Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 202

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2023)

Nr. 27

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 oktober 2022
In deze brief treft u, mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en
Pensioen, de Minister voor Energie en Klimaat en Staatssecretaris van
Financiën – Toeslagen en Douane, de schriftelijke antwoorden aan op een
deel van de vragen die zijn gesteld tijdens het wetgevingsoverleg van
17 oktober 2022 over het pakket Belastingplan 2023. De resterende vragen
worden op maandag 31 oktober 2022 mondeling beantwoord.
De antwoorden in deze brief zijn per wetsvoorstel geclusterd. Daarnaast is
een aantal vragen gesteld die niet direct betrekking hebben op de
wetsvoorstellen die geagendeerd waren voor het wetgevingsoverleg.
Deze vragen worden aan het einde van deze brief beantwoord, bij het
kopje Overig. Aan het eind van deze brief worden ook nog een aantal
moties en toezeggingen kort besproken.
Met deze brief stuur ik ook het CW3.1.1 kader van het wetsvoorstel
wijziging van de wet op het kindgebondenbudget en wijziging van de
Algemene Ouderdomswet in verband met het afschaffen van de
inkomensondersteuning AOW’ers mee. Deze was per abuis niet
verzonden met de Prinsjesdag stukken.
Tevens verzend ik hierbij de vierde nota van wijziging op het wetsvoorstel
Belastingplan 2023 (Kamerstuk 36 202, nr. 28). Het betreft de volgende vier
maatregelen:
– beperking gevolgen van aanstaande uitbreiding aanverwantschap;
– verhogen vrije ruimte werkkostenregeling (WKR); en
– horizonbepaling voor de maatregel «uitzonderen mineraalwater van de
verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken».

1

kst-36202-27
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zie bijlage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

1

Helaas is het niet gelukt om de uitvoeringstoetsen voor de maatregelen
«Beperking gevolgen van aanstaande uitbreiding verwantschap»,
«Uitsluiten boetes voor negatief loon» en de «horizonbepaling verbruiksbelasting alcoholvrije dranken» tijdig af te ronden. Deze toetsen worden
meegezonden in de week van het tweede wetgevingsoverleg. Voor het
verhogen van de vrije ruimte in de WKR geldt dat de eerdere uitvoeringstoets met betrekking tot de vrije ruimte in de WKR in de eerste nota van
wijziging van toepassing blijft.
Wetsvoorstel Belastingplan 2023
1. Inkomensbeleid
De heer Alkaya vraagt waarom ervoor is gekozen om het tarief van de
eerste schijf van box 1 met 0,14%-punt te verlagen. De verlaging van het
tarief van de eerste schijf van box 1 is onderdeel van een gewogen
totaalpakket aan koopkrachtmaatregelen in het Belastingplan 2023. Met
dit pakket worden verschillende doelen nagestreefd: het dempen van de
gevolgen van de gestegen energierekening en het meer lonend maken
van werken. Om werken meer lonend te maken, is besloten de arbeidskorting structureel te verhogen met € 3,5 miljard en het tarief van de
eerste schijf in box 1 structureel te verlagen voor € 600 miljoen. Dat
betekent een tariefverlaging van 0,14%-punt in 2023. Deze maatregelen
leiden voor een modaal inkomen tot een voordeel van ruim € 560.
De heer Romke de Jong vraagt of het mogelijk is om gerichte inkomensondersteuning te bieden zonder een hogere marginale druk te veroorzaken. Hij noemt daarbij specifiek de verzilverbare heffingskorting. Er is
altijd een afruil tussen gerichtheid en marginale druk. Als een tegemoetkoming gericht wordt op lage inkomens, dan leidt dit tot hogere
marginale druk. Het recht wordt immers afgebouwd als het inkomen
toeneemt. Het maakt voor de marginale druk in beginsel geen verschil
welke vorm de tegemoetkoming heeft. Als de uitkering wordt verstrekt via
het belastingstelsel, zoals bij een uitkeerbare/verzilverbare heffingskorting
het geval is, leidt dat niet tot een andere marginale druk dan bij een
uitkering via bijvoorbeeld toeslagen. In de eindrapportage «Alternatieven
voor het toeslagenstelsel»2 wordt verder ingegaan op de verschillende
mogelijkheden voor inkomensondersteuning.
Er is veel aandacht in debatten in de Tweede Kamer, evenals in de media,
voor de mate waarin (meer uren) werken loont. Het kabinet vindt dat gaan
werken en meer uren werken moet lonen, omdat het vergroten van de
arbeidsparticipatie een belangrijke beleidsdoelstelling is. Het kabinet
hecht eraan dat het gesprek hierover wordt gevoerd op basis van de juiste
informatie en feiten. Daarom gaat het kabinet in deze brief nader in op de
factoren die bepalen of (meer uren) werken loont: de marginale en
gemiddelde belastingdruk. De focus in deze brief ligt op de directe
financiële gevolgen van de keuze van arbeidsdeelname. De keuze voor
(meer uren) werk heeft echter bredere effecten. Denk bijvoorbeeld aan de
sociale contacten die iemand opdoet, de pensioenopbouw die bepalend is
voor hoeveel pensioenuitkering iemand later krijgt, de hoogte en duur van
de uitkering bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid en de gevolgen
van arbeidsdeelname op de carrièrekansen en economische zelfstandigheid van een werkende.
De marginale druk geeft een indicatie van hoeveel het loont om méér te
werken. Het geeft aan welk deel van extra inkomen niet in de eigen
portemonnee terecht komt door de inkomstenbelasting en de afbouw van
2

Kamerstuk 31 066, nr. 760 en bijlagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

2

inkomensafhankelijke regelingen. Hoe lager de marginale druk hoe
lonender het is om meer te gaan werken. Voor het merendeel van de
werkenden ligt de marginale druk tussen de 40 en 70%. Zij houden dus 30
tot 60 cent over van een extra verdiende euro.
Onderstaande box diept dit verder uit.
Verdeling van de marginale druk
Technisch intermezzo: Hoe marginale druk ontstaat
De marginale druk wordt veroorzaakt door de inkomstenbelasting en
inkomensafhankelijke regelingen. De inkomstenbelasting levert de
grootste bijdrage (in 2023 36,93% voor de meeste werkenden).
Verder leveren de afbouw van de huurtoeslag (20–30%) en
zorgtoeslag (13,6%) een grote bijdrage aan de marginale druk. Dit
geldt in mindere mate voor de overige inkomensafhankelijke
regelingen, zoals de algemene heffingskorting, het kindgebonden
budget en de kinderopvangtoeslag. Relevant is ook de gemeentelijke
armoede-ondersteuning die gericht is op huishoudens met een
inkomen rondom het sociaal minimum. Waar deze armoedeondersteuning vervalt, is de marginale druk hoger. Het precieze
beleid verschilt van gemeente tot gemeente, en is daarom niet
verwerkt in de marginale drukcijfers in deze brief. Tegenover
dergelijke afbouwtrajecten die de marginale druk verhogen staat dat
de arbeidskorting een steil opbouwtraject heeft tussen ca. 11.000 en
23.000 euro. Dit verlaagt de marginale druk juist weer met 29%-punt.
Bij een gegeven arbeidsinkomen is de spreiding in marginale druk
groot tussen verschillende personen. Dat komt enerzijds doordat
sommige regelingen op basis van het huishoudinkomen afbouwen
en andere afhankelijk zijn van het persoonlijk inkomen, en anderzijds
doordat niet elke werkende recht heeft op dezelfde inkomensafhankelijke regelingen. Voor de huurtoeslag komen alleen huurders in
aanmerking en voor kindgebonden budget alleen huishoudens met
kinderen. Alleen al de huurtoeslag kan een verschil van 20 tot
30%-punt veroorzaken in de marginale druk van twee verder gelijke
werknemers.
In het Belastingplan wordt naar aanleiding van Kamervragen een
overzicht gegeven van de marginale druk voor een alleenverdiener (een
paar met één werkende). Op het getoonde inkomenstraject (15.000 tot
50.000 euro) is bij de meeste inkomens sprake van een marginale druk
boven de 70%, die voor sommige voorbeelden zelfs oploopt tot 87%. Dit
beeld is niet representatief: het gaat hier nadrukkelijk om een specifieke,
kleine groep. Slechts 4% van de Nederlandse huishoudens is immers
alleenverdiener. Daarbij wonen lang niet alle alleenverdieners in een
huurwoning en hebben veel alleenverdieners een inkomen boven de
afbouwgrens van de huur- en zorgtoeslag.
De marginale druk is voor veruit de meeste werkenden fors lager dan het
voorbeeld in het Belastingplan doet vermoeden. De figuur hieronder laat
zien dat slechts 4% van de werkenden een marginale druk boven de 70%
heeft en 2% boven de 80%. Driekwart van de werkenden heeft een
marginale druk tussen de 40 en 70%. En bij één op de vijf werkenden is de
marginale druk ten hoogste 40%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

3

Bij de interpretatie van marginale drukcijfers gaat het niet alleen om het
niveau. Het is ook belangrijk dat de marginale druk vooral laag is bij de
groepen die meer uren kunnen werken (omdat ze nu in deeltijd werken)
en dat zouden doen als werken hen meer oplevert. Uit onderzoek van het
CPB blijkt dat de minstverdienende partner en alleenstaande ouders
relatief sterk reageren op een lage marginale druk: zij vergroten hun uren
werk dus relatief sterk als dit hen meer oplevert. Dit komt ook doordat
minstverdienende partners en alleenstaande ouders vaak in deeltijd
werken en dus meer uren zouden kunnen werken. Voor alleenstaanden
zonder kinderen en de meestverdienende partner gaat dit minder op. Zij
werken vaak al voltijds en kunnen dus niet meer uren werken. De hoogte
van de marginale druk is dus minder relevant bij alleenstaanden zonder
kinderen en de meestverdienende partner, dan voor alleenstaande ouders
en de minstverdienende partner.3 Tabel 1 laat zien dat voor minstverdienende partners zonder en met kinderen de marginale druk inderdaad laag
is (respectievelijk 0% en 2%). Van de alleenstaande ouders heeft echter
42% een marginale druk van 60% of meer. Alleenstaande ouders
ontvangen relatief veel inkomensondersteuning als tegemoetkoming voor
de kosten van huur, zorgpremie en kinderen; en zo het risico op armoede
te beperken. Een keerzijde van deze ondersteuning is dat door de
inkomensafhankelijk afbouw de marginale druk voor deze groep relatief
hoog ligt.
Tabel 1 per huishoudtype aandeel werkenden in die groep met marginale druk hoger
dan 60%, 2023
huishoudtype

aandeel met marginale druk
>60%

Zonder kinderen
Alleenstaande
Alleenverdiener (paar met een werkende)
Meestverdienende partner
Minstverdienende partner

17%
27%
8%
0%

Met kinderen
Alleenstaande

42%

3

Zie CPB arbeidsaanbodelasticiteiten in Micsim, 2020 (www.cpb.nl/kansrijkbelastingbeleid#docid-160185).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

4

huishoudtype

aandeel met marginale druk
>60%

Alleenverdiener (paar met een werkende)
Meestverdienende partner
Minstverdienende partner

45%
26%
2%

Marginale en gemiddelde druk
Waar de marginale druk laat zien of meer werken lonend is, laat de
gemiddelde druk zien hoe lonend werken in totaal is. Om te bepalen of
werken lonend is zijn dus beide indicatoren van belang. Het gaat dus
zowel om de vraag wat werken oplevert als om de vraag wat meer werken
oplevert. De gemiddelde druk ligt gemiddeld voor werkende huishoudens
op 42%. Dat betekent dat gemiddeld over iedere euro inkomen 42 cent
wordt afgedragen en de restende 58 cent voor het huishouden zelf is. De
gemiddelde druk neemt toe met het inkomen (zie figuur 2), dit laat de
progressie van het belastingstelsel zien. Voor huishoudens met een
inkomen tot 50.000 euro komt de gemiddelde druk dan ook lager uit op
gemiddeld 37%. Dat de gemiddelde druk laag is waar de marginale druk
hoog is, is de paradox in het huidige stelsel: de marginale en gemiddelde
druk zijn hierin communicerende vaten. De inkomensondersteuning zorgt
voor een lage gemiddelde druk, omdat hierdoor het verschil tussen het
brutoinkomen en het besteedbaar inkomen (inkomen na belastingen en
toeslagen) kleiner is. Dit leidt tegelijkertijd tot een hogere marginale druk
door de afbouw van de inkomensondersteuning. De afbouw is nodig om
de inkomensondersteuning te richten op de huishoudens die dit nodig
hebben. Omdat veel inkomensafhankelijke regelingen op hetzelfde traject
afbouwen, is sprake van stapeling en dat geeft een opwaarts effect op de
marginale druk. Voor huishoudens die, door hun financiële positie, geen
inkomensondersteuning ontvangen, is de marginale druk juist laag. Zij
hebben bij een inkomensstijging immers enkel te maken met de belastingheffing hierover maar niet met afbouw van inkomensondersteuning.
Figuur 2 Gemiddelde druk werkenden, 2023

Inschatting van marginale druk
Het huidige stelsel is met een grote hoeveelheid aan regelingen en
verschillende op- en afbouwtrajecten lastig te doorgronden. Waar veel
mensen doordrongen zijn van de inkomensafhankelijkheid van toeslagen,
zijn heffingskortingen als de algemene heffingskorting, arbeidskorting en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

5

inkomensafhankelijke combinatiekorting veel minder bekend. Mogelijk is
het beeld van mensen te veel gekleurd door de inkomensafhankelijke
afbouw van toeslagen. Zij veronderstellen daardoor te snel dat meer
werken niet lonend is, terwijl er in werkelijkheid soms hogere heffingskortingen tegenover staan. Het is daarom belangrijk dat werkenden zich
vooraf informeren over de gevolgen van de keuze voor meer uren werk.
Dit pakt soms anders uit dan verwacht. Het invullen van bijvoorbeeld de
WerkUrenBerekenaar en WerkZorgBerekenaar van het Nibud, WOMEN
Inc. en Stichting Het Potentieel Pakken helpt door het totaalbeeld voor
mensen inzichtelijk te maken en kan laten zien dat meer uren werken
veelal meer loont dan wordt gedacht.4
Lange termijn
Het stelsel van inkomensondersteuning vergt continue aandacht van het
kabinet. Hetzelfde geldt voor de ontwikkeling van de marginale druk.
Zoals aangegeven in het coalitieakkoord wil het kabinet op de langere
termijn opnieuw kijken naar het impactvol verlagen van de marginale
druk. Het eerlijke verhaal hierbij is dat dit geen eenvoudige opgave is. Er
is immers altijd sprake van een afruil: de mate van inkomensondersteuning, de hoogte van de marginale druk en de stand van de overheidsfinanciën zijn met elkaar verbonden. Deze afruil speelde ook mee bij het
recente koopkrachtpakket. Door de zeer hoge inflatie was een omvangrijk
maatregelenpakket noodzakelijk. Dit verlaagt de gemiddelde druk in 2023,
maar verhoogt de marginale druk. Dit effect op de marginale druk is
overigens deels tijdelijk, omdat dit samenhangt met incidentele maatregelen in 2023. Naast de genoemde afruil heeft elke aanpassing ook
nadelige consequenties: een lagere marginale druk gaat of ten koste van
de inkomensbescherming of het heeft al snel vergaande budgettaire
gevolgen. Bovendien is veelal sprake van het verschuiven van marginale
druk tussen groepen; om de marginale druk van een kleine groep met een
hoge druk te verlagen – bijvoorbeeld via een minder steile afbouw van
toeslagen – zal de marginale druk voor de groep huishoudens die nu ook
recht krijgt op toeslagen, juist toenemen. Hier staat tegenover dat de
gemiddelde druk in die gevallen dus afneemt. Het is van belang om de
regelingen in samenhang te bezien zodat ongewenste effecten zoveel
mogelijk worden voorkomen en hierbij ook de gevolgen voor de gemiddelde druk te bezien. In de tussentijd ligt ook een opgave bij werkgevers
en werknemers om te zien waar het mogelijk is om het aantal werkuren te
vergroten en om zich van tevoren een beeld te vormen van de consequenties hiervan. Dit zorgt dat werkenden goed geïnformeerde keuzes
maken, zodat ze meer te besteden hebben, meer economisch zelfstandig
worden en waar ze later in hun levensloop profijt van hebben.
2. Box 3
De heer Nijboer vraagt waarom het box 3 tarief niet bijvoorbeeld 37% is.
Hieraan gerelateerd vraagt de heer Alkaya waarom het tarief niet gelijk is
aan de eerste schijf van box 1. Ook mevrouw Maatoug stelt vragen over
de verhoging van het tarief voor box 3 en stelt voor om bij het tarief van
box 1 aan te sluiten. Daarnaast vraagt de heer Nijboer waarom het tarief
stapsgewijs wordt verhoogd en niet ineens. Het kabinet is van mening dat
het verschil in het belasten van arbeid en vermogen in de loop van de tijd
sinds de invoering van het boxenstelsel in 2001 te groot is geworden en
wil daar meer evenwicht in aanbrengen. Dat gebeurt met de maatregelen
in het wetsvoorstel Belastingplan 2023. Het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Vermogensverdeling (IBO Vermogensverdeling) (Bijlage bij
Kamerstuk 35 925 IV, nr. 38) dat voor het zomerreces naar uw Kamer is
4

Te bereiken via www.werkurenberekenaar.nl en www.werkzorgberekenaar.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

6

gestuurd gaat uitgebreid in op de huidige fiscale onevenwichtigheden in
het belasten van verschillende vormen van werk en verschillende soorten
vermogens. Tevens biedt het IBO Vermogensverdeling beleidsopties hoe
de verschillen te verkleinen. Met het huidige pakket maatregelen in het
Belastingplan 2023 neemt het kabinet de nodige beleidsopties uit het IBO
Vermogensverdeling over en zet daarmee een belangrijke stap in het
evenwichtiger belasten van arbeid en vermogen. De onmiddellijke
verhoging met 3 procentpunt leidt tot een lastenverzwaring ineens van
meer dan 9% voor alle belastingplichtigen in box 3. Door het stapsgewijs
verhogen van het tarief wordt de lastenverzwaring over meerdere jaren
uitgesmeerd. Daarom kiest het kabinet ook niet voor een verhoging van
het tarief met 10%, zoals mevrouw Maatoug voorstelt.
3. Onbelaste reiskostenvergoeding
De heer Idsinga constateert dat de verhoging van de onbelaste reiskostenvergoeding vanaf 2024 structureel € 327 miljoen kost. De heer Idsinga
vraagt waarom dit afwijkt van het bedrag van € 400 miljoen dat in het
coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is overeengekomen.
In het coalitieakkoord was een taakstellend budget opgenomen van € 200
miljoen per 2024 en structureel € 400 miljoen per 2025. De verhoging van
de onbelaste reiskostenvergoeding is vervolgens, mede naar aanleiding
van de gewijzigde motie van de leden Heinen en Van Dijk van 5 april jl.5,
een jaar naar voren gehaald. De verhoging van de onbelaste reiskostenvergoeding is vervolgens vormgegeven binnen het hiervoor beschikbaar
gestelde budget. Dit beschikbare budget sluit echter niet exact aan op het
benodigde budget voor een verhoging op hele centen. Dit is voor een
uitvoerbare en begrijpelijke verhoging van de reiskostenvergoeding
echter wel een randvoorwaarde. Een reiskostenvergoeding met delen van
centen is namelijk lastig inpasbaar in de loonaangiftesoftware en sluit
mogelijk slecht aan op externe HR-systemen. Daarnaast maakt een
verhoging van de reiskostenvergoeding met delen van centen de regeling
minder begrijpelijk en kan dit tot problemen, zoals afrondingsverschillen,
leiden. Dit leidt tot extra administratieve lasten bij werkgevers en
uitvoeringslasten bij de Belastingdienst. De verhoging naar € 0,21 per
2023 overschrijdt het beschikbare budget eenmalig met € 18 miljoen, wat
is opgelost binnen het inkomstenkader. Voor de structurele verhoging van
de kilometervergoeding vanaf 2024 is gekozen voor een verhoging met
€ 0,03 omdat een verhoging met € 0,04 niet mogelijk is binnen het
beschikbare budget van € 400 miljoen. Een dergelijke structurele
verhoging kost jaarlijks namelijk € 436 miljoen. Het kabinet heeft daarom
voor een verhoging met € 0,03 gekozen – deze verhoging kost jaarlijks
€ 327 miljoen. De € 73 miljoen die niet is ingezet voor verhoging van de
onbelaste reiskostenvergoeding, is volledig ingezet als dekking voor het
pakket koopkrachtmaatregelen.6 Voor een structurele verhoging met
€ 0,04 zou op een later moment, bijvoorbeeld bij voorjaarsbesluitvorming,
opnieuw structureel dekking gezocht moeten worden.
De heer Romke de Jong vraagt wat het probleem is voor de fiscus als
mensen een OV-kaart van de werkgever krijgen en daar in het weekend
gebruik van maken. Vooropgesteld: er is hier geen sprake van een
probleem voor de fiscus. Werkgevers kunnen de kosten van het reizen met
het OV aan hun werknemers op verschillende manieren vergoeden.
Werkgevers kunnen de werkelijke kosten die werknemers maken voor
woon-werkverkeer of zakelijke reizen met het OV volledig onbelast
vergoeden (gerichte vrijstelling), ook als deze kosten boven het maximum
van € 0,19 per kilometer uitkomen. Werkgevers kunnen er ook voor kiezen
5
6

Kamerstuk 35 925 XV, nr. 148.
Kamerstuk 36 200, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

7

een OV-abonnement te verstrekken of vergoeden, zoals een OV-jaarkaart.
Dat kan onbelast voor zover de zakelijke kosten de prijs van het (voordeel)abonnement overtreffen. Ter beschikking gestelde (voordeel)abonnementen vallen onder de nihilwaardering mits deze ook zakelijk worden
gebruikt.7 Uitgangspunt van de verschillende manieren waarop de
werkgever reiskosten per OV van de werknemer kan bekostigen is dat er
sprake moet zijn van (voldoende) zakelijk gebruik om onbelast te blijven.
Dat betekent dat als een werknemer meer vergoed krijgt dan hij aan
zakelijke reiskosten maakt, dit overschot belast is als loon. Dit is immers
een loonvoordeel waar geen zakelijke kosten tegenover staan. Ditzelfde
geldt ook als een OV-abonnement wordt verstrekt, maar de zakelijke
kosten de waarde van het OV-abonnement niet overstijgen. Een
OV-abonnement heeft een bepaalde waarde, waar dan (niet volledig)
zakelijke kosten tegenover staan. Tegelijkertijd betekent dit ook dat als het
OV-abonnement voldoende zakelijk gebruikt wordt, er in beginsel ook
zonder fiscale consequenties privé gebruik kan worden gemaakt. In 2023
vindt een evaluatie van de WKR plaats. Daarin zal ook aandacht worden
besteed aan de gerichte vrijstelling en de bijzondere waardering voor het
reizen met OV.
De heer Nijboer vraagt om een analyse van de reiskosten van Nederlanders. De hoogte van de daadwerkelijk gemaakte kosten hangt in grote
mate af van de woon-werkafstand en het vervoermiddel waarmee de reis
wordt afgelegd. Niet bij alle vervoersmodaliteiten zal eenzelfde kostenstijging door de jaren heen hebben plaatsgevonden. De onbelaste
reiskostenvergoeding is echter niet afhankelijk van de wijze van vervoer.
De gerichte vrijstelling is even hoog voor alle vervoersmodaliteiten, met
uitzondering van het OV en per taxi, luchtvaartuigen, schip of vervoer
vanwege de inhoudingsplichtige. Voor deze uitzonderingen kunnen de
werkelijke kosten vergoed worden. Daarmee wordt de onbelaste
reiskostenvergoeding eenvoudig gehouden en worden de administratieve
lasten van werkgevers en de uitvoeringslasten van de Belastingdienst
beperkt. De kosten per vervoersmodaliteit zullen echter uiteenlopen,
waardoor een werknemer afhankelijk van de vervoersmodaliteit moet
bijleggen of overhoudt. Zoals de heer Nijboer zegt, betekent het dat de
werknemer die fietst de vergoeding in zijn zak kan steken en het kan
betekenen dat de werknemer die reist met de auto hogere kosten dan de
vergoeding heeft. Zoals ook is aangegeven bij de introductie van de
uniforme reiskostenvergoeding gaat er van een lagere vergoeding een
stimulans uit om in een zuinige auto te rijden met lagere variabele kosten,
wat wenselijk is vanuit milieuoogpunt.8 Eind 2022 zal een evaluatie van de
van de onbelaste reiskostenvergoeding worden gestart. In deze evaluatie
zal een nadere analyse worden opgesteld van de gemiddelde kosten per
kilometer per vervoersmodaliteit, waarbij onder andere onderscheid
gemaakt zal worden tussen verschillende typen brandstof voor de
personenauto en verschillende autoklassen
4. Uitfaseren oudedagsreserve
De heer Idsinga vraagt of ik kan bevestigen dat bij een inwerkingtreding
van de Wet toekomst pensioenen per 1 juli 2023 de verruiming van de
fiscale ruimte van de derde pijler met terugwerkende kracht tot en met
1 januari 2023 in werking treedt zoals Minister Schouten al heeft aangegeven. Ook vraagt de heer Idsinga hoe dit dan wettelijk wordt geregeld en
waarom dit niet in het Belastingplan 2023 wordt geregeld. En in het
verlengde hiervan vraagt de heer Idsinga wat wordt gedaan als later blijkt
dat de Wet toekomst pensioen langer op zich laat wachten.
7
8

Artikel 13 Wet op de loonbelasting 1964.
Kamerstuk 29 210, nr. 3, blz. 17 (Belastingplan 2004).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

8

Ik kan inderdaad bevestigen dat bij een inwerkingtreding per 1 juli 2023
van de Wet toekomst pensioenen de verruiming van de fiscale ruimte van
de derde pijler met terugwerkende kracht tot en met 1 januari 2023 in
werking treedt. De verruiming van de fiscale ruimte van de derde pijler is
opgenomen in het voorstel van de Wet toekomst pensioenen. In het
inwerkingtredingsbesluit van deze wet zal ook de terugwerkende kracht
tot en met 1 januari 2023 worden opgenomen. De verruiming van de
fiscale ruimte van de derde pijler wordt met de Wet toekomst pensioenen
geharmoniseerd met de fiscale ruimte in de tweede pijler (het werknemerspensioen). Vanwege deze inhoudelijke samenhang met de tweede
pijler is de verruiming van de fiscale ruimte van de derde pijler
opgenomen in het voorstel van de Wet toekomst pensioenen. Een latere
inwerkingtreding van de Wet toekomst pensioen na 1 juli 2023 is op dit
moment niet aan de orde. Het kabinet streeft naar een inwerkingtreding
per 1 juli 2023 van de Wet toekomst pensioenen en acht dat ook
realistisch.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of de fiscale oudedagsreserve doorloopt tot
half 2023 nu de Wet toekomst pensioenen later ingaat. Dat is niet het
geval. Los van de herziening van het pensioenstelsel is het in lijn met het
advies van de Raad van State verstandig de fiscale oudedagsreserve uit te
faseren.9 Daarvoor zijn enkele redenen te geven. De fiscale reservering in
de vorm van een oudedagsreserve biedt geen zekerheid dat daadwerkelijk
zal kunnen worden genoten van een oudedagsvoorziening. Toevoeging
aan de oudedagsreserve is een papieren handeling waarvoor in tegenstelling tot premies voor lijfrenten geen middelen aan de onderneming
hoeven te worden onttrokken. De oudedagsreserve wordt in ongeveer de
helft van de gevallen uiteindelijk niet aangewend voor een oudedagsvoorziening en heeft daardoor vaak alleen het effect van belastinguitstel. Door
het afschaffen van de aftrekbaarheid van toevoegingen aan de oudedagsreserve kan een meer gelijke fiscale behandeling van werknemers,
ondernemers en aanmerkelijkbelanghouders worden bereikt, wordt het
gebruik voor belastinguitstel zonder het vormen van een daadwerkelijke
oudedagsvoorziening voorkomen en kan er voor worden gezorgd dat
reële oudedagsvoorzieningen extern dienen te worden ondergebracht.
Overigens zal, zoals hiervoor is aangegeven, bij een inwerkingtreding per
1 juli 2023 van de Wet toekomst pensioenen de verruiming van de fiscale
ruimte van de derde pijler met terugwerkende kracht tot en met 1 januari
2023 in werking treden.
5. Middelingsregeling
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of de middelingsregeling echt overbodig is,
aangezien de regeling nog door ongeveer 50.000 mensen wordt gebruikt.
In de fiscale beleids- en uitvoeringsagenda heeft het kabinet het
voornemen opgenomen om regelingen die negatief worden geëvalueerd
op doeltreffendheid en/of doelmatigheid af te schaffen. Hiermee worden
stappen gezet naar vereenvoudiging van het belastingstelsel. In de
evaluatie van de middelingsregeling is geconcludeerd dat zowel de
doeltreffendheid als de doelmatigheid van de middelingsregeling beperkt
is. De doeltreffendheid wordt voornamelijk beperkt door de invoering van
het tweeschijvenstelsel, waardoor het merendeel van de belastingplichtigen geen progressienadeel als gevolg van de tariefschijven meer
ervaart. Om nog gebruik te kunnen maken van middelingsregeling dient
het inkomen namelijk in ten minste één van de drie jaren in de hoogste
belastingschijf van box 1 (2022: meer dan € 69.398) te vallen. Hoewel de
regeling voor een deel van de belastingplichtigen nog wel zijn doel dient,
weegt het doel van vereenvoudiging voor het kabinet zwaarder. De
9

Kamerstuk 36 067, nr. 4, p. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

9

beperkte doeltreffendheid acht het kabinet daarom voldoende om de
regeling af te schaffen.
De heer Idsinga vraagt of de Belastingdienst proactief kan wijzen op
fiscale regelingen. De heer Idsinga noemt als voorbeeld de middelingsregeling die door een deel van de mensen die recht hebben op de regeling
niet gebruikt wordt omdat ze onbekend zijn met de regeling. De heer
Idsinga vraagt ook of het systeem van de vooraf ingevulde digitale
aangifte op dit punt behulpzaam zou kunnen zijn, door bijvoorbeeld zelf al
een allocatie voor te stellen op basis van de data die in het systeem
worden ingebouwd. De heer Idsinga geeft in overweging om de vooraf
ingevulde aangifte reeds met behulp van beschikbare gegevens een voor
belastingplichtigen zo gunstig mogelijke toepassing van beschikbare
faciliteiten, bij voorbeeld in de verdeling van inkomsten en aftrekposten
tussen partners, voor te laten stellen. De Belastingdienst zet in haar
informatie en dienstverlening aan burgers niet alleen in op hoe te voldoen
aan de fiscale verplichtingen, maar nadrukkelijk ook hoe de fiscale rechten
te verkrijgen. De Belastingdienst probeert via de vooringevulde aangifte
de belastingplichtige hier zo goed mogelijk te ondersteunen. Problematisch is evenwel dat op voorhand niet steeds duidelijk is op gebruik van
welke faciliteiten recht bestaat. Ook zal niet in alle gevallen reeds bekend
zijn dat wordt geopteerd voor fiscaal partnerschap. De Belastingdienst zet
de komende aangiftecampagne inkomstenbelasting 2022 in op het
bereiken van de doelgroep die geen aangifte doet, maar wel recht heeft
op aftrek specifieke zorgkosten. Hierbij betrekken we ook nadrukkelijk het
maatschappelijk middenveld (waaronder onder andere ouderenorganisaties), zodat zij hun leden kunnen informeren over het nut van aangifte
doen, dan wel hen kunnen helpen bij het doen van de aangifte. Ook stuurt
de Belastingdienst burgers die geen aangifteplicht hebben een brief als uit
de gegevens van de Belastingdienst blijkt dat zij naar alle waarschijnlijkheid wel recht hebben op een teruggaaf wanneer ze aangifte doen. De
Belastingdienst verzoekt deze burgers in de brief dan ook om aangifte te
doen, zodat zij het geld ontvangen. Daarnaast is het de planning van de
Belastingdienst om de optimale verdeling voor box 1 in het eerste
kwartaal van 2023 in te bouwen in de online aangiftevoorziening voor de
inkomstenbelasting 2022, zodat burgers direct zien wat voor hen een
optimale verdeling is. Indien gewenst kunnen zij dit aanpassen. Over de
middelingsregeling specifiek informeren wij burgers hierover wel in
algemene zin, maar doen dit niet op individueel niveau, omdat de
Belastingdienst niet kan overzien welke drie aangesloten belastingjaren
voor de burger het meeste voordeel opleveren.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of en in hoeverre uitvoering van de
middelingsregeling voor de Belastingdienst bezwaarlijk is. De behandeling van middelingsverzoeken is op zichzelf voor de Belastingdienst niet
moeilijk uitvoerbaar. Een alternatieve wijze van uitvoeren, met grotere
IV-ondersteuning, is evenwel minder goed uitvoerbaar. Zoals reeds
aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag, is het voor de
Belastingdienst niet mogelijk om op voorhand te weten of en voor welk
middelingstijdvak een herberekening van de verschuldigde belasting het
voordeligst zal uitwerken. Het is juist hierom afhankelijk van de keuze van
belastingplichtige hoe de middelingsregeling wordt toegepast. Dat laat
zich niet goed geautomatiseerd uitvoeren.
6. Leegwaarderatio
De heer Romke de Jong vraagt hoe ervoor kan worden gezorgd dat de
leegwaarderatio actueel blijft. Tevens vraagt hij of de Staatssecretaris kan
toezeggen dat hij wettelijk vastlegt dat dit elke vijf jaar wordt getoetst. Het
kabinet is voornemens de tabel van de leegwaarderatio in de toekomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

10

regelmatig te actualiseren als dat noodzakelijk is. Gedacht wordt dat dat
eens per vijf jaar het geval is. Het kabinet zal de ontwikkelingen op de
woningmarkt in het oog blijven houden en indien dat nodig blijkt, nader
onderzoek laten doen of en in hoeverre de regeling leegwaarderatio nog
actueel is. Dit betekent dat ingeval dat noodzakelijk is, een actualisatie zal
plaatsvinden. Omdat dat ook eerder dan eens per vijf jaar zou kunnen zijn,
heeft het niet de voorkeur van het kabinet dit wettelijk vast te leggen.
De heer Romke de Jong vraagt waarom een bewoning niet tot een
verhoging van de WOZ-waarde kan leiden. Huuropbrengsten zijn immers
hoog, dat zou geen vreemde systematiek zijn, zo stelt hij. SEO Economisch Onderzoek (SEO)10 heeft het rapport «De waarde van woningen in
verhuurde staat – actualisatie en evaluatie van de leegwaarderatio» in
opdracht van het Ministerie van Financiën samengesteld. Uit de data die
SEO heeft bestudeerd, blijkt dat maar weinig van de verhuurde woningen
een marktwaarde hoger dan de WOZ-waarde hebben. De percentages zijn
daarom nu afgetopt op 100%, overeenkomstig het rapport van SEO.
Immers, daaruit blijkt dat de koopsom/WOZ-waardeverhouding voor de
hogere directe rendementsklassen nu niet of nauwelijks boven de 100%
uitkomt. Economisch gezien, is het niet logisch dat een woning met
beperkende voorwaarden (zoals huurbescherming) meer waard is dan een
woning zonder beperkende voorwaarden. Met de voorgestelde actualisatie van de tabel zal de belastingheffing over het rendement op verhuurd
vastgoed in box 3 meer gaan aansluiten bij de realiteit. Circa 60% van de
verhuurde woningen kent een huur van meer dan 5% van de WOZ-waarde
en bevindt zich in de hoogste drie klassen in de tabel leegwaarderatio
waardoor na de voorgestelde actualisatie de leegwaarderatio 100% zal
bedragen. Samen met tijdelijk verhuurde woningen en woningen die
worden verhuurd aan gelieerde partijen, zal volgens de inschatting van
het kabinet meer dan twee derde van de woningen met huurbescherming
een leegwaarderatio van 100% krijgen.
De heer Alkaya vraagt waarom de afschaffing van de leegwaarderatio in
strijd zou zijn met het discriminatieverbod in de zin van artikel 14
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Gelijke
behandeling van ongelijke gevallen, zonder dat daarvoor een objectieve
en redelijke rechtvaardiging bestaat, is in strijd met het EVRM. In box 3
worden bezittingen volgens de hoofdregel gewaardeerd op basis van de
waarde in het economisch verkeer. Voor woningen geldt de WOZ-waarde
als uitgangspunt. De WOZ-waarde gaat echter uit van de waarde in vrij
opleverbare staat, terwijl dat bij verhuurde woningen niet altijd tot een
juiste waarde leidt. De leegwaarderatio zorgt er juist voor dat voor de
waardering van een verhuurde woning waarvoor bijvoorbeeld huurbescherming geldt, zo veel mogelijk wordt aangesloten bij de waarde in het
economisch verkeer. Het afschaffen van de leegwaarderatio zou dan ook
leiden tot een extra inbreuk op de hoofdregel van waardering op basis
van de waarde in het economisch verkeer. Het is mogelijk dat belastingplichtigen met een beroep op artikel 14 van het EVRM bezwaar- en
beroepsprocedures aangaan. Procedures zijn altijd mogelijk, maar
aangezien het afschaffen van de leegwaarderatio bovenstaande juridische
risico’s kent, kunnen deze procedures succesvol zijn voor de betreffende
belastingplichtigen. Daarom wordt afgeweken van de maatregel in het
coalitieakkoord die bedoeld was om ongelijkheid te verminderen en de
wooncrisis aan te pakken. Met de voorgestelde actualisatie van de tabel
zal de belastingheffing over het rendement op verhuurd vastgoed in box 3
meer gaan aansluiten bij de realiteit, zonder dat inbreuk wordt gemaakt
op het waarderingsprincipe van vermogensbestanddelen in box 3 of
10

SEO (2022): De waarde van woningen in verhuurde staat, actualisatie en evaluatie van de
leegwaarderatio. Kamerstuk 32 140, nr. 132.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

11

strijdigheid met het EVRM zou ontstaan. Daardoor ontstaat niet het
juridische risico dat volledig afschaffen van de leegwaarderatio wel met
zich meebrengt. Met een actualisering van deze ratio wordt bovendien de
in het coalitieakkoord voorziene budgettaire opbrengst gerealiseerd.
Mevrouw Maatoug heeft gevraagd naar de mogelijkheid van een
leegstandbelasting voor gemeenten. Recent hebben gemeenten meer
mogelijkheden gekregen voor het aanpakken van leegstand op basis van
de Crisis- en herstelwet. Gemeenten kunnen eigenaren hierdoor (sneller)
verplichten te verhuren en de huurprijs bepalen, zoals bijvoorbeeld al
gebeurt in Amsterdam. Ook het boetebedrag voor het niet melden van
leegstand bij de gemeente is per 1 januari 2022 omhoog gegaan. Een
leegstandsbelasting roept de vraag op naar de noodzaak, uitvoerbaarheid
en handhaafbaarheid van een dergelijke regeling. Een dergelijke belasting
leidt naar verwachting tot ontgaansconstructies zoals fictieve verhuur. De
voorkeur van het kabinet gaat er dan ook naar uit dat leegstand actief
wordt aangepakt door gemeenten op basis van de mogelijkheden van de
Crisis- en herstelwet in plaats van het invoeren van een nieuwe belasting.
7. Introduceren twee schijven box 2
De heer Alkaya vraagt waarom de voorgestelde tarieven in box 2 niet
verder worden verhoogd zodat de marginale toptarieven tussen verschillende vormen van inkomen gelijker worden belast. Het IBO-rapport «Licht
uit, spot aan: de vermogensverdeling» maakt duidelijk dat onevenwichtigheden zoals het verschil in belastingdruk tussen verschillende typen
werkenden (werknemers, ondernemers in de inkomstenbelasting en
directeuren-grootaandeelhouders), de verschillen tussen huishoudens in
de bestaande vermogensverdeling vergroot. De belastingtarieven tussen
verschillende vormen van werk zijn sinds de invoering van het boxenstelsel sterk uit elkaar gaan lopen, wat bijdraagt aan de fiscale onevenwichtigheden. Voor het kabinet is het daarom belangrijk om te werken aan
het herstel van globaal evenwicht en te streven naar het evenwichtiger
belasten van inkomen uit arbeid en inkomen uit vermogen. Door de
maatregelen in dit Belastingplan worden stappen gezet naar herstel van
het fiscale evenwicht. Het marginale toptarief van een ondernemer in box
1 zal in 2024 uitkomen op 44,33%, hetgeen vrijwel gelijk is aan het
gecombineerde tarief van de vennootschapsbelasting (Vpb) en box 2 bij
een winst tot € 200.000 (44,11%). Bij een hogere winst komt het gecombineerde tarief van Vpb en box 2 hoger uit, namelijk 48,8%. Dit benadert het
marginale toptarief van de werknemer. De ontwikkeling van de marginale
toptarieven wordt goed geïllustreerd in figuur 3.1.3 in de Miljoenennota.
De voorgestelde twee schijven van box 2 leiden samen met het verhogen
van het lage Vpb-tarief, de verlaging van de schijfgrens waarop dat lage
Vpb-tarief van toepassing is en de afschaffing van de doelmatigheidsmarge in de gebruikelijkloonregeling, ertoe dat werkenden (werknemers,
ondernemers in de inkomstenbelasting en directeurengrootaandeelhouders) fiscaal gelijker worden belast.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of de brede toepassing van de algemene
heffingskorting (AHK) over het verzamelinkomen van box 1, 2 en 3 ervoor
zorgt dat directeuren-grootaandeelhouders (dga’s) het uitkeren van
dividend gaan uitstellen. De AHK wordt voor belastingplichtigen met een
inkomen uit werk en woning (box 1) van meer dan € 21.317 (2022)
verminderd met 6,007% (2022) van het surplus tot nihil bij het begin van
de hoogste tariefschijf in box 1 (€ 69.398). In het Belastingplan wordt
voorgesteld om de algemene heffingskorting af te bouwen op basis van
het verzamelinkomen. Het verzamelinkomen bestaat uit het box
1-inkomen, het inkomen uit aanmerkelijk belang (box 2) en het inkomen
uit sparen en beleggen (box 3) verminderd met het daarin begrepen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

12

conserveren inkomen. Het gevolg hiervan is dat inkomen uit vermogen
(box 2- en box 3-inkomen) in het afbouwtraject van de AHK onder
omstandigheden zwaarder wordt belast. Deze maatregel kan gevolgen
hebben voor sommige keuzes binnen box 2 of box 3. Zo kan deze
maatregel, waarbij het deel van de dividenduitkering dat in het afbouwtraject valt en met een extra 6 procentpunt wordt belast, ervoor zorgen dat
het in sommige gevallen voordeliger wordt om dividenduitkeringen uit te
stellen tot een grote uitkering ineens. Dit is overigens niet aan de orde als
de dga, bijvoorbeeld op grond van de gebruikelijkloonregeling, reeds een
inkomen uit box 1 geniet van meer dan € 69.398.
Tegelijkertijd met het voorstel over de afbouw algemene heffingskorting
wordt voorgesteld om per 2024 een tweeschijventarief te introduceren in
box 2 met een basistarief van 24,5% voor de eerste € 67.000 (2024) aan
inkomsten per belastingplichtige en een tarief van 31% voor het
meerdere. Deze tariefdifferentiatie leidt er mogelijk juist toe dat aanmerkelijkbelanghouders een prikkel kunnen hebben om elk jaar een dividenduitkering te doen om zo veel mogelijk inkomen uit aanmerkelijk belang
onder het lage tarief te laten vallen. Hierdoor wordt het voordeel van het
uitstellen van dividenduitkeringen om belasting uit te stellen juist minder
groot. In zoverre werken de twee schijven het negatieve effect van de
afbouw van AHK tegen. In hoeverre dit negatieve effect wordt tegengegaan, is afhankelijk van meerdere factoren, waaronder het box
1-inkomen van de belastingplichtige en het vermogen in box 3. Ook het
gedrag en de verwachtingen voor de toekomst bij de belastingplichtige
zijn van invloed, waardoor het afhangt van de individuele situatie welk
effect overheerst.
De heer Romke de Jong vraagt op welke termijn het mogelijk is een
forfaitaire voorheffing in box 2 in te voeren en wat daarvoor nodig is. De
heer Romke de Jong verwijst hierbij naar het voorstel van de Commissie
Van Dijkhuizen zoals is opgenomen in het rapport «Kansrijk belastingbeleid van het CPB».11 Hierbij wordt jaarlijks een inkomen in box 2
verondersteld, gelijk aan een percentage van het fiscale eigen vermogen
van de vennootschap waarin de aandelen worden gehouden (4% ten tijde
van het voorstel, gelijk aan het forfaitaire rendement in box 3). Wanneer
het daadwerkelijk uitgekeerde dividend lager is dan het forfaitaire
rendement, wordt het verschil bij de verkrijgingsprijs opgeteld, zodat
dubbele heffing wordt voorkomen. Invoering van een forfaitaire heffing
zoals voorgesteld door de commissie-Van Dijkhuizen zal gemoeid gaan
met zeer omvangrijke systeemwijzigingen. Die structuuraanpassing legt
een zodanig beslag op de reeds volle IV-portfolio dat ingrijpende
herprioritering noodzakelijk zal zijn. Dat heeft consequenties voor de
voorgenomen modernisering van de IV-architectuur, dienstverlening, of
andere wetgeving. Anders zal overstappen op een forfaitaire heffing in
box 2 niet spoedig te realiseren zijn. Daarnaast geldt dat ook de
uitwerking van de maatregel en de daarbij behorende te maken keuzes de
nodige tijd vergen. Zowel het tijdpad voor de invoering als de voor de
uitvoering noodzakelijke randvoorwaarden en bijbehorende tijdpaden zijn
mede afhankelijk van de keuze en nadere uitwerking van de forfaitaire
heffing. Gegeven het voorgaande is het lastig daar nu een termijn bij te
noemen.
8. Vervallen uitzondering op gebruikelijkloonregeling innovatieve start-ups
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of de € 50 miljoen die de afschaffing van
de gebruikelijkloonregeling oplevert vrijvalt ten behoeve van andere
posten of dat die opbrengst kan worden ingezet voor een andere
11

CPB (2020), Kansrijk belastingbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

13

startupsregeling die eenzelfde doel nastreeft. De geldigheidsduur van de
gebruikelijkloonregeling is in Belastingplan 2022 verlengd met een jaar.
Bij verlenging van de geldigheidsduur van een regeling waarop een
horizonbepaling van toepassing is, worden de kosten opnieuw geraamd.
Uit nader onderzoek bleek dat sinds de invoering slechts heel beperkt
gebruik wordt gemaakt van de regeling. De kosten voor 2022 en volgende
jaren werden geraamd op € 0 miljoen, afgerond op miljoenen. Hierdoor
zijn de gereserveerde middelen van € 29 miljoen (en niet € 50 miljoen)
voor deze regeling in 2022 vrijgevallen. Deze middelen zijn vervolgens al
in 2022 ingezet binnen het inkomstenkader, zie de bijlagen van
Miljoennota 2022, tabel 3.3.
9. Beperken 30%-regeling
De heer Nijboer vraagt en mevrouw Maatoug sluit zich daarbij aan
waarom de 30%-regeling niet wordt afgeschaft. Ook vragen zij waarom de
aftoppingsgrens niet bij € 100.000 wordt gelegd. Of waarom niet wordt
gekozen voor het hanteren van een percentage van 20%.
Uit de evaluatie van de 30%-regeling12 in 2017 is gebleken dat de
30%-regeling doeltreffend is met betrekking tot het doel om werknemers
met een specifieke deskundigheid waar schaarste voor bestaat op de
Nederlandse arbeidsmarkt aan te trekken. De gebruikers van de
30%-regeling hebben in algemene zin specifieke deskundigheid die op de
Nederlandse arbeidsmarkt schaars is. Ze werken veelal in krapteberoepen
en krapteberoepsgroepen. Naast vakspecifieke kennis en vaardigheden
gaat het vaak ook om bedrijfs-, cultuur- of taalspecifieke kennis en
vaardigheden. De 30%-regeling heeft effect op het aantrekken van deze
werknemers. Verder blijkt uit de evaluatie dat de regeling voor een deel
van de werkgevers een relevante factor is binnen het Nederlandse
vestigingsklimaat. Het gaat met name om (grote) internationaal georiënteerde werkgevers, die actief zijn in sectoren die relatief arbeidsintensief
zijn en/of relatief veel te maken hebben met hoogwaardige schaarse
arbeid, zoals het geval is bij hoofdkantoorfuncties, ICT-werkzaamheden,
onderzoek en ontwikkeling, internationale marketing en internationale
sales. Afschaffing van de 30%-regeling geeft bovendien een negatief
signaal af richting het internationaal bedrijfsleven dat overweegt te
investeren in Nederland. Meerdere omliggende landen kennen bovendien
een vergelijkbare regeling. Het is daarom onverstandig als Nederland als
enige land haar fiscale voorziening voor inkomende buitenlandse
werknemers zou afschaffen.
Dat neemt niet weg dat uit de evaluatie ook naar voren is gekomen dat de
30%-regeling voor ongeveer de helft van de gebruikers een ruimere
onbelaste vergoeding lijkt te bieden dan waarvan sprake zou zijn bij
vergoeding van de daadwerkelijk gemaakte extraterritoriale kosten (ETK).
Gelet hierop heeft het kabinet gekozen voor het beperken van de
30%-regeling door de onbelaste vergoeding binnen de 30%-regeling te
maximeren op 30% van het bedrag van de Wet normering topinkomens
(WNT-norm, bedrag 2022 € 216.000). Hierdoor zal de 30%-regeling meer
aansluiten bij het vergoeden van de daadwerkelijk gemaakte ETK.
Uit de evaluatie komt naar voren dat het forfait binnen de 30%-regeling
vanaf een loon van € 100.000 steeds minder goed aansluit bij de
daadwerkelijk gemaakte ETK en dat het percentage aan werkelijke kosten
dat tegenover het forfait staat kan dalen tot slechts 6%. Door de onbelaste
vergoeding binnen de 30%-regeling voor hogere inkomens te maximeren,
zal de 30%-regeling beter aansluiten bij het vergoeden van de daadwerkelijk gemaakte ETK. Hoewel voornoemd effect zich voordoet vanaf een
loon van € 100.000 kiest het kabinet voor een ruime marge boven deze
grens. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan de omstandigheid dat in
12

Kamerstuk 34 552, nr. 84 en bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

14

individuele situaties afhankelijk van factoren als het land van herkomst en
de grootte van het gezin de werkelijke kosten kunnen afwijken van wat
gemiddeld aan de orde is. Het kabinet kiest ervoor aan te sluiten bij een
bestaande norm om de grens te bepalen vanaf waar een minder
ruimhartige tegemoetkoming wordt geboden. Het kabinet meent met de
aansluiting bij de WNT-norm een dergelijke grens te hebben gevonden.
De WNT-norm ligt zoals aangegeven in 2022 op € 216.000. Door hierbij
aan te sluiten mag bij toepassing van de 30%-regeling maximaal € 64.800
(30% van € 216.000) onbelast worden vergoed. Het kabinet meent dat dit
een dermate hoog bedrag aan ETK omvat dat ook ingekomen werknemers
met een hoger loon in toereikende mate van de regeling gebruik kunnen
maken. Als een minder ruime marge zou worden aangehouden en de
regeling vanaf een loon van € 100.000 zou worden afgetopt zal, zoals uit
de evaluatie naar voren komt, de regeling naar verwachting minder
doeltreffend worden. Het kabinet acht het hanteren van een zeer strikte
aftoppingsgrens dan ook niet verstandig.
Dat geldt ook voor het omzetten van de 30%-regeling in een 20%-regeling.
Een dergelijke maatregel zal tot andere effecten leiden dan met de
aftoppingsmaatregel is beoogd. De bedoeling is om het forfait beter aan
te laten sluiten bij de daadwerkelijk gemaakte ETK hetgeen bij hogere
lonen nu vaak niet het geval is. Door het in aanmerking te nemen bedrag
te maximeren bij een bepaald loonniveau wordt een betere aansluiting
met de werkelijke ETK tot stand gebracht. Bij het in het algemeen verlagen
van het percentage van het in aanmerking te nemen forfait wordt
allereerst de doelgroep van de maatregel een geheel andere. Niet alleen
de groep met een loon boven de aftoppingsgrens (ca. 4.400 personen)
wordt geraakt door de maatregel, maar iedere ingekomen werknemer die
gebruikmaakt van de 30%-regeling (ca. 67.000 personen). Daarnaast zou
door het verlagen van het in aanmerking te nemen forfait voor de gehele
groep met 10%-punt minder goed worden aangesloten bij de werkelijke
ETK. Daardoor zullen de daadwerkelijk gemaakte ETK in meer gevallen
niet passen binnen de forfaitaire vergoeding waardoor in meer gevallen
dan nu de ETK-regeling zal worden toegepast in plaats van de
30%-regeling. Het doel van de 30%-regeling om administratieve lasten te
verminderen en op eenvoudigere wijze ETK te kunnen vergoeden wordt
daarmee minder goed bereikt.
De heer Grinwis vraagt naar de kosten van de 30%-regeling in Nederland
en in andere lidstaten. In 2020 bedroegen de kosten van de 30%-regeling
in Nederland € 1.100 miljoen. Door het verkorten van acht jaar naar vijf
jaar van de maximale duur dat van de regeling gebruikgemaakt kan
worden, worden de kosten voor 2023 geraamd op € 788 miljoen. Door de
voorgestelde aftopping zullen de kosten in Nederland nog verder dalen.
Onderstaande tabel uit een recent rapport van EU Tax Observatory13 geeft
een beeld van de kosten van de Nederlandse regeling en soortgelijke
fiscale regelingen in enkele andere landen.

13

EU-Tax-Observatory-Report-3-Tax-Competition-November-2021.pdf (taxobservatory.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

15

De heer Grinwis vraagt of het klopt dat de aftopping enkel geldt voor
werknemers die ná 31 december 2022 de 30%-regeling toepassen. En dat
bestaande gevallen op basis van het overgangsrecht gedurende de gehele
resterende looptijd van hun beschikking de 30%-regeling zonder aftopping
kunnen toepassen.
Voor ingekomen werknemers die ná 31 december 2022 voor het eerst de
30%-regeling toepassen geldt de aftopping vanaf 1 januari 2024. Voor
ingekomen werknemers bij wie de 30%-regeling over het laatste
loontijdvak van 2022 is toegepast geldt overgangsrecht. Voor deze groep
vindt de aftopping van de 30%-regeling voor het eerst toepassing vanaf
1 januari 2026.14 Voor ingekomen werknemers die uiterlijk op
31 december 2020 onder de 30%-regeling vielen, betekent dit dat zij in het
geheel niet met de aftopping te maken krijgen, omdat de looptijd van hun
beschikking 30%-regeling afloopt vóór 1 januari 2026. Voor ingekomen
werknemers die sinds 2021 of 2022 onder de 30%-regeling vallen geldt dat
zij deels te maken krijgen met de aftopping. Voor deze ingekomen
werknemers geldt dat degenen die in 2021 een beschikking hebben
ontvangen in (een deel van) 2026, het laatste deel (maximaal een jaar) van
de looptijd van hun beschikking, onder de aftopping vallen. Voor degenen
die in 2022 een beschikking hebben ontvangen geldt dat zij in 2026 en
(een deel van) 2027, het laatste deel (maximaal een jaar) van de looptijd
van hun beschikking, onder de aftopping vallen.

14

Het recht op toepassing van het overgangsrecht vervalt voortijdig als een werknemer door een
onderbreking niet langer kwalificeert als ingekomen werknemer. In de tekst hierna is er vanuit
gegaan dat een dergelijke onderbreking niet aan de orde is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

16

De heer Grinwis vraagt hoe de aftopping op de WNT-norm binnen de
30%-regeling uitwerkt voor box 2- en box 3-inkomen en of deze vormen
van kapitaalinkomen ook worden gemaximeerd.
De 30%-regeling en de voorgestelde aftopping binnen deze regeling
hebben betrekking op het in de loonbelasting in aanmerking te nemen
loon15 van de ingekomen werknemer, dat uiteindelijk in de inkomstenbelasting in box 1 in de belastingheffing wordt betrokken. De maximering
ziet derhalve niet op het box 2- en box 3-inkomen. De heer Grinwis doelt
mogelijk op de regeling in de inkomstenbelasting voor partiële buitenlandse belastingplicht. Ingekomen werknemers die gebruikmaken van de
30%-regeling kunnen naar keuze gebruikmaken van de regeling voor
partiële buitenlandse belastingplicht. Als een ingekomen werknemer kiest
voor toepassing van deze regeling, wordt hij voor de heffing in de
inkomstenbelasting voor box 2 en box 3 behandeld als buitenlands
belastingplichtige. In een wijziging van die regeling is niet voorzien.
De heer Grinwis vraagt waarom er niet voor is gekozen om de keuzeregeling partiële buitenlandse belastingplicht af te schaffen. De keuzeregeling partiële buitenlandse belastingplicht maakt het mogelijk dat
ingekomen werknemers op wie de 30%-regeling van toepassing is,
ondanks dat zij in Nederland wonen, ervoor kunnen kiezen om voor box 2
en box 3 te worden belast als ware zij buitenlands belastingplichtig. Deze
regeling heeft als achtergrond ervoor te zorgen dat het Nederlandse
fiscale stelsel geen belemmering vormt om in Nederland te komen
werken. Dit zal met name aan de orde zijn in de situatie waarin een
ingekomen werknemer over relatief veel vermogen en vermogensinkomsten beschikt bijvoorbeeld omdat de pensioenvoorziening die is
opgebouwd in het land van herkomst in Nederland als box 3-vermogen in
aanmerking kan worden genomen.16 Daarmee zal het afschaffen van het
keuzerecht voor partiële buitenlandse belastingplicht een negatieve
invloed hebben op het Nederlandse vestigingsklimaat en het moelijker
maken om bepaalde werknemers uit het buitenland aan te trekken met
een specifieke deskundigheid die niet of schaars aanwezig is op de
Nederlandse arbeidsmarkt. Het kabinet is op dit moment niet voornemens
de regeling voor partiële buitenlands belastingplicht af te schaffen. Dat
neemt niet weg dat de signalen die de heer Grinwis benoemt de aandacht
van het kabinet hebben. Ook in het rapport IBO Vermogensverdeling17 is
deze regeling genoemd. Zoals in de kabinetsreactie op dit IBO is vermeld,
heeft het kabinet een taakstellende opbrengst ingeboekt oplopend tot
structureel € 550 miljoen voor de aanpak van opmerkelijke belastingconstructies en oneigenlijk gebruik van fiscale regelingen. Het kabinet komt
volgend voorjaar met een invulling van de taakopdracht belastingconstructies en negatief geëvalueerde fiscale regelingen. Daarnaast zal de
regeling voor partiële buitenlandse belastingplicht aan de orde komen in
de evaluatie van de 30%-regeling die in 2025 zal plaatsvinden.
Aanvullend vraagt de heer Grinwis hoe woonplaatsfraude in dit kader
wordt voorkomen. De Belastingdienst toetst bij controles en boekenonderzoeken of de belastingplichtige diens fiscale woonplaats juist heeft
vastgesteld. Daarbij worden alle relevante omstandigheden meegenomen

15

Dit betreft het loon uit tegenwoordige dienstbetrekking ter zake van het verblijf buiten het land
van herkomst dat is genoten tijdens de looptijd van de bewijsregel en waarover met
toepassing van de artikelen 20a, 20b, 26 en 26b Wet LB 1964 belasting wordt geheven, voor
zover de ingekomen of uitgezonden werknemer ter zake geen recht heeft op voorkoming van
dubbele belasting vermeerderd met de vergoeding voor ETK.
16
Zie ook de evaluatie van de 30%-regeling uit 2017, Kamerstuk 34 552, nr. 84 en bijlage.
17
Kamerstuk 35 925 IX, nr.38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

17

in de beoordeling, waaronder de vraag waar de belastingplichtige
daadwerkelijk verblijft.
De heer Grinwis vraagt of de 30% regeling een regeling die in EU-verband
moet worden aangekaart, omdat meerdere Europese landen een
dergelijke regeling kennen. De heer Grinwis vraagt wat de afgelopen jaren
met betrekking tot deze regeling de Nederlandse inbreng is geweest in de
Europese Gedragscodegroep, en of het kabinet bereid is deze groep te
gebruiken om met andere lidstaten afspraken te maken. In dat kader
vraagt hij ook welke initiatieven er zijn geweest om belastingconcurrentie
op het gebied van expats aan te pakken, en welke positie Nederland
daarbij heeft ingenomen. Ten slotte vraagt hij in welke andere Europese
gremia dit probleem aangekaart en aangepakt zou kunnen worden.
In 2020 heeft de Commissie in de mededeling «over goed fiscaal bestuur
in de EU»18 het idee opgebracht om speciale burgerschapsregelingen of
maatregelen om expats, of vermogende particulieren, te bespreken in de
Gedragscodegroep (belastingregeling ondernemingen). Het doel en het
mandaat van deze Gedragscodegroep is om schadelijke belastingconcurrentie op het gebied van bedrijven tegen te gaan. Belastingen voor
particulieren vallen er dus niet onder. Naar aanleiding van voornoemd
initiatief, is het idee van uitbreiding van het mandaat besproken onder de
lidstaten. Het Nederlandse standpunt over dit onderwerp (terug te vinden
in het BNC-fiche19) is dat het kabinet een dergelijke eventuele uitbreiding
van de Gedragscodegroep niet bij voorbaat uitsluit. Wel is van belang dat
zeker de burgerschapsregelingen, waar meerdere niet-fiscale factoren een
belangrijke rol spelen, verder gaan dan het fiscaal gedreven mandaat van
de Gedragscodegroep gericht op bedrijven. Daarom is het van belang dat
er duidelijke randvoorwaarden zouden moeten worden opgesteld zodat
de uitbreiding zich beperkt tot het wegnemen van schadelijke belastingconcurrentie. Gedurende de discussie met de andere lidstaten bleek dat
het voorstel niet op voldoende steun kon rekenen binnen de Gedragscodegroep. Gegeven deze uitkomst lijkt er op dit moment onvoldoende
draagvlak voor verdere samenwerking op dit onderwerp.
De heer Grinwis vraagt of het niet een goede eerste stap zijn om vooruitlopend op afspraken met mede-lidstaten de 30%-regeling te beperken
door EU-ingezetenen uit te sluiten.
De vraag is of het EU recht het toelaat dat in een dergelijke situatie een
EU-ingezetene minder goed behandeld mag worden dan een ingezetene
uit een niet EU-land. Uit het door het Hof van Justitie gewezen Sopora20
arrest volgt dat het discriminatieverbod niet alleen inhoudt een verbod
om niet-onderdanen slechter te behandelen dan belastingplichtigen met
de Nederlandse nationaliteit, maar dat het ook verboden is om onderscheid te maken tussen verschillende andere nationaliteiten indien er
sprake is van gelijke gevallen. Voor de forfaitaire 30% regeling is niet op
voorhand duidelijk waarom een ingezetenen van, bijvoorbeeld,
Griekenland, zich in een andere situatie zou bevinden als een ingezetene
van, bijvoorbeeld, Turkije. Het uitsluiten van ingezetenen van de EU zou
daarom hoogstwaarschijnlijk in strijd komen met het algemene discriminatieverbod uit artikel 18 VWEU dan wel het discriminatieverbod vervat in
artikel 45 VWEU inzake het vrij verkeer van werknemers.

18

Mededeling van de Commissie aan het Europees parlement en de Raad over goed fiscaal
bestuur in de EU en daarbuiten, 15 juli 2020, COM(2020) 313.
BNC fiche Mededeling van de Commissie aan het Europees parlement en de Raad over goed
fiscaal bestuur in de EU en daarbuiten (25 september 2020), Kamerstuk 22 112, nr. 2924.
20
Hof van Justitie, 24 februari 2015 in de zaak C-512/13, ECLI:EU:C:2015:108.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

18

De heer Idsinga vraagt of het klopt dat de Belastingdienst € 33,25 miljoen
aan uitvoeringskosten voor de 30%-regeling inschat. Voorts vraagt de
heer Idsinga hoe de Belastingdienst de bijbehorende wervingsopdracht
gaat uitvoeren. Tevens vraagt de heer Idsinga wat de gevolgen zijn als het
niet lukt om het benodigde personeel te werven. In de uitvoeringstoets
heeft de Belastingdienst een inschatting gemaakt van de mogelijke
effecten van het overgangsrecht. Daarbij is uitgegaan van de huidige
systematiek binnen de loonheffingen waarbij een belanghebbenden per
loontijdvak – mogelijk tot twaalf keer per elk kalenderjaar – in bezwaar zou
moeten gaan als hij het niet eens is met de looptijd van het overgangsrecht. Voorts is in deze uitvoeringstoets een scenario geschetst voor als
belanghebbenden op zeer grote schaal over zouden gaan tot het indienen
van bezwaar- en beroepschriften. De aftoppingsmaatregel wordt per
1 januari 2024 ingevoerd en het overgangsrecht loopt voor de groep
bestaande gevallen af per 1 januari 2026. Pas daarna zouden de eventuele
bezwaar- en beroepsschriften aan de orde zijn. Zoals in de uitvoeringstoets is aangegeven wordt in de tussenliggende tijd bezien of de werklast
die in het geschetste scenario aan de orde zou kunnen komen met
mitigerende maatregelen kan worden voorkomen. Daarbij kan onder meer
worden gedacht aan het voorkomen van de genoemde cumulatie van
bezwaarschriften per belanghebbende en de daaraan gekoppelde werklast
voor de Belastingdienst. Daar zal de komende tijd actief op worden
ingezet. Met die inzet zal naar verwachting voorkomen kunnen worden dat
de € 33,25 miljoen uit een scenario waar op grote schaal zich gaan
voordoen. Daarmee wordt dus ook voorkomen dat er zoveel personeel
geworven zou moeten gaan worden. Ik zal uw Kamer hier in 2023 van op
de hoogte houden.
10. Afschaffen en verlagen van de schenkingsvrijstelling eigen woning
De heer Romke de Jong vraagt of het klopt dat het daadwerkelijke effect
van de afschaffing van de schenkingsvrijstelling eigen woning (EW) pas in
2025 te merken valt vanwege de bestedingstermijn en waarom er niet
voor wordt gekozen om de bestedingstermijn aan te passen. Als in de
aangifte schenkbelasting voor een schenking in 2022 een beroep op de
vrijstelling EW is gedaan, dan heeft de verkrijger tot en met 31 december
2024 de tijd om het totaal ontvangen bedrag te besteden ten behoeve van
de eigen woning. De bestedingstermijn bedraagt drie kalenderjaren om er
rekening mee te houden dat bijvoorbeeld een verbouwing niet altijd in
één kalenderjaar kan worden gerealiseerd. Daarnaast kunnen met deze
termijn aflossingen op een hypotheek in drie kalenderjaren plaatsvinden
waardoor boeterente kan worden verminderd. De vrijstelling EW wordt
per 1 januari 2023 verlaagd tot € 28.947. Daarmee wordt de vrijstelling EW
in de relatie ouders/kinderen tussen 18 en 40 jaar per 1 januari 2023
afgeschaft aangezien dit bedrag overeenkomt met de eenmalig verhoogde
vrijstelling voor schenkingen van ouders aan hun kinderen zonder
bestedingsvoorwaarden. Een verkrijger die voor het kalenderjaar 2023 een
beroep doet op de vrijstelling EW van maximaal € 28.947 heeft tot en met
31 december 2025 de tijd om de schenking te besteden voor zijn eigen
woning.
De heer Romke de Jong merkt op dat mensen meer schenk- of erfbelasting betalen omdat ze niet in de standaard huishoudens- of relatievorm
passen, hij noemt de bonusouder. Hij vraagt of ik dit verder kan uitwerken
en welke opties er zijn. Een belangrijke rechtvaardiging voor het heffen
van schenk- en erfbelasting is dat het ontvangen van een schenking of
erfenis tot een hogere draagkracht leidt. Daarnaast kan het verkrijgen van
een erfenis of schenking worden beschouwd als een buitenkans waarvoor
geen inspanningen zijn verricht. Uitgangspunten van de schenk- en
erfbelasting zijn de verwachtingswaarde van de verkrijger («het is al van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

19

ons») en de verzorgingsgedachte die in de tariefstructuur zijn verwerkt.
Gevolg is dat er een hogere vrijstelling (met name in de erfbelasting) en
lagere tarieven gelden voor de partner en kinderen.21 Overigens kent de
Successiewet 1956 gelijkstellingen waardoor kinderen van een partner in
dezelfde tariefgroep belast worden als «eigen» kinderen. Daarnaast wordt
geen onderscheid meer gemaakt tussen verdere familie en goede
vrienden. In de brief van 22 juni 2022 is een reactie gegeven op een vraag
van het lid Van Ginneken over een andere behandeling van schenkingen
en erfenissen afkomstig van alleenstaanden, in die context dus zonder
partner en kind(eren).22 Daarbij is gewezen op de «Bouwstenen voor een
beter belastingstelsel», in het bijzonder de fiches 93 en 96.23 In die brief is
geconcludeerd dat een wijziging van de wijze waarop schenkingen en
erfenissen afkomstig van alleenstaanden worden belast een fundamentele
wijziging zou betekenen van de uitgangspunten die aan het huidige stelsel
ten grondslag liggen. Bovendien zou het stelsel complexer worden en
heeft een wijziging budgettaire implicaties. Het kabinet is daarom op dit
moment niet voornemens om een dergelijk wijzigingsvoorstel van de
schenk- en erfbelasting te onderzoeken of uit te werken.
Voorts vraagt de heer Romke de Jong of een fictie in box 2 en in de
schenk- en erfbelasting kan worden ingebouwd met als doel dat de
aandelen die een baby in een vennootschap heeft, worden geacht in
eigendom van de ouders te zijn. Zoals vermeld in de antwoorden van
7 september 2022 op zijn schriftelijke Kamervragen over de baby BV, zijn
er 104 minderjarigen als enig aandeelhouder van een bv of nv in het
Handelsregister geregistreerd (stand 19 augustus 2022) en staan in het
register van uiteindelijk belanghebbenden (Ultimate Beneficial Owners)
153 entiteiten waarbij een minderjarige een aandelenbelang van meer dan
50% heeft (per 23 augustus 2022).24 Voorts is vermeld dat ouders het
beheer en zeggenschap over het vermogen van minderjarige kinderen
hebben. Indien een minderjarige als aanmerkelijkbelanghouder wordt
aangemerkt, wordt het inkomen daaruit toegerekend aan de ouders die
het gezag uitoefenen. Dit inkomen uit aanmerkelijk belang wordt daardoor
reeds belast in box 2. Het inbouwen van een dergelijke fictie is voor de
belastingheffing in box 2 daarom niet nodig. Of met het inbouwen van
een fictie in de schenk- en erfbelasting het door hem beoogde doel zou
worden bereikt, zou nader onderzoek vergen.
De heer Grinwis vraagt welke mogelijkheden de Staatssecretaris ziet om
vermogenstransacties in de familiesfeer, bijvoorbeeld bij de familiebank,
fiscaalneutraal te behandelen. Dit is één van de opmerkelijke belastingconstructies die in het IBO Vermogensverdeling is genoemd (casus 10).
Zoals in de kabinetsreactie op dit IBO is vermeld, heeft het kabinet een
taakstellende opbrengst ingeboekt oplopend tot structureel € 550 miljoen
voor de aanpak van opmerkelijke belastingconstructies en oneigenlijk
gebruik van fiscale regelingen. Het kabinet komt volgend voorjaar met een
invulling van de taakopdracht belastingconstructies en negatief geëvalueerde fiscale regelingen.
De heer Dassen wijst erop dat in het IBO-rapport Vermogensverdeling is
te lezen dat vermogensopbouw via schenkingen en erfenissen het vaakst
te zien is bij de rijkste huishoudens en stelt dat de huidige schenk- en
erfbelasting de vermogensongelijkheid in stand houdt. Hij vraagt wat ik ga
doen om de komende vermogensoverdrachten van de babyboomgene21

Het tarief voor verdere afstammelingen in de rechte lijn, bijvoorbeeld kleinkinderen, bedraagt
18% respectievelijk 36%.
Kamerstuk 33 836, nr. 76.
23
Kamerstuk 32 140, nr. 71.
24
Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3924.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

20

ratie naar de millennials op een rechtvaardige manier te belasten. Elders
in deze beantwoording ben ik ingegaan op de uitgangspunten voor de
schenk- en erfbelasting. Het kabinet heeft op dit moment geen
voornemens voor een wijziging van de schenk- en erfbelasting. Daarbij
wijs ik op het lopende onderzoek naar de toekomst van de schenk- en
erfbelasting zoals opgenomen in de fiscale evaluatie- en onderzoeksagenda (gepubliceerd in de Miljoenennota) dat naar verwachting in de
eerste helft van 2023 afgerond wordt.
11. Verhogen algemene tarief overdrachtsbelasting van 8% naar 10,4%
De heer Nijboer vraagt waarom er niet meer gezegd kan worden over de
ratio achter de 10,4% als dit ter dekking is van maatregelen en waarom
het dan geen 12% is. In de nota naar aanleiding van het verslag is
aangegeven dat de tariefsverhoging ten doel heeft om een budgettaire
opbrengst op te halen en dat deze opbrengst wordt ingezet ter dekking
van maatregelen uit het Coalitieakkoord en maatregelen die voortkomen
uit de voorjaars- en augustusbesluitvorming. Om die reden is ervoor
gekozen om niet verder te verhogen dan strikt noodzakelijk en is niet
afgerond naar hele procenten. Het verhogen van de overdrachtsbelasting
heeft ook andere effecten. De verhoging van het tarief geldt ook voor
niet-woningen, zoals bedrijfsgebouwen. Voor deze laatste groep leidt dat
mogelijk tot een rem op investeringen zonder dat hier een duidelijk
(beleids)doel tegenover staat anders dan een budgettaire opbrengst.
12. Btw-nultarief op de levering en installatie van zonnepanelen
De heer Nijboer vraagt waarom dakpannen met zonnepanelen niet onder
het btw-nultarief worden gebracht. Hij vindt dit niet uitlegbaar en vraagt
het wetsvoorstel op dit punt uit te breiden. Aanvankelijk waren in het
conceptwetsvoorstel zonnepanelen die tevens als dakbedekking dienden
uitgesloten van het btw-nultarief. De reacties op de internetconsultatie
gaven echter aanleiding om de voorgestelde wettekst op dit punt aan te
passen. In de huidige versie van het wetsvoorstel vallen daarom de
levering en installatie van zonnepanelen als dakbedekking op of in de
onmiddellijke nabijheid van woningen ook onder het btw-nultarief. Er
bestaan diverse (combi)producten, zoals PVT-panelen, zonneramen of
zonwering met daarin zonnecellen verwerkt. Dergelijke combiproducten
kwalificeren niet als «zonnepanelen». De Btw-richtlijn staat alleen een
btw-nultarief toe voor producten die als «zonnepanelen» kwalificeren.
Derhalve kunnen dergelijke producten niet onder het btw-nultarief worden
gebracht. Daarenboven zou het onder het nultarief brengen van die
(combi)producten een extra derving tot gevolg hebben en tot afbakeningsproblematiek leiden.
De heer Dassen vraagt of een nultarief mogelijk is voor warmtepompen
en isolatiematerialen. Daarbij vraagt hij of ook mensen in de lagere
inkomensgroepen daar een voordeel van kunnen hebben. In Nederland
geldt op dit moment een verlaagd btw-tarief op de arbeidskosten van het
aanbrengen van op energiebesparing gericht isolatiemateriaal aan
vloeren, muren en daken van woningen (na meer dan twee jaren na het
tijdstip van eerste ingebruikneming). Invoering van een nultarief of
verlaagd btw-tarief op de levering van isolatiematerialen staat de
Btw-richtlijn niet toe. De Btw-richtlijn staat – onder voorwaarden – wel een
verlaagd tarief toe op de levering én installatie van bepaalde warmte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

21

pompen.25 Eind 2022 wordt de doelmatigheid en doeltreffendheid van de
huidige toepassing van het verlaagde btw-tarief breed geëvalueerd.
Daarin wordt ook in algemene zin gekeken naar de effecten van het
verlaagde btw-tarief op de inkomensverdeling. Hoe het voordeel van een
verlaagd tarief op warmtepompen exact neerslaat bij verschillende
inkomensgroepen is zonder specifiek onderzoek daarnaar niet te zeggen.
Dit hangt mede af van andere beleidsinstrumenten voor verduurzaming.
Zo kunnen huishoudens gemiddeld 30% subsidie krijgen voor het
installeren van een (hybride) warmtepomp en lenen huishoudens met
lage inkomen extra voordelig (0% rente) bij het Nationaal Warmtefonds
zodat zij ook voldoende investeringscapaciteit hebben. Het uitgangspunt
van het kabinet is om de resultaten en inzichten van die evaluatie af te
wachten en mee te wegen in eventuele toekomstige besluitvorming over
het benutten van de ontstane beleidsruimte.
13. Beëindigen vrijstelling bpm bestelauto’s ondernemers, aanpassing
grondslag bpm bestelauto’s en verhoging van het tarief in de motorrijtuigenbelasting voor bestelauto’s ondernemers
De heer Romke de Jong vraagt wanneer het kabinet meer duidelijkheid
kan geven over het wetsvoorstel Betalen naar gebruik. De heer Romke de
Jong vraagt voorts of het kabinet de Kamer wil informeren over wat de
effecten zouden zijn van differentiatie van tijd en plaats op de uitstoot,
reistijden en vervoerskeuze. Het kabinet heeft op 1 juli jl. in een eerste
hoofdlijnenbrief26 aan uw Kamer de belangrijkste kaders, openstaande
keuzes en mijlpalen geschetst. Het kabinet is voornemens om per 2030
betalen naar gebruik in te voeren, door het tarief van de huidige motorrijtuigenbelasting voor personen- en bestelauto’s kilometerafhankelijk te
maken zonder differentiatie naar tijd en plaats. In de uitwerking van
betalen naar gebruik zijn nog een aantal openstaande keuzes, zoals de
vormgeving van de tariefstructuur en welke aanpassingen aan de
bestaande tellerstandregistratie mogelijk en nodig zijn om te komen tot
een betrouwbare kilometerregistratie. Hier doet het kabinet momenteel
onderzoek naar. De effecten van een kilometertarief gedifferentieerd naar
tijd en plaats worden niet meegenomen in dit onderzoek, maar zijn wel in
opdracht van het vorige kabinet onderzocht. De resultaten van dit
onderzoek zijn in het najaar van 2020 aan uw Kamer gestuurd.27 Later dit
najaar zal uw Kamer worden geïnformeerd over de uitkomsten van de
twee onderzoeken die het kabinet momenteel laat uitvoeren naar de
tariefstructuur en kilometerregistratie en of vervolgonderzoeken nodig
zijn. Uw Kamer wordt vervolgens in het voorjaar van 2023 geïnformeerd
over de resultaten van deze vervolgonderzoeken en de aanvullende
ontwerpkeuzes die het kabinet naar aanleiding hiervan voorstelt. Conform
het Coalitieakkoord is het kabinet van plan om deze kabinetsperiode de
benodigde wetgeving vast te stellen en andere voorbereidingen te treffen,
die nodig zijn om per 2030 een kilometerafhankelijke mrb voor personenen bestelauto’s te kunnen invoeren.
Mevrouw Inge Van Dijk heeft gevraagd nogmaals te reflecteren op de
haalbaarheid voor ondernemers om over te schakelen naar elektrische
bestelauto’s. Zij vraagt of de markt hier al voldoende op aanslaat en wijst
erop dat een ondernemer niet altijd de middelen heeft om nu een nieuwe

25

Zeer efficiënte emissiearme verwarmingssystemen die voldoen aan de benchmarks voor
emissies (zwevende deeltjes) als vastgesteld in bijlage V bij Verordening (EU) 2015/1189 van
de Commissie (2) en in bijlage V bij Verordening (EU) 2015/1185 van de Commissie (3), en
waaraan een EU-energielabel is toegekend waaruit blijkt dat is voldaan aan het criterium van
artikel 7, lid 2, van Verordening (EU) 2017/1369 van het Europees parlement en de Raad.
26
Kamerstuk 32 813, nr. 1081.
27
Kamerstuk 32 813, nr. 616.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

22

elektrische bestelauto aan te schaffen. Het kabinet spant zich voortdurend
in om ondernemers te ondersteunen met verduurzaming. Specifiek voor
de mobiliteit wordt de verkoop van duurzame bedrijfsvoertuigen
gestimuleerd. Zo wordt voorgesteld om de bpm voor bestelauto’s vanaf
2025 op de CO2-uitstoot te baseren en geldt voor emissievrije voertuigen
tot en met 2024 een nihiltarief. In de motorrijtuigenbelasting en in de
bijtelling (loonheffingen) geldt een korting voor emissievrije bestelauto’s.
Ook kunnen ondernemers bij de aanschaf van een nieuwe emissievrije
bestelauto gebruikmaken van een aanschafsubsidie (SEBA). Ter voorbereiding op besluitvorming in 2023 over een mogelijke aanscherping van
het beleidsprogramma klimaat, brengt het kabinet momenteel in kaart
welke aanvullende maatregelen voor de periode na 2025 mogelijk en
wenselijk zijn voor de verduurzaming van automobiliteit. Hierbij zal het
kabinet ook de inzichten uit de tussenevaluatie van het fiscale stimuleringsbeleid voor emissievrije voertuigen betrekken, die dit jaar wordt
uitgevoerd.
Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is toegelicht, is het
huidige aanbod van (varianten van) emissievrije bestelauto’s ten opzichte
van conventionele varianten nog beperkt, maar neemt het wel toe. De
technologische ontwikkelingen gaan snel, waardoor het voertuigaanbod
en de actieradius de komende tijd naar verwachting snel zal toenemen.
Ook de strengere CO2-normen voor fabrikanten dragen hier aan bij. Een
nieuwe bestelauto wordt voor een ondernemer als gevolg van de
maatregel wel duurder. De verwachting is dan ook dat een deel van de
ondernemers de aanschaf van een nieuwe bestelauto zal uitstellen of op
zoek zal gaan naar een geschikt reeds gebruikt exemplaar. Het zal
afhankelijk zijn van de individuele omstandigheden en voorkeuren welke
afweging een ondernemer hierin maakt. Als gekeken wordt naar de Total
Cost of Ownership (TCO) dan zullen de eerste zes jaar de kosten van een
middelgrote nieuwe fossiele dieselbestelauto met ongeveer € 140 tot
€ 150 per maand toenemen, als gevolg van het beëindigen van de
bpm-vrijstelling. Diverse andere autokosten blijven voor de ondernemer
onder voorwaarden aftrekbaar van de fiscale winst, zoals onder meer de
verzekeringskosten, afschrijving, onderhoud en reparatie, motorrijtuigenbelasting, leasekosten en parkeren.
Mevrouw Maatoug vraagt waarom er niet voor gekozen is om ook de
vrijstelling in de motorrijtuigenbelasting voor oldtimers te laten vervallen.
Ook vraagt zij of dit belastingvoordeel nog van deze tijd is en hoe het past
in het afwegingskader dat we nu hebben. Ik deel de gedachte dat de
kosten van ondoelmatige regelingen anders besteed kunnen worden.
Tegelijkertijd wil ik zorgvuldig te werk gaan. De oldtimervrijstelling in de
motorrijtuigenbelasting is het afgelopen jaar onderzocht, samen met
veertig andere bijzondere regelingen in de autobelastingen.28 Het kabinet
komt dit jaar met een reactie op de uitgevoerde evaluatie. Hierin wordt
ook nader toegelicht welke consequenties worden verbonden aan de
bevindingen rondom de vrijstelling voor oldtimers.
14. Aanscherpen CO2-heffing industrie
De heer Idsinga vraagt of het niet verstandig is om een hardheidsclausule
te introduceren in de CO2-heffing industrie. Dit aangezien het doel van de
CO2-heffing industrie is om daadwerkelijk verduurzaming te bewerkstelligen en bedrijven hiertoe ook handelingsperspectief moeten hebben. De
regering vindt dat de CO2-heffing industrie voldoende waarborgen biedt
om tot een goede balans tussen subsidiërende maatregelen (de wortel) en
beprijzing (de stok) te komen. Op macro-niveau is er sprake van een
goede balans omdat de regering wijzigingen in de CO2-heffing industrie
28

Kamerstuk 32 800, nr. 76.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

23

baseert op een zogenoemde tariefstudie uitgevoerd door PBL. In deze
tariefstudie wordt expliciet rekening gehouden met de mogelijkheden die
bedrijven hebben om te verduurzamen. Daarnaast biedt de CO2-heffing
industrie op individueel niveau ruimte voor verschillen in de snelheid
waarmee bedrijven kunnen verduurzamen. Bedrijven die niet gemakkelijk
kunnen verduurzamen, kunnen dispensatierechten kopen van bedrijven
die dat juist wel kunnen. Bedrijven waarbij onverhoeds de verduurzaming
later tot stand komt dan gepland, kunnen de betaalde heffing tot vijf jaar
terug vragen met de dan overblijvende dispensatierechten.
Ook vraagt de heer Idsinga of een eventuele wijziging in de hoogte van de
minimum CO2-prijs industrie wordt voorgelegd aan de Tweede Kamer. De
regering kan bevestigen dat dit inderdaad het geval is. De intentie is om
een eventuele aanpassing mee te laten lopen in het Belastingplan 2024.
Deze eventuele aanpassing zal dan worden onderbouwd met een
onderzoek naar de effecten van dit minimumprijspad op de verduurzaming en concurrentiepositie van de industrie.
De heer Alkaya vraagt zich af of de markt voor CO2-rechten faalt en of een
platte CO2-heffing niet beter was geweest. De regering vindt dat het EU
ETS goed functioneert. Dit zeker na de sterke stijging van de prijs voor
emissierechten. Het systeem zorgt ervoor dat voorlopers op gebied van
duurzaamheid worden beloond, en de prikkel om te verduurzamen voor
achterblijvers steeds groter wordt, in de vorm van hogere kosten voor hun
vervuilende activiteiten. De CO2-minimumprijs voor de industrie is niet ter
vervanging van het EU ETS-systeem, maar vormt een extra waarborg
mocht de prijs voor emissierechten opeens weer een stuk lager uitvallen.
Bij de introductie van de CO2-heffing industrie is overwogen om een
platte CO2-heffing bovenop het EU ETS te introduceren. Voor dit laatste is
niet gekozen omdat dit de concurrentieverhoudingen op de interne
Europese markt teveel zou verstoren.
De heer Romke de Jong vraagt hoe de hoogte van de minimum CO2-prijs
industrie wordt geëvalueerd en of hierbij rekening wordt gehouden met
een breed welvaartsbegrip. De regering heeft de intentie om een
onderzoeksbureau de effecten van verschillende hoogten van de
minimum CO2-prijs te laten berekenen. Hierbij zal in beeld worden
gebracht wat het effect is op zowel de verduurzaming als het concurrentievermogen van de industrie. Aan de hand van dit onderzoek zal de
regering afwegen welke hoogte van de minimum CO2-prijs het meest
passend is voor de industrie. Dit passend bij de ambities en andere
maatregelen zoals vastgelegd in het coalitieakkoord.
Het EU ETS en de daarbij behorende nationale CO2-heffingen, zorgen
ervoor dat er een prijs geldt voor broeikasgasemissies. Dat is nodig,
omdat negatieve effecten van broeikasgasemissies vaak neerslaan bij
andere partijen dan de industrie, en de prijs die daarvoor betaald wordt
dus te laag is. Door broeikasgasemissies te beprijzen, worden bredere
effecten op de omgeving en maatschappij expliciet meegenomen. Er
wordt daarmee rekening gehouden met een breed welvaartbegrip.
De heer Bontenbal vraagt of het niet verstandiger is om met afvalbedrijven een sector-afspraak te maken over CO2-beprijzing waarbij wordt
ingezet op verduurzaming in plaats van afbouw van de verbrandingscapaciteit. Het kabinet zet zowel in op een duurzame afvalsector alsook op
minder afvalverbranding in Nederland. Voor dit laatste zijn volumemaatregelen nodig die op dit moment niet worden beloond door CO2-heffing
industrie. Dit aangezien het aantal dispensatierechten afhankelijk is van de
hoeveelheid afval die bedrijven verbranden. De regering heeft daarom de
intentie om te bezien of wijzigingen in de fiscaliteit voor deze sector
opportuun zijn. Overigens heeft de heer Bontenbal op 14 september

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

24

samen met de leden Mulder en Haverkort vragen gesteld aan de Minister
voor Klimaat en Energie en de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat over de toekomst van afvalverbrandingsinstallaties in
Nederland en in de EU. Beide genoemde bewindslieden zullen deze
vragen binnenkort beantwoorden.
De heer Bontenbal vraagt om inzage in de berekening van de aangepaste
reductiefactor van de CO2-heffing industrie. De Auditdienst Rijk heeft in
2020 een toets uitgevoerd op de berekening van de (toenmalige)
reductiefactor door de NEa. De huidige berekening is op dezelfde wijze
uitgevoerd. Hierbij zijn de nieuwe benchmarkwaarden vanuit het EU ETS
toegepast en een hoger reductiedoel voor de industrie (reductie van 18,3
Mton broeikasgasemissies in plaats van 14,3 Mton). Bij de huidige
berekening van de reductiefactor zijn de productieramingen niet geactualiseerd. Het is de intentie om bij de volgende herijking van de reductiefactor
in 2025 hier wel rekening mee te houden.
Mevrouw Maatoug vraagt waarom de regering er niet voor heeft gekozen
om het tarief van de bestaande CO2-heffing industrie te verhogen tot
boven de € 175 euro in 2030. In het coalitieakkoord is de ambitie
opgenomen om een extra CO2-reductie in de industrie te realiseren van
meer dan 4 Mton in 2030. Deze reductie moet tot stand komen door de
inzet van verschillende maatregelen. PBL heeft in haar tariefstudie
berekend dat een tarief van ruim 175 euro in 2030 nodig is om de
verhoogde reductiedoelstelling te realiseren. Hierbij heeft PBL echter geen
rekening kunnen houden met verschillende (subsidie)maatregelen uit het
coalitieakkoord voor de industrie en het Europese Fit for 55-pakket.
Daarom heeft het kabinet ervoor gekozen om het tariefpad per 1 januari
2023 niet aan te passen en uiterlijk in 2024 opnieuw het tarief van de
CO2-heffing industrie te herijken. Deze herijking zal (wederom) vooraf
worden gegaan door een tariefstudie door het PBL waarin het geactualiseerde beleid wordt meegenomen.
De heer Bisschop vraagt om in te gaan op de bezwaren van de NEa en
afdeling advisering van de Raad van State (de Afdeling) bij de invoering
van de Wet minimum CO2-prijs industrie. Het belangrijkste aandachtspunt
van zowel de NEa als de RvS is de relatief lage hoogte van de minimum
CO2-prijs industrie. Beide instellingen stellen dat de minimum CO2-prijs
industrie hiermee beperkt doeltreffend is. De regering onderkent dit
aandachtspunt en heeft dan ook de intentie om de hoogte van het
minimumprijspad te evalueren. Op basis van deze evaluatie kan, wanneer
gewenst, een nieuw minimumprijspad worden voorgesteld dat per
1 januari 2024 in werking treedt. Gelijktijdig wordt het prijspad van de
minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking eventueel gewijzigd.
Daarnaast voorziet met name de NEa problemen in de communicatie van
de maatregel richting bedrijven. De minimum CO2-prijs industrie zal
volgens de NEa worden ervaren als het «onnodig stapelen van regelgeving». De regering hecht echter sterk aan een snelle verduurzaming van
de industrie. Hierbij kan de minimum CO2-prijs industrie een belangrijk
signaal geven voor de investeringsbeslissingen die bedrijven maken.
De heer Dassen vraagt hoe de minimum CO2-prijs bijdraagt aan de
doelstellingen van het parijs-akkoord. De regering wil vooropstellen dat
de klimaatdoelstellingen voor de industrie bij voorkeur op Europees
niveau worden gerealiseerd. De regering ondersteunt dan ook de
uitwerking van het Fit for 55-pakket en de mogelijke aanscherping van het
EU ETS dat hieruit volgt. Dit zijn de belangrijkste instrumenten om
verduurzaming in de industrie te bewerkstelligen terwijl het Europees
speelveld voor bedrijven gelijk blijft. Tegelijkertijd heeft de regering de
ambitie om internationaal voorop te lopen in de verduurzaming van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

25

industrie. Nationaal dragen hier verschillende subsidiemaatregelen (met
name de SDE++ en het klimaatfonds) en de CO2-heffing industrie aan bij.
De CO2-heffing industrie, inclusief de minimum CO2-prijs industrie, zijn
hierbij zodanig vormgegeven dat zij zich aanpassen op de Europese
klimaatambitie. Op deze manier is de Nederlandse bijdrage aan het
parijs-akkoord gewaarborgd.
15. Energiebelasting en prijsplafond
De heer Idsinga vraagt of de regering voldoende helder heeft dat de
chemische sector mogelijk omvalt bij structureel hogere energieprijzen en
of het kabinet de zorgen kan wegnemen over het mogelijk verdwijnen van
de sector. Voorts vraagt hij of de regering bereid is een speciale speelveldtoets uit te voeren of een ander soort onderzoek naar de effecten van de
voorgestelde schuif.
Het kabinet ziet dat de huidige energieprijzen grote impact hebben op de
chemiesector. Het kabinet bekijkt of het wenselijk is dat opties worden
bezien om de energie-intensieve industrie verder te ondersteunen,
waaronder de chemie. Langdurige steun is niet wenselijk, want die
verstoort de bedrijvendynamiek die ervoor zorgt dat productiefactoren
worden ingezet bij de meest productieve bedrijven. Het kabinet wil
bedrijven stimuleren zich aan de nieuwe situatie aan te passen door
maximaal in te zetten op de verduurzaming van de industrie. Het kabinet
zorgt dat daarvoor ondersteuning aanwezig is via het Klimaatfonds in de
vorm van financieringsinstrumenten voor pilots, demonstraties, IPCEIregelingen en het wegnemen van onrendabele toppen.
In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken & Klimaat is recent
een speelveldtoets uitgevoerd om de effecten van de fiscale vergroeningsmaatregelen in het Coalitieakkoord en het wetsvoorstel Belastingplan
2023 nader in kaart te brengen. De speelveldtoets is uitgevoerd door PwC
Strategy& en is bijgevoegd bij het wetsvoorstel Belastingplan 2023.
Daarnaast heeft Trinomics in opdracht van het Ministerie van Financiën
een impactanalyse uitgevoerd, die ook als bijlage bij het wetsvoorstel
Belastingplan 2023 is meegestuurd. Deze studies zijn complementair.
Trinomics kijkt naar bedrijfstakken op basis van standaard energieverbruiksgegevens en PwC kijkt naar een zestal bedrijfscasussen in diverse
bedrijfstakken, waaronder de chemie (Dow Benelux en Yara Sluiskil).
Uit de speelveldtoets komt naar voren dat de aanpassing van de tarieven
van de energiebelasting, de zogenoemde schuif, sec een beperkt effect
heeft op bedrijfswinst in 2030 van de zes bedrijven: 0 tot 10% (Dow: 0%,
Yara 4%). Het extra weglekrisico van de maatregel is daarmee gering. Het
weglekrisico hangt ook af van de onderhandelingen over aanpassing van
de richtlijn Energiebelastingen en de maatvoering van soortgelijke
lastenverzwaringen in andere lidstaten.
De heer Alkaya vraagt of de fondsen voor het prijsplafond niet terecht
komen bij de energiebedrijven in de vorm van grotere winsten en waarom
het kabinet heeft gekozen om de verlaging van de energiebelasting in te
zetten als dekking voor het prijsplafond. De heer Grinwis informeert naar
de status van de oplossing voor huishoudens die gebruik maken van
blokverwarming en zodoende maar één keer van het prijsplafond gebruik
kunnen maken. De heer Dassen vraagt ten aanzien van het tijdelijk
prijsplafond energie om uit te leggen waarop mensen aanspraak kunnen
maken.
Het klopt dat voor volgend jaar de energiebelasting niet verder wordt
verlaagd nu een prijsplafond wordt ingevoerd. De geraamde € 5,4 miljard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

26

voor de verlaging van de energiebelasting in 2023 wordt aangewend ter
bekostiging van (een deel van) het prijsplafond.
Dit ligt voor de hand, omdat met deze regeling het doel en de
doelgroepen vergelijkbaar zijn. Met het prijsplafond worden huishoudens
bovendien beter bereikt en nog belangrijker: er wordt zekerheid over de
prijs geboden waardoor mensen weten waar ze aan toe zijn de komende
tijd. Belangrijk is dat de energiebelasting voor het jaar 2022 is verlaagd. In
november en december dit jaar ontvangen huishoudens € 190 als korting
op de energierekening. Dit is aanvullend op de maatregelen in de
energiebelasting in 2022 en daarbij geldt het verlaagde btw-tarief op
energie voor november en december ook nog.
In het geval van hogere energieprijzen in 2023 dan waarmee gerekend is
bij de MEV zal aanvullende dekking nodig zijn. Het kabinet heeft daarvoor
enkele andere dekkingsbronnen in beeld, zoals hogere gasbaten en
voorstellen van de Europese Commissie voor een solidariteitsheffing en
inframarginaal prijsplafond op elektriciteitsproducenten. De resterende
dekkingsopgave zal in het voorjaar ingevuld worden.
Het prijsplafond is erop gericht om zekerheid te bieden aan huishoudens
en andere kleinverbruikers over de energierekening en zal worden
vormgeven via een subsidieregeling aan de energieleveranciers. Daarbij
gelden maximale tarieven van € 1,45/m3, € 0,40/kWh en € 47,39/GJ tot
een maximaal verbruik van 1.200 m3, 2.900 kWh en 36,7 GJ. Hiermee
waarborgt het kabinet dat ten minste de helft van alle huishoudens met
het volledige verbruik onder het plafond valt. Het kabinet heeft met de
vormgeving van het prijsplafond gepoogd tot een evenwichtige invulling
van het prijsplafond te komen, waarmee direct verlichting wordt geboden
op de energierekening voor een zeer grote groep in Nederland, en de
prikkel tot energiebesparing in tijden van schaarste in stand wordt
gehouden. Op voorhand kan niet bepaald worden hoe het prijsplafond
zich verhoudt tot de eerder voorgestelde maatregelen in de energiebelasting, aangezien het effect van het prijsplafond afhankelijk is van de
prijsontwikkeling in 2023. Dat is ook de reden dat het kabinet voor de
invoering van het prijsplafond heeft gekozen. Het biedt zekerheid aan
huishoudens en laat de overheid het risico van de ontwikkeling van de
energieprijzen overnemen. Het huidige beeld is dat de meeste
huishoudens beter geholpen worden met het prijsplafond dan met de
verlaging van de energiebelasting. Er kunnen uitzonderingen bestaan
waarvoor dit niet het geval is.
Zoals aangegeven in de brieven van 20 september en 4 oktober 2022
(Kamerstuk 36 200, nr. 77) wil het kabinet een adequate compensatie aan
leveranciers bieden voor de uitvoering van het prijsplafond, waarbij zowel
ondercompensatie als overcompensatie voorkomen dienen te worden. De
regeling dient te waarborgen dat de subsidie volledig doorgegeven wordt
aan de consument en niet leidt tot extra winsten bij leveranciers, conform
de eisen van de Europese Commissie. In de regeling worden daarom
regels opgenomen over de maximale winstmarge die energieleveranciers
mogen realiseren met de levering van energie onder het prijsplafond. Om
te waarborgen dat deze niet overschreden wordt, en realisatie van
overwinsten wordt voorkomen, zal de uitbetaling van subsidie per
energieleverancier onderworpen worden aan een accountantscontrole. De
verdere uitwerking van de regeling, inclusief de beoogde waarborgen om
overcompensatie te voorkomen, worden op korte termijn met uw Kamer
gedeeld. In die brief wordt ook verder ingegaan op de behandeling van
blokverwarming onder het prijsplafond en de mogelijkheden om
compensatie te bieden, mocht dit tot onwenselijke situaties leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

27

De heer Romke De Jong vraagt of de Staatssecretaris bereid is om met
hem te zoeken naar een manier om ook kosten voor het opladen van
elektrische auto’s middels openbare laadpalen te dempen zoals voor
fossiele auto’s ook gebeurt. 1 januari 2023 loopt het verlaagde tarief voor
laadpalen in de energiebelasting af. De fiscale regeling verlaagd tarief
laadpalen is in 2017 ingezet om de onrendabele top van laadpalen af te
dekken, zodat er meer openbare laadpalen konden worden geëxploiteerd.
Deze regeling is bij evaluatie ondoelmatig bevonden, omdat de businesscase in dichtbevolkte gebieden veelal al rond kwam. De fiscale regeling is
eind 2020 voor twee jaar doorgezet tot en met 2022, met de afspraak om
daarna een doelmatiger subsidieregeling in te gaan zetten. De Minister
van IenW heeft deze regeling klaar en deze gaat lopende 2023 in werking.
Een verlenging van de regeling verlaagd tarief voor laadpalen, zou als
gevolg hebben dat de kosten voor het opladen van een elektrische auto bij
een publieke laadpaal, goedkoper wordt. Daarmee zou het verlengen van
deze regeling bijdragen aan het dempen van de kosten van het opladen
van elektrische auto’s middels openbare laadpalen. Zou het verlaagd tarief
laadpalen worden voortgezet, dan zou de budgettaire derving voor 2023
€ 19 miljoen en voor 2024 23 miljoen. Indien er vanuit de Tweede Kamer
een amendement zou worden ingediend om het verlaagd tarief voor te
zetten, is het aan de Tweede Kamer om met een voorstel te komen om de
budgettaire derving van € 42 miljoen van deze voortzetting te dekken.
Omdat de fiscale regeling verlaagd tarief laadpalen staatssteun is, dienen
bij voorzetting van het verlaagd tarief laadpalen tijdig enkele procedurele
stappen te worden ondernomen richting de Europese Commissie.
De heer Dassen stelt dat in de Tegemoetkoming Energiekosten (TEK)regeling (Kamerstuk 32 637, nr. 507) geen onderscheid wordt gemaakt
tussen bedrijven waarvan het wel en niet wenselijk is dat ze gas blijven
gebruiken en vraagt hoe het kabinet dit ziet. Het kabinet neemt verschillende maatregelen om ondernemers die door de hoge energieprijzen
geraakt worden te ondersteunen. Met de TEK neemt de overheid een deel
van de gestegen energiekosten van het energie-intensieve mkb over. De
TEK-regeling dient nadrukkelijk als een tijdelijke tegemoetkoming tot eind
2023 en biedt gerichte steun aan het mkb én zorgt dat het blijft lonen om
te verduurzamen. Met het oog op de toekomst is het verstandig dat
bedrijven zoveel als mogelijk hun productie en dienstverlening verduurzamen. Met behulp van deze tegemoetkoming krijgt het energieintensieve mkb meer lucht om haar bedrijfsmodel toekomstbestendig te
maken. Voor de uitwerking van de TEK kiest het kabinet in de mix van de
belangrijkste parameters voor (i) een energie-intensiteit van 12,5%, (ii) een
compensatiepercentage van 50% en (iii) een subsidieplafond van
€ 160.000. Daarnaast geldt dat dat bedrijven in aanmerking kunnen
komen als het verbruik groter is dan 5.000m3 voor gas of 50.000 kWh voor
elektriciteit. Het deel van het mkb met een relatief lager aandeel energiekosten wordt in staat geacht de prijsstijgingen makkelijker op te kunnen
vangen en door te berekenen. Zo komt de regeling ten goede aan het
energie-intensieve deel van het mkb dat het meeste last heeft van de
gestegen energieprijzen.
De heer Bontenbal geeft aan dat het Fit for 55-wetgevingspakket dat nu in
Brussel wordt behandeld de toekomst van de energiebelasting gaat
beïnvloeden en vraagt het kabinet te reflecteren op de toekomst van de
energiebelasting. Het kabinet onderkent de noodzaak om de energiebelasting aan te passen aan de ontwikkelingen in de energietransitie. Daarbij
is het inderdaad van belang ook oog te hebben voor de ontwikkelingen
die komen uit regelgeving op Europees niveau zoals het Fit for 55-pakket.
Het kabinet zet nationaal flinke stappen in aanpassing van de energiebelasting. Zo wordt in het wetsvoorstel Belastingplan 2023 voorgesteld om
op termijn aardgas zwaarder te belasten, elektriciteit minder zwaar te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

28

belasten en het schijvenstelsel minder degressief te maken. Verder is in
het coalitieakkoord afgesproken dat verschillende vrijstellingen voor
aardgas per 2025 worden ingeperkt en afgeschaft. Dit leidt tot een sterkere
prikkel voor het verminderen van aardgasverbruik en alternatieven
worden aantrekkelijker. Naast deze nationale stappen zet het kabinet bij de
onderhandelingen over de Richtlijn energiebelastingen eveneens in op het
verminderen van het aantal vrijstellingen en het verhogen van minimumtarieven om een grotere bijdrage te leveren aan de klimaatdoelen. Verder
zijn ook de ontwikkelingen bij de uitbreiding van het EU ETS relevant.
Gezien de snelle ontwikkeling op de energiemarkt blijft het kabinet in
aanvulling op de genoemde stappen steeds kijken naar maatregelen die
nodig zijn om de energiebelasting in de pas te laten lopen met de
energietransitie.
De heer Bisschop vraagt of er mogelijkheden zijn om huishoudens te
compenseren voor hun energiegebruik op basis van het aantal gezinsleden.
Er zullen huishoudens zijn die beperkte mogelijkheden hebben om hun
verbruik te verlagen tot onder het niveau van het prijsplafond. Hieronder
vallen onder meer huishoudens die vanwege hun gezinsgrootte een hoog
energieverbruik kennen. Deze groep zal verder ondersteund worden door
het koopkrachtpakket dat het kabinet op Prinsjesdag bekend maakte,
bijvoorbeeld door de verhoging van het kindgebonden budget.29
Daarnaast verkent het kabinet samen met betrokken partijen de instelling
van een tijdelijk noodfonds voor huishoudens die door de hoge energieprijzen in betalingsproblemen komen.
16. Verhogen vliegbelasting
De heer Alkaya en mevrouw Maatoug vragen zich af waarom het kabinet
er niet voor kiest om vliegbelasting te rekenen aan transferpassagiers.
Door het netwerk van (inter)continentale verbindingen op Schiphol is
Nederland goed (rechtstreeks) verbonden met veel belangrijke bestemmingen. Dat is van belang voor onze economie, het vestigingsklimaat en
vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief voor Nederlandse reizigers.
Transfervervoer is belangrijk voor instandhouding van een hoogwaardig
netwerk van (inter)continentale luchtverbindingen op Schiphol. Via de
draaischijf («hub») Schiphol worden Europese en intercontinentale
verbindingen aan elkaar geknoopt, wat bijdraagt aan hogere bezettingsgraden en de rentabiliteit van vluchten. De passagiers hebben in veel
gevallen al een vliegbelasting betaald in het land van vertrek. Daarnaast
heeft transfervervoer een relatief hoge prijsgevoeligheid omdat deze
passagiers gemakkelijk kunnen kiezen voor een overstap op andere,
buitenlandse luchthavens. Ook andere Europese landen kennen geen
vliegbelasting voor transfervervoer. Invoering in Nederland zou leiden tot
een ongelijk speelveld en de netwerkkwaliteit op Schiphol onder druk
zetten. Vanwege het hiervoor genoemde is er bij het ontwerp van de
vliegbelasting en ook bij de verhoging ervan per 2023 voor gekozen om
transferpassagiers uit te sluiten.
Mevrouw Maatoug vraagt of de Staatssecretaris heeft overwogen de
vliegbelasting te differentiëren naar afstand. Differentiatie naar afstand is
voor de invoering van de vliegbelasting onderzocht, waarbij is gekeken
naar een belasting met een hoger tarief op verre vluchten en naar een
belasting met hoger tarief op korte vluchten.30 Er is toen voor een vlak
tarief gekozen omdat dit korte vluchten al relatief zwaar belast en
29

Brief van de Minister van Sociale Zaken en werkgelegenheid van 20 september 2022,
Kamerstuk 36 200 XV, nr. 4.
30
Kamerstuk 35 205, nr. 3, p. 12 (MvT).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

29

eenvoudig is in de uitvoering. Als gevolg daarvan worden alternatieve
vervoersmiddelen, die voor korte afstanden vaak aanwezig zijn, relatief
voordeliger. Daarnaast bleek dat de economische en milieueffecten bij een
andere tariefstructuur minimaal verschillen van een vlak tarief. Voor de
verhoging van de vliegbelasting is niet overwogen te differentiëren naar
afstand.
De heer Nijboer vraagt zich af of het toch echt niet mogelijk is om een
progressieve vliegbelasting in te voeren, waarbij mensen die vaker dan
drie keer per jaar vliegen een hogere heffing krijgen. De heer Nijboer heeft
gelijk dat er al vragen zijn gesteld over een veelvliegersbelasting tijdens
de behandeling van het Belastingplan 2023. Hetzelfde antwoord is nog
steeds van toepassing. De vliegbelasting is in 2021 in werking getreden.
Bij de uitwerking van het voorstel is gekozen voor één vlak tarief per
vertrekkende passagier, waarbij de luchthavens de belastingplichtigen
zijn. Door deze vormgeving is de vliegbelasting relatief eenvoudig
uitvoerbaar voor de Belastingdienst. Al tijdens de behandeling van het
wetsvoorstel zijn vragen gesteld onder andere door het lid Van Raan over
de mogelijkheid om veelvliegers meer te belasten. Ook toen is aangegeven dat onder de huidige vliegbelasting mensen die vaker vliegen meer
belasting betalen. Een invoering van een veelvliegersbelasting zou ertoe
leiden dat de uitvoering van de vliegbelasting vele malen complexer
wordt, omdat onder andere persoonsgegevens van passagiers gebruikt
zouden moeten worden, wat tevens een inbreuk op de privacy inhoudt.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of transfers met de trein naar het vliegtuig
uitgezonderd kunnen worden van vliegbelasting en of we deze vorm van
transfers willen stimuleren. Dit idee moedigt mensen aan om met de trein
te reizen in plaats van het vliegtuig voor korte afstanden, in dit geval om
daarna vanaf Nederland per vliegtuig verder te reizen. Het kabinet ziet hier
voor- en nadelen van en wil het idee om passagiers met een specifiek
combinatieticket voor trein en vliegtuig aan te merken als transferpassagier voor de vliegbelasting onderzoeken.
De heer Dassen vraagt de Staatssecretaris om te reflecteren op het
rapport van Natuur & Milieu over geluidsoverdrachtbelasting, stikstofbelasting en een reële belasting op tickets en kerosine. Daarnaast vraagt hij
de Staatssecretaris te reflecteren op dit voorstel. Het is bij het kabinet niet
bekend dat Natuur & Milieu met een voorstel is gekomen voor stikstofbelasting of geluidsoverlastbelasting. Het kabinet heeft ook geen plannen
voor een geluidsoverlastbelasting of een stikstofbelasting. Wel heeft het
kabinet kennisgenomen van het rapport, waarin Natuur & Milieu berekent
en concludeert dat de maatschappelijke kosten van de luchtvaart hoger
zijn dan de huidige prijs van een vliegticket.31 Het kabinet beoogt met (de
verhoging van) de vliegbelasting dan ook de maatschappelijke kosten van
vliegverkeer beter in de prijs tot uiting te laten komen. Daarnaast steunt
het kabinet de lijn in de onderhandelingen rondom de verschillende Fit for
55-pakketvoorstellen, waarin op Europees niveau wordt samengewerkt
om de luchtvaart te verduurzamen. Onder dit pakket zijn verschillende
maatregelen voor de luchtvaart voorgesteld. Een daarvan is het voorstel
voor een Europese bijmengverplichting voor duurzame brandstoffen.
Omdat duurzame brandstoffen duurder zijn dan de conventionele
kerosine, zal een bijmengverplichting een vergelijkbaar kostenverhogend
effect hebben als een belasting. Bovendien zorgt het gebruik van
duurzame brandstoffen voor een directe reductie van COi-uitstoot. Ook
heeft de Europese Commissie voorgesteld om de Richtlijn energiebelastingen (ETD) te herzien en daarmee de grondslag te verbreden naar
kerosine voor de luchtvaart.
31

Natuur & Milieu, «True Price – De echte prijs van een vliegticket».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

30

De heer Dassen vraagt hoe ervoor gezorgd kan worden dat privéjets een
eerlijke vliegbelasting betalen. Er zijn momenteel twee manieren waarop
privéjets onder belastingheffing kunnen vallen. Ten eerste geldt dat de
vliegbelasting wordt betaald door passagiers die in een vliegtuig reizen
met een maximaal toegelaten startgewicht van meer dan 8.616 kilogram.
Wanneer privéjets boven deze grens vallen, betalen hun passagiers dus
ook vliegbelasting. Ten tweede is de vrijstelling van accijns op kerosine
niet van toepassing bij het gebruik van plezierluchtvaartuigen. Plezierluchtvaartuigen zijn eigen of gehuurde vliegtuigen die niet gebruikt
worden voor commerciële doeleinden. Bij pleziervluchten wordt een
accijns van € 528,46 betaald per 1.000 liter kerosine. Daarnaast onderzoekt
het kabinet de wenselijkheid van en de mogelijkheden om privévliegtuigen mee te nemen in het klimaatbeleid voor de luchtvaart, en waar
nodig aanvullend beleid te onderzoeken.
17. Tabaksaccijns
De heer Edgar Mulder vraagt waarom de accijnzen op tabak en de
verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken worden verhoogd. Voorts
vraagt hij of de verhoging van deze belastingen ook invloed heeft op
koopkracht en inflatie. Daarnaast vraagt de heer Edgar Mulder of de last
van dit beleid niet vooral bij de laagste inkomensgroepen ligt.
Tot slot vraagt de heer Edgar Mulder of separaat kan worden berekend
wat het verhogen van deze belastingen voor effect heeft op de inflatie.
Conform de taakstelling in het coalitieakkoord wil het kabinet bijdragen
aan een rookvrije generatie in 2040. Het kabinet stelt daarom voor om de
tabaksaccijns te verhogen per 1 april 2023 en 1 april 2024. Verder is in het
coalitieakkoord afgesproken dat de verbruiksbelasting van alcoholvrije
dranken wordt verhoogd per 1 januari 2023. De door het kabinet voorgestelde verhoging is een uitwerking van deze afspraak. Het verhogen van
de accijns op tabak en de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken
komt tot uiting in de koopkracht via de inflatie. De maatregelen leiden in
het algemeen tot hogere prijzen van ongezonde producten. De hogere
belasting op dergelijke producten maakt onderdeel uit van het inflatiecijfer
voor 2023 in de MEV-raming van het CPB en via deze weg van het
koopkrachtcijfer voor 2023.
Het geïsoleerde effect van de specifieke maatregelen op de inflatie en
koopkracht is niet beschikbaar. De effecten van de maatregelen verschillen
sterk per huishouden (afhankelijk van of er wel of niet gerookt wordt en de
consumptie van frisdranken). Mensen uit de laagste inkomensgroepen
roken vaker. Door de prijzen te verhogen wordt het gebruik ontmoedigd,
waardoor het meeste gezondheidsvoordeel behaald kan worden.
De heer Edgar Mulder vraagt wat de effecten zijn van de lagere benzineprijs in de buurlanden en het gegeven dat Nederland de tabaksaccijns
verhoogt ten opzichte van de tabaksprijs in Duitsland. Bij de wijziging van
de brandstofaccijns weegt de regering grenseffecten mee. Zoals
toegezegd worden de grenseffecten van de accijnsverlaging per 1 april
2022 gemonitord en zal de Kamer worden geïnformeerd over de
uitkomsten. Net als bij de verhoging van de tabaksaccijns in 2020 zullen
de grenseffecten van de verhogingen van de tabaksaccijns worden
gemonitord. Daartoe zullen ook in de komende jaren Empty Pack Surveys
gedaan worden. De meest recente Empty Pack Survey dateert van 12 april
2022. In 2024 en in 2025 zal de Douane weer een Empty Pack Survey
uitvoeren. Hierbij wordt het aandeel niet-Nederlandse veraccijnsde pakjes
sigaretten gemonitord. Ook wordt gekeken naar de wijzigingen in het
aandeel namaaksigaretten en illicit whites (wel legaal geproduceerd maar
geen legale afzetmarkt).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

31

De heer Romke de Jong vraagt of per 1 januari een pakje sigaretten € 10
kost.
Het kabinet stelt voor om de tabaksaccijns zodanig te verhogen dat de
gemiddelde verkoopprijs voor een pakje sigaretten van twintig stuks per
1 april 2024 op ongeveer € 10 uitkomt. Dit gebeurt in twee gelijke,
opeenvolgende stappen van circa € 1 per pakje op 1 april 2023 en 1 april
2024.
De heer Romke de Jong vraagt of de Staatssecretaris bereid is om in
Europa te lobbyen om zogenoemde vapers te belasten met accijns. Hij
vraagt ook of de Staatssecretaris het lobbyverbod wil uitbreiden tot
vapers. Producten als e-sigaretten oftewel vapes kunnen op grond van de
Europese richtlijn tabaksaccijns niet worden belast met tabaksaccijns
indien de producten geen tabak bevatten of waarbij geen verbrandingsproces plaatsvindt. Omdat de accijns niet van toepassing is op deze
producten kunnen lidstaten dergelijke producten uitsluitend belasten door
invoering van een nationale verbruiksbelasting. Nederland heeft hier tot
op heden niet toe besloten. Uit de evaluatie van de richtlijn tabaksaccijns
is gebleken dat herziening van de richtlijn nodig is. Zo zijn de lidstaten het
met elkaar eens dat nieuwe producten zoals e-sigaretten bij de herziening
meegenomen moeten worden. Hierdoor zouden dit soort producten onder
de geharmoniseerde accijnswetgeving gaan vallen en leidt dit niet tot
afzonderlijke, verschillende nationale verbruiksbelastingen.
Ik ben bereid om mij op EU-niveau in te zetten voor een herziening van de
richtlijn tabaksaccijns waarbij vapes ook worden onderworpen aan
accijns. Eind december wordt een voorstel van de Europese Commissie
verwacht tot herziening van de richtlijn. Het kabinet acht een aanpak op
Europees niveau het meest effectief en wacht daarom dit voorstel af.
Met betrekking tot de lobby geldt strikt genomen dat de
e-sigarettenindustrie (vapes) niet onder artikel 5.3 van het Framework
Convention on Tobacco Control valt. Echter, het kabinet is al langere tijd
zeer terughoudend in contact met deze sector gezien de gedeelde
belangen met de tabaksindustrie.
De heer Grinwis stelt dat 1.000 sigaretten qua gewicht gelijk zijn aan 1.438
shagjes. Hij stelt daarom voor om het gat tussen de accijns op sigaretten
en rooktabak op z’n minst niet groter te laten worden dan het nu al is. De
heer Grinwis stelt voor om de accijns op rooktabak met € 21,57 extra te
verhogen zodat een relatieve prijsdaling van shagjes wordt voorkomen en
vraagt hoe de Staatssecretaris dit beziet. Als 1.000 sigaretten gelijk staan
aan 1.438 shagjes zou de accijns op rooktabak extra zou moeten worden
verhoogd met € 21,57 om het gat tussen de accijns op sigaretten en
rooktabak niet groter te laten worden. Er is echter geen standaard
vergelijking tussen rooktabak (uitgedrukt in gram) en sigaretten (uitgedrukt in stuks). Bij een eerdere impactanalyse van de Europese Commissie
is een verhouding 1 gram rooktabak ten opzichte van 1 sigaret gebruikt. In
de richtlijn tabaksaccijns alsmede de Wet op de accijns worden de
tarieven voor rooktabak en sigaretten uitgedrukt in kilogram respectievelijk 1.000 stuks. Dit komt overeen met 1 gram ten opzichte van 1 sigaret.
Uitgaande van deze verhouding is de voorgestelde verhoging van de
tabaksaccijns in het Belastingplan 2023 gelijk voor sigaretten en
rooktabak.
18. Verlengen verlaagde accijnstarieven op ongelode benzine, diesel en
LPG
De heer Grinwis vraagt of ik heil ziet in de mogelijkheid om de brandstofaccijns per maand of kwartaal te kunnen aanpassen.
In de nota naar aanleiding van het verslag is toegelicht dat de brandstofaccijns binnen de huidige wetgeving mogelijk per kwartaal kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

32

worden gewijzigd, mits de wetswijziging met spoed wordt behandeld. Een
tariefwijziging op kortere termijn is niet uitvoerbaar voor de Douane. Op
dit moment ziet het kabinet geen aanleiding om aanpassingen te doen in
de continuering van de verlaging van de accijns in de eerste helft van
2023 en de gedeeltelijke continuering van de verlaging in de tweede helft
van 2023.
19. Verhogen verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken
De heer Idsinga geeft aan dat er vanuit de frisdrankbranche geluiden
komen dat de wijzigingen in de verbruiksbelasting van alcoholvrije
dranken voor het bedrijfsleven lastig zijn uit te voeren. Hij vraagt of de
Staatssecretaris mogelijkheden ziet om tegemoet te komen aan de
bezwaren vanuit de frisdrankbranche. Per 1 januari 2023 wordt de
verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken verhoogd. Het betreft een
tariefswijziging die naar verwachting een zeer beperkte wijziging in
systemen van de betreffende bedrijven omvat. Per 1 januari 2024 wordt
mineraalwater uitgezonderd van de verbruiksbelasting. Het kabinet
verwacht dat de impact hiervan beperkt is omdat het gaat om een
specifieke productgroep met een eigen goederencode. Het bedrijfsleven
zal als gevolg van deze wijziging de productgroep in de systemen moeten
uitsluiten van de verbruiksbelasting. Dit leidt eenmalig tot een verhoging
van de regeldruk voor het bedrijfsleven. Verder ondervinden producenten
die uitsluitend mineraalwater bottelen of verhandelen een vermindering
van de regeldruk omdat voor hen niet langer een vergunning is vereist.
Het kabinet verwacht dat de administratieve lastenverhoging beperkt is
voor producenten die naast water ook handelen in andere alcoholvrije
dranken. Deze inschatting wordt onderschreven door het Adviescollege
Toetsing Regeldruk (ATR).32 In dit licht ziet het kabinet geen aanleiding om
de voorgestelde wijzigingen aan te passen.
De heer Romke de Jong vraagt waarom de Douane pas gaat werken aan
de wijziging van een systeem als een wet is aangenomen. Hij vraagt of dat
altijd zo is en of het klopt dat de Belastingdienst dat niet doet. Hij verzoekt
daarbij te voorkomen dat een suikertaks op water wordt geheven. Het
klopt dat de voorbereidingsperiode voor een complexe wijziging in de
automatisering (niet zijnde een parameterwijziging) voor de Douane in
principe aanvangt vanaf het moment dat de wet is aangenomen. Deze
werkwijze geldt voor de Douane, de Belastingdienst en Toeslagen, waarbij
de benodigde voorbereidingstijd afhankelijk is van de complexiteit van de
wijziging.33 De verhoging voor mineraalwater is tijdelijk: het kabinet stelt
in het wetsvoorstel Belastingplan 2023 voor om mineraalwater bij de
eerste mogelijkheid uit te zonderen van de verbruiksbelasting: per
1 januari 2024. De Douane heeft ten minste twaalf maanden voorbereidingstijd nodig om de aanpassing te realiseren. De Douane kan de
uitzondering van mineraalwater daarom realiseren per 1 januari 2024
De verhoging voor mineraalwater is tijdelijk: het kabinet stelt in het
wetsvoorstel Belastingplan 2023 voor om mineraalwater bij de eerste
mogelijkheid uit te zonderen van de verbruiksbelasting: per 1 januari 2024.
De Douane heeft ten minste twaalf maanden voorbereidingstijd nodig om

32

Adviescollege toetsing regeldruk, advies 2022-U069 van 14 juli 2022. Te raadplegen via:
https://www.atr-regeldruk.nl/wp-content/uploads/2022/10/09-U069-Ministerie-FinancienVerbruiksbelasting-en-vrijstelling-mineraalwater-w.g.pdf.
33
Zoals opgenomen in de bijlage «Uitvoerbaarheid: inzicht in samenloop uitvoering Belastingdienst en uiterste data parameteraanpassingen Belastingdienst, Douane, Toeslagen» bij
Kamerstuk 36 202, nr. 6. Zie pagina 27 voor de werkwijze van de Douane bij de verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken en bijvoorbeeld pagina’s 20 en 23 voor de werkwijze van de
Belastingdienst bij de inkomstenbelasting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

33

de aanpassing te realiseren. De Douane kan de uitzondering van mineraalwater daarom realiseren per 1 januari 2024.
De huidige frisdrankbelasting is geen suikertaks, maar een belasting op
alcoholvrije dranken. De belasting heeft een budgettair doel. De belasting
differentieert niet naar suikergehalte. Mineraalwater wordt sinds 1972
belast op grond van de Wet verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken
en wetsvoorgangers. De belasting op mineraalwater (in flesjes) is dus niet
nieuw.
De heer Nijboer vraagt of het kabinet heeft overwogen om de extra
opbrengst van € 300 miljoen die is gemoeid met de verhoging van de
verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken te spreiden over tien jaar.
Conform de taakstelling in het coalitieakkoord stelt het kabinet voor om de
verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken te verhogen resulterend in
een extra budgettaire opbrengst van € 300 miljoen. Deze extra budgettaire opbrengst van € 300 miljoen is structureel. De door het kabinet
voorgestelde verhoging van de verbruiksbelasting van alcoholvrije
dranken met € 11,37 naar € 20,20 (per 100 liter) leidt naar verwachting tot
een extra structurele opbrengst van € 300 miljoen. Het spreiden van de
budgettaire opbrengst over tien jaar leidt tot een lagere structurele
budgettaire opbrengst. Dit verhoudt zich niet met de taakstelling in het
coalitieakkoord.
20. Giftenaftrek
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt hoe het toezicht op ANBI’s, en in het
bijzonder toezicht op het handelen in het particulier belang van de
oprichter in plaats van handelen in het belang van algemeen nut, zal
worden verbeterd. In dit verband wijs ik op het rapport «Toezicht op
Algemeen Nut» dat recent naar de Tweede Kamer is verstuurd en
aanbevelingen bevat.34 Dit rapport wordt deze maand voorzien van een
inhoudelijke reactie. Daarin zal ook worden ingegaan op de aanbevelingen
om het toezicht op ANBI’s te intensiveren.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of er ten aanzien van de maatregel om de
giftenaftrek voor periodieke giften af te toppen ook gekeken kan worden
vanuit het perspectief van de filantropie. Bij de totstandkoming van de
aftopping is geen inschatting gemaakt van de eventuele impact op de
filantropiesector in brede zin omdat deze eventuele impact afhankelijk is
van mogelijke gedragsreacties van degenen die zeer hoge periodieke
giften willen gaan geven. Het kabinet is bereid om deze eventuele impact
in de reguliere overleggen die met de sector gevoerd worden aan de orde
te brengen.
De heer Bisschop vraagt waarom er niet is gekozen voor meer controle en
toezicht ten aanzien van de giftenaftrek in plaats van de generieke
maatregel om de giftenaftrek voor periodieke giften te begrenzen. Het
kabinet stelt voorop dat doneren aan goede doelen kan worden toegejuicht. Het doen van (hoge) periodieke giften en het gebruik daarbij van de
giftenaftrek is dan ook zeker niet te kenmerken als misbruik. Tegelijkertijd
heeft het kabinet, zoals in de eerste nota van wijziging op het Belastingplan 2023 is toegelicht, naar aanleiding van het Interdepartementaal
beleidsonderzoek (IBO) Vermogensverdeling nader onderzoek gedaan
naar het gebruik van de giftenaftrek.35 Daaruit blijkt dat het aantal zeer
hoge periodieke giften is toegenomen. Dit heeft tot de vraag geleid of het
wenselijk is om deze zeer hoge giften van zeer vermogenden met
34
35

Kamerstuk 35 437, nr. 22.
Kamerstuk 36 202, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

34

gemeenschapsgeld te steunen. Het kabinet is tot de slotsom gekomen dat
de balans bij zeer hoge periodieke giften zodanig is verstoord dat een
beleidswijziging wenselijk is, zoals ook in de kabinetsreactie op het IBO
Vermogensverdeling is aangegeven. Deze beleidswijziging houdt in dat de
periodieke giften in aanmerking worden genomen voor de giftenaftrek tot
een bedrag van € 250.000 per huishouden per kalenderjaar. Met deze
beleidswijziging wordt ook de belasting over vermogen meer in
evenwicht gebracht. De voorgestelde maatregel om de giftenaftrek af te
toppen is daarom geen alternatief voor meer controle en toezicht, maar
staat daar geheel los van.
In de evaluatie van de giftenaftrek van Dialogic in 2016 werd geconstateerd dat er sprake kan zijn van extreem hoge giften, daarmee werd
gedoeld op giften en giftenaftrek boven € 1 miljoen.36 Bij de totstandkoming van de voorgestelde maatregel is het kabinet, teneinde voortvarend werk te maken van het evenwichtiger belasten van vermogen en
tegelijkertijd uitvoerbare wetgeving op te stellen, op een grensbedrag van
€ 250.000 uitgekomen. Deze grens is al per 1 januari 2023 uitvoerbaar en
levert een budgettaire opbrengst op van € 50 miljoen structureel.
21. Mijnbouwwet en windfall taks
Mevrouw Maatoug vraagt waarom de verhoging van de cijns niet
permanent is. Daarbij vraagt mevrouw Maatoug of sprake is van
overwinsten bij een prijs die meer bedraagt dan € 0,50. In het onderhavige geval heeft het kabinet rekening te houden met de betekenis van
de bijzondere standstillbepaling, namelijk artikel 55 van de Mijnbouwwet.
Deze bepaling stelt (onder meer) dat een wijziging in de cijns niet geldt
voor lopende winningsvergunningen tenzij de vergunninghouder daarom
verzoekt. Het kabinet ziet zich echter genoodzaakt om maatregelen te
treffen om burgers incidenteel en structureel te compenseren voor de
sterk gestegen energieprijzen. Dit leidt tot een situatie waarbij
huishoudens vanwege de door de ontstane geopolitieke situatie veroorzaakte explosief gestegen gasprijzen onder grote druk staan, terwijl
vergunninghouders die aardgas winnen in Nederland tegelijkertijd een
hoge omzet kunnen behalen, waarbij de kosten niet of nauwelijks
toenemen. De verhoging ziet derhalve enkel op het deel van de omzet dat
is behaald met een gasprijs van meer dan € 0,50 per m3 gas. Hiermee
wordt per saldo de overwinst belast. Op de langere termijn kunnen de
kosten echter wel toenemen. Op langere termijn hoeft bij een omzet die
behaald wordt met een gasprijs van meer dan € 0,50 m3 gas niet altijd
sprake te zijn van overwinsten. Omdat er sprake is van een uitzonderlijke
situatie, die naar verwachting tijdelijk is, is de maatregel ook tijdelijk. Bij
een permanente maatregel in de voorgestelde vormgeving kan in de
toekomst de inbreuk op de standstillbepaling niet worden gerechtvaardigd, omdat geen sprake is van een fair balance. Indien de situatie
van de exceptioneel hoge gasprijzen onverhoopt zou aanhouden, moet
alsdan bezien worden of verlenging van de maatregel geboden is en zo ja
welke vormgeving daarbij het meest geschikt is.
Mevrouw Maatoug vraagt waarom er niet ook een extra heffing wordt
ingevoerd op overwinsten bij oliewinning. In geval van olieprijzen hoger
dan € 25 per vat geldt reeds een opslag van 25% op het tarief. Hier wordt
dus in de huidige systematiek van de cijns al rekening gehouden met een
hogere olieprijs. Omdat niet langer sprake is van een gelijke tred van de
gasprijzen en de olieprijzen, zoals historisch wel het geval is geweest, acht
het kabinet het proportioneel om alleen voor de gasproductie tijdelijk een
additioneel verhoogd tarief te laten gelden. Ten aanzien van de olieprijs is
36

Kamerstuk 34 552.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

35

daarbij ook niet een dergelijk excessieve trend zichtbaar als bij de prijzen
voor aardgas het geval is. De huidige olieprijzen passen binnen de
prijsschommelingen die we in de afgelopen decennia zien. Bovendien is
niet direct de relatie te leggen tussen de olieprijzen en de hoge kosten van
de energierekeningen van Nederlandse huishoudens.
De heer Grinwis vraagt of de cijns heffing ook kan worden toegepast op
de productie van elektriciteit. Cijns is een heffing die specifiek gerelateerd
is aan de Mijnbouwwet en deze wet ziet daarmee enkel op de regulering
van het gebruik van bestaansbronnen in de diepe ondergrond, zoals het
opsporen, winnen en opslaan van delfstoffen en aardwarmte. Daarom kan
deze heffing niet worden toegepast bij andere vormen van energieproductie. Het kabinet beziet momenteel hoe het infra marginale inkomstenplafond uitvoerbaar gemaakt kan worden en komt voor 1 december met
een brief hierover aan de Tweede Kamer. Met het plafond worden
onverwachte extra inkomsten bij elektriciteitsproducenten als gevolg van
de hoge elektriciteitsprijzen afgeroomd.
De heer Dassen vraagt naar de verhouding tussen de rechtszekerheid en
het investeringsklimaat en de eerlijke bijdrage van grote bedrijven. Hierbij
wijst de heer Dassen naar de voorgenomen verhoging van de cijns in de
Mijnbouwwet ook in het kader van de in die wet opgenomen standstillbepaling (artikel 55 Mijnbouwwet). De afweging voor enerzijds het
investeringsklimaat en de zekerheid voor bestaande vergunninghouders
en anderzijds de bijdrage aan de steun voor huishoudens is uitgebreider
toegelicht in de memorie van toelichting bij de (eerste) nota van wijziging
op het Belastingplan 2023 en het nader rapport daarbij. In het kort liggen
aan de voorgestelde verhoging van de cijns de onvoorziene omstandigheden op de energiemarkt ten grondslag. Met de vormgeving van de
verhoging is rekening gehouden met de verwachtingen die bestaande
vergunninghouders redelijkerwijs konden hebben ten tijde van de hun
investeringsbeslissingen voor de winningsactiviteiten. De tijdelijke
verhoging van de cijns geldt enkel voor dat deel van de omzet dat wordt
verkregen bij een gasprijs die hoger is dan € 0,50 per m3. Dit is gezien die
historische ontwikkeling van de gasprijs niet een prijs waar vergunninghouders rekening mee hebben gehouden bij investeringsbeslissingen. Er
wordt dan ook geen afbreuk gedaan aan hetgeen waar vergunninghouders redelijkerwijs rekening mee hoefden te houden en evenmin
wordt afbreuk gedaan aan het belang van een stabiel mijnbouwklimaat.
Daarbij komt dat het kabinet het noodzakelijk acht om maatregelen te
treffen om burgers te compenseren voor de zeer hoge energieprijzen en
dat de voorgestelde verhoging een noodzakelijke bijdrage vormt aan de
financiering van die maatregelen. Het kabinet acht de verhoging van de
cijns dan ook proportioneel.
De heer Dassen vraagt naar een recent verschenen opinieartikel in het EU
tax observatory.37 In dit opinieartikel wordt gepleit voor een nieuwe
tijdelijke belasting gerelateerd aan de stijging van de beurskoers als wijze
van overwinstbelasting. Op basis van een eerste beoordeling betreft dit
geen reëel plan. In algemene zin kleven er nadelen aan belastingheffing
op basis van een beurskoers. De beurskoers is gerelateerd aan onder
meer de verwachtingen die aandeelhouders hebben over de toekomstige
winstgevendheid van een bedrijf. Deze verwachtingen kunnen sterk
fluctueren. Bovendien kunnen ook andere economische factoren van
invloed zijn op de beurskoers van een bedrijf. De beurskoers kan stijgen,
maar soms ook heel snel dalen. Bovendien verstoort een dergelijke
belasting de beslissing om aandelen uit te geven of op te kopen. Daardoor
is dit geen goede grondslag om een heffing op te baseren. Daarbij wordt
37

François e.a., «A Modern Excess Profit Tax», EU Tax Observatory Working Paper No. 5, 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

36

met dit voorstel per saldo niet het bedrijf maar de aandeelhouder belast,
wat leidt tot dubbele belasting aangezien de aandeelhouder doorgaans
ook wordt belast met inkomsten- of vennootschapsbelasting. Meer in zijn
algemeenheid conflicteert een dergelijke heffing met bestaande belastingen met het risico op dubbele belasting. Specifiek als tijdelijke
overwinstheffing voor 2022 in Nederland lijkt het voorstel geen voordelen
te bieden ten opzichte van de aangekondigde tijdelijke solidariteitsbijdrage. Ook richt dit voorstel zich alleen tot beursgenoteerde bedrijven,
terwijl overwinsten niet zijn voorbehouden aan die bedrijven. Mocht de
Europese Commissie op enig moment met een voorstel komen dan zal
het kabinet dit formeel appreciëren. Er zijn nu echter geen signalen dat de
Europese Commissie met een voorstel komt waarin de stijging van de
beurskoers wordt gekoppeld aan een overwinstbelasting.
De heer Dassen heeft gevraagd naar de stand van zaken omtrent de
invoering van een minimumwinstbelasting. Het conceptwetsvoorstel
strekkende tot implementatie van de zogenoemde Pijler 2-maatregelen,
die waarborgen dat multinationals altijd ten minste een minimumniveau
aan winstbelasting betalen, zal nog voor het einde van deze maand voor
internetconsultatie worden aangeboden. Op het moment van de start van
de internetconsultatie is er op EU-niveau nog geen overeenstemming
bereikt over de laatste compromistekst van het richtlijnvoorstel. Wel heeft
Nederland met de EU-lidstaten Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje op
9 september 2022 een gezamenlijke verklaring uitgebracht.38 Deze
verklaring benadrukt de wens om een akkoord te bereiken binnen de
Europese Unie en onderstreept daarmee de inzet van Nederland om de
richtlijn tijdig te implementeren. Het conceptwetsvoorstel dat nu in
consultatie wordt gebracht, kan als basis dienen voor het definitieve
wetsvoorstel. Het is de verwachting dat het definitieve wetsvoorstel in het
voorjaar van 2023 aan uw Kamer wordt aangeboden. De ontwikkelingen
in EU-verband zullen daarbij nauwgezet worden gevolgd. De internetconsultatie heeft daarom een overwegend technisch karakter. Daarnaast kan
consultatie op dit moment de kwaliteit van de uiteindelijke Nederlandse
wetgeving ten goede komen, omdat er nog tijd is om de reacties op de
internetconsultatie mee te wegen bij het uiteindelijk bij uw Kamer in te
dienen wetsvoorstel. Indien pas in een laat stadium overeenstemming
wordt bereikt over de richtlijn, kan de mogelijkheid om bij de voorbereiding van het wetsvoorstel nog gebruik te maken van een internetconsultatie in het geding komen. Daarom is ervoor gekozen om reeds in dit
stadium tot consultatie van het conceptwetsvoorstel over te gaan.
22. Uitvoering
Mevrouw Maatoug vraagt naar de vernieuwing van de ICT bij de
Belastingdienst. Door het grote aantal applicaties zijn grote stelstelwijzingen op dit moment niet mogelijk. Veel bedrijven kijken behalve naar
verbeteringen in de huidige applicaties ook naar vernieuwing van
systemen. Mevrouw Maatoug vraagt een bespiegeling te geven op een
vernieuwing van de ICT bij de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft
veel verschillende ICT-systemen en werkt inmiddels al een aantal jaren
aan de vervanging van verouderde systemen. Dit vraagt een lange adem.
De aanpak bij het vervangen van verouderde systemen is dat er een
nieuw systeem naast wordt gebouwd. Als in het nieuwe systeem de
belangrijkste functies beschikbaar zijn, wordt het nieuwe systeem na
uitgebreid testen in gebruik genomen. De nieuwe aangiften lopen dan via
het nieuwe systeem. Het oude systeem is dan nog wel nodig vanwege de
aangiften van eerdere jaren. Pas als deze aangiften niet meer nodig zijn,
wordt het oude systeem uitgezet.
38

Bijlage bij Kamerstuk 25 087, nr. 299.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

37

Wetsvoorstel wijziging van de Wet op het kindgebonden budget tot
intensivering van het kindgebonden budget in verband met koopkrachtondersteuning en tot wijziging van de Algemene Ouderdomswet en enkele
andere wetten in verband met het afschaffen van de inkomensondersteuning voor AOW’ers (Kamerstuk 36 208)
IOAOW
Mevrouw Maatoug vraagt wat het gevolg is van het totale oudedagspakket uit het voorjaar en dan specifiek voor mensen met een onvolledige
AOW-opbouw en voor mensen die de AOW exporteren naar landen
zonder verdrag.
Het inkomenseffect van het verhogen van de AOW en afschaffen van de
inkomensondersteuning AOW (hierna: IOAOW) is per saldo positief voor
de genoemde groepen. Bij zowel de AOW als de inkomensondersteuning
AOW bouwen mensen de hoogte op door Nederlands ingezetene te zijn in
de periode voor de AOW-leeftijd. Bij een onvolledige AOW-opbouw, is
daarom ook de IOAOW lager. Dit betekent dat zowel de verhoging van de
AOW als de verlaging en op termijn afschaffing van de IOAOW ook bij
onvolledige opbouw per saldo positief uitpakken.
Voor mensen met een onvolledige AOW-uitkering en een aanvulling op
grond van de participatiewet (aanvullende inkomensondersteuning
ouderen, hierna AIO) geldt dat het inkomen stijgt omdat de AIO-norm
meestijgt met de minimumloonsverhoging. Voor mensen die hun AOW
exporteren naar landen zonder verdrag geldt dat zij profijt hebben van de
hogere AOW-uitkering, maar niet geraakt worden door het vervallen van
de IOAOW omdat de IOAOW niet exporteerbaar is en zij deze nu ook niet
ontvangen.
Mevrouw Maatoug gaf aan dat veel ouderen in Nederland het goed
hebben. Volgens haar kunnen die ouderen meedragen aan publieke
voorzieningen. Dit kan door de AOW-premie verder te fiscaliseren, dus in
de inkomstenbelasting mee te nemen. Mevrouw Maatoug vraagt of dit in
de besluitvorming in het voorjaar is overwogen en waarom hier niet voor
is gekozen.
Het kabinet heeft in de voorjaarsbesluitvorming in afwijking van het
coalitieakkoord besloten om de bijzondere verhoging van het
minimumloon door te laten werken in de AOW. Om dit te bekostigen
wordt afgezien van de in het coalitieakkoord voorgenomen verhoging van
de ouderenkorting. Daarnaast worden de IOAOW en fiscale oudedagsreserve (FOR) afgeschaft. Hiermee is dekking gevonden voor € 1,8 miljard.
Het meestijgen van de AOW met het minimumloon kost € 2,6 miljard in
2027, het restant van de dekking is gevonden in het geheel van de
Voorjaarsnota en de augustusbesluitvorming.
In de aanloop naar de voorjaarsbesluitvorming zijn verschillende
alternatieve dekkingsopties in beeld gebracht, waaronder het verder
fiscaliseren van de AOW. Het kabinet heeft hier echter niet voor gekozen
omdat dit de dekking naar de opvatting van het kabinet te eenzijdig zou
neerleggen bij een beperkte groep AOW-gerechtigden. Dit zou als gevolg
hebben dat bijvoorbeeld AOW-gerechtigden met een beperkt aanvullend
pensioen weinig tot geen baat zouden hebben bij de hogere AOW.
Het volledig fiscaliseren van de AOW heeft naast grote inkomensgevolgen
ook complexe internationaalrechtelijke gevolgen bij grensarbeid. De AOW
heeft, vanuit het perspectief van de levensloop bezien, een herverdelend
effect van mensen die een hoog levensloopinkomen hebben naar mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

38

met een laag levensloopinkomen. Bij de weging van het instrument
fiscalisering AOW zou meegewogen moeten worden of het wenselijk is
deze herverdeling over de levensloop te versterken.
Bij de gekozen dekkingsvariant, met daarin het afschaffen van de IOAOW,
stijgt het inkomen van alle AOW-gerechtigden. Het effect van de
verhoging van de AOW is groter dan het effect van het afschaffen van de
IOAOW.
Mevrouw Maatoug vraagt de Minister of zij het er mee eens is dat de
verschillen in inkomen tussen ouderen groot zijn en of het ook wenselijk is
om ouderen met weinig geld meer te ondersteunen, zonder dat het ten
koste gaat van andere ouderen. Er is bij gepensioneerden – net als bij
andere groepen – sprake van verschillende inkomenshoogten. Dit is bij
AOW-gerechtigden voornamelijk het gevolg van verschillen tussen het
opgebouwde aanvullende pensioen en reflecteert daarmee inkomensverschillen die bestonden voor de AOW-leeftijd. Het bestaan van inkomensverschillen is niet per se bezwaarlijk. Uit de meest recente beleidsdoorlichting van het begrotingsartikel waar de AOW onder valt, blijkt dat de
inkomensongelijkheid onder personen vanaf de AOW-leeftijd lager is dan
bij personen daaronder.39 Dit komt omdat de AOW-uitkering een
basisinkomensvoorziening vormt voor alle AOW’ers, ongeacht hun
verdere financiële positie of arbeidsverleden. De AOW heeft, vanuit het
perspectief van de levensloop bezien, een herverdelend effect van
mensen die een hoog levensloopinkomen hebben naar mensen met een
laag levensloopinkomen. Aanvullend daarop vindt het kabinet het van
belang dat mensen met een laag of middeninkomen een tegemoetkoming
kunnen krijgen via de toeslagen in de kosten van bijvoorbeeld huur of de
zorgpremie.
De heer Bisschop vroeg inzake de afschaffing van de IOAOW waarom er
niet gekozen is voor een meer geleidelijk uitfasering en waarom ervoor
gekozen is om in 2023–2024 nog € 5 per maand uit te keren. In het
coalitieakkoord stond het voornemen van het kabinet om het wettelijk
minimumloon bijzonder te verhogen met in totaal 7,5% in 2024 en 2025. In
de voorjaarsbesluitvorming koos het kabinet ervoor om deze verhoging in
drie stappen door te voeren (2023–2025) in plaats van twee stappen en de
verhoging door te laten werken in de AOW-uitkering. Dit wordt gedekt
door de IOAOW stapsgewijs af te schaffen in de periode 2023–2025. In de
augustusbesluitvorming heeft het kabinet ervoor gekozen de volledige
bijzondere minimumloonsverhoging uit het coalitieakkoord (7,5%)
versneld door te voeren en deze te verhogen tot 8,05%. Inclusief reguliere
indexatie stijgt het minimumloon op 1 januari 2023 met 10,15%. Hierdoor
vindt de verhoging van het minimumloon, en daarmee de stijging van de
AOW, in één stap plaats: per 1 januari 2023. Het op dergelijk korte termijn
verhogen van het minimumloon was enkel haalbaar via een algemene
maatregel van bestuur. De grotere stap bij het minimumloon maakt ook
dat een grotere stap in de afbouw van de IOAOW in de rede ligt. Het
afschaffen van de IOAOW vereist echter wetswijziging. Daarom heeft het
kabinet ervoor gekozen om de IOAOW per algemene maatregel van
bestuur aanzienlijk te verlagen per 1 januari 2023 en het afschaffen te
houden op de eerder voorgenomen datum van 1 januari 2025.
De heer Bisschop vraagt hoeveel de AOW-gerechtigden er in totaal op
vooruitgaan door het enerzijds verhogen van de AOW en het anderzijds
verlagen van de IOAOW. Volgens de huidige inzichten neemt de
AOW-uitkering voor een alleenstaande in 2023 met circa € 880 bruto toe
ten opzichte van het coalitieakkoord. Hier staat tegenover dat het
39

Bijlage bij Kamerstuk 30 982, nr. 54.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

39

IOAOW-bedrag in 2023 wordt verlaagd naar € 5 bruto per maand. Dit
komt op jaarbasis neer op een verlaging van circa € 280. Ook stijgt de
inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet met circa
€ 30. Per saldo stijgt het netto-inkomen van een alleenstaande
AOW-gerechtigde zonder aanvullend pensioen ten opzichte van het
coalitieakkoord dus met circa € 570 in 2023.
Vanaf 2025 daalt het brutoinkomen van AOW’ers met € 5 per maand als
gevolg van de afschaffing van de inkomensondersteuning, hier staat
tegenover dat de AOW op hetzelfde moment (en elk halfjaar tussendoor)
wordt geïndexeerd. Naar verwachting valt het negatieve inkomenseffect
van het afschaffen van de IOAOW op 1 januari 2025 weg tegen het
positieve inkomenseffect van de reguliere indexatie van de AOW. In het
besluit waarmee het wettelijk minimumloon per 1 januari 2023 wordt
verhoogd en de IOAOW per 1 januari 2023 wordt verlaagd is een passage
opgenomen over de inkomenseffecten van deze beleidsmaatregelen.40
Het mediane inkomenseffect voor gepensioneerden is 1,9%.
Intensivering kindgebonden budget
De heer Bisschop vraagt of de voorgestelde intensivering ver genoeg
gaat. Daarnaast vraagt hij zich af wat de afbouw van de tijdelijke
verhoging betekent voor het armoederisico. Het wetsvoorstel bevat een
tijdelijke en een structurele verhoging van het kindgebonden budget. De
tijdelijke intensivering van € 730 miljoen wordt in stappen afgebouwd
totdat een structurele intensivering van € 100 miljoen resteert. De
structurele intensivering van het kindgebonden budget komt bovenop de
jaarlijkse inflatiecorrectie. Door deze structurele intensivering van het
kindgebonden budget wordt ook structureel het armoederisico van
huishoudens met kinderen verlaagd. Het gemiddelde bedrag van
ongeveer € 100 per jaar dat gezinnen gaan ontvangen en dat de heer
Bisschop noemt in zijn vraag, zegt weinig over hoeveel kindgebonden
budget gezinnen gaan ontvangen en de impact op het armoederisico. Dit
is afhankelijk van de specifieke gezinssituatie. Grotere gezinnen met een
hoger armoederisico zullen meer profiteren van de intensivering.
Bovendien is het inherent aan een inkomensafhankelijke regeling dat
gezinnen met lagere inkomens meer kindgebonden budget ontvangen
dan gezinnen met hogere inkomens. De afbouwbedragen vanuit de
tijdelijke situatie vormen een balans tussen het zo snel mogelijk teruggaan
naar de nieuwe structurele situatie en grote inkomensschokken bij
gezinnen zoveel mogelijk voorkomen.
Op de vraag van de heer Grinwis of de indexatie en de afbouw elkaar
compenseren kan het kabinet nu niets zeggen. Immers, het valt nu nog
niet te weten hoe hoog de inflatie de komende jaren zal zijn. Wel is het zo
dat gezinnen ceteris paribus in de nieuwe structurele situatie in reële
termen beter af zullen zijn dan zonder de structurele intensivering van
€ 100 miljoen.
De heer Bisschop vraagt ook hoe het kabinet burgers gaat informeren
over hun rechten. Het is inderdaad van belang dat de tijdelijke verhoging
en de geleidelijke afbouw bekend zijn bij ontvangers van het kindgebonden budget, zodat zij zich hier ook op kunnen voorbereiden. Het
kabinet zet zich ervoor in om hierover zo helder en zo breed mogelijk te
communiceren. Toeslagen zal, samen met de opdrachtgevers, in
PR-campagnes specifiek aandacht besteden aan de verhoging van
toeslagen in het kader van koopkrachtmaatregelen. Hierbij zal veel
aandacht zijn voor het juist inschatten en doorgeven van het nieuwe
40

Stb. 2022, nr. 381.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

40

inkomen. Ook niet-gebruik is een aandachtspunt. Door de korte termijn
waarop deze maatregelen zijn aangekondigd en geïmplementeerd, is de
communicatiestrategie nog in ontwikkeling. De communicatiestrategie zal
zeker ook gebruikmaken van de bestaande communicatiekanalen, zoals
websites, contact bij balies en de BelastingTelefoon.
De heer De Jong vraagt hoe hoog het niet-gebruik van het kindgebonden
budget is en hoe groot de nieuw in te stromen groep aan burgers is. De
heer Grinwis vraagt zich, daarop voortbouwend, bovendien af hoe
niet-gebruik van het kindgebonden budget wordt voorkomen. Het IBO
Toeslagen (2019) beschrijft dat niet-gebruik van toeslagen gemiddeld 10%
is. Voor het kindgebonden budget werd op peilmoment 2015 het
niet-gebruik op 12% geschat. Vanaf 2018 wordt het kindgebonden budget
echter ook ambtshalve toegekend wanneer er een andere toeslag is
aangevraagd in tegenstelling tot de andere toeslagen, die altijd zelf
aangevraagd moeten worden. Dit heeft invloed op het huidige
niet-gebruik, dat vermoedelijk een stuk lager zal zijn. Naar aanleiding van
de aankomende evaluatie van de Algemene wet inkomensafhankelijke
regelingen (Awir), uitvoering en dienstverlening toeslagen zullen de cijfers
over het niet-gebruik van het kindgebonden budget worden geactualiseerd. Dit onderzoek wordt naar verwachting in november met de Kamer
gedeeld. Op de vraag hoe groot de nieuw in te stromen groep aan burgers
is, kan ik aangeven dat in 2023 wordt uitgegaan van 90.000 huishoudens
die boven op de huidige groep recht krijgt op kindgebonden budget. Het
is voor Toeslagen niet goed mogelijk een compleet en volledig beeld van
de groep niet-gebruikers te krijgen, omdat Toeslagen met het oog op de
AVG niet beschikt over de gegevens van deze mensen. Daardoor is het
bijvoorbeeld niet mogelijk deze burgers direct te benaderen. Toeslagen
streeft op vier manieren naar een zo laag mogelijk niet-gebruik:
1) Door brede publiekscampagnes wordt de algemene bekendheid en
zichtbaarheid van toeslagen vergroot.
2) Specifieke doelgroepen, zoals huurders en zorgverzekerden, worden
door PR-campagnes op toeslagen gewezen.
3) Bij contactmomenten tussen Toeslagen en burgers wordt gewezen op
mogelijk recht op andere toeslagen dan de toeslag(en) die de burger
al ontvangt.
4) Specifieke groepen worden persoonlijk geattendeerd op mogelijk
recht op Toeslagen. Zo worden jongeren die bijna 18 worden,
gewezen op het feit dat zij mogelijk recht hebben op zorgtoeslag.
De heer Grinwis vraagt zich af wat ambtshalve toekennen van het
kindgebonden budget concreet betekent voor de huishoudens die geen
andere toeslag hebben, en waarom september van het volgende jaar als
einddatum is gekozen voor het kunnen aanvragen van een toeslag.
Ambtshalve toekennen betekent dat het kindgebonden budget «automatisch» toegekend en uitbetaald wordt aan de burger op het moment dat de
burger kinderbijslag ontvangt of een andere toeslag ontvangt, en aan de
overige voorwaarden voldoet. Op het moment dat een burger geen
andere toeslag ontvangt is ambtshalve toekenning niet mogelijk (omdat
Toeslagen onvoldoende (inkomens)gegevens heeft) en zal het kindgebonden budget net als de andere toeslagen door de burger zelf moeten
worden aangevraagd.
Het aanvragen van het kindgebonden budget is mogelijk tot 1 september
van het jaar erna. Dus het kindgebonden budget over 2022 is aan te
vragen tot 1 september 2023. Het kabinet heeft de termijn waarbij het
mogelijk is om de toeslag met terugwerkende kracht aan te vragen eerder
al verruimd. Bij invoering van de Awir was het tot aan 1 april van het
navolgend jaar mogelijk om de toeslag van het vorige berekeningsjaar in
te dienen. Deze termijn is inmiddels opgerekt naar september van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

41

volgende jaar. De datum van 1 september sluit aan bij de standaard
verlengingstermijn van belastingplichtigen die uitstel hebben voor het
doen van hun aangifte inkomstenbelasting. Dit betekent een vereenvoudiging in het uitvoeringsproces en is goed te volgen voor burgers. Het
oprekken van deze termijn zou niet meer in lijn zijn met deze werkwijze en
kan voor verwarring zorgen.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt zich af hoe het mogelijk is dat een
alleenstaande ouder met één kind meer kindgebonden budget ontvangt
dan een gezin met twee kinderen waarvan ook maar één van de ouders
werkt. Dit verschil wordt veroorzaakt doordat alleenstaande ouders naast
de kindbedragen een extra bedrag ontvangen, de zogenaamde ALO-kop.
Bij een inkomen rond het minimum is dat ruim 3.800 euro per jaar in 2023.
Kinderen in een eenoudergezin hebben een hoger risico op armoede.
Extra inkomensondersteuning helpt dit risico te reduceren. Ik ben
voornemens om een verdiepend onderzoek uit te laten voeren naar de
effectiviteit van de ALO-kop zoals vorm gegeven binnen het kindgebonden budget in verschillende (inkomens)situaties. Die informatie
ontbreekt nu nog. Het voorbeeld van mevrouw Inge Van Dijk illustreert het
belang van dit onderzoek.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt naar andere maatregelen die het kabinet
heeft overwogen om kinderarmoede te reduceren. In de augustusbesluitvorming is gekeken naar maatregelen binnen het inkomensbeleid die het
meest effectief zijn in het reduceren van kinderarmoede. Hierbij is
bijvoorbeeld ook gekeken naar de kinderbijslag en de andere toeslagen.
Vanwege het inkomensafhankelijke karakter blijkt het kindgebonden
budget het meeste effectieve middel via inkomensbeleid om kinderarmoede tegen te gaan. Hierdoor wordt stevig ingezet op risicogroepen
voor kinderarmoede, bijvoorbeeld grote gezinnen en eenoudergezinnen.
Naast de maatregelen die specifiek op kinderarmoede gericht zijn hebben
deze huishoudens ook voordeel van het bredere koopkrachtpakket,
bijvoorbeeld via de verhoging van het wettelijk minimumloon en de zorgen huurtoeslag. Het kabinet verstrekt daarnaast ook jaarlijks € 85 miljoen
extra aan gemeenten voor armoedebestrijding onder kinderen. Ook heeft
het kabinet in de brief Aanpak geldzorgen, armoede en schulden van
12 juli 2022 aanvullende maatregelen aangekondigd (Kamerstuk 24 515,
nr. 643). Zo wil het kabinet de steun aan de landelijke partijen die zich
richten op de aanpak kinderarmoede onder de naam SAM& (Leergeld,
Jarige Job, Kinderhulp en Jeugdfonds Sport en Cultuur) de komende
jaren voortzetten.
Overig
Mevrouw Maatoug vraagt waarom het kabinet gekozen heeft om twee
wetten (ouderen en kinderen) in een wet samen te doen en waarom het
kabinet niet het hele koopkrachtpakket presenteert in een wet. Het
wetsvoorstel regelt de maatregelen uit het koopkrachtpakket die op
wetsniveau worden geregeld op het terrein van het Ministerie van SZW.
Omdat de tijdelijke verhoging van het kindgebonden budget en de
afschaffing van de IOAOW beide voortvloeien uit het koopkrachtpakket,
worden deze voorstellen in hetzelfde wetsvoorstel geregeld. De
afschaffing van de IOAOW vloeit daarbij voort uit de bijzondere verhoging
van het wettelijk minimumloon, waardoor de AOW-uitkering meestijgt en
de IOAOW niet meer nodig is. De verhoging van het minimumloon wordt
geregeld bij algemene maatregel van bestuur (AMvB). Voor zover het gaat
om fiscale maatregelen, zoals de verhoging van de arbeidskorting,
worden deze in het Belastingplan geregeld. Omdat de maatregelen op het
terrein van SZW niet fiscaal van aard zijn, is niet gekozen deze op te
nemen in het Belastingplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

42

Mevrouw Maatoug geeft aan dat is gekozen voor AMvB-route bij de
verhoging van het wettelijk minimumloon. Daardoor is de rol van de
Tweede Kamer als medewetgever beperkt. Zij vraagt hoe de Minister
ervoor gaat zorgen dat de Tweede Kamer wel zijn wetgevende rol kan
oppakken en of de Minister kan meedenken hoe dit juridisch te doen.
Het kabinet heeft geoordeeld dat een bijzondere verhoging van het
wettelijk minimumloon per 1 januari 2023 in de bijzondere omstandigheden van een uitzonderlijke hoge inflatie geregeld kon worden bij
algemene maatregel van bestuur.
Meedenkend ligt de route van een motie het meest voor de hand. Een
Tweede Kamerlid kan een motie indienen waarin de regering wordt
verzocht het wettelijk minimumloon te verhogen. Afhankelijk van de
inhoud van de motie en de overige omstandigheden moet (als de motie
door de Tweede Kamer wordt aangenomen) worden beoordeeld of de
uitwerking van de motie moet worden geregeld met een wetswijziging of
dat het mogelijk is het te regelen met een algemene maatregel van
bestuur. Hiervoor gelden de gebruikelijke doorlooptijden van een
wetgevingstraject en moet rekening worden gehouden met een minimale
invoeringstermijn van drie maanden voor de uitvoering. Alternatief is de
mogelijkheid om een initiatiefwetsvoorstel in te dienen waarin een
verhoging van het wettelijk minimumloon wordt geregeld.
Wetsvoorstel Herstelwet Box 3 (Kamerstuk 36 203)
De heer Grinwis vraagt welke juridische mogelijkheden
niet-bezwaarmakers nog hebben. Niet-bezwaarmakers kunnen nog tot vijf
jaren na afloop van het desbetreffende belastingjaar een verzoek tot
ambtshalve vermindering indienen. Vervolgens staat formeelrechtelijk
voor hen tegen een afwijzing van dat verzoek de mogelijkheid van
bezwaar en beroep open. Uit het arrest van de Hoge Raad van 20 mei
202241 volgt dat belastingplichtigen die voor box 3 niet vielen onder de
massaalbezwaarprocedure en van wie de aanslag onherroepelijk
vaststond op het moment dat het Kerstarrest42 werd gewezen,
24 december 2021, juridisch gezien geen recht hebben op het rechtsherstel zoals door de Hoge Raad in het Kerstarrest bevolen. De inspecteur
hoeft de aanslag van niet-bezwaarmakers die een beroep doen op het
Kerstarrest daarom niet (ambtshalve) te verminderen. De Belastingdienst
zal verzoeken tot ambtshalve vermindering van niet-bezwaarmakers die
een beroep doen op het Kerstarrest afwijzen, in lijn met het arrest van
20 mei 2022 en het besluit van het kabinet om geen compensatie te
bieden aan de niet-bezwaarmakers.
De heer Grinwis vraagt hoe het staat met de opvolging van de motie van
het lid Grinwis c.s.43 In het verlengde hiervan vraagt de heer Grinwis of de
Staatssecretaris kan uitleggen wat wordt bedoeld met de in de nota naar
aanleiding van het verslag genoemde deformalisering. Overeenkomstig
voornoemde motie van de heer Grinwis, vraagt mevrouw Inge Van Dijk
om voor de toekomst te overwegen de niet-bezwaarmakers niet uit te
sluiten van een positief besluit van de rechter zodat ook mensen die geen
bezwaar hebben gemaakt rechtsherstel krijgen. Zoals onder andere is
toegelicht in de fiscale beleids- en uitvoeringsagenda44, wordt mede naar
aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie praktische rechtsbe-

41

HR 20 mei 2022, ECLI:NL:HR:2022:720.
HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1963.
43
Kamerstuk 32 140, nr. 114.
44
Brief Staatssecretaris van Financiën van 3 juni 2022, Kamerstuk 32 140, nr. 199, bijlage 3.
42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

43

scherming45 gewerkt aan meer mogelijkheden met betrekking tot het
eenvoudiger maken voor belastingplichtigen om een fout te herstellen in
de aangifte en de aanslag zonder direct in een formele procedure terecht
te komen (ook bekend als deformalisering). Deze mogelijkheid hangt
samen met het in de Stand van de uitvoering van de Belastingdienst46
gegeven signaal over deformalisering bezwaarprocedures. Het verrichte
onderzoek heeft inmiddels geleid tot een oplossingsrichting inzake een
nieuw herzieningssysteem. Dit nieuwe herzieningssysteem heeft als doel
om de belastingplichtige meer ruimte te bieden om de heffing van
belasting aan te passen naar het juiste bedrag. Hierbij staat voorop dat als
er wel een geschil is, toegang tot de formele procedure van bezwaar en
beroep alsnog mogelijk is. Ik streef naar een oplossing waarmee beide
wensen, meer deformalisering en de verbetering van de massaalbezwaarprocedure overeenkomstig voornoemde motie van de heer Grinwis en de
overweging van mevrouw Inge Van Dijk, gezamenlijk goed tot uiting
komen. De verwachting is dat ik voor het einde van november aanstaande
via een brief de Kamer nader kan informeren over voormelde
oplossingsrichting.
De heer Grinwis vraagt naar aanleiding van literatuur of de formele
rechtskracht door de civiele rechter zou kunnen worden doorbroken.
Voorts vraagt de heer Grinwis of het een idee zou zijn om de procureurgeneraal van de Hoge Raad te vragen om een advies over de haalbaarheid
van deze route. Om met dat laatste te beginnen, inderdaad kan de Hoge
Raad – niet de procureur-generaal bij de Hoge Raad – om advies gevraagd
worden.47 In dit geval heeft de Hoge Raad zich al over deze route
uitgelaten. Volgens de Hoge Raad moet de civiele rechter in beginsel
ervan uitgaan dat een bestuursrechtelijke beschikking (waaronder een
aanslag inkomstenbelasting), zowel wat haar wijze van tot stand komen
als wat haar inhoud betreft, in overeenstemming is met de desbetreffende
wettelijke voorschriften en algemene rechtsbeginselen, indien daartegen
een met voldoende waarborgen omklede bestuursrechtelijke rechtsgang
heeft opengestaan en deze rechtsgang niet is gebruikt. Die rechtsgang
heeft in dit geval opengestaan, zij het dat niet iedereen daarvan gebruik
gemaakt heeft. De civiele rechter toetst derhalve marginaal en zal alleen
bij bijzondere omstandigheden ruimte zien om de formele rechtskracht te
doorbreken. Bij de civiele rechter is er dus geen sprake van een nieuwe
volledige mogelijkheid om alsnog de aanslag inkomstenbelasting te
verminderen. Dat is rechtstatelijk ook juist aangezien geschillen over de
aanslag inkomstenbelasting in beginsel zijn voorbehouden aan de
belastingrechter. In de betreffende literatuur wordt gesteld dat een
vermeende gebrekkige communicatie over de werking van de massaalbezwaarprocedure en een vermeende onjuiste voorlichting aan de Tweede
Kamer bij het wijzigen van die procedure per 1 januari 2016 bijzondere
omstandigheden zou opleveren. Met een beroep op civielrechtelijke
jurisprudentie48 zou het voorgaande met zich brengen dat de formele
rechtskracht doorbroken moet worden. Het staat belanghebbenden
volledig vrij om gebruik te kunnen maken van hun rechtsmiddelen bij de
civiele rechter. Naar mijn mening is duidelijk dat tegen de betreffende
aanslagen inkomstenbelasting van de niet-bezwaarmakers een met
voldoende waarborgen omklede bestuursrechtelijke rechtsgang open
heeft gestaan. De stelling in de literatuur dat het aan de overheid is toe te
rekenen dat de niet-bezwaarmaker geen gebruik heeft gemaakt van de
bestuursrechtelijke ingang deel ik niet, evenmin als de stelling dat sprake
45

Kamerstuk 31 066, nr. 820, bijlage 1.
Brief Staatssecretaris van Financiën van 31 januari 2022, Kamerstuk 31 066, nr. 962.
Artikel 74 RO.
48
HR 16 mei 1986, NJ 1986/723 (Heesch/Van den Akker), HR 11 november 1988, NJ 1990/563
(Ekro/Staat), en HR 13 juli 2007, NJ 2007/504 (Barneveld/Gasunie).
46
47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

44

zou zijn van een gebrekkige communicatie over de werking van de
massaalbezwaarprocedure en een onjuiste voorlichting aan de Tweede
Kamer bij het wijzigen van de massaalbezwaarprocedure per 1 januari
2016. Zoals is aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag op
vragen van de fractie van D66 is de aanwijzing massaal bezwaar
voldoende kenbaar gemaakt door publicatie in de Staatscourant. De
Belastingdienst heeft op zijn website aandacht geschonken aan de
procedure massaal bezwaar en het indienen van een bezwaarschrift
gefaciliteerd door een zogeheten tegel op de website beschikbaar te
stellen. Via deze tegel kon de belastingplichtige op elektronische wijze
door middel van enkele klikken een bezwaarschrift indienen en meteen
een ontvangstbevestiging ontvangen. Ook extern, door onder meer de
Bond voor belastingbetalers, is aandacht besteed aan het indienen van
een bezwaarschrift voor deelname aan de procedure massaal bezwaar.
Daarmee is de communicatie over (de werking van de) massaalbezwaarprocedure mijns inziens afdoende geweest.
De heer Bisschop vraagt om een duiding van de uitvoeringsgevolgen als
gevolg van verzoeken tot ambtshalve vermindering in box 3. Mevrouw
Inge Van Dijk vraagt om tussentijds rapportages te ontvangen over
aantallen reacties van niet-bezwaarmakers in box 3. Direct na het
Kerstarrest tot de start van het herstel, medio juli, zijn ongeveer 115.000
reacties binnengekomen van belastingplichtigen die niet (tijdig) bezwaar
hebben gemaakt, maar alsnog herstel van een aanslag willen met
inachtneming van het Kerstarrest. Er zijn sinds juli, de start van de
hersteloperatie, ruim 35.000 schriftelijke klantreacties binnengekomen. Dit
betreft bijvoorbeeld reacties van belastingplichtigen die niet in
aanmerking komen voor herstel, belastingplichtigen die het geboden
herstel te laag vinden en belastingplichtigen die in afwachting zijn van een
bericht. Deze 35.000 reacties sinds de start van het herstel omvat dus niet
alleen verzoeken tot ambtshalve vermindering. Het categoriseren van de
klantreacties vindt nu plaats. Er zijn daarnaast ongeveer 18.000 contactmomenten over box 3 geweest via de Belastingtelefoon. Voor de
behandeling van de klantreacties zijn per begin oktober tijdelijke inhuurkrachten aangetrokken. Deze medewerkers zijn ingewerkt en behandelen
de verzoeken. De verzoeken voor vermindering van belastingplichtigen
die niet in aanmerking komen voor herstel omdat niet of niet-tijdig
bezwaar is gemaakt, worden afgewezen. Dit is een deels geautomatiseerd
proces. De aantallen binnengekomen reacties worden gemonitord door
een control room. Als hiervoor aanleiding is wordt de capaciteit zoveel als
mogelijk opgeschaald. Op dit moment is er nog geen uitspraak te doen
over de noodzaak tot opschaling. Via de herijking van de uitvoeringstoets
zullen meer geactualiseerde cijfers worden gedeeld met de Kamer zodra
daar zicht op is. Na de herijking zal worden bezien of het wenselijk is om
nogmaals te rapporteren over de aantallen en zo ja, in welke vorm dat
plaatsvindt.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt om op de hoogte gehouden te worden van
het aantal bezwaren dat de Belastingdienst jaarlijks ontvangt van box 3
belastingplichtigen en hoe die ontwikkeling is, afgezet tegen het aantal
bezwaren dat de Belastingdienst de afgelopen jaren ontving. Ook vraagt
zij of en hoe de Belastingdienst in staat is hiermee om te gaan. De
rapportage over ontwikkelingen in het afhandelen van bezwaren vindt
plaats via de reguliere voortgangsrapportages over het jaarplan.
Daarnaast wordt specifiek voor de klantreacties box 3 gemonitord in
welke aantallen zij binnenkomen en waar bijsturing of extra capaciteit
voor de behandeling daarvan benodigd is. In de uitvoeringstoetsen naar
aanleiding van het herstel en het voorstel voor de Overbruggingswet is
een inschatting van het aantal klantreacties gemaakt op basis van
ervaringscijfers. Deze uitvoeringstoetsen worden beiden herijkt, zodra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

45

meer zicht bestaat op het werkelijke aantal klantreacties en de behandeling daarvan. Deze herijkte uitvoeringstoetsen worden met de Kamer
gedeeld.
Wetsvoorstel Overbruggingswet Box 3 (Kamerstuk 36 204)
Vormgeving
De heer Edgar Mulder vraagt of er met het wetsvoorstel Overbruggingswet box 3 een belasting met terugwerkende kracht wordt ingevoerd,
aangezien de rendementspercentages pas na afloop van het jaar definitief
worden vastgesteld. De heer Bisschop vraagt in dit kader wat dit betekent
voor de rechtszekerheid en de verwachtingen van de burger.
Het is de wens van het kabinet om vooruitlopend op een heffing naar
werkelijk rendement met de overbruggingswetgeving al zo goed mogelijk
bij het werkelijke rendement aan te sluiten. Dit heeft tot gevolg dat de
rendementspercentages pas achteraf definitief worden vastgesteld. De
wettekst en de wijze van het bepalen van de percentages is vooraf echter
al bekend. Daarnaast staan er bij aanvang van het jaar al percentages in
de wet. Bovendien zijn de maandelijkse percentages waar de forfaits op
worden gebaseerd gedurende het kalenderjaar in openbare bronnen te
raadplegen. Het kabinet is hierdoor van mening dat de rechtszekerheid
van burgers niet in het geding is.
In het kader van de categorie «overige bezittingen», waar alle bezittingen
bij horen die geen banktegoeden zijn, vraagt de heer Idsinga of het niet
beter zou zijn om iets meer verfijning in deze categorie aan te brengen. De
heer Bisschop vraagt of over het samenvoegen van vermogen en
obligaties in een categorie juridisch advies is ingewonnen. Mevrouw
Maatoug vraagt in deze samenhang of er andere keuzes zouden worden
gemaakt, wanneer zou blijken dat de Overbruggingswet box 3 permanent
in werking blijft.
Het kabinet heeft in het wetsvoorstel Overbruggingswet box 3 gekozen
voor de forfaitaire spaarvariant, waarbij het vermogen wordt onderverdeeld in drie categorieën: banktegoeden, overige bezittingen en schulden.
Voor ieder vermogenscategorie geldt een afzonderlijk forfaitair rendementspercentage, waarbij voor de vaststelling van het forfaitaire
rendementspercentage voor de vermogenscategorie overige bezittingen
voorgesteld wordt om – in lijn met het rechtsherstel – aan te sluiten bij de
huidige, in het kalenderjaar 2022 geldende, methodiek voor vaststelling
van het forfaitaire rendementspercentage voor rendementsklasse II. Deze
methodiek is gebaseerd op het langetermijnrendement van zowel
onroerende zaken, aandelen als obligaties. In antwoord op de vraag van
de heer Idsinga: het kabinet heeft ook een forfaitaire variant voor alle
vermogenscategorieën overwogen. Bij deze variant worden voor alle
rubrieken uit de belastingaangifte, zoals spaargeld, onroerende zaken,
effecten (aandelen en obligaties), contant geld en vorderingen etc., de
forfaitaire rendementspercentages aangepast aan de gemiddelde
rendementen voor deze vermogenscategorieën in het betreffende
belastingjaar. Voor deze variant is om meerdere redenen niet gekozen.
Enerzijds met het oog op de consistentie met het rechtsherstel wat de
uitvoering en de begrijpelijkheid voor de burger ten goede komt.
Anderzijds met het oog op de budgettaire gevolgen, omdat de forfaitaire
variant voor alle vermogenscategorieën de dekkingsopgave aanzienlijk
zou verhogen. Overigens zou deze variant het door de heer Bisschop
geschetste knelpunt ook niet kunnen verhelpen: obligaties worden samen
met aandelen gerenseigneerd en in de rubriek «effecten» opgenomen. Ze
zijn dus niet apart te onderkennen. Aangezien ook in de overbruggingspe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

46

riode gebruik moet worden gemaakt van de bestaande (renseignerings)stromen zou dus ook bij een verdere uitsplitsing van de vermogensbestanddelen die onderdeel uitmaken van de «overige bezittingen» geen
verschil tussen aandelen en obligaties kunnen worden gemaakt. In
beantwoording van de vraag van de heer Bisschop naar juridische
adviezen omtrent de vormgeving van de vermogenscategorieën: de door
het kabinet gemaakte keuze voor de forfaitaire spaarvariant is in lijn met
de conclusie van de Advocaat-Generaal bij het Kerstarrest, waarin deze
voorstelt om het rechtstekort in box 3 op te heffen door de forfaitaire
vermogenssamenstelling los te laten en aan te sluiten bij het daadwerkelijk aangehouden spaargeld en overige bezittingen.49 Ook de Afdeling
advisering van de Raad van State (de Afdeling) wijst in het advies bij het
wetsvoorstel Overbruggingswet box 3 op het belang van een werkbare en
evenwichtige afwikkeling. De Afdeling wijst erop dat een regeling die
optimaal tegemoet komt aan het Kerstarrest, maar niet uitvoerbaar is,
uiteindelijk niet bijdraagt aan rechtsherstel voor betrokkenen en dat deze
wegingen voor de overbruggingswetgeving niet wezenlijk anders zijn. In
reactie op de vraag van mevrouw Maatoug verwacht het kabinet niet dat
de Overbruggingswet box 3 permanent wordt. Daarvoor loopt de
discussie over de invoering van een box 3-stelsel waarin op basis van het
werkelijke rendement wordt geheven al veel te lang en is de maatschappelijke wens om tot een dergelijk stelsel te komen veel te sterk, ook
gedragen door uw Kamer. Voor een permanent stelsel zal het kabinet dus
zeker andere keuzes maken dan nu voor de Overbruggingswet box 3,
namelijk de keuze voor de overstap naar het stelsel waarin op basis van
het werkelijke rendement wordt geheven.
De heer Idsinga vraagt of een tegenbewijsregeling een mogelijk alternatief
is in het wetsvoorstel Overbruggingswet box 3. Deze mogelijkheid is
destijds onderzocht. Een tegenbewijsregeling zou inderdaad het nadeel
weg kunnen nemen dat wordt geheven over rendement dat hoger is dan
het werkelijke rendement. Dit zou echter te veel vergen van de uitvoering
door de Belastingdienst en het doenvermogen van burgers. Ook beschikt
de Belastingdienst niet over voldoende contra-informatie om een en
ander te kunnen controleren. In lijn met het advies van de Landsadvocaat
van 11 maart 2022 heeft het kabinet er daarom voor gekozen om in de
Overbruggingswet box 3 geen tegenbewijsregeling op te nemen.50
De heer Bisschop vraagt om een reactie op de pachtprijs die gemaximeerd is op 2% van de waarde, terwijl het forfaitaire rendement in box 3
voor de categorie overige bezittingen in 2023 6,17% bedraagt.
Tijdens het ontwerpen van de overbruggingswetgeving is ook een
forfaitaire variant voor alle vermogenscategorieën onderzocht. Bij deze
variant worden voor alle rubrieken uit de belastingaangifte, zoals
spaargeld, onroerende zaken, effecten (aandelen en obligaties), contant
geld en vorderingen etc., de forfaitaire rendementspercentages aangepast
aan de gemiddelde rendementen voor deze vermogenscategorieën in het
betreffende belastingjaar. Ook bij deze variant is echter nog geen sprake
van een heffing op basis van het werkelijk behaalde rendement. Het
nadeel van een forfait blijft bestaan: het werkelijke rendement van een
individuele belastingplichtige kan in een belastingjaar hoger of lager zijn
dan het forfaitair bepaalde rendement. De forfaitaire spaarvariant heeft als
voordeel dat deze vooral spaarders ontziet, namelijk mensen met meer
spaargeld dan volgens de forfaitaire vermogenssamenstelling in de
huidige box 3. Daarmee sluit deze variant het best aan bij de gewijzigde
49

HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1963 (conclusie A-G R.E.C.M. Niessen,
ECLI:NL:PHR:2021:1019).
50
Bijlage bij Kamerstuk 35 927, nr. 125.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

47

motie van het lid Eppink.51 Daarnaast komt consistentie met het rechtsherstel de uitvoering en begrijpelijkheid voor de burger ten goede. De
gemaakte afwegingen zijn ook in de Kamerbrieven van 15 en 28 april 2022
toegelicht.52
Heffingvrij vermogen
De heer Grinwis vraagt hoe wordt aangekeken tegen de hoogte van het
heffingvrije vermogen gezien de lage heffing over spaargeld. Het kabinet
heeft besloten om voor de overbruggingswetgeving, in lijn met het
rechtsherstel, het reeds bestaande heffingvrije vermogen in stand te laten
en niet te vervangen door een heffingvrij inkomen. Hiermee sluit de
overbruggingswetgeving zo goed mogelijk aan bij het rechtsherstel, wat
de begrijpelijkheid voor burgers en de uitvoerbaarheid voor de Belastingdienst ten goede komt. Daarnaast zou het vervangen van het heffingvrije
vermogen door een heffingvrij inkomen ook een ingrijpende wijziging in
andere systemen betekenen, onder meer vanwege de gegevens die voor
de inkomensafhankelijke regelingen moeten worden doorgegeven door
de Belastingdienst. Een dergelijke structuurwijziging was per 1 januari
2023 niet uitvoerbaar. Het kabinet heeft wel besloten om met ingang van
1 januari 2023 het heffingvrije vermogen te verhogen. Dit is in het
wetsvoorstel Belastingplan 2023 opgenomen.
De heer Grinwis vraagt hoe de verdeling van het heffingvrije vermogen
over de verschillende vermogenscategorieën werkt en of het mogelijk is
om het heffingvrije vermogen in de eerste plaats te verdelen over de
vermogenscategorie met het laagste rendement.
In de gekozen systematiek wordt het rendement berekend over alle
verschillende vermogenscategorieën. De som van de berekende rendementen per vermogenscategorie vormt het totale rendement. Een deel
van het totale rendement wordt op basis van de verhouding tussen het
heffingvrije vermogen en de totale rendementsgrondslag toegekend aan
het heffingvrije vermogen. Dit deel van het rendement wordt niet in de
heffing betrokken. Door deze systematiek wordt het heffingvrije vermogen
pro rata toegekend aan de verschillende vermogensbestanddelen. Het in
de eerste plaats verdelen van het heffingvrije vermogen over de vermogenscategorie met het laagste rendement zou in het nadeel van belastingplichtigen zijn en is een structuuraanpassing in de berekening van het
inkomen uit sparen en beleggen. Een dergelijke aanpassing is sowieso
niet mogelijk per 1 januari 2023 en is daarnaast uitvoeringstechnisch
onwenselijk, omdat deze aanpassing ten koste zal gaan van de benodigde
capaciteit voor de inrichting van een toekomstig stelsel gebaseerd op
werkelijk rendement.
Groen sparen en beleggen
De heer Grinwis vraagt of er nog wel voldoende stimulans is voor groen
sparen en beleggen met de huidige regeling voor groen beleggen. Tevens
vraagt hij of de regeling voor groen beleggen moet worden verruimd en
of er alternatieve manieren zijn om groen sparen en beleggen te bevorderen. Hij constateert dat de vrijstelling voor groen sparen en beleggen op
dit moment weinig voordeel oplevert en vraagt zich af of dit in de
toekomst verbetert nu de rentes stijgen.
De regeling groen beleggen bestaat op dit moment uit een vrijstelling in
box 3 en een heffingskorting. Deze vrijstelling bedraagt € 61.215 (2022)
51
52

Kamerstuk 35 927, nr. 106.
Kamerstuk 35 927, nr. 125 en Kamerstuk 32 140, nr. 106.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

48

per persoon. Voor fiscaal partners gedurende het gehele kalenderjaar
geldt voor hen samen het dubbele bedrag, namelijk € 122.430. De
heffingskorting voor groene beleggingen is 0,7% van het bedrag dat is
vrijgesteld op de peildatum van het betreffende jaar.
Groene spaartegoeden tellen mee als spaartegoed waarop het rendementspercentage dat behoort bij spaargeld van toepassing is. Het
forfaitair rendement voor bank- en spaartegoeden wordt pas na afloop
van 2023 bepaald en gebaseerd op de gemiddelde spaarrente in 2023. Als
de gemiddelde spaarrente laag blijft, dan betalen belastingplichtigen
weinig belasting over hun groene spaargeld en is het voordeel van de
vrijstelling (gemeten in euro’s) dus inderdaad kleiner. Dat neemt niet weg
dat belastingplichtigen in 2023 weinig tot geen belasting zullen betalen
over hun groene spaargeld. Daarbij dient opgemerkt te worden dat het
voordeel van de vrijstelling toeneemt wanneer in de toekomst de
spaarrente stijgt, zoals de heer Grinwis ook opmerkt. Naast de vrijstelling
profiteren zowel groene spaarders als groene beleggers van de heffingskorting groen sparen en beleggen, die 0,7% van het vrijgestelde
vermogen bedraagt. Het voordeel van de heffingskorting is voor
spaarders en beleggers dus gelijk en neemt niet af in 2023. Tezamen acht
het kabinet deze regelingen voor beide groepen nog steeds voldoende
stimulans.
Peildatumarbitrage
Over de voorgestelde bepaling voor het tegengaan van peildatumarbitrage zijn meerdere vragen gesteld. De heer Bisschop gaf aan zich bij de
vragen te voegen die door zijn collega’s zijn gesteld. Ik ga hierna in op de
door de verschillende leden gestelde vragen. Daar waar de vragen een
vergelijkbare inhoud hadden of in elkaars verlengde lagen, heb ik de
antwoorden samengevoegd.
De heer Nijboer verwacht op grote schaal peildatumarbitrage en vraagt in
dat kader of een termijn van drie maanden, zoals in de
anti-arbitragebepaling opgenomen, voldoende is om dit tegen te gaan. De
keuze van het kabinet voor een arbitrageperiode van drie maanden komt
voort uit de afweging tussen het beoogde doel van de maatregel enerzijds
en het recht van een belastingplichtige om vrij te beschikken over zijn
eigendom anderzijds. Hoe langer de termijn wordt, hoe groter de
spanning wordt met het eigendomsrecht. Voorts is de verwachting dat
een langere termijn niet voldoende bijdraagt aan het voorkomen van
arbitragehandelingen, omdat die handelingen waarschijnlijk niet vaak in
die verlengde termijn zullen voorkomen. Bij een langere periode dan drie
maanden is namelijk de verwachting dat bijvoorbeeld de gemiste
koerswinst op aandelen gemiddeld hoger is dan de ontweken belasting.
Met andere woorden, ingeschat wordt dat het «break-even-point»
gemiddeld rond de drie maanden ligt. Omdat bij het verruimen van de
arbitrageperiode naar bijvoorbeeld zes maanden wel het risico groter
wordt dat sprake is van een inbreuk op het eigendomsrecht van een
belastingplichtige terwijl de verruiming niet of niet voldoende bijdraagt
aan het voorkomen van arbitragehandelingen, wordt een langere termijn
dan drie maanden niet meer proportioneel geacht. Verder deelt het
kabinet niet de inschatting van de heer Nijboer dat op grote schaal
arbitrage plaats zal vinden. Met het opnemen van de
anti-arbitragebepaling wordt het duidelijke signaal afgegeven dat
arbitrage niet wenselijk is. Daardoor zullen burgers, adviseurs en
financiële instellingen niet geneigd zijn om te arbitreren. Daarbij komt dat
peildatumarbitrage zich alleen zou voordoen bij snel liquide te maken
beleggingen, voornamelijk aandelen en obligaties. Die maakten in 2019
gezamenlijk ongeveer een kwart van de totale box 3-grondslag uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

49

Peildatumarbitrage speelt niet bij de overgrote rest van box 3 bestaande
uit spaargeld en niet eenvoudig liquide te maken onroerende zaken. Dit is
bij het opstellen van de anti-arbitragebepaling meegewogen. Al met al is
het kabinet daarom van mening dat met de voorgestelde
anti-arbitragebepaling voldoende is geregeld om mogelijke peildatumarbitrage tegen te gaan.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt in samenhang met de voorgestelde
anti-arbitragebepaling wanneer het moment zal zijn om bij ministeriële
regeling nadere regels te stellen over de toepassing van de
anti-arbitragebepaling en hoe deze regels eruit zouden kunnen zien. Of dit
bijvoorbeeld een jaar na invoering van de regeling zou zijn. Op dit
moment ziet het kabinet nog geen noodzaak voor het stellen van nadere
regels. De door mevrouw Inge Van Dijk beschreven delegatiebepaling is
opgenomen om, in het geval dat signalen uit de praktijk daartoe
aanleiding geven, te kunnen sturen. Dergelijke signalen komen in de
praktijk vaak vanuit de Belastingdienst op, maar kunnen ook van
koepelorganisaties van belastingadviseurs of vanuit financiële instellingen
komen. Een denkbaar voorbeeld voor een aanleiding voor het geven van
nadere regels zou kunnen zijn als de wijze van het leveren van bewijs over
niet-fiscale beweegredenen in de praktijk tot veel discussie tussen de
Belastingdienst en belastingplichtigen leidt. In dat geval zou als richtinggevende invulling van de vrije bewijsleer in een ministeriële regeling
kunnen worden opgenomen op welke manier bewijs dat sprake is van
zakelijke beweegredenen in ieder geval kan worden geleverd.
De heer Grinwis geeft in samenhang met de peildatumarbitrage een
voorbeeld van een belastingplichtige die binnen de driemaandentermijn
twee handelingen voorneemt die aan de voorwaarden voor een peildatumarbitrage zouden voldoen en die zich tegenover de Belastingdienst erop
beroept dat hij de aandelenportefeuille liquide heeft gemaakt om een huis
te kopen. Deze belastingplichtige geeft vervolgens aan dat in verband met
de woningmarkt de aankoop niet doorging en hij het tussentijds op de
spaarrekening gestorte bedrag daarom weer heeft omgezet in aandelen.
De heer Grinwis vraagt of niet elke box 3-belastingplichtige zich op een
dergelijk verhaal zou kunnen beroepen. De handelingen zoals geschetst
door de heer Grinwis zijn dus in beginsel niet toegestane arbitragehandelingen. Alleen indien de belastingplichtige aan zijn bewijslast voldoet en
aannemelijk maakt dat er zakelijke overwegingen zijn, is geen sprake van
fiscaal te negeren arbitragehandelingen. Zoals in de memorie van
toelichting is aangegeven, zal de Belastingdienst risicogericht toetsen of
sprake is van arbitragehandelingen waaraan mogelijk geen zakelijke
overwegingen ten grondslag liggen. Daartoe kan de Belastingdienst een
gerichte uitvraag doen bij belastingplichtigen, waarbij de bewijslast dus
bij de belastingplichtige ligt. Als de belastingplichtige niet slaagt in de
bewijslast zal tot correctie worden overgegaan. Het feit dat een belastingplichtige zijn verhaal voldoende moet kunnen onderbouwen, bijvoorbeeld
door middel van documenten, betekent in de praktijk dat niet elke
belastingplichtige zich op een dergelijk verhaal kan beroepen.
De heer Grinwis stelt voor om een kortere termijn voor de
anti-arbitragebepaling te hanteren, waarbij ook transacties gedaan vanuit
zakelijke overwegingen in die periode worden verboden. Dit voorstel zou
peildatumarbitrage niet of nauwelijks ontmoedigen, omdat het in 2023
ook zeer lonend wordt om te arbitreren over een korte periode, zoals
bijvoorbeeld twee weken. Pas vanaf een lange periode van meerdere
maanden is de verwachte gemiste koerswinst vergelijkbaar met het fiscale
voordeel dat kan worden behaald door aandelen gedurende die periode
om te zetten in spaargeld. Daarnaast zou een algeheel verbod op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

50

bepaalde transacties mogelijk in strijd zijn met het ongestoord genot van
eigendom uit het EVRM.
In het verlengde daarvan vraagt de heer Grinwis waarom het niet mogelijk
is om meerdere peildata in een jaar te hanteren, bijvoorbeeld vier
peilmomenten. Ook de heer Idsinga geeft aan voorstander van dat idee te
zijn. Per peildatum zouden ketenpartners gegevens aan moeten leveren
bij de Belastingdienst. Dat is van oudsher ingericht voor de peildatum van
1 januari van elk jaar. De overstap naar in totaal vier peildata per jaar zou
het inrichten van drie nieuwe gegevensstromen noodzakelijk maken. Het
inrichten van nieuwe gegevensstromen vergt minimaal twee jaar
voorbereidingstijd. Hiermee zou dus een enorm beslag worden gelegd op
de administratieve lasten van ketenpartners, zoals banken, verzekeringen
en andere financiële instellingen en op de uitvoeringslasten voor de
Belastingdienst. Dit is sowieso niet mogelijk met ingang van 1 januari
2023 en procesmatig ook niet wenselijk voor een overbruggingsperiode
van maar enkele jaren. Juist met het nieuwe box 3-stelsel in het vooruitzicht, waarvoor ook nieuwe gegevensstromen moeten worden ingericht,
kan van ketenpartners en van de Belastingdienst niet worden verwacht
dat zij voor de overbruggingsperiode nieuwe gegevensaanleveringen
inrichten die vervolgens op korte termijn weer overbodig worden.
De heer Grinwis vraagt waarom er geen evaluatie van de
anti-arbitragebepaling is opgenomen. De overbruggingswetgeving is
slechts tijdelijke wetgeving totdat het stelsel voor een heffing op basis van
het werkelijke rendement ingevoerd wordt. Gezien de korte tijd waarin de
overbruggingswetgeving geldt en het tijdelijke karakter daarvan is het de
vraag of er voldoende gegevens beschikbaar zijn in 2024 om een goede
evaluatie uit te voeren. Daarnaast zouden eventuele aanpassingen weer
impact hebben op de uitvoering en mogelijk ook op het doenvermogen
van burgers, terwijl de aanpassing slechts voor één jaar zou kunnen
gelden.
Wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer in verband met de
overgangsperiode bij de invoering van een mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens (Kamerstuk 36 205)
De heer Romke de Jong vraagt nadere toelichting bij het aandeel van
Nederland voor wat betreft de handelsvolumes die gemoeid zijn met de
goederen die vallen onder het mechanisme voor koolstofcorrectie aan de
Europese buitengrens (Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM).
Het is niet bekend welk deel van de CBAM-goederen vanuit derde landen
via Nederland op de Europese markt terechtkomt. De Commissie heeft in
de impact assessment bij het voorstel voor een CBAM wel aangegeven
dat de CBAM-sectoren over het algemeen een relatief klein deel van de
EU-industrie voor hun rekening nemen. Gezamenlijk genereren ze 0,79%
van de totale bruto toegevoegde waarde en 2,61% van de totale
EU-uitvoer en zijn ze verantwoordelijk zijn voor 2,32% van de EU-invoer.
Invoer van CBAM-goederen vanuit derde landen heeft het grootste
aandeel in de totale invoer uit niet-EU landen in Bulgarije en Italië,
gevolgd door Slovenië en Roemenië, voornamelijk door invoer van ijzer
en staal. Als het gaat om de verdeling van import per lidstaat, blijkt uit
gegevens uit 2020 dat Italië, Duitsland, België de grootste importeurs zijn
van ijzer en staal, Duitsland, Frankrijk en Italië de grootste importeurs zijn
van cement, Duitsland, België, Frankrijk en Italië de grootste importeurs
zijn van kunstmest, en Duitsland, Italië, Frankrijk en Nederland de grootste
importeurs zijn van aluminium.
Mevrouw Maatoug informeert naar de effecten van vertraging bij de
inwerkingtreding van de CBAM. De inzet van het kabinet blijft er op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

51

gericht om de verordening met ingang van 1 januari 2023 in werking te
laten treden. Zoals in de nota naar aanleiding van het Verslag aangegeven, zijn de effecten van mogelijke vertraging afhankelijk van de manier
waarop dit wordt verwerkt in de CBAM. Als enkel de overgangsperiode
wordt verkort als gevolg van de latere inwerkingtreding van de verordening, dan zijn de effecten beperkt, aangezien het correctiemechanisme
nog steeds materieel in werking treedt vanaf 1 januari 2026. Er zijn geen
alternatieve maatregelen in beeld waarmee eventuele vertraging van de
inwerkingtreding van de verordening wordt ondervangen.
Mevrouw Maatoug wijst het kabinet op de voortrekkersrol die het kabinet
wil vervullen in het Europees klimaatbeleid en meer specifiek naar het
afbouwpad van de gratis ETS-rechten. Ten aanzien van het eerder
uitfaseren van gratis ETS-rechten is er in de algemene oriëntatie die is
overeengekomen tijdens de Milieuraad van 28 juni jl. opgenomen om
gratis ETS-rechten voor CBAM-sectoren geleidelijk te beëindigen, over
een periode van tien jaar tussen 2026 en 2035. In vergelijking met het
Commissievoorstel heeft de Milieuraad, op verzoek van een grote groep
lidstaten, gekozen voor een langzamere afbouw van gratis ETS-rechten
aan het begin en een versnelde afbouw van gratis ETS-rechten aan het
einde van deze periode van 10 jaar. Nederland heeft altijd aangegeven dat
differentiatie tussen sectoren, waarbij sommige sectoren sneller gaan dan
was voorgesteld door de Commissie, ook een optie is. Gezien het lastige
krachtenveld in de Raad, is het echter niet haalbaar gebleken deze
differentiatie door te voeren in de algemene oriëntatie van de Milieuraad.
Op klimaatgebied is er de afgelopen tijd echter wel veel bereikt, hetgeen
ook in de nota naar aanleiding van het Verslag is aangegeven. Het kabinet
zal in de EU samen met de bestaande klimaatkopgroep blijven inzetten op
ambitieuze implementatie van het pakket. Daarbij hoort ook een tijdige
afronding van de onderhandelingen over het Fit for 55-pakket, zodat alle
lidstaten zo spoedig mogelijk beschikken over de beleidsinstrumenten die
nodig zijn om de reductiedoelstelling voor 2030 te halen.
De heer Grinwis vraagt naar de uitbereiding van de CBAM naar andere
sectoren. Een dergelijke uitbreiding van de reikwijdte van de CBAM is
onderdeel van de triloogonderhandelingen die momenteel gevoerd
worden tussen de Commissie, de Raad en het Europees parlement (EP).
Reden hiervoor is dat het EP voorstander is van uitbreiding van de
reikwijdte van de CBAM naar organische chemicaliën, kunststoffen,
waterstof en ammoniak, evenals indirecte emissies. De Commissie heeft
voorgesteld dat de CBAM zich in eerste instantie richt op een vijftal
ETS-sectoren (ijzer en staal, elektriciteit, cement, aluminium en
kunstmest). Voor de CBAM geldt (bij inwerkingtreding op 1 januari 2023)
eerst een driejarige transitieperiode waarbij bedrijven alleen een
rapportageverplichting hebben. De Ecofinraad heeft in de algemene
oriëntatie van maart jl. opgenomen dat de Commissie voor het einde van
de overgangsperiode (dus voor 1 januari 2026) moet komen met een
evaluatie van de CBAM. Als onderdeel van die evaluatie moet de
Commissie de informatie verzamelen die noodzakelijk is om de CBAM
mogelijk uit te breiden naar indirecte emissies en andere sectoren
waarvoor een risico op koolstoflekkage bestaat. Ook zal de Commissie
kijken naar risico’s op omzeiling en de gevolgen voor het concurrentievermogen in de interne markt. Het kabinet steunt een stapsgewijze aanpak
waarbij de CBAM start met de vijf sectoren uit het Commissievoorstel en
mogelijk later, na onderzoek en evaluatie door de Commissie, wordt
uitgebreid naar andere, meer complexe sectoren zoals de chemie. Wel is
het kabinet naar aanleiding van de motie van de leden Thijssen en Kröger
reeds gestart met het uitzetten van een onderzoek naar de nationale
gevolgen van inclusie van de chemische sector en waterstof in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

52

CBAM.53 Dit onderzoek is naar verwachting eind november afgerond. De
resultaten van dit onderzoek zullen gedeeld worden met uw Kamer en
worden meegenomen in het Nederlandse standpunt in de triloogonderhandelingen.
Wetsvoorstel Wet implementatie EU-richtlijn gegevensuitwisseling
digitale platformeconomie (Kamerstuk 36 063)
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of privétransacties ook onder de reikwijdte
van de richtlijn vallen, met een mogelijke belastingaanslag tot gevolg. Zo
ja, vraagt zij of het kabinet dat een gewenste uitkomst vindt. De digitalisering van de economie is de laatste jaren snel toegenomen en hierbij zijn
onder andere digitale platformen opgericht die veelal grensoverschrijdend
opereren. Veel mensen vergaren inmiddels een vorm van inkomsten via
deze platformen. De activiteiten die via digitale platformen worden
uitgevoerd, zijn echter niet altijd bekend bij de belastingautoriteiten van
lidstaten van de Europese Unie (EU). Dit brengt het risico met zich dat het
inkomen van EU-inwoners die inkomsten vergaren via dergelijke
platformen niet volledig wordt aangegeven, waardoor de concurrentie
met traditionele bedrijven wordt verstoord. Het doel van het wetsvoorstel
is het bereiken van meer transparantie inzake de activiteiten die via
digitale platformen worden verricht en de inkomsten die via deze
activiteiten worden vergaard. Dit leidt tot een eerlijkere belastingheffing
en tot een vermindering van de nalevingslasten voor zowel belastingbetalers als de belastingautoriteiten van EU-lidstaten, wat het kabinet een
gewenste uitkomt vindt.
Als sprake is van een digitaal platform, is deze ingevolge het wetsvoorstel
onder andere verplicht om aan de Belastingdienst door te geven welke
«tegenprestatie»54 een verkoper heeft vergaard met zijn activiteiten55. De
Belastingdienst geeft deze informatie door aan de staat waarvan die
verkoper een ingezetene is, zodat de betreffende belastingautoriteit die
informatie kan betrekken bij de belastingheffing. Dit betekent overigens
niet dat deze informatie altijd zal leiden tot een belastingaanslag. Of
verkopen van deze verkoper bijvoorbeeld winst uit onderneming of
resultaat uit overige werkzaamheden betreffen, moet vervolgens worden
beoordeeld. Het voorstel introduceert dus geen nieuwe belastinggrondslagen.
In het licht van de vraag van mevrouw Inge Van Dijk is nog van belang dat
het wetsvoorstel een vrijstelling van de rapportageplicht kent voor
zogenoemde «kleine verkopers». Dit zijn verkopers die minder dan 30
verkooptransacties verrichten en waarbij de tegenprestatie minder dan
€ 2.000 bedraagt. Dit betekent dat een platform niet hoeft te rapporteren
over een verkoper die bijvoorbeeld een aantal keer per jaar een goed via
een digitaal platform verkoopt (tenzij die verkoper daarmee meer dan
€ 2.000 verdient).
Fiscale verzamelwet 2023 (Kamerstuk 36 107)
De heer Nijboer vraagt waarom wordt voorgesteld om de zogenoemde
betalingskorting alleen af te schaffen bij de voorlopige aanslagen
vennootschapsbelasting en er niet voor is gekozen om de betalingskorting
ook bij de voorlopige aanslagen inkomstenbelasting af te schaffen. Zoals
uiteengezet in het nader rapport en de memorie van toelichting bij de
Fiscale Verzamelwet 2023 vloeit de maatregel voort uit de augustusbe53

Kamerstuk 22 112, nr. 3362.
Zie artikel 2e, onderdeel j, WIB.
55
Zie artikel 2e, onderdeel h, WIB.
54

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

53

sluitvorming 2019.56 Het toenmalige kabinet besloot destijds uitsluitend
tot afschaffing van de betalingskorting bij de voorlopige aanslagen
vennootschapsbelasting. Het huidige kabinet volgt deze lijn. De opbrengst
van de maatregel wordt ingezet voor een structureel lastenverlichtingspakket voor huishoudens. Het ligt in de rede van dit besluit om uitsluitend
de betalingskorting bij de voorlopige aanslagen vennootschapsbelasting
af te schaffen.
Overig
De heer Nijboer vraagt wanneer het kabinet wat gaat doen met de
evaluatie van de BOR. De Evaluatie fiscale regelingen gericht op bedrijfsopvolging en bedrijfsoverdracht is eind mei naar de Tweede Kamer
gestuurd. Het kabinet komt in november met een kabinetsreactie op deze
evaluatie.
De heer Idsinga vraagt of geëvalueerd is in hoeverre burgers bekend zijn
met fiscale regelingen. De bekendheid van burgers met fiscale regelingen
is niet in brede zin geëvalueerd. Er zijn wel onderzoeken geweest die
raken aan dit onderwerp. Zo is ten behoeve van het rapport «Bouwstenen
voor een beter belastingstelsel» onder meer gekeken naar hoe makkelijk
het voor burgers was om specifieke regelingen zoals de middelingsregeling, giftenaftrek en hypotheekrenteaftrek bij de belastingaangifte toe te
passen. Verder geldt dat bij een aantal evaluaties van individuele fiscale
regelingen wel is gekeken naar de bekendheid en het gebruik van de
regelingen, zoals bij de evaluatie van de aftrek specifieke zorgkosten. Ook
zal komend jaar een onderzoek worden gedaan naar doenvermogengerelateerde knelpunten rondom de inkomstenbelasting, waarbij ook
aandacht zal zijn voor de mate waarin mensen diverse aftrekposten en
regelingen «kennen en kunnen».
De heer Romke de Jong vraagt of het kabinet de opvatting deelt dat een
btw-nultarief op onbewerkte groente en fruit op korte termijn mogelijk
moet zijn en welke stappen er gezet moeten worden om dit te bereiken.
De heer Grinwis vraagt hoe levensvatbaar het idee van een nultarief op
groente en fruit is. Op 12 oktober jl. heeft het kabinet een brief gestuurd
over dit onderwerp. In die brief is ingegaan op de vraag of het mogelijk is
om een btw-nultarief op enkel onbewerkte groente en fruit in te voeren.
Dit zou vooruitlopen op de uitkomsten van het onderzoek naar een
nultarief op groente en fruit. Daarnaast heeft het kabinet op die datum
geantwoord op vragen van de leden Van Esch en Omtzigt.57 In beide
documenten wordt toegelicht dat het om een aantal redenen belangrijk is
dat zo duidelijk mogelijk is waar de grens voor de toepassing van een
btw-nultarief op groente en fruit ligt. Opeenvolgende wijzigingen helpen
daar niet bij. Zoals de heer Grinwis tijdens het wetgevingsoverleg op
17 oktober opmerkte, zal ook een ogenschijnlijk eenvoudig criterium als
«onbewerkt» gedefinieerd moeten worden. Daarbij speelt het Europese
neutraliteitsbeginsel een belangrijke rol. Het kabinet heeft de eerste stap
gezet door een onderzoek te starten waar onderzoeksbureau SEO
inmiddels mee bezig is. Daarin wordt voor verschillende afbakeningsvarianten en definities (waaronder onbewerkt) onderzocht of die – mede gelet
op eerdergenoemde neutraliteit – een nultarief op groente en fruit kunnen
faciliteren. Het kabinet benadrukt dat het zinvol is om de conclusies van
dat onderzoek af te wachten voordat wordt besloten over een eventuele
invoering van een btw-nultarief op groente en fruit. De maatregel kan
structureel potentieel 1 miljard euro kosten en is bedoeld om mensen in
Nederland te helpen om gezonder te eten. In dat licht wordt ook de
56
57

Kamerstuk 36 107, nrs. 3 en 4.
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 288

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

54

doeltreffendheid en de doelmatigheid van de maatregel onderzocht. De
resultaten van het onderzoek verwacht het kabinet begin 2023. Afhankelijk
van die resultaten is 1 januari 2024 de snelst mogelijke inwerkingtreding
voor een nultarief. Die termijn is minimaal nodig voor een zorgvuldige
uitwerking van juridische houdbare wetgeving met inachtneming van de
gebruikelijke begrotings- en besluitvormingsprocessen, inclusief het
vinden van dekking voor deze maatregel.
De heer Bisschop vraagt welke mogelijkheden de Btw-richtlijn biedt om
het btw-nultarief breder toe te passen als het gaat om verduurzaming, en
denkt daarbij bijvoorbeeld aan PVT-systemen en diesel/emissievrije
schepen.
Het btw-nultarief op zonnepanelen op en nabij woningen wordt primair
ingevoerd om de administratieve lasten te verminderen, een (eventueel)
stimulerend- of verduurzamingseffect is geen primaire doelstelling van
deze maatregel.
In tegenstelling tot zonnepanelen zijn PVT-systemen naast het opwekken
van elektriciteit ingericht en uitgerust voor het opwekken van warmte.
PVT-panelen zijn daardoor combiproducten waarin zonnecellen zijn
verwerkt. Dergelijke combiproducten kwalificeren niet als «zonnepanelen». De Btw-richtlijn staat alleen een btw-nultarief toe voor producten
die als «zonnepanelen» kwalificeren. Derhalve kunnen PVT-panelen niet
onder het btw-nultarief worden gebracht. Daarenboven zou dit een extra
derving tot gevolg hebben en tot afbakeningsproblematiek leiden.
De Btw-richtlijn kent geen mogelijkheid een btw-nultarief te introduceren
op emissievrije schepen.
Voor een uitgebreide toelichting op de beleidsruimte die de Btw-richtlijn
op het gebied van btw-tarieven biedt verwijst het kabinet naar bijlage 5
«Beleidsruimte btw-tarievenrichtlijn» bij de fiscale beleids- en uitvoeringsagenda van 3 juni 2022.
De heer Dassen vraagt hoe het kabinet vorm gaat geven aan de
STAP-regeling en of er een overheidscampagne moet worden opgetuigd
om te zorgen dat meer bekend wordt over de manier waarop de
STAP-regeling gaat worden ingezet om het behoud van de cruciale
beroepen richting de toekomst te kunnen garanderen. Vanaf 1 maart 2022
kan iedereen met een band met de Nederlandse arbeidsmarkt
STAP-budget (Stimulering arbeidsmarktpositie) aanvragen. Doordat
mensen zelf de beschikking hebben over een leer- en ontwikkelbudget,
wordt regie op hun eigen loopbaan en een leercultuur waarin mensen zich
kunnen blijven ontwikkelen gestimuleerd.
Er is grote animo voor het STAP-budget. Vanwege de grote toeloop is het
beschikbare budget steeds snel, binnen enkele uren, uitgeput. Een
grootschalige campagne is derhalve niet nodig, maar dat geldt wel voor
mogelijke aanpassingen op de regeling.
Bij Kamerbrief over Leven Lang Ontwikkelen zijn extra middelen aangekondigd voor praktisch geschoolden en daarnaast heeft de Kamer de
motie-Dassen aangenomen waarin het kabinet wordt gevraagd STAP
meer gericht in te zetten voor maatschappelijk cruciale sectoren zoals
techniek, ICT, zorg en onderwijs.58 De Minister van SZW heeft reeds
toegezegd de mogelijkheden daartoe te inventariseren en streeft ernaar
een eerste uitwerking van deze motie te geven in een Kamerbrief voor de
begrotingsbehandeling van SZW. Samen met de ketenpartners van STAP
wordt bezien hoe uitvoering kan worden gegeven aan de aanpassingen.
Daarbij wordt ook de vraag betrokken hoe de keuzevrijheid voor mensen
bij het aanvragen van STAP behouden kan worden, en in bredere zin te

58

Kamerbrief beleidslijnen Leven Lang Ontwikkelen, 23 september 2022, Kamerstuk 30 012, nr.
147.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

55

kijken hoe het STAP-budget gericht kan worden op arbeidsmarktrelevante
scholing.
Er zijn verschillende vragen gesteld over de fiscale behandeling van de
zero emissiebinnenvaart, waarbij wordt aangegeven aan dat momenteel
dieselschepen geen belasting over energie betalen, en zero emissieschepen wel, namelijk via de energiebelasting.
De heer Romke de Jong geeft aan dat in de luchtvaart het Verdrag van
Chicago uit 1944 een rol speelt net zoals de Akte van Mannheim voor de
binnenvaart, deze laatste is gesloten op 17 oktober 1868. Hij vraagt hoe
het kan dat we onszelf allerlei 19-eeuwse beperkingen opleggen bij het
heffen van belastingen op grensoverschrijdend vervoer en vraagt de
Staatssecretaris welke inspanningen hij verricht om af te komen van deze
verouderde regels. De heer Dassen vraagt of het niet mogelijk is dat
dieselschepen accijns gaan betalen om het ongelijke speelveld recht te
trekken.
Het Verdrag van Chicago staat niet in de weg om een accijns te heffen
over kerosine die voorafgaand aan een internationale vlucht wordt
getankt op de luchthaven van vertrek. Het verdrag verhindert alleen de
accijnsheffing over brandstof die bij binnenkomst en daaropvolgend
vertrek al aan boord aanwezig is. De heffing van accijns over kerosine
wordt momenteel belemmerd door bilaterale luchtvaartverdragen (Air
Service Agreements). Ook de Europese Richtlijn energiebelastingen heeft
als uitgangspunt dat geen accijns wordt geheven over de brandstof die
wordt gebruikt in de internationale luchtvaart. De richtlijn biedt echter wel
ruimte voor EU-landen om bilateraal af te spreken dat kerosine in het
onderlinge luchtverkeer in de accijnsheffing wordt betrokken. Dergelijke
afspraken zouden ook met meerdere landen tegelijk kunnen worden
gemaakt. De Europese Commissie heeft vorig jaar een voorstel gedaan
om de Richtlijn energiebelastingen te herzien, als onderdeel van het Fit for
55-pakket. Een onderdeel hiervan is verbreding van de belastinggrondslag
naar onder andere luchtvaart. Zoals afgesproken in het Coalitieakkoord
ondersteunt het kabinet dit voorstel om in Europees verband accijns te
heffen over luchtvaartbrandstoffen.
Aanpassing van de vele luchtvaartverdragen vereist medewerking van
derde landen. Gezien het internationale krachtenveld is de kans op
overeenstemming over een kerosinebelasting op dit moment zeer klein.
Onder de Akte van Mannheim is diesel die wordt gebruikt voor de
aandrijving van schepen over de vaarwegen van de Rijn (binnenvaart)
vrijgesteld van accijns. De Akte van Mannheim kan worden aangepast als
alle verdragspartijen hier mee instemmen. Naar verwachting is de kans op
overeenstemming op korte termijn klein.
De heer Grinwis vraagt of het mogelijk is met een vrijstelling op energiebelasting voor de zero emissiebinnenvaart te komen. De heer Dassen
vraagt of een nihil tarief voor de zero emissiebinnenvaart mogelijk is om
het ongelijk speelveld op te heffen. Dit is niet de inzet van het kabinet. Het
kabinet zet in op het verduurzamen van de binnenvaart via andere routes.
Beleid voor verduurzaming van binnenvaartschepen is onder andere
neergelegd in de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens en in de
routekaart naar een emissievrije binnenvaart van de Centrale Commissie
voor de Rijnvaart. Later dit jaar ontvangt u van de Minister van IenW een
visie op de toekomst van de binnenvaart waarin onder meer wordt
ingegaan op de verduurzaming en energietransitie van de binnenvaart.
Vooruitlopend daarop kan in elk geval worden gemeld dat tussen nu en
2025 met middelen uit het Nationaal Groeifonds 45 batterij-elektrische
binnenvaartschepen in de vaart zullen worden gebracht met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

56

bijbehorend netwerk aan laadstations. Dit aantal zal naar verwachting
daarna zelfstandig verder groeien naar vijftien schepen in 2030 en 400
schepen in 2050.
De heer Grinwis vraagt of het klopt dat accijns worden geheven over
waterstof in de binnenvaart. Voor waterstof is er geen afzonderlijk tarief
bepaald in de Wet op de accijns. Er zijn tarieven in de wet opgenomen
voor gelode lichte olie, ongelode lichte olie, halfzware olie en gasolie,
zware stookolie, vloeibaar gemaakt petroleumgas en methaan. Andere
producten dan hiervoor genoemd, zoals waterstof, worden met accijns
belast indien ze zijn bestemd voor gebruik, worden aangeboden voor
verkoop of worden gebruikt als brandstof voor verwarming of als
motorbrandstof. Ze worden dan aan de accijns onderworpen naar het
geldende tarief van de gelijkwaardige brandstof of motorbrandstof.
Waterstof lijkt vanwege de gasvormige toestand waarin het normaliter
wordt gebruikt het meeste op methaan. Voor methaan geldt op dit
moment in de Wet op de accijns een nihiltarief.
Mevrouw Inge Van Dijk vraagt of het kabinet het probleem van schijnzelfstandigheid in de kinderopvang erkent. De Minister van SZW is bekend
met de toename van het aantal zzp’ers in de kinderopvang. Hierover heeft
zij de afgelopen maanden meerdere signalen vanuit de sector ontvangen.
Kinderopvangorganisaties willen het liefst met pedagogisch medewerkers
in loondienst werken, vanwege zowel kwaliteit als kosten. De groei van
het aantal zzp’ers kan gevolgen hebben voor de kwaliteit. Bijvoorbeeld
doordat zzp’ers op verschillende locaties en groepen staan, waardoor ze
niet mee tellen voor het vaste-gezichtencriterium en minder een band
opbouwen met de kinderen. Daarnaast zijn de kosten voor de inhuur van
zzp’ers een stuk hoger dan het inzetten van eigen personeel, wat gevolgen
kan hebben voor de kinderopvangondernemer en voor de ouders, en wat
bovendien tot scheve verhoudingen kan leiden met vaste werknemers. De
Minister van SZW heeft om deze redenen de toename van zzp’ers en de
effecten daarvan benoemd in haar Kamerbrief van 5 september 2022 over
de aanpak van het personeelstekort in de kinderopvang (Kamerstuk
31 322, nr. 463).
Of er sprake is van een zelfstandige of een werknemer is niet altijd op
voorhand te zeggen. Dat is afhankelijk van de omstandigheden van het
geval. In de kinderopvang lijkt het er in een aantal gevallen op dat door de
zzp’er precies hetzelfde werk wordt gedaan als door werknemers. Als dan
bijvoorbeeld ook sprake is van één opdrachtgever en/of de zzp’er
voorheen bij dezelfde organisatie in dienst was, wijst dit op schijnzelfstandigheid. In dat geval bestaat er ook geen recht op fiscale aftrekposten.
Het kabinet erkent het probleem van schijnzelfstandigheid in alle branches
en heeft daarom conform het coalitieakkoord ervoor gekozen om de
komende tijd maatregelen te nemen langs de volgende drie lijnen:
1. De inzet op een gelijker speelveld voor contractvormen wat betreft
arbeidsrecht, sociale zekerheid en fiscaliteit;
2. Meer duidelijkheid over de vraag wanneer gewerkt wordt als
werknemer dan wel als zelfstandige buiten dienstbetrekking
(beoordeling van arbeidsrelaties) alsmede het ondersteunen van
werkenden om hun rechtspositie op te eisen, en;
3. Het verbeteren van toezicht en handhaving op schijnzelfstandigheid.
Daarnaast heeft het kabinet de ambitie uitgesproken om uiterlijk per
1 januari 2025, of zoveel eerder als mogelijk, het handhavingsmoratorium
op te heffen. Begin december volgt een gezamenlijke brief van de
Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst en de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, mede namens de
Minister van Economische Zaken en Klimaat, over het «werken als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

57

zelfstandige». Hierin wordt onder andere meer concreet aangegeven per
wanneer en op welke wijze het handhavingsmoratorium kan worden
opgeheven.
Het kabinet vindt het belangrijk dat opdrachtgevers en opdrachtnemers de
arbeidsrelaties op de juiste manier vorm geven en dat schijnzelfstandigheid wordt tegengegaan. Dat geldt uiteraard ook voor arbeidsrelaties
in de Kinderopvang. De Ministeries Sociale Zaken en Werkgelegenheid en
Financiën zijn hierover ook in gesprek met de kinderopvangbranche.
De heer Edgar Bisschop vraagt of het mogelijk is om kringloopwinkels
met een maatschappelijke waarde, die zou kunnen blijken uit een
ANBI-status, toepassing van het verlaagde btw-tarief te bieden. Hij wijst in
dit kader op de Belgische regeling. De Btw-richtlijn bevat geen specifieke
bepaling voor een verlaagd tarief op goederenleveringen door kringloopwinkels. Wel is er een meer algemene bepaling die de mogelijkheid biedt
om deze goederenleveringen, in zeer bijzondere omstandigheden, onder
een verlaagd btw-tarief te brengen. Die mogelijkheid doet zich voor ten
aanzien van organisaties die als liefdadigheidsinstelling zijn erkend én die
betrokken zijn bij activiteiten op het gebied van bijstand en sociale
zekerheid.59 België heeft een verlaagd tarief voor bepaalde kringloopwinkels gebaseerd op deze mogelijkheid. De regeling stelt zeer strikte
voorwaarden aan deze kringloopwinkels. Een van die voorwaarden is dat
een kringloopwinkel het verlaagde tarief slechts kan toepassen als deze
wordt erkend als instelling met bepaalde activiteiten op het terrein van
re-integratie van langdurig werklozen of moeilijk bemiddelbaren. In
Nederland kan in bepaalde gevallen aan kringloopwinkels een ANBI-status
worden toegekend die aangeeft dat de instelling gericht is op het
algemeen nut. Toekenning van die status betekent echter niet dat een
kringloopwinkel een liefdadigheidsinstelling is die ook steeds betrokken is
bij activiteiten op het gebied van bijstand en sociale zekerheid. Zodoende
is de ANBI-status geen hanteerbaar criterium voor het introduceren van
een bijzondere regeling voor kringloopwinkels op grond van eerdergenoemde bepaling uit de Btw-richtlijn.
Het kabinet heeft in het coalitieakkoord de ambitie uitgesproken om het
belastingstelsel te vereenvoudigen. Een verlaagd btw-tarief specifiek voor
kringloopwinkels staat haaks op deze ambitie. Een introductie van een
dergelijke regeling zou immers vragen om het vormgeven van een
bijzondere erkenningsregeling met bijbehorende voorwaarden, al dan niet
in aanvulling op de ANBI-status. Dat leidt tot complexiteit verhogende
vraagstukken ten aanzien van zowel beleid als uitvoering, waaronder het
voorkomen van concurrentieverstoring tussen wel en niet kwalificerende
kringloopwinkels en het afbakenen van zo’n maatregel.
De heer Mulder vraagt of ik kan ingaan op de berichten dat Nederland zich
niet meer houdt aan het vetorecht op belastinggebied en of het CDA ook
op het gebied van het vetorecht Nederland en zijn kiezers gaat bedriegen.
Tijdens een gedachtewisseling in het Europees parlement heb ik gereflecteerd op de ontwikkelingen rond het uitblijven van een akkoord over het
richtlijnvoorstel voor een effectief minimumniveau aan belastingheffing
(Pijler 2). Tot op heden blokkeert Hongarije nog steeds een raadsakkoord,
waarbij deze lidstaat schetst dat de onzekere economische situatie als
gevolg van de oorlog in Oekraïne bij haar parlement twijfel doet ontstaan
over de timing van het richtlijnvoorstel. Ik heb in de gedachtewisseling
met het Europees parlement aangegeven dat het ongelukkig is dat één
lidstaat besluitvorming over dit belangrijke voorstel kan tegenhouden, te
meer omdat over dit voorstel in het Inclusive Framework, georganiseerd
59

Punt 15 van Bijlage III behorende bij de Btw-richtlijn 2006.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

58

door de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling,
reeds overeenstemming is bereikt met bijna 140 landen, inclusief
Hongarije. Ik heb aangegeven dat voor Nederland het nog steeds de
voorkeur heeft om met 27 lidstaten een akkoord te bereiken.
Ondertussen vind ik het van belang, ook in lijn met de gezamenlijke
verklaring met Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje60, om te kijken welke
alternatieven er voor ons liggen, waaronder het aangaan van een
nauwere samenwerking. Het veranderen naar besluitvorming met
gekwalificeerde meerderheid is geen optie die nu in het kader van het
richtlijnvoorstel Pijler 2 als realistische optie wordt besproken. Deze
verandering zou plaats moeten vinden via een verdragswijziging of het
gebruik van de passerellebepaling. Een verdragswijziging betreft een
langdurig proces en daarnaast vereisen zowel het doen van een verdragswijziging als het inzetten van de passerellebepaling unanimiteit. Desalniettemin vind ik het belangrijk om te blijven reflecteren op de
EU-besluitvorming bij grensoverschrijdende problematiek zoals belastingontwijking. Om dat goed te kunnen doen is het verstandig om alle opties
die op tafel liggen te bezien. Op die manier zien we hoe we grensoverschrijdende problematiek het effectiefst kunnen oplossen.
De heer Romke de Jong vraagt naar de belastingconstructies uit het IBO
Vermogensverdeling en of ik zo snel mogelijk kan beginnen met de
aanpak daarvan. Hij vraagt tevens of ik daarbij de motie van het lid
Hammelburg wil betrekken. Zoals aangegeven in brief van 20 september
met de kabinetsreactie op het IBO Vermogensverdeling is het kabinet van
mening dat opmerkelijke belastingconstructies te lang over het hoofd zijn
gezien en dat deze moeten worden aangepakt.61 Het kabinet komt in het
voorjaar van 2023 met een invulling van de taakstellende opdracht inzake
belastingconstructies en negatief geëvalueerde fiscale regelingen. Deze
taakopdracht loopt op tot een opbrengst van € 550 miljoen structureel
vanaf 2025 dat bij Miljoenennota aan de inkomstenkant van de begroting
is ingeboekt. Het kabinet kijkt hierbij nadrukkelijk verder dan alleen fiscale
constructies ten aanzien van vermogen. Het kabinet komt volgend jaar
ook terug op de andere geschetste beleidsrichtingen uit het IBO. Wat
betreft de motie van het lid Hammelburg ga ik er van uit dat de heer
Romke de Jong in dit kader doelt op de motie van de leden Hammelburg
(D66) en Grinwis (CU) die op 10 november 2021 door de Tweede Kamer is
aangenomen62. In deze motie wordt het kabinet verzocht te monitoren op
welke wijze en schaal gebruik wordt gemaakt van kunstmatige structuren
waardoor op oneigenlijke wijze het lage tarief in de Vpb wordt benut.
Daarover heb ik onlangs een brief naar de Kamer gestuurd63. Daarin heb
ik aangegeven dat voor de toekomst de in dit Belastingplan voorgestelde
maatregelen ten aanzien van het lage Vpb tarief relevant zijn. De
schijfgrens voor het lage Vpb-tarief wordt verlaagd van € 395.000 naar
€ 200.000 vanaf 2023. Hierdoor zijn bedrijven vanaf 2023 dus eerder het
hoge Vpb-tarief verschuldigd dan dit jaar. Daarnaast wordt met ingang
van 2023 voorgesteld het lage Vpb-tarief van 15% te verhogen naar 19%.
De combinatie van deze aanpassingen maakt het fiscaal minder aantrekkelijk voor bedrijven om op kunstmatige wijze (ondernemings)activiteiten
te verdelen over meerdere (Vpb-plichtige) lichamen. Ook wordt het
minder aantrekkelijk om een fiscale eenheid voor de Vpb te verbreken
uitsluitend om gebruik te kunnen maken van het lage Vpb-tarief. Het
voordeel van het lage Vpb-tarief daalt hierdoor namelijk van maximaal
€ 42.660 in 2022 naar maximaal € 13.600 vanaf 2023. In 2024 wordt het
60

Kamerstuk 34 869.
Kamerstuk 36 200 IX, nr. 4.
62
Kamerstuk 35 927, nr. 64.
63
Kamerstuk 36 202, nr.7.
61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

59

lage Vpb-tarief geëvalueerd.64 Afhankelijk van de uitkomst van die
evaluatie of signalen uit de praktijk zal het kabinet bezien of er aanleiding
is of en zo ja welke aanpassingen dan nog nodig zouden zijn.
Mevrouw Inge Van Dijk, alsmede de heren Grinwis en Bisschop vragen
aandacht voor oplossingsrichtingen bij het (fiscaal) aantrekkelijk maken
van regelingen die het stoppen van bedrijven van boeren stimuleert. De
afgelopen periode is door uw Kamer en stakeholders uit de sector
aandacht gevraagd voor mogelijke fiscale belemmeringen die spelen
rondom de bedrijfsbeëindiging van landbouwbedrijven. De Minister voor
Natuur en Stikstof (NenS) heeft hierover gesprekken gevoerd met partijen
uit het veld, In vervolg hierop ontvangt u van mij en mijn ambtsgenoot op
korte termijn een separate brief over dit onderwerp. Daarnaast wordt op
dit moment de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen geëvalueerd.
In deze evaluatie komt ook de vraag aan de orde of er (fiscale) knelpunten
zijn ervaren bij het (niet) gebruik van deze regeling. De uitkomsten van
deze evaluatie worden het eerste kwartaal van 2023 verwacht. Als daartoe
aanleiding is, zullen de Minister van LNV en de Minister voor NenS met
mij in overleg treden over mogelijke fiscale oplossingsrichtingen. Ik wil in
dit kader benadrukken dat het uitgangspunt is dat elke ondernemer, en
dus ook een agrariër, bij beëindiging van zijn onderneming belasting
verschuldigd is over de stakingswinst. De stakingswinst omvat de stille
reserves (het verschil tussen de waarde in het economische verkeer van
vermogensbestanddelen en de fiscale boekwaarde daarvan) en de fiscale
reserves (egalisatiereserve, herinvesteringsreserve (HIR) en oudedagsreserve).
Mevrouw Maatoug vraagt hoe het staat met het afbouwen van fiscale
prikkels die de transitie tegenwerken. Ze verwijst in dit verband naar de
motie van het lid Van der Lee c.s. (Kamerstuk 30 175 nr. 271). Mevrouw
Maatoug vraagt daarnaast wat de andere motie van het Kamerlid Van der
Lee over het eind 2022 stoppen met overheidssteun aan fossiele energieprojecten betekent voor het fiscale beleidsinstrumentarium en of in de
toegezegde Kamerbrief ook het fiscale beleid kan worden meegenomen.
Het kabinet heeft een ambitieuze agenda om verkeerde prikkels tegen te
gaan, uitstoot beter te beprijzen en regelingen af te bouwen die leiden tot
gederfde inkomsten van fossiele brandstoffen. Zo zal de energiebelasting
worden aangepast om tot een minder degressieve structuur te komen en
zullen de vrijstellingen voor mineralogische en metallurgische procedés
worden afgeschaft. Ook het afschaffen van het verlaagd tarief op gebruik
van aardgas in de glastuinbouw en het beperken van de WKK vrijstelling
voor aardgas is in voorbereiding. Tot slot ondersteunt het kabinet de
Europese voorstellen in het Fit for 55-pakket om te komen tot een betere
(Europese) beprijzing van de broeikasgasemissies. Het kabinet is
vooralsnog niet voornemens om aanvullend op deze Europese voorstellen
en op de maatregelen die zijn aangekondigd in de fiscale beleids- en
uitvoeringsagenda, extra stappen te zetten om regelingen af te bouwen
die leiden tot gederfde inkomsten van fossiele brandstoffen.
Moties en Toezeggingen
Ik maak van de gelegenheid gebruik om op te merken dat de berekening
van het belastbare inkomen uit sparen en beleggen onder de Overbruggingswet box 3 ook een aanpassing van het Besluit voorkoming dubbele
belasting 2001 tot gevolg heeft. Dit zal worden meegenomen in het
eindejaarsbesluit dat eind december van dit jaar gepubliceerd zal worden.
64

De Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek bepaalt dat fiscale regelingen elke 5 tot 8 jaar
geëvalueerd worden. De eerstvolgende evaluatie voor het lage tarief staat in de Strategische
Evaluatie Agenda gepland voor 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

60

Op grond van de huidige wetgeving is het forfaitaire rendement van het
vermogen afhankelijk van de hoogte van het vermogen waarbij de facto
een oplopend rendementspercentage geldt. Dan valt niet te bepalen welk
deel van het rendement is toe te rekenen aan de buitenlandse vermogensbestanddelen. De vrijstelling wordt daarom thans gebaseerd op een
gemiddeld rendement van het vermogen. Op basis van de Overbruggingswet box 3 is de hoogte van het rendement afhankelijk van de
samenstelling van het vermogen, waarbij aan de verschillende vermogenscategorieën verschillende rendementen worden toegerekend. De
voorkoming zal daarom aansluiten bij het rendement dat de Overbruggingswet box 3 toerekent aan de buitenlandse vermogensbestanddelen.
Bovendien wordt de wijze waarop bij de voorkoming rekening wordt
gehouden met het heffingvrije vermogen aangepast. Onder de huidige
regeling wordt het heffingvrije vermogen bij het bepalen van de
voorkoming van dubbele belasting toegerekend aan het binnenlandse
vermogen. Het volledige (gemiddelde) rendement op het buitenlandse
vermogen wordt vrijgesteld. Onder de nieuwe regeling zal voor het
bepalen van het vrij te stellen rendement het buitenlandse vermogen
verminderd worden met een evenredig deel van het heffingvrije
vermogen. Dit leidt tot minder voorkoming dan wanneer, zoals
momenteel dus het geval is, het heffingvrije vermogen volledig aan het
binnenlandse vermogen wordt toegerekend. Het resultaat is echter
consistent met het feit dat de te betalen belasting onder de Wet IB 2001
wordt bepaald door het heffingvrije vermogen op de gehele rendementsgrondslag, inclusief de buitenlandse bezittingen, toe te passen.
Tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen heeft uw Kamer enkele
moties aangenomen die aan mijn beleidsterrein raken en heb ik u enkele
toezeggingen gedaan. Hieronder wil ik toelichten welke acties ik sindsdien
heb ondernomen en wat u nog van mij mag verwachten.
Communicatie Werkkostenregeling
Ik heb hierover aan uw Kamer toegezegd dat ik zou zorgen dat hierover
helder gecommuniceerd wordt. Ik zal hier de werking van de bypass nog
kort toelichten en aangeven waar werkgevers hier meer over kunnen
lezen.
De werkgever kan een renteloze lening verstrekken. De lening leidt niet tot
belastingheffing. In dat geval behoort slechts de niet in rekening
gebrachte rente tot het belaste loon. De werkgevers kunnen deze
belastingheffing op de niet-geheven rente voor hun rekening nemen via
de WKR. Indien er voldoende vrije ruimte is dan kan belastingheffing op
deze niet-geheven rente achterwege blijven. Deze communicatie wordt
alreeds duidelijk gecommuniceerd middels het handboek loonheffingen,
welke via de website65 van de Belastingdienst beschikbaar is.
Fiscaal ontmoedigen veetransporten
De heer Van Raan heeft zijn motie die oproept tot het fiscaal ontmoedigen
van lange veetransporten aangehouden. Ik heb hem toegezegd in een
brief terug te komen op de argumenten rondom dit voorstel. Dat doe ik bij
dezen.
Met het oog op dierenwelzijn, diergezondheid en de principes van
kringlooplandbouw zou transport van dieren zo kort mogelijk moeten zijn.
Zeker als de dieren bestemd zijn voor de slacht. De borging van het
65

Het handboek is op de volgende webpagina beschikbaar: Handboek Loonheffingen 2022
(belastingdienst.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

61

dierenwelzijn tijdens het transport van dieren is Europees geregeld via de
transportverordening (EU) nr. 1/2005. Deze verordening is rechtstreeks
toepasselijk in Nederland en geeft lidstaten niet de ruimte om generieke
restricties door te voeren ten aanzien van maximale transportduur. Dit
vereist aanpassing van de verordening. Voor die aanpassing, en andere
aanpassingen ter verbetering van het dierenwelzijn, zet het kabinet zich
samen met andere Europese landen in.
De Europese Commissie verwacht eind volgend jaar met voorstellen voor
de herziening van de transportverordening te komen. Totdat de verordening is aangepast, mogen transporten plaatsvinden als er aan de
voorschriften van de verordening wordt voldaan. Daar houdt de NVWA in
Nederland toezicht op.
Kolenbelasting
Tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen (Handelingen II 2022/23,
nr. 8, items 3 en 6 en Handelingen II 2022/23, nr. 9, Algemene Financiële
Beschouwingen) heeft de heer Van Raan gevraagd hoe het kabinet
aankijkt tegen de vrijstelling in de kolenbelasting voor gebruik van kolen
voor elektriciteitsopwekking en of de gederfde inkomsten toenemen.
Tijdens het debat heb ik toegezegd schriftelijk terug te komen op deze
vraag.
Nederland kent een belasting op kolen. Het tarief bedraagt in 2022 € 15,49
per 1.000 kg. De vrijstelling in de kolenbelasting voor opwekking van
elektriciteit was in het kader van het Begrotingsakkoord 2013 al eens
eerder afgeschaft, maar is in 2016 als onderdeel van het Energieakkoord
weer ingesteld in ruil voor het sluiten van vijf kolencentrales uit de jaren
tachtig. Kolen die worden gebruikt voor de opwekking van elektriciteit zijn
vrijgesteld vanuit de gedachte dat de elektriciteit die wordt opgewekt
reeds wordt belast met energiebelasting. Verder wordt de CO2-uitstoot
van kolencentrales daarnaast beprijsd via het emissiehandelssysteem EU
ETS.
De inkomsten die zouden ontstaan bij het belasten van kolen gebruikt
voor elektriciteitsopwekking zijn sterk afhankelijk van het aantal draaiuren
van de kolencentrales (en het daaraan gerelateerde kolengebruik). Indien
de kolencentrales in 2023 op het niveau van 2019 draaien, zouden
inkomsten circa € 96 miljoen bedragen. Dit is ook opgenomen in bijlage 9
van de Miljoenennota. Door de huidige situatie in de energiemarkt is het
mogelijk dat de inkomsten over 2023 hoger zouden uitvallen. Dit is echter
onzeker.
In de kolensector zijn diverse maatregelen genomen. In 2017 heeft het
vorige kabinet daar besloten om per 2030 een wettelijk verbod op gebruik
van kolen bij elektriciteitsopwekking in te voeren, zodat de broeikasgasuitstoot van de elektriciteitssector sterk wordt verminderd. Daarnaast had
het kabinet kolencentrales nog extra beperkt in hun productie voor de
periode 2022–2024. Deze wettelijke productiebeperking is per 20 juni
afgeschaft om kolencentrales in staat te stellen maximaal de productie
van gascentrales over te nemen, om via die manier tot een verminderde
gasvraag te komen. Dit in het kader van de inzet op het verminderen van
de afhankelijkheid van Russisch gas.
Relevant is verder dat de afschaffing van de vrijstelling in de kolenbelasting mogelijk een samenloop zou hebben met het inframarginale
inkomstenplafond zoals is opgenomen in de recente EU-verordening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

62

noodinterventie in verband met hoge energieprijzen.66 Met dat plafond
worden onverwachte extra inkomsten als gevolg van de hoge elektriciteitsprijzen afgeroomd. Het kabinet beziet momenteel hoe het inframarginale inkomstenplafond uitvoerbaar gemaakt kan worden en of de
kolencentrales hier ook onder kunnen vallen. De EU-verordening bevat
namelijk de optie daartoe. Uw Kamer zal hierover voor 1 december
worden geïnformeerd met een Kamerbrief.
Met oog op het voorgaande ben ik op dit moment geen voorstander van
het laten vervallen van de vrijstelling in de kolenbelasting voor kolen
gebruikt voor elektriciteitsopwekking.
Oldtimervrijstelling
Daarnaast is tijdens de AFB aan de heer Dassen toegezegd schriftelijk te
reageren op de uitkomst van de evaluatie van de vrijstelling in de
motorrijtuigenbelasting voor motorrijtuigen van veertig jaar een ouder (de
zogenoemde oldtimervrijstelling). Op deze toezegging is ingegaan bij
paragraaf 13 van deze brief.
Box 3
Ook is toegezegd om terug te komen op de gesprekken met belangenorganisaties, waaronder de Bond van Belastingbetalers, over procedures
over niet-bezwaarmakers in box 3. Hier zal ik mondeling op terugkomen
tijdens de verdere behandeling van het pakket Belastingplan 2023.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

66

Verordening (EU) 2022/1854 van de Raad van 6 oktober 2022 betreffende een noodinterventie
in verband met de hoge energieprijzen, (PbEU 2022, L 261)12999/22 van 29 september 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 202, nr. 27

63