Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 489

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2019
Goed onderwijs is het fundament voor de samenleving. Door het
verbeteren van het onderwijs bouwen we aan welvaart, innovatie,
vooruitgang en maatschappelijke participatie. Deze opgave vereist een
gezamenlijke inspanning van leraren, schoolleiders, bestuurders en de
regering. In dit kader zijn in 2014 het bestuursakkoord PO en het sectorakkoord VO (hierna: de sectorakkoorden) afgesloten. Doel van de sectorakkoorden is om via afspraken met de sectoren te werken aan het beste
onderwijs voor elk kind.
In de sectorakkoorden zijn veel ambities geformuleerd. Uit de tussenevaluatie in 2017 bleek dat een groot deel van deze ambities is verwezenlijkt.1
Uit deze tussenevaluatie van de sectorakkoorden bleek eveneens dat een
actualisatie wenselijk was. Sommige doelstellingen waren immers al
gerealiseerd,
terwijl voor andere doelen nieuwe indicatoren nodig waren. Ook was er
de behoefte om, vanuit gelijkblijvende ambities, de sectorakkoorden met
meer focus voort te zetten. Ik heb u medio 2018 geïnformeerd over de
actualisatie van beide sectorakkoorden.2
In mijn brief van 22 december 2017 heb ik eveneens aangegeven dat u in
het voorjaar van 2019 een nieuwe voortgangsrapportage van mij
ontvangt. De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
heeft mij op 26 april 2019 gevraagd waarom u de voortgangsrapportage
nog niet heeft ontvangen. Omdat ik eerst het gesprek wilde aangaan met
de PO-Raad en de VO-raad over de mogelijk acties naar aanleiding van de
voortgang, ontvangt u de rapportage iets later.
Middels bijgevoegde dashboards informeer ik u, net als tijdens eerdere
jaren, uitgebreid over de recente voortgang op de drie hoofdambities van
1
2

kst-31293-489
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 383.
Kamerstuk 31 293, nr. 395 en Kamerstuk 31 289, nr. 369.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 489

1

de geactualiseerde akkoorden: uitdagend onderwijs, een verbetercultuur
en de professionele school3. Bij de start van de sectorakkoorden zijn veel
verschillende afspraken gemaakt, waarvan een groot deel is gerealiseerd.
Op dit moment liggen er nog moeilijke vraagstukken, waar desalniettemin
onze blijvende aandacht en extra inzet op nodig is. De komende tijd
richten wij ons daar op.
Voortgang
Het sectorakkoord po loopt nog ruim een jaar en het sectorakkoord vo nog
anderhalf jaar. Voor het realiseren van de einddoelen is dan ook nog enige
tijd beschikbaar. Toch is het goed om ook in 2019 stil te staan bij de
recente voortgang op beide sectorakkoorden.
Wanneer we dit doen zien we op veel doelstellingen voortgang en
ontwikkeling. Echter, op enkele belangrijke doelstellingen moet ik helaas
constateren dat weinig of geen voortgang is geboekt. Ook de raden
betreuren dit en zien het als hun verantwoordelijkheid om op deze
thema’s de handschoen op te pakken.
De afgelopen maanden heb ik op deze thema’s samen met de raden dan
ook extra inspanningen geleverd en zal dat ook de komende maanden
blijven doen.
Voortgang primair onderwijs
In het primair onderwijs zien we positieve ontwikkelingen op het vlak van
uitdagend onderwijs. Zo wordt er veel gebruik gemaakt van digitaal
leermateriaal in de les en is er voldoende aandacht voor het onderzoekend leren van leerlingen.
Op het vlak van professionalisering zien we dat nagenoeg alle schoolleiders zijn geregistreerd in het Schoolleidersregister PO en dat het
post-initiële opleidingsaanbod voor schoolleiders goed wordt afgestemd
op de vraag van scholen en schoolbesturen.
In 2018 gold voor 80 procent van de besturen dat zij op de standaard
kwaliteitszorg van de Inspectie van het Onderwijs met een voldoende
werden beoordeeld.
Ook het aandeel (zeer) zwakke scholen dat zich binnen een jaar verbetert,
is zeer sterk toegenomen. Het is echter belangrijk om er naar te blijven
streven dat alle (zeer) zwakke scholen zich binnen een jaar verbeteren.
De PO-Raad onderhoudt (binnen het traject Goed Worden, Goed Blijven)
intensief contact met de Inspectie van het Onderwijs (inspectie) om zo
scholen te begeleiden om binnen de vastgestelde periode herstel te laten
zien.
Om besturen nadrukkelijk te wijzen op hun verantwoordelijkheid in dit
kader zijn OCW en PO-Raad met de inspectie overeengekomen dat
besturen een prestatieovereenkomst sluiten met de inspectie om scholen
binnen een jaar te laten herstellen.
Wanneer we kijken naar het Vensters PO zien we de afgelopen twee jaar
een forse toename van het aantal scholen dat Vensters heeft ingevuld.
Wel is het belangrijk om hier op te blijven inzetten.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 489

2

Aandachtspunten in het primair onderwijs
Er zijn ook enkele belangrijke ambities die extra aandacht behoeven. Zo
zien we in het po een lichte daling van het aantal lessen gegeven door een
bevoegde leerkracht bewegingsonderwijs. Inmiddels is een aantal
maatregelen genomen waarvan een positieve uitwerking wordt verwacht.
Zo is het Nationaal Sportakkoord afgesloten en is de Brede Impuls
Combinatiefuncties geïntensiveerd. Ook worden de werkdrukmiddelen
regelmatig ingezet voor een vakleerkracht. Eveneens is voor 2019 en 2020
de lerarenbeurs bewegingsonderwijs opnieuw opengesteld.
In samenwerking met de PO-Raad en VWS laat OCW een onderzoek
uitvoeren naar de belemmeringen die scholen en gemeenten ervaren bij
het aanbieden van voldoende bewegingsonderwijs. Het onderzoek moet
identificeren waarom de doelstellingen niet worden behaald en hoe de
afspraken alsnog te realiseren zijn. De opbrengsten van genoemd
onderzoek worden in het najaar van 2019 verwacht en worden met uw
Kamer gedeeld.
Ook op het gebied van kwaliteitszorg en verbetercultuur is minder
voortgang geboekt dan gewenst. Zo lijkt het gebruik van zelfevaluatie in
kwaliteitszorg te zijn afgenomen.
Om de kwaliteitszorg en verbetercultuur onder besturen te versterken is
de PO-Raad begin dit jaar gestart met een veelvoud aan activiteiten (zij
bijlage I). Onderdeel is het bellen van minimaal 70 procent van alle
besturen om te inventariseren wat de belangrijkste kwaliteitszorgvraagstukken binnen de organisatie zijn en wat nodig is om de kwaliteit van het
onderwijs verder te versterken. Inmiddels zijn ruim honderd besturen
gebeld.
Bij de begeleiding van startende leraren is helaas ook onvoldoende
voortgang geboekt. Ik vind het, zeker in tijden van lerarentekort, zeer
belangrijk dat er meer aandacht komt voor deze ambitie.
De PO-Raad streeft er naar dat honderd procent van de studenten goed
opgeleid en begeleid kan worden via «Samen opleiden». Daar is wel de
steun en inzet van de andere onderwijssectoren bij nodig. Zoals ook
vermeld bij de aandachtspunten vo, is het streven om hierover op
bestuurlijk niveau nadere afspraken te maken.
Om de kwaliteit van de begeleiding van startende leraren naar een hoger
plan te brengen is de PO-Raad samen met het arbeidsmarktplatform PO
het project «Kom kijken in de klas» gestart. In het project worden ervaren
leraren opgeleid tot schoolcoach. Hiermee wordt de kwaliteit van
begeleiding verbeterd en neemt de leerwinst van de begeleide leraren
sterk toe.
Om het strategisch personeelsbeleid te versterken, heb ik samen met de
gezamenlijke sociale partners een onderzoek uitgezet naar de stand van
zaken van het strategisch personeelsbeleid in de sector, en naar mogelijke
aangrijpingspunten voor versterking ervan. Dit onderzoek zal begin juli
worden opgeleverd. Op basis hiervan zal ik samen met de sociale partners
bekijken hoe besturen en scholen hierin ondersteund kunnen worden.
Tevens zal het onderzoek aanknopingspunten bieden voor monitoring van
de voortgang.
Daarnaast faciliteert de PO-Raad schoolbesturen al bij het voeren van
strategisch personeelsbeleid, onder andere door kennisontwikkeling en
het delen van kennis en goede voorbeelden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 489

3

Tijdens het notaoverleg over de staat van het onderwijs op 17 juni
(Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 211), is toegezegd dat u voor het zomerreces
schriftelijk wordt geïnformeerd over de middelen voor het strategisch
personeelsbeleid en over de mogelijkheden om de middelen te gebruiken
voor het opleiden van zijinstromers. De middelen voor strategisch
personeelsbeleid zijn niet geoormerkt. Het staat besturen vrij om de
begeleiding van zijinstromers en andere starters op te nemen als prioriteit
in hun strategisch personeelsbeleid. Eventuele reserves kunnen zij
besteden aan de begeleiding van zijinstromers.
Tot slot werk ik aan deugdelijkheidseisen op het gebied van strategisch
personeelsbeleid en professionalisering voor zowel de po-, vo- als
mbo-sector. Dit zal de inspectie handvatten bieden hier het gesprek over
te voeren met scholen en besturen.
Voortgang voortgezet onderwijs
In het kader van uitdagend onderwijs zien we in het vo dat leraren bij het
voorbereiden of geven van lessen meerdere ICT-toepassingen gebruiken.
Verder blijft het aantal leerlingen dat vakken op een hoger niveau afsluit
jaarlijks groeien. Ook het gebruik van het plus-document is toegenomen.
Op het gebied van professionele ontwikkeling zien we dat het aantal
plekken op opleidingsscholen zeer sterk is gegroeid. Ook het aandeel
vmbo-docenten dat beschikt over kennis van de actuele beroepspraktijk
en de opleidingsmogelijkheden hiervoor in het vervolgonderwijs is flink
toegenomen.
In het kader van de verbetercultuur zien we dat vrijwel alle scholen in het
vo werken met Vensters. Ook publiceert 98 procent van de schoolbesturen
haar jaarverslag en publiceren ook meer besturen een klokkenluidersregeling, klachtenregeling en integriteitscode.
Hoewel er ook voortgang is geboekt met onvoldoende en zeer zwakke
afdelingen die zich binnen één jaar respectievelijk twee jaar verbeteren is
het wel belangrijk om hier aan te blijven werken. Doelstelling is immers
dat in 2020 alle onvoldoende en zeer zwakke afdelingen zich binnen één
jaar respectievelijk twee jaar verbeteren. De VO-raad zorgt dat Leren
verbeteren zo vroeg mogelijk wordt ingeschakeld. Ook de inspectie wijst
scholen op de mogelijkheid om Leren verbeteren in te zetten. De
bekendheid van Leren verbeteren wordt vergroot. Leren verbeteren zet
menskracht en middelen in en in bijzondere gevallen zet Leren verbeteren
een ondersteuningsteam in.
Aandachtspunten in het voortgezet onderwijs
Ook in het vo behoeven enkele belangrijke thema’s extra aandacht. Zo is
in het vo het aantal zittenblijvers in 2018 licht gestegen. Het is belangrijk
om te begrijpen waar deze stijging door wordt veroorzaakt. Uit onderzoek
dat de VO-raad heeft laten uitvoeren, blijkt dat scholen met specifiek
beleid het zittenblijven ook echt terugdringen. Visie op zittenblijven,
tijdige signalering van achterstanden en goede begeleiding van de
leerling blijken de sleutelfactoren te zijn. De VO-raad heeft op basis van de
uitkomsten van het onderzoek een handreiking ontwikkeld voor scholen
met goede voorbeelden van scholen die erin slagen om het aantal
zittenblijvers terug te dringen.
In relatie tot afstroom, doorstroom, basisschooladvisering en plaatsing
van leerlingen hoeft zittenblijven overigens niet altijd negatief te zijn. Juist
in het kader van gelijke kansen kan zittenblijven leerlingen soms helpen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 489

4

om alsnog de stap voorwaarts te zetten. De VO-Raad stelt voor nader
onderzoek te doen naar de achtergrond van de stijgende trend.
Het aandeel startende leraren dat een begeleidingsprogramma volgt is
helaas afgenomen. Net als in het po vind ik dit ook voor het vo een
zorgelijke ontwikkeling. Een kanttekening is dat de cijfers van vo en mbo
zijn gecombineerd en dat de begeleiding in het vo wel duidelijk hoger ligt
dan in het mbo.
Er wordt gewerkt aan een betere aansluiting tussen opleiden en
begeleiden door het concept Opleiden in de school en de begeleiding van
startende lerararen beter met elkaar te verbinden. Landelijk loopt er een
bestuurlijk traject met po, vo, mbo en de ho- en wo-lerarenopleidingen
om Samen opleiden (incl. de begeleiding van startende leraren) onder te
brengen in een doorlopende leerlijn voor de leraar. In 2019/2020 wordt
daarnaast een onderzoek gedaan naar de terugval van het aantal starters
dat aangeeft begeleid te worden.
Ook blijft het van belang om het aandeel schoolleiders dat een effectief
inwerk- en begeleidingsprogramma volgt, te vergroten. De VO-academie
heeft een handreiking gemaakt die online beschikbaar is. De VO-academie
stimuleert het gebruik van de handleiding actief in direct contact met
startende schoolleiders en scholen. Ook andere organisaties kunnen
helpen bij het inwerken en begeleiden.
Schoolbesturen ontvangen via de prestatiebox middelen voor professionalisering van leraren en schoolleiders. Ik verwacht dat besturen hun
verantwoordelijkheid nemen en deze middelen aanwenden om ook de
professionele ontwikkeling en begeleiding van startende leraren en
startende schoolleiders te versterken.
Daarnaast ontvangt de VO-raad in 2019 en 2020 sectorakkoord middelen
om het programma Voortgezet Leren uit te voeren. Dit programma geeft
ondersteuning aan besturen, schoolleiders en leraren voor schoolontwikkeling en innovatie. Strategisch personeelsbeleid is hier onderdeel van.
Om het belang van professionalisering en strategisch personeelsbeleid
extra te benadrukken worden er, zoals hiervoor gemeld, wettelijke eisen
aan gesteld.
Tot slot is er de ambitie dat alle scholen hun kwaliteitszorg op orde
hebben. Dit is een nieuwe indicator. De inspectie heeft in de Staat van het
Onderwijs 2017–2018 gerapporteerd dat 79% van de besturen de
beoordeling voldoende of goed kreeg op kwaliteitszorg en ambitie. De
VO-raad is het met mij eens dat dit nog onvoldoende is. Naast een pilot
ter ondersteuning van besturen die op deze standaard door de inspectie
de beoordeling onvoldoende hebben gekregen, wordt binnen het
programma Voortgezet Leren aandacht worden aan de lerende cultuur en
kwaliteitszorg op scholen.
Vervolg
De afgelopen jaren zijn veel ambities uit de sectorakkoorden verwezenlijkt.
Voor het realiseren van de overgebleven ambities zal ik mij samen met de
raden de komende maanden extra blijven inzetten. Over de opbrengsten
van deze inspanningen informeer ik uw Kamer aan het einde van 2019.
In het najaar van 2019 zal ook het onderzoek naar mogelijke verantwoorde
andere inzet van de prestatiebox middelen PO worden opgeleverd.
Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie van de leden Van Meenen
(D66) en Rog (CDA) over de verbetering van de salarispositie en carrière-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 489

5

paden van basisschoolleerkrachten.4 Ook heb ik de toezegging gedaan om
te komen tot een kader voor mogelijke prioritaire onderwerpen die voor
doelfinanciering in aanmerking zouden kunnen komen. Dit kader zal in
samenhang met bovengenoemd onderzoek worden opgepakt.
Eind 2019 zal ik uw Kamer de uitkomsten van het onderzoek naar de
prestatiebox PO en een kader voor mogelijke prioritaire onderwerpen
voor doelfinanciering doen toekomen.
In 2020 lopen de sectorakkoorden af. De komende tijd zal daarom ook
worden gebruikt om met alle betrokkenen toe te werken naar een
grondige eindevaluatie. In 2020 zal met betrokken partijen worden
geëvalueerd of bij het aflopen van de akkoorden alle doelstellingen zijn
behaald en hoe dit heeft doorgewerkt op de scholen. Daarbij zal, rekening
houdend met de boven genoemde motie van de leden Van Meenen (D66)
en Rog (CDA), worden gekeken naar de effectiviteit van het sectorakkoord
als instrument en hoe we afspraken kunnen maken die zo goed mogelijk
aansluiten bij de opgaves in het onderwijs en leiden tot verbetering.
In het najaar van 2020 zal ik u informeren over de uitkomsten van de
eindevaluatie van beide sectorakkoorden.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

4

Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 68.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 489

6