Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 521

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer over mijn Stimuleringsaanpak
Flexwonen, gericht op de totstandkoming van meer tijdelijke en flexibele
woningen op korte termijn. Hiervoor ga ik samen met gemeenten,
provincies, corporaties, bouwers en andere partijen aan de slag, zoals ook
is afgesproken in de Nationale Woonagenda1 en waartoe door onder meer
Aedes, de VNG en de toenmalige G32 is opgeroepen in het manifest Geef
spoedzoekers de ruimte2.
Met de Stimuleringsaanpak Flexwonen geef ik eveneens invulling aan de
aangenomen motie van de heer Ronnes c.s. over een noodplan
woningbouw3. Ik deel namelijk de mening van de Kamer dat er op dit
moment nog te veel kansen blijven liggen. Flexwonen biedt de
mogelijkheid om op korte termijn te voorzien in een woningvraag, zonder
dat dit ten koste hoeft te gaan van de bouw naar permanente woningen.
Door kortere juridische procedures en omdat de woningen grotendeels in
de fabriek worden «gebouwd», kan de woningvoorraad relatief snel
worden uitgebreid met tijdelijke en flexibele woningen. Daarmee kan de
toegankelijkheid van de woningmarkt op korte termijn worden vergroot.
In de afgelopen periode heb ik met veel verschillende partijen gesproken
en de input uit die gesprekken gebruikt om mijn aanpak vorm te geven.
Daarbij heb ik gekeken naar wat partijen op korte termijn nodig hebben
om een substantiële vergroting van de productie te realiseren en welke
randvoorwaarden daarvoor geregeld moeten zijn.

1

Kamerstuk 32 847, nr. 365
Manifest Geef spoedzoekers de ruimte. Platform Opnieuw Thuis, 2017.
3
Kamerstuk 32 847, nr. 479
2

kst-32847-521
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

1

Leeswijzer
In het eerste deel van deze brief licht ik mijn visie op flexwonen toe en
geef ik aan waarom ik flexwonen de ruimte wil geven, ondanks de
dilemma’s die er ook nog zijn. In het tweede deel van de brief beschrijf ik
mijn aanpak en de concrete maatregelen.
1. Visie op flexwonen
Oplossing voor spoedzoekers
Flexwonen biedt een oplossing voor mensen die snel huisvesting nodig
hebben maar daar niet jaren op kunnen wachten. Spoedzoekers, heten ze.
Nagenoeg iedereen is weleens spoedzoeker geweest of kent iemand die
spoedzoeker is. Denk aan een collega of familielid dat net gescheiden is of
aan iemand die terugkomt van een studie in het buitenland en wel een
nieuwe baan maar nog geen woning heeft. Flexwonen kan dan uitkomst
bieden. Dit geldt ook voor starters, (internationale) studenten, mantelzorgers die tijdelijk op een ander plek moeten wonen om een dierbare tot
steun te kunnen zijn, statushouders, mensen die uitstromen uit de
maatschappelijke opvang of beschermd wonen, mensen met een nieuwe
baan in een andere stad en bijvoorbeeld voor expats en
arbeidsmigranten.

Naar schatting van Platform 31 is ongeveer tien procent van de Nederlandse bevolking spoedzoeker4. Hoewel een deel van de spoedzoekers
voldoende (financiële) mogelijkheden heeft om een voorlopig geschikte
oplossing te vinden, geldt voor de meeste spoedzoekers het tegenovergestelde. Zij beschikken niet over voldoende geld, een voldoende groot
sociaal netwerk of genoeg inschrijfduur met behulp waarvan op korte
termijn een woning kan worden betrokken. De ontwikkelingen op de
(huur)woningmarkt (schaarste en een dalende mutatiegraad, huishoudensverdunning) maken het hem niet makkelijker. Het aantal sociale
huurwoningen dat met voorrang wordt toegewezen (aan mensen met
urgentie of via directe bemiddeling) neemt juist toe, waardoor de kansen
voor spoedzoekers die niet in deze categorie vallen kleiner worden5.
Een deel van deze mensen neemt nu hun toevlucht tot (informele)
woonoplossingen die minder geschikt zijn en functioneren als overloopgebieden van de woningmarkt, zoals bankslapen bij vrienden of familie of
4
5

De Magic mix. Platform 31, 2016.
Stand van de woonruimteverdeling. Wachttijden en verdeling in de praktijk. Rigo, 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

2

de bewoning van vakantieparken of bedrijfspanden. Zo blijkt uit recent
onderzoek6 dat op de Veluwe, een regio met de hoogste vakantieparkendichtheid, naar schatting tussen de 6.000 en 9.000 mensen permanent op
een vakantiepark wonen. Mensen wonen daar om verschillende redenen.
Zo kiest een deel van de bewoners hier bewust voor, een ander deel
vestigt zich wegens een gebrek aan alternatieven op de woningmarkt.
De problemen van spoedzoekers beperken zich overigens niet tot die
delen van het land waar sprake is van schaarste op de woningmarkt. Juist
ook in anticipeer- en krimpgebieden kan flexwonen een oplossing bieden
voor tijdelijke pieken in de woonbehoefte of voor een kwalitatieve
mismatch tussen vraag en aanbod. Het voorkomt een grote sloopopgave
en een waardevermindering van de permanente woningen die er staan.
Daarom wil ik naast meer reguliere huur- en koopwoningen ook andere,
meer flexibele vormen van huisvesting stimuleren. Meer flexibiliteit in de
woningvoorraad zorgt ervoor dat beter kan worden ingespeeld op de
dynamiek van de huidige samenleving.
Wat is flexwonen eigenlijk?
Met flexwonen wordt gedoeld op verschillende soorten tijdelijke
woonoplossingen. Kenmerkend is het tijdelijk karakter van tenminste één
van de volgende aspecten: de woning zelf, de bewoning (via het gebruik
van een tijdelijk huurcontract) of het tijdelijk gebruik van de locatie
waarop een woning wordt geplaatst. Het gaat meestal om woningen van
bescheiden omvang die zowel via transformatie als door nieuwbouw
kunnen worden gerealiseerd.
De woningen worden vaak gedeeltelijk of geheel in de fabriek «gebouwd»
en zijn makkelijk verplaatsbaar, stapelbaar, schakelbaar of splitsbaar. De
woningvoorraad kan daardoor relatief snel worden uitgebreid, temeer
omdat er ook locaties of gebouwen kunnen worden benut waar in eerste
instantie geen woonbestemming op rust.
Bijvoorbeeld een oude gevangenis die voorafgaand aan de geplande
sloop nog een aantal jaar wordt gebruikt voor studentenhuisvesting. Ook
valt te denken aan het (met een prefab interieur) voor (tijdelijke) bewoning
geschikt maken van een niet meer gebruikte school of een leegstaand
kantoorgebouw voor de gecombineerde huisvesting van starters en
statushouders. Modules en units die tijdelijk worden geplaatst op
braakliggend terrein zijn ook een vorm van flexwonen.

6

Wonen in de luwte. Platform 31, 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

3

Flexwonen bewijst zichzelf in de praktijk
Er zijn verspreid over het land steeds meer voorbeelden van flexwonen te
vinden, waarvan ik een aantal uitlicht in deze brief. Deze praktijkvoorbeelden verdienen mijns inziens op grotere schaal navolging.

Uit onderzoek blijkt dat flexwonen positieve maatschappelijke effecten
met zich meebrengt7. In eerste instantie houdt het mensen van de straat
en zorgt flexwonen voor een dak boven het hoofd. Daarnaast biedt
flexwonen, wanneer verschillende doelgroepen gemixt worden
gehuisvest en onder voorwaarde van een passende vorm van (sociaal)
beheer, kansen voor participatie, een betere integratie en het tegengaan
van eenzaamheid.
Flexwonen kan ook een stimulans zijn voor innovatie in de bouw, zeker
waar het de verplaatsbare/flexibele woningen betreft. Bouwen in een
fabriek geeft minder bouwafval en overlast. Daarbij is het huidige tekort
aan bouwpersoneel minder een probleem en is de productietijd korter dan
bij traditionele woningbouw. Het gecontroleerde productieproces in de
fabriek maakt een betere borging van de bouwkwaliteit mogelijk dan het
bouwen op de bouwplaats.
De mogelijkheid om (delen van) de woningen te demonteren, te
verplaatsen en/of te hergebruiken, bevordert ook de circulariteit in de
bouw. Dit gaat verder dan alleen technische innovatie; hierbij speelt ook
7

Doorkijk in de maatschappelijke effecten van flexwonen. Ecorys, 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

4

de logistiek een rol. De woningen kunnen door de leverancier worden
teruggenomen om zo nodig in de fabriek te herstellen en te moderniseren
om vervolgens weer elders te plaatsen.
De term «containerwoningen» dekt de lading al lang niet meer, de
kwaliteit en uitstraling van het aanbod is daarvoor te hoog geworden.
Genoemde innovaties als fabricage van bouwelementen in de fabriek en
demonteerbaar maken van bouwelementen komen ook steeds meer voor
bij de bouw van permanente woningen maar zijn daar nog geen
gemeengoed. Flexwonen kan een impuls geven aan dergelijke ontwikkelingen.
Inzet BZK in de afgelopen jaren
Vanwege de positieve effecten heeft BZK in de afgelopen jaren flexwonen
al op verschillende manieren gestimuleerd, onder andere door aanpassingen in wetgeving, uitvoeren van onderzoek en de ontwikkeling van
verschillende instrumenten voor partijen die in de praktijk aan de slag
willen.
Met de invoering van de Wet doorstroming huurmarkt 2015 zijn diverse
vormen van tijdelijke huurcontracten geïntroduceerd. Zo is het sinds 1 juli
2016 mogelijk om voor zelfstandige woonruimte een tijdelijke huurovereenkomst te sluiten van maximaal twee jaar en voor onzelfstandige
woonruimte een huurovereenkomst van maximaal vijf jaar8.
Naast de mogelijkheid tot het aangaan van kortdurende huurovereenkomsten is ook de opzeggingsmogelijkheid van de verhuurder vanwege
«dwingend eigen gebruik» of categorale verhuur verruimd met contractvormen voor jongeren, promovendi en grote gezinnen (naast de al
bestaande specifieke contracten voor studenten, gehandicapten en
ouderen).
Ook is het via wetswijzigingen mogelijk gemaakt om eenvoudiger (via de
reguliere procedure, die in principe acht weken duurt) en voor een langere
duur (tien in plaats van vijf jaar) een omgevingsvergunning te verkrijgen
voor het tijdelijk afwijken van het bestemmingsplan.

8

Artikel 7:271 lid 1 BW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

5

Verderop in deze brief ga ik in op het verzoek van uw Kamer deze
mogelijkheden nog verder te verruimen naar 15 jaar. In een aparte brief,
die ik als bijlage9 meestuur, heb ik alle relevante regelgeving voor het
tijdelijk of voorlopig bestemmen op een rij gezet. Daarmee geef ik vorm
aan de toezegging die ik in het Wetgevingsoverleg inzake het begrotingsonderdeel Wonen en Ruimte op 12 november 2018 heb gedaan.
Naast bovengenoemde wetswijzigingen zijn er diverse onderzoeken
uitgevoerd om de kennis over deze woonvormen te vergroten en
instrumenten ontwikkeld voor gemeenten, zoals de praktische handreiking
«Aan de slag met flexwonen!»10. Hierin staat stapsgewijs uitgelegd hoe
elke gemeente zelf kan uitrekenen hoe groot de woonbehoefte van
spoedzoekers is. Is er te weinig woonruimte beschikbaar, dan biedt de
handreiking suggesties wat voor soort gebouwen of plekken kunnen
worden ingezet.
In «Dwarsdoorsnede van het flexwonen»11 beschrijven negen korte
factsheets tips voor de praktische zaken rondom het flexwonen.
Al vanaf 2017 wordt via de zogeheten Flextafette het onderwerp
(regionaal) geagendeerd met als doel het onderwerp lokaal te agenderen.
Op 21 februari 2019 vond in Arnhem een congres plaats met de provincie
Gelderland als gastheer. In juni 2018 was provincie Zuid-Holland
initiatiefnemer en de voorbereidingen voor een volgend congres worden
in samenwerking met de provincie Overijssel getroffen. Ook de provincies
Limburg en Noord-Brabant hebben hun interesse getoond.
Tijd voor verankering
Ik zie in de praktijk de aandacht voor flexibele woonvormen toenemen.
Dat is een positieve ontwikkeling. Nu is mijns inziens het moment
aangebroken om flexwonen ook goed te verankeren. Want hoewel het
thema tijdelijke huisvesting in 2018 in bijna één op de drie prestatieafspraken voorkwam12, blijven er ook nog vaak kansen liggen. Uit
gesprekken met betrokkenen blijkt dat sommige projecten die al in de
steigers staan tegen onnodige vertraging aanlopen, andere projecten
gaan soms helemaal niet door.

9

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
De handreiking Aan de slag met flexwonen is opgesteld door Platform 31 en Expertisecentrum
Flexwonen in opdracht van de provincie Zuid-Holland en het Ministerie van BZK.
11
Dwarsdoorsnede van het flexwonen is een uitgave van Platform 31 en Expertisecentrum
Flexwonen in opdracht van de provincie Zuid-Holland en het Ministerie van BZK.
12
Rapport monitor prestatieafspraken. Companen, 2019.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

6

Dat is betreurenswaardig omdat het niet voorzien in huisvesting van
spoedzoekers vaak zorgt voor veel ongemak (bijvoorbeeld grote reisafstand naar werk, studie of familie voor mantelzorg) of grote (persoonlijke)
problemen zoals schulden. Van de woningzoekenden verwacht 30 procent
in een onhoudbare situatie terecht te komen, zoals bijvoorbeeld dak- of
thuisloosheid, als ze niet binnen drie maanden een woning vindt.13 CBS
schat dat er op 1 januari 2016 ruim 30.000 daklozen waren. Daarvan waren
er meer dan 10.000 tussen de 18 en 27 jaar14.
Op maatschappelijk niveau zien we verder negatieve effecten omtrent de
handhaving van ongewenste woonsituaties, zoals de ontruiming van
vakantieparken, en/of (de kosten voor) maatschappelijke opvang. Door het
gebrek aan geschikte woonruimte verblijven mensen te lang in de opvang
of beschermd wonen, waardoor hun toestand in het grootste deel van de
gevallen weer verslechterd. Ook kunnen nieuwe cliënten nauwelijks
instromen in de opvang of beschermd wonen, omdat alle plekken bezet
zijn.
Productiecijfers
Recent heb ik onderzoek15 laten doen naar de bouw van tijdelijke
woningen16. Uit dit onderzoek blijkt dat in 2018 ongeveer 3.000 tijdelijke
woningen zijn gebouwd en dat voor 2019 een even groot aantal is
geraamd17 (zie grafiek 1).
Grafiek 1. Productiecijfers tijdelijke woningen

Het onderzoeksrapport stuur ik als bijlage mee bij deze brief in antwoord
op het verzoek dat de heer Koerhuis heeft gedaan in het Algemeen
Overleg over de Bouwopgave van 28 november 2018 om de plannen voor
tijdelijke woningen te inventariseren.

13

Wachten, zoeken en vinden. Rigo, 2016.
Actieplan Dak- en thuisloze jongeren. VWS, 2019.
De bouw van tijdelijke woningen. Watkostdebouwvaneenhuurwoning en Expertisecentrum
Flexwonen, 2019.
16
In dit onderzoek is de volgende definitie van tijdelijke woningen gehanteerd: woningen of
logies, gebouwd op een tijdelijke locatie (ontheffing bestemmingsplan) of getoetst aan het
bouwbesluit voor tijdelijke woningen.
17
Dit blijkt uit een enquête onder de grootste leveranciers, welke onderdeel uitmaakte van het
onderzoek naar de bouw van tijdelijke woningen.
14
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

7

Extra impuls is nodig, met oog voor dilemma’s
De huidige productie is onvoldoende om aan de wens van uw Kamer
(15.000 tijdelijke of flexibele woningen per jaar) tegemoet te komen en op
korte termijn de kansen voor spoedzoekers te vergroten. Met mijn
stimuleringsaanpak wil ik het flexwonen daarom een impuls geven.
Daarbij houd ik oog voor de dilemma’s die er rondom flexwonen ook nog
zijn. Mede door de innovatieve bouwwijze en vanwege de positieve
maatschappelijke effecten zou ik graag zien dat het flexwonen doorgroeit
tot een volwaardig segment op de woningmarkt, naast de reguliere huuren koopsector.
Tegelijkertijd moeten we ook niet doorslaan in tijdelijke oplossingen en
moet het flexwonen zich op een goede manier verhouden tot de reguliere
huurmarkt. Een goede en veilige plek om te wonen en te leven is een
basisbehoefte waarvoor soms een tijdelijke oplossing nodig is, maar zeker
niet altijd.
2. Aanpak
Kern van aanpak
Om in de komende jaren meer flexibele woningvoorraad te bevorderen,
tref ik verschillende maatregelen. Daarbij hanteer ik als uitgangspunt dat
de lokale en regionale opgave leidend is. Spoedzoekers komen in vele
soorten en maten voor18 en zo verschilt ook de woningmarkt van plaats
tot plaats. In gemeente X kunnen studenten de grootste groep spoedzoekers vormen vanwege de universiteit in de stad. In gemeente Y is geen
geschikt aanbod voor jongeren in algemene zin en gemeente Z worstelt
met de huisvesting van arbeidsmigranten en permanente bewoning op
vakantieparken. Bovendien is de opgave in de ene regio groter dan in een
andere.
Mijn aanpak moet leiden tot concrete afspraken op lokaal en/of regionaal
niveau. Deze afspraken zullen afhankelijk van de betreffende regio landen
in het daarvoor meest geschikte instrumentarium (woondeals, regiodeals,
MIRT, etc.). Een recent voorbeeld hiervan is de afspraak in de Woondeal
met het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) over de realisatie van ca 1000
extra tijdelijke woningen in 2019. Deze woningen worden beschikbaar
gesteld aan een brede doelgroep, waaronder internationale kenniswerkers, arbeidsmigranten, studenten en woningzoekenden op de huidige
wachtlijsten voor huurwoningen. Het SGE heeft locaties aangewezen en
de betreffende gemeenten hebben hiervoor grond beschikbaar gesteld.
Maatregelen
Uit onderzoek van AEF19, het onderzoek naar de bouw van tijdelijke
woningen en uit de verschillende gesprekken die ik hierover heb gevoerd
met onder andere bouwers, corporaties, provincies en gemeenten, en met
Federatie Opvang de Woonbond, blijkt dat er een aantal factoren bestaat
dat de totstandkoming van flexwoningen belemmert. De maatregelen
richten zich op het zoveel mogelijk wegnemen van deze belemmeringen.
A. Financiële obstakels verkleinen
Een van de obstakels die het flexwonen moet overwinnen is dat de
businesscase van permanente woningen meestal positiever is. Dit
18

In de handreiking Aan de slag met flexwonen worden al elf verschillende groepen spoedzoekers onderscheiden.
19
Van Vastgoed naar Flexgoed. AEF, 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

8

hangt vooral samen met de kortere exploitatieperiode. Op grond van
het huidige wettelijke stelsel is het niet mogelijk om een omgevingsvergunning te verlenen waarvan de looptijd een rendabele exploitatie
mogelijk maakt. Alle vormen van flexwonen hebben bovendien te
maken met hogere kosten voor (sociaal) beheer. De financiële baten
van flexwonen komen bovendien vaak niet terecht bij de partij, veelal
de woningcorporatie, die de investeringen draagt. Om deze financiële
belemmeringen niet in de weg te laten staan van investeringen in
flexwonen-projecten, tref ik de volgende maatregelen.
1. Verruiming mogelijkheden voor langere exploitatieperiode
Via experimenten op grond van de Crisis- en herstelwet (Chw)20
worden momenteel oplossingen verkend waarmee voor een
langere periode dan 10 jaar met toepassing van de reguliere
voorbereidingsprocedure tijdelijk kan worden afgeweken van het
bestemmingsplan. Gemeenten kunnen zich aanmelden voor dit
experiment. Zodra de aangepaste Chw in werking treedt21, kan ik
via ministeriële regeling ook voortvarend concrete projecten en
gebieden toevoegen aan dit experiment. De Chw loopt vooruit op
de Omgevingswet. Onder de Omgevingswet kunnen in het
omgevingsplan zonder maximale tijdsduur tijdelijke regels voor
activiteiten worden gesteld. Daarmee is op termijn ook een
structurele oplossing voorzien voor een rendabele explotatietermijn.
2. Vrijstelling verhuurderheffing voor tijdelijke woningen
Door overleggen die ik heb gevoerd met Aedes, Federatie Opvang
en diverse provincies, en uit gesprekken over de woondeals heb ik
meer inzicht gekregen in de problematiek rondom flexwonen. Ik
constateer dat deze problematiek ook speelt in regio’s zoals
Gelderland en de MRA, waar mogelijkheden zijn voor de bouw van
extra flexwoningen. Daaruit blijkt de noodzaak om aan te sturen op
een tijdelijke vrijstelling in de verhuurderheffing voor flexibele en
tijdelijke woningen. Deze vrijstelling geldt alleen voor woningen die
worden gerealiseerd op locaties waar nu nog geen bestemming
wonen op ligt en waar gemeenten bijvoorbeeld met toepassing van
de Chw tijdelijk afwijken van het bestemmingsplan. Hiermee wordt
geborgd dat tijdelijk ook echt tijdelijk is en dat de maatregel niet ten
koste gaat van locaties waar permanente woningbouw mogelijk is.
B. Bevorderen lokaal maatwerk en integrale samenwerking
Voor de totstandkoming van meer flexibele woningvoorraad, zijn
concrete afspraken nodig tussen een gemeente en andere partijen over
het wie, wat, waar, wanneer, hoe en waarom. Welke locaties zijn
geschikt en kunnen (tijdelijk) worden vergund voor flexibel woonaanbod? Welk type woningen (verplaatsbaar, transformatie, omvang, etc.)
ligt voor de hand? Wie financiert? Wie verhuurt? Voor hoe lang? Welke
doelgroepen worden gehuisvest? Hoe en door wie worden de
woningen verdeeld? Hoe is het (sociaal) beheer en eventuele begeleiding geregeld? Welke huurcontracten worden ingezet?
Deze afspraken komen niet zonder meer tot stand. Daar is intensief
makelen en schakelen voor nodig. Het ontbreekt veel organisaties aan
capaciteit om deze rol te vervullen. Ook is er vaak simpelweg geen
goed zicht op de groep spoedzoekers of het beeld is slechts fragmentarisch of bij alleen enkele partijen aanwezig. Daarmee is het voor
partijen moeilijk om het bijbehorende aanbod te bepalen. Flexwonen
vereist bovendien veel samenwerking. Het concept verbindt partijen
uit het fysieke, sociale en het zorgdomein, overheden en (maatschappelijke) ondernemers.
20
21

Het gaat om experimenten in Soest en Eindhoven.
Uw Kamer heeft op 20 december 2018 ingestemd heeft met het wetsvoorstel tot aanpassing
van de Crisis- en herstelwet. Het wetsvoorstel is op 21 mei behandeld in de Eerste Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

9

Om tot concrete afspraken te komen over meer flexibel woningaanbod
en flexwonen in de praktijk te ondersteunen, onderneem ik zowel voor
de korte termijn als structureel maatregelen.
3. Gebiedsgerichte versnellingsaanpak Flexwonen
Om op korte termijn meer flexwoningen te realiseren en tegelijkertijd ruimte te bieden voor maatwerk, werk ik samen met provincies
een gebiedsgerichte versnellingsaanpak flexwonen uit waarmee de
totstandkoming van nieuwe projecten wordt gestimuleerd.
Deze versnellingsaanpak kent een aantal stappen. Om een
gezamenlijk startpunt vast te stellen met gedeelde beelden over
doelstellingen en opgaven, zal BZK in overleg met de provincies, en
ook per provincie, een gebiedsanalyse «op hoofdlijnen» uit laten
uitvoeren. Het gaat vooral om het bundelen van reeds bestaande
gegevens, zoals een schets van de verschillende ruimtelijke regio’s
binnen een provincie, schets van aantallen woningzoekenden per
categorie/doelgroep en verwachtingen voor de middellange en
lange termijn op basis van economische en demografische analyse
(krimp, groei), informatie over (regionale) woonvisies, collegeakkoorden etc. Daarnaast zal ik aan het Planbureau voor de Leefomgeving vragen om mogelijke geschikte locaties voor tijdelijke
woningen in beeld te brengen.
Op basis van deze informatie worden gemeenten, corporaties en
andere partijen uitgenodigd projectvoorstellen in te dienen. Partijen
worden vervolgens door BZK en door de provincies ondersteund
bij de start en/of verdere realisatie van hun project (maximaal 15
nieuwe projecten en vijf lopende projecten). Voor de organisatie en
monitoring van dit traject zet ik verschillende middelen in,
waaronder een projectorganisatie, versnellingskamers22, kennis en
kunde van het Expertteam Woningbouw en ook een bescheiden
financiële stimulans. Per provincie worden hierover in de komende
periode (maatwerk)afspraken gemaakt.
4. Digitaal platform: www.spoedzoekers.nl
Via het Startup in Residence (SiR) programma is BZK op zoek
gegaan naar innovatieve oplossingen voor diverse maatschappelijke vraagstukken. Een van de challenges waar startups een
oplossing voor konden bedenken is het vraagstuk spoedzoekers op
de woningmarkt. Inmiddels is de winnende startup aan de slag
gaan met de bouw van een digitaal platform. De bedoeling is via
het digitaal platform informatie samen te brengen over de vraag
naar flexwonen (hoeveel spoedzoekers zijn er in de gemeente, wat
zijn hun woonwensen, welke ondersteuningsbehoefte is er, etc.) en
het potentieel aanbod (aan welke eisen moeten woonoplossingen
voldoen, wat zijn potentiele locaties, welke vorm van beheer is
gewenst, welke financieringsmogelijkheden zijn er, etc.).
De achterliggende veronderstelling is dat de realisatie van
flexwoningen versneld kan worden, als deze informatie in een
vroeg stadium bij elkaar wordt gebracht en door partijen wordt
gedeeld. Het platform wordt in drie gemeenten beproefd en bij
gebleken succes kan het breder worden uitgerold. Daarmee krijgt
de makel- en schakelfunctie een structureel karakter.
5. Sociaal beheer voor spoedzoekers met ondersteuningsbehoefte
Flexwonen kan onder voorwaarde van passende begeleiding ook
geschikt zijn voor mensen met een ondersteuningsbehoefte.
22

De basis voor de zogenoemde versnellingskamers is een al door BZK ontwikkeld instrument
voor Flexwonen; de zogeheten kicktarter. Centraal staat tot het met direct betrokken partijen
tot gedeelde beelden en doelstellingen te komen over het toevoegen van flexwoningen op een
bepaalde locatie en wie daaraan welke bijdrage levert. Er wordt m.b.v. de kickstarter actief
aangestuurd op het maken van concrete vervolgafspraken over het betreffende initiatief en het
naar voren halen van de projectstart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

10

Bijvoorbeeld als tussenstap voor mensen die uitstromen uit
beschermd wonen. Om weer zelfstandig te kunnen wonen, is vaak
eerst nog een periode begeleiding nodig. Er zijn enkele partijen die
zich specifiek richten op dit soort innovatieve, geclusterde
woonvormen voor met name minder zelfredzame spoedzoekers.
Hun doelstelling is de bewoners binnen twee jaar via een integrale
benadering te begeleiden in het proces naar permanente huisvesting, zelfredzaamheid en zelfstandigheid en in het voorkomen van
terugval.
De bekostiging van de benodigde begeleiding, inclusief sociaal
beheer23 genoemd, zorgt in de praktijk voor knelpunten. In
samenhang met het Actieprogramma Weer Thuis24, de Meerjarenagenda beschermd wonen en maatschappelijke opvang25, het
Interbestuurlijk Programma26 en het Actieprogramma dak- en
thuisloze jongeren27 verken ik daarom samen met de staatssecretarissen van VWS en SZW en enkele gemeenten welke lokale
financieringsstromen zich hiervoor lenen, zodat dit soort innovatieve, geclusterde woonvormen voor ook kwetsbare spoedzoekers
verder worden gestimuleerd.
6. Pilots flexibele asielopvang en flexwonen
Eind 2018 heb ik mede in het kader van de Integrale Migratieagenda28 drie miljoen euro beschikbaar gesteld om via ongeveer
tien pilots te experimenteren met flexibele opvang- en/of huisvestingsoplossingen die de aansluiting tussen asielopvang, huisvesting en integratie moeten verbeteren. Te denken valt aan het
tijdelijk en gemixt huisvesten van verschillende doelgroepen
waardoor flexibele huisvestingscapaciteit ontstaat en aan op- en
afschaalbare opvangoplossingen in de buurt van de gemeente van
uitplaatsing zodat al tijdig met de integratie kan worden gestart.
De effecten van de pilots worden geëvalueerd op maatschappelijke
aspecten (kansen voor integratie, arbeidsparticipatie, taalverwerving etc.) evenals meer bedrijfsmatige aspecten (organisatie,
financiering, etc.). De uitvoering van de pilots wordt momenteel
voorbereid door BZK, JenV en COA in samenwerking met IPO en
VNG. De verwachting is dat de eerste pilots in 2019 starten. Onder
meer de gemeenten Rotterdam, Haarlemmermeer en Castricum
nemen deel.
7. Instrumentontwikkeling (gereedschapskist)
Er zijn reeds verschillende instrumenten ontwikkeld om partijen in
de praktijk te ondersteunen bij flexwonen. Denk aan de eerdergenoemde handreiking Aan de slag met flexwonen. In samenwerking
met verschillende partijen zal ik ook de totstandkoming van nieuwe
instrumenten bevorderen. Zo wordt in 2019 samen met de
provincie Gelderland gewerkt aan een handreiking Flexwonen en
zorg. In deze handreiking moet verduidelijkt worden onder welke
voorwaarden flexibele woonconcepten geschikt zijn voor mensen
met een zorg- en ondersteuningsbehoefte. Zie ook maatregel 6.
C. Wet- en regelgeving verduidelijken
23

Sociaal beheer staat voor de opgave om – naast het verhuren en beheren van woningen – te
zorgen voor leefbaarheid van de woningen, complexen en de omgeving. Aspecten van sociaal
beheer zijn leefbaarheid, inzet bij schuldhulpverlening en tegengaan van overlast.
24
Het actieprogramma Weer Thuis! is een initiatief van Aedes, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), het Leger des Heils en de Federatie Opvang (mede namens RIBW Alliantie
en GGZ Nederland). Het programma volgde op het adviesrapport Van beschermd wonen naar
een beschermd thuis van de commissie-Dannenberg. Weer Thuis! is ook onderdeel van de
Meerjarenagenda beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
25
Kamerstukken II 29 325, nr. 93
26
Kamerstukken II 29 362, nr. 266
27
Kamerstukken II 29 325, nr. 97
28
Kamerstukken II 19 637, nr. 2375

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

11

Partijen blijken niet altijd op de hoogte van de mogelijkheden in weten regelgeving of ervaren hierin onduidelijkheden, zoals bij de
provinciale regels rondom de woningbouwprogrammering, bij het
tijdelijk afwijken van bestemmingsplannen of bij de toepassing van
tijdelijke huurcontracten. Om deze regelgeving te verduidelijken,
onderneem ik de volgende maatregelen.
8. Wetgevingsscan flexwonen
Op een aantal aspecten die van belang zijn voor flexibele en
tijdelijke woningen, denk aan de keuze voor het type huurcontract,
bouwregelgeving of de vraag of tijdelijke woningen roerend of
onroerend zijn, breng ik de geldende wet- en regelgeving overzichtelijk en in samenhang in kaart, zoals ik ook voor het tijdelijk en
voorlopig bestemmen heb gedaan in de apart meegestuurde brief.
D. Oplossingen zoeken voor dilemma’s
Flexwonen is een relatief nieuw concept en de angst voor het
onbekende zorgt soms voor koudwatervrees. Maar er zijn ook terechte
zorgen zoals het perspectief van huurders op een vervolgstap op de
woningmarkt29 of de zorg van omwonenden rondom bijvoorbeeld de
huisvesting van arbeidsmigranten30 of andere kwetsbare doelgroepen.
Deze zorgen en dilemma’s ga ik niet uit de weg. Ik zal ruimte bieden
om de zorgen en dilemma’s bespreekbaar te maken en met alle
betrokken partijen op zoek gaan naar mogelijke oplossingen.
9. Perspectief
Bij het hanteren van tijdelijke huurcontracten is het perspectief op
andere woonruimte na afloop van het huurcontract belangrijk. Voor
kwetsbare doelgroepen is zelfs op voorhand zekerheid over de
vervolgstappen na flexwonen gewenst. In de meeste woningmarktregio’s is het geen probleem om na afloop van een tijdelijk
huurcontract door te stromen naar een reguliere koopwoning of
huurwoning. Andere woningzoekenden hebben meer hulp nodig en
worden daar vaak vanuit de betreffende woonoplossing bij
geholpen. Veel gemeenten hebben er bovendien voor gekozen om
de al opgebouwde wachttijd in het woonruimteverdeelsysteem niet
te laten vervallen bij het aanvaarden van een flexibele woonoplossing met een tijdelijk contract. Zeker in kraptegebieden is dit een
belangrijke maatregel, die ik van harte toejuich.
Bij verschillende partijen zal ik nagaan hoe zij omgaan met het
vraagstuk van vervolghuisvesting na flexwonen en hoe we slimme
oplossingen kunnen borgen en/of opschalen. Daarbij bespreek ik
ook of het verlengen van het huidige tijdelijke huurcontract van
maximaal twee jaar naar bijvoorbeeld maximaal drie jaar, of het
mogelijk maken van een eenmalige tijdelijke verlenging, het
perspectief op een reguliere woning vergroot.
Een ander vraagstuk dat ook om voldoende perspectief vraagt, is
de herplaatsing van flexibele woningen. Er bestaat vooral bij
corporaties onzekerheid over de vraag of de woning bij herplaatsing wordt getoetst aan de dan geldende bouwtechnische
voorschriften of dat het rechtens verkregen niveau (niveau
bouwtechnische voorschriften van het bouwwerk bij eerste
vergunning) wordt gehanteerd. Gezien deze onzekerheden wordt
op dit moment met een te lage restwaarde gerekend waardoor
investeringen onvoldoende rendabel lijken en daardoor soms niet
plaatsvinden. Met verhuurders, bouwpartijen en gemeenten zal ik
in overleg gaan of er maatregelen nodig zijn om het perspectief op
herplaatsing te verbeteren. De beschikbaarheid van vervolglocaties,
29

Zie Kamervragen van het lid Beckerman over het tekort aan sociale huisvesting, (Aanhangsel
Handelingen II 2018/19, nr. 2568.
30
Zie bijvoorbeeld het dossier van De monitor over arbeidsmigranten https://demonitor.kroncrv.nl/onderzoeken/arbeidsmigranten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

12

de wettelijke eisen en de kwaliteit van de woningen zullen hierbij
centraal staan31.
10. Publieksonderzoek en placemaking
Via publieksonderzoek zal ik spoedzoekers bevragen naar hun
ervaringen met flexwonen, bijvoorbeeld op het gebied van de
woning zelf of de ontvangen begeleiding. Ook wil ik de toegevoegde waarde van flexibele woonoplossingen voor omwonenden
vergroten, mede ter verbetering van het draagvlak. Daarom zal ik
een aantal bijeenkomsten organiseren waarin verschillende
disciplines – landschapsarchitecten, ontwerpers, bouwers,
stedenbouwkundigen, gebruikers, omwonenden – met elkaar in
gesprek gaan over de kansen van flexwonen voor de buurt.
Tot slot
Tijdelijke oplossingen zijn natuurlijk geen panacee voor structurele
woningnood, maar flexwonen kan voor veel mensen wel het verschil
maken. Het zorgt ervoor dat je snel een dak boven je hoofd hebt en niet
verder in problemen terecht komt na bijvoorbeeld een scheiding, ziekte of
ontslag. Daarmee heeft de woningzoekende tijd, rust en ruimte om een
volgende stap voor te bereiden. Ik vind het daarom belangrijk dat we hier
samen werk van maken en het flexwonen structureel op de kaart zetten.
Ik roep via deze weg gemeenten ook op om op zoek te gaan naar
geschikte locaties, het thema in hun (regionale) woonvisies op te nemen
en er prestatieafspraken over te maken met corporaties en huurders.
Temeer omdat er grote samenhang is tussen het flexwonen als oplossing
voor vraagstukken als de aanpak van huisjesmelkers, de huisvesting van
arbeidsmigranten, de actie-agenda vakantieparken, de Meerjarenagenda
maatschappelijke opvang en beschermd wonen en het Actieplan dak- en
thuisloze jongeren.
Via de website www.woningmarktbeleid.nl zal ik middels een kennisdossier zorgdragen voor eenduidige informatie over flexwonen. Daarin
bundel ik de beschikbare onderzoeksrapporten en breng ik ook praktijkvoorbeelden en de voortgang van nieuwe projecten in beeld. Verder zal
hier het beschikbare instrumentarium voor lokale partijen te vinden zijn.
Ik zal uw Kamer daarnaast conform het verzoek van de motie Ronnes c.s.
halfjaarlijks informeren over de voortgang van dit stimuleringsprogramma. Waarbij ik opmerk dat uit de opvraag door ABF van plannen
voor tijdelijke woningbouw in het kader van de inventarisatie van
plancapaciteit is gebleken dat de registratie en monitoring nog niet
toegesneden is op tijdelijke woningen. Om meer inzicht te krijgen heb ik
daarom het CBS gevraagd om de registratie van tijdelijke woningen te
verbeteren.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

31

Deze punten zijn naar voren gebracht in een door BZK georganiseerde bijeenkomst met
bouwpartijen en leveranciers van verplaatsbare/flexibele woningen op 17 april 2019 en
bevestigd door Aedes op basis van een enquête bij verschillende corporaties uit de klankbordgroep nieuwbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 847, nr. 521

13