Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 973

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 februari 2023
Het kabinet vindt het van belang dat iedereen kan profiteren van de
kansen die digitalisering biedt. Het kabinet zet zich daarom in voor een
digitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Daarom is digitale
inclusie een belangrijk onderdeel van de Werkagenda Waardengedreven
Digitaliseren1. Meer in het bijzonder gaat het daarbij om lijn 1: Iedereen
kan meedoen in het digitale tijdperk. Over de voortgang op digitale
inclusie zal ik regulier rapporteren via de voortgangsrapportage op de
Werkagenda Waardengedreven Digitalisering.
In deze brief informeer ik u over de uitvoering van de volgende moties en
toezeggingen:
– motie van het lid Kathman over digitale vaardigheden in de screening
van het UWV
– toezegging aan Van Weerdenburg over het monitoronderzoek digitale
vaardigheden van de Universiteit van Amsterdam
– motie van het lid Ceder 16 over het digitaal toegankelijk maken van
meest noodzakelijke apps
– motie van de leden Strolenberg en De Kort over digitale toegankelijkheid en inkoop
– toezegging om te berichten over uitvoering stappenplan digitale
toegankelijkheid (motie van het lid Bisschop c.s. (Kamerstuk 35 925 VII,
nr. 49))
– motie van de leden Raemakers en Sahla over begrijpelijke (beeld)taal
– toezegging aan Eerste Kamer over gebruik van beelden
Met deze brief ontvangt u ook een aantal rapporten in het kader van
digitale inclusie.

1

kst-26643-973
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 26 643, nr. 940.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 973

1

Iedereen kan mee doen in het digitale tijdperk
Vergroten van digivaardigheden en kennis: Door ontwikkelen van
platforms
Motie Kathmann digitale vaardigheden in UWV screening
De Tweede Kamer heeft met motie van het lid Kathmann2gevraagd of het
UWV digitale vaardigheden standaard in de screening mee wil nemen.
Adviseurs van UWV zijn standaard alert op de digitale vaardigheden van
cliënten en stellen in een zo vroeg mogelijk stadium vast in hoeverre een
cliënt niet-digivaardig is. Dit kan bijvoorbeeld tijdens het eerste telefonisch contact met UWV dat plaatsvindt als een cliënt moeite heeft met de
digitale aanvraag, wanneer een cliënt de inloopspreekuren bezoekt op een
Werkplein of wanneer de adviseur tijdens een afspraak merkt dat de cliënt
niet-digivaardig is. Als UWV vaststelt dat een cliënt niet-digivaardig is,
wordt de dienstverlening hierop aangepast. Tot slot houdt UWV de
digitale dienstverlening zo laagdrempelig en toegankelijk mogelijk. Denk
hierbij bijvoorbeeld aan het taalgebruik dat UWV hanteert en het gebruik
van filmpjes.
Vergroten van digivaardigheden en kennis: monitor digitale competenties
Lid Van Weerdenburg (PVV) heeft in het Commissiedebat Kunstmatige
Intelligentie gevraagd naar het monitoronderzoek van de Universiteit van
Amsterdam3. De Universiteit van Amsterdam (UvA) heeft met subsidie
van het Ministerie van BZK een methodiek ontwikkeld om onderzoek te
doen naar de digitale vaardigheden van Nederlanders tussen de 16 en
93 jaar. De UvA heeft inmiddels met deze methodiek onderzoek gedaan
onder 1500 Nederlanders. Dit onderzoek meet onder andere kritische
informatievaardigheden, creatieve vaardigheden en vaardigheden op
online gezondheid. De tussentijdse rapportage van mei 2022 is als bijlage
gevoegd bij deze brief. Het beeld uit het onderzoek is: over alle leeftijdsgroepen hebben Nederlanders moeite met het herkennen van Artificial
Intelligence (AI). 42% weet niet dat AI wordt gebruikt op websites voor
nieuws en entertainment. Ouderen hebben meer moeite met kritische
informatievaardigheden. 40% van de deelnemers ouder dan 50 denkt
bijvoorbeeld dat iedereen dezelfde informatie krijgt als ze online naar
dezelfde dingen zoeken en 28% denkt dat het eerste zoekresultaat altijd de
beste informatiebron is. Bij deelnemers jonger dan 51 is dit respectievelijk
13% en 9%. Ook weet 14% van de oudere groep niet dat sommige mensen
geld verdienen aan het verspreiden van nepnieuws. Van de jongere groep
weet 11% dit niet. Het onderzoek loopt door tot eind 2023. In 2024 wordt
de eindrapportage opgeleverd.
Monitor digitale competenties
In 2023 wordt, zoals aangekondigd in de Werkagenda Waardengedreven
Digitaliseren, gestart met de ontwikkeling van een monitor digitale
competenties. Deze monitor is een aanvulling op bestaande onderzoeken
van Eurostat en CBS op digitale basisvaardigheden en het bovenstaande
onderzoek van de UvA. De monitor heeft als doel om periodiek te meten
hoe digitaal vaardig Nederland is. Hierbij wordt niet alleen naar basisvaardigheden en knoppenkennis gekeken, maar juist ook naar de meer
gevorderde kritische digitale vaardigheden. Dit zijn de basisvaardigheden
van de toekomst. De monitor gaat dit in kaart brengen voor verschillende
doelgroepen, zodat daarmee gerichter interventies ontwikkeld kunnen
2
3

Kamerstuk 36 200 VII, nr. 69.
Commissiedebat Kunstmatige Intelligentie 25-1-2023, Kamerstuk 26 643, nr. 972.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 973

2

worden voor de groepen die achterblijven. De monitor wordt ontwikkeld
in samenwerking met andere ministeries, zoals het Ministerie van OCW.
Toegankelijke, hoogwaardige en proactieve dienstverlening
Digitale Toegankelijkheid
Het aantal websites en apps dat onder de wettelijke verplichting digitale
toegankelijkheid valt, is moeilijk te duiden aangezien dit constant in
beweging is. Naar schatting zijn er momenteel tussen de 5000 en 6000
websites en zo’n 500 apps. Deze schatting valt iets lager uit dan in 2021.
Dit komt omdat overheidsorganisaties bij het doornemen van hun
websites en apps ook oude websites tegenkomen die niet meer gebruikt
worden. Deze oude websites worden offline gehaald.
Op 26 januari waren er in totaal 3822 toegankelijkheidsverklaringen
gepubliceerd. Hiervan waren 3667 voor een website en 155 voor een app.
Dit is een vooruitgang ten opzichte van vorig jaar (2986 verklaringen voor
websites en 144 voor apps). Bij 1479 van de overheidswebsites en bij 64
apps zijn concrete verbetermaatregelen genomen, 345 overheidswebsites
en 14 apps hebben status A en voldoen volledig aan alle toegankelijkheidseisen. De eerste maatregelen voor het toegankelijker maken zijn
genomen bij 1034 overheidswebsites en 26 apps. Daarnaast zijn er bij
805 overheidswebsites en 51 apps geen verbetermaatregelen genomen. In
totaal voldoen 2858 overheidswebsites en 104 apps aan de wettelijke
verplichting.
Alhoewel er vooruitgang is geboekt in het aantal toegankelijkheidsverklaringen dat is gepubliceerd, zijn er naar schatting nog bijna 2.000
overheidswebsites en 360 apps waarvan geen toegankelijkheidsverklaring
bekend is. Het ontbreken van een toegankelijkheidsverklaring zegt niet
direct iets over de toegankelijkheid van een website of app. Ik ga door met
het benaderen van deze overheidsorganisaties, zodat ook zij toegankelijkheidsverklaringen publiceren en voldoen aan de wettelijke verplichting.
Met het Stappenplan Digitale Toegankelijkheid4 heb ik u eerder uiteengezet hoe ik hier werk van maak. De uitvoering van het stappenplan komt
verderop aan bod.
Motie Ceder 16 meest noodzakelijke apps
Op 30 juni 2022 stemde de Tweede Kamer in met de motie van het
Kamerlid Ceder (ChristenUnie).5 In deze motie is gevraagd om de meest
noodzakelijke overheidsapps volledig toegankelijk te maken. In overleg
met het Gebruikersnetwerk Digitale Inclusie is een lijst met 16 meest
noodzakelijke overheidsapps opgesteld. Vervolgens zijn vanuit DigiToegankelijk, het toezichts- en ondersteuningsprogramma, de eigenaren van
deze apps benaderd en gewezen op de digitale toegankelijkheid van hun
apps. Op dit moment zijn twee apps (Coronamelder app en de Afvalapp)
van de 16 meest noodzakelijke apps digitaal toegankelijk en hebben status
A. 12 van de apps hebben status B, 1 app heeft status C en 1 app status D.
Daarmee voldoen eind 2022 15 van de meest noodzakelijke 16 apps aan
de wettelijke verplichting om een toegankelijkheidsverklaring gepubliceerd te hebben met waar nodig een verbeterplan.
Zoals aangegeven in de Werkagenda werken we eraan dat in 2023 alle 16
meest noodzakelijke apps digitaal toegankelijker zijn en voldoen aan de
wettelijke verplichting op digitale toegankelijkheid. Ondertussen wordt er
4
5

Kamerstuk 26 643, nr. 839.
Kamerstuk 26 643, nr. 869.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 973

3

ook gewerkt aan het digitaal toegankelijker maken van alle overheidswebsites en -apps.
Motie Strolenberg en De Kort Digitale toegankelijkheid en inkoop
In het commissiedebat digitaliserende overheid op 5 oktober (Kamerstuk
26 643, nr. 929) heeft Tweede Kamerlid Dekker-Abdulaziz (D66) gevraagd
hoe we inkoopvoorwaarden kunnen gebruiken, zodat onze leveranciers
straks ook voldoen aan toegankelijkheidseisen. Deze vraag sluit aan op de
later ingediende motie van Kamerleden Strolenberg en De Kort (beiden
VVD) waarin de regering wordt opgeroepen «zo spoedig mogelijk in haar
aanbestedingen voor nieuwe websites en apps van de overheid de
toegankelijkheidseisen, genoemd in het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid, op te nemen».6 In reactie op deze Kamervraag en deze door mij
overgenomen motie is het van belang te weten dat digitale toegankelijkheid wettelijk verplicht is en zo al als een verplichte standaard op de
lijst open standaarden van het Forum Standaardisatie staat. Binnen de
Rijksoverheid worden de digitale toegankelijkheidseisen al veelvuldig
toegepast, en heeft het vergroten van het bewustzijn rondom digitale
toegankelijkheid bij de inkoop van ICT prioriteit.
Na overleg met leden van de ARBIT werkgroep van de interdepartementale Commissie Bedrijfsjuridisch Advies (CBA) bleek dat de algemene
inkoopvoorwaarden om verschillende redenen niet de juiste plek is voor
het opnemen van specifieke eisen. Dit heeft ook niet tot gevolg dat de
betreffende producten en diensten voldoen aan die bepaalde eisen,
temeer omdat het al een wettelijke verplichting is. Het gaat om de
bewustwording rondom digitale toegankelijkheid, zodat het expliciet
wordt uitgevraagd en meegenomen in een concrete aanbesteding en
vervolgens ook actief gecontroleerd wordt of de betreffende websites en
apps daadwerkelijk digitaal toegankelijk zijn en blijven. Ter ondersteuning
kan bijvoorbeeld wel gekeken worden naar het opnemen van een
optionele bepaling in de modelovereenkomsten bij de algemene
inkoopvoorwaarden, waardoor de inkoper extra geattendeerd wordt op
het opnemen van de toepasselijke (verplichte) open standaarden.
Om het bewustzijn bij alle partijen verder te vergroten is het onderwerp
«toegankelijkheidseisen opnemen in aanbestedingen» opgenomen in het
programmaplan voor 2023 van het onlangs opgerichte toezichts- en
ondersteuningsprogramma DigiToegankelijk. Dit programma biedt
praktische ondersteuning aan overheden en aan leveranciers bij de
verbetering van de toegankelijkheid van websites en apps en bereidt het
toezicht voor op de naleving van de wettelijke toegankelijkheidsverplichting.»
Stappenplan Digitale Toegankelijkheid
In het eerste kwartaal van 2022 heb ik een stappenplan digitale toegankelijkheid naar de Tweede Kamer gestuurd. Aan de hand van dit stappenplan
heb ik uitvoering gegeven aan het verbeteren van de digitale toegankelijkheid van websites en apps. In samenwerking met DigiToegankelijk dat
wordt beheerd door Logius, het VNG aanjaagteam en ICTU heb ik het
afgelopen jaar stappen gezet om de digitale toegankelijkheid te bevorderen en zal ik dit in 2023 ook blijven doen. Het ondersteunen en
stimuleren van overheidsorganisaties op digitale toegankelijkheid staat
hierbij voorop.

6

Kamerstuk 36 200 VII, nr. 23.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 973

4

Daarnaast heb ik extra inzet verricht op toezicht en handhaving.
Momenteel ligt de Wet digitale overheid (Wdo) in de Eerste Kamer
waarmee de juridische grondslag op toezicht wordt geregeld. Om dit
toezicht zo goed mogelijk vorm te geven ben ik aan het verkennen wat de
opties voor dit toezicht zijn aan de hand van het Digitoegankelijk Toezichten Ondersteuningsprogramma. Het komende jaar zal ik stappen blijven
zetten om de digitale toegankelijkheid van overheden te bevorderen zodat
iedereen gebruik kan maken van de diensten.
Motie Raemakers begrijpelijke (beeld)taal
De motie van de leden Raemakers en Sahla7 vraagt om berichten vanuit
de overheid begrijpelijker te maken met behulp van plaatjes. In de Eerste
Kamer zei mijn voorganger eerder al toe om te onderzoeken of beeldtaal/
iconen leiden tot begrijpelijkere communicatie8. Daar is al veel kennis
over en onderzoek naar gedaan bij een aantal gemeenten. Amsterdam is
een gemeente die hier koploper op is, zij hebben een zogeheten «Beeldwijzer» gemaakt voor hun communicatie9.
In 2019 bracht de gemeente Rotterdam samen met de VNG een whitepaper uit over het maken van beeldbrieven10. Beide instrumenten zijn
goede richtlijnen voor het gebruik van beeld en laten zien dat beeld een
brief ook onbegrijpelijker kan maken. Beelden en iconen moeten getest
worden bij de doelgroep voordat geconcludeerd kan worden dat deze
communicatie verbeteren. Ook tijdens de coronacrisis is veel beeldtaal
ontworpen voor de verschillende maatregelen. Uit dit onderzoek in
opdracht van de TaalUnie met een aantal gemeenten blijkt ook dat iconen
niet altijd leiden tot begrijpelijkere communicatie11.
In opdracht van het Ministerie van BZK onderzocht Berenschot of een
landelijke burgerpanel op het gebied van begrijpelijkheid werkt. Eén van
de conclusies is dat dit niet het geval is op landelijk niveau. «Het werkt
vooral in de directe omgeving van burgers. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
gemeenten, wijken of buurten». Ook vroegen we I&O Research te
onderzoeken op welke wijzen de duidelijkheid van overheidscommunicatie getest kan worden. In het rapport wat ik u meestuur met deze brief
geven zij aan dat dit verschilt per doelgroep.12. Via Gebruiker Centraal is al
veel informatie beschikbaar over het testen van teksten met burgers en ik
moedig overheidsorganisaties aan om hier veel aandacht aan te besteden.
Ook voor beeldtaal geldt dat testen met burgers duidelijk maakt of het de
communicatie verbeterd.
Om gemeenten te stimuleren om beeld in hun communicatie te gebruiken
is er de kennisbank Beeldtaal (https://beeldbank.gebruikercentraal.nl/) van
Gebruiker Centraal. In deze kennisbank staan voorbeelden van beelden
die gemeenten en overheidsorganisaties kunnen overnemen. Dit jaar gaat
ook een werkgroep beelden/iconen aan de slag bij Gebruiker Centraal om
het aantal goede voorbeelden uit te breiden.
In de termen die we gebruiken kijken we ook naar mogelijke veranderingen. In zijn brief aan uw Kamer schreef de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap dat hij in 2023 stil zal staan hoe afscheid genomen

7

Kamerstuk 24 170 IV, nr. 273.
EK, T02947, Toezegging Gebruik van beelden (35 218).
9
Beeldwijzer laaggeletterden – Schrijfwijzer (amsterdam.nl).
10
Beeldbrieven: zo werkt het | VNG.
11
Rapport Universiteit Utrecht «Het complete plaatje? Onderzoek naar het gebruik van iconen als
middel voor inclusievere gemeentelijke communicatie in Nederland en Vlaanderen».
12
Rapport Berenschot «Verkenning structureel landelijk burgerpanel».
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 973

5

kan worden van het hoger-lager denken13, wij volgen die ontwikkeling en
zullen de termen in onze communicatie veranderen zodra er meer
duidelijkheid is.
Ook in 2023 ga ik verder met mijn inzet om digitale inclusie te bevorderen.
In de toekomst zal ik uw Kamer hierover in het kader van de voortgang
van de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren rapporteren. Deze
rapportage over de Werkagenda ontvangt u in het najaar.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

13

Brief Minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Kamerstuk 31 524, nr. 515, 20 oktober 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 973

6