Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 423

Regels tot uitvoering van de Verordening (EU) nr.
211/2011 van het Europees Parlement en de
Raad van 16 februari 2011 over het
burgerinitiatief (PbEU 2011, L 65)
(Uitvoeringswet verordening Europees
burgerinitiatief)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 11 februari 2013
1. Inleiding
Met veel belangstelling heb ik kennis genomen van de opmerkingen en
vragen die door de verschillende fracties zijn gemaakt en gesteld. Bij de
beantwoording van de vragen is zoveel mogelijk de indeling en volgorde
van het verslag aangehouden, met dien verstande dat vergelijkbare
vragen zijn samengenomen.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom het wetsvoorstel niet
eerder is ingediend.
De regering erkent dat het indienen van het wetsvoorstel eerder had
moeten plaatsvinden. Bij de voorbereiding op het uitvoeren van de
Verordening (EU) nr. 211/2011 van het Europees Parlement en de Raad
van 16 februari 2011 over het burgerinitiatief (PbEU 2011, L 65) (hierna:de
Verordening) in Nederland is lange tijd ten onrechte de veronderstelling
gehanteerd dat er geen uitvoeringswetgeving nodig was. De Verordening
heeft immers rechtstreekse werking. Het is echter zo dat in elke lidstaat
een autoriteit aangewezen moet zijn om ten eerste online verzamelsystemen waarbij de verzamelde gegevens in die lidstaat worden
opgeslagen, te certificeren, en om ten tweede de steunbetuigingen van
burgers van die lidstaat te verifiëren en certificeren. Aangezien deze
certificeringen besluiten zijn in de zin van de Algemene wet bestuursrecht,
dient de bevoegdheid hiertoe wettelijk geregeld te worden. Dit inzicht is
vrij laat in de voorbereiding op de uitvoering van de Verordening
onderkend. Omdat er onvoldoende tijd was om de procedure van een wet
in formele zin te volgen – de Verordening is immers sinds 1 april 2012 van
toepassing – is bij uitzondering een tijdelijke zelfstandige algemene
maatregel van bestuur vastgesteld (Staatsblad 2012, 178), onder
voorwaarde dat deze maatregel zo spoedig mogelijk vervangen wordt
door een reguliere wet. Het is in dit verband dat dit wetsvoorstel niet
eerder is ingediend.

kst-33423-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

1

Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of het wetsvoorstel meer regelt
dan ingevolge onderhavige EU-verordening nodig is. Mocht dit zo zijn,
wat is daarvan dan de reden? Om welke punten gaat het?
Het wetsvoorstel regelt vier onderwerpen die in de Verordening aan de
lidstaten worden overgelaten dan wel voor de uitvoering van de verordening om redenen van duidelijkheid, rechtsgelijkheid en rechtszekerheid
wenselijk worden geacht. Deze worden hieronder opgesomd en toegelicht.
1. Er wordt voorgesteld om bij ministeriële regeling te regelen welke
gegevens en bescheiden moeten worden aangeleverd bij de
aanvraag voor een certificaat voor een online verzamelsysteem
(artikel 3 van het wetsvoorstel). Met name in de Uitvoeringsverordening1 worden veel zeer specifieke eisen gesteld aan de technische en
veiligheidseisen van het online systeem. Voordat een certificaat voor
dit systeem kan worden afgegeven, dient te worden gecontroleerd of
aan al deze eisen is voldaan. Dit is alleen mogelijk als de aanvraag
voor het certificaat voldoende informatie bevat. De ministeriële
regeling waarin wordt geregeld welke gegevens en bescheiden bij de
aanvraag moeten worden gevoegd, maakt het voor de aanvrager
duidelijker en makkelijker om meteen een volledige aanvraag in te
dienen. Hierdoor zullen minder vaak aanvragen worden ingediend die
onvolledig zijn, waardoor er sneller op de aanvraag kan worden
beslist.
2. Door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aangewezen ambtenaren krijgen de bevoegdheid om het online
systeem ter plekke te bekijken, voordat een certificaat voor dit
systeem wordt afgegeven (artikel 4 van het wetsvoorstel). Dit is nodig
om te kunnen controleren of het systeem voldoet aan alle eisen uit de
Verordening en de bovengenoemde Uitvoeringsverordening. Het
gaat dan met name om eisen ter bescherming van de privacy van
ondertekenaars van ondersteuningsverklaringen.
3. De controle van de ondersteuningsverklaringen geschiedt op grond
van de Verordening bij wijze van steekproeven. De manier waarop
deze steekproeven worden vormgegeven, is overgelaten aan de
lidstaten. Voorgesteld wordt om dit bij algemene maatregel van
bestuur te regelen (artikel 5 van het wetsvoorstel). Hiermee hebben
organisatoren van een burgerinitiatief duidelijkheid en zekerheid over
de wijze waarop hun steunbetuigingen worden gecontroleerd. Ook
wordt gewaarborgd dat de steunbetuigingen van alle burgerinitiatieven op dezelfde wijze en even intensief worden gecontroleerd.
4. In de artikelen 6 en 7 is een verkorte rechtsbeschermingsprocedure
geregeld voor organisatoren van een burgerinitiatief die in beroep
willen tegen het besluit omtrent de certificering van steunbetuigingen. Op deze manier kan een geschil op korte termijn worden
beslecht zodat de organisatoren de procedure van het indienen van
een burgerinitiatief kunnen vervolgen bij de Europese Commissie.
De leden van de PVV-fractie vragen zich af of de regering meerwaarde ziet
in het Europees burgerinitiatief ten opzichte van bijvoorbeeld petities die
in afzonderlijke lidstaten worden ingediend.
Het Europees burgerinitiatief is niet vergelijkbaar met petities in afzonderlijke lidstaten, aangezien de burger zich middels het Europese burgerinitiatief direct tot de Europese Commissie kan wenden. Door gebruik te
1

Uitvoeringsverordening (EU) nr. 1179/2011 van de Commissie van 17 november 2011 tot
vaststelling van technische specificaties voor systemen voor het online verzamelen van
steunbetuigingen overeenkomstig Verordening (EU) nr. 211/2011 van het Europees Parlement
en de Raad over het burgerinitiatief (PbEU 2011, L 301).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

2

maken van het instrument van het Europese burgerinitiatief kan de burger
onafhankelijk van nationale instanties zelf zijn belangen in Brussel
behartigen. Het burgerinitiatief is een vorm van participatieve democratie
waarvoor in het Verdrag van Lissabon de grondslag is gelegd. Het doel is
om burgers concrete mogelijkheden te geven om deel te nemen aan het
democratisch bestel van de Europese Unie.
2. De kern van de nieuwe regelgeving
De leden van de VVD-fractie vragen een verduidelijking en reactie van de
regering op de volgende vragen. Behoeven de organisatoren ook een
certificaat van de minister van BZK als de software van de Commissie
wordt gebruikt? Als een certificaat in dat geval niet nodig is, waar blijkt
dat dan uit? Ook de leden van de SP-fractie stellen vragen over de
certificering van een online verzamelsysteem. Het systeem wordt vooraf
gecertificeerd. De leden citeren: «Het certificaat laat uiteraard onverlet dat
de organisator bij de verwerking van persoonsgegevens artikel 12 van de
Verordening dient te eerbiedigen.» Wat als dit niet gebeurt, zo vragen de
leden van de SP-fractie zich af. Wat als iemand bij de certificering alles op
orde heeft, maar vervolgens toch rommelt met het verzamelsysteem, of
anderszins sjoemelt met het verzamelen van steunbetuigingen? Hoe
wordt daarop toegezien? En door wie?
De Europese Commissie stelt inderdaad software beschikbaar voor
organisatoren. Er moet echter een onderscheid worden gemaakt tussen
het gehele online verzamelsysteem en de software, die daar slechts een
deel van uitmaakt. Een systeem voor het online verzamelen van steunbetuigingen als bedoeld in de Verordening is namelijk een informatiesysteem bestaande uit software, hardware, een hostingomgeving,
bedrijfsprocessen en personeel. Om dit nog iets concreter te maken: een
internetsite is het gedeelte dat zichtbaar is voor de burgers. Op deze site
kunnen burgers hun gegevens invoeren en zo een initiatief steunen. De
inrichting van deze site gebeurt met de software van de Europese
Commissie. Verder «draait» de site op een server, oftewel hardware, waar
de verzamelde gegevens op worden opgeslagen.
Al deze onderdelen moeten aan bepaalde technische en veiligheidseisen
voldoen. Het gebruik van de software van de Commissie is derhalve
slechts een onderdeel van het online verzamelsysteem, voor het geheel is
daarom wel degelijk een certificaat nodig. Het certificeringsproces is in dat
geval wel eenvoudiger, omdat de controles op de software grotendeels
kunnen worden overgeslagen.
Overigens zij er voor de volledigheid nog eens op gewezen dat de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties alleen een online
verzamelsysteem certificeert wanneer de met het systeem verzamelde
gegevens in Nederland worden opgeslagen (artikel 6, eerste lid, van de
Verordening).
Als een online verzamelsysteem een certificaat verkrijgt wil dat zeggen dat
volgens de betreffende autoriteit voldoende is gebleken dat het systeem
op dat moment voldoet aan de vereisten van de Verordening (uitgewerkt
in de Uitvoeringsverordening (EU) nr. 1179/2011 van de Commissie van
17 november 2011 tot vaststelling van technische specificaties voor
systemen voor het online verzamelen van steunbetuigingen overeenkomstig Verordening (EU) nr. 211/2011 van het Europees Parlement en de
Raad over het burgerinitiatief (PbEU 2011, L 301)). Het certificaat biedt
inderdaad geen garantie voor de toekomst. Het is dus in theorie mogelijk
dat de organisatoren «rommelen» met het systeem of anderszins
sjoemelen met het verzamelen van steunbetuigingen. Daar moeten echter
twee kanttekeningen bij worden geplaatst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

3

Ten eerste moeten organisatoren moeite doen om het online verzamelsysteem op te zetten conform de vereisten, en de documenten te
verzamelen waaruit blijkt dat het systeem aan de vereisten voldoet.
In de praktijk blijkt tot nu toe dat het verzamelen van deze gegevens
lastiger is dan verwacht, doordat organisatoren afhankelijk zijn van de
private hosts voor oplevering van de benodigde gegevens. In dat opzicht
is het van belang dat de Europese Commissie nu host is voor meerdere
initiatieven, en dat de Commissie de organisatoren ook helpt met het
opleveren van de voor certificering benodigde documentatie. De
Commissie bekijkt momenteel of het op basis van deze documentatie ook
organisatoren met private hosts tegemoet kan komen door bijvoorbeeld
templates beschikbaar te stellen. Ondanks deze inspanningen van de
Commissie om het makkelijker te maken voor organisatoren, blijft het de
benodigde moeite kosten om een systeem op te zetten dat aan de
vereisten voldoet. De organisatoren hebben er geen belang bij om na al
hun inspanningen om een goed systeem op te zetten, dit systeem weer te
gaan verslechteren. Zij hebben er juist belang bij om hun systeem goed
op orde te houden, omdat organisatoren op grond van de Verordening
verantwoordelijk zijn voor bescherming van de verzamelde persoonsgegevens. Bovendien zou het in de publieke opinie naar verwachting funest
zijn als de organisatoren zouden «rommelen» met het systeem. Voor wat
betreft het anderszins sjoemelen met het verzamelen van steunbetuigingen geldt dat het vervalsen van steunbetuigingen strafbaar is op grond
van artikel 225 van het Wetboek van Strafrecht (valsheid in geschrifte).
De tweede kanttekening is dat in het Europees besluitvormingsproces
rond de Verordening een afweging van praktische orde is gemaakt. Het
zou disproportioneel veel lasten en kosten met zich meebrengen om een
online verzamelsysteem continu of zeer regelmatig te controleren. Het is
voor alle partijen het meest effectief en efficiënt om vooraf te zorgen voor
een strenge toets en vervolgens te vertrouwen op de verantwoordelijkheid van de organisatoren en de genoemde prikkels om die verantwoordelijkheid te nemen.
In het kader van de bescherming van persoonsgegevens vragen de leden
van de VVD-fractie welke wetgeving er geldt voor de verwerking van de
Nederlandse steunbetuigingen, als het burgerinitiatief afkomstig is van
een burger uit een andere lidstaat van de Europese Unie dan Nederland.
In alle lidstaten gelden de eisen aan de bescherming van de persoonsgegevens, zoals die zijn opgenomen in artikel 12 van de Verordening. Dit
artikel bepaalt onder andere dat Richtlijn 95/46/EG2 en de nationale
bepalingen ter uitvoering daarvan van toepassing zijn. Op deze manier is
gewaarborgd dat in elke lidstaat de persoonsgegevens van steunbetuigingen op overeenkomstige wijze wettelijk worden beschermd. In artikel 4
van Richtlijn 95/46/EG is bepaald welk nationaal recht van toepassing is.
Hierbij is relevant wie de voor de gegevensverwerking verantwoordelijke
is en waar deze is gevestigd. Bij het verzamelen van de steunbetuigingen
zijn de organisatoren van een burgerinitiatief de voor de gegevensverwerking verantwoordelijken (zie artikel 12, tweede lid, van de Verordening). Zij bepalen zelf waar zij zich vestigen. Bovenstaande betekent dat
niet op voorhand is te zeggen welk nationaal recht van toepassing is op
een burgerinitiatief van een burger uit een andere lidstaat, dit is afhankelijk van de locatie van de vestiging van de organisatoren van een
burgerinitiatief. Indien de organisatoren kiezen voor meerdere vestigingen, kan het nationale recht van meerdere lidstaten van toepassing
2

Richtlijn 1995/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende
de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PbEG 1995, L 281).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

4

zijn. Dit wordt bepaald door de activiteiten die door een vestiging worden
verricht. Als er binnen een vestiging sprake is van effectieve en daadwerkelijke uitoefening van activiteiten in het kader waarvan persoonsgegevens worden verwerkt, is het een vestiging in de zin van Richtlijn
95/46/EG en is het nationale recht van de lidstaat waar de vestiging is
gevestigd van toepassing.
Verder vragen de leden van de VVD-fractie voor wie de kosten zijn van een
burgerinitiatief, en of er subsidies beschikbaar zijn vanuit de Nederlandse
overheid dan wel vanuit Brussel voor de uitvoering van het burgerinitiatief?
Voor wat betreft de kosten van verificatie en certificering van steunbetuigingen regelt de Verordening in artikel 8, derde lid, dat dit certificaat
kosteloos wordt verstrekt. Wat betreft de kosten voor certificering van een
online verzamelsysteem is er in de Verordening niets geregeld. De
Europese Commissie heeft echter informeel aangegeven te hopen dat
lidstaten de kosten voor certificering van online systemen niet doorberekenen aan organisatoren. Het gaat immers om grote bedragen en de
organisatoren maken al kosten voor het opzetten van het online systeem
en het voeren van de campagne. Nederland kan zich in deze lijn vinden.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft
jaarlijks een bedrag van € 250.000 gereserveerd voor de eventueel te
maken kosten. Hiervan kunnen in ieder geval voor meerdere initiatieven
steunbetuigingen geverifieerd en gecertificeerd worden; de kosten
daarvoor zijn rond de € 10.000 per initiatief. Daarnaast blijft er ruimte over
om voor enkele initiatieven online systemen te certificeren. De kosten
hiervoor zijn bij voorbaat wat minder goed te duiden, omdat deze sterk
kunnen verschillen afhankelijk van het systeem (bijvoorbeeld of de
software van de Europese Commissie wordt gebruikt), maar moet gezocht
worden in de ordegrootte van minimaal € 15.000 tot maximaal € 40.000.
Voor de kosten die organisatoren zelf moeten maken zijn geen subsidies
beschikbaar vanuit de Nederlandse overheid dan wel vanuit Brussel. Door
de certificering van een online systeem en de certificering van steunbetuigingen te bekostigen, biedt Nederland al voldoende steun aan organisatoren. Verder kan het vinden van steun, in natura dan wel financieel, al
naar gelang de behoefte van de organisatoren onderdeel zijn van het
proces om tot een burgerinitiatief te komen. De Europese Commissie gaat
er ook vanuit dat burgers desgewenst zelf sponsors vinden. In de
Verordening is hierover opgenomen (artikel 4, eerste lid): «De organisatoren verstrekken voor het register en indien van toepassing op hun
website regelmatig bijgewerkte informatie betreffende de steun en de
financieringbronnen voor het voorgesteld burgerinitiatief.»
Ten aanzien van de rol van de gemeente Den Haag stellen de leden van de
VVD-fractie enkele vragen. In hoeverre wordt deze gemeente financieel
gecompenseerd voor deze taak? Heeft er overleg met de gemeente Den
Haag plaatsgevonden over deze taakuitbreiding? Hoe kijkt de gemeente
Den Haag aan tegen deze taakuitbreiding?
Met de gemeente Den Haag is al sinds de eerste helft van 2011 regelmatig
contact over de samenwerking ten behoeve van verificatie van steunbetuigingen. Gezien de ervaring die de gemeente Den Haag heeft met het
uitvoeren van werkzaamheden in de GBA-V en PIVA-V is het efficiënt en
effectief van deze kennis gebruik te maken. De gemeente heeft in haar
gewone dienstverlening ervaring met het opvangen van pieken in de
vraag en kan daardoor ook inspelen op de onbekende frequentie en
omvang van de verificatiewerkzaamheden. De gemeente voert de
werkzaamheden evenwel uit onder volledige verantwoordelijkheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

5

minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Er is dus ook
geen sprake van een taakuitbreiding van de gemeente.
De onderlinge afspraken zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst die naar verwachting in februari ondertekend wordt. Daarin is
onder meer geregeld dat de gemeente Den Haag de werkzaamheden
uitvoert en op basis van nacalculatie de kosten in rekening brengt van het
ministerie. Voor deze werkwijze is gekozen omdat het niet gaat om een
taakuitbreiding van de gemeente, maar om een pragmatische samenwerkingsrelatie. Bovendien is bij voorbaat onbekend wat de omvang van de
werkzaamheden zal zijn, zowel in frequentie als omvang. De gemeente
Den Haag heeft door middel van een offerte een kostenindicatie gegeven
en zal op basis van deze offerte nacalculeren en een rekening aan het
ministerie sturen.
De leden van de PVV-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen
bepalingen dat initiatieven niet «lichtzinnig of ergerlijk» mogen zijn of niet
tegen de waarden van de EU in mogen gaan? Zij vragen wie dit bepaalt en
of het niet vreemd is om dergelijke voorwaarden te verbinden aan het
toestaan van burgerinitiatieven. Ook vragen zij hoeveel waarde een
initiatief dan heeft, en of er verder sprake is van een beperking die maakt
dat initiatieven slechts mogen worden ingediend om bestaande
Verdragen uit te laten voeren. Ook de leden van de SP-fractie hebben op
dit punt vragen. Zij vragen wie beoordeelt of een voorstel «lichtzinnig» of
«ergerlijk» is en vanuit welk referentiekader dit wordt beoordeeld.
Het criterium dat een burgerinitiatief niet lichtzinnig of ergerlijk mag zijn,
is in de Verordening opgenomen om te voorkomen dat er burgerinitiatieven worden opgestart die immoreel, beledigend of volkomen absurd
zijn. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een burgerinitiatief met
een racistisch karakter, of een burgerinitiatief met als streven dat de lucht
voortaan groen moet zijn in plaats van blauw. De Europese Commissie
bepaalt of een burgerinitiatief lichtzinnig of ergerlijk is. Hierbij stelt de
Commissie zich terughoudend op; er moet duidelijk sprake zijn van een
lichtzinnig of ergerlijk burgerinitiatief. Op dit punt is de Engelse tekst van
de Verordening preciezer dan de Nederlandse tekst, daar staat dat het
burgerinitiatief niet «manifestly abusive, frivolous or vexatious» mag zijn.
Een andere voorwaarde om een Europees burgerinitiatief te laten
registreren is inderdaad dat een burgerinitiatief niet tegen de waarden van
de EU in mag gaan. Deze waarden zijn opgesomd in artikel 2 van het
Verdrag betreffende de Europese Unie: «De waarden waarop de Unie
berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie,
gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten,
waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren. Deze
waarden hebben de lidstaten gemeen in een samenleving die gekenmerkt
wordt door pluralisme, nondiscriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen.» Ook hier
geldt dat er duidelijk sprake moet zijn van strijd met één van deze
waarden, voordat de Europese Commissie de registratie van een
burgerinitiatief om deze reden zal afwijzen.
Dat een burgerinitiatief niet lichtzinnig, ergerlijk of in strijd met de
waarden van de Europese Unie mag zijn, voorkomt dat er misbruik wordt
gemaakt van het Europees burgerinitiatief. Het is te vergelijken met de
bepaling in artikel 132a van het Reglement van Orde van de Tweede
Kamer dat een burgerinitiatief niet in strijd mag zijn met de Grondwet of
de goede zeden.
De voorwaarde dat het voorgestelde Europese burgerinitiatief niet buiten
het kader van de bevoegdheden van de Europese Commissie valt om een
voorstel in te dienen ter uitvoering van de bestaande verdragen, heeft een
heel praktische achtergrond. De Verordening is gebaseerd op artikel 11,
vierde lid, van het Verdrag betreffende de Europese Unie, waarin staat dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

6

één miljoen burgers het initiatief kunnen nemen om de Europese
Commissie te verzoeken om een voorstel in te dienen tot een rechtshandeling van de Europese Unie ter uitvoering van de Verdragen3. Als een
Europees burgerinitiatief de bevoegdheden van de Europese Commissie
om een dergelijk voorstel in te dienen, te buiten gaat, is de Commissie bij
voorbaat al niet in staat om aan dit verzoek te voldoen en heeft het
betreffende burgerinitiatief dus geen zin.
Of is voldaan aan de voorwaarden voor de registratie van een Europees
burgerinitiatief (waaronder de bovengenoemde voorwaarden) wordt in
eerste instantie beoordeeld door de Europese Commissie. Indien de
registratie van een burgerinitiatief wordt afgewezen door de Europese
Commissie, wordt dit besluit gemotiveerd en openbaar gemaakt op
internet (http://ec.europa.eu/citizens-initiativel). Voor zover er ruimte voor
interpretatie is en deze in de praktijk problemen oplevert, kan deze
interpretatieruimte door jurisprudentie worden ingevuld. De organisatoren van een burgerinitiatief kunnen namelijk tegen het besluit van de
Commissie in beroep bij het Hof van Justitie van de Europese Unie (artikel
263 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie). Ze
kunnen ook een klacht indienen bij de Europese Ombudsman (artikel 228
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie).
De leden van de SP-fractie stellen enkele vragen met betrekking tot het
burgercomité. Waarom moeten aanvragers zo nadrukkelijk uit verschillende lidstaten komen? Waarom wordt op deze manier onderscheid
gemaakt tussen burgers?
Het is wenselijk dat een Europees burgerinitiatief breed draagvlak heeft
onder Europese burgers. Daarom is het van belang dat het organisatiecomité bestaat uit burgers die woonachtig zijn in minimaal zeven
verschillende lidstaten. Zij hoeven niet allemaal verschillende nationaliteiten te hebben. Door echter woonachtig te zijn in verschillende lidstaten
maken zij breed onderdeel uit van de Unie en hebben zij een beeld van
wat er leeft in diverse lidstaten. Dat maakt het voor het organisatiecomité
ook beter mogelijk in te schatten hoe kansrijk het initiatief is. Als in het
comité de indruk bestaat dat alleen al in de lidstaten waar zij woonachtig
zijn breed draagvlak is te vinden onder de burgers, zal het comité meer
kans maken op een succesvol initiatief dan wanneer alle leden van het
comité uit dezelfde lidstaat komen en er weinig zicht is op wat er leeft in
andere lidstaten. Er wordt dan ook geen onderscheid gemaakt in die zin
dat voor alle burgers uit alle lidstaten dezelfde vereisten gelden; het is
voor niemand in de Europese Unie moeilijker of makkelijker een initiatief
te organiseren.
De leden van de SP-fractie stellen ook de vraag waarom één miljoen
burgers uit één land niet voldoende zouden zijn.
Met een Europees burgerinitiatief kunnen Europese burgers de Europese
Commissie verzoeken een voorstel in te dienen voor een rechtshandeling
van de Unie ter uitvoering van de Verdragen vergelijkbaar met het recht
van het Europees Parlement in het kader van artikel 225 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en van de Raad in
het kader van artikel 241 VWEU. Omdat het gaat om Europese besluitvorming is het van belang dat het initiatief door de Europese Unie heen
breed gedragen wordt onder de burgers. Daarom is vereist dat ten minste
één miljoen burgers een initiatief steunen, en dat zij afkomstig zijn uit
zeven lidstaten, en dat er in minimaal zeven lidstaten een minimum aantal
3

Onder «Verdragen» wordt hier verstaan: het Verdrag betreffende de Europese Unie en het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

7

steunbetuigingen wordt gehaald (750 maal het aantal zetels in het
Europees Parlement). Zo wordt voorkomen dat een in één lidstaat sterk
levend onderwerp op de Europese agenda komt. Dat zou grote lidstaten
ook een voorsprong geven op kleinere lidstaten. En een initiatief dat uit
meerdere lidstaten komt is kansrijker door de gewone wetgevingsprocedure te komen, waarin een meerderheid van lidstaten samen met het
Europees Parlement moet besluiten.
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie of de regering bereid is om
burgerinitiatieven breder bekend te maken, bijvoorbeeld door voor
lopende initiatieven posters in gemeentehuizen te maken, of informatie te
publiceren op een site van de rijksoverheid? Of ziet zij het primair als een
taak van de Europese Commissie om initiatiefnemers te ondersteunen?
Organisatoren worden geacht zelf campagne te voeren. Dat is juist een
heel belangrijk onderdeel van een burgerinitiatief. Met de campagne
wordt immers duidelijk of een onderwerp aanslaat bij een groot deel van
de bevolking. De organisatoren kunnen hierbij gebruik maken van de site
van de Europese Commissie. Hiernaast zijn er in elke gemeente mogelijkheden tot het ophangen van posters, waar ook organisatoren van een
burgerinitiatief gebruik van kunnen maken. Het Rijk zal geen acties
ondernemen als het de campagnes betreft.
Ten slotte zij nog opgemerkt dat naar verwachting de campagnes vooral
online zullen worden gevoerd. Het opzetten van een website is tegenwoordig niet moeilijk en de beschikbaarheid van social media maakt het
mogelijk grote hoeveelheden mensen te bereiken. In die zin is een
papieren campagne naar verwachting minder waarschijnlijk.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 423, nr. 6

8