>Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA Den Haag

Media en Creatieve Industrie
Rijnstraat 50
Den Haag
Postbus 16375
2500 BJ Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Onze referentie
1064205

Datum

5 september 2016

Betreft

Toepassing NICAM/Kijkwijzer op reclame uitingen publieke omroep en
uitvoering motie-Heerma

Tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de
Mediawet 2008 in verband met het toekomstbestendig maken van de landelijke
publieke mediadienst op 2 februari en 1 maart 2016 is in uw Kamer onder meer
gesproken over de motie-Pieter Heerma.1 Deze motie verzoekt de regering om de
mediawetgeving zodanig te moderniseren dat de Kijkwijzer van het NICAM gaat
gelden voor audiovisuele producten op alle mediaplatforms die in Nederland
uitgezonden worden. In aanvulling daarop heb ik in de richting van de SGP-fractie
van uw Kamer toegezegd dat ik bereid ben te onderzoeken hoe de principes van
de Kijkwijzer ook kunnen worden toegepast op reclame-uitingen van de publieke
omroep op alle platforms (radio, televisie en internet).
Met deze brief stel ik uw Kamer op de hoogte van de voortgang rond beide
onderwerpen en mijn bevindingen. Een afschrift van deze brief zend ik ter
informatie aan de Tweede Kamer. Daarmee geef ik gevolg aan mijn toezegging
aan de Tweede Kamer, die ik op 15 juni jongstleden heb gedaan tijdens het debat
over het aanvullend wetsvoorstel.2
NICAM/Kijkwijzer en Ster
Tijdens het debat met de Eerste Kamer op 2 februari en 1 maart 2016 heb ik
toegezegd om te onderzoeken hoe de principes van de Kijkwijzer kunnen worden
toegepast op reclame-uitingen van de publieke omroep op alle platforms (radio,
televisie en internet).
Over de toepasbaarheid van de Kijkwijzerprincipes op Ster-reclame heeft na het
debat in de Eerste Kamer overleg plaatsgevonden met de relevante partijen: Ster,
het Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media (NICAM),
Reclame Code Commissie (RCC) en het Commissariaat voor de Media. Alvorens
op de uitkomsten van de gesprekken nader in te gaan is het goed om kort uiteen

1

Kamerstukken II, 2015/2016, 34 300 VIII, nr. 86.
Voorstel van Wet tot wijziging van de Mediawet 2008 in verband met aanvullingen bij het
toekomstbestendig maken van de landelijke publieke mediadienst, Kamerstukken II, 2015/2016, 34 459,
nrs. 1-3.
2

Pagina 1 van 4

te zetten hoe het huidige systeem van beoordeling van reclame (RCC) en
beoordeling van audiovisuele content (NICAM/Kijkwijzer) werkt.

Onze referentie
1064205

Ster en de Nederlandse Reclame Code: het formele kader
Alle reclame-uitingen in Nederland moeten voldoen aan de regels uit de
Nederlandse Reclame Code (NRC). De Ster is wettelijk verplicht om de NRC te
volgen en neemt deel in de Stichting Reclame Code.3 De Mediawet verplicht ook
commerciële omroepen om aangesloten te zijn bij de NRC. Volgens deze Code
mag reclame – ongeacht of deze via radio of tv wordt uitgezonden of via andere
media wordt verspreid, zoals internet en sociale media – onder meer niet in strijd
zijn met de wet, de goede smaak en het fatsoen. Ook mag reclame niet
misleiden. Naast deze algemene regels voorziet de NRC in bijzondere regels ter
bescherming van kinderen en jeugd: de Kinder- en Jeugdreclame Code. Die
bepaalt onder meer dat audiovisuele commerciële communicatie geen lichamelijke
of zedelijke schade mag toebrengen aan minderjarigen. De RCC kan in een
dergelijk geval een aanbeveling doen met betrekking tot het uitzendtijdstip. Een
RCC-aanbeveling met betrekking tot een uitzendtijdstip neemt de Ster altijd over.
NICAM en de Kijkwijzer: rollen en taken
Het NICAM is verantwoordelijk voor de coördinatie van de Kijkwijzer. Het bestuur
van het NICAM bestaat uit vertegenwoordigers van de publieke en commerciële
omroepen, filmdistributeurs en bioscoopexploitanten, dvd-distributeurs,
videotheken en detaillisten. De Kijkwijzer geldt wettelijk voor al het audiovisuele
aanbod van de publieke omroep. De grote commerciële televisie-aanbieders in
Nederland (RTL, SBS) hebben zich bij de Kijkwijzer aangesloten. Ook diverse
professionele on demand-diensten (Netflix, HBO) hebben dat voorbeeld gevolgd.
De Kijkwijzer waarschuwt ouders en opvoeders tot welke leeftijd een
televisieprogramma, bioscoopfilm, dvd of computergame schadelijk kan zijn voor
kinderen. Dat gaat door middel van een leeftijdsaanduiding. De uitvoering van de
Kijkwijzer ligt in handen van de audiovisuele instellingen en ondernemingen.
Ster en Kijkwijzer: toepassing van de regels in de praktijk
Naar aanleiding van mijn toezegging aan de Eerste Kamer heb ik de afgelopen
periode gericht onderzocht hoe de Ster omgaat met reclamespots met mogelijk
schadelijke inhoud voor kinderen en jeugdigen. Aanleiding hiervoor vormde de
zorg van de SGP-fractie over de reclame-spotjes voor overspel van datingsite
Second Love.
Hierboven werd al vastgesteld dat alle Ster-spotjes moeten voldoen aan de regels
van de Nederlandse Reclame Code. Daarin is ook nadrukkelijk aandacht voor
mogelijke schadelijkheid van spotjes voor kinderen en jeugdigen.
Daarnaast past de Ster in specifieke gevallen de criteria van NICAM/Kijkwijzer toe
op reclames: namelijk bij het gebruik van beelden uit (bioscoop)films, series en
televisieprogramma’s in een aangeboden reclamespotje volgt de Ster het
Kijkwijzer-advies.4 De Ster voert een aanvullende toets uit bij het vermoeden van
mogelijke schadelijkheid voor minderjarigen en neemt in voorkomende gevallen

3

Artikel 2.92 Mediawet 2008.
Diverse medewerkers van de Ster hebben een training van NICAM gevolgd over de regels die NICAM
hanteert.
4

Pagina 2 van 4

contact op met de aanbieder van het spotje dan wel met de Reclame Code
Commissie. Het toepassen van de Kijkwijzer resulteert dan in beperkingen wat
betreft uitzendtijdstippen en soms ook wat betreft uitzending rondom bepaalde
programma’s: zo worden dergelijke spotjes door de Ster niet uitgezonden rondom
kinderprogramma’s. Deze werkwijze past de Ster ook toe op online reclame.5

Onze referentie
1064205

Ster-spotjes voor Second Love
Met betrekking tot de Ster-spotjes voor Second Love, ben ik eerst nagegaan in
hoeverre de regels van de Reclame Code Commissie hierbij een rol spelen. Zo is
vastgesteld dat reclame voor een dergelijke dienst wettelijk niet verboden is. De
reclame-uitingen voor Second Love zijn (naar aanleiding van diverse klachten) in
de afgelopen jaren door de RCC beoordeeld. De reclame-uitingen voldeden aan
alle regels van de Reclame Code, inclusief de eerder genoemde Kinder- en
Jeugdreclame Code. Die klachten heeft de RCC daarom afgewezen. Dit betekent
dat de Ster de spots kan en mag uitzenden.
De Ster heeft - mede ook naar aanleiding van het debat over deze kwestie in het
parlement - overleg gevoerd met de aanbieder van de Second Love-spotjes. De
Ster en de aanbieder zijn vrijwillig overeengekomen om deze spotjes pas uit te
zenden op een tijdstip dat in ieder geval de jongere kijkers/luisteraars niet meer
tv kijken en/of radio luisteren. In 2016 zijn alle spotjes voor Second Love door de
Ster uitgezonden na 21.00 uur. Ik heb waardering voor de maatschappelijke
verantwoordelijkheid die zowel de Ster als de Second Love-exploitant hierbij
hebben genomen.
Conclusie
Audiovisuele content kan op grond van twee systemen worden beoordeeld.
Reclames worden beoordeeld door de RCC. En audiovisuele uitingen krijgen een
Kijkwijzer-classificatie. Opgeteld leidt dit ertoe dat Nederlandse minderjarigen
naar mijn oordeel goed worden beschermd tegen schadelijke beelden. De
Reclame Code biedt naast de Kijkwijzer een goede en op onderdelen ruimere
bescherming aan minderjarigen omdat de NRC alle vormen van reclame, ook via
radio, print en internet, beslaat.
Wat betreft de reclames van de publieke omroep is in zekere zin sprake van een
‘dubbele bescherming’ van minderjarigen: de Ster past op al haar spotjes de NRC
toe (die ook ziet op mogelijke schade van commerciële uitingen voor kinderen en
jeugdigen) en daarnaast volgt de Ster de Kijkwijzer-classificatie bij het gebruik
van beelden uit (bioscoop)films, series en televisieprogramma’s in een
aangeboden reclamespotje. Dit leidt tot het niet uitzenden van bepaalde reclames
rond een kinderprogramma en/of het op een later tijdstip (na 20.00
respectievelijk 22.00 uur) uitzenden van het betreffende spotje.
Naar aanleiding van het overleg in de Eerste Kamer en gesprekken namens mij
met betrokken organisaties, heeft de Ster besloten om zich nu ook formeel aan te
sluiten bij NICAM/Kijkwijzer. Hiermee zal de bestaande praktijk van het toepassen
van Kijkwijzer-principes nog verder worden versterkt; NICAM staat daar voor

5

Tweede Kamerlid Verhoeven (D66) heeft op 16 november 2015 bij de behandeling van de
Mediabegroting 2016 gevraagd of in de Mediawet meer regels inzake online reclame moeten worden
opgenomen. Ik heb toegezegd dit te onderzoeken in samenspraak met de Ster, de NPO en het
Commissariaat voor de Media. Mijn conclusies zal ik dit najaar aan de Tweede Kamer toesturen.
Pagina 3 van 4

open. Ik juich dat toe en vind dat beide instellingen daarmee een duidelijk signaal
afgeven van het belang dat zij hechten aan een zorgvuldige en omvattende
beoordeling van reclameboodschappen.

Onze referentie
1064205

Stand van zaken motie-Pieter Heerma
De motie verzoekt de regering om de mediawetgeving zodanig te moderniseren
dat de Kijkwijzer van het NICAM gaat gelden voor audiovisuele producten op alle
mediaplatforms die in Nederland uitgezonden worden. Bij de indiening van deze
motie tijdens het Wetgevingsoverleg van 16 november 2015 in de Tweede Kamer
heb ik gezegd dat ik hier met een positieve blik naar wil kijken, ofschoon ik nog
niet weet of het daadwerkelijk haalbaar is om de Kijkwijzer te laten gelden voor
alle audiovisuele producten op alle mediaplatforms in Nederland.6
Ik heb toen ook gezegd dit te willen bezien in samenhang met het voorstel van de
Europese Commissie tot wijziging van de Europese Richtlijn voor Audiovisuele
Mediadiensten (Richtlijn AVMD). Dit voorstel was ten tijde van de motie in
voorbereiding en is onlangs openbaar gemaakt. Het bevat ook voorstellen ter
versterking van de bescherming van minderjarigen in de huidige tijd. Het voorstel
is namelijk om de bescherming voor non-lineaire diensten gelijk te trekken aan
die voor lineaire diensten. Daarnaast wordt de reikwijdte van de Richtlijn in dit
voorstel uitgebreid tot video-platformdiensten (video sharing platforms) voor
zover het gaat om bescherming van minderjarigen en het voorkomen van
haatzaaien.7
Het parlement ontving op 8 juli 2016 via de BNC-procedure een eerste oordeel
van het kabinet met betrekking tot dit voorstel.8 De uitwerking van de motiePieter Heerma zal plaatsvinden in het kader van de behandeling van deze
Richtlijn.
de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Sander Dekker

6

Nederland is alleen bevoegd regels te stellen voor diensten die in Nederland gevestigd zijn.
Een videoplatformdienst is in het voorstel gedefinieerd als een dienst, die bestaat uit de opslag van een
grote hoeveelheid programma’s of door gebruikers gegenereerde video’s, waarvoor de aanbieder van het
platform geen redactionele verantwoordelijkheid draagt: bijvoorbeeld YouTube.
8
BNC staat voor Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen. Kamerstukken II, 2015/2016, 22 112, nr.
2170.
7

Pagina 4 van 4