Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 601

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 september 2016
Inleiding
Na 15 jaar intensieve betrokkenheid van de internationale gemeenschap
bij Afghanistan staat het land er – met vallen en opstaan – beter voor dan
in 2001. De internationale betrokkenheid (op het hoogtepunt werden meer
dan 100.000 militairen, ontwikkelingswerkers en diplomaten ingezet) heeft
er voor gezorgd dat Afghanistan aanzienlijke stappen kon zetten op het
gebied van sociaaleconomische ontwikkeling, onderwijs, vrouwenrechten,
goed bestuur en veiligheid. Deze inspanningen hebben er tevens toe
geleid dat Afghanistan niet langer een uitvalsbasis is voor terroristische
aanvallen op doelen in het Westen. Daarnaast is de Taliban tot op heden
niet in staat gebleken langdurig steden en belangrijke bestuurscentra in
handen te krijgen, ondanks pogingen daartoe.
Deze positieve ontwikkeling heeft aanzienlijke offers gevergd. In de eerste
plaats van de Afghanen zelf, maar ook van militairen uit andere landen die
zich hebben ingezet voor een beter Afghanistan. Dat geldt zeker ook voor
Nederland, dat vele jaren – en nog steeds – een belangrijke bijdrage
leverde, in Baghlan, Uruzgan, Kunduz en nu in het noorden in
Mazar-e-Sharif.
De vooruitgang in Afghanistan blijft relatief, Afghanistan kan nog niet
zonder steun in de rug van de internationale gemeenschap. Dat geldt voor
de verdere ontwikkeling van het land, maar ook voor de veiligheidssituatie. De Afghaanse strijdkrachten (Afghan National Defence and
Security Forces - ANDSF) hebben vooruitgang geboekt maar zijn nog niet
in staat zelfstandig de veiligheid in het land te garanderen. Na beëindiging
van de ISAF missie in 2014 heeft de NAVO dan ook besloten om
aansluitend een nieuwe missie te starten. Deze missie, Resolute Support,
richt zich op het adviseren en trainen van de Afghaanse strijdkrachten.

kst-27925-601
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

1

Op 1 september 2014 informeerde het kabinet uw Kamer over het besluit
een militaire bijdrage te leveren aan de eerste fase van deze missie
(Kamerstuk 29 521, nr. 254). Deze fase zou oorspronkelijk tot eind 2015
duren, maar de transitie naar fase 2 (waarin de missie alleen nog maar
vanuit Kaboel zou opereren) werd in 2015 voor onbepaalde tijd uitgesteld.
Dat was mede het gevolg van de impasse die ontstond na de Afghaanse
presidentsverkiezingen en de daarmee samenhangende tegenvallende
resultaten van de missie. Uw Kamer werd op 19 juni 2015 geïnformeerd
over het besluit de Nederlandse bijdrage gedurende de verlengde eerste
fase te handhaven (Kamerstuk 27 925, nr. 545). In deze brief werd uw
Kamer ook gemeld dat de totale duur van Resolute Support vooralsnog
twee jaar zou zijn en dat de missie derhalve eind 2016 zou eindigen.
Tijdens de Warschau-top van 8 en 9 juli jl. heeft de NAVO vastgesteld dat
de ANDSF ook nu nog niet op het gewenste niveau zijn en dus nog niet in
staat zijn om de veiligheidssituatie in het land zelfstandig te garanderen.
Het ontbreekt de ANDSF vooral aan leiderschap en eigen close air
support. Resolute Support wordt daarom niet beëindigd zoals eerder
voorzien. De huidige eerste fase van de missie zal ook in 2017 worden
voortgezet.
In lijn met artikel 100 van de Grondwet en overeenkomstig het Toetsingskader informeert het kabinet uw Kamer, door middel van deze brief, over
het besluit ook in 2017 met maximaal 100 militairen ongewijzigd te blijven
bijdragen aan de eerste fase van Resolute Support, in nauwe samenwerking met Duitsland.
Het kabinet onderschrijft het belang van voortzetting van Resolute
Support. Op dit moment zou verdere afbouw de kwetsbare resultaten in
Afghanistan in gevaar kunnen brengen. Een veiliger en stabieler Afghanistan is mede in ons belang. Ook veel andere bondgenoten en
NAVO-partners, zoals de Verenigde Staten en Duitsland hebben besloten
hun militaire bijdrage voort te zetten. Met voortzetting van de Nederlandse militaire bijdrage toont Nederland dus tevens solidariteit binnen
het bondgenootschap. Ten slotte past de nauwe samenwerking in het
noorden van Afghanistan met Framework Nation Duitsland goed in de
bredere bilaterale militaire samenwerking tussen Nederland en Duitsland.
De Duits-Nederlandse samenwerking verloopt uitstekend (zo ook in
bijvoorbeeld Mali of in het kader van SNMG-2 in de Egeïsche Zee) en de
Nederlandse inzet wordt van groot belang geacht door onder andere de
Duitse commandant van Train, Advice & Assist Command - North
(TAAC-N).
Zoals aan uw Kamer is gemeld in het verslag van de NAVO-Top in
Warschau (Kamerstuk 28 676, nr. 252), wordt tijdens de bijeenkomst van
de NAVO Defensieministers op 26–27 oktober 2016 besloten over de inzet
van de missie in 2017. Vanzelfsprekend zal uw Kamer via het verslag van
die bijeenkomst daarover nader worden geïnformeerd.
De reden om uw Kamer reeds nu te informeren over de Nederlandse
bijdrage aan Resolute Support in 2017 is mede gelegen in het feit dat op
4 en 5 oktober a.s. de Brussels Conference on Afghanistan plaatsvindt.
Tijdens deze internationale conferentie wordt met de Afghaanse regering
gesproken over de ontwikkeling van Afghanistan en de inzet van de
Afghaanse regering als het gaat om noodzakelijke hervormingen. Ook
worden donorlanden gevraagd om hun financiële bijdrage aan de verdere
ontwikkeling van Afghanistan in de periode van 2017 tot en met 2020
bekend te maken. Het kabinet hecht er aan de Kamer op een geïntegreerde wijze te informeren over de Nederlandse inzet in 2017 en de jaren
daarna. Daarom wordt in deze brief ingegaan op zowel de Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

2

militaire bijdrage in 2017 als op de Nederlandse inzet op het gebied van
o.a. ontwikkeling en goed bestuur.
In deze brief wordt tevens ingegaan op de toezegging die tijdens het
Algemeen Overleg Afghanistan op1 juli 2015 is gedaan door de Minister
van Buitenlandse Zaken over het droogleggen van financieringsbronnen
van de Taliban (Kamerstuk 27 925, nr. 561). Ook wordt ingegaan op de
toezegging die is gedaan tijdens datzelfde Algemeen Overleg door de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
de financiering van zogenaamde «spookscholen» in Afghanistan uit
buitenlandse hulpgelden. Ook wordt u, zoals toegezegd, geïnformeerd
over de resultaten van ontwikkelingssamenwerking in Afghanistan. Tot
slot wordt met deze brief voldaan aan het verzoek van uw Kamer om een
reactie van het kabinet op de actuele stand van zaken in Afghanistan met
het oog op de recente strijd rond Tarin Kowt.
Politieke ontwikkelingen
Eenheidsregering
De eenheidsregering onder leiding van president Ashraf Ghani en chief
executive officer (CEO) Abdullah Abdullah functioneert matig. Hoewel er
afspraken zijn gemaakt over de machtsverdeling, blijken deze in de
praktijk niet altijd te worden nagekomen. De facties van de president en
de CEO trachten hun invloed ten koste van elkaar uit te breiden, hetgeen
een negatief effect heeft op de slagkracht van de regering. De afwijzing
van een hervormingsvoorstel voor het verkiezingsstelsel door het
parlement op 13 juni jl. maakt het onwaarschijnlijk dat er in 2016
parlementaire verkiezingen worden gehouden. De politieke impasse en de
verslechterende veiligheidssituatie leiden ertoe dat de regering aan
populariteit inboet, het centrale gezag steeds meer erodeert en een deel
van de politieke elite zich openlijk van de regering afkeert. Een positieve
ontwikkeling was de instemming van het parlement op 20 juni jl. met de
benoeming van waarnemend Minister Abdullah Khan Habibi tot Minister
van Defensie, waarmee de laatste openstaande ministerspost van het
kabinet formeel is ingevuld.
Ook positief is dat President Ghani vasthoudt aan de in het Self-Reliance
Mutual Accountability Framework (SMAF) overeengekomen hervormingen. In aanloop naar de door de EU en Afghanistan gezamenlijk
georganiseerde Brussels Conference on Afghanistan op 4 en 5 oktober
2016, loopt de uitvoering van de hervormingen grotendeels volgens
planning. Dankzij de inspanningen van de regering zijn het bankensysteem, regeringsaanbestedingen, het douanestelsel en de belastingadministratie sterk verbeterd. De verbeteringen in de fiscale en financiële
sector hebben er voor gezorgd dat Afghanistan in 2015 USD 1,7 miljard
aan binnenlandse inkomsten heeft opgehaald. Het land voldoet hiermee
voor het eerst sinds 2002 aan het jaarlijks door het IMF gestelde inkomstendoel. Niettemin is er op diverse terreinen sprake van vertraging in de
uitvoering van de hervormingsagenda vanwege de verslechterende
veiligheidssituatie, teruglopende economische groei, wijdverbreide
corruptie, politieke onenigheid en een aanhoudend begrotingstekort. Ook
is het bestuur op regionaal niveau in de praktijk nog altijd in grote mate in
handen van informele actoren en bestaan er nog veel informele machtsstructuren. Tijdens de Brussel Conferentie zal de regering Ghani-Abdullah
de voortgang van de hervormingen presenteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

3

Quadrilaterale onderhandelingen
Het nationale verzoeningsproces blijft cruciaal om duurzame veiligheid en
stabiliteit in Afghanistan te bewerkstelligen. De Afghaanse regering heeft
zich bereid getoond tot onderhandelingen met de Taliban en van eind
2015 tot begin 2016 vonden quadrilateral talks met Pakistan, de VS en
China plaats met als doel het tot stand brengen van directe gesprekken
tussen de regering en de Taliban. In maart 2016 werd echter duidelijk dat
de Taliban weigeren deel te nemen aan (informele) vredesbesprekingen.
Het lijkt daarmee onwaarschijnlijk dat er op korte termijn een onderhandelingsproces start. Tegelijkertijd wordt het nationale verzoeningsproces met
de Taliban verder gecompliceerd door de rol van de powerbrokers en de
aanwezigheid van diverse andere gewapende groeperingen in delen van
Afghanistan. Het sluiten van een vredesovereenkomst tussen de
Afghaanse regering en de Hizb-e-Islami Gulbuddin op 22 september jl. is
een hoopgevende ontwikkeling. De bekrachtiging van deze overeenkomst
zou eveneens een impuls voor andere vredesbesprekingen kunnen
betekenen.
Nederland zal het belang van het verzoeningsproces in Afghanistan
blijven benadrukken, ook in gesprekken met bijvoorbeeld bewindslieden
van landen in de regio. Minister-President Rutte deed dat ook tijdens de
eerdergenoemde NAVO-top in Warschau. Nederland doet dit in nauwe
samenwerking met EU-partners en andere gelijkgestemde landen en is
bereid waar nodig ook financieel bij te dragen om verzoening te faciliteren. Een sterke EU-aanwezigheid in Afghanistan vergroot de mogelijkheden om corruptiebestrijding, gendergelijkheid, mensenrechten en good
governance op de agenda van de Afghaanse regering te houden en deze
onderwerpen voor het voetlicht te brengen in het nationale verzoeningsproces. Nederland hecht derhalve zeer aan de dubbelfunctie van de EU
Speciaal Vertegenwoordiger voor Afghanistan en het hoofd van de
EU-delegatie in Kaboel.
Mensenrechten en gender
De Afghaanse regering moet zich blijven inzetten voor vooruitgang op het
gebied van mensenrechten, inclusief vrouwenrechten, de strijd tegen
corruptie en economische ontwikkeling en boekt daarbij vooruitgang. Met
het Citizen’s Charter richt de regering zich op lokale, praktische verbeteringen in de levensomstandigheden van de bevolking. De regering heeft
ook verschillende wetten en besluiten doorgevoerd voor de verbetering
van de positie van journalisten, gedetineerden, kinderen en vrouwen.
Verschillende vrouwelijke ministers maken deel uit van de regering en
27% van de Afghaanse parlementariërs is vrouw. De regering benoemde
ook een vrouwelijke gouverneur en vrouwelijke ambassadeurs. In 2015
heeft de regering, met steun van het Afghaanse maatschappelijk
middenveld en de internationale gemeenschap, het Afghaanse Nationaal
Actieplan Vrouwen, Vrede en Veiligheid gelanceerd. Ondanks de inzet van
de regering, verloopt de uitvoering van het mensenrechtenbeleid echter
vooralsnog langzaam. Dit is vooral te wijten aan de verdeeldheid binnen
de eenheidsregering en de weerstand van de conservatieve krachten
binnen de samenleving.
In juli 2016 heeft de Afghaanse regering het anti-corruption justice center
opgezet dat zich specifiek richt op het bestrijden van corruptie onder
functionarissen binnen de hogere echelons van de regering. De regering
probeert verder de economische groei in Afghanistan te versnellen door
private investeringen aan te trekken, voornamelijk in de landbouwsector.
De regering zet nadrukkelijk in op armoedebestrijding door stimulering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

4

van werkgelegenheid in de onderkant van de arbeidsmarkt, onder meer
via het Jobs for Peace-programma.
Veiligheid
De veiligheidssituatie in Afghanistan blijft de komende tijd zorgelijk. In de
afgelopen jaren hebben de Taliban en andere gewapende groeperingen
hun invloedsgebieden uitgebreid en zijn ze effectiever en daadkrachtiger
geworden. Tegelijkertijd is de Taliban tot op heden niet in staat gebleken
langdurig provinciale hoofdsteden en belangrijke bestuurscentra in
handen te krijgen, ondanks pogingen daartoe. De Taliban heeft diverse
aanvullende mogelijkheden gevonden om inkomsten te genereren (via
o.a. opium, smokkel en zakat), vaker ANDSF-materieel buit te maken en
Talibanstrijders te rekruteren.
In het noorden richt de aandacht van de Taliban zich vooral op de
belangrijke doorgaande wegen en districtscentra, en niet alleen op de
buitengebieden. Dit jaar voeren de Taliban de druk op in met name de
provincies Kunduz, Faryab en Baghlan en zijn verschillende districten
tijdelijk door de gewapende groeperingen ingenomen. De ANDSF kunnen
echter, mede dankzij de steun van Amerikaanse eenheden en in toenemende mate met eigen Afghaanse luchtsteun, belangrijke gebieden
heroveren en voldoende weerstand bieden om de belangrijkste gebieden
in handen te houden. De verwachting is dat ook in de tweede helft van
2016 de druk op het noorden zal worden voortgezet en dat de Taliban uit
diverse gebieden meer zullen samenwerken. Zo zetten de Taliban in
augustus wederom een offensief in de provincie Kunduz in met als doel
het isoleren van de provinciehoofdstad. Hierbij is de aandacht van de
Taliban gericht op de belangrijke wegen en de inname van een aantal
omliggende districtscentra. Hoewel de druk in de provincie is toegenomen, wisten de ANDSF, ondersteund door Resolute Support, pogingen
tot de verovering van de stad te weerstaan en konden enkele districten
recent weer worden heroverd.
De situatie in de provincie Balkh en de stad Mazar-e-Sharif is in
verhouding tot de overige provincies in het noorden relatief rustig. Dit
neemt niet weg dat een (zelfmoord)aanslag, raketaanval of insider attack
mogelijk blijven. In de westelijke districten van de provincie Balkh
behouden de Taliban een sterkere invloed, terwijl de activiteiten van de
Taliban in Mazar-e-Sharif en de directe omgeving van de stad vooralsnog
beperkt zijn. De locaties van Afghaanse overheidsinstanties, veiligheidstroepen en ook coalitietroepen bij de stad Mazar-e-Sharif blijven
waarschijnlijk gewilde doelwitten voor aanvallen van de Taliban.
De ANDSF zijn zonder internationale steun vooralsnog niet in staat het tij
structureel te keren. Toch constateert de NAVO dat de ANDSF vooruitgang
boeken, ook al verloopt die vooruitgang langzamer dan gewenst en
sorteren nieuwe capaciteiten niet altijd meteen effect.
Actuele stand van zaken in Afghanistan met het oog op de strijd rond
Tarin Kowt
De recente zware gevechten in de provincie Uruzgan, nabij de provinciale
hoofdstad Tarin Kowt, passen in het hierboven geschetste veiligheidsbeeld. De Taliban waren op 8 september jl. in staat tijdelijk controle te
verkrijgen over delen van het gebied rond de hoofdstad (m.n. aanvoerwegen). De ANDSF wisten, met de steun van de Afghaanse commandoeenheden en de coalitietroepen, het offensief af te slaan. Inmiddels is een
groot deel van de politieposten rondom de stad weer in handen van de
Afghaanse troepen, en is de directe dreiging tegen de provinciale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

5

hoofdstad afgenomen. Nederland blijft de situatie in Uruzgan nauwgezet
volgen, mede in het licht van de voormalige inspanningen van Nederland
in de provincie. De situatie in Tarin Kowt toont aan hoe zeer de internationale ondersteuning nodig is voor de veiligheid in Afghanistan.
Financiering Taliban
Voor de aanpak van de financiering van de Taliban blijft nauwe internationale samenwerking vereist. De VN-Veiligheidsraad Resolutie 1988
(2011), laatstelijk verlengd door Resolutie 2255 (2015), stelt een bevriezingsmaatregel, wapenembargo en reisverbod in tegen de Taliban en
gelieerde personen en entiteiten. Op de lijst staan inmiddels 136 personen
en 5 entiteiten geïdentificeerd. De Taliban genereren (significante)
inkomsten uit onder andere papaverteelt en de handel in narcotica,
illegale mijnbouw en afpersing. Gezien de banden tussen Al-Qaida en de
Taliban, is het financieel droogleggen van de Taliban wat Nederland
betreft onderdeel van het bredere scala aan internationale, regionale en
nationale maatregelen om terrorismefinanciering tegen te gaan. Afghanistan is actief lid van de Asia/Pacific Group on Money Laundering, een
regionale zusterorganisatie van de Financial Action Task Force (FATF).
Hiermee heeft Afghanistan zich gecommitteerd aan de internationale
FATF-standaarden om terrorismefinanciering tegen te gaan. De FATF
monitort dit en constateerde onlangs dat Afghanistan voortgang heeft
geboekt, maar dat verdere maatregelen nodig zijn. Met steun van o.a.
UNODC en INTERPOL zet Afghanistan stappen om het institutionele kader
tegen terrorismefinanciering te versterken.
ISIS
Medio juli 2016 vond een zelfmoordaanslag plaats tijdens een Hazarademonstratie in Kaboel, waarbij ruim 80 doden en meer dan 200
gewonden vielen. De aanslag werd opgeëist door ISIS. Het was de eerste
keer dat ISIS een dergelijke aanslag opeiste in Afghanistan. ISIS heeft
aangekondigd meer aanslagen te willen plegen in Afghanistan.
In het oosten van het land, in de provincies Nangarhar, Kunar en Logar,
staat de aanwezigheid van ISIS vast. ISIS wordt in zijn pogingen een
machtsbasis of safe haven te creëren gedwarsboomd door de ANDSF, die
daarbij ruime steun van de Verenigde Staten krijgen. Zo begonnen
Afghaanse en Amerikaanse troepen eind juli een offensief, inclusief
luchtsteun, met als doel ISIS geheel uit Afghanistan te verdrijven. De
Taliban zijn tot dusver fel gekant tegen de ISIS-aanwezigheid in Afghanistan. In de afgelopen maanden vonden geregeld gevechten plaats in
Oost-Afghanistan tussen de Taliban en ISIS. Met het oog op voorgaande,
is het twijfelachtig of ISIS echt voet aan de grond zal kunnen krijgen in
Afghanistan.
Ontwikkelingssamenwerking
Op de conferentie in Brussel zal de Afghaanse regering een geactualiseerde hervormingsagenda presenteren voor de komende jaren. Dit
National Development Framework (NDF) sluit nauw aan op eerder
gemaakte afspraken binnen het Self-Reliance Mutual Accountability
Framework (SMAF) en is gericht op de duurzame ontwikkeling van
Afghanistan. Hoewel Afghanistan in de komende jaren steun van de
internationale gemeenschap nodig zal blijven hebben, zal het NDF ook
gericht zijn op de geleidelijke afbouw van de Afghaanse afhankelijkheid
van internationale steun. De conferentie is eveneens een moment waarop
de internationale gemeenschap haar steun voor de stabilisering en
verdergaande ontwikkeling van Afghanistan kan hernieuwen. Recentelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

6

besloot het IMF reeds om financiële steun te verlenen (middels een
Extended Credit Facility) aan een driejarig hervormingsprogramma van de
Afghaanse regering. Hoewel de omvang van dit programma beperkt is,
geeft dit besluit aan dat het IMF vertrouwen heeft in de Afghaanse
bereidheid hervormingen door te voeren.
Afghanistan heeft de afgelopen vijftien jaar een grote ontwikkeling
doorgemaakt. Met name op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs
en vrouwenrechten is er veel verbeterd. De internationale gemeenschap,
waaronder Nederland, heeft hier een belangrijke bijdrage aan geleverd.
Als één van de grootste donoren van het Afghanistan Reconstruction
Trust Fund (ARTF) heeft Nederland mede gezorgd voor de verbetering van
de levensomstandigheden van ruim 27 miljoen Afghanen, waarvan 48%
vrouwen. Het ARTF draagt bij aan een aanzienlijke stijging van de toegang
tot basis- en arbeidsvoorzieningen en boekt goede resultaten op het
gebied van onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur en werkgelegenheid. Zo hebben de afgelopen jaren door middel van ARTF 9,2 miljoen
Afghanen, waarvan 40% vrouwen en meisjes, toegang tot onderwijs
gekregen en 24,6 miljoen Afghanen toegang tot water en sanitaire
voorzieningen. Ook zijn er de afgelopen jaren door ARTF meer dan 6.000
banen (waarvan 63% voor vrouwen) en ruim 50 miljoen arbeidsdagen
gecreëerd.
Met financiële steun aan het Law and Order Trust Fund Afghanistan
(LOTFA) zet Nederland zich in voor de professionalisering van het
politieapparaat en de betaling van de salarissen van Afghaanse politie.
Door de nadruk op het belang van gender is het aantal vrouwelijke
agenten in Afghanistan toegenomen. Momenteel zijn bijna 3.000
vrouwelijke agenten werkzaam bij de politie. Het Afghaanse Ministerie
van Binnenlandse Zaken is voornemens in het komende jaar nog eens
5.000 vrouwen in dienst te nemen. Voorts wordt binnen politietrainingen
meer aandacht besteed aan gender-gerelateerde vormen van conflict
(bijvoorbeeld huiselijk geweld).
Onder het door Nederland gesteunde End Violence Against Women
(EVAW) programma van de VN zijn in drie provincies Women Protection
Centers (PCWs) gevestigd waar medische en juridische hulp, begeleiding
en beroepstrainingen worden geboden aan ruim 450 slachtoffers van
gender-gerelateerd geweld en hun kinderen. Ook heeft Nederland
bijgedragen aan het door het Duitse Gesellschaft für Internationale
Zusammenarbeit (GIZ) opgezette Family Councelling Center (FCC) in
Mazar-e-Sharif, waar mannen en vrouwen terecht kunnen voor juridisch,
sociaal en religieus advies met betrekking tot familiezaken.
Ook via ngo’s is door Nederland bijgedragen aan een verbetering in
toegang tot basisvoorzieningen en werkgelegenheid. Een voorbeeld
hiervan is het programma van Save the Children waar, door het geven
van vaardigheidstrainingen (zoals leren lezen en schrijven), 4.000
jongeren in de provincies Nangarhar en Sar-e-Pol leerden voorzien in hun
levensonderhoud. Via het programma van het International Rescue
Committee (IRC) zijn 90 lokale scholen opgericht, waarvan inmiddels 64
scholen overgedragen zijn aan het Afghaanse Ministerie van Onderwijs.
Naar verwachting worden ook de rest van de scholen voor eind 2016 aan
Afghaanse autoriteiten overgedragen.
Ondanks de behaalde resultaten blijft het vooralsnog noodzakelijk om bij
te dragen aan de wederopbouw van Afghanistan. De fragiele veiligheidssituatie en aanhoudende sociaaleconomische uitzichtloosheid belemmeren de economische groei en zijn o.a. een belangrijke oorzaak voor
irreguliere migratie vanuit Afghanistan. Op het gebied van corruptiebe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

7

strijding kan ondanks de inzet van de regering meer vooruitgang worden
geboekt door de Afghaanse autoriteiten. Niet alleen tast corruptie het
vertrouwen van de Afghaanse bevolking in de autoriteiten aan, zij
ondermijnt tevens het vertrouwen van de internationale gemeenschap in
de effectiviteit van wederopbouwinspanningen in Afghanistan. Zowel in
gesprekken met de Afghaanse overheid als ook in de (internationale)
monitoring van door Nederland gefinancierde projecten, benadrukt
Nederland het belang van meer vooruitgang op het gebied van corruptiebestrijding en transparantie. In dit licht blijft het kabinet zich tevensinzetten voor de bestrijding van spookprojecten in Afghanistan door
monitoring van projecten, ook samen met andere donoren. Overigens is
vastgesteld dat er geen ARTF-geld is gemoeid met de financiering van
zogenaamde spookscholen.
Naast de lange termijn inzet draagt Nederland voorts bij aan het lenigen
van de acute noden in Afghanistan. De VN heeft een oproep gedaan voor
bijdragen om 8,1 miljoen mensen van humanitaire hulp te voorzien, met
name op het gebied van voedselzekerheid en gezondheidszorg. Nederland
besloot daarom in 2016, naast de core-bijdragen aan een aantal grote
organisaties die in Afghanistan actief zijn, het Afghanistan Common
Humanitarian Fund te financieren met EUR 6 miljoen. De middelen zullen
door zowel VN-organisaties als ngo’s worden ingezet daar waar de noden
het hoogst zijn.
Nederlands inzet voor de Brussel Conferentie over Afghanistan
De wederopbouw van Afghanistan is een proces van zeer lange adem.
Tegelijkertijd is het belangrijk dat de Afghaanse autoriteiten de komende
jaren de donorafhankelijkheid van Afghanistan verminderen en stap voor
stap meer eigenaar worden van de wederopbouw van Afghanistan. De
door Afghanistan in overleg met de donorgemeenschap geformuleerde
actieprogramma’s als het SMAF, de National Priority Programs (NPPs) en
het National Development Framework (NDF) vormen daarin leidende
instrumenten. Daarbij biedt een deels conditionele bijdrage aan het ARTF
de Afghaanse overheid een extra stimulans om de in het SMAF vastgelegde hervormingen door te voeren en zelfredzaamheid te vergroten.
Met het oog op enerzijds het belang de donorafhankelijkheid van
Afghanistan te verminderen, maar anderzijds de nog steeds bestaande
noodzaak van een meerjarige betrokkenheid bij Afghanistan, zal het
kabinet in Brussel een nieuwe financiële bijdrage aankondigen. Tegelijkertijd zal Nederland bekend maken deze af te bouwen, van de huidige
circa EUR 60 miljoen naar circa EUR 50 miljoen in 2020. Het is de
verwachting dat ook andere donoren een beperkte en geleidelijke
vermindering zullen prediken.
De focus van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking in Afghanistan
zal de komende jaren gericht blijven op het speerpunt Veiligheid en
Rechtsorde. Doelstellingen betreffen, onder meer, het vergroten van
toegang tot formele en informele rechtssystemen en het versterken van
rechtsinstituties, inclusief rechtbanken en politie. Gezien de toename van
migratie vanuit Afghanistan zal daarnaast ook worden ingezet op het
creëren van werkgelegenheid om de sociaaleconomische uitzichtloosheidtegen te gaan. Ook vanuit het Addressing Root Causes (ARC) fonds zal
vanaf 2016 worden ingezet op het creëren van duurzame werkgelegenheid
en private sectorontwikkeling met speciale focus op kansen voor de
Afghaanse jeugd en vrouwen. Gezien de resultaten van de afgelopen
jaren, het blijvende belang van donorcoördinatie en het vergroten van het
eigenaarschap door de Afghaanse overheid, zal Nederland naast deze
nieuwe inzet de jaarlijkse bijdrage aan LOTFA (tot en met 2019 EUR 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

8

miljoen per jaar) en ARTF (tot en met 2017 EUR 20 miljoen per jaar)
voortzetten. Van de bijdrage aan ARTF zal EUR 5 miljoen afhankelijk zijn
van de vooruitgang die de Afghaanse overheid boekt bij de in het SMAF
afgesproken hervormingen. Voor beide bijdragen geldt als beoogde
doelstelling het vergroten van de zelfstandigheid van desbetreffende
Afghaanse instituties conform de hierboven genoemde afspraken tussen
de internationale donorgemeenschap en de Afghaanse overheid.
Nederland zal ook het rechtsstaatprogramma in Kunduz voortzetten,
ondanks de vertraging in de uitvoering (voornamelijk te wijten aan de
tijdelijke val van de stad Kunduz eind september 2015). Nederland vult
met het programma nadrukkelijk een niche die zowel door de Afghanen
als andere donoren zeer gewaardeerd wordt. Met het oog op het belang
van de landbouwsector in Afghanistan (zowel vanuit het oogpunt van
voedselzekerheid als het bieden van werkgelegenheid aan Afghanen) zal
Nederland ook hierin actief blijven. Daarnaast zal Nederland zich ook
binnen de ontwikkelingssamenwerking blijven richten op het verbeteren
van mensenrechten (met nadruk op de positie van vrouwen), capaciteitsopbouw van Afghaanse maatschappelijke organisaties en het ontmijnen
van 4 miljoen vierkante meter land.
Nederland blijft de uitvoering van het Afghaanse Nationaal Actieplan
Vrouwen, Vrede en Veiligheid ondersteunen. Via het subsidiekader bij het
Nederlandse Nationaal Actieplan voor de implementatie van
VN-Veiligheidsraadsresolutie 1.325 zal Nederland in de komende vier jaar
voor EUR 2 miljoen aan activiteiten financieren gericht op het verbeteren
van de situatie van vrouwen in Afghanistan.
Tot slot zal Nederland blijven inzetten op nauwe donorcoördinatie met
gelijkgestemde donoren als Duitsland en de Scandinavische landen om zo
effectief mogelijk bij te dragen aan de wederopbouw van Afghanistan en,
waar nodig, gezamenlijk de Afghaanse overheid aan te spreken op haar
verantwoordelijkheden.
Samenwerking op het gebied van migratie
In het licht van het grote aantal Afghaanse migranten en asielzoekers in
de EU (inclusief Nederland), zal het kabinet waar mogelijk inzetten op het
aanpakken van de grondoorzaken van migratie door het bevorderen van
stabiliteit en ontwikkeling. Tegelijkertijd is het voor Nederland en de EU
van belang dat Afghanistan meewerkt aan gedwongen terugkeer van
uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers. Het kabinet heeft het belang
van medewerking aan gedwongen terugkeer meermaals aangekaart bij de
Afghaanse autoriteiten. Zo heeft de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking het onderwerp besproken met de Afghaanse
regering tijdens haar bezoek aan Kaboel op 16–17 maart jl. De Minister
bracht het ook op bij de Afghaanse Minister van Financiën en de EU Hoge
Vertegenwoordiger Mogherini en marge van de Raad Buitenlandse Zaken
van 12–13 mei jl. Tijdens de NAVO-top van 8–9 juli jl. in Warschau spraken
voorts de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister-President over
de terugkeerproblematiek met de Afghaanse Minister van Buitenlandse
zaken en President Ghani. Nederland zal Afghanistan blijven wijzen op het
belang van medewerking aan gedwongen terugkeer.
Namens de lidstaten werkt de EU met Afghanistan aan een «Joint Way
Forward» (JWF) ten aanzien van migratie en de terugkeerproblematiek. De
besprekingen verlopen constructief en zijn in gevorderd stadium. Inzet
van beide partijen is dat er nog voor de conferentie in Brussel een
gezamenlijke aanpak overeen wordt gekomen waarbij Afghanistan
meewerkt aan gedwongen terugkeer van zijn onderdanen. Samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

9

op het gebied van migratie, inclusief gedwongen terugkeer, kan volgens
het kabinet niet los worden gezien van de bredere samenwerking en
relatie met Afghanistan. Bijzondere aandacht dient hierbij uit te gaan naar
de grootschalige migratie van alleenreizende Afghaanse minderjarigen.
Deze kwetsbare groep wordt blootgesteld aan uitbuiting en misbruik. Het
tegengaan van dit humanitaire drama dient voorop te staan bij de inzet
van de migratiesamenwerking met Afghanistan.
Ontwikkelingen Resolute Support
In aanwezigheid van president Ghani en CEO Abdullah voerden de
NAVO-bondgenoten en andere landen die troepen leveren aan Resolute
Support, tijdens de NAVO-top in Warschau op 8 en 9 juli jl., een strategische discussie over de veiligheidssituatie in Afghanistan. Tijdens die
bijeenkomst herbevestigden de NAVO-bondgenoten en de Afghaanse
eenheidsregering de wederzijdse inzet voor het bereiken van duurzame
stabiliteit en veiligheid in Afghanistan. Resolute Support zal in 2017 in
zowel Kaboel als de regio’s actief blijven. De veiligheidssituatie laat het
beperken van de activiteiten tot Kaboel of zelfs beëindiging van de missie
immers voorlopig niet toe. Afghanistan heeft toegezegd te blijven
investeren in de veiligheidssector, corruptie te bestrijden en de positie van
vrouwen in het leger en bij de politie te verbeteren. Veel bondgenoten en
operationele partners hebben een troepenbijdrage toegezegd voor 2017
en maakten tevens financiële bijdragen bekend ten behoeve van de
Afghaanse strijdkrachten en politie tot en met 2020. Deze financiële steun
loopt via het Afghan National Army Trust Fund (ANA-TF) en het Law and
Order Trust Fund Afghanistan (LOTFA). Nederland bevestigde het ANA-TF
te blijven steunen met EUR 5 miljoen per jaar tot en met 2020, en
bekrachtigde de steun aan LOTFA van EUR 15 miljoen per jaar tot en met
2019.
Belangrijk voor de voortzetting van de missie is de militaire aanwezigheid
van de Verenigde Staten, die het grootste deel van de troepen voor de
missie leveren evenals de enablers. President Obama kondigde op 6 juli jl.
aan dat de Verenigde Staten tot aan het einde van zijn presidentschap
8.400 troepen in Afghanistan zullen houden. Dat is een beperktere afbouw
ten opzichte van de eerder voorgenomen afbouw van 9.800 naar 5.500
troepen met ingang van 2017 en een belangrijke voorwaarde om in de
huidige vorm te kunnen doorgaan met de missie. Desalniettemin is het
aantal op dit moment toegezegde troepen te laag om de missie geheel
ongewijzigd voort te zetten. De lagere troepenaantallen en de gevolgen
daarvan voor de missie zullen onderwerp van discussie zijn tijdens de
bijeenkomst van de NAVO Defensieministers op 26–27 oktober 2016. Voor
Train Advise Assist Command-North (TAAC-N), waar niet de Verenigde
Staten maar Duitsland Framework Nation is, is in mindere mate sprake
van een troepentekort. De verwachting is dan ook dat de huidige
werkwijze van TAAC-N, waarvan de Nederlandse bijdrage onderdeel is,
kan worden voortgezet.
Onafhankelijk van de uitkomst van de discussie tijdens de bijeenkomst
van de NAVO Defensieministers blijft het doel van de missie ongewijzigd:
een professioneel en zelfredzaam Afghaans veiligheidsapparaat dat ook
op lange termijn in staat is de veiligheid te handhaven en zo blijvend
weerstand te bieden aan gewapende groeperingen. De missie zal zich
blijven richten op train, advise and assist taken.
De rechtsgrond voor Resolute Support wordt nog steeds gevormd door
de expliciete schriftelijke instemming van Afghanistan, die vervat is in de
Bilateral Security Agreement (BSA) tussen Afghanistan en de VS en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

10

Status of Forces Agreement tussen Afghanistan en de NAVO. Beide
documenten gelden tot 2024.
Deelnemende landen
In totaal nemen 39 landen deel aan Resolute Support. In TAAC-North zijn
21 landen vertegenwoordigd.
Militaire aspecten
Resolute Support is opgebouwd volgens een hub and spokes model. In
2015 zette de NAVO ruim 11.000 troepen in; centraal in Kaboel (de hub) en
verdeeld over vier landelijke regio’s in Afghanistan (de spokes). De vier
regio’s zijn: Noord (Mazar-e Sharif), West (Herat), Zuid (Kandahar) en Oost
(Bagram). Op basis van de ontwikkeling van de ANDSF en de algehele
veiligheidssituatie in Afghanistan wordt bezien of en wanneer er kan
worden overgegaan op het Kabul-centric model, waarbij de ondersteuning door de NAVO primair vanuit Kaboel gebeurt.
Haalbaarheid
Nederlandse bijdrage en vereist militair vermogen
Bij ongewijzigde voortzetting van Resolute Support in TAAC-N, hoeft de
Nederlandse bijdrage niet te worden aangepast. Het voortzetten van deze
bijdrage heeft geen directe gevolgen voor de gereedheid en de
geoefendheid van de krijgsmacht. Nederland levert maximaal honderd
militairen aan Resolute Support, verdeeld over verschillende elementen
van de missie. Ongeveer tien personen dragen bij aan de advisering van
de ANDSF, onder andere op het gebied van operatieplanning, logistiek en
bedrijfsvoering en gender. Daarnaast is er een eenheid van ongeveer
dertig personen voor het transport, inclusief de beveiliging, van de
adviseurs. Deze eenheid beschermt tevens de adviseurs op de trainingslocaties (het zogenaamde Guardian Angel principe). Aanvullend is er een
Nederlandse component voor de medische capaciteit ten behoeve van
Train Advise Assist Command-North (TAAC-N) in Mazar-e-Sharif. Op het
logistieke vlak levert Nederland twintig militairen voor het eigen nationale
ondersteuningselement (National Support Element – NSE) en ter
ondersteuning van de multinationale logistieke eenheid. Daarnaast is nog
een aantal stafofficieren werkzaam in het hoofdkwartier van TAAC-N en
het Resolute Support hoofdkwartier in Kaboel.
Geweldsinstructie (rules of engagement)
De geweldsinstructie voor de militairen in Resolute Support wordt
afgeleid van de expliciete schriftelijke instemming van de regering van de
Islamitische Republiek Afghanistan, waarin zij de NAVO-missie en het
mandaat voor Resolute Support goedkeurt. Voor Resolute Support heeft
de NAVO rules of engagement opgesteld die voldoende mogelijkheden
bieden om de opgedragen taken uit te voeren. De militairen behouden te
allen tijde de bevoegdheid voor zelfverdediging. De status van het
personeel is vastgesteld in de Status of Forces Agreement tussen
Afghanistan en de NAVO.
Wijze van optreden
Zoals reeds gemeld in de Kamerbrief van 19 juni 2015 bezoeken Nederlandse adviseurs, samen met hun NAVO-collega’s, op dagelijkse basis de
hoofdkwartieren van het Afghaanse leger en politie in de regio Mazar-eSharif. Hierbij adviseren zij onder andere over operaties, opleidingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

11

bedrijfsvoering. Zij assisteren hun Afghaanse collega’s bij de planning en
uitvoering van de hervormingen binnen de veiligheidstroepen. Sinds de
start van de missie is duidelijk dat de te trainen eenheden zich niet altijd in
de directe omgeving van Mazar-e-Sharif bevinden, maar ook op andere
locaties in het noorden van Afghanistan. De advieswerkzaamheden van de
missie worden daarom soms ook buiten Mazar-e-Sharif uitgevoerd,
bijvoorbeeld in Kunduz. Een transport- en beveiligingseenheid en een
geneeskundig detachement staan de adviseurs bij. Deze meer flexibele
inzet zal in de komende periode naar verwachting worden voortgezet en
wellicht worden uitgebreid. Dit vergt geen toename van Nederlandse
troepen. Wel kan de samenstelling van de Nederlandse bijdrage worden
aangepast aan de situatie en behoefte in het veld. Ook wordt voldaan aan
alle militaire en medische voorwaarden die nodig zijn om veilig te
opereren. Het Nederlandse hoofd logistiek van TAAC-N is Senior National
Representative (SNR) en ziet er als Red Card Holder op toe dat de
Nederlandse troepen binnen de kaders van het Nederlandse mandaat
worden ingezet.
Bevelstructuur
De Nederlandse inzet wordt gepleegd binnen het TAAC-N van Resolute
Support. Duitsland is de lead nation in deze spoke van de missie. De SNR
fungeert als vertegenwoordiger van de Commandant der Strijdkrachten
(CDS) in het inzetgebied.
Risico’s
De komende maanden zullen de gevechten in Noord-Afghanistan
waarschijnlijk aanhouden en mogelijk intensiveren. Zeer waarschijnlijk
zullen die gevechten het hevigst zijn in de provincies aan de west- en
oostzijde van Noord-Afghanistan. Hier valt ook de provincie Kunduz onder
waar Nederlandse troepen in het kader van expeditionaire taken aanwezig
kunnen zijn op Camp Pamir, net ten zuiden van de stad Kunduz. Met de
huidige troepenmacht (coalitie en ANDSF) en de Amerikaanse aanwezigheid in TAAC-N is het echter onwaarschijnlijk dat een Talibanaanval op
Camp Pamir succesvol zal zijn.
De verwachting is dat het in de provincie Balkh, waar de meeste Nederlandse troepen actief zijn, relatief rustig blijft, met mogelijke gevechten in
het westen van de provincie. In de stad Mazar-e-Sharif en op de
trainingslocaties van Nederlandse troepen dient rekening te worden
gehouden met aanslagen of (indirecte) beschietingen, mogelijk ook
gericht tegen coalitietroepen.
Duur van deelname
Nederland continueert de huidige bijdrage vanaf 1 januari 2017 voor de
duur van één jaar (tot en met 31 december 2017). Indien in de tussentijd
aan de condities wordt voldaan om over te gaan op een Kabul-centric
model, kan de Nederlandse bijdrage opnieuw bezien. In dat geval wordt
uw Kamer daarover tijdig geïnformeerd.
Nazorg
Op alle uitgezonden Nederlandse militairen zijn de geldende regelingen
van toepassing. De verlenging van de inzet van adviseurs leidt planmatig
niet tot inbreuk op uitzendbescherming van militairen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

12

Invloed
Als lid van de NAVO oefent Nederland invloed uit op de vorm en
uitvoering van Resolute Support. Daarnaast zijn de in de hoofdkwartieren
van Resolute Support en TAAC-N aanwezige stafofficieren op dagelijkse
basis betrokken bij de uitvoering en besluitvorming ter plaatse.
Samenhang
Een stabiel en economisch zelfstandig Afghanistan vereist langdurige
samenhangende betrokkenheid op het gebied van veiligheid, politiek en
ontwikkelingssamenwerking. De totale Nederlandse inzet in Afghanistan,
waar een bijdrage aan Resolute Support deel van uitmaakt, betreft een
geïntegreerde inzet, waarbij de politieke, ontwikkelingssamenwerking- en
defensie-inspanningen elkaar zoveel mogelijk aanvullen. Alleen in een
relatief stabiel klimaat kunnen de internationale en Nederlandse inspanningen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en mensenrechten
hun vruchten afwerpen, is economische groei mogelijk en kan de
migratiestroom richting Europa verminderen. Daarom blijven politieke en
ontwikkelingssamenwerkings-inspanningen onontbeerlijk om duurzame
stabiliteit en veiligheid op de langere termijn te bewerkstelligen.
In samenhang met de Nederlandse politieke inzet, inspanningen op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking en de bijdrage aan Resolute
Support, draagt Nederland op dit moment ook bij aan de GVDB-missie
EUPOL Afghanistan die tot eind 2016 het Afghaanse Ministerie van
Binnenlandse Zaken adviseert over de ontwikkeling van de Afghaanse
politie. Bij een eventuele voortzetting van de taken van EUPOL na 2016 zal
het kabinet de mogelijkheden bekijken voor een eventuele bijdrage.
Namens Nederland is tevens een militair van de Koninklijke
Marechaussee gedetacheerd bij het hoofdkwartier van UNAMA in Kaboel.
De werkzaamheden van deze Marechaussee behelzen het begeleiden en
ondersteunen van het Afghaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken in de
ontwikkeling van civiele politietaken op landelijk niveau.
Financiën
De geraamde additionele uitgaven voor de verlenging van de militaire
bijdrage aan de missie Resolute Support bedragen EUR 13 miljoen in
2017. Naar aanleiding van de realisatie van de afgelopen jaren is de
initiële raming met EUR 2 miljoen naar beneden bijgesteld. Uitgaande van
het mandaat bedragen de geraamde additionele uitgaven voor
redeployment en herstelwerkzaamheden aan het materieel in 2018 EUR
7,4 miljoen. Daarnaast worden de specifiek aan deze missie gerelateerde
additionele uitgaven voor nazorg gefinancierd uit de bestaande
voorziening voor nazorg in het Budget Internationale Veiligheid (BIV). De
additionele uitgaven voor de totale militaire bijdrage worden gefinancierd
uit het BIV.
De Nederlandse bijdrage aan de ontwikkeling van Afghanistan zal in 2017
circa EUR 60 miljoen bedragen. In de komende jaren zal deze geleidelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

13

worden afgebouwd tot circa EUR 50 miljoen in 2020. Deze uitgaven
worden gefinancierd uit de begrotingen van Buitenlandse Zaken en voor
Buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 925, nr. 601

14