Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013

Nr. 29

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 december 2012
In mijn brief over de mediabegroting 2013 (Kamerstuk 33 400 VIII, nr. 20)
heb ik toegezegd u te informeren over de wijze waarop ik de mediaparagraaf uit het regeerakkoord zal uitwerken. Dat doe ik hierbij.
De afspraken in het regeerakkoord vormen samen met de bezuiniging van
100 miljoen euro op het mediabudget in 2016–2017 een forse opgave voor
de publieke omroep. Dit is in aanvulling op de bezuiniging van het vorige
kabinet op het mediabudget die grotendeels geëffectueerd moet worden
in de jaren 2013 – 2015. Tegelijkertijd bieden de maatregelen uit het
regeerakkoord een kans om het publieke mediabestel verder te moderniseren tot een toekomstbestendige publieke omroep die kwalitatief goede
programma’s blijft maken voor een breed publiek.
Om daar te komen zal ik het regeerakkoord in drie stappen uitvoeren:
1) Er ligt een wetsvoorstel klaar om de bezuinigingen uit Rutte I te
realiseren. Dit voorstel zet ik door met enkele wijzigingen die volgen
uit het regeerakkoord Rutte II.
2) Dan volgt een tussenstap in de vorm van een wetsvoorstel dat de
financieel-technische wijzigingen regelt die voortvloeien uit het
regeerakkoord: financiering van de regionale omroep door het Rijk en
korting budget publieke omroep.
3) Dan zet ik de derde stap naar verdere vernieuwing van het publieke
mediabestel om inhoudelijk uitvoering te geven aan de extra
taakstellingen van het regeerakkoord.
In deze brief schets ik de uitgangspunten voor dat vernieuwde bestel en
ga ik nader in op de drie stappen waarmee ik uitvoering geef aan het
regeerakkoord.

kst-33400-VIII-29
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

1

De publieke omroep in een veranderend medialandschap
Het kabinet wil een onafhankelijk, gevarieerd en hoogwaardig mediaaanbod waarborgen, toegankelijk voor alle lagen van de bevolking.
Belangrijk is een brede programmering, die onderscheidend is en een
groot bereik heeft, ook in het digitale domein.
De overheid voert mediabeleid omdat zij de essentiële en veelzijdige rol
van media in onze maatschappij ziet en erkent. Het medialandschap
verandert sterk. Er komen nieuwe (internationale) contentaanbieders
(HBO, Amazon, Netflix, Google) die via nieuwe distributiemethoden direct
bij de kijker in huis komen. Dit
veranderende medialandschap heeft effect op de manier waarop de
overheid het blijvend belang waarborgt van een breed, onafhankelijk,
pluriform en kwalitatief hoogwaardig media-aanbod. Meer dan ooit is ook
van belang dat het publieke aanbod toegankelijk is voor iedereen.
We zien dat er nauwelijks meer sprake is van distributieschaarste. Er is
volop ruimte in en op de (digitale) ether, kabel, satelliet en via glasvezel.
Daar tegenover staat dat (Nederlandse) publieke media-inhoud schaars
blijft, vanwege hoge kosten voor audiovisuele productie en een onzeker
rendement op de kleine Nederlandse markt. Als slechts de wetten van de
markt gelden, verschraalt het media-aanbod1, zeker in de huidige
competitieve markt.
Bovendien hebben sommige media een grote invloed op de meningsvorming van de burger. Radio en televisie komen direct de huiskamers
binnen met indringende boodschappen. Een publieke omroep is de meest
efficiënte manier om publieke functies in de media vorm te geven. Het
kabinet heeft de overtuiging dat een moderne publieke omroep een
belangrijke pijler is en blijft onder het mediabeleid. De overheid bepaalt
daarbij de opdracht, het takenpakket en budget van de publieke omroep,
maar houdt, binnen de kaders van de rechtsstaat, afstand tot de
uitvoering en inhoud. Het publieke aanbod kenmerkt zich in het bijzonder
door aandacht voor kwetsbare genres, diversiteit in interesses en kleinere
doelgroepen.
Om de publieke taak in een snel veranderend medialandschap te kunnen
blijven vervullen moet de omroep zich continu vernieuwen: in de
oriëntatie binnen het totale aanbod, in de keuzes in het aanbod en
platformen en in de organisatie. De afgelopen jaren is op dat gebied al
veel gebeurd. Maar ook de komende jaren zullen de publieke omroepen
nog intensiever moeten gaan samenwerken, landelijk en regionaal. Zij
moeten minder georiënteerd zijn op elkaar, maar juist meer op de
relevantie van het totale media-aanbod voor het publiek. De publieke
omroep wordt zeer gewaardeerd door de kijkers en luisteraars.2 Om
betekenisvol te kunnen blijven en goede programma’s te kunnen blijven
maken is meer dan ooit nodig dat omroepen al hun aandacht richten op
de programmering. Die programmering moet gemaakt worden door
minder omroeporganisaties en met een lager budget.
Uitgangspunten voor een vernieuwd omroepbestel
1

WRR (2005). Focus op Functies. Uitdagingen
voor een toekomstbestendig mediabeleid.
WRR-rapporten aan de regering, nr. 71
Raad voor Cultuur (2005). De publieke omroep
voorbij. De nieuwe rol van de overheid in het
publieke mediadomein.
2
Driekwart van de bevolking vindt het (heel)
belangrijk dat de Nederlandse Publieke
Omroep er is. NPO, Terugblik 2011, rapportage
van de Nederlandse Publieke Omroep over de
Prestatieovereenkomst in 2011.

Voor mij staat de programmering centraal en niet langer het individueel
belang van omroepen. Het vorige kabinet heeft grote stappen gezet in het
doelmatiger inrichten van het bestel.
Er komen minder omroeporganisaties (van 21 naar 8), er wordt efficiënter
geprogrammeerd en er wordt fors bespaard door efficiencymaatregelen.
De omroepen hebben hiervoor de afgelopen twee jaar veel inspanningen
verricht. De maatregelen vragen van de omroepen dat zij de komende
jaren gaan fuseren, verhuizen en anders gaan werken. Ik heb veel
waardering voor de inzet van alle omroepen in dit proces. Voordat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

2

voorbereidende activiteiten voor de volgende erkenningsperiode van start
gaan moeten omroepen duidelijkheid hebben over het wettelijk kader.
Mede om die reden wil ik vaart blijven maken met de wijziging van de
Mediawet die binnenkort aan uw Kamer wordt aangeboden.
De nieuwe bezuiniging van oplopend € 100 miljoen euro in 2016 en 2017
leidt onvermijdelijk tot een verdere discussie over de toekomstige vorm
van het bestel. Die discussie wil ik aangrijpen om te bekijken wat anders
of beter kan, maar ook welke sterke punten we absoluut willen behouden.
Om de eerdere bezuinigingen te realiseren, wordt het aantal organisaties
de komende jaren verminderd. Maar de nieuwe bezuinigingen vragen om
nieuwe afwegingen die de programmering en organisatie van het bestel
verder raken. Wat is de kern van het publieke mediabestel en hoe
organiseren we dat bestel zo goed mogelijk? Wat verwachten we van de
publieke omroep met het budget dat straks beschikbaar is? Welke
programmatische keuzes zijn daarbij nodig? Hoe en waarin onderscheidt
de publieke omroep zich en welke publieke waarde hebben de
programma’s? Omroepen vertegenwoordigen weliswaar 3,5 miljoen
leden, maar moeten met minder programmabudget samen 17 miljoen
kijkers en luisteraars bedienen. Hoe breng je de verschillende belangen in
het bestel vruchtbaar samen zodat alle aandacht is gericht op het
verzorgen van een goede programmering? Hoe kunnen we zorgen voor
voldoende vernieuwing zonder dat het bestel verder uitdijt? Hoe zorg je
voor innovatie en talentontwikkeling in tijden van krimp?
Al deze vragen maken dat ook de aansturing in het bestel, de financieringsgrondslag van omroepen en de sturing op omvang en pluriformiteit
van het aanbod in een veranderende situatie om een nadere beschouwing
vragen. Op basis van deze vragen wil ik een toekomstverkenning starten.
Hier is ook door partijen in het veld naar gevraagd.1 Bij de verkenning heb
ik een aantal uitgangspunten:
• de taak van de publieke omroep blijft het verzorgen van een breed,
onafhankelijk, pluriform en kwalitatief hoogwaardig media-aanbod dat
bovendien toegankelijk is voor iedereen;
• de publieke omroep moet programma’s blijven maken die voor een
gevarieerd publiek interessant, onderscheidend en goed vindbaar zijn,
te midden van een omvangrijk nationaal en internationaal mediaaanbod;
• onder centralere sturing van de raad van bestuur realiseren de
omroeporganisaties gezamenlijke doelen, met oog voor programmatische prioriteiten en specifieke doelgroepen, en maken zij programma’s
in het belang van een goede en evenwichtige programmering;
• de raad van bestuur zorgt voor heldere criteria om te komen tot een
goede en evenwichtige programmering, regelt voldoende «checks and
balances» in het bestel en zorgt voor een goede verantwoording naar
het publiek;
• leden zijn van belang om een erkenning te krijgen, maar niet meer als
bekostigingsgrondslag;
• het bestel blijft open voor nieuwe toetreders;
• de publieke omroep krijgt de ruimte om meer eigen inkomsten te
vergaren;
• de regionale omroep wordt geïntegreerd in de landelijke publieke
omroep met behoud van regionale identiteit.
Deze uitgangspunten zijn richtinggevend voor de uitvoering van het
regeerakkoord via drie stappen.

1
Zie onder meer de brief van de NVJ,
14 november 2012. http://www.nvj.nl/docs/
Brief_aan_Staatssecr.S_.DekkerOCW_14_nov_2012_def_.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

3

Eerste stap: Bezuiniging Rutte I door vereenvoudiging bestel via
fusies omroepen en een andere budgetverdeling binnen het bestel
Fusies
De publieke omroep draagt bij aan het terugdringen van het overheidstekort. Het kabinet Rutte I heeft een bezuiniging van 200 miljoen euro op
het mediabudget ingeboekt die structureel is vanaf 2015. Voor het deel
van de bezuinigingen dat bij de landelijke publieke omroep neerslaat, is
het uitgangspunt dat de programmering zoveel mogelijk wordt ontzien.
De maatregelen die daarvoor zijn voorzien – krachtenbundeling door
middel van fusies van omroepen en verdere efficiencymaatregelen –
neem ik onverkort over. In elk nieuw bestel is ruimte voor minder spelers
dan de huidige 21. Ik ga uit van maximaal 8 spelers.
Het is van groot belang dat dit wetsvoorstel uiterlijk 1 januari 2014 van
kracht wordt, zodat de omroeporganisaties die willen fuseren ook bijtijds
de bestuurlijke zekerheid krijgen om de fusies te formaliseren, hun
erkenningen kunnen aanvragen en de bezuiniging wordt gehaald door
aanpassingen in de inrichting van het bestel in plaats van op de publieke
programmering. Ik ga daarom door met het afronden van de wetgeving
van het kabinet Rutte I, waarbij ik wel de volgende wijzigingen aanbreng:
1. Budgetverdeling
De publieke omroep zal de komende jaren met minder geld programma’s moeten maken. Dat moeten dan (nog meer dan nu) de beste
programma’s zijn, met een publiek karakter en gericht op alle kijkers en
luisteraars. Dat vereist keuzes maken en prioriteiten stellen vanuit een
totaalvisie op het aanbod van de publieke omroep. Daar past geen
budgetverdeling meer bij die grotendeels gebaseerd is op missies van
individuele omroepverenigingen en hun omvang. Daar past wel een
budgetverdeling bij die uitgaat van een evenwichtig totaalaanbod.
Omroepen die voorstellen doen die daaraan bijdragen, kunnen zo
relatief meer budget verkrijgen. Ik ben voornemens een budgetsystematiek uit te werken, die hieraan tegemoet komt.
Uitgangspunt hierbij is dat omroepen vooralsnog een minimum
garantiebudget krijgen dat hen in staat stelt vanuit een gezonde basis
te functioneren. De beoogde fusieomroepen krijgen een hoger
garantiebudget dan de zelfstandige omroepen. De eenmalige toeslag
voor de beoogde fusieomroepen blijft staan.
De taakorganisaties krijgen een budget dat passend is bij hun
specifieke taak. De omvang van die taak past binnen de programmatische doelstellingen van het geheel en het daarbij behorende programmabudget. Zij blijven meedoen met geld op schema.
De sturing van de raad van bestuur van de NPO op het programmabudget wordt in het belang van een evenwichtig totaalaanbod
vergroot. Hierdoor komt een grotere verantwoordelijkheid te liggen bij
de raad van bestuur. De raad van bestuur van de publieke omroep
zorgt voor heldere criteria en voldoende «checks and balances» in het
bestel en een adequate verantwoordingsystematiek naar het publiek.
2. Kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke
grondslag (2.42 omroepen)
Door de bezuinigingen wordt het budget van de 2.42 omroepen per
1 januari 2016 op nul gesteld. Consequentie daarvan zou zijn dat de
kerkgenootschappen en de genootschappen op geestelijke grondslag
hun zendtijd zelf moeten financieren. Ik ga op korte termijn met de
genootschappen praten over de wijze waarop zij invulling willen en
kunnen geven aan levensbeschouwelijke programmering. Ongeacht de
uitkomsten van dat gesprek wil ik benadrukken dat levensbeschouwing
onderdeel is van de algemene mediaopdracht en dus geldt als taak
voor alle omroepen en de NTR. Het is van belang dat de NPO zorgt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

4

voor een goede en afgewogen inbedding van de levensbeschouwelijke
programmering in de totale programmering.
Tweede stap: Overheveling budget regionale omroep en
technische mutatie bezuiniging Rutte II
De tweede stap van de uitwerking van het regeerakkoord Rutte II betreft
een meer technisch wetsvoorstel waarin ik het volgende regel.
Regionale omroepen
Volgens het regeerakkoord wordt per 2014 het budget voor de regionale
omroepen van in totaal € 142 miljoen van het Provinciefonds naar het
(rijks)mediabudget overgeheveld. Over de uitwerking van de centralisatie
van de verantwoordelijkheid voor de regionale omroepen ga ik in overleg
met IPO en het ministerie van BZK. De Mediawet moet gewijzigd worden
om de financiering en aansturing van de regionale omroepen vanuit het
Rijk vanaf 1 januari 2014 te faciliteren. De efficiencytaakstelling van € 25
miljoen vindt plaats met ingang van 2016.
Extra bezuiniging op budget landelijke publieke omroep
In 2016 en 2017 wordt de rijksmediabijdrage structureel verlaagd met
€ 100 miljoen. Deze verlaging vereist een (technische) wijziging van de
Mediawet (zie planning). In het regeerakkoord is een taakstelling voor het
budget van de landelijke publieke omroep opgenomen van in totaal € 45
miljoen (naast de korting van het budget van het Mediafonds en de 2.42
omroepen). Circa € 11 miljoen is vanaf 2016 te realiseren met efficiëntiemaatregelen.1
Het restant van € 34 miljoen zal met ingang van 2017 verdeeld worden
over de omroeporganisaties.
Derde stap: Verkenning toekomst publiek mediabestel en
integratie landelijke en regionale omroep
Met deze stap zet ik de verdere vernieuwing van het publieke mediabestel
in gang om inhoudelijk uitvoering te geven aan de extra taakstelling van
het regeerakkoord.
Toekomstverkenning

1
Deze volgen uit het eerdere BCG onderzoek
naar mogelijke besparingen bij de landelijke
publieke omroep. Kamerstukken II, 2010–2011,
32 033, nr. 8 (bijlage). In ditzelfde onderzoek is
een bandbreedte aangegeven. Met de
bezuinigingen van Rutte II is het maximum
van die bandbreedte bereikt.

Eerder in deze brief heb ik mijn uitgangspunten voor een toekomstverkenning geschetst. Doel van de verkenning is het versterken van de
publieke programmering en waar nodig verder aanpassen van het
publieke omroepbestel met behoud van zijn unieke kwaliteiten. Onderwerpen die in deze verkenning aan de orde komen zijn onder andere de
wijze waarop de extra taakstelling ingevuld kan worden, de manier
waarop het wegvallen van het Mediafonds binnen de publieke omroep
wordt opgevangen en de mogelijkheden voor het vergroten van de eigen
inkomsten van de publieke omroep. Ook integratie van de regionale
publieke omroep in de landelijke publieke omroep, waarover hierna meer,
zal onderdeel van de verkenning zijn.
De komende tijd ga ik de aanpak van de verkenning verder uitwerken. Ik
zal u voor de zomer van 2013 informeren over de aanpak en planning
hiervan.
Integratie landelijke en regionale omroep
Vanaf 2014 wordt de regionale publieke omroep door het Rijk gefinancierd. In vervolg hierop wordt de beoogde samenwerking en integratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

5

met de landelijke publieke omroep uitgewerkt. Ik doe dit samen met de
meest betrokken partijen. Bij de uitwerking van de integratie benut ik de
eerdere verkenning naar samenwerking door ROOS en de NPO. Ik betrek
hierbij ook de eerder ingediende moties en toezegging.1 De integratie
maakt verder onderdeel uit van de bredere verkenning naar de toekomst
van de publieke omroep.
Overigens kunnen vanaf vandaag de regionale en de landelijke publieke
omroep al nauwer samenwerken (delen faciliteiten, versterking programmering). Ik zie dat als opmaat voor de integratie op termijn en juich dat
daarom toe.
Verhoging eigen inkomsten
Wat met publiek geld is gemaakt, heeft waarde. Steeds makkelijker
kunnen mensen op aanvraag en in aanvulling op het algemene aanbod
gebruik maken van diensten van de publieke omroep. Ook marktpartijen
hebben veel belangstelling voor publiek aanbod. Het kabinet wil de eigen
inkomsten van de publieke omroep vergroten. Hiermee kan de publieke
omroep extra geld genereren voor de programmering. Een van de
mogelijkheden voor het verhogen van de inkomsten is het meer
gezamenlijk organiseren van de rechtenexploitatie. Binnen het huidige
regelgevende kader zijn hiervoor al mogelijkheden. Die mogelijkheden
moeten dan ook zo snel mogelijk verkend en benut worden. Daarmee kan
ook het merk «publieke omroep» verder worden versterkt. Andere
potentiële inkomstenbronnen (zoals publieksbijdragen) en maatregelen
om deze inkomstenbronnen aan te boren worden onderzocht.
Mediafonds
Het budget van het Mediafonds wordt per 1 januari 2017 op nul gezet. Het
fonds wordt op die datum opgeheven. Het korten van het budget heeft
consequenties voor de programmering van de landelijke en regionale
publieke omroep, maar ook voor de onafhankelijke productiesector en de
culturele sector. Het is goed om te constateren dat de NPO heeft aangekondigd het type programmering dat het fonds financiert, te blijven
maken (met een budgettair kader van circa € 14 miljoen). Het is van
belang dat de NPO zorgt voor een goede inbedding van de taken en
functies die het Mediafonds vervult bij het stimuleren en financieren van
bij uitstek publieke culturele mediaproducties bij de landelijke en
regionale publieke omroep. Daarbij gaat het ook om het stimuleren van
vernieuwing en talentontwikkeling.
Planning taakstelling en wetgeving
1. Overzicht invulling financiële taakstelling
Allereerst worden de efficiencymaatregelen optimaal benut. Kwetsbare
programmering wordt zo laat mogelijk geraakt.
Met ingang van 2016: € 50 miljoen

1

Toezegging in het antwoord op de schriftelijke vragen over de Rijksbegroting per brief
van 6 december 2011. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VIII, nr. 140.
Motie Haverkamp c.s. over de functie van
calamiteitenzender, Kamerstukken II,
2011–2012, 32 827, nr 8
Motie Van Miltenburg c.s. over regionale
radiozenders, Kamerstukken II, 2011–2012, 32
827, nr 2

efficiencykorting op de regionale omroep
korting van het resterende budget van de 2.42 omroepen
korting op de landelijke publieke omroep door verdere efficiencymaatregelen (BCG)

€ 25 miljoen
€ 14 miljoen
€ 11 miljoen

Met ingang van 2017: € 100 miljoen
€ 50 miljoen van 2016 structureel doorzetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

€ 50 miljoen

6

Met ingang van 2017: € 100 miljoen
financiering Stimuleringsfonds voor de Media stopzetten
Korting rijksmediabijdrage, de verdeling binnen de landelijke
publieke omroep zal plaatsvinden als resultaat van de verkenning

€ 16 miljoen
€ 34 miljoen

2. Wetgeving
I. Wetsvoorstel modernisering stelsel landelijke publieke omroep
•

•
•
•
•
•

Dit wetsvoorstel is de uitwerking van Regeerakkoord Rutte I en moet
ingaan per 1 januari 2014 om de bezuinigingstaakstelling via de fusies
op de omroeporganisaties te realiseren. Om tijdig in werking te
kunnen treden is behandeling vóór de zomer 2013 in de Tweede Kamer
nodig;
Via een nota van wijziging worden de aanpassingen vanuit het
regeerakkoord in de wet verwerkt;
In elk model is er plaats voor minder omroeporganisaties; deze
wetswijziging regelt de fusies van omroepen;
In dit wetsvoorstel wordt een wijziging in de budgetvaststelling
opgenomen;
Het budget van de NTR wordt losgekoppeld van de omroepverenigingen en zelfstandig vastgesteld;
Verder vervalt het budget van de 2.42 omroepen per 1-1-2016.

II. Financieel-technische mutaties als gevolg regeerakkoord Rutte II
•
•

•

Dit wetsvoorstel regelt financiële mutaties die voortvloeien uit het
regeerakkoord.
De eerste mutatie gaat in per 1 januari 2014 in verband met de
overheveling van het budget van de regionale omroepen uit het
Provinciefonds naar het mediabudget.
De tweede mutatie betreft de extra bezuiniging op rijksmediabijdrage
in 2016 en 2017.

III. Wetswijziging toekomst publiek mediabestel en samenwerking en
integratie regionale en landelijke publieke omroep
•

•
•

Dit is een aanpassing van de Mediawet waarbij als resultaat van de
verkenning het omroepbestel en de programmering op landelijk en
regionaal niveau wordt afgestemd en aangepast;
In dit wetsvoorstel wordt de opheffing van het Mediafonds per
1 januari 2017 opgenomen;
Tevens kunnen andere elementen uit de verkenning naar de toekomst
van het publieke mediabestel worden verwerkt. Vanwege de tijd die
nodig is voor het ontwikkelen van een toekomstvisie, wordt deze
wetswijziging losgekoppeld van de meer technische en al ingezette
wetgeving van kabinet Rutte I.

Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zie uit naar de
eerste gedachtewisseling met uw Kamer.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 29

7