Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 325

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 april 2014
Hierbij stuur ik u, mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, de geannoteerde agenda voor de informele Raad
voor Concurrentievermogen (RvC), die op 12 en 13 mei zal plaatsvinden in
Athene, Griekenland. De Raad bestaat uit een deel over interne markt en
industrie (12 mei) en een onderzoeksdeel (13 mei). Vanwege het informele
karakter van deze Raad zal een vrije gedachtewisseling plaatsvinden,
zonder besluitvorming.
Tijdens het onderdeel over interne markt en industrie staat het industrieel
concurrentievermogen centraal. In twee parallelle sessies wordt stilgestaan bij het versterken van het innovatieve vermogen van de industrie en
de uitdagingen van de energie-intensieve industrie. Tijdens het onderzoeksdeel wordt gesproken over Euro-Mediterrane samenwerking,
zogenaamde Blauwe (maritieme) Innovatie en de Europese Innovatiepartnerschappen.
De lunch van het interne markt- en industriedeel van de Raad staat in het
teken van de inbedding van het industriële concurrentievermogen in alle
beleidsterreinen van de EU. Voor het onderzoeksdeel van de Raad is geen
apart lunchthema vastgesteld.
Voor het Schriftelijk Overleg van deze informele RvC heeft uw Kamer ook
het BNC-fiche over kwaliteitsbeginselen op het gebied van toerisme
geagendeerd. Het voorzitterschap heeft echter besloten het voorstel van
tafel te halen. Zoals in het BNC-fiche is aangegeven, was het subsidiariteitsoordeel van het kabinet over dit voorstel negatief. Het opstellen van
kwaliteitsbeginselen op het gebied van toerisme is vooral aan de sector
zelf. Ook andere lidstaten waren zeer kritisch en konden het voorstel niet
steunen. Hierdoor ontstond een blokkerende minderheid in de Raad en

kst-21501-30-325
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

1

heeft het voorzitterschap geconcludeerd dat verder onderhandelen niet
zinvol was. De Commissie beziet of zij, gelet op de opmerkingen van de
lidstaten, met een nieuw voorstel komt.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

2

INDUSTRIE EN INTERNE MARKT
Het industriële concurrentievermogen
Het voorzitterschap heeft aangegeven van gedachten te willen wisselen
over het industriële concurrentievermogen. Het voorzitterschap wil
stilstaan bij de uitkomsten van de thematische bespreking over het
industriële concurrentievermogen van de Europese Raad (ER) van 20 en
21 maart.
Die bespreking tijdens de ER vond plaats op basis van de uitkomsten van
de gedachtewisseling tijdens de Raad voor Concurrentievermogen (RvC)
van 20 en 21 februari en de mededeling van de Commissie over het
industrieconcurrentievermogen van januari jongstleden, genaamd «For a
European Industrial Renaissance». Naast een algemene sessie wil het
voorzitterschap in parallelle sessies stilstaan bij het versterken van het
innovatieve vermogen van de industrie en de uitdagingen van de
energie-intensieve industrie. Tijdens de lunch wil het voorzitterschap
ingaan op de inbedding van het industriële concurrentievermogen in alle
beleidsterreinen van de EU.
Zoals ook aangegeven in het verslag van de Europese Raad [TK 21 501-20,
nr. 851] heeft de Europese Raad het belang van een sterke industriële
basis benadrukt voor het creëren van economische groei en banen.
Teneinde het concurrentievermogen van de Europese industrie te
versterken dienen de Europese economieën te worden gemoderniseerd,
waarbij investeringen en innovatie dienen te worden gestimuleerd. De
Commissie is uitgenodigd om hiervoor een «roadmap» te ontwikkelen.
Nederland pleitte voor het systematisch en gericht monitoren van de
effecten van voorgenomen regelgeving op de concurrentiekracht van het
bedrijfsleven. Nederland heeft zich, met succes, sterk gemaakt voor een
substantiële verwijzing in de conclusies van de Europese Raad naar deze
zogenoemde «competitiveness proofing».
Ten behoeve van zowel de RvC als de ER is uw Kamer geïnformeerd over
de inzet van Nederland bij deze discussies [onder andere TK 21 501-30 nr.
322 en TK 21 501-20 nr. 841]. Nederland verwelkomt de discussie over het
industriële concurrentievermogen als vervolg op de Europese Raad.
Aangezien het industriebeleid allereerst een taak is van de individuele
lidstaten, is het van groot belang dat de lidstaten goed worden betrokken
bij het opstellen van de «roadmap» waarom de ER heeft verzocht.
Nederland acht het daarbij vooral van belang dat het meer systematisch
en gericht monitoren concreet wordt vormgegeven.
Dit vormt een belangrijk aspect om te zorgen dat het industriële concurrentievermogen goed wordt meegenomen op alle beleidsterreinen van de
EU. Hierbij zou gebruik moeten worden gemaakt van de ervaring in
Europa en in Nederland bij het in kaart brengen van de administratieve
lasten van voorstellen.
Parallelle sessie 1: het innovatieve vermogen van de Europese
industrie
Het Griekse voorzitterschap legt in deze parallelle sessie de focus op het
wegnemen van de innovatiekloof. Hierbij wil het voorzitterschap onder
andere ingaan op de bijdrage die slimme specialisatie kan leveren voor
het industriële concurrentievermogen en welke industriële rol is
weggelegd voor belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees
belang1, in het bijzonder voor de sleuteltechnologieën, de Key Enabling
Technologies.
1

Important Projects of Common European Interest (IPCEI), volgens artikel 107, lid 3 onder b)
VWEU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

3

De slimme specialisatie strategieën die de regio’s opstellen in het kader
van de Europese Structuur en Investeringsfondsen kunnen een belangrijke rol spelen bij het verkleinen van de innovatiekloof. Nederland acht
deze strategieën dan ook van groot belang voor het versterken van de
innovatiekracht en het industriële concurrentievermogen van de regio.
Hierdoor wordt, conform inzet van Nederland, gezorgd dat het Regio en
Cohesiebeleid gericht is op het creëren van groei en banen. Nederland
onderschrijft de meerwaarde en aandacht voor synergie van Europese
beleidsinstrumenten onderling (Horizon 2020 en Cohesiemiddelen) en het
nationale beleid en de rol van het EIB bij de financiering van alle stadia
van sleuteltechnologieën, maar maakt daarbij wel een kanttekening. Het
streven van de Commissie naar projecten waarbij sprake is van gezamenlijke financiering uit Horizon 2020 en EFRO, mag niet ten koste gaan van
het excellentiecriterium in Horizon 2020.
Nederland onderkent ook het belang van projecten van gemeenschappelijk Europees belang en de rol van de sleuteltechnologieën2 daarbij voor
het versterken van het innovatievermogen van de industrie. De ambities
van de EU ten aanzien van deze projecten sluiten goed aan bij het
Nederlandse topsectorenbeleid, waarin al de nodige aandacht is voor de
sleuteltechnologieën. Nederland heeft een vooraanstaande positie op het
gebied van de sleuteltechnologieën door de aanwezigheid van sterke
spelers op deze terreinen, zowel in bedrijfsleven als wetenschap. Gezien
de belangrijke rol van bedrijven voor de toepassing van de sleuteltechnologieën in nieuwe producten en processen acht Nederland het van groot
belang dat het bedrijfsleven ook, samen met kennisinstellingen en andere
maatschappelijke partijen, bijdraagt aan de te formuleren onderzoeksagenda.
In het kader van de modernisering van de staatssteunkaders heeft de
Commissie aangekondigd met een mededeling te komen die lidstaten
handvatten biedt voor de toetsing aan staatssteunregels van overheidsfinanciering van projecten van gemeenschappelijk Europees belang.
Nederland verwelkomt dit initiatief. Een belangrijk uitgangspunt van
Nederland bij de modernisering in het algemeen en dus ook bij deze
mededeling is dat deze gericht moet zijn op minder en beter gerichte
staatssteun. Er moet een duidelijke noodzaak zijn voor de steun en deze
moet evenredig zijn. Ook is het van belang ongewenste concurrentievervalsing te voorkomen. Voor projecten van Europees belang is het van
belang dat er ook daadwerkelijk sprake is van een grensoverstijgende
meerwaarde. Hiervoor is het niet per se zo dat partijen uit meerdere
lidstaten betrokken dienen te zijn, ook grote nationale projecten kunnen
een gunstig pan-Europees effect hebben. Ook vraagt Nederland om een
adequate interpretatie als het gaat om de omvang van dergelijke
projecten. Hierdoor worden kleinschaliger projecten mogelijk met een
aanzienlijk pan-Europees belang, bijvoorbeeld op het gebied van
biotechnologie.
Parallelle sessie 2: Uitdagingen voor de energie-intensieve
industrie
In de tweede parallelle sessie wil het voorzitterschap stilstaan bij de
energie-intensieve industrie. De energie-intensieve industrie is van groot
belang voor Nederland. Deze sector is goed voor ongeveer 86.400 directe
banen (10% van de totale industrie) en € 65 miljard aan directe omzet
(21% van de totale industrie in Nederland). Het concurrentievermogen van
2

De sleuteltechnologieën zijn vastgesteld in het Horizon 2020 en zijn: nanotechnologie, microen nanoelectronica, industriële biotechnologie, geavanceerde materialen, fotonica en geavanceerde fabricagetechnieken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

4

de Europese en ook de Nederlandse energie-intensieve industrie staat
echter onder druk. Zo is er in diverse industrietakken sprake van een
overcapaciteit op de Europese markt, is de groei op de Europese markt
qua afzet beperkt en liggen de energieprijzen voor deze industrieën in de
EU hoger dan in andere landen. Hierdoor worden investeringen uitgesteld
of in het buitenland gedaan vanwege betere rendementen en groeiperspectieven en staat de Europese export onder druk. De prijsverschillen en
verschillende ontwikkelingen in markten zijn voor een deel onderdeel van
de economische werkelijkheid en daarmee een gegeven. Structurele
aanpassingen van de energie-intensieve industrie in Europa zijn dan ook
onvermijdelijk. De Nederlandse energie-intensieve industrie is zich
daarvan bewust en streeft naar een lange termijn transitie en naar meer
groene producten en productieprocessen.
Over de inzet van het kabinet en de maatregelen die het genomen heeft
ten aanzien van de energie-intensieve industrie om verschillen in
energieprijzen te beperken, is uw Kamer regelmatig geïnformeerd
[Kamerstukken II 2013/14, 33 858 nr. 2; Kamerstukken II 2013/14, 32 813, nr.
84). Het staatssteunkader moet daarbij zorgen voor een gelijk speelveld.
Nederland is daarnaast van mening dat in Europa voor de lange termijn
de juiste randvoorwaarden geschapen moeten worden voor bedrijven om
te starten, te investeren en te groeien. Hierbij denkt Nederland voor de
energie-intensieve industrie aan het verlagen van de regeldruk, het
ondersteunen van toegang tot financiering van bedrijven en het stimuleren van onderzoek en innovatie. De door Nederland bepleite intensivering van het toetsen van de impact van beleid op het concurrentievermogen (competitiveness proofing) is extra van belang voor de energieintensieve industrie.
ONDERZOEK
Euro-Mediterrane samenwerking
Tijdens het onderzoeksdeel van de informele Raad vindt een gedachtewisseling plaats over de Euro-Mediterrane samenwerking en het voorstel tot
een nieuw op te richten artikel 185-initiatief3 «Partnership in Research and
Innovation in the Mediterranean Area» (PRIMA). In 1995 werd door de
EU-Ministers van Buitenlandse Zaken met de Verklaring van Barcelona het
startschot gegeven voor het Euro-Mediterrane Partnerschap (EUROMED).
In 2008 is hieraan een nieuwe impuls gegeven met de oprichting van de
Unie voor het Middellandse Zeegebied. Deze Unie bestaat uit de 28
EU-lidstaten en 16 landen uit het zuidelijke Middellandse Zeegebied,
Afrika en het Midden-Oosten. Op het gebied van onderzoek en innovatie
presenteert het Griekse voorzitterschap binnen dit samenwerkingsverband nu het voorstel tot het publiek-publieke samenwerkingsverband
PRIMA, dat is gebaseerd op artikel 185 (VWEU). Hiermee willen de
aangesloten landen4 een geïntegreerde aanpak ontwikkelen op het gebied
van onderzoek ten behoeve van gezondheid, duurzaamheid en ontwikkeling in de mediterrane regio. De gezamenlijke onderzoeksprogrammering richt zich op voedselsystemen en water. Dit raakt aan de volgende
thema’s en uitdagingen in Horizon 2020: gezondheid, energie, biodiversiteit, klimaatverandering, kust- en zeebeheer en landbouw. Het voorstel
wordt uitgewerkt tijdens het huidige Griekse en komende Italiaanse
voorzitterschap. Naar verwachting zal de Commissie in 2015 met een

3

Gebaseerd op artikel 185 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie
(VWEU)
4
Betrokken landen zijn Algerije, Duitsland, Egypte, Frankrijk, Griekenland, Israël, Italië, Jordanië,
Libanon, Malta, Marokko, Portugal, Spanje, Tunesië en Turkije.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

5

voorstel komen, waarna een triloogprocedure zal plaatsvinden met de
Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie.
Nederland vindt investeringen in onderzoek en technologische ontwikkeling belangrijk om te komen tot nieuwe inzichten en innovatieve
producten, processen en diensten die bijdragen aan oplossingen voor
maatschappelijke uitdagingen. De gecombineerde inzet van de deelnemende lidstaten en de Commissie in de artikel 185-initiatieven kan zorgen
voor focus, kritische massa en geharmoniseerde en grensoverschrijdende
financiering. Aan de hand van het voorstel van de Europese Commissie
zal Nederland een positie bepalen ten aanzien van het PRIMA-initiatief.
Daarover wordt uw Kamer te zijner tijd geïnformeerd door middel van een
BNC-fiche.
Nederland vindt het in ieder geval van belang dat de Euro-Mediterrane
onderzoekssamenwerking aanvullend is op andere acties binnen Horizon
2020 en voldoet aan de criteria die voor artikel 185-initiatieven gelden in
Horizon 2020.
Blauwe innovatie
Eurocommissaris Damanaki, verantwoordelijk voor maritieme zaken en
visserij, zal een presentatie geven over zogenaamde blauwe innovatie.
Blauwe innovatie maakt deel uit van de «blue growth» strategie van de
Europese Commissie, die voor innovatie in de maritieme- en mariene
sectoren moet zorgen zodat ze blijven groeien en concurreren. De
Commissie speelt hierop in via de thema’s in Horizon 2020 op het gebied
van marien en maritiem onderzoek.
Nederland is voorstander van Europese en (sub)regionale samenwerking
op het gebied van mariene en maritiem onderzoek. Hiermee zijn efficiencywinsten te behalen bij de inzet van nationale onderzoeksmiddelen
voor vraagstukken die niet alleen voor Nederland gelden, zoals de meeste
kennisbehoeften voor de implementatie van de Kaderrichtlijn Mariene
Strategie. Speerpunten zijn het meten en beoordelen van biodiversiteit,
zwerfvuil en onderwatergeluid en het ontwikkelen van methoden voor
beoordeling de opstapelende nadelige effecten van menselijk handelen op
de zeeën. Samenwerking op het terrein van innovatieve technieken voor
verduurzaming van de visserij, duurzame energievoorziening, meervoudig
ruimtegebruik en efficiënte monitoring heeft voor Nederland prioriteit.
De ervaringen die nu worden opgedaan binnen het lopende artikel
185-initiatief voor onderzoek naar de Oostzee («BONUS») en binnen
onderzoek naar de Middellandse zee kunnen worden gebruikt voor het
oplossen van deze vraagstukken.
Europese Innovatiepartnerschappen
Er zal een gedachtewisseling plaatsvinden over de Europese Innovatiepartnerschappen (EIP’s). EIP’s zijn samenwerkingsverbanden waarin
diverse stakeholders gezamenlijk over landsgrenzen, sectoren en
beleidsterreinen heen het bestaande Europese onderzoeks- en innovatiebeleid op specifieke uitdagingen proberen te stroomlijnen. De partnerschappen willen belemmeringen in het innovatieproces aanpakken,
waaronder vermindering van de administratieve lasten en een lagere
regeldruk. Het uiteindelijke doel is tweeledig: het aanpakken van
maatschappelijke uitdagingen en het versterken van de Europese
concurrentiekracht.
EIP’s beschikken zelf niet over financiële middelen, maar kunnen wel
voedend zijn voor de agenda’s van Horizon 2020 of activiteiten in het
kader van de structuurfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

6

Sinds 2012 zijn er vijf EIP’s, op de volgende terreinen: actief en gezond
ouder worden, productiviteit en duurzaamheid in de landbouw, grondstoffen, slimme steden en gemeenschappen en water.
In februari 2014 is een rapport verschenen van onafhankelijke deskundigen, waarin wordt geconcludeerd dat EIP’s onderling verschillen, dat de
betrokkenheid van lidstaten versterkt moet worden en dat er meer
aandacht moet zijn voor nieuwe deelnemers (waaronder het mkb). Deze
onderlinge verschillen zijn te verklaren door de diversiteit aan sectoren
waarin de vijf EIP’s actief zijn. De verwachting is dat tijdens de rondetafeldiscussie op dit rapport zal worden ingegaan. Nederland heeft zich vanaf
het begin positief-kritisch opgesteld ten aanzien van de EIP’s. Hoewel het
gaat om een extra initiatief in het Europese onderzoeks- en innovatieveld,
is Nederland voorstander van het op deze wijze aanwakkeren van
innovatie, omdat het meerwaarde oplevert voor het stroomlijnen en
aansluiten van bestaande netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 325

7