Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 697

Gebiedsgerichte economische perspectieven en
Regionaal Economisch Beleid

Nr. 141

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2024
Heb oog voor de regio, was een van de belangrijkste boodschappen uit
het rapport Elke regio telt! en tijdens het Kamerdebat hierover van
25 oktober 2023.1 De Kamer was eensgezind dat er meer aandacht nodig
is voor de vraagstukken in alle regio’s van heel Nederland. Een van de
instrumenten waarmee het kabinet dat al een aantal jaren doet, zijn de
Regio Deals. Met Regio Deals zetten we in op het verbeteren van leven,
wonen en werken van inwoners en ondernemers. Daarnaast wordt door
middel van de Regio Deals de relatie tussen Rijk en regio versterkt en de
samenwerking binnen een regio gestimuleerd en verbeterd.
Het kabinet Rutte IV reserveerde in totaal € 900 miljoen voor drie nieuwe
tranches Regio Deals. Of het nu gaat om stedelijke of landelijke gebieden:
de opgaven in de regio zijn het uitgangspunt voor de samenwerking
tussen Rijk en regio. Regio’s dienen een voorstel in waarin zij hun
opgaven en streefbeeld omschrijven en aangeven welke middelen als
cofinanciering worden ingezet. Het Rijk sluit aan als partner. Er wordt
samengewerkt met iedereen uit de regio die nodig is om de opgaven
goed aan te kunnen pakken: overheden, ondernemers, maatschappelijke
organisaties, kennis- en culture instellingen. Samen bepalen zij welke
acties er genomen worden om de kwaliteit van wonen, werken en leven te
verbeteren. Regio Deals sluiten aan bij de DNA van het gebied.
Tot nu toe zijn in vier tranches met ruim 35 regio’s convenanten
afgesloten. Dit zijn regio’s in heel Nederland. Over de voortgang van de
eerste drie tranches informeerde ik uw kamer op 3 juli 2023. Op
26 september en 1 november 2023 ontving u de convenanten van de
1

kst-29697-141
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Raad voor het Openbaar
Bestuur, Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, Elke regio
telt! Een nieuwe aanpak van verschillen tussen regio’s (Den Haag:
Digitale uitgave, 2023).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 697, nr. 141

1

Regio Deals vierde tranche.2 In de vijfde tranche wordt voortgebouwd op
de ervaringen uit deze eerste vier tranches. De inzichten zijn vastgelegd en
gedeeld in de governance labs3 gericht op samenwerking en het PBL
onderzoek naar regionale brede welvaart.4 Met deze brief informeer ik u
over de 22 regio’s waarmee het kabinet samen tot nieuwe Regio Deals wil
komen in de vijfde tranche.
Vijfde tranche Regio Deals
Regio’s konden tussen 7 juli 2023 en 1 november 2023 hun voorstel
indienen.
Ik heb in totaal 29 voorstellen ontvangen. In de voorstellen omschreven
partijen hoe zij samen met het Rijk de brede welvaart in hun regio willen
vergroten. Ieder voorstel is gebaseerd op een analyse van de huidige
situatie in de regio, en welke uitdagingen en kansen daar spelen. De
aanvragen bevatten in totaal een financieringsverzoek van € 630,6 miljoen
euro. Voor de vijfde tranche is in totaal € 384,6 miljoen euro beschikbaar.
Het kabinet reserveerde daarvan € 50 miljoen voor voorstellen uit de
Groningen en Noord-Drenthe in de kabinetsreactie op de parlementaire
enquête Aardgaswinning Groningen. De vier voorstellen die uit dit gebied
zijn ontvangen zijn allen opgenomen in de selectie van de vijfde tranche.
Vanwege de grote vraag is het helaas niet mogelijk om met alle regio’s die
een voorstel hebben ingediend een Regio Deal af te sluiten in de vijfde
tranche. Vanwege de omvang van het beschikbare budget kan in de
meeste gevallen slechts een deel van de gevraagde Rijksbijdrage worden
gereserveerd. Dit kan consequenties hebben voor de inhoud van de
aanpak in de regio in de zin dat niet alle elementen uit het voorstel in de
definitieve Regio Deal landen. Het Rijk is beschikbaar om mee te denken
over de keuzes die dan gemaakt moeten worden om te komen tot een
realistische, integrale aanpak.
In het selectieproces zijn de voorstellen zorgvuldig geanalyseerd op basis
van het afwegingskader voor de Regio Deals zoals die is opgenomen in de
kamerbrief van 3 juli 2023.5 Er is door alle betrokken departementen (BZK,
EZK, IenW, JenV, LNV, OCW, SZW en VWS) gekeken naar vier aspecten
per aanvraag: opgave, aanpak, financiën en organisatie. Zo is er gelet op
de omvang en meervoudigheid van de opgave, integraliteit van de
aanpak, beschikbaarheid van cofinanciering en inrichting en afstemming
van de organisatie. Daarnaast is rekening gehouden met een
evenwichtige verdeling over Nederland en al eerder afgesloten Regio
Deals. Bij de beoordeling stond steeds de vraag centraal of duidelijk is hoe
de voorgestelde aanpak bijdraagt aan het versterken van de brede
welvaart6 van inwoners en ondernemers in de betreffende regio.
Het kabinet is voornemens om de komende maanden met 22 regio’s de
door hen ingediende proposities verder uit te werken tot een Regio Deal.
Ik zie deze proposities als uitnodiging van de regio’s om tot een gezamenlijke aanpak te komen. Het Rijk en de geselecteerde regio’s zullen nog een
aantal vervolgstappen moeten zetten om de Regio Deals daadwerkelijk te
kunnen sluiten, waarbij de prioriteiten en inbreng vanuit de regio én het
Rijk richtinggevend zijn. Zij bepalen de komende maanden samen welke
concrete doelen en gezamenlijke inzet uiteindelijk opgenomen worden in
2

Kamerstukken 29 697-113 en 29 697-139.
Eindrapportage 2019–2022 Regio Deal Lab Governance, bijlage bij Kamerstuk 33 047-25
4
Weterings, A., M. van der Staak, F. Daalhuizen, E. Evenhuis, M. Thissen & L. Verwoerd (2022),
Keuzes bij het bevorderen van de brede welvaart in de regio, Den Haag: Planbureau voor de
Leefomgeving.
5
Kamerstuk 29 697-112.
6
Zie kamerstuk 2021–2022, 29 697, nr. 109, pagina 2 voor de definitie van brede welvaart die het
kabinet hierbij hanteert.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 697, nr. 141

2

de Regio Deal. Het ter beschikking stellen van de rijksbijdrage en het
sluiten van de Regio Deal is onder voorbehoud van overeenstemming
tussen alle betrokken partners. Het streven is dat alle voorstellen medio
2024 zijn uitgewerkt tot een Regio Deal, in de vorm van een convenant. In
het convenant worden ook de afspraken voor de looptijd van de Regio
Deal vastgelegd en welke partijen deelnemen aan de Regio Deal. In de
onderstaande tabel vindt u een overzicht van de geselecteerde
voorstellen. Bijlage 1 omvat een uitgebreidere omschrijving van de
regio’s, de opgaven die daar spelen en waar zij met de Regio Deal op
willen inzetten.
Tabel 1. Overzicht uit te werken Regio Deal proposities
#

Voorstel Regio Deal

Noord
#1
Het Hogeland
#2
Regiocentra Groningen
#3
Oost-Groningen
#4
Groningen Noord
#5
Zuidwest-Friesland
Totaal Noord
Oost
#6
Veluwe
#7
Regio Achterhoek
#8
Regio Zwolle
#9
Regio Stedendriehoek
Totaal Oost
Zuid
#10
Regio Noord-Limburg
#11
Regio Midden Limburg
#12
Regio West-Brabant
#13
Metropoolregio Eindhoven
Totaal Zuid
Noordwest
#14
Noord-Holland Noord
#15
Amsterdam Zuidoost
#16
MRA West
Totaal Noordwest
Zuidwest
#17
Drechtsteden-Gorinchem
#18
Zuid-Hollandse Delta
#19
Waterwegregio
#20
Delft
Totaal Zuidwest
BES
#21
Sint Eustatius – Caribisch Nederland
#22
Saba, Caribisch Nederland
Totaal BES

Max. bijdrage RE
(incl. BTW / x
mln.)

€ 12,1
€ 20
€ 12,5
€ 10
€ 17,5
€ 72,1
€ 20
€ 25
€ 30
€ 20
€ 95
€ 10
€ 20
€ 15
€ 20
€ 65
€ 32,5
€ 20
€ 20
€ 72,5
€ 25
€ 10
€ 17,7
€ 12,3
€ 65
€ 10
€5
€ 15
€ 384,6

Financiering
Voor de vijfde tranche Regio Deals is € 384,6 miljoen beschikbaar.
Hiervoor gelden dezelfde financiële uitgangspunten als in de vierde
tranche: de eenmalige bijdrage uit de Regio Envelop per deal bedraagt
minimaal € 5 miljoen en maximaal € 40 miljoen inclusief BTW. De
Rijksbijdrage is bedoeld als tijdelijke financiële impuls om regionale
samenwerkingen gericht op het versterken van de brede welvaart op gang
te brengen. De inzet van dit kabinet is dat deze bijdrage werkt als
katalysator om dit doel te bereiken. Bij het uitwerken van de voorstellen is
nadrukkelijk aandacht voor borging van de activiteiten na afloop van de
Regio Deal. Het kabinet vraagt regio’s bovendien om evenredige
cofinanciering. Kwetsbare regio’s kunnen hier beargumenteerd van
afwijken. Uit de tussentijdens evaluatie van de systematiek van de Regio

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 697, nr. 141

3

Envelop blijkt dat deze regionale cofinanciering kan bijdragen aan het
verbeteren van regionale samenwerking tussen overheden en andere
partijen. De financiële bijdrage vanuit het Rijk wordt met een specifieke
uitkering aan de regio’s beschikbaar gesteld.
Lessen over Rijk-regio samenwerking
Hoewel partners binnen de Regio Deals het instrument waardevol vinden,
worden er ook kritische kanttekeningen gemaakt over programma. Zo
wordt in het rapport Elke regio telt! gesteld dat de Regio Deals van te
korte duur zijn en te gering van omvang om een blijvend effect te kunnen
sorteren. In combinatie met afronding van de eerste Regio Deals is dit een
goede aanleiding om terug te kijken op wat de Regio Deals in beweging
hebben gebracht. Enerzijds door te laten onderzoeken wat de werkzame
elementen zijn in de samenwerking binnen Regio Deals, anderzijds door
te onderzoeken wat effectieve interventies binnen Regio Deals zijn
geweest en welke rode draden hier uit te destilleren zijn. Gebundeld met
de ervaringen uit het nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid en
het programma Regio’s aan de Grens, vormt dit een waardevolle
informatiebasis voor de derde actielijn zoals opgenomen in de kabinetsreactie Elke Regio Telt!: versterken en verstevigen van de relatie tussen Rijk
en regio. Ik zie hierin een belangrijke rol voor de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om samenhang aan te brengen in
lopende trajecten en programma’s gericht op de regio’s.
Tot slot
Deze nieuwe Regio Deals vormen een mooie mix tussen plattelandsgebieden, de verstedelijkte omgeving, Caribisch Nederland en de regio’s aan
de grens en sluiten aan op de opgaven die spelen in de betreffende regio.
De verschillende uitdagingen van deze gebieden vragen namelijk om
maatwerk en dus «eigen» oplossingen.
Het Rijk sluit aan bij wat er in deze verschillende gebieden nodig is.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 697, nr. 141

4