Over dit rapport
•

Dit rapport heeft als doel om met het oog op de Mobiliteitsvisie 2050 te beschouwen wat het realiseren van bereikbaarheidsdoelstellingen voor
implicaties heeft op instrumenten in het reguliere (MIRT) besluitvormingsproces. Wij hebben onze werkzaamheden uitgevoerd zoals met u
afgesproken in de opdrachtbevestiging.

Uitgebreid •

In overeenstemming met onze offerte omvatte onze scope het in kaart brengen van het huidige besluitvormingsproces (tot aan de fase van een
voorkeursbeslissing) en het op hoofdlijnen analyseren wat het effect is van het hanteren van bereikbaarheidsdoelstellingen op dit proces.

•

U gaf hierbij aan primair op zoek te zijn naar een beschouwing waarin we op hoofdlijnen de implicaties op het huidige afwegingsinstrumentarium
signaleren. U gaf daarbij aan dat het maken van gedetailleerde/uitputtende analyses niet binnen de scope van het onderzoek valt.

•

Dit rapport is beschouwend van aard. Het geven van adviezen hoe het besluitvormingsproces ingericht kan worden danwel hoe instrumenten in te
zetten in een situatie met bereikbaarheidsdoelstellingen valt buiten de scope.

•

Wij hebben onze analysewerkzaamheden afgerond op 16 oktober 2023. Dit document bevat daarom niet de gevolgen van gebeurtenissen na die
datum of de impact van later beschikbaar gekomen informatie.

•

Conform de opdrachtverlening is deze beschouwing gebaseerd op de drie bereikbaarheidsdoelstellingen zoals opgesteld door Rebel en Goudappel
d.d. 16 augustus 2023 in Verkenning mogelijkheden integrale mobiliteitsdoelen bij Mobiliteitsvisie 2050

Reikwijdte

Beperkt

Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie

Beperkt

Uitgebreid •

Onze informatie is gebaseerd op gesprekken met het PBL, CPB, ProRail en Rijkswaterstaat, en deskrearch.

Uitgangspunt voor ons werk
We hebben onze werkzaamheden gebaseerd op de aan ons ter beschikking gestelde informatie. Wij hebben aangenomen dat deze informatie juist, volledig en niet misleidend is. Wij hebben geen
accountantscontrole uitgevoerd met betrekking tot deze informatie, noch een beoordeling gericht op het vaststellen van volledigheid en juistheid daarvan conform internationale audit- of
reviewstandaarden.
Toegang tot ons rapport
Ons rapport is specifiek opgesteld voor cliënt met wie we overeenstemming hebben over het doel en de reikwijdte van ons werk of aan wie we de aard en omvang van ons werk en de beperkingen
daarin hebben toegelicht. Voor het gebruik van het rapport door andere partijen dan de cliënt aanvaarden wij derhalve geen verantwoordelijkheid, zorgplicht of aansprakelijkheid - contractueel, op basis
van onrechtmatige daad (inclusief nalatigheid) of anderszins.
Overige opmerkingen
Het Rapport alsmede enig geschil voortvloeiende uit of verband houdend met (de inhoud van) het Rapport worden uitsluitend beheerst door Nederlands recht.

Beschouwing van wijze waarop het huidige afwegingsinstrumentarium zich verhoudt tot het sturen op integrale
bereikbaarheidsdoelstellingen
PwC

2

De shift van realiseren van mobiliteit (als middel) naar bereikbaarheid van
voorzieningen (als doel) zal implicaties hebben op investeringsbeslissingen
Aanleiding
De shift naar integrale bereikbaarheidsdoelstellingen zal naar verwachting betekenen
dat de huidige afwegingsinstrumenten om tot investeringsbeslissingen te komen niet
meer op alle punten toereikend zijn

landen (grensoverschrijdend) en (4) welvaartdimensies die niet financieel-economisch
van aard zijn, zoals gezondheid, waardering voor het leven, sociale veiligheid en
hittestress.

• De modaliteitsoverstijgende redenering vanuit bereikbaarheid heeft naar verwachting
impact op de signalering van opgaven, de prioritering van opgaven, de verkenning van
kansrijke maatregelen, de afweging van maatregelen, en eventuele afweging van
projecten t.o.v. elkaar.

• In het Commissiedebat ‘Strategische keuzes bereikbaarheid’2 van maart 2023 werden
deze punten nogmaals aangehaald. Hierbij refereerden Kamerleden o.a. aan de
beperkte aandacht voor effecten op welvaart in andere landen (punt 3). Voorbeeld is de
maatschappelijke waarde van grensoverschrijdende reizen per trein t.o.v. het vliegtuig,
die in de huidige MKBA onvoldoende tot uiting komt.

• Integrale opgaven tussen diverse departementen kunnen een belangrijkere rol gaan
spelen, bijv. woningbouw en bereikbaarheid (BZK en IenW), maar ook de
bereikbaarheidsopgaven zelf worden anders. Knelpunten zijn wellicht niet meer de
locaties met het grootste aantal voertuigverliesuren maar locaties waar de
bereikbaarheid van vitale voorzieningen lager is dan gewenst.
• Verbeteren van de bereikbaarheid van vitale functies vraagt om een goede afstemming
tussen ruimtelijk beleid en mobiliteit. Hierbij speelt zowel het functioneren van het
verkeer – en vervoerssysteem als de vestiging van de vitale functie een belangrijke rol.
Los van deze ontwikkeling vindt parallelle discussie plaats over de gangbare
instrumenten die gebruikt worden bij onderbouwing van besluitvorming

• Kortom, het huidige afwegingsinstrumentarium dient verder verrijkt te worden om
integrale afwegingen over de brede welvaart te kunnen ondersteunen.

• Naar aanleiding van de 21 aanbevelingen van CPB/PBL in juni 20222 heeft IenW
gekeken in hoeverre de Werkwijzer MKBA bij MIRT Verkenningen aanpassing behoeft.
In het Addendum van IenW november 20223 vertaalt IenW de belangrijkste
aanbevelingen naar het IenW-domein. Voorbeelden van vertaalde aanbevelingen zijn
het benoemen van risico’s op de lange termijn, ook voor toekomstige generaties, en het
benoemen van zowel nationale als regionale werkgelegenheidseffecten.

• Het CPB en PBL1 hebben op verzoek van de Tweede Kamer in juni 2022 een rapport
uitgebracht waarin zij concrete aanbevelingen doen om het brede welvaartsperspectief
beter mee te nemen in een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA), waar
regulier weging plaatsvindt o.b.v. kosten-baten, efficiëntie en rendement.
• Uit het rapport blijkt dat op dit moment beperkt aandacht is voor (1) de verdeling van
welvaart, (2) de impact op toekomstige generaties, (3) de effecten op welvaart in andere
Beschouwing van wijze waarop het huidige afwegingsinstrumentarium zich verhoudt tot het sturen op integrale
bereikbaarheidsdoelstellingen
PwC

1 CPB en PBL (juni 2022). Maatschappelijke kosten-batenanalyse en brede welvaart; een aanvulling op de Algemene MKBA-

Leidraad; 2 Tweede Kamer (30 maart 2023). Verslag Commissiedebat Strategische keuzes bereikbaarheid. 3 IenW (november
2022). Addendum Brede Welvaart bij Werkwijzer MKBA bij MIRT Verkenning.

6

Appendix A | Onderzoeksverantwoording

De volgende personen zijn geïnterviewd in het kader van dit onderzoek:

Beschouwing van wijze waarop het huidige afwegingsinstrumentarium zich verhoudt tot het sturen op integrale
bereikbaarheidsdoelstellingen

PwC

35

Appendix B | Bronvermelding beeldmateriaal

Beeldmaterieel in dit rapport is afkomstig van:
• De website van IenW (pagina’s 1, 7, 27, 30, 34),
• Unsplash beeldbank (pagina 4, 9, 16, 19, 26)
• Stock images PowerPoint (pagina 23, 29, 32)

Beschouwing van wijze waarop het huidige afwegingsinstrumentarium zich verhoudt tot het sturen op integrale
bereikbaarheidsdoelstellingen

PwC

pwc.com

© 2023 PwC. All rights reserved. Not for further distribution without the permission of PwC. “PwC” refers to the network of member firms of PricewaterhouseCoopers
International Limited (PwCIL), or, as the context requires, individual member firms of the PwC network. Each member firm is a separate legal entity and does not act as
agent of PwCIL or any other member firm. PwCIL does not provide any services to clients. PwCIL is not responsible or liable for the acts or omissions of any of its
member firms nor can it control the exercise of their professional judgment or bind them in any way. No member firm is responsible or liable for the acts or omissions of
any other member firm nor can it control the exercise of another member firm’s professional judgment or bind another member firm or PwCIL in any way.