader voor 2012.
Rentebaten
De rentebaten hebben betrekking op de rekening courant en de depositorekeningen bij het Ministerie van Financiën.
Lasten
Personele kosten
Zoals eerder aangegeven zijn de personeelskosten voor 2012 gebaseerd
op een formatie van 83,7 fte. Voor de inhuur van personeel en deskundigen is een begrotingspost opgenomen die past binnen de SZW-norm
voor inhuur. Daarnaast zijn bedragen opgenomen voor rechtspositionele
regelingen, opleidingen en overige personeelskosten.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan uit de kosten voor automatisering/ICT,
huisvestingskosten en bureaukosten. Deze post is deels bepaald aan de
hand van de omvang van de vaste kosten en deels aan de hand van de
personele omvang.
Eind 2011 verhuist IWI naar het hoofdkantoor van het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Anna van Hannoverstraat.
Omdat IWI de komende jaren minder werkplekken nodig heeft, worden de
huisvestingskosten lager begroot dan voor 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

152

Baten-lastendiensten

Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten betreffen de kosten van afschrijving van materiële
en immateriële activa. De afschrijvingstermijnen zijn afhankelijk van de
economische levensduur van de activaposten 3, 5, of 8 jaar.
Saldo van baten en lasten
Met de gekozen uitgangspunten sluit de begroting van IWI in 2012
precies.
Tabel 3.6 Kasstroomoverzicht IWI voor het jaar 2012 (x € 1 000)
Realisatie
20101

Raming
20112

2012

2013

2014

2015

2016

Rekening courant RHB 1 januari
(incl. deposito)

15 193

12 616

10 715

6 000

4 478

3 794

3 669

2

Totaal operationele kasstroom

– 2 409

– 4 257

– 2 195

– 1 422

– 650

– 115

– 44

3a
3b

-/- Totaal investeringen
+/+ Totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom

–

–

–

–

–

–

6
6

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–
–

– 337

–

– 2 520

– 100

– 34

– 10

–

–
–
–
– 337

–
–
–
–

–
–
–
– 2 520

–
–
–
– 100

–
–
–
– 34

–
–
–
– 10

–
–
–
–

12 453

8 359

6 000

4 478

3 794

3 669

3 625

1

3
4a
4b
4c
4d
4
5

1
2

-/- Eenmalige uitkering aan moederdepartement
+/+ Eenmalige storting door moederdepartement
-/- Aflossingen op leningen
+/+ Beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom
Rekening courant RHB 31 december
(incl. deposito)

Slotwet
Vastgestelde ontwerpbegroting

Toelichting bij het kasstroomoverzicht
De operationele kasstroom betreft de mutaties in de voorzieningen en de
afschrijvingen van vaste activa. Voor 2012 is de operationele kasstroom
-/- € 2 195 000 (respectievelijk mutatie voorzieningen -/- € 2 284 000 +
afschrijvingen € 89 000).
IWI verwacht de komende jaren geen investeringen te hoeven doen in
materiële en immateriële activa.
De financieringskasstroom 2012 betreft de eenmalige uitkering aan het
kerndepartement hoofdzakelijk als gevolg van de resultaatsverdeling van
het voorafgaande jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

153

Baten-lastendiensten

Tabel 3.7 Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen IWI voor het jaar 2012
2012

2013

2014

2015

2016

123,03
83,7
0

121,44
83,7
0

119,89
83,7
0

118,38
83,7
0

116,90
83,7
0

Kwaliteitsindicator:
Tijdigheid afronding projecten

70

80

80

80

80

Verklarende variabelen:
Declarabiliteit toezichtmedewerkers (%)
Inhuur extern (in % van loonsom inclusief inhuur)
Overhead (in % van totale formatie)

71
8
20

72
8
20

73
8
20

74
8
20

75
8
20

Generiek deel:
Tarieven/uur €
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
Saldo van baten en lasten (%)

Toelichting doelmatigheidsindicatoren
De belangrijkste producten van IWI zijn de programmarapportages over
de werking van het stelsel van werk en inkomen. Jaarlijks worden per
programma twee rapportages uitgebracht. Als basis voor deze rapportages worden de resultaten van circa drie samenhangende onderzoeken
gebruikt. De omvang van deze onderzoeken kan zeer verschillend zijn
waardoor het niet mogelijk is om een standaard kostprijs per product
(groep) en een omzet per productgroep te hanteren.
Uitgaande van de declarabiliteitsnorm van 71% voor toezichtmedewerkers
en projectsecretarissen, 50% voor programmamanagers en 20% voor
stafmedewerkers komt het uurtarief voor 2012 op € 123,03. De komende
jaren zal bij een toenemende declarabiliteit het tarief verder dalen.
Sinds de reorganisatie van IWI per 1 maart 2010 is de formatie van IWI
83,7 fte. Bij de vorming van de Inspectie SZW blijft de formatie vooralsnog
in stand. Er heeft binnen de Inspectie SZW nog geen definitieve besluitvorming plaatsgevonden over de gevolgen van de taakstellingen van het
kabinet Rutte voor IWI. Hiermee is in deze begroting dan ook nog geen
rekening gehouden. De werkelijke bezetting is vooralsnog hoger dan de
formatie. De boventallige medewerkers zullen worden begeleid naar
nieuw werk op vaste basis of door detachering met uitzicht op een vaste
aanstelling. De kosten van de boventallige medewerkers worden
gefinancierd uit een reorganisatievoorziening.
IWI stuurt op een tijdige afronding van haar producten, maar stemt het
moment van uitbrengen ook af op de actualiteit. De afgelopen jaren liep
ongeveer de helft van de producten om uiteen lopende redenen
vertraging op. Ook hier geldt dat een gestelde norm haalbaar moet zijn.
De komende jaren zal het normpercentage tijdigheid afronding projecten
omhoog gaan van 60% in 2011 tot 70% in 2012 en 80% vanaf 2013.
IWI werkt daarnaast aan de verbetering van haar producten. Na de
basiscursus onderzoeksvaardigheden hebben inmiddels zo’n 30
medewerkers de mastercourse «Toezichtonderzoek in de sociale
zekerheid» afgerond. In vervolg op deze opleiding worden er vanaf medio
2011 drie verdiepingsopleidingen georganiseerd. Zoals ook al is aangegeven in de begroting 2011 tracht IWI de kwaliteit en effectiviteit van haar
producten verder te verbeteren door het bespreken van haar werkprogramma met de stakeholders, het organiseren van feedback bijeenkomsten en interne kenniskringen die bij elk onderzoek adviseren over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

154

Baten-lastendiensten

opzet, analyse en conclusies. Deze activiteiten laten zich niet meten in
indicatoren.
De specifieke doelmatigheidsindicatoren zijn ontwikkeld voor subsidie-,
inspectie- en ICT-baten-lastendiensten. IWI is een baten-lastendienst die
onderzoek verricht. De aard van de werkzaamheden van IWI maakt het
niet mogelijk deze doelmatigheidsindicatoren te gebruiken. Daarentegen
heeft IWI enkele verklarende variabelen in tabel 3.7 opgenomen.
De norm voor direct productieve uren (declarabiliteit) voor toezichtmedewerkers voor 2012 is gesteld op 71%. In de begroting 2011 was nog een
declarabiliteitsnorm van 68% opgenomen. Bij de besluitvorming over de
Tarievennota 2011 is de norm bijgesteld naar 70%. Voor de komende jaren
wordt de norm verder verhoogd tot uiteindelijk 75% in 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

155

Bijlagen

HOOFDSTUK 4: BIJLAGEN
4.1 Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met
een wettelijke taak
Deze bijlage bevat een overzicht van de zelfstandige bestuursorganen
(ZBO’s) en rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s) die onder de
verantwoordelijkheid van het departement van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) vallen. Indien een ZBO of een RWT uit de
departementale begroting en/of via de premie-uitgaven een bijdrage
ontvangt, is het beleidsartikel vermeld waarin het ZBO of de RWT is
opgenomen, evenals de daarbij behorende raming van de bijdrage voor
2012 en de begrote apparaatsuitgaven.
Tabel 4.1.1: Overzicht van ZBO’s en RWT’s van SZW (x € 1 mln)
RWT/ZBO

Raad voor Werk en Inkomen (RWI)
Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen
(UWV) inclusief BKWI
Sociale Verzekeringsbank (SVB)
Inlichtingenbureau (IB)
Certificerende- en keuringsinstanties arbeidsomstandigheden
Bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen

Begrotingsartikel(en)

Begrotingsramingen

Apparaatsuitgaven
begrote kosten

Artikel 47

2,6

2,6

Artikel 42, 46, 47 en 48
Artikel 46, 49, 50
Artikel 46

1 745,6
246,5
6,0

1 699,2
236,6
6,0

Artikel 44
Artikel 45

–
–

–
–

Raad voor Werk en Inkomen
In het licht van de taakstelling vanuit het Regeerakkoord is het kabinet
voornemens de RWI per 1 juli 2012 op te heffen als publiekrechtelijke
rechtspersoon, te ontheffen van haar wettelijke taken vanuit de Wet SUWI
en de hiermee samenhangende financiering vanuit SZW te beëindigen.
Stichting Cultuur & Ondernemen
De Stichting Cultuur-Ondernemen (www.cultuur-ondernemen.nl) is door
de minister aangewezen als adviserende instelling in het kader van de
uitvoering van de Wet werk en inkomen kunstenaars (WWIK). In verband
met de voorgenomen intrekking van de WWIK per 1-1-2012 wordt hun
adviserende taak beëindigd. De stichting Cultuur-Ondernemen is daarmee
geen rechtspersoon meer met een wettelijke taak die onder de verantwoordelijkheid van het departement van Sociale Zaken en Werkgelegenheid valt.
UWV
Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (www.uwv.nl) is een
zelfstandig bestuursorgaan dat de sociale verzekeringen voor
werknemers, zelfstandigen en jonggehandicapten uitvoert (onder meer
WAO, WIA, WW, Wajong en ZW). De belangrijkste taak van het UWV is het
bij elkaar brengen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Werkzoekenden kunnen bij het UWV terecht voor het vinden van werk of het
aanvragen van een WW- of WWB-uitkering. Werkgevers kunnen bij het
UWV terecht voor vacaturebemiddeling en informatie over de arbeidsmarkt. Daarnaast verleent het UWV ontslagvergunningen en tewerkstellingsvergunningen, verricht keuringen en indicatiestellingen en geeft
arbeidsrechtelijke informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

156

Bijlagen

BKWI
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (www.bkwi.nl) is opgericht
om het geheel aan centrale voorzieningen binnen de keten van werk en
inkomen te beheren en door te ontwikkelen. Een onderdeel hiervan is het
beheer van SUWI-net.
SVB
De Sociale verzekeringsbank (www.svb.nl) is een zelfstandig bestuursorgaan dat regelingen uitvoert voor verschillende overheidsorganisaties.
Voor het ministerie van SZW voert de SVB de AOW, Anw, TOG, TAS, AIO,
Bijstand Buitenland, AKW en de Kinderregelingen uit.
IB
Het Inlichtingenbureau (www.inlichtingenbureau.nl) ondersteunt
gemeenten bij hun wettelijke taken in het kader van de sociale zekerheid.
Het doel is bestrijding van fraude en bevorderen van samenwerking
tussen de verschillende organisaties door gegevensuitwisseling tussen
gemeenten en derden in de keten van werk en inkomen.
Certificerende- en keuringsinstanties arbeidsomstandigheden
Keuren en certificeren op het terrein van arbeidsomstandigheden.
Bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen
De bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen hebben als taak het uitvoeren
van een bedrijfstak- of beroepspensioenregeling met verplichte deelname.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

157

Bijlagen

4.2 Bijlage Uitgaven en financiering budgetdisciplinesector SZA
1 Inleiding
Inhoud

Deze bijlage beschrijft de uitgaven en financiering voor de budgetdisciplinesector sociale zekerheid en arbeidsmarkt (SZA). In de volgende
paragraaf wordt een beeld geschetst van de opbouw van de SZA-uitgaven
en de ontwikkeling van het uitgavenkader voor de periode 2011–2015.
Hierbij wordt ingegaan op de volumeontwikkeling die hieraan ten
grondslag ligt. Deze paragraaf besluit met een toetsing van de
SZA-uitgaven aan de ijklijn en een overzicht van de mutaties sinds de
startnota. Hierbij worden de ombuigingen die in het kader van de
begroting 2012 zijn genomen, afzonderlijk toegelicht. In paragraaf drie
wordt de financiering van de SZA-uitgaven voor de jaren 2011 en 2012
toegelicht. Het betreft hier de premiegefinancierde uitgaven. In deze
paragraaf zijn de door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
vastgestelde premiepercentages voor de volks- en werknemersverzekeringen opgenomen. Ook is een overzicht opgenomen van de voor
het SZA-kader relevante premie-uitgaven. In de laatste paragraaf wordt
een overzicht gegeven van de exploitatiesaldi en vermogensposities van
de sociale fondsen
2 Uitgaven SZA-kader 2011–2015

Aansluiting bij begroting

Deze paragraaf geeft een overzicht van de SZA-uitgaven voor 2012. De
totale begrotingsgefinancierde uitgaven bedragen komend jaar € 31,1
mld, terwijl de totale premiegefinancierde uitgaven € 49,7 mld bedragen.
In het samenstel van uitgaven (samen € 80,8 mld) is echter sprake van
een dubbeltelling. De sociale fondsen worden namelijk voor een deel
gevuld uit begrotingsmiddelen. Een van de oorzaken daarvan is dat de
opbrengsten van de AOW-premie onvoldoende zijn om de uitgaven te
dekken. Zonder de bijdrage vanuit de begrotingsmiddelen zou het
ouderdomfonds dus een structureel exploitatietekort laten zien. Daarnaast
worden er begrotingsmiddelen naar de fondsen overgeboekt om de
fondsen te compenseren voor lagere premie-inkomsten als gevolg van de
herziening van het belastingstelsel in 2001. Al deze zogeheten «rijksbijdragen» worden verantwoord op artikel 51 van de begroting. Om
dubbeltelling van de rijksbijdragen te voorkomen worden de begrotingsgefinancierde uitgaven verminderd met de rijksbijdragen van € 10,8 mld.
Verder vallen de apparaatsuitgaven van SZW en enkele andere uitgaven
niet onder het SZA-kader maar onder het kader Rijksbegroting eng. Deze
uitgaven worden dan ook niet meegeteld. De ontvangsten van ruim € 1,1
mld1 worden op het totaalbedrag in mindering gebracht. De totale
uitgaven onder het SZA-kader bedragen dan € 68,7 mld. De bedragen
staan in de begroting vermeld in constante prijzen. Het
SZA-uitgavenkader is echter in lopende prijzen. De uitgaven worden
daarom verhoogd met de relevante loon- en prijsbijstellingen. De totale
uitgaven binnen het SZA-uitgavenkader komen daarmee in 2012 op € 69,7
mld.

1
De ontvangsten van de begrotingsartikelen
in het SZA-kader (€ 793 mln) wijken af van de
totale artikelontvangsten in het taartdiagram
aan het begin van deze begroting (€ 1 848
mln). In het taartdiagram zijn ook de artikelontvangsten die betrekking hebben op de
budgetdiscipline Rijksbegroting in enge zin en
de werkgeversbijdrage kinderopvang
meegenomen. Beide behoren niet tot het
SZA-kader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

158

Bijlagen

Tabel 4.2.1 SZA-uitgaven 2012 (x € 1 mln)

A Totaal artikelen
1. Correctie dubbeltelling rijksbijdragen
2. Uitgaven Rijksbegroting eng
3. Ontvangsten (excl. werkgeversbijdrage KO)
B Totale SZA-uitgaven (constante prijzen)
(A – 1 – 2 – 3)
4. Loon- en prijsbijstelling
Totale SZA-uitgaven (lopende prijzen) (B + 4)

Begrotings-gefinancierde
uitgaven

Premie-gefinancierde
uitgaven

Totaal

31 066
10 789
267
790

49 708

80 774

19 220

49 431

267

756

19 488

50 187

277
68 651

69 675

Bron: SZW, Financiële administratie

Uitgavenontwikkeling

De uitgaven in het SZA-kader zijn onder te verdelen naar verschillende
regelingen (zie tabel 4.2.2, alle uitgaven zijn inclusief uitvoeringskosten).
De uitgaven aan de werkloosheidswet (WW) dalen van 2011 naar 2012 om
vervolgens in de jaren daarna op te lopen. Deze oploop in de
WW-uitgaven is het gevolg van de door het CPB hoger geraamde
werkloosheid. In de bijstand is sprake van een stijging van de uitgaven
van 2011 naar 2012, met name veroorzaakt door het aflopen van het
Bestuurlijk Akkoord met gemeenten. De oploop van 2013 naar 2014 en
2015 wordt voornamelijk verklaard doordat een deel van de Wajongeren
naar de bijstand stroomt als gevolg van de Wet Werken naar Vermogen
(WWNV). De arbeidsongeschiktheidsuitgaven (WAO, WIA, WAZ en
Wajong) nemen van jaar-op-jaar af. Het beeld voor 2011 en 2012 is hier
licht vertekend door een technische maatregel in de bevoorschotting van
de Wajong waardoor in 2011 deels wordt vooruitbetaald voor 2012 (zie
art. 46). De ZW-uitgaven (o.a. zieke uitzendkrachten) lopen langzaam af
terwijl de WAZO-uitgaven (zwangerschaps- en bevallingsverlof) licht
oplopen.
De uitgaven aan Anw-uitkeringen lopen al enkele jaren terug, als gevolg
van de herziening van de Algemene Weduwen- en Wezenwet (AWW). Als
gevolg van het destijds ingevoerde overgangsrecht zal vanaf 2021 sprake
zijn van een stabiele situatie. De ouderdomsuitgaven (AOW) lopen als
gevolg van de vergrijzing jaarlijks op met 3%.
De daling van de re-integratie-uitgaven UWV is gedeeltelijk te verklaren
door eerder genomen maatregelen en maatregelen uit het regeerakkoord
(zowel gerichte re-integratie WW als gerichte bemiddeling). Daarnaast zijn
er door een budgetneutrale herschikking van de UWV-uitvoeringskosten
minder uitvoeringskosten toegerekend aan re-integratie en meer aan
andere UWV-regelingen. Ten slotte worden er in het kader van Werken
naar Vermogen vanaf 2013 taken en middelen overgeheveld naar het
gebundelde re-integratiebudget voor gemeenten. Het flexibel
re-integratiebudget en het Wsw-budget worden vanaf 2013 samengevoegd tot één gebundeld re-integratiebudget voor gemeenten.
De uitgaven aan de kinderopvangtoeslag nemen eerst af als gevolg van
genomen maatregelen. De uitgaven aan de kindregelingen
(AKW/WKB/TOG) kennen een dalende trend. Deze wordt met name
veroorzaakt door een daling in de uitgaven aan het kindgebonden budget
(WKB). De overige uitgaven betreffen verschillende «kleinere» regelingen
(zoals de Toeslagenwet en de WWB 65+). De oploop na 2011 betreft de
loon- en prijsbijstelling. Deze zijn voor de jaren na 2011 nog niet toebe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

159

Bijlagen

deeld aan de uitgavencategorieën. De uitgavencategorieën zijn daarmee
in constante prijzen, terwijl het totaal aan SZA-uitgaven is weergegeven in
«lopende prijzen».
Tabel 4.2.2 Uitgaven SZA-kader 2011–2015 (x € 1 mln)
2011

2012

2013

2014

2015

WW-uitgaven (werkloosheid)
WWB-uitgaven (bijstand)

5 248
4 041

4 996
4 380

5 147
4 390

5 576
4 454

5 764
4 592

WAO/WIA/WAZ/Wajong-uitgaven (arbeidsongeschiktheid)
ZW/WAZO-uitgaven (vangnet ziekte+zwangerschap)

13 049
2 933

11 628
3 008

11 877
2 930

11 513
2 827

11 391
2 806

Anw-uitgaven (nabestaanden en (half)wezen)
AOW-uitgaven (ouderdom)

1 000
30 669

877
31 249

757
32 293

653
33 215

571
33 841

Re-integratie-uitgaven UWV
Re-integratiebudget gemeenten1

963
3 053

673
3 126

538
2 952

421
2 700

362
2 594

Kinderopvangtoeslag
Kindregelingen (AKW/WKB/TOG)

2 862
4 472

2 586
4 256

2 431
4 107

2 475
4 040

2 539
4 024

631
757

1 114
1 781

1 155
3 245

1 191
5 071

1 225
6 731

69 679
11,5

69 675
11,2

71 822
11,1

74 135
11,2

76 439
11,2

MKOB (tegemoetkoming oudere belastingplichtigen)
Overige uitgaven
Totaal SZA-uitgaven (x € 1 mln)
totaal SZA-uitgaven (in % BBP)

1
In 2011 en 2012 zijn hier de netto uitgaven aan Wsw en het flexibel re-integratiebudget bij elkaar opgeteld. Voor 2013 en verder betreft het een
gebundeld re-integratiebudget in het kader van Werken-naar-Vermogen.

Bron: SZW, Financiële administratie

Volumeontwikkelingen

De bovengenoemde ontwikkeling van de uitgaven wordt in sterke mate
bepaald door de ontwikkeling van de onderliggende volumecijfers. De
volumecijfers zijn afkomstig uit de administratie van SZW.
De verwachting is dat het volume werkloosheidsuitkeringen (WW) eerst
licht daalt naar 2012 en vervolgens oploopt naar 2015. Deze oploop wordt
veroorzaakt door de door het CPB hoger geraamde werkloosheid. Het
aantal bijstandsuitkeringen loopt eerst af en vanaf 2013 weer op in
verband met de invoering van Werken-naar-Vermogen waardoor
gedeeltelijk arbeidsgeschikten in aanmerking komen voor bijstand
(bestaande bestand wordt ontzien). Het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (WAO/WIA/WAZ/Wajong) neemt gestaag af. In 2015 ligt het
volume bijna 30 000 uitkeringsjaren lager dan in 2011. Dit komt enerzijds
doordat de WIA minder snel stijgt dan de WAO afneemt en anderzijds
door invoering van Werken-naar-Vermogen. Het aantal nabestaanden
neemt jaarlijks af, vanwege de geleidelijke uitstroom van «oude gevallen»
(het overgangsrecht uit de voormalige AWW). Onder druk van de
vergrijzing stijgt het aantal ouderdomsuitkeringen (AOW) met 3% per jaar.
Het aantal kinderen waarvoor kinderopvangtoeslag wordt gegeven kent
een stijgend verloop. De maatregelen die genomen zijn om de uitgaven
aan kinderopvang te beheersen, remmen de groei van het aantal kinderen
waarvoor kinderopvangtoeslag wordt gegeven, maar stopt deze niet
volledig. De daling van het aantal kinderen bij de kinderbijslag is het
gevolg van demografische ontwikkelingen. Het aantal gezinnen dat in
aanmerking komt voor een kindgebonden budget neemt jaarlijks af. De
inkomensgrens (waaronder recht is op kingebonden budget) wordt niet
geïndexeerd waardoor ieder jaar minder gezinnen recht hebben op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

160

Bijlagen

kindgebonden budget. Het aantal kinderen met recht op TOG neemt licht
toe, voor 2011 is nog overgangsrecht uitbetaald voor de oude TOG.
Tabel 4.2.3 Volumeontwikkelingen Sociale Zekerheid 2011–2015
2011

2012

2013

2014

2015

Werkloosheidsuitkeringen (WW)
Bijstandsuitkeringen
Arbeidsongeschiktheidsuitkeringen (WAO/WIA/WAZ/Wajong)
Ziektewetuitkeringen (ZW/WAZO)
Nabestaandenuitkeringen (Anw)
Ouderdomsuitkeringen (AOW)

222
314
728
145
75
2 429

218
304
727
145
68
2 530

225
299
723
142
61
2 619

242
303
704
136
54
2 695

263
312
699
134
48
2 801

Kinderopvangtoeslag kinderen
Kinderbijslag telkinderen (AKW)
Kindgebonden budget gezinnen (WKB)
Aantal kinderen TOG

1 705
3 468
927
49

1 736
3 451
817
35

1 735
3 433
734
38

1 764
3 426
681
40

1 818
3 414
634
40

Bron: SZW (Financiële administratie)

Toetsing aan ijklijn

In tabel 4.2.4 zijn de uitgaven in het SZA-kader afgezet tegen de ijklijn (het
kader waaraan de SZA-uitgaven worden getoetst). De ijklijn is in de
startnota vastgezet op basis van de uitgavenraming na verwerking van het
regeerakkoord. Uit deze vergelijking blijkt dat voor 2011 sprake is van een
overschrijding van de ijklijn. In 2013 ontstaat een onderschrijding die
doorzet naar 2015. De ruimte die per saldo intertemporeel overblijft (€ 0,2
mld), betreft de bijdrage aan de problematiek in het kader BKZ (Budgettair
Kader Zorg).

Tabel 4.2.4 Toetsing SZA-uitgaven aan ijklijn (x € 1 mld)

Totale SZA-uitgaven
IJklijn SZA-uitgaven
Over / onderschrijding ijklijn SZA

2011

2012

2013

2014

2015

69,7
69,2
0,4

69,7
69,7
0,0

71,8
71,9
– 0,1

74,1
74,4
– 0,3

76,4
76,7
– 0,2

Bron: SZW, Financiële administratie

Bijstellingen uitgavenkader

In (bovenstaande) tabel 4.2.4 is de kadertoetsing van de periode 2011 tot
en met 2015 weergegeven. In tabel 4.2.5 is aangegeven hoe deze toetsing
tot stand is gekomen. Startpunt daarbij is de startnota van het huidige
kabinet. Zoals eerder aangegeven is in de startnota het uitgavenkader
vastgesteld op basis van de uitgavenraming na verwerking van het
regeerakkoord. De mutaties die sindsdien zijn opgetreden, kunnen worden
opgedeeld in macro-economische mutaties, mee- en tegenvallers,
ombuigingen en kasschuiven.
De macro-economische mutaties laten per saldo een meevaller zien. Het
CPB heeft de raming van de werkloze beroepsbevolking sinds de startnota
naar beneden bijgesteld. Dit leidt tot lagere WW-uitgaven. Als gevolg van
de hernieuwde verslechterde economische omstandigheden is de
werkloosheidsraming in de zomer door het CPB verhoogd. Per saldo
resteert echter een meevaller. Daarnaast is voor het SZA-kader sprake van
een ruilvoetmeevaller. De uitgaven onder het kader SZA zijn met name
afhankelijk van de contractloonontwikkeling. Deze is sterker neerwaarts
bijgesteld dan de prijs nationale bestedingen waarmee het kader
geïndexeerd wordt. Hierdoor ontstaat ruimte onder het SZA-kader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

161

Bijlagen

De uitvoeringsinformatie laat met name tegenvallers zien bij de kinderopvangtoeslag, de WAO/WIA en de AOW. De tegenvaller in de kinderopvang
wordt veroorzaakt door zowel een hogere deelnameontwikkeling (zowel
dagopvang als buitenschoolse opvang) als een hoger aantal afgenomen
uren. De achtergrond van de tegenvaller in de WAO/WIA is divers. Het
gaat zowel om een tegenvallende uitstroom in de WAO, hogere instroom
in de WIA als om een hoger aantal herlevingen (oude rechten) in de WAO.
Naar boven bijgestelde prognoses rondom de levensverwachting hebben
geleid tot een ophoging van de AOW-uitgaven. Daarnaast groeit het
aandeel onvolledige AOW-uitkeringen minder snel dan werd verondersteld.
Ter compensatie van de per saldo uitvoeringstegenvallers op de begroting
van SZW is een aantal ombuigingsmaatregelen opgesteld. Deze ombuigingsmaatregelen worden in het volgende onderdeel toegelicht (zie tabel
4.2.6). Ten behoeve van het generale budgettaire beeld is een deel van de
bekostiging van de Wajong in 2012 een jaar naar voren gehaald middels
een kasschuif (zie art. 46).
Tabel 4.2.5 Van Kaderstand naar Kaderstand (x € 1 mld)1
2011

2012

2013

2014

2015

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

– 0,3
– 0,3
0,0

– 0,1
– 0,1
0,0

– 0,2
– 0,2
0,0

– 0,4
– 0,3
– 0,1

– 0,4
– 0,3
– 0,2

0,5
0,2
0,2
0,1

0,6
0,3
0,1
0,1

0,7
0,3
0,2
0,1

0,7
0,3
0,2
0,2

0,9
0,4
0,3
0,3

– 0,1

– 0,2

– 0,6

– 0,7

– 0,7

Kasschuiven

0,4

– 0,4

0,0

0,0

0,0

Kaderstand SZA Begroting 2012

0,4

0,0

– 0,1

– 0,3

– 0,2

Kaderstand SZA Startnota Kabinet Rutte-Verhagen I
Macro-economische mutaties
w.v. WW/WWB
w.v. ruilvoet
Mee- en tegenvallers
w.v. Kinderopvangtoeslag
w.v. WAO/WIA
w.v. AOW
Ombuigingen (zie tabel 4.2.6)

1

Door afronding tellen de mutaties niet in alle jaren op tot de nieuwe kaderstand.

Bron: SZW, Financiële administratie

Ombuigingen

De in het regeerakkoord overeengekomen en in de startnota opgenomen
begrotingsregels schrijven voor dat overschrijdingen worden opgevangen
binnen het uitgavenkader. De per saldo tegenvallers (zie tabel 4.2.5) leiden
voor het SZA-kader tot een overschrijding, welke met ombuigingsmaatregelen is opgelost. De nieuwe ombuigingsmaatregelen zijn nodig om
ervoor te zorgen dat in 2015 de € 18 mld bezuiniging wordt gerealiseerd.
De ziektewet wordt gemoderniseerd. Per 2013 wordt de loongerelateerde
periode in de ZW beperkt conform de referte-eis in de WW. Na deze
periode wordt de ZW-uitkering verlaagd naar 70% van het minimumloon.
Daarnaast is het voornemen om per 2013 de keuring op algemeen
geaccepteerde arbeid, die momenteel bij de WIA-poort plaatsvindt, te
vervroegen. Ten slotte wordt per 2014 differentiatie in de financiering voor
het vangnet ZW en de vangnetlasten-WGA ingevoerd. Binnen de
kinderopvangtoeslag wordt de maximumuurprijs niet geïndexeerd en
wordt de kinderopvangtoeslag gekoppeld aan gewerkte uren. Daarnaast
wordt de kinderbijslag vanaf 2013 twee keer halfjaarlijks niet geïndexeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

162

Bijlagen

Naast deze beleidsmatige ombuigingen is er sprake van een tweetal
taakstellingen. Ten eerste is ten behoeve van de problematiek in de zorg
een taakstellende onderuitputting opgelegd van tweemaal € 100 mln in
2012 en 2013. (dit wordt ook zichtbaar in de per saldo onderschrijding
binnen het SZA-kader van € 0,2 mld in tabel 4.2.4). Daarnaast wordt bij de
voorjaarsbesluitvorming 2012 een taakstelling van ca. € 230 mln per jaar
vanaf 2013 belegd met nadere maatregelen om de kaders te laten sluiten
op basis van de MEV. Om het beeld sluitend te krijgen zijn ten slotte
enkele technische maatregelen genomen. Het betreft onder andere het
niet uitkeren van de loon- en prijsbijstelling, waardoor SZW-budgetten
niet meegroeien met de loon- en prijsontwikkeling. Dit heeft geen
betrekking op de uitkeringsregelingen.
Tabel 4.2.6 Ombuigingsmaatregelen begroting 2012 (x € 1 mln)
2011

2012

2013

2014

2015

130
130
56

170
130
67

234
100

234
101

651

701

ZW-maatregelen
Kinderopvang
Kinderbijslag
Ingeleverde ruimte t.b.v. zorg
Nader in te vullen taakstelling MEV-problematiek
Technische maatregelen

90

116

33
130
22
100
234
102

Totaal

90

214

621

98

Bron: SZW, Financiële administratie

3 Financiering SZA-uitgaven 2011–2012
Premievaststelling

Jaarlijks stelt de minister van SZW de premiepercentages volks- en
werknemersverzekeringen vast. De voorstellen hiertoe voor 2012 zijn in
tabel 4.2.7 opgenomen. Deze premiestelling heeft het kabinet beoordeeld
binnen het lastenkader voor huishoudens en bedrijven, de koopkrachtontwikkeling en het gewenste EMU-saldo. Een aantal premiepercentages is
nog onder voorbehoud van (definitieve) vaststelling. Het saldo van de
premie-inkomsten en de premiegefinancierde uitgaven (het exploitatiesaldo van de fondsen) telt mee voor de berekening van het EMU-saldo.
–

–

AOW en Anw: Wat betreft de premiepercentages AOW en Anw stelt
het kabinet voor deze vast te stellen op hetzelfde niveau als in 2012. Bij
het ouderdomsfonds zijn bij dit premiepercentage de premieopbrengsten niet voldoende om de uitgaven te dekken. De inkomsten van het
ouderdomsfonds worden daarom aangevuld door middel van
rijksbijdragen (zie artikel 51). Beide premies worden gecombineerd
geheven met de loon- en inkomstenbelasting in de 1e en 2e schijf.
Sectorfondsen: De sectorfondspremies voor 2012 worden in oktober
2011 door het UWV vastgesteld, op advies van de verschillende
sectoren. Uit de sectorfondsen wordt het eerste halfjaar van een
WW-uitkering gefinancierd. De in de tabel weergegeven premie is een
gemiddelde. In werkelijkheid verschilt de premie per sector. Voor 2012
wordt bij de vaststelling van de sectorpremies teruggekeerd naar de
systematiek rond lastenplafonds die tot en met 2008 gold. In 2009,
2010 en 2011 zijn de lastenplafonds op een lager niveau vastgesteld,
waardoor conjunctuurgevoelige sectoren met een kleinere premiestijging zijn geconfronteerd. Wel is voor 2012 de termijn voor het inlopen
van vermogenstekorten verlengd van 3 naar 5 jaar. Dit heeft tot een
demping van de premiestijging met 0,08 procentpunt geleid. De
gemiddelde premie stijgt hierdoor tot (naar verwachting) 2,25%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

163

Bijlagen

–

–

–

–

–

AWf: Het Algemeen Werkloosheidsfonds financiert de WW-uitkeringen
met een duur langer dan 6 maanden. De AWf-werkgeverspremie wordt
voorlopig vastgesteld op 4,50%; 0,30 procentpunt hoger dan in 2011.
De verhoging komt voort uit het afschaffen van het spaarloon. Door
het vervallen van de werkgeversheffing ontstaat een lastenverlichting;
die wordt met de AWf-verhoging geneutraliseerd. De werknemerspremie is met ingang van 2009 verlaagd tot 0%. De AWf-premie wordt
geheven vanaf een franchise op ongeveer minimumloonniveau tot het
maximumdagloon en wordt geïnd door de Belastingdienst. De hoogte
van de AWf-premie is nog onder voorbehoud van vaststelling van de
sectorfondspremies. Als het UWV voor 2011 een andere (gemiddelde)
sectorfondspremie vaststelt dan nu wordt verwacht, dan kan de
AWf-werkgeverspremie worden aangepast binnen een lastenneutraal
kader.
Ufo: De premieopbrengsten van het Ufo financieren voornamelijk de
zwangerschaps- en bevallingsuitkeringen bij de overheidswerkgevers.
Alleen overheidswerkgevers betalen de Ufo-premie. De Ufo-premie
wordt vastgesteld op 0,78%, hetzelfde percentage als in 2011.
Werkgeversbijdrage kinderopvang: De premieopslag kinderopvang
wordt in 2012 verhoogd van 0,34% naar 0,50%. Het oorspronkelijke
opslagpercentage was nog gebaseerd op circa 1/3 van de kosten van
kinderopvang in 2007. Aangezien de totale kosten kinderopvang
vervolgens fors zijn gestegen, maar het opslagpercentage gelijk is
gebleven, betalen werkgevers inmiddels circa 21% van de kosten. Om
aan het uitgangspunt van tripartiete financiering tegemoet te komen,
heeft het kabinet besloten om de premieopslag te verhogen. Met deze
verhoging dragen werkgevers vanaf 2012 één derde deel van de
kosten van kinderopvang (zie ook art. 52). De verplichte werkgeversbijdrage kinderopvang wordt door werkgevers in de marktsector betaald
door middel van een opslag op de sectorfondspremie. De overheidswerkgevers betalen de bijdrage door middel van een opslag op de
Ufo-premie.
Aof: De Aof-premie is (voorlopig) vastgesteld op 5,05%, een verlaging
van 0,05 procentpunt ten opzichte van 2011. Deze premie is voor alle
werkgevers even hoog en wordt door de minister van SZW vastgesteld. De Aof-premie is lager vastgesteld om te compenseren voor
lastenverzwaringen op andere werkgeversterreinen (zie voor het
volledige beeld van werkgeverslasten de Miljoenennota 2012).
Definitieve vaststelling van de Aof-premie vindt plaats in oktober.
Whk: De premie voor de Werkhervattingskas, waaruit de uitkeringen
voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA) worden betaald, wordt
vastgesteld door het UWV. Een eerste inschatting duidt op een
rekenpremie van 0,55% in 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

164

Bijlagen

Tabel 4.2.7 Premiepercentages voor de sociale verzekeringen
premie

fonds

uitgaven

2011

2012

AOW
Anw

Ouderdomsfonds
Nabestaandenfonds

AOW
Anw

17,90%
1,10%

17,90%
1,10%

Sfn
AWf
AWf
Ufo
Sfn / Ufo

Sectorfondsen (gemiddelde premie)
Algemeen Werkloosheidsfonds
Algemeen Werkloosheidsfonds
Uitvoeringsfonds voor de overheid
Uniforme opslag kinderopvang

WW, ZW, WGA
WW, ZW, re-integratie
WW, ZW, re-integratie
ZW, WAZO, WGA overheid
Kinderopvang

1,90%
4,20%
0,00%
0,78%
0,34%

2,25%
4,50%
0,00%
0,78%
0,50%

Aof
Whk

Arbeidsongeschiktheidsfonds
Werkhervattingskas (rekenpremie)

WAO, WIA, WAZ, WAZO
WGA

5,10%
0,62%

5,05%
0,55%

Bron: SZW, Financiële administratie

Premie-uitgaven

Bij de raming van de premieontvangsten is rekening gehouden met de
zogenaamde premie-uitgaven. Een premie-uitgave is een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die
voortvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in
overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet. Drie
regelingen zijn expliciet opgenomen in de Wet financiering sociale
verzekeringen (Wfsv): de premievrijstelling oudere werknemers, de
premiekorting arbeidsgehandicapte en zieke werknemers en de premievrijstelling marginale arbeid1. De premievrijstelling oudere werknemers
wordt vanaf 1-1-2009 langzaam afgebouwd en vervangen door een
premiekortingsregeling. De premiekorting oudere werknemers geeft een
premiekorting voor het in dienst nemen van uitkeringsgerechtigden van
50 jaar en ouder en voor het in dienst houden van werknemers in de
leeftijd 62 jaar en ouder. Per 2013 worden de premiekortingen in het kader
van het vitaliteitspakket (zie de beleidsagenda en art. 42) omgevormd tot
mobiliteitsbonussen. De nominale kortingsbedragen wijzigen, terwijl er
ook veranderingen plaatsvinden in de doelgroep. De vormgeving (een
korting op de totale premielast) blijft in stand. In tabel 4.2.8 zijn de
wijzigingen nog niet zichtbaar.
Daarnaast zijn er enkele regelingen die een lagere grondslag tot gevolg
hebben en daardoor voor een lagere premieafdracht zorgen. Dit zijn de
werknemersspaarregelingen (spaarloon) en de feestdagenregeling.
Tegenover de lagere premieafdracht van deze regelingen staat ook een
lagere aanspraak op uitkeringen. De spaarloonregeling wordt per 2012
afgeschaft. De premie-uitgaven werknemersverzekeringen worden
geraamd op € 1,2 mld in 2012.
Tabel 4.2.8 De premie-uitgaven in de werknemersverzekeringen (x € 1 mln)

1

Premievrijstelling oudere werknemers
Premiekorting oudere werknemers en arbeidsgehandicapten
Spaarloon
Feestdagen
1
De premievrijstelling marginale arbeid heeft
een verwaarloosbaar budgettair beslag. De
premie-uitgaven voor de volksverzekeringen
AOW en Anw worden verantwoord in de
Miljoenennota in het totaal van de gecombineerde heffing voor de loon- en inkomstenbelasting.

Totaal

2011

2012

652
476
184
36

487
694
0
21

1 348

1 202

1
Vanaf 2009 wordt de premievrijstelling voor oudere werknemers afgebouwd. De premiekorting
oudere werknemers is hiervoor in de plaats gekomen

Bron: SZW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

165

Bijlagen

4 Sociale fondsen 2011-2012
Exploitatiesaldi

In tabel 4.2.1 is onderscheid gemaakt tussen begrotingsgefinancierde en
premiegefinancierde uitgaven. De premiegefinancierde uitgaven lopen via
de sociale fondsen. Op basis van de eerdergenoemde premiepercentages
voor 2011 en 2012 en de verwachte ontwikkeling van de betreffende
grondslagen zijn de ontvangsten van de sociale fondsen geraamd, zie
tabel 4.2.9 en 4.2.10. Hierbij is rekening gehouden met de bijdragen aan
de fondsen van het rijk en de onderlinge betalingen van de fondsen. Het
saldo tussen betaalde en ontvangen onderlinge betalingen is voor de
sociale verzekeringen negatief, omdat uit sommige van deze fondsen
premies voor de zorgverzekering worden betaald. Tegenover deze
negatieve saldi staan dus positieve saldi bij de zorgfondsen.
In de onderstaande tabellen zijn de arbeidsongeschiktheidsfondsen (het
Aof en het Whk) samengevoegd. Dit geldt eveneens voor de werkloosheidsfondsen (het AWf en de sectorfondsen). In de praktijk betreft het hier
gescheiden fondsen. In tabel 4.2.11 staan de vermogens van de werkloosheidsfondsen wel afzonderlijk weergegeven.
Het exploitatiesaldo van de fondsen is het verschil tussen de premieinkomsten en de premiegefinancierde uitgaven van de fondsen. In 2012
bedraagt dit saldo naar verwachting € – 0,8 mld voor alle fondsen samen,
tegenover een exploitatiesaldo van € – 4,9 mld over 2011. De achtergrond
bij de huidige tekorten is voor een deel gelegen in de afspraken uit de
begrotingsregels. Daarin is een expliciete scheiding tussen uitgaven en
inkomsten opgenomen. Een stijging van de uitgaven wordt daardoor niet
gecompenseerd via een verhoging van de inkomsten. De inkomsten, die
als gevolg van de recente economische neergang zijn gedaald, zijn
daardoor onvoldoende om de gestegen uitgaven te financieren, waardoor
een negatief exploitatiesaldo ontstaat. Het exploitatietekort van de
fondsen maakt onderdeel uit van het totale (negatieve) EMU-saldo. De
verbetering van het exploitatietekort in 2012 is hoofdzakelijk toe te
schrijven aan de premie-inkomsten die aantrekken.
Het negatieve exploitatiesaldo komt grotendeels voor rekening van de
WW-fondsen. Naast de invloed van recessie speelt daarbij de verlaging
van de AWf-premies in 2009 een belangrijke rol. Voor werkgevers is de
premie verlaagd met 0,6 procentpunt; voor werknemers bedroeg de
daling 3,5 procentpunt.
Het positieve exploitatiesaldo in het ouderdomsfonds in 2012 wordt in het
volgende jaar verrekend met de uitbetaling van de rijksbijdrage. Het
exploitatiesaldo van het Anw-fonds loopt op, omdat er steeds minder
mensen gebruik maken van de Anw. Dankzij de invoering van de WIA is
de instroom in de arbeidsongeschiktheidsregelingen afgenomen. Bij
aantrekkende premieontvangsten slaat het exploitatiesaldo van de
arbeidsongeschiktheidsfondsen de komende jaren om in een overschot.
Overigens zijn in het laatste rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte
kanttekeningen geplaatst bij de fondssystematiek (13e rapport Studiegroep Begrotingsruimte, blz. 72 e.v.). De fondssystematiek past goed bij
de verzekeringsgedachte in de sociale verzekeringen. De relatie tussen
uitgaven en inkomsten die door middel van een fonds wordt gelegd, is
echter niet in overeenstemming met de scheiding die in de begrotingssystematiek tussen beide bestaat. Dit kan leiden tot verwarring wanneer
bijvoorbeeld maatregelen worden getroffen om de sociale zekerheidsuitgaven te beperken. Lagere uitgaven worden niet (automatisch) gevolgd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

166

Bijlagen

door lagere premieopbrengsten, waardoor fondsvermogens zullen
groeien. Doordat de sociale fondsen onderdeel zijn van het geïntegreerd
middelenbeheer (schatkistbankieren), hebben fondsvermogens hun
historische functie (buffer om fluctuaties op te vangen) inmiddels
verloren. Als gevolg van de huidige begrotingssystematiek verworden
fondsvermogens tot niets meer dan een (gewenste) onevenwichtigheid
tussen inkomsten en uitgaven. Op basis hiervan heeft de Studiegroep
Begrotingsruimte geconcludeerd dat de fondsconstructie in begrotingstechnische zin geen toegevoegde waarde heeft.
Tabel 4.2.9 Overzicht sociale verzekeringen 2011 (x € 1 mln)
AOW

Anw

WAO

WW

Totaal

Premies
Bijdragen van het rijk
Ontvangen onderlinge betalingen
Saldo Interest
Totaal Ontvangsten
Uitkeringen/ Verstrekkingen
Uitvoeringskosten
Betaalde onderlinge betalingen
Totaal Uitgaven

20 070
8 717
0
19
28 806
30 544
124
0
30 669

1 400
90
0
26
1 516
974
25
71
1 071

9 308
44
835
41
10 228
8 836
492
1 244
10 572

6 127
412
1 175
– 96
7 618
7 891
924
1 976
10 792

36 905
9 263
2 010
– 10
48 168
48 246
1 566
3 291
53 104

Exploitatiesaldo

– 1 863

445

– 344

– 3 174

– 4 936

AOW

Anw

WAO

WW

Totaal

21 897
10 396
0
– 5
32 289
31 472
141
0
31 614

1 453
84
0
47
1 584
868
20
60
948

9 551
43
835
42
10 472
8 533
541
1 233
10 307

7 106
420
550
– 217
7 860
7 805
993
1 300
10 098

40 007
10 944
1 385
– 133
52 204
48 678
1 695
2 594
52 967

675

636

165

– 2 238

– 763

Bronnen: SZW, CPB (MEV 2012) en Ministerie van Financiën (MN 2012)

Tabel 4.2.10 Overzicht sociale verzekeringen 2012 (x € 1 mln)

Premies
Bijdragen van het rijk
Ontvangen onderlinge betalingen
Saldo Interest
Totaal Ontvangsten
Uitkeringen/ Verstrekkingen
Uitvoeringskosten
Betaalde onderlinge betalingen
Totaal Uitgaven
Exploitatiesaldo
Bronnen: SZW, CPB (MEV 2012) en Ministerie van Financiën (MN 2012)

Vermogenspositie

In tabel 4.2.11 staat voor de jaren 2011 en 2012 de vermogenspositie van
de verschillende fondsen weergegeven. De vermogens van de fondsen
worden vergeleken met de normen. Een vermogen gelijk aan de norm
geeft aan dat het fonds gemiddeld genomen over het jaar over voldoende
liquiditeiten beschikt om de uitkeringen te financieren; overschotten en
tekorten bij de fondsen gedurende het jaar worden aangehouden op een
rekening-courant bij het rijk. Indien er sprake is van een vermogenstekort
zal het rijk niet alleen tijdelijk gedurende het jaar maar ook langduriger
deze tekorten moeten aanvullen via de rekening-courant.
Bij het ouderdomsfonds is het feitelijk vermogen gelijk aan het normvermogen. Dit komt doordat de rijksbijdragen (zie art. 51) het exploitatiesaldo
aanvullen totdat het normvermogen is bereikt. Binnen het nabestaandenfonds is sprake van een vermogensoverschot. Door het jaarlijkse positieve
exploitatiesaldo neemt dit overschot toe. Voor de WAO-fondsen is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

167

Bijlagen

totale vermogensoverschot in 2011 en 2012 respectievelijk € 2,5 mld en
€ 2,9 mld. Ook hier is sprake van een positief exploitatiesaldo.
De sectorfondsen hebben in 2011 en 2012 een vermogenstekort. De
sectorpremies worden nagenoeg lastendekkend vastgesteld, maar
gedurende het jaar kan de realisatie van de uitgaven afwijken van hetgeen
geraamd werd ten tijde van vaststelling van de premies. De opgelopen
tekorten hoeven niet direct weggewerkt te worden. De sectorfondsen
krijgen hier 5 jaar de tijd voor. Ook het (feitelijk) vermogen in het
Algemeen Werkloosheidsfonds (AWf) is eind 2011 negatief. Dit zorgt niet
voor risico’s met betrekking tot de uitbetaling van uitkeringen. Het AWf
maakt onderdeel uit van de totale Rijksbegroting en is in feite niets anders
dan een rekening van het UWV bij het ministerie van Financiën. In de
afgelopen jaren ontving het UWV (de fondsen) een rentevergoeding van
het ministerie van Financiën voor het positieve saldo. In het geval er een
negatief vermogen ontstaat, betaalt het UWV hiervoor een rente aan het
ministerie van Financiën. Het ministerie van Financiën garandeert hiermee
dat het UWV altijd over voldoende middelen kan beschikken. Het
zogenoemde «leeglopen van de fondsen» vormt derhalve geen enkel
risico voor de uitbetaling van werkloosheidsuitkeringen. Wel maken de
exploitatietekorten, die de leegloop veroorzaken, onderdeel uit van het
EMU-saldo in deze jaren.
Voor de sociale fondsen samen betekent dit dat het vermogensoverschot
in 2012 daalt van € - 0,1 mld naar € - 1,7 mld. Het feitelijk (aanwezige)
vermogen bedraagt in 2012 echter € 2,6 mld.
Tabel 4.2.11: Vermogens sociale fondsen (x € 1 mln)
Ultimo 2011

Ultimo 2012

Feitelijk
vermogen

Normvermogen

Vermogensoverschot

Feitelijk
vermogen

Normvermogen

Vermogensoverschot

1 437
1 629
2 970
– 891
– 916
– 22
4 207

1 437
91
463
1 857
459
31
4 337

0
1 539
2 507
– 2 748
– 1 376
– 53
– 130

1 408
2 242
3 309
– 3 126
– 1 123
– 120
2 590

1 408
79
456
1 857
507
33
4 339

0
2 163
2 854
– 4 983
– 1 630
– 153
– 1 749

AOW
Anw
WAO
AWf
Wgf
Ufo
Totaal sociale fondsen
Bron: CPB, Macro Economische Verkenning 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

168

Bijlagen

4.3 Bijlage Specifieke inkomenseffecten
Inleiding
In artikel 41 is het generieke koopkrachtbeeld voor 2012 gepresenteerd,
het zogenaamde standaardkoopkrachtbeeld. De koopkracht is in artikel 41
alleen gepresenteerd voor 18 standaardgroepen. Hierbij is rekening
gehouden met generieke factoren, die voor iedereen in een bepaalde
standaardgroep gelden, zoals de ontwikkeling van de consumentenprijsindex (CPI), de ontwikkeling van contractlonen, uitkeringen en pensioenen, de wijzigingen in belasting- en premietarieven en de wijzigingen in
kinderbijslag en kindgebonden budget. Naast de generieke maatregelen
zijn er in 2012 ook specifieke maatregelen die slechts gelden voor een deel
van de huishoudens in een bepaalde standaardgroep. In veel gevallen
gaat het hierbij om ombuigingen, die noodzakelijk zijn om – nu de
overheidsfinanciën door de crisis zijn ontspoord – onze welvaart en
werkgelegenheid veilig te stellen en Nederland sterker uit de crisis te laten
komen. Bij de ombuigingen staan de principes «werk boven uitkering» en
«werk moet lonen» centraal. Een voorbeeld hiervan is de afbouw van de
dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon. Daarnaast zijn er
ook maatregelen met het primaire doel kosten in de hand te houden en
uitgaven terug te dringen, zoals de maatregelen rond de zorgtoeslag,
huurtoeslag en kinderopvangtoeslag. Dergelijke ombuigingen treffen
relatief vaak de lage inkomens, omdat die het meest profiteren van
overheidsuitgaven.
Het kabinet heeft geprobeerd de effecten van de bezuinigingen zo
evenwichtig mogelijk te verdelen over verschillende groepen, rekening
houdend met het uitgangspunt dat werken moet lonen. Dit is in de eerste
plaats gedaan door in een aantal gevallen de concrete invulling van
maatregelen aan te passen ten opzichte ven het regeerakkoord.
Voorbeelden hiervan zijn de invulling van de maatregelen rond de
kinderopvangtoeslag, de alleenstaande ouderkorting, en de bezuinigingen
op het kindgebonden budget. Daarnaast heeft het kabinet generieke
maatregelen getroffen rond belastingen en premies om het koopkrachtbeeld meer in evenwicht te brengen, zoals de verschuiving van
zorgpremies van lage naar hoge inkomens, de verhoging van de
combinatiekorting en de verhoging van de ouderenkorting (zie ook artikel
41 voor een uitgebreidere beschrijving). Het koopkrachtbeeld is hiermee
meer in balans gebracht.
In deze bijlage wordt ingegaan op het koopkrachtbeeld inclusief specifieke
effecten, en wordt een nadere toelichting gegeven op de specifieke
maatregelen die de koopkracht van verschillende huishoudens raken. De
hier gepresenteerde effecten en maatregelen hebben alleen betrekking op
Europees Nederland. Op het einde van deze bijlage wordt ingegaan op de
maatregelen die de inkomens op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba
(Caribisch Nederland) raken.
Koopkrachtbeeld inclusief effecten specifieke maatregelen
Over alle huishoudens bezien wordt – rekening houdend met specifieke
maatregelen – de koopkrachtontwikkeling binnen Europees Nederland in
2012 gemiddeld negatief geraamd. De mediane koopkrachtontwikkeling in
2012 wordt geraamd op -1%. Deze koopkrachtdaling is mede het gevolg
van de noodzaak om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen door
ombuigingen. Verder vertaalt de onrust op de financiële markten zich in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

169

Bijlagen

het achterwege blijven van de indexatie van de pensioenen. Ook de
loonontwikkeling in de markt komt met 2% niet of nauwelijks boven de
inflatie van 2% uit.
Er is sprake van spreiding in de koopkrachtontwikkeling, mede als gevolg
van specifieke maatregelen. De spreiding in het koopkrachtbeeld wordt
getoond in figuur 4.3.1. In deze puntenwolk wordt voor een representatieve steekproef van 54 000 huishoudens in kaart gebracht welke
koopkrachteffecten zich voordoen, rekening houdend met een breed scala
aan specifieke maatregelen die bovenop de in artikel 41 genoemde
generieke maatregelen komen. Bij deze berekeningen is – zoals gebruikelijk – verondersteld dat zich geen veranderingen voordoen in de
persoonlijke situatie van huishoudens (zoals werkloosheid, baanaanvaarding, samenwonen/trouwen, gezinsuitbreiding). Dergelijke veranderingen in de persoonlijke situatie hebben in veel gevallen overigens een
veel groter effect op de koopkracht van huishoudens dan de hier
gepresenteerde statische koopkrachteffecten. Wel is rekening gehouden
met een gemiddelde verwachte contractloonontwikkeling. Voor zelfstandigen is verondersteld dat hun bruto winst zich op een zelfde wijze
ontwikkelt als de gemiddelde contractlonen.
Vrijwel alle grote maatregelen zijn in deze puntenwolk opgenomen (zie
ook tabel 4.3.1). Alleen een aantal in omvang kleinere maatregelen zijn
niet in de puntenwolk meegenomen. Op het terrein van gemeentelijk
inkomensbeleid ontbreken bijvoorbeeld betrouwbare gegevens op
huishoudniveau, waardoor maatregelen op dit vlak niet kunnen worden
meegenomen in de puntenwolk. Verder worden de maatregelen rond
studiefinanciering buiten beschouwing gelaten in de koopkrachtberekeningen. Ten slotte zijn ook enkele maatregelen die relatief kleine aantallen
huishoudens raken buiten beschouwing gelaten, omdat het niet zinvol is
deze op te nemen in koopkrachtberekeningen op basis van een steekproef. De keus om maatregelen al dan niet op te nemen in de puntenwolk
is zoveel mogelijk afgestemd met het CPB. Omdat de wat betreft
budgettair beslag grootste maatregelen – waaronder bezuinigingen op de
zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget en
vrijwel alle fiscale maatregelen (inclusief het schrappen van spaarloon) –
wél in de berekeningen zijn opgenomen, geeft de puntenwolk een goed
overzicht van de patronen in koopkrachteffecten die zich voordoen bij
huishoudens in verschillende situaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

170

Bijlagen

Figuur 4.3.1: Statische koopkrachtontwikkeling huishoudens (op basis van
MEV)

Uit een puntenwolk is niet goed af te lezen hoeveel huishoudens precies
te maken hebben met een koopkrachteffect van een bepaalde omvang.
Gegeven de aandacht die ook vanuit de Tweede Kamer is gevraagd voor
cumulatie van koopkrachteffecten is daarom aanvullend onderstaande
tabel opgenomen die inzicht geeft in de verdeling van koopkrachteffecten,
uitgesplitst naar kenmerken als inkomenshoogte, actief/inactief en het al
dan niet hebben van kinderen.
Tabel 4.3.1 Statische koopkrachtontwikkeling 2012 naar kenmerken huishoudens (incl. specifieke effecten)
>0%

0 tot – 1%

– 1 tot – 3%

– 3 tot – 5%

< – 5%

Totaal

Aantal
huish.
(x1 000)

Inkomenshoogte
Minimum
Minimum-modaal
1x-1,5x modaal
1,5x-2x modaal
>2x modaal

3%
8%
11%
13%
11%

43%
54%
27%
22%
25%

46%
34%
52%
50%
54%

7%
4%
9%
14%
9%

2%
1%
1%
2%
1%

100%
100%
100%
100%
100%

420
2 300
1 630
1 150
1 800

Actief/inactief
Actieven
Inactieven 65Inactieven 65+

14%
5%
4%

30%
40%
42%

46%
45%
46%

9%
9%
7%

2%
2%
1%

100%
100%
100%

4 280
1 140
1 870

Kinderen
Geen kinderen
Wel kinderen

9%
14%

38%
26%

45%
48%

7%
11%

1%
2%

100%
100%

5 430
1 860

Gehele bevolking

10%

35%

46%

8%

1%

100%

7 300

Over de hele bevolking bezien gaat in 2012 naar verwachting zo’n 10%
van de huishoudens er per saldo in koopkracht op vooruit en 90% er op
achteruit. Voor de meeste huishoudens gaat het hierbij om een
koopkrachtachteruitgang van hoogstens 3%; voor 8% van de huishoudens
gaat het om een koopkrachtachteruitgang van 3% tot 5%; voor een kleine

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

171

Bijlagen

groep huishoudens (1%) gaat het om een koopkrachtachteruitgang van
meer dan 5%. Bij deze laatste groep is veelal sprake van een cumulatie
van specifieke maatregelen.
Kijkend naar huishoudgroepen bij verschillende (gezamenlijke) inkomenshoogte valt op dat de koopkrachteffecten voor de meeste groepen elkaar
maar beperkt ontlopen. Alleen bij de inkomensgroep «minimum tot
modaal» is sprake van een gemiddeld wat minder negatief koopkrachtbeeld. Deze groep heeft relatief veel baat bij de verschuiving van de
premiegrens van de Zorgverzekeringswet (Zvw), onder gelijktijdige
verlaging van de Zvw-premie. Opvallend is verder dat minima weliswaar
iets minder vaak dan gemiddeld een positieve koopkrachtontwikkeling
hebben, maar dat zij niet veel vaker dan de andere groepen een
koopkrachtdaling van meer dan 1% hebben.
Verder hebben actieven juist wat vaker dan inactieven een positieve
koopkrachtontwikkeling. Het aandeel huishoudens waarbij de koopkrachtdaling groter is dan 1% is echter niet sterk afwijkend. Hierbij kan bedacht
worden dat de maatregelen rond de kinderopvangtoeslag juist specifiek
neerslaan bij actieven. Tegelijkertijd hebben actieven minder vaak dan
gemiddeld last van bezuinigingen op de zorgtoeslag, huurtoeslag en (in
vergelijking met inactieven onder de 65 jaar) bezuinigingen op het
kindgebonden budget.
De koopkrachteffecten voor huishoudens met kinderen laten iets meer
spreiding zien dan de koopkrachteffecten voor huishoudens zonder
kinderen. Enerzijds hebben huishoudens met kinderen te maken met
bezuinigingen op de kinderopvangtoeslag, verlaging van de kinderbijslag
en het schrappen van de vergoeding in het kindgebonden budget voor het
derde en volgende kind. Anderzijds hebben zij baat bij maatregelen als de
intensivering van de combinatiekorting en de verhoging van het bedrag
aan kindgebonden budget voor het eerste en tweede kind. Het saldo-effect
is onder meer afhankelijk van het aantal kinderen in het huishouden, hun
leeftijd en het al dan niet gebruik maken van kinderopvang.
Toelichting op de specifieke maatregelen
In tabel 4.3.2 staan de specifieke maatregelen die voor 2012 van belang
zijn. Hierbij is ook aangegeven in hoeverre deze maatregelen al dan niet in
de hiervoor gepresenteerde puntenwolk zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

172

Bijlagen

Tabel 4.3.2 Overzicht van beleidsmaatregelen met specifieke inkomenseffecten in 2012
Thema

Beleidsmaatregel

Inkomenseffect

In puntenwolk
zichtbaar

1. Kinderen

Maatregelen kindgebonden budget en kinderbijslag
Maatregelen kinderopvangtoeslag
Beperking alleenstaande ouderkorting
Afschaffen kindertoeslag op vrijstelling box 3
Beperking aftrek uitgaven voor levensonderhoud van kinderen
Aanpassing norm kwijtschelding en bijzondere bijstand voor
opvang
Intensivering combinatiekorting
Alternatieve vormgeving combinatiekorting
Versobering uitbetaling algemene heffingskorting

–/+
–
–
–
–
+

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee

+

Ja

–

Ja

2. Zorg

Inkomensafhankelijk maken Wtcg-tegemoetkomingen
Verhoging eigen risico Zvw
Pakketmaatregelen Zvw
Invoering eigen bijdrage GGZ
Pgb’s

–
+/–
+/–
–
nvt

Ja
Ja (gem. effect)
Ja (gem. effect)
Ja (gem. effect)
Nee

3. Wonen

Tijdelijke verlaging overdrachtsbelasting
Huurstijging inkomens > € 43 000
Verhoging woningwaarderingspunten
Maatregelen in de huurtoeslag

+
–
–
–

Nee
Ja (via inflatie)
Nee
Ja

4. Onderwijs

Niet indexeren normbedragen studiefinanciering
Sociaal leenstelsel masterfase
Aflossingstermijn studielening van 15 naar 20 jaar
Beperking studentenreisrecht
Collegegeldverhoging langstudeerders
Vereenvoudigingen stelsel studiefinanciering
Afschaffen partnertoeslag WSF

–
–
+/–
–
–
+/-

Nee
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

5. Sociale Zekerheid

Afbouw dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon
Omvorming van de AOW-tegemoetkoming
MKOB in de middelentoets AIO
Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomenstoets
Afschaffen WWIK
Korting AOW-partnertoeslag
AOW vanaf verjaardag
Inkomensvrijlating alleenstaande ouders in de WWB
Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid op 110%
Intensivering bijzondere bijstand
Woonlandbeginsel in de kinderbijslag

–
–
–
–
+/–
–
–
+/–
–
+
–

Ja
Ja
Ja
Nee
Nee
Ja
Nee
Nee
Nee
Nee
Nee

6. Overig

Verhoging btw-tarief podiumkunsten
Verhoging assurantiebelasting
Vitaliteitspakket
Aanscherping voorwaarden bpm-vrijstelling
Afschaffen spaarloon
30%-regeling
Uniformering zelfstandigenaftrek
Uitbreiding vrijwillige voortzetting pensioenregeling
Maatregelen op het terrein van Justitie

–
–
–
+/–
–
+/–
+/–
+/–
–

Ja (via inflatie)
Ja (via inflatie)
Ja
Ja (via inflatie)
Ja
Nee
Nee
Nee
Nee

De maatregelen uit de bovenstaande tabel worden hieronder verder
toegelicht.
1. Kinderen
De kosten van de zogeheten kindregelingen zijn in de afgelopen vijf jaar
fors gestegen, van circa € 7 mld per jaar in 2005 tot circa € 10 mld per
jaar in 2010. Zonder ingrijpen blijven die kosten de komende jaren verder
stijgen in de richting van de € 11 mld. Dit kabinet neemt maatregelen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

173

Bijlagen

de totale uitgaven aan kindregelingen terug te brengen naar circa € 9 mld,
dat is het niveau van 2008. Centrale uitgangspunten bij de herinrichting
van het stelsel van kindregelingen zijn: werk moet lonen en complexiteitsreductie. Hierbij is op bepaalde punten bij de concrete invulling van
maatregelen afgeweken van het regeerakkoord. Verder is, ook kijkend
naar het integrale inkomensbeeld, ervoor gekozen een deel van de
bezuiniging op het kindgebonden budget te verschuiven naar de
kinderbijslag, om zo gezinnen met lage en middeninkomens tegemoet te
komen.
Maatregelen kindgebonden budget en kinderbijslag
Op het kindgebonden budget en de kinderbijslag wordt bezuinigd. Het
kabinet kiest daarbij nadrukkelijk voor een evenwichtige invulling waarbij
het verminderen van de kinderbijslag wordt gebruikt om de bezuiniging
op het kindgebonden budget te beperken. Hiermee wordt bereikt dat
gezinnen met lage en middeninkomens er niet teveel op achteruit gaan.
Concreet wordt in 2012 het basis kinderbijslagbedrag (het bedrag voor
12–17-jarigen) met € 10,29 per kwartaal verlaagd ten opzichte van 2011.
Voor jongere kinderen is dit bedrag lager. In het kindgebonden budget
wordt het bedrag voor het eerste kind met € 50 verhoogd en voor het
tweede kind met € 6 (ten opzichte van 2011; ten opzichte van het
regeerakkoord wordt het met € 150 verhoogd). Verder worden de
maximale bedragen en de inkomensgrens waarboven het kindgebonden
budget wordt afgebouwd niet geïndexeerd. Ook wordt de oploop in het
kindgebonden budget vanaf het derde kind afgeschaft. In tabel 4.3.3 zijn
de bedragen (in euro) voor het kindgebonden budget en kinderbijslag
samengevat.
Tabel 4.3.3: Bedragen (per jaar, euro) kindgebonden budget en kinderbijslag

1

2010

2011

20121

Kindgebonden budget
1e kind
2e kind
3e kind
4e kind
Ieder volgend kind
Extra 12–15 jaar
Extra 16 en 17 jaar
Inkomensgrens

1 011
311
183
106
51
231
296
28 897

1 011
455
360
284
189
231
296
28 897

1 061
461
–
–
–
231
296
28 897

Kinderbijslag (per kind)
0–5 jaar
6–11 jaar
12–17 jaar

780
947
1 114

780
947
1 114

751
912
1 073

Bedragen kinderbijslag in 2012 worden nog geïndexeerd.

De maatregelen in het kindgebonden budget en de kinderbijslag raken
ongeveer 1,9 mln huishoudens met kinderen, die er gemiddeld ¼% op
achteruit gaan. Het inkomenseffect neemt toe met het aantal kinderen per
huishoudens.
Maatregelen kinderopvangtoeslag
In de afgelopen jaren is het gebruik van kinderopvang sterk toegenomen.
In de periode tussen 2005 en 2010 zijn de overheidsuitgaven aan de
kinderopvangtoeslag verdrievoudigd. De overheid betaalt op dit moment
meer dan proportioneel mee aan de kosten van kinderopvang. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

174

Bijlagen

correctie hierop is nodig. Verschillende maatregelen worden de komende
jaren ingezet. Een deel daarvan zal in 2012 worden ingevoerd. Zo zal het
onbedoeld gebruik worden tegengegaan door een koppeling van het recht
op toeslag aan het aantal gewerkte uren van de minstverdienende partner.
Daarnaast zal de maximum uurprijs niet worden geïndexeerd. Ten slotte
wordt de toeslagtabel versoberd. Dit laatste is vormgegeven op zodanige
wijze dat de eigen bijdrage met dezelfde verhouding toeneemt ongeacht
het inkomen, tot een maximum van 66,7% voor het eerste kind. Door deze
vormgeving worden lage inkomens, waaronder de meeste alleenstaande
ouders, relatief ontzien. Ongeveer 550 000 huishoudens ondervinden een
gemiddeld negatief effect op de koopkracht van 1%.
Beperking alleenstaande ouderkorting
De leeftijdsgrens voor het niet-inkomensafhankelijke deel van de
alleenstaande ouderkorting wordt verlaagd van 27 naar 18 jaar. Dit is een
verzachting ten opzichte van het voornemen in het regeerakkoord om de
leeftijdsgrens naar 12 jaar te verlagen. Tegelijkertijd wordt de leeftijdsgrens voor het inkomensafhankelijke deel – voorheen de aanvullende
alleenstaande ouderkorting – van de alleenstaande ouderkorting niet
verlaagd van 16 naar 12 jaar. Wel wordt het maximum van het inkomensafhankelijke deel verlaagd met € 230. De verlaging van de leeftijdsgrens
treft circa 100 000 alleenstaande ouders die uitsluitend kinderen tussen 18
en 27 jaar hebben en deze kinderen in belangrijke mate onderhouden. Het
negatieve effect op de koopkracht kan oplopen tot 4%. De verlaging van
het maximum van het inkomensafhankelijke deel raakt ongeveer 75 000
werkende alleenstaande ouders met kinderen tot 16 jaar. Het negatieve
effect op de koopkracht is voor hen gemiddeld ½% en kan oplopen tot
maximaal 1%.
Afschaffen kindertoeslag op vrijstelling box 3
Vereenvoudiging van het stelsel van kindregelingen is een belangrijke
doelstelling van het kabinet. Een eerste stap wordt gezet door de
kindertoeslag in de vorm van een verhoging van het heffingsvrije
vermogen in box 3 af te schaffen. De omvang van deze verhoging is
gering (maximale besparing aan belasting is € 33 per kind per jaar) en
weinig effectief. De toeslag kan daarom vervallen. Deze conclusie wordt
ondersteund door evaluaties in het verleden, door de Studiecommissie
Belastingstelsel en door het heroverwegingsrapport «Kindregelingen».
Het effect op de koopkracht is, door het kleine voordeel, gering en de
maatregel raakt uitsluitend huishoudens met grotere vermogens.
Beperking aftrek uitgaven voor levensonderhoud van kinderen
De aftrek uitgaven voor levensonderhoud van kinderen wordt per 2012
versoberd conform het regeerakkoord. De leeftijdsgrens wordt verlaagd
van 30 naar 21 jaar. Het betreft hier ouders die hun kind, dat zelf geen
recht heeft op studiefinanciering, in ten minste belangrijke mate onderhouden. In samenhang met voornoemde maatregel wordt de minimale
leeftijd voor de aftrek weekenduitgaven gehandicapten eveneens verlaagd
naar 21 jaar. Volgens de huidige inzichten raakt de beperking van de aftrek
uitgaven voor levensonderhoud van kinderen ongeveer 70 000
huishoudens, waarbij het af te trekken bedrag varieert van € 350 (één
kind, één kwartaal in belangrijke mate onderhouden) tot soms enkele
duizenden euro’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

175

Bijlagen

Aanpassing norm kwijtschelding en bijzondere bijstand voor kosten
kinderopvang
Om de armoedeval voor alleenstaande ouders te verminderen wordt voor
gemeenten en waterschappen de mogelijkheid gecreëerd om bij de
kwijtschelding van lokale belastingen rekening te houden met de kosten
van kinderopvang. Gemeenten hebben deze mogelijkheid al als het gaat
om de bijzondere bijstand, maar nu het geregeld wordt voor de kwijtschelding van lokale belastingen zullen gemeenten hier naar verwachting
eerder gebruik van maken. Hierdoor houden alleenstaande ouders die
tegen een relatief laag inkomen werken en formele kinderopvang
gebruiken recht op kwijtschelding van lokale heffingen en bijzondere
bijstand. Dit vermindert de armoedeval en maakt werken meer lonend.
Naar schatting betekent deze maatregel voor ongeveer 10 000 werkende
alleenstaande ouders die nu gebruik maken van kinderopvang een
inkomensverbetering. Deze inkomensverbetering is afhankelijk van de
hoogte van lokale lasten. Om gemeenten te ondersteunen bij het
uitvoeren van deze maatregel zal € 10 mln aan het Gemeentefonds
worden toegevoegd.
Intensivering combinatiekorting
Om de negatieve effecten van de maatregelen in de kinderopvangtoeslag
te verzachten, wordt de combinatiekorting geïntensiveerd door het
basisbedrag met € 230 te verhogen tot € 1 024 en het opbouwpercentage
met 0,2 procentpunt te verhogen naar 4,0%. Het op te bouwen maximum
wordt ook met € 230 verhoogd. Ca. 965 000 werkende alleenstaande
ouders en tweeverdieners met kinderen jonger dan 12 jaar hebben baat
bij deze maatregel, waarbij zij een gemiddeld positief effect op de
koopkracht van ½% ondervinden.
Versobering uitbetaling algemene heffingskorting
De minstverdienende partner die niet genoeg belastbaar inkomen heeft
om de algemene heffingskorting te verzilveren, krijgt deze toch uitbetaald
als de partner genoeg belasting betaalt. Het gevolg hiervan is dat de
minstverdienende partner een kleinere prikkel ervaart om (meer) te gaan
werken. Om de arbeidsparticipatie te bevorderen wordt daarom sinds
2009 stapsgewijs over een periode van 15 jaar de uitbetaling van de
algemene heffingskorting afgebouwd. Hierop zijn twee uitzonderingen,
namelijk voor gezinnen met kinderen tot 6 jaar en voor belastingplichtigen
geboren voor 1 januari 1972.
Door de reguliere afbouw ondervinden ongeveer 130 000 huishoudens
een gemiddeld negatief effect van ½%.
Het kabinet wil deze uitzonderingen afschaffen voor de gezinnen met
kinderen tot 6 jaar en voor belastingplichtigen geboren tussen 1 januari
1963 en 1 januari 1972. Om de koopkrachteffecten te dempen, is ervoor
gekozen de uitzondering in drie stappen af te bouwen in de kalenderjaren
2012 tot en met 2014. Vanaf 2014 geldt deze uitzondering alleen nog voor
de minstverdienende partner geboren vóór 1 januari 1963. In 2012 zijn er
ongeveer 390 000 huishoudens die niet langer onder de uitzondering op
de afbouw van overdraagbaarheid vallen. Zij ondervinden een gemiddeld
negatief effect op de koopkracht van ¾%.
2. Zorg
Een kwalitatief hoogstaande, toegankelijke en betaalbare gezondheidszorg
is cruciaal voor een samenleving. Hierbij is het echter van belang dat de
kosten worden beheerst. Het regeerakkoord bevat een aantal maatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

176

Bijlagen

op dat punt. Vanwege financiële tegenvallers in de afgelopen periode, zijn
voor 2012 nog aanvullende maatregelen genomen. Oplossingen zijn
gezocht in stringenter pakketbeheer, hogere eigen betalingen voor
bepaalde zorgvormen en het beter toespitsen van regelingen op de
daadwerkelijke doelgroep.
Inkomensafhankelijk maken Wtcg-tegemoetkomingen
Afgesproken is de tegemoetkoming op grond van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) inkomensafhankelijk te
maken, met een opbrengst van € 250 mln. Het kabinet ziet zich gesteld
voor de voortdurende noodzaak de Wtcg-regeling beter toe te snijden op
de groep personen die geconfronteerd worden met meerkosten als gevolg
van een handicap of chronische ziekte en voor wie de tegemoetkoming
het meest van belang is. Ook gezien de noodzaak om op gepaste wijze te
bezuinigen op de overheidsuitgaven, zoekt het kabinet naar een
uitwerking waarbij op verantwoorde wijze burgers lasten in toenemende
mate zelf kunnen dragen. Naar verwachting zullen ca. 700 000 personen
met een inkomen boven de inkomensgrens hun tegemoetkoming, ad
€ 150- € 500 verliezen (negatief inkomenseffect op huishoudniveau ca.
½% tot 2%). Inkomens onder de inkomensgrens behouden de tegemoetkoming volledig. Aandachtspunt is dat de Wtcg-tegemoetkoming over
2012 in 2013 wordt uitgekeerd; de budgettaire opbrengst wordt pas in
2013 ingeboekt, maar het koopkrachteffect wordt aan 2012 toegerekend
omdat de tegemoetkoming betrekking heeft op 2012.
Verhoging eigen risico Zvw
In 2012 wordt het eigen risico binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw)
verhoogd van € 170 naar € 220. Dit is € 40 meer dan de reguliere
indexatie. De verhoging van het eigen risico acht het kabinet noodzakelijk
in het kader van de beheersing van de collectieve zorguitgaven. Deze
verhoging heeft een drukkend effect op de premie van alle verzekerden
van ca. € 20, omdat meer kosten voor eigen rekening komen. Chronisch
zieken zullen vaker dan gemiddeld het eigen risico vol maken; bij hen
wegen dus de extra kosten voor eigen rekening niet op tegen de premiedaling. Via de compensatie eigen risico worden echter de circa 2 mln
chronisch zieken en gehandicapten gecompenseerd voor het eigen risico.
Deze compensatie stijgt van € 56 in 2011 naar ca. € 85 in 2012. Door deze
compensatie ondervinden chronisch zieken geen effecten van de
verhoging van het eigen risico. Voor andere huishoudens is het precieze
inkomenseffect afhankelijk van de balans tussen enerzijds de kosten die
voor eigen rekening komen en anderzijds de verwachte premiedaling.
Pakketmaatregelen Zvw
In 2012 worden diverse onderdelen uit het Zvw-pakket gehaald. Het gaat
hierbij om:
– vergoeding maagzuurremmers (chronisch zieken worden hierbij
uitgezonderd);
– vergoeding dieetadvisering (een uitzondering geldt voor dieetadvisering die wordt gegeven als onderdeel van gecoördineerde multidisciplinaire zorg voor COPD, diabetes of vasculair risicomanagement);
– vergoeding beweegkuur;
– vergoeding stoppen met roken;
– verlaging aantal vergoede zittingen eerstelijns psycholoog
Bij de eerste twee pakketmaatregelen gaat het om zorg voor aandoeningen met een beperkte ziektelast. Verder kiest dit kabinet ervoor de
verantwoordelijkheid voor gezond leven, zoals stoppen met roken en
meer bewegen, bij de burgers zelf neer te leggen, en heeft het kabinet –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

177

Bijlagen

ter bevordering van efficiënte zorgverlening en eigen verantwoordelijkheid van de patiënt – besloten het aantal te vergoeden zittingen
eerstelijnspsycholoog te verlagen van 8 naar 5.
Door de uitname uit het pakket komen enerzijds meer kosten voor eigen
rekening, maar dalen anderzijds de Zvw-premies. Het saldo-effect is
afhankelijke van het specifieke zorggebruik. Bij deze pakketuitnamen gaat
het in merendeel om onderdelen die niet specifiek zijn toegesneden op
chronisch zieken en gehandicapten. Mogelijk worden deze onderdelen
(deels) opgenomen in de aanvullende verzekering.
Invoering eigen bijdrage GGZ
Binnen de tweedelijns curatieve GGZ worden eigen betalingen ingevoerd,
om te komen tot een betaalbare curatieve GGZ. Daarnaast wordt de eigen
bijdrage in de eerstelijns GGZ verhoogd. De vormgeving van de eigen
bijdragen is zo gekozen, dat patiënten met lichte problematiek worden
gestimuleerd zorg te zoeken in de eerste lijn. Concreet gaat het om de
volgende maatregelen:
– verhoging eigen bijdrage eerstelijn naar € 20 per zitting;
– invoering eigen bijdrage tweedelijn € 100 voor DBC’s «diagnostiek» en
«behandeling kort» met een behandeltijd tot 100 minuten;
– invoering eigen bijdrage tweedelijn € 200 voor overige DBC’s, met
uitzondering van DBC’s «crisis» en «indirect»;
– invoering eigen bijdrage voor verblijf in de curatieve GGZ € 145 per
maand.
Door deze eigen betalingen komen enerzijds meer kosten voor eigen
rekening, maar dalen anderzijds de Zvw-premies. Voor mensen met een
psychische ziekte zal deze maatregel veelal een lastenverzwaring
betekenen.
Pgb’s
Per 1 januari 2012 wordt voor nieuwe gevallen de toegang tot het
persoonsgebonden budget (pgb) beperkt tot personen met een verblijfsindicatie. De indicatie wordt voor deze groep niet gewijzigd, maar de zorg
wordt niet meer geleverd via een pgb maar via de zorg in natura. Voor
mensen die in 2011 al een pgb ontvangen, verandert er tot 2014 niets.
3. Wonen
De woningmarkt heeft te maken met de ingrijpende gevolgen van de
economische crisis, waardoor investeringen zijn afgenomen en de
doorstroming op de woningmarkt sterk is verminderd. In de komende
jaren moet de doorstroming bevorderd worden, huurprijs en gewildheid
beter met elkaar in overeenstemming komen en moet het investeren in
woningen meer gaan lonen. Het kabinet neemt daartoe diverse maatregelen.
Tijdelijke verlaging overdrachtsbelasting
Het tijdelijk verlagen van de overdrachtsbelasting, van 6% naar 2%, geeft
een impuls aan de doorstroming in de koopsector. Deze maatregel is niet
meegenomen in de koopkrachtcijfers voor 2012 omdat zowel in 2011 als
in 2012 deze maatregel een halfjaar geldig is. Het maakt dus niet uit of
iemand een huis koopt in het tweede halfjaar van 2011 of in het eerste
halfjaar van 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

178

Bijlagen

Huurstijging inkomens > € 43 000
Hogere inkomens krijgen in de sociale huursector te maken met een extra
huurverhoging van maximaal 5%. Hiermee wordt scheefwonen
ontmoedigd en doorstroming bevorderd. De mate waarin voor
huishoudens met een belastbaar inkomen hoger dan € 43 000 daadwerkelijk sprake zal zijn van een hogere huurprijsstijging is afhankelijk van de
mate waarin verhuurders van deze mogelijkheid tot huurverhoging
gebruik gaan maken. Tegelijk wordt de betaalbaarheid voor lage inkomens
gewaarborgd door in de sociale huursector uit te gaan van inflatievolgend
huurbeleid.
Verhoging woningwaarderingspunten
In het Woningwaarderingsstelsel worden de huurpunten voor woningen
in schaarstegebieden verhoogd met maximaal 25 punten per 1 oktober
2011. Dit geeft verhuurders de mogelijkheid de huur bij nieuwe verhuringen meer in overeenstemming te brengen met de gewildheid van de
woning. De maatregel heeft geen effect op de huurprijzen bij de lopende
huurovereenkomsten. De verwachting is daarbij dat niet alle verhuurders
van de geboden extra ruimte gebruik zullen maken. Wel ligt het in de rede
dat hiervan sprake zal zijn bij de 150 000 woningen in het schaarstegebied
die nu al tegen de maximale huurprijs worden verhuurd. Het effect zal zich
binnen deze groep woningen geleidelijk voordoen, namelijk alleen bij die
woningen waarbij een wisseling van huurder heeft plaatsgevonden.
Hierbij gaat het jaarlijks om circa 5% van de huurwoningvoorraad.
Maatregelen in de huurtoeslag
Door aanscherping van de kwaliteitskorting in de huurtoeslag met 10
procentpunt wordt ook voor huurtoeslagontvangers de relatie tussen prijs
en kwaliteit van de woning verbeterd en wordt (duur) scheef wonen
tegengegaan. Daarnaast levert deze maatregel, naast een extra verhoging
van de eigen bijdrage met € 0,73 per maand, een belangrijke bijdrage aan
een noodzakelijke bezuiniging op de huurtoeslaguitgaven. De generieke
verhoging van de eigen bijdrage raakt alle circa 1 mln ontvangers van
huurtoeslag. De aanscherping van de kwaliteitskorting raakt alleen
huishoudens met een huurprijs boven de kwaliteitskortingsgrens (€ 362 in
2011); 21% van de huurtoeslagontvangers ondervindt er geen effect van.
De overige 79% heeft een nadelig inkomenseffect van gemiddeld € 9,25
per maand. De spreiding hiervan is afhankelijk van de hoogte van de
huurprijs. Het gemiddelde negatieve effect op de koopkracht is ½%.
4. Onderwijs
Om een ambitieuze studiecultuur te ondersteunen worden langstudeerders aangepakt, wordt in 2012 een sociaal leenstelsel in de
masterfase ingevoerd en wordt het gebruik van de studenten OV-chipkaart
ingekort. Dit draagt ertoe bij dat studenten bewuster gaan nadenken over
hun studiekeuze en studievoortgang. Door de sociale terugbetalingsvoorwaarden blijft de toegankelijkheid op peil. Doordat de investeringen van
de student in de eigen toekomst toenemen, wordt er geld vrijgespeeld om
de kwaliteit van het hoger onderwijs te verbeteren. Verder worden de
uitvoeringskosten beperkt door vereenvoudigingen in het stelsel van
studiefinanciering.
Niet indexeren normbedragen studiefinanciering
In 2012 worden de normbedragen die gelden voor de basis- en aanvullende beurs niet geïndexeerd. Het niet indexeren van de basisbeurs heeft
een negatief inkomenseffect voor alle studenten met recht op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

179

Bijlagen

basisbeurs. Het niet indexeren van de aanvullende beurs heeft alleen een
negatief inkomenseffect voor de studenten waarvan de ouders minder
dan circa € 45 000 verdienen. Voor 2012 gaat het om een besparing van
€ 18 mln. In 2012 krijgen naar schatting 640 000 studenten een basisbeurs
en 230 000 studenten een gehele of gedeeltelijke aanvullende beurs. Het
gemiddelde negatieve effect op de koopkracht van studenten is ca. € 20 –
€ 30 op jaarbasis.
Sociaal leenstelsel masterfase
Vanaf studiejaar 2012–2013 wordt er in de masterfase geen basisbeurs
meer verstrekt. Alle masterstudenten worden nog steeds in staat gesteld
de financiering van hun studie rond te krijgen. Daarvoor kunnen ze een
flexibele, gunstige en veilige studielening bij de overheid opnemen.
Aflossingstermijn studielening van 15 naar 20 jaar
Studieleningen mogen straks in 20 jaar worden terugbetaald in plaats van
15 jaar. Door de verlenging van de terugbetaalperiode van 15 naar 20 jaar
daalt het maandelijkse termijnbedrag dat studenten na hun opleiding
moeten terugbetalen met circa 20% (bij 3% rente). Wie onvoldoende
inkomen heeft om de vastgestelde termijnbedragen terug te betalen, mag
een lager bedrag voldoen. Eventuele restschuld zal na 20 jaar in plaats
van 15 jaar worden kwijtgescholden. Huishoudens met onvoldoende
inkomen betalen hierdoor tot maximaal 5 jaar langer het vastgestelde
termijnbedrag. De verlengde terugbetaalperiode gaat vanaf 1 augustus
2012 gelden voor studenten die een nieuwe studielening opnemen.
Studenten die op het moment van invoering al een studielening hadden
en nog niet zijn begonnen met aflossen, wordt de keuze geboden om voor
de gehele opgenomen studieschuld een terugbetaalperiode van 15 jaar te
houden dan wel om deze periode te verlengen naar 20 jaar.
Beperking studentenreisrecht
Het recht op de reisvoorziening voor studenten in het hoger onderwijs
wordt per 1 september 2012 met twee jaar ingekort. Het maximale recht
wordt daarmee teruggebracht van de «nominale studieduur plus drie
jaar» naar de «nominale studieduur plus één jaar». Voor de toekenning
van de reisvoorziening worden de studieduur van de bachelor- en
masterfase tezamen bezien. Studenten die op het moment van invoering
al gedurende de nominale studieduur plus één jaar gebruik hebben
gemaakt van de reisvoorziening, hebben vanaf dat moment geen reisrecht
meer. De prestatiebeursrechten die al zijn toegekend, worden niet met
terugwerkende kracht gewijzigd. Dit betekent dat studenten die voorafgaand aan 1 september 2012 al langer dan de nominale studieduur plus
één jaar gebruik hebben gemaakt van de reisvoorziening en binnen 10
jaar een diploma halen, de toegekende reisvoorziening volledig krijgen
omgezet in een gift.
Collegegeldverhoging langstudeerders
Vanaf het studiejaar 2012–2013 wordt het collegegeld voor langstudeerders verhoogd met € 3 063. Studenten die per 2012–2013 langer dan
één jaar zijn uitgelopen in hun bachelor- of masterfase, krijgen met deze
collegegeldverhoging te maken. De verwachting is dat het hier gaat om
62 000 langstudeerders, die € 62 mln extra collegegeld moeten betalen
(gerekend vanaf september 2012). De langstudeerders kunnen het
verhoogde collegegeld lenen. Voor de jaren erna is de verwachting dat het
aantal langstudeerders afneemt, tot structureel circa 54 300. Hiermee zijn
collegegeldinkomsten van structureel € 163 mln gemoeid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

180

Bijlagen

Vereenvoudigingen stelsel studiefinanciering
Het kabinet kiest in het kader van de ambitie om een krachtige, kleine en
dienstverlenende overheid te vormen ervoor om een aantal vereenvoudigingen door te voeren bij de toekenning van studiefinanciering. Deze
vereenvoudigingen gelden, vanaf het schooljaar 2012–2013 voor zowel
het middelbaar beroepsonderwijs als het hoger onderwijs. Het gaat om de
volgende maatregelen:
– Eenvoudiger procedure van «peiljaarverlegging» in geval van
inkomensschommelingen; hierdoor gaan circa 5 000 studenten er
gemiddeld € 1 500 op vooruit;
– Toekennen van studiefinanciering met terugwerkende kracht bij te laat
aanvragen; hierdoor gaan circa 9 500 studenten er gemiddeld € 625 op
vooruit;
– De partnertoeslag in de studiefinanciering wordt afgeschaft. Op dit
moment hebben circa 1 750 studerenden recht op een partnertoeslag,
omdat zij een partner hebben met een inkomen tot maximaal € 8 800
en de zorg voor een kind onder de 12 jaar. Onder bepaalde voorwaarden kan beroep worden gedaan op bijstand, waarmee het vervallen
van de partnertoeslag wordt gecompenseerd;
– De regeling voor studerenden met weigerachtige ouders wordt
afgeschaft. Hierdoor kan een groep van circa 17 500 studenten niet
langer de veronderstelde ouderlijke bijdrage als aanvullende beurs
ontvangen. Als de weigerachtige ouders een laag inkomen hebben,
kan nog wel een beroep op de aanvullende beurs worden gedaan;
– Bij de berekening van de aanvullende beurs wordt niet langer
gecorrigeerd voor de studieschuld van ouders en het aantal minderjarige kinderen. Hierdoor wordt voor 300 studenten de veronderstelde
ouderlijke bijdrage € 333 hoger, respectievelijk gaat de ouderlijke
bijdrage met € 363 omhoog per minderjarig kind. In veruit de meeste
gezinnen met een studerend kind zijn er geen meetellende minderjarige kinderen. De gezinnen die naast een studerend kind nog wel
minderjarige kinderen hebben, hebben meestal één of twee minderjarige kinderen. Er wordt met ongeveer 50 000 minderjarige kinderen
rekening gehouden.
5. Sociale Zekerheid
In overeenstemming met de afspraken uit het regeerakkoord worden de
uitgaven van SZW beperkt. Hierbij is een belangrijk uitgangspunt dat werk
in plaats van een uitkering centraal moet staan. Voorts staat de vangnetfunctie van de bijstand weer voorop. Ook neemt het kabinet maatregelen
om te voorkomen dat de bijstand hoger wordt dan het wettelijk
minimumloon. Tegelijkertijd wordt meer geld uitgetrokken voor
bijzondere bijstand, om kwetsbare groepen die te maken hebben met
cumulatie van koopkrachteffecten tegemoet te komen.
Afbouw dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon
De bijstand stijgt in 2012 minder doordat de dubbele heffingskorting in
het referentieminimumloon wordt afgebouwd. Tijdens de vorige
kabinetsperiode heeft de Kamer besloten de overdraagbaarheid van de
algemene heffingskorting in de fiscaliteit in vijftien jaar af te bouwen.
Hiermee is in de uitkeringshoogte nog geen rekening gehouden. Dat heeft
als gevolg dat na de overgangsperiode een paar in de bijstand erop
achteruit zou gaan als een van beide partners gaat werken. Om ervoor te
zorgen dat werk blijft lonen, wordt vanaf 2012 de dubbele algemene
heffingskorting in het referentieminimumloon in twintig jaar afgebouwd.
Deze maatregel betekent voor bijstandsgerechtigden (WWB, WIJ, AIO,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

181

Bijlagen

IOAW en IOAZ) en Anw-gerechtigden een jaarlijks negatief inkomenseffect
van ½% tot ¾%. Omdat de maatregel wordt genomen in 40 halfjaarlijkse
stapjes, is het negatieve inkomenseffect in 2012 iets kleiner dan in latere
jaren, te weten ½%. Hiernaast werkt de maatregel door in de Toeslagenwet (TW). Het jaarlijkse inkomenseffect is voor personen met een
toeslag uit de TW identiek aan dat bij bijstandsgerechtigden. Omdat hun
toeslag in veel gevallen relatief beperkt is, zullen zij vaak niet gedurende
de hele periode met inkomenseffecten te maken hebben. Voor 2012 gaat
het om in totaal ca. 550 000 huishoudens (ca. 350 000 bijstandsgerechtigden, 85 000 Anw-gerechtigden en 120 000 TW-gerechtigden) die te
maken hebben met deze maatregel. Deze maatregel is bij bijstandsgerechtigden ook verwerkt in de standaard koopkrachttabel in artikel 41.
Omvorming van de AOW-tegemoetkoming
De AOW-tegemoetkoming is een koopkrachtinstrument bedoeld om
ouderen gericht te kunnen ondersteunen in de koopkracht. De
AOW-tegemoetkoming is een bedrag bovenop de AOW-uitkering. Deze
AOW-tegemoetkoming is per 1 juni 2011 omgevormd naar een
koopkrachtregeling voor oudere belastingplichtigen (MKOB). Dit betekent
dat oudere niet-belastingplichtigen het recht op de tegemoetkoming
hebben verloren. Dit zijn AOW’ers die in het buitenland wonen en niet in
Nederland belasting betalen. Omdat in 2011 deze AOW’ers nog een deel
van het jaar de AOW-tegemoetkoming hebben ontvangen en in 2012 in
het geheel niet meer heeft dit voor hen een effect op de koopkrachtontwikkeling in 2012. De AOW-tegemoetkoming bedroeg in 2011 € 397 per
jaar. Het gaat hier om ongeveer 260 000 AOW’ers. Het precieze inkomenseffect is onder andere afhankelijk van het fiscale stelsel in het betreffende
land en de hoogte van het inkomen.
MKOB in de middelentoets AIO
De Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO) is een bijstandsvoorziening voor personen met een onvolledige AOW-uitkering en onvoldoende aanvullende inkomsten. De MKOB is op dit moment uitgezonderd
van de middelentoets van de AIO. Hierdoor ontvangen mensen deze
tegemoetkoming bovenop de AIO. Dit doet naar de mening van dit
kabinet onvoldoende recht aan de functie van de AIO als bijstandsvoorziening die een laatste vangnet op het sociaal minimum biedt. Daarom
wordt per 2012 de MKOB niet langer uitgezonderd van de middelentoets
in de bijstand. Voor huishoudens met een AIO-uitkering, in 2011 zijn dit er
38 000, is er in 2012 een eenmalig effect van het opheffen van de
uitzondering van de MKOB op de middelentoets voor bijstandsgerechtigden. Voor alleenstaanden betekent dit – uitgaande van de hoogte van
de MKOB in 2011 – een daling van het netto inkomen van € 371, voor
paren gaat het om € 743. Dit is voor alleenstaanden en paren respectievelijk 3% en 4½% van de huidige hoogte van het sociaal minimum voor
65-plussers. Overigens blijft het huidige substantiële verschil in hoogte
tussen bijstandsnormen voor personen tot 65 jaar en voor personen van
65 jaar of ouder wél in stand. Het verschil voor een alleenstaande
bedraagt – ook na de maatregel – ruim € 1 000 netto per jaar.
Aanscherping gezinsbijstand en huishoudinkomenstoets
Meer mensen aan het werk is een belangrijke opdracht van dit kabinet.
Het regeerakkoord stelt dat mensen niet afhankelijk mogen worden
gemaakt van een uitkering. Om het activerende karakter en de vangnetfunctie van de WWB verder te versterken, wordt met ingang van 1 januari
2012 de bijstand voor inwonenden afgeschaft en wordt de toets op het
partnerinkomen vervangen door een toets op het huishoudinkomen, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

182

Bijlagen

een beperkte vrijlatingsregeling voor inkomsten van minderjarige
kinderen. Dit wordt bereikt door het recht op gezinsbijstand aan te
scherpen doordat het gezin de bijstand gezamenlijk moet aanvragen en
recht krijgt op een gezinsuitkering ter hoogte van de huidige norm voor
gehuwden op grond van de WWB. Circa 18 000 gezinnen krijgen te maken
met deze maatregel. In circa 2 200 gezinnen is er sprake van stapeling van
bijstandsuitkeringen. In circa 8 000 gezinnen is er sprake van een
bijstandsuitkering van de ouder(s) en een ander vorm van inkomsten van
het kind, dan wel kinderen. In circa 7 800 gezinnen is er sprake van een
bijstandsuitkering van het kind, dan wel kinderen en overig inkomen van
de ouder(s).
De inkomenseffecten van deze maatregel zijn erg afhankelijk van de
specifieke huishoud- en inkomenssituatie, alsmede van het aantal en de
leeftijd van de thuiswonende kinderen. Op huishoudniveau kan deze
maatregel een inkomensachteruitgang betekenen van meer dan 50%. Het
gaat dan bijvoorbeeld om de situatie waarin een van de ouders werkt
tegen het minimumloon en er twee of meer thuiswonende kinderen zijn
van 21 jaar of ouder met een bijstandsuitkering. De inkomensachteruitgang is minder sterk naarmate het inkomen van het werkende
huishoudlid toeneemt en/of het aantal personen binnen het gezin met een
bijstandsuitkering afneemt. Zo geldt voor een huishouden waarin een van
de ouders werkt tegen een modaal loon en waarin sprake is van een
thuiswonend kind van 21 jaar of ouder in de bijstand een inkomenseffect
van -30%. Omdat er in 2012 sprake is van een half jaar overgangsrecht
treden de inkomenseffecten voor ongeveer de helft op in 2012 en voor de
andere helft in 2013.
Afschaffen WWIK
De Wet Werk en Inkomen Kunstenaars (WWIK) biedt kunstenaars een
aanvulling op het inkomen wanneer er niet in het eigen levensonderhoud
kan worden voorzien. Omdat het kabinet het niet passend vindt dat voor
kunstenaars andere regels gelden dan voor andere werknemers of
ondernemers wordt de WWIK met ingang van 1 januari 2012 beëindigd.
Sociale zekerheid is alleen bestemd voor degenen die niet kunnen werken.
Als kunstenaars niet voldoende inkomsten verwerven met hun kunst,
moeten ze die op een andere manier verdienen, bijvoorbeeld in een baan
buiten de kunstsector. De inkomenseffecten van deze maatregel –
uitgaande van doorstroom naar een bijstandsuitkering – zijn afhankelijk
van de bijverdiensten van de kunstenaar. Bij maximale bijverdiensten is er
sprake van een inkomensachteruitgang van maximaal 21%. Zonder
bijverdiensten is er sprake van een inkomensvooruitgang van maximaal
47%, omdat de WWB-uitkering hoger ligt dan de uitkering op grond van
de WWIK (maar hier staan wel strengere eisen tegenover). Naar
verwachting zullen ongeveer 2 300 kunstenaars te maken krijgen met deze
maatregel, uitgaande van de meest recente volumecijfers van het CBS.
Korting AOW-partnertoeslag
Gehuwde AOW-gerechtigden ontvangen in principe 50% van het
nettominimumloon per maand. Als beide partners 65 jaar of ouder zijn
ontvangen zij dus samen 100%. Zolang één van de partners nog geen 65
jaar is bestaat er recht op een partnertoeslag, die tot en met 2010
maximaal 50% van het netto minimumloon bedraagt. De uiteindelijke
hoogte van de partnertoeslag is afhankelijk van de inkomsten van de
jongere partner. Per 1 januari 2015 komt de AOW-partnertoeslag te
vervallen voor nieuwe instroom. Vooruitlopend op deze wijziging wordt er
een korting toegepast op de partnertoeslag voor AOW’ers die op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

183

Bijlagen

1 augustus 2011 recht hebben dan wel recht krijgen op een toeslag. De
hoofdregel is een generieke korting van 10%. Indien echter het gezamenlijke inkomen onder 162% van het wettelijk minimumloon inclusief
vakantietoeslag (WML) ligt, wordt de partnertoeslag niet gekort.
Huishoudens met een gezamenlijk inkomen net boven 162% van het WML
worden gekort tot deze grens. In dergelijke gevallen valt de korting dus
lager uit dan 10%. In 2011 bestaat het lopend bestand uit ongeveer 200
000 AOWers met een partnertoeslag. Vanwege de inkomensgrens is naar
verwachting ruim een kwart gevrijwaard van de korting. Voor
huishoudens met beperkte extra inkomsten bovenop de AOW, die net
boven de inkomensgrens van 162% WML zitten betekent deze maatregel
een inkomensdaling op jaarbasis van maximaal 2¼%. Bij toenemende
aanvullende inkomsten neemt het procentuele inkomenseffect af.
Aangezien de meeste 65-plussers aanvullende inkomsten (bijvoorbeeld in
de vorm van aanvullend pensioen) hebben, is het inkomenseffect over het
algemeen lager. Omdat de maatregel per 1 augustus 2011 in werking is
getreden, treden de inkomenseffecten deels op in 2011 en deels in 2012.
AOW vanaf verjaardag
Met ingang van 1 januari 2012 start het AOW-pensioen niet meer op de
eerste dag van de maand waarin iemand de pensioengerechtigde leeftijd
bereikt, maar met ingang van de dag waarop iemand die leeftijd bereikt.
Dit betekent dat mensen die 65 jaar worden eenmalig maximaal één
maand (voor mensen die tegen het einde van de maand jarig zijn) minder
AOW-pensioen ontvangen. Het gaat daarbij om circa 200 000 mensen per
jaar.
Inkomensvrijlating alleenstaande ouders in de WWB
Alleenstaande ouders met een kind tot 12 jaar kunnen, als het college van
B&W van oordeel is dat dit bijdraagt aan de arbeidsinschakeling, in
aanmerking komen voor een vrijlating van 12,5% van hun nettoinkomsten uit arbeid, tot een maximum van € 120 per maand en voor de
maximale duur van 3 jaar. Vanwege deze nieuwe vrijlating zal een bredere
doelgroep werkende alleenstaande ouders in de bijstand erop vooruit
gaan, namelijk alleenstaande ouders met kinderen tussen de 5 en 12 jaar
die momenteel geen recht hebben op een vrijlating. De werkende
alleenstaande ouders die in de huidige situatie gebruik kunnen maken van
een vrijlating van heffingskortingen (alleenstaande ouders met kinderen
tot 5 jaar) zullen afhankelijk van het inkomen erop voor- of (in beperkte
mate) achteruit gaan. Er geldt een overgangsrecht van twee maanden.
Circa 54 000 alleenstaande ouders in de WWB hebben kinderen onder de
12 jaar.
Normering inkomensgrens gemeentelijk minimabeleid op 110%
Om de WWB daadwerkelijk te richten op de groep die het echt nodig
heeft, wordt de inkomensgrens van gemeentelijk minimabeleid genormeerd tot 110% van het op het huishoudtype toepasselijke – van het WML
afgeleide – sociaal minimum. Met het inperken van deze gemeentelijke
vrijheid op het terrein van categoriale inkomensondersteuning, wil het
kabinet zo veel mogelijk voorkomen dat de gemeenten het centrale
inkomensbeleid van het rijk met een eigen inkomensbeleid doorkruisen.
De inkomensnormering geldt – gelet op het maatwerk-principe – niet voor
de toepassing van de individuele bijzondere bijstand, maar alleen voor
categoriale voorzieningen als de langdurigheidstoeslag, de categoriale
bijzondere bijstand aan chronisch zieken en gehandicapten, ouderen,
mensen met schoolgaande kinderen, de collectieve aanvullende ziektekostenverzekeringen, stadpassen en voorzieningen op sociaal-cultureel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

184

Bijlagen

terrein. Precieze cijfers over hoeveel huishoudens met deze maatregel te
maken krijgen zijn niet bekend. Immers, de precieze voorwaarden voor
categoriale bijstandverlening en de hoogte van de bedragen die worden
verstrekt aan huishoudens uit een bepaalde inkomensklasse, worden niet
landelijk geregistreerd. Wél is op basis van de Divosa-monitor 2010
bekend dat de gemiddelde inkomensgrens voor gemeentelijk minimabeleid op dit moment 116% bedraagt, en dat 80% van de gemeenten (ten
minste een vorm van) categoriale bijstand verleent.
Intensivering bijzondere bijstand
Om de cumulatie van inkomenseffecten te verzachten voor kwetsbare
groepen zoals bijvoorbeeld chronische zieken, gehandicapten en ouderen
wordt de bijzondere bijstand geïntensiveerd met € 90 mln. Door het
toevoegen van deze middelen aan het gemeentefonds worden de
gemeenten extra gestimuleerd om deze specifieke doelgroepen door
middel van de verlening van bijzondere bijstand inkomensondersteuning
te bieden. In totaal hadden in 2009 circa 740 000 huishoudens een
inkomen onder 110% van het sociaal minimum. Circa een derde deel
hiervan bestaat uit huishoudens met leden boven de 65 jaar.
Woonlandbeginsel in de kinderbijslag
Om de export van uitkeringen te beperken wordt in 2012 het zogenoemde
woonlandbeginsel ingevoerd voor landen buiten de Europese Unie in de
algemene kinderbijslag (AKW), Algemene nabestaandenwet (Anw) en de
vervolguitkering van de regeling WGA. Het woonlandbeginsel wordt
overigens vanaf 2013 ook ingevoerd in het kindgebonden budget. Dat
betekent dat de – doorgaans lagere – kosten van het land waar iemand
woont bepalend worden voor de hoogte van de uitkering, niet de kosten
in het land dat de uitkering verstrekt. Dit raakt ook de koopkracht van in
Nederland verblijvenden, op het moment dat zij kinderbijslag ontvangen
voor een in het buitenland verblijvend kind. Er zijn circa 50 000 kinderen
waarvoor recht op kinderbijslag bestaat in het buitenland, waarvan circa
14 000 buiten de EU.
6. Overig
Verhoging btw-tarief podiumkunsten
Het btw-tarief voor podiumkunsten is verhoogd van het verlaagde tarief
van 6% naar het algemene tarief van 19%. Deze verhoging geldt sinds
1 juli 2011 en levert structureel € 48 mln op. Omdat in 2011 een half jaar
lang nog het lagere btw-tarief geldt, komt het gemiddelde btw-tarief in
2011 lager uit dan in 2012 en is er van 2011 naar 2012 nog een prijsverhogend effect. Dit effect wordt meegenomen bij de berekening van de
consumentenprijsindex.
Verhoging assurantiebelasting
De assurantiebelasting is met ingang van 1 maart 2011 verhoogd van
7,5% naar 9,7%. Omdat deze maatregel voor een deel nog niet in werking
is in 2011 werkt deze maatregel door in de inflatiecijfers voor 2012 en
heeft daarom een beperkt negatief effect op de koopkracht. Deze
maatregel brengt structureel € 250 mln op.
Vitaliteitspakket
In 2013 gaan de doorwerkbonus en arbeidskorting oudere werknemers op
in een nieuwe regeling, de werkbonus. Vooruitlopend hierop wordt de
arbeidskorting oudere werknemers al in 2012 afgeschaft. Deze groep
oudere werknemers zal de reguliere arbeidskorting (€ 1 611) ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

185

Bijlagen

Daarnaast wordt de bezuiniging op de doorwerkbonus vanuit het
regeerakkoord anders ingevuld zodat de leeftijdsgrens van de doorwerkbonus blijft aansluiten met de leeftijdsgrens van de werkbonus. Zo blijft
het percentage voor 62-jarigen ten opzichte van 2011 gelijk op 5%, waar
het regeerakkoord dit percentage op nul had gezet. De percentages voor
63- en 64-jarigen worden zowel ten opzichte van de huidige situatie als ten
opzichte van de maatregel in het regeerakkoord verlaagd naar 4,5%. Deze
maatregel treft naar schatting 500 000 huishoudens, die er gemiddeld
1¼% in koopkracht op achteruit gaan.
Aanscherping voorwaarden bpm-vrijstelling
Met ingang van 2012 worden de voorwaarden voor een volledige
bpm-vrijstelling geleidelijk aangescherpt om een verdere budgettaire
teruggang te voorkomen. De tarieven worden beperkt verlaagd, zodat de
bpm-opbrengst niet toeneemt. Sommige auto’s zullen in 2012 ten opzichte
van 2011 beperkt duurder worden. Andere auto’s worden juist beperkt
goedkoper. Dit effect wordt meegenomen bij de berekening van de
consumentenprijsindex, maar is zeer beperkt.
Afschaffen spaarloon
Het spaarloon wordt afgeschaft per 2012. Dit betekent een hogere
grondslag voor de premies werknemersverzekeringen en een hoger
belastbaar inkomen. Deelnemers aan spaarloon gaan straks meer premies
werknemersverzekeringen en meer belasting betalen. Deze maatregel
heeft een drukkend effect van circa 1% op de koopkracht voor
huishoudens die gebruik maken van de spaarloonregeling. De budgettaire
opbrengst van het afschaffen van de spaarloonregeling wordt in 2012
ingezet als dekking voor de inmiddels doorgevoerde verlaging van de
overdrachtsbelasting van 6% naar 2%. Het opgebouwde vermogen valt in
beginsel vrij. Voor mensen die gebruik maken van de overgangsregeling
blijft de vrijstelling in box 3 van toepassing. Het opgebouwde vermogen
wordt voor hen conform de huidige systematiek dan jaarlijks gedeeltelijk
vrijgegeven. Ook blijven de huidige deblokkeringsmogelijkheden bestaan.
In 2016, vier jaar na de invoering van deze overgangsregeling, zal de
spaarloonregeling uitgewerkt zijn.
30%-regeling
De 30%-regeling – een forfaitaire onbelaste kostenvergoeding gedurende
maximaal 10 jaar voor werknemers voor extra kosten van tijdelijk verblijf
buiten het land van herkomst – wordt beter gericht op de werknemers
waar deze regeling oorspronkelijk voor is bedoeld. Structureel levert de
ingreep € 100 mln op. Werknemers die eerder een periode in Nederland
verbleven of tewerkgesteld waren en die na een periode van verblijf in het
buitenland weer in Nederland komen werken (bijvoorbeeld Nederlanders),
komen minder snel in aanmerking voor de regeling. Ook werknemers uit
de grensstreek komen niet meer in aanmerking. Voorts wordt het
criterium dat de werknemer moet beschikken over een «specifieke
deskundigheid» ingevuld door een objectieve salarisnorm. Voor buitenlandse studenten die in Nederland afstuderen of promoveren wordt de
regeling juist toegankelijk gemaakt. Bestaande gevallen worden geëerbiedigd tot het toetsmoment na het vijfde jaar van toepassing van de
30%-regeling. Een onbelaste vergoeding voor werkelijke extra kosten van
tijdelijk verblijf buiten het land van herkomst blijft overigens mogelijk in
de loonsfeer voor werknemers die niet langer voor de 30%-regeling in
aanmerking komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

186

Bijlagen

Uniformering zelfstandigenaftrek
Het kabinet wil winstgroei belonen. De zelfstandigenaftrek wordt daarom
geüniformeerd op één vast bedrag van € 7 280 en zal niet langer aflopen
bij oplopende winst. Dit bedrag wordt niet geïndexeerd. De zelfstandigenaftrek is nu hoog bij lage winsten en loopt stapsgewijs af als de winst
toeneemt. Deze vormgeving van de zelfstandigenaftrek kan leiden tot een
hoge marginale druk, waardoor de ondernemer maar weinig overhoudt
van de extra winst die hij maakt. Doorgroei wordt hierdoor ontmoedigd.
Dit is onwenselijk. Het kabinet is van mening dat ondernemers juist
gestimuleerd zouden moeten worden om een succes te maken van hun
onderneming. Daarom heeft het kabinet in het regeerakkoord opgenomen
dat de belemmerende marginale druk (de «straf» op groei) uit de
zelfstandigenaftrek wordt weggenomen. Als de zelfstandigenaftrek in 2012
geïndexeerd zou worden, zou hij € 9 645 bedragen bij winsten lager dan
€ 14 285 en € 4 680 voor winsten vanaf € 60 830. Alleenstaande ondernemers zonder ander inkomen met een lagere winst dan € 18 855 betalen
nu geen belasting en gaan dat ook niet doen na uniformering van de
zelfstandigenaftrek. Wel gaan zij over een groter deel van het inkomen
inkomensafhankelijke zorgpremie betalen. Bij winsten tussen € 18 855 en
€ 53 975 daalt de zelfstandigenaftrek met € 110. Hier moet belasting en
inkomensafhankelijke zorgpremie worden betaald. Bij winsten boven € 53
975 stijgt de zelfstandigenaftrek en ontstaan positieve inkomenseffecten.
Uitbreiding vrijwillige voortzetting pensioenregeling
In de huidige situatie wordt werknemers na beëindiging van het dienstverband de mogelijkheid geboden nog drie jaar fiscaal gefaciliteerd deel
te nemen aan de pensioenregeling van de voormalig werkgever. Deze
termijn wordt per 2012 verlengd tot 10 jaar. De maatregel faciliteert
hiermee met name werknemers die zelfstandig ondernemer worden, voor
welke groep de Pensioenwet reeds een verlengde termijn van vrijwillige
voortzetting kent. De maatregel leidt tot een lastenverlichting van € 15
mln. De maatregel wordt gefinancierd door een verlaging van het
dotatieplafond voor de fiscale oudedagsreserve (FOR). Dit betekent een
beperking van de mogelijkheid voor ondernemers in de inkomstenbelasting met een winstinkomen boven ca. € 80 000 die in de eigen
onderneming een FOR opbouwen.
Maatregelen op het terrein van Justitie
Alle boetes stijgen in 2012 met 20%. Deze stijging werkt niet door in de
koopkrachtcijfers omdat boetes door het CBS niet worden meegenomen
bij de berekening van de consumentenprijsindex. Daarnaast worden de
griffierechten per 1 juli 2012 verhoogd met een totale geraamde budgettaire opbrengst van € 60 mln. Dit bedrag is niet alleen voor de burger
maar ook voor bestuursorganen en bedrijfsleven. De daadwerkelijke
effecten zijn afhankelijk van de te betalen boetes en griffierechten per
huishouden.
Maatregelen Caribisch Nederland
Nu de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba met ingang van
10 oktober 2010 onderdeel zijn geworden van het land Nederland worden
in deze bijlage ook maatregelen en ontwikkelingen die de inkomens in
Caribisch Nederland raken beschreven. Voor Caribisch Nederland beschikt
SZW niet zoals voor Europees Nederland over betrouwbare ramingen van
de contractloonontwikkeling, indexatie van de pensioenen en de inflatie.
Hierdoor is het niet mogelijk om koopkrachtplaatjes te maken voor
Caribisch Nederland zoals die voor de Europees-Nederlandse situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

187

Bijlagen

worden opgesteld. In het jaarverslag zal specifieker gerapporteerd worden
over de koopkrachtontwikkeling omdat dan realisatiegegevens
beschikbaar zijn over onder meer de inflatie en de indexatie van de
pensioenen. Hieronder worden de belangrijkste ontwikkelingen en
maatregelen toegelicht.
Prijsontwikkeling en indexering van uitkeringen en pensioen
De eerste cijfers over de prijsontwikkeling in 2011 laten zien dat de inflatie
in Caribisch Nederland na de transitie en de invoering van de dollar is
opgelopen. Uit de gepubliceerde kwartaal-op-kwartaal cijfers voor het
tweede kwartaal blijkt dat de inflatie op Sint-Eustatius het hoogst was met
10,5%, gevolgd door Saba met 6,9% en Bonaire met 5,0%. Ter vergelijking:
de inflatie op de Nederlandse Antillen was in 2008 6,3%, in 2009 1,6% en
in 2010 2,8%. Het minimumloon, de AOV, de AWW en de Onderstand
worden per 1 januari 2012 geïndexeerd op basis van de gerealiseerde
prijsontwikkeling in het derde kwartaal van 2011. Hiermee wordt
gecompenseerd voor de prijsstijgingen. Ook de indexering van de
aanvullende pensioenen is gekoppeld aan de prijsontwikkeling zoals is
bepaald in de pensioenovereenkomst van de stichting pensioenfonds
Caribisch Nederland.
Maatregelen uit het belastingplan
Bestuurlijk overleg met de eilanden in juni 2011 heeft geleid tot enkele
aanpassingen in de fiscale wetgeving. Zo wordt de ouderentoeslag
verhoogd van 200 naar 1 200 dollar. Ouderen met een inkomen dat hoger
is dan de belastingvrije som hebben hiervan op jaarbasis een voordeel
van 304 dollar. De indexatie van de belastingvrije som, de ouderentoeslag
en de kindertoeslag wordt naar voren gehaald door deze per 1 oktober
2011 te indexeren met de gerealiseerde gemiddelde inflatie over het
tweede kwartaal. Daarnaast wordt per 1 oktober 2011 een extra verhoging
toegepast van 5% van de belastingvrije som, de ouderentoeslag en de
kindertoeslag vanwege de verwachte meeropbrengst van de belastingen
ten opzichte van vorig jaar. Belangrijk uitgangspunt bij het ontwerpen van
het nieuwe belastingstelsel was dat de totale belastingopbrengst
ongeveer gelijk zou moeten blijven ten opzichte van de totale opbrengst
van het oude Nederlands-Antilliaanse stelsel op de drie eilanden. In
Caribisch Nederland komt het voor dat pensioengerechtigden nog
pensioenpremie betalen. In de fiscale wetgeving is hier geen rekening
mee gehouden en daarom waren deze pensioenpremies niet aftrekbaar.
Dit wordt gecorrigeerd.
Algemene bestedingsbelasting (ABB)
Ten slotte is er een aantal wijzigingen in de Algemene Bestedingsbelasting (ABB) met invloed op de inflatie. Zo wordt de ABB voor horecadiensten en alle overige diensten verlaagd van 8% naar 6% op Bonaire en
van 6% naar 4% op Sint-Eustatius en Saba. Deze tariefsmaatregel kost 3
mln dollar en heeft een drukkend effect op de inflatie. De reizigersvrijstelling voor reizigers die vanuit het buitenland goederen meenemen naar
Caribisch Nederland wordt verhoogd van 175 dollar naar 500 dollar. Op
Sint-Eustatius en Saba wordt de tariefstructuur voor auto’s ook aangepast.
In plaats van 25% over de totale invoerwaarde van de auto, wordt het
tarief 18% over de eerste 20 000 dollar, 22% over de waarde tussen 20 000
en 30 000 dollar en 30% voor de invoerwaarde daarboven. Voor nieuwe
auto’s geldt in plaats van het 18%-tarief een tarief van 10%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

188

Bijlagen

4.4 Lijst met afkortingen
ABB
AD
ADR
AFM
AGSZW
AHK
AI
AIO
AKO
AKW
Anw
Aof
AOV
AOW
Arbo
Arbvo
ATB-V
ATW
avv
Awb
AWBZ
AWf
AWIR
AWW
BBA
Bbz
BHV
BIA
BIKK
BKK
BKWI
BSO
BUIG
BVG
BW
cao
CBS
CEP
COPD
CPB
CPI
CWI
DBC
DNB
EBB
EMU
EQUAL

ESF
EU
EVC
fte

Algemene Bestedingsbelasting
Algemene doelstelling
Auditdienst Rijk
Autoriteit Financiële Markten
Agentschap Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Algemene heffingskorting
Arbeidsinspectie
Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen
Algemeen Ketenoverleg
Algemene Kinderbijslagwet
Algemene Nabestaandenwet
Arbeidsongeschiktheidsfonds
Algemene Ouderdomsverzekering Caribisch Nederland
(Bonaire, St. Eustatius en Saba)
Algemene Ouderdomswet
Arbeidsomstandigheden
Arbeidsvoorzieningswet
Arbeidstijdenbesluit-Vervoer
Arbeidstijdenwet
Algemeen verbindend verklaren van bepalingen van
collectieve arbeidsovereenkomsten
Algemene wet bestuursrecht
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
Algemeen Werkloosheidsfonds
Algemene Wet Inkomensafhankelijke Regelingen
Algemene Weduwen- en Wezenverzekering Caribisch
Nederland (Bonaire, St. Eustatius en Saba)
Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen
Besluit bijstandsverlening zelfstandigen
Bedrijfshulpverlening
Beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria
Bijdragen in de kosten van heffingskortingen
Bureau Kwaliteit Kinderopvang
Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen
Buitenschoolse opvang
Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten
Bedrijfsverzamelgebouwen
Burgerlijk Wetboek
collectieve arbeidsovereenkomst
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centraal Economisch Plan
Chronic Obstructive Pulmonary Disease
Centraal Planbureau
Consumentenprijsindex
(voormalige) Centra voor Werk en Inkomen
Diagnose behandelcombinatie
De Nederlandsche Bank
Enquête Beroepsbevolking
Economische en Monetaire Unie
Transnationaal programma van de Europese Unie gericht
op het creëren van gelijke kansen en het bestrijden van
discriminatie op de arbeidsmarkt
Europees Sociaal Fonds
Europese Unie
Erkenning van Verworven Competenties
fulltime equivalent (=voltijdbaan)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

189

Bijlagen

FOR
GBA
GGD
GGZ
GIR
IAS
IAU
IB
ICT
ID-banen
ILO
IOAW
IOAZ
IOW
IPW
IVA
IWI
KO
KOT
LRK
MAU
MEV
mkb
MKOB
MOE-landen
NEA
Nug
OD
OOP
OR
Pgb
PSW
RCN
RHB
ri&e
RSP
RTA
RWI
RWT
SCP
SEC
SER
Sfn
SIOD
Sisa
SOR
SPW
STA
STAP
SUWI
SVB
Sw-bedrijven
SZA
SZW
TAS
TBA

Fiscale oudedagsreserve
Gemeentelijke Basisadministratie
Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst
Geestelijke Gezondheidszorg
Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte
Instituut Asbestslachtoffers
Incidentele aanvullende uitkering
Inlichtingenbureau
Informatie- en Communicatie Technologie
Instroom, doorstroombanen
International Labour Organization
Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers
Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen
Inkomensvoorziening oudere werklozen
Innovatie Programma Werk en bijstand
Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten
Inspectie Werk en Inkomen
Kinderopvang
Kinderopvangtoeslag
Landelijk Register Kinderopvang
Meerjarige aanvullende uitkering
Macro-Economische Verkenning
midden- en kleinbedrijf
Mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen
Midden- en Oosteuropese landen
Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
Niet-uitkeringsgerechtigde
Operationele doelstelling
Out of pocket kosten
Ondernemingsraad
Persoonsgebondenbudget
Pensioen- en Spaarfondswet
Rijksdienst Caribisch Nederland
Rijkshoofdboekhouding
risico-inventarisatie en evaluatie
Regeling Schoonmaakdiensten Particulieren
Regeling Tegemoetkoming in de adoptiekosten
Raad voor Werk en Inkomen
Rechtspersoon met een wettelijke taak
Sociaal en Cultureel Planbureau
Subsidie Expertise Centrum
Sociaal Economische Raad
Society for Neuroscience
Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
Single information, single audit
Subsidie Overzicht Rijk
Sociaal pedagogisch werk
Subsidieregeling Totstandkoming Arbocatalogi
Stimulering Arbeidsparticipatie
Structuur Uitvoering Werk en Inkomen
Sociale Verzekeringsbank
Sociale werkvoorzieningsbedrijven
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Regeling Tegemoetkoming asbestslachtoffers
Wet terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

190

Bijlagen

TK
TOG
Tri
TW
TWV
Ufo
UWV
Vazalo
VNG
vve
VWNW
Waadi
Wajong
WAMIL
WAO
WAV
WAZ
WAZO
WBO
WEOR
Wfsv
WGA
WIA
WIJ
Whk
WKB
Wko
Wmco
WML
WNV
WOR
Wsw
Wtcg
WTOS
WTV
WVA
WW
WWB
WWIK
WWNV
ZBO
ZEZ
Zvw
ZW
zzp’er

Tweede Kamer
Tegemoetkoming Onderhoudskosten thuiswonende
gehandicapte kinderen
Tijdelijke regeling inkomensgevolgen herbeoordeelde
arbeidsongeschikten
Toeslagenwet
Tewerkstellingsvergunning
Uitvoeringsfonds voor de overheid
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
Voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders
Vereniging Nederlandse Gemeenten
voor- en vroegschoolse educatie
Van Werk Naar Werk
Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs
Wet Werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten
Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Militairen
Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Wet Arbeid Vreemdelingen
Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering Zelfstandigen
Wet arbeid en zorg
Wet op de bedrijfsorganisatie
Wet op de Europese ondernemingsraden
Wet financiering sociale verzekeringen
Werkhervatting gedeeltelijk arbeidsongeschikten
Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
Wet investeren in jongeren
Werkhervattingskas
Wet op het kindgebonden budget
Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen
Wet melding collectief ontslag
Wet Minimumloon en minimumvakantiebijslag
Werken naar Vermogen
Wet op de ondernemingsraden
Wet sociale werkvoorziening
Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten
Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
Werktijdverkorting
Wet Vermindering Afdracht Loonbelasting en Premie
Volksverzekeringen
Werkloosheidswet
Wet Werk en Bijstand
Wet Werk en Inkomen Kunstenaars
Wet Werken Naar Vermogen
Zelfstandige Bestuursorgaan
Regeling Zelfstandigen en zwangeren
Zorgverzekeringswet
Ziektewet
zelfstandige zonder personeel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

191

Bijlagen

4.5 Trefwoordenregister
Administratieve lasten 5, 21
AIO 25, 108, 109, 114, 115, 157, 173, 181, 182, 189
AKW 4, 20, 25, 28, 119, 120, 121, 123, 124, 157, 159, 160, 161, 185, 189
Anw 20, 101, 108, 110, 111, 112, 113, 127, 128, 129, 157, 159, 160, 161,
163, 165, 166, 167, 168, 182, 185, 189
AOW 8, 9, 10, 26, 34, 54, 60, 87, 108, 109, 110, 111, 112, 114, 115, 127,
128, 129, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 165, 167, 168, 173, 182, 183,
184, 189
Arbeid en zorg 45, 46, 71, 115, 130, 134, 191
Arbeidsgehandicapten 7, 10, 12, 41, 84, 94, 105, 165
Arbeidsinspectie 21, 45, 51, 52, 53, 55, 57, 58, 151, 189
Arbeidsmigratie 4, 17, 28, 52, 53
Arbeidsomstandigheden 15, 16, 28, 45, 54, 55, 56, 57, 58, 156, 157, 189,
190
Arbeidsongeschiktheid 19, 20, 24, 28, 41, 54, 66, 69, 73, 74, 75, 78, 80, 82,
94, 96, 104, 110, 112, 115, 159, 160, 161, 165, 166, 189, 190, 191
Arbeidsparticipatie 2, 4, 18, 28, 30, 36, 38, 39, 40, 44, 45, 54, 56, 82, 91,
94, 99, 102, 105, 130, 133, 176, 190
Arbeidstijden 45, 54, 57, 58, 189
Arbeidsverhoudingen 2, 4, 28, 40, 42, 47, 49, 50, 51, 52, 189
Armoede 18, 29, 30, 34, 35, 66, 86, 87, 176
ATW 54, 57, 189
Bbz 69, 71, 85, 88, 189
BIA 67, 69, 78, 110, 189
Bijstand 6, 7, 9, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 22, 24, 25, 28, 30, 32, 35, 36, 37, 66,
67, 69, 70, 71, 72, 82, 85, 86, 87, 88, 89, 99, 101, 109, 115, 143, 157, 159,
160, 161, 173, 176, 181, 182, 183, 184, 185, 189, 190, 191
BIKK 127, 129, 189
Duurzame inzetbaarheid 10, 11, 12, 41, 42
Fraude 6, 7, 15, 16, 17, 18, 24, 25, 27, 70, 72, 76, 78, 79, 87, 88, 89, 111,
113, 114, 115, 124, 125, 134, 157
Gelijke behandeling 45
Inkomensbeleid 2, 28, 29, 31, 34, 170, 184
Inkomensbescherming 2, 28, 66, 72, 73, 75, 89, 90, 108, 114, 117, 118
IOAW 67, 69, 70, 85, 88, 182, 190
IOAZ 67, 69, 70, 71, 85, 88, 182, 190
IOW 67, 68, 75, 76, 77, 78, 109, 115, 190
IVA 72, 73, 74, 78, 79, 80, 81, 82, 128, 190
Jeugdwerkloosheid 25, 39
Jongeren 15, 39, 44, 68, 69, 70, 82, 83, 86, 87, 88, 191
Jonggehandicapten 13, 68, 82, 83, 94, 156, 191
Kinderopvang 2, 4, 6, 16, 18, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 32, 34, 35, 36, 121, 130,
131, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 165,
169, 170, 172, 173, 174, 176, 189, 190, 191
Kindregelingen 4, 18, 19, 22, 24, 123, 159, 160, 173, 174, 175
Koopkracht 9, 21, 22, 23, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 62, 111, 119, 121,
122, 126, 128, 163, 169, 170, 171, 172, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181,
182, 185, 186, 187, 188, 190
KOT 27, 120, 121, 190
Loonkostensubsidie 94, 96, 101
Minimumloon 14, 18, 22, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 51, 52, 70, 74, 86, 109,
110, 111, 112, 114, 116, 162, 164, 169, 173, 181, 183, 184, 188, 191
MKOB 25, 26, 28, 109, 111, 115, 119, 120, 122, 126, 128, 160, 173, 182, 190
Ontslag 7, 51, 52, 77, 78, 89, 93, 98, 156, 191

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

192

Bijlagen

Ouderen 8, 10, 22, 25, 28, 32, 39, 68, 108, 109, 114, 122, 126, 169, 182,
184, 185, 188, 189
Participatiebudget 26, 27, 70, 86, 92, 93, 94, 95, 100
Pensioen 2, 4, 5, 6, 8, 10, 11, 21, 22, 24, 28, 32, 33, 41, 56, 59, 60, 61, 62,
63, 64, 65, 83, 109, 110, 111, 114, 117, 118, 156, 157, 169, 170, 173, 184,
187, 188, 190
Re-integratie 2, 4, 5, 6, 19, 20, 23, 25, 28, 39, 70, 80, 83, 84, 91, 92, 93, 94,
95, 96, 97, 99, 100, 101, 104, 159, 160, 165
Schuldhulpverlening 72, 86, 87
Sociale werkvoorziening 2, 6, 12, 13, 28, 82, 102, 103, 190, 191
Startkwalificatie 28, 44
TAS 28, 119, 120, 122, 125, 126, 157, 190
TBA 190
TOG 4, 28, 119, 120, 123, 124, 157, 159, 160, 161, 191
Tri 67, 69, 142, 191
TW 52, 69, 82, 108, 109, 110, 116, 182, 191
Verlof 40, 41, 42, 45, 46, 48, 49, 159
Wajong 6, 12, 13, 25, 26, 28, 67, 68, 69, 70, 82, 83, 84, 85, 92, 93, 94, 95,
96, 100, 101, 104, 109, 115, 116, 128, 156, 159, 160, 161, 162, 191
WAMIL 115, 191
WAO 68, 72, 73, 78, 79, 80, 81, 82, 93, 94, 96, 99, 101, 104, 109, 115, 128,
156, 159, 160, 161, 162, 165, 167, 168, 191
WAV 17, 40, 48, 52, 53, 191
WAZ 68, 72, 75, 78, 81, 93, 94, 96, 99, 101, 104, 109, 128, 159, 160, 161,
165, 191
Werken naar Vermogen 6, 9, 12, 13, 24, 68, 91, 95, 100, 103, 104, 106, 107,
159, 191
Werkloosheid 28, 34, 35, 36, 37, 39, 66, 70, 72, 75, 76, 77, 78, 87, 89, 99,
159, 160, 161, 164, 165, 166, 168, 170, 189, 191
Werkplein 21, 83, 91, 106
WGA 20, 68, 72, 73, 74, 75, 78, 79, 80, 81, 82, 128, 162, 164, 165, 185, 191
WIA 19, 20, 73, 74, 78, 79, 80, 81, 82, 93, 94, 96, 99, 101, 109, 115, 156,
159, 160, 161, 162, 165, 166, 191
WIJ 1, 2, 3, 39, 69, 86, 88, 101, 104, 181, 191
WKB 4, 20, 28, 119, 120, 121, 123, 124, 159, 160, 161, 191
Wko 191
WML 51, 53, 111, 134, 184, 191
Woonlandbeginsel 20, 26, 74, 111, 121, 124, 173, 185
Wsw 13, 25, 28, 68, 73, 82, 92, 93, 95, 100, 102, 103, 104, 105, 106, 107,
159, 160, 191
WTCG 82
WW 18, 20, 26, 68, 72, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 82, 96, 98, 99, 100, 101, 108,
109, 110, 111, 115, 116, 117, 118, 156, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 165,
166, 167, 188, 189, 191
WWB 13, 14, 25, 69, 70, 71, 72, 85, 86, 88, 92, 104, 109, 156, 159, 160, 162,
173, 181, 182, 183, 184, 191
WWIK 25, 67, 69, 71, 88, 156, 173, 183, 191
WWNV 12, 13, 25, 68, 70, 82, 91, 93, 94, 95, 100, 103, 104, 105, 106, 107,
159, 191
ZW 1, 3, 5, 6, 7, 8, 15, 16, 17, 20, 21, 22, 23, 25, 34, 37, 38, 46, 51, 53, 54,
55, 57, 58, 60, 66, 70, 71, 72, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 86, 87, 88, 89,
90, 91, 92, 94, 95, 97, 100, 104, 108, 109, 110, 112, 113, 114, 115, 116, 117,
118, 119, 123, 124, 125, 126, 130, 131, 134, 138, 139, 140, 141, 143, 144,
146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 154, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 162,
163, 164, 165, 167, 181, 187, 189, 190, 191

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 XV, nr. 2

193