Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

30 806

Onbemande vliegtuigen (UAV)

Nr. 35

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 april 2016
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu over de brief van 11 maart 2016 over het onderdeel «Drones» van
de verzamelbrief luchtvaart (Kamerstuk 31 936, nr. 326).
De vragen en opmerkingen zijn op 30 maart 2016 aan de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu voorgelegd. Bij brief van 22 april 2016 zijn de
vragen, voorzien van een inleiding beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van Dekken
De adjunct-griffier van de commissie,
Stijnen

kst-30806-35
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

1

Inhoudsopgave
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Inleiding
Wegnemen disbalans
Gevaren in verband met de luchtvaartveiligheid
Gevaren in verband met de privacy
Mogelijkheid van dronegebruik voor terrorisme
Handhaving
Registratie
Verkoop
Regelgeving in het buitenland
Overig

2
2
3
4
5
5
5
6
7
7

Reactie van de Staatssecretaris

7

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het onderdeel «drones» uit de verzamelbrief luchtvaart. De leden zijn
verheugd dat de motie-Visser (Kamerstuk 31 936, nr. 316) heeft geleid tot
het wegnemen van enkele onderdelen van de scheve balans tussen de
regelgeving voor professioneel en recreatief gebruik van drones, zodat er
substantieel lagere lasten ontstaan voor professionele gebruikers onder
het lichtere regime. Wel hebben voornoemde leden nog enkele vragen.
Met interesse hebben de leden van de PvdA-fractie kennisgenomen van
de voornemens van de Staatssecretaris voor een ministeriële wijziging en
een beleidsregel voor minidrones, zoals aangekondigd in Kamerstuk
31 936, nr. 326. De leden van de PvdA-fractie hebben nog wel enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu van
11 maart 2016, waarin onder meer over drones wordt geschreven. Zij
hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderdeel «drones» van de door de Staatssecretaris op 11 maart
jongstleden aan de Kamer gestuurde verzamelbrief luchtvaart. Zij hebben
hierover nog een aantal vragen en opmerkingen.
Wegnemen disbalans
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat voor professionele
gebruikers substantieel lagere lasten ontstaan onder het lichtere regime.
Zij vernemen graag hoeveel drone-gebruikers naar verwachting onder dit
lichtere regime vallen en hoe hoog de verwachte totale lastenverlaging is.
Voorts horen deze leden graag hoe het gedeeltelijk wegnemen van deze
scheve balans in de luchtvaartsector is gevallen. Kan dit bijvoorbeeld
rekenen op de instemming van de Luchtverkeersleiding Nederland,
Schiphol en/of de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV)? Om
welke reden is ervoor gekozen om de grens voor het lichtere regime te
trekken bij drones van 4 kg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

2

De leden van de D66-fractie lezen dat de Staatssecretaris de disbalans
tussen de eisen voor professionele en recreatieve dronegebruikers wil
wegnemen. Zij vragen of de Staatssecretaris nader kan toelichten wat zij,
wellicht in tegenstelling tot haar voorgangster, verstaat onder deze
disbalans en welke problemen deze disbalans op dit moment met zich
brengt. De leden van deze fractie vragen voorts of de inzet daarbij is om
het risico van een bepaalde operatie als uitgangspunt voor regelgeving te
nemen, zoals in het Europese kader het geval is. Zo nee, waarom niet en
wat is in dat geval het uitgangspunt van de Staatssecretaris voor het
wegnemen van de disbalans?
Gevaren in verband met de luchtvaartveiligheid
De leden van de VVD-fractie zien grote kansen door het gebruik van
drones voor bijvoorbeeld de agrarische sector en beveiligingswerkzaamheden, maar zij zien ook mogelijke gevaren, bijvoorbeeld voor de
luchtvaartveiligheid. Hoe wordt bewerkstelligd dat ook de recreatieve
gebruiker, die nu vaak de veroorzaker is van incidenten, zich bewust is van
deze gevaren en dat de veiligheidsrisico’s zo veel mogelijk worden
beperkt?
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of bekend is wat het effect is
van een botsing tussen een drone en een verkeersvliegtuig. Als dat
onbekend is, is de Staatssecretaris dan bereid hier onderzoek naar te laten
doen? De uitkomsten van een dergelijk onderzoek zijn volgens de leden
van de CDA-fractie van belang voor de regelgeving, want het is noodzakelijk om te weten welke drones speelgoed zijn en geen noemenswaardige schade kunnen aanbrengen, en van welke drones het gebruik
gereguleerd moet worden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris de stelling deelt
dat, hoe nuttig drones ook kunnen zijn, de toepassing daarvan nooit ten
koste mag gaan van de luchtvaartveiligheid en dat vliegverkeer en drones
dus te allen tijde moeten worden gescheiden. Voorts vragen deze leden of
er, wellicht naar aanleiding van de eerder mondeling gestelde vragen, een
sluitend registratiesysteem van incidenten met drones is of komt.
De leden van de D66-fractie vragen hoe het verlichten van het regime voor
beroepsmatig gebruik van minidrones volgens de Staatssecretaris de
veiligheid omtrent het vliegen met drones ten goede komt. Zij zijn
benieuwd naar het onderzoek dat de Staatssecretaris heeft gedaan om
deze verlichting te toetsen op de effecten voor de veiligheid omtrent het
vliegen met drones. Is het haar bijvoorbeeld bekend wat een minidrone
kan aanrichten wanneer deze in aanraking komt met een vliegtuigruit of
-motor? Kan de Staatssecretaris de uitkomsten van deze toets met de
Kamer delen? Zo nee, waarom niet? Is dit omdat deze toets niet is
uitgevoerd? Zo ja, kan de Staatssecretaris de Kamer vervolgens duidelijk
maken op welke gronden zij verwacht dat de verlichting van het regime
geen nadelige gevolgen voor de vliegveiligheid oplevert? De leden van de
D66-fractie verzoeken de Staatssecretaris deze vraag voor ieder aspect
van de voorgenomen verlichting afzonderlijk te beantwoorden.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd wat de Staatssecretaris stelt
tegenover het verlenen van een ontheffing van de verplichting om te
beschikken over een brevet en een bewijs van luchtwaardigheid voor de
exploitant van drones. Erkent de Staatssecretaris dat er ook voordelen
verbonden zijn aan deze verplichting, zoals het garanderen van een
bepaald kennisniveau van de gebruiker over vliegveiligheid? Deelt de
Staatssecretaris de mening van deze leden dat het van het allergrootste
belang is dat zowel consumenten als beroepsmatige gebruikers van
drones op de hoogte zijn van de regels voor het vliegen met drones,
aangezien dit risico’s aan de voorkant aanzienlijk kan verkleinen? Zo nee,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

3

waarom niet? Zo ja, welke maatregelen is zij dan voornemens te treffen
om het kennisniveau onder beroepsmatige gebruikers te maximaliseren?
Hoe zit het precies met diploma-eisen en hoe gaat de Staatssecretaris
hierop handhaven?
De leden van de D66-fractie gaan ervan uit dat de Staatssecretaris
inmiddels het gesprek is aangegaan met de VNV naar aanleiding van
verontrustende berichtgeving over bijna-ongelukken met drones en de
burgerluchtvaart. Het verbaast de leden van deze fractie onverminderd dat
de Staatssecretaris pas na een oproep van de Kamer dit gesprek is
aangegaan. Kan de Staatssecretaris de Kamer reeds informeren over de
uitkomsten van het gesprek met de VNV? Is de Staatssecretaris
voornemens om nog meer belanghebbenden en/of experts te horen over
de mogelijkheden om de vliegveiligheid omtrent drones te verbeteren? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, neemt zij in deze gesprekken ook de
mogelijkheid om tot verbeterde registratie te komen mee?
De leden van de D66-fractie zijn voorts benieuwd naar hetgeen de
Staatssecretaris stelt tegenover het vervallen van de verplichting om
48 uur voor de uitvoering van de vlucht een zogenoemde notice to airmen
(NOTAM) te publiceren. Is zij van mening dat vanwege de striktere
operationele voorwaarden die zij voornemens is te stellen een NOTAM
niet meer noodzakelijk is? Erkent zij dat het erg moeilijk zal zijn voor
instanties om deze striktere operationele voorwaarden te handhaven? Wat
gebeurt er volgens de Staatssecretaris wanneer dronegebruikers,
recreatief dan wel professioneel, zich niet houden aan de (striktere)
operationele voorwaarden, waardoor de burgerluchtvaart en defensie
toch te maken krijgen met drones op locaties en hoogtes waar deze niet
toegelaten zijn, zoals onlangs bij een incident nabij Parijs, waarbij een
drone bijna in botsing kwam met een AirFrance verkeersvliegtuig op
1.200 meter hoogte?
De leden van de D66-fractie lezen dat drones uiteraard niet toegestaan zijn
in de control zone (CTR) rond luchthavens. Zij vragen hoe het zit met vaste
landingsplekken voor helikopters, niet in de laatste plaats voor traumahelikopters. Is reeds sprake van een restrictie voor dronegebruikers ten
aanzien van deze vaste landingsplaatsen? Zo ja, wordt deze restrictie ook
aangescherpt? Zo nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris nader kan
toelichten hoe zij wenst om te gaan met de droneregelgeving waar geen
sprake is van vaste landingsplaatsen voor helikopters. Bij een traumahelikopter is immers niet van tevoren duidelijk waar deze precies zal landen
om een patiënt op te halen en naar een ziekenhuis te vervoeren. Is het in
deze gevallen niet van belang dat de helikopterpiloot weet of en zo ja
waar er op dat moment (in de buurt) met drones gevlogen wordt,
bijvoorbeeld via tv-stations, politie of brandweer? Hoe gaat de Staatssecretaris dit risico precies ondervangen?
Gevaren in verband met de privacy
De leden van de VVD-fractie zien naast kansen ook gevaren door
dronegebruik, bijvoorbeeld voor de privacy. Hoe wordt bewerkstelligd dat
ook de recreatieve gebruiker, die nu vaak de veroorzaker is van incidenten,
zich bewust is van deze gevaren?
Ook de leden van de PvdA-fractie zien deze gevaren. Zij zijn verheugd dat
de regelgeving rondom het professioneel gebruik van minidrones wordt
verruimd voor innovatieve doeleinden, maar vragen zich wel af hoe de
privacy wordt gewaarborgd bij het gebruik van deze minidrones. Welke
gevaren ziet de Staatssecretaris in het gebruik van minidrones voor de
privacy van de burgers? Wanneer een bestuurder van een minidrone op
100 meter afstand zou staan, zou de minidrone gemakkelijk huizen of
openbare gebouwen kunnen bespioneren. Dit zou een grote inbreuk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

4

kunnen zijn op de privacy van burgers, waar de leden van de PvdA-fractie
veel waarde aan hechten. Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen deze
problematiek?
Mogelijkheid van dronegebruik voor terrorisme
Naast privacy zien de leden van de PvdA-fractie veiligheid als belangrijk
punt bij de wetgeving omtrent minidrones. Deze leden vragen zich dan
ook af hoe de Staatssecretaris mogelijke diefstallen of andere vormen van
misdaad met minidrones denkt te voorkomen, nu de regels verruimd
worden. In een erger geval zouden minidrones zelfs ingezet kunnen
worden bij terroristische aanslagen. Hoe anticipeert de Staatssecretaris op
deze mogelijkheden voor het gebruik van minidrones? Hoe verhoudt zich
dat tot de extra ruimte die nu aan het gebruik van drones wordt gegeven?
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd hoe de Staatssecretaris
terroristische dreiging met drones meeneemt in haar beleid.
Handhaving
De leden van de PvdA-fractie zien regelmatig verontrustende krantenberichten over drones die bijna in botsing komen met luchtvaart bestemd
voor personenvervoer. Kan de Staatssecretaris verklaren hoe deze
gevaarlijke situaties tot stand konden komen? De regelgeving voor drones
en hun afstand tot vliegtuigen en vliegvelden is de leden van de
PvdA-fractie inmiddels duidelijk, maar deze leden vragen zich wel af hoe
de Staatssecretaris denkt deze regelgeving te kunnen handhaven. Is de
Staatssecretaris bij machte om drones uit het luchtruim te verwijderen
wanneer deze de wet overtreden? Hoe denkt de Staatssecretaris de
gebruikers van de drone te kunnen vinden en straffen?
De leden van de CDA-fractie vernemen graag of de Staatssecretaris van
mening is dat de overheid voldoende uitgerust is om de gestelde en nog
te stellen regels te handhaven. Zij vernemen ook graag hoe en door wie
die handhaving gaat geschieden.
De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat in de voorgestelde
minidroneregeling kenniseisen worden gesteld aan de dronepiloot. Zo
dient hij/zij een diploma te hebben in plaats van een brevet. Wie gaat
hierop handhaven: de politie of de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT)? De leden van de CDA-fractie vragen wat de rol is van de ILT in de
dronesaanpak.
De leden van de D66-fractie vragen of de ILT voldoende is uitgerust voor
de handhavende taak op het gebied van drones. Zij brengen in herinnering dat de ILT nog altijd gebonden is aan een bezuiniging en dit
wederom een taak is die de ILT erbij moet gaan doen en die hoogstwaarschijnlijk zal groeien in omvang. Kan de Staatssecretaris aangeven
hoeveel fte er vanuit de ILT wordt of zal worden ingezet om de
handhaving van de regels omtrent drones adequaat uit te voeren? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, kan zij beargumenteren waarom dit aantal haar
voldoende lijkt om adequaat te kunnen handhaven?
Registratie
De leden van de PvdA-fractie zich af of het in verband met de luchtvaartveiligheid niet wenselijk is om minidronegebruikers te registeren, zowel
professioneel als recreatief. Hoe kijkt de Staatssecretaris hiertegenaan?
De leden van de CDA-fractie vragen waarom registratie van alle drones
nog niet verplicht is. Dit kan bijvoorbeeld door drones te voorzien van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

5

registratiechip of barcode. In veel andere landen bestaat een dergelijke
registratie immers wel.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris de mening van
de VNV deelt dat in Nederland geen drones zouden mogen vliegen dan
wel verkocht mogen worden die niet geregistreerd staan. Ook pleit de
VNV voor technische beperking van drones zodat de maximale vlieghoogte nooit meer kan zijn dan 120 meter. Graag vernemen de leden van
deze fractie het standpunt van de Staatssecretaris hierover.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de Staatssecretaris ervoor
kiest twee sporen van verschillend tempo te volgen, vooruitlopend op
nieuwe Europese regelgeving ten aanzien van drones, die naar
verwachting niet voor 2018 in werking zal treden. Aan de ene kant wil de
Staatssecretaris een verregaande stap zetten in het verlichten van het
regime voor beroepsmatig gebruik van minidrones (wat in de praktijk
voornamelijk neerkomt op een flinke lastenverlichting); aan de andere
kant is zij juist terughoudend waar het gaat om stappen zetten met de
registratie van drones. De leden van deze fractie wijzen erop dat de
registratie van drones expliciet als eis is opgenomen in de basisverordening voor Europese luchtvaartveiligheid. Deze leden verbazen zich
daarom over de selectiviteit die de Staatssecretaris aan de dag legt: zij
zegt niet te willen wachten op de nieuwe Europese regelgeving, maar is
niet bereid om al stappen te zetten op het gebied van registratie. Waarom
is registratie voor haar onderdeel van «de volgende stap»? Deelt de
Staatssecretaris niet de mening van deze leden dat verlichting van het
regime en uitgebreidere registratie juist hand in hand moeten gaan? Zo
nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris de mening deelt
dat registratie van drones ook op nationaal niveau dient te gebeuren
vanuit een risicogebaseerde benadering, naar voorbeeld van het Europese
kader, en dat daarbij het onderscheid tussen de beroepsmatige en de
recreatieve vlieger niet leidend is. Zo nee, waarom niet? Wat is precies het
grote voordeel dat de Staatssecretaris ziet in het leidend laten zijn van het
onderscheid tussen de beroepsmatige en de recreatieve vlieger? Hoe
verhoudt zich deze keuze tot de implementatie van de voorziene Europese
regelgeving, die juist op basis van een risicogebaseerde benadering is
opgesteld?
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven of
er in andere landen reeds gewerkt wordt met een nationaal registratiesysteem voor drones. Zo ja, wat zijn de ervaringen daar en is de Staatssecretaris bereid goede voorbeelden serieus in overweging te nemen?
Verkoop
De leden van de CDA-fractie menen dat de recreatieve dronemarkt de
belangrijkste oorzaak van de incidenten met drones is. Is het daarom niet
wenselijk dat de vrije recreatieve verkoop nu reeds aan banden wordt
gelegd? Dit is bijvoorbeeld mogelijk door technische restricties in verband
met de vlieghoogte te stellen of alleen verkoop aan gediplomeerden toe te
staan.
De leden van de D66-fractie constateren, in het licht van het voornemen
een ontheffing te verlenen van de verplichting om te beschikken over een
brevet en een bewijs van luchtwaardigheid voor de exploitant van drones,
dat consumenten inmiddels drones kunnen aanschaffen van allerlei
soorten en maten. Is de Staatssecretaris ervan op de hoogte of er bij
aankoop van consumentendrones te allen tijde een zeer heldere
«bijsluiter» wordt verstrekt, zodat consumenten direct bij aankoop
gewezen worden op wat mag en vooral op wat niet mag met een drone in
Nederland? Zo nee, waarom is dit niet het geval en is de Staatssecretaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

6

dan voornemens hier zorg voor te dragen? Zo ja, zorgt de Staatssecretaris
ervoor dat deze «bijsluiters» te allen tijde geactualiseerd blijven?
Regelgeving in het buitenland
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat de Staatssecretaris niet wacht
tot eventuele Europese regelgeving in 2018 in werking treedt. Een uniform
Europees kader is echter naar de opvatting van de VVD-fractie wel zeer
van belang. Wat is tot 2018 de inzet van de Staatssecretaris om dit te
bewerkstelligen? Wat betekent dit tot 2018 voor de samenwerking met
omringende landen op het gebied van drones? Wat gebeurt er bijvoorbeeld op het moment dat een drone vanuit het buitenland een risico
vormt voor Nederlandse privacy- of veiligheidsaspecten en hoe kunnen
deze drones geïdentificeerd worden?
De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat verschillende
buurlanden anders omgaan met de dronesproblematiek. Is de Staatssecretaris bereid om dat in beeld te brengen en te zoeken naar afstemming
met ten minste de directe buurlanden en Frankrijk?
Overig
De leden van de VVD-fractie constateren dat er in Nederland een
innovatieve en snelgroeiende sector bestaat die drones ontwikkelt en
verkoopt. Spreekt de Staatssecretaris op regelmatige basis met een
afvaardiging van deze sector en worden beleidsvoornemens met
betrekking tot regelgeving ook vroegtijdig doorgegeven om zo de
Nederlandse dronesector zo veel mogelijk kansen te geven?
De leden van de D66-fractie staan in principe positief tegenover het
voornemen van de Staatssecretaris om de Regeling en de beleidsregel
minidrones te introduceren. De leden van deze fractie zien dat deze stap
kan zorgen voor een verlichting van (regel)druk die de dronesector
ervaart. Minder (regel)druk draagt bij aan de innovatiekansen die drones
bieden, en de leden van de D66-fractie ondersteunen die ontwikkeling van
harte. Deze leden vragen de Staatssecretaris om de Regeling en beleidsregel verder toe te toelichten. Wat komt precies in de Regeling en wat
komt precies in de beleidsregel te staan? Is de Staatssecretaris bereid
beide in concept met de Kamer te delen? Zo nee, waarom niet?
II Reactie van de Staatssecretaris
Inleiding
Met deze brief beantwoord ik, mede namens de Minister van Veiligheid en
Justitie, de vragen die uw Kamer heeft gesteld in het kader van een
Schriftelijk Overleg naar aanleiding van het onderdeel «drones» van de
verzamelbrief luchtvaart (Kamerstuk 31 936, nr. 326).
Alvorens op deze vragen in te gaan, wil ik u informeren over de acties die
ik momenteel uitvoer naar aanleiding van het incident met een drone op
Schiphol, dat is gemeld op 1 april jl. Hierover heb ik heden de beantwoording van de vragen van het lid Van Helvert (CDA) separaat aan uw
Kamer toegezonden. Hoewel niet met zekerheid te zeggen, lijkt het bij
deze incidenten te gaan om recreatieve dronevliegers. Er zijn op 12 april jl.
twee recreatieve dronebestuurders aangehouden in de buurt van
Schiphol. Op dit moment wordt onderzocht of dit ook de bestuurders van
de drone zijn die 1 april nabij Schiphol vlogen. Deze groep recreanten
mag niet met drones vliegen in de buurt van luchthavens tenzij met
toestemming van de LVNL of van de exploitant van de luchthaven. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

7

evident dat de vliegveiligheid van de bemande luchtvaart te allen tijde
voorop moet staan bij het gebruiken van drones.
Mijn beleid voor de recreatieve dronegebruiker is gericht op de
aanscherping van de regels voor recreatief dronegebruik, communiceren
over de regelgeving, een intensieve handhaving en het inzetten van
technische hulpmiddelen om incidenten met drones zoveel mogelijk te
beperken.
Ik zet mij in om de huidige regelgeving voor recreatief dronegebruik aan
te scherpen, zoals het verder inperken van de luchtverkeersregels. Nu
mag bijvoorbeeld een recreatieve dronegebruiker dichterbij bebouwing,
mensenmenigten en wegen vliegen dan de professionele gebruiker. Uit
veiligheidsoogpunt wil ik snel met regels komen om een einde aan deze
ongelijkheid te maken. Ik ben daarom voornemens de luchtverkeersregels
van de recreatieve dronevlieger aan te scherpen en te harmoniseren met
de luchtverkeersregels van de Regeling minidrones, die binnenkort wordt
vastgesteld. Deze aanscherping houdt ondermeer in dat de recreatieve
dronegebruikers straks tot maximaal 50 meter hoog mag vliegen,
maximaal 100 meter ver mag vliegen en 50 meter afstand van bebouwing,
mensenmenigten en wegen moet houden, zoals ook in de Regeling
minidrones zal worden vastgesteld. Het streven is deze aanscherping voor
recreatief gebruik najaar 2016 gereed te hebben. Dit ligt in lijn met de
voornemens in de EU-regelgeving.
Verder start ik met een intensivering van de voorlichting over regelgeving
aan recreanten die met drones vliegen. Het is van belang dat zij op de
hoogte zijn van de regelgeving en de beperkingen waaraan zij zich
moeten houden. In november vorig jaar is een campagne gestart, zowel
online als offline. Zo heeft de detailhandel over de door ons gemaakte
materialen (flyers, posters, banners en factsheets) kunnen beschikken met
het verzoek deze te verspreiden richting de consument. Ook op de site
rijksoverheid.nl staat de regelgeving voor dronegebruik op een
eenvoudige manier uitgelegd en zijn de resultaten van een publieksonderzoek van begin 2016 opgenomen. Ik ga deze campagne uitbreiden en
intensiveren met onder andere een radiocampagne, een outdoorcampagne (bv. abri’s, bushokjes) en advertenties zowel in de fysieke media als
online.
Daarnaast heb ik 20 april jl. overleg gehad met vertegenwoordigers van
de grootste producenten van recreatieve drones. Wij hebben gesproken
over mogelijkheden van vrijwillige toepassing van technologie,
ondermeer om vliegen in de buurt van luchthavens onmogelijk te maken
(de zogeheten «geofencing») en de mogelijkheid om drones te registreren, onder andere via chips. Ik heb aangegeven dat ik mij in EU
verband sterk maak voor registratie via identificatiechips en het gebruik
van geofencing. De vertegenwoordigers van de producenten hebben
daarop laten weten dat geo-fencing reeds in de software van drones zit en
dat zij bereid zijn om in overleg met de Nederlandse partners, zoals
Schiphol en LVNL, te treden om dit te optimaliseren, door het invoeren
van de juiste coördinaten. Daarnaast hebben wij afgesproken dat zij
betrokken worden bij de publiekscampagne teneinde zo effectief mogelijk
te opereren richting de dronegebruiker. Naar aanleiding van dit gesprek
wil ik wel nagaan hoe Ierland en Denemarken nu de al in omloop zijnde
drones in een speciaal register opnemen om te bezien of de ervaringen in
deze landen ook voor Nederland bruikbaar zijn.
Vanzelfsprekend is handhaving van groot belang. De ILT en politie zijn op
grond van de regelgeving belast met de bestuurlijke en de strafrechtelijke
handhaving van de luchtverkeersregels zoals het verbod op het vliegen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

8

en rond luchthavens. Er is een taakverdeling vastgelegd tussen politie en
ILT, waarbij de politie de strafrechtelijke handhaving op zich neemt.
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft mij laten weten dat er op en
rond Schiphol intensief wordt gehandhaafd door politie, marechaussee en
overige opsporingsambtenaren. Het district Kennemerland van de
politie-eenheid Noord-Holland heeft een speciaal team voor de
zogenaamde buitenbewaking van Schiphol. Er wordt regelmatig gesurveilleerd in het gebied rond Schiphol en meldingen van drones op of rond
Schiphol worden met grote spoed opgepakt om de kans op een heterdaadsituatie te vergroten. Politiemedewerkers krijgen ook extra instructie
hoe om te gaan met overtredingen van de regelgeving op het gebied van
drones. Het in gevaar brengen van het luchtverkeer is reeds expliciet
strafbaar gesteld op grond van het Wetboek van Strafrecht met een
gevangenisstraf van ten hoogste 15 jaar of een geldboete van de vijfde
categorie (in geval van opzet) en een gevangenisstraf van ten hoogste
1 jaar of geldboete van de vierde categorie (in geval van schuld). Gezien
de ernst van de gevaren die een dronegebruiker – indien deze zich niet
aan de regels houdt – kan veroorzaken aan derden op de grond, treed ik in
overleg met de Minister van Veiligheid en Justitie om te bezien of ook de
straf die is gesteld op overtreding van de in de luchtvaartregelgeving
neergelegde luchtverkeersregels nog afdoende is.
Tot slot wil ik u ook verslag doen van een gesprek dat heeft plaatsgevonden met de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV), zoals ik
uw Kamer heb toegezegd tijdens het vragenuur van 8 maart 2016
(Handelingen II 2015/16, nr. 61, item 4). Tijdens het overleg is gedeeld dat
de vliegveiligheid voorop staat bij de introductie van drones in het
luchtruim. Er was ook overeenstemming over het feit dat de voornaamste
bron van zorg voor de vliegveiligheid de recreatieve dronevlieger is. De
VNV steunt de hiervoor gemelde aanpak ten aanzien van voorlichting en
handhaving en dringt aan op een stevige inzet van de toepassingen van
technische hulpmiddelen zoals «geofencing». Zoals in deze brief eerder
gemeld, heb ik daarover gesproken met vertegenwoordigers van de
grootste producenten van recreatieve drones.
Ik ga nu over tot de beantwoording van uw vragen van het Schriftelijk
Overleg.
• Lichtere regime dronegebruik
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat voor professionele
gebruikers substantieel lagere lasten ontstaan onder het lichtere regime.
Zij vernemen graag hoeveel dronegebruikers naar verwachting onder dit
lichtere regime vallen en hoe hoog de verwachte totale lastenverlaging is.
Volgens een schatting zullen naar verwachting een paar honderd
dronegebruikers onder het lichtere regime voor professioneel dronegebruik willen vallen. Er zijn echter, ook bij de dronesector, geen precieze
cijfers bekend. De gebruiker betaalt € 400 minder door lagere administratieve lasten voor de vergunningaanvraag. Daarnaast zijn ook de kosten
voor het keuren van de drone en het volgen van een opleiding door de
piloot komen te vervallen. De hoogte van deze kosten zijn afhankelijk van
marktprijzen en worden geschat op € 3.000 voor de pilootopleiding en
€ 2.000 voor de technische keuring. In totaal betreft dit derhalve een
minimale lastenverlaging van € 5.400 per gebruiker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

9

Voorts horen deze leden graag hoe het gedeeltelijk wegnemen van deze
scheve balans in de luchtvaartsector is gevallen. Kan dit bijvoorbeeld
rekenen op de instemming van de Luchtverkeersleiding Nederland,
Schiphol en/of de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV)?
Het beleidsvoornemen met het regime voor minidrones is in april 2015
voor internetconsultatie gepubliceerd. Daarna is op reguliere basis een
overleg met de sector georganiseerd over de uitwerking van het
voornemen, waaraan door zowel de bemande als onbemande luchtvaartsector wordt deelgenomen. Luchtverkeersleiding Nederland en de VNV
nemen hieraan deel. De door hen gemaakte opmerkingen zijn in belangrijke mate overgenomen, zoals de beperking van de vliegverkeersregels
en de eis van voldoende kennis voor de piloot.
Om welke reden is ervoor gekozen om de grens voor het lichtere regime
te trekken bij drones van 4 kg?
De keuze voor 4 kg is te rechtvaardigen na een vergelijking van de
nationale regelgeving voor dronegebruik in andere EU-lidstaten, waar ook
een dergelijk regime van toepassing is. Het is een combinatie van
gewichtsklasse (die in omringende landen varieert tussen 2 en 7 kg) en
operationele voorwaarden. De regelgeving voor dronegebruik is volop in
ontwikkeling, zowel op het niveau van de afzonderlijke lidstaten als op het
niveau van de EU als geheel. Bij de uitwerking van de EU-regelgeving
voor dronegebruik moet blijken in hoeverre deze grens ook in Europees
verband zal gelden dan wel nog wordt aangepast op basis van voortschrijdend inzicht door onderzoeksresultaten, technologische ontwikkelingen etc.
De leden van de D66-fractie lezen dat de Staatssecretaris de disbalans
tussen de eisen voor professionele en recreatieve dronegebruikers wil
wegnemen. Zij vragen of de Staatssecretaris nader kan toelichten wat zij,
wellicht in tegenstelling tot haar voorgangster, verstaat onder deze
disbalans en welke problemen deze disbalans op dit moment met zich
brengt. De leden van deze fractie vragen voorts of de inzet daarbij is om
het risico van een bepaalde operatie als uitgangspunt voor regelgeving te
nemen, zoals in het Europese kader het geval is. Zo nee, waarom niet en
wat is in dat geval het uitgangspunt van de Staatssecretaris voor het
wegnemen van de disbalans?
Er bestaat in de nationale regelgeving voor dronegebruik een apart
regime voor beroepsmatige respectievelijk recreatieve vliegers. Dit
onderscheid in regelgeving tussen de recreatieve en beroepsmatige
vlieger zal verdwijnen op het moment dat de EU regelgeving voor
dronegebruik van kracht is. Het voorstel voor EU regelgeving, dat in
december 2015 is gepresenteerd, zal niet voor 2018 in werking treden.
Gelet op de snelle ontwikkeling en groei van de drones, wil ik niet op de
EU regelgeving wachten. Nationale regelgeving wordt daarom verder
ontwikkeld om zoveel mogelijk te anticiperen op de Europese plannen.
Zoals mijn voorgangster ook met uw Kamer heeft afgesproken in het AO
van
3 september 2015 (Kamerstuk 30 806, nr. 32), wordt de nationale regelgeving stapsgewijs aangepast om de ontwikkeling van de drones markt
optimaal te faciliteren, binnen strikte kaders van de veiligheid.
Beroepsmatig gebruik van drones is op dit moment verboden zonder een
brevet voor de piloot, een bewijs van luchtwaardigheid en een geluidverklaring voor het luchtvaartuig en, voor vluchten tegen vergoeding, een
certificaat voor het bedrijf dat de vluchten exploiteert (ROC). Recreatief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

10

gebruik tot 25 kg is uitgezonderd van deze verboden en heeft deze
documenten derhalve niet nodig. Bovendien geldt voor beroepsmatig
gebruik de verplichting de vlucht 24 uur voor de uitvoering ervan te
melden bij de burgemeester van de betrokken gemeente en de
verplichting 48 uur voor de uitvoering van de vlucht een zogenoemde
NOTAM te publiceren. Deze meldplichten gelden niet voor recreatief
gebruik.
Met de introductie van de Regeling minidrones en de Beleidsregel microen minidrones wordt een lichter regime gecreëerd voor beroepsmatig
gebruik met een drone tot en met 4 kg. Een microdrone is een drone tot
1 kg, een minidrone is een drone van 1 tot en met 4 kg. Onderdeel van het
lichtere regime is een inperking, ten opzichte van de reguliere beroepmatige dronevliegers, van de operationele condities waaronder mag
worden gevlogen. Voor het gebruik van minidrones onder deze striktere
luchtverkeersregels wordt ontheffing verleend van het verbod te vliegen
zonder brevet en zonder bewijs van luchtwaardigheid en geluidverklaring,
en worden de eisen voor verkrijging van het ROC versoepeld. Bovendien
worden voor het hiergenoemde gebruik de meldplichten afgeschaft.
In de volgende stap in regelgeving wil ik de luchtverkeersregels van
recreanten aanscherpen en in lijn brengen met de luchtverkeersregels die
met de Regeling minidrones worden vastgesteld voor minidrones die
onder het lichtere regime opereren. Deze aanscherping houdt ondermeer
in dat de recreatieve dronegebruikers straks tot maximaal 50 meter hoog
mag vliegen, maximaal 100 meter ver mag vliegen en 50 meter afstand
van bebouwing, mensenmenigten en wegen moet houden, zoals ook in
de Regeling minidrones zal worden vastgesteld. Het streven is dat deze
aanscherping voor recreatief gebruik najaar 2016 gereed te hebben.
• Gevaren in verband met de luchtvaartveiligheid
De leden van de VVD-fractie zien grote kansen door het gebruik van
drones voor bijvoorbeeld de agrarische sector en beveiligingswerkzaamheden, maar zij zien ook mogelijke gevaren, bijvoorbeeld voor de
luchtvaartveiligheid. Hoe wordt bewerkstelligd dat ook de recreatieve
gebruiker, die nu vaak de veroorzaker is van incidenten, zich bewust is van
deze gevaren en dat de veiligheidsrisico’s zo veel mogelijk worden
beperkt?
Eind november 2015 is een publiekscampagne gestart gericht op de
recreatieve dronegebruiker waarin de vliegverkeersregels centraal staan.
Deze campagne is zowel online als offline. Zo heeft de detailhandel de
ontwikkelde materialen (flyers, posters, banners en factsheets) ontvangen
met het verzoek deze te verspreiden richting de consument. Ook op de
site rijksoverheid.nl staat de regelgeving voor dronegebruik op een
begrijpelijke manier uitgelegd. De communicatie richting de recreatieve
dronevlieger wordt geïntensiveerd. Zo start ik een radiocampagne, een
outdoorcampagne (zoals abri’s) en zullen er advertenties in bladen en
online verschijnen.
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of bekend is wat het effect is
van een botsing tussen een drone en een verkeersvliegtuig. Als dat
onbekend is, is de Staatssecretaris dan bereid hier onderzoek naar te laten
doen?
De uitkomsten van een dergelijk onderzoek zijn volgens de leden van de
CDA-fractie van belang voor de regelgeving, want het is noodzakelijk om
te weten welke drones speelgoed zijn en geen noemenswaardige schade

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

11

kunnen aanbrengen, en van welke drones het gebruik gereguleerd moet
worden.
Er is tot op heden zeer beperkt onderzoek bekend naar het effect van een
botsing met een drone en een verkeersvliegtuig. Hieruit is nog geen
eenduidig beeld te destilleren. Het is belangrijk dat er in de toekomst
onderzoek beschikbaar komt naar de impact van een aanvaring met een
drone op het totale vliegtuig, zoals bijvoorbeeld de romp en de ruiten van
de cockpit, niet alleen naar de impact op de motor. Bij voorkeur zal
dergelijk onderzoek in internationaal verband moeten worden uitgevoerd,
omdat in alle landen ditzelfde vraagstuk op de agenda staat. Ik zal binnen
de EU aandacht vragen voor een dergelijk onderzoek. In de tussentijd zal
ik in overleg met het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR)
treden om na te gaan of dergelijke informatie op een andere manier te
achterhalen is.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris de stelling deelt
dat, hoe nuttig drones ook kunnen zijn, de toepassing daarvan nooit ten
koste mag gaan van de luchtvaartveiligheid en dat vliegverkeer en drones
dus te allen tijde moeten worden gescheiden.
In het kabinetsstandpunt over drones van 4 maart 2015 (Kamerstuk
30 806, nr. 28) komt expliciet naar voren dat het gebruik van drones niet
ten koste mag gaan van de luchtvaartveiligheid. In mijn optiek zijn er op
termijn mogelijkheden om professioneel gebruik van drones op een
veilige manier te integreren met de bemande luchtvaart. In EU verband
wordt hier onderzoek naar gedaan. Het luchtruim voor recreatief gebruik
van drones is en blijft gescheiden van het luchtruim voor de bemande
luchtvaart.
Voorts vragen de leden van het CDA of er, wellicht naar aanleiding van de
eerder mondeling gestelde vragen, een sluitend registratiesysteem van
incidenten met drones is of komt.
Houders van vergunningen of ontheffingen voor beroepsmatig gebruik
zijn al verplicht om incidenten te melden aan Analysebureau Luchtvaartvoorvallen, bij ILT. Een rapportage over gemelde incidenten in 2014 is
medio 2015 gepubliceerd. Voor de komende zomer verwacht ik een
rapportage waarin de informatie over het jaar 2015 is verwerkt. Ik heb het
NLR aan het begin van dit jaar opdracht gegeven om alternatieven te
onderzoeken voor een meldingssysteem met incidenten van drones,
waarbij zowel naar recreatief als beroepsmatig gebruik gekeken wordt.
De leden van de D66-fractie vragen hoe het verlichten van het regime voor
beroepsmatig gebruik van minidrones volgens de Staatssecretaris de
veiligheid omtrent het vliegen met drones ten goede komt. Zij zijn
benieuwd naar het onderzoek dat de Staatssecretaris heeft gedaan om
deze verlichting te toetsen op de effecten voor de veiligheid omtrent het
vliegen met drones. Is het de Staatssecretaris bijvoorbeeld bekend wat
een minidrone kan aanrichten wanneer deze in aanraking komt met een
vliegtuigruit of -motor? Kan de Staatssecretaris de uitkomsten van deze
toets met de Kamer delen? Zo nee, waarom niet? Is dit omdat deze toets
niet is uitgevoerd? Zo ja, kan de Staatssecretaris de Kamer vervolgens
duidelijk maken op welke gronden zij verwacht dat de verlichting van het
regime geen nadelige gevolgen voor de vliegveiligheid oplevert?
Er is tot op heden zeer beperkt onderzoek bekend naar het effect van een
botsing met een drone en een verkeersvliegtuig. Hieruit is nog geen
eenduidig beeld te destilleren. De operationele maatregelen zijn dusdanig
gekozen dat een minidrone tijdens een normale operatie niet in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

12

omgeving mogen komen met de bemande luchtvaart. Met de Regeling
minidrones wordt voor beroepsmatig gebruik de maximale vlieghoogte
van de minidrone verder ingeperkt tot 50 meter. Bovendien wordt de
afstand tussen de piloot en de minidrone verder ingeperkt tot 100 meter.
Als gebruik van een minidrone gewenst is hoger dan 50 meter (tot
maximaal 120 meter) dan wel verder dan 100 meter van de piloot (tot
maximaal 500 meter), dan is voor dit gebruik een bewijs van luchtwaardigheid, een bewijs van bevoegdheid en een RPAS operator certificate
(ROC) verplicht.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd wat de Staatssecretaris stelt
tegenover het verlenen van een ontheffing van de verplichting om te
beschikken over een brevet en een bewijs van luchtwaardigheid voor de
exploitant van drones. Erkent de Staatssecretaris dat er ook voordelen
verbonden zijn aan deze verplichting, zoals het garanderen van een
bepaald kennisniveau van de gebruiker over vliegveiligheid? Deelt de
Staatssecretaris de mening van deze leden dat het van het allergrootste
belang is dat zowel consumenten als beroepsmatige gebruikers van
drones op de hoogte zijn van de regels voor het vliegen met drones,
aangezien dit risico’s aan de voorkant aanzienlijk kan verkleinen? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke maatregelen is zij dan voornemens te treffen
om het kennisniveau onder beroepsmatige gebruikers te maximaliseren?
Hoe zit het precies met diploma-eisen en hoe gaat de Staatssecretaris
hierop handhaven?
Ik vind het belangrijk dat de piloot een minimaal kennisniveau van de
veiligheidsregelgeving voor de luchtvaart en het dronegebruik heeft.
Daarom is in de Beleidsregel micro- en minidrone opgenomen dat de
piloot van een drone van 1 tot en met 4 kg moet kunnen aantonen de
gestelde kenniseisen te beheersen. Dit kan middels een diploma dat via
KNVvL behaald kan worden of op basis van een ander luchtvaartbrevet.
Een ROC-light voor het beroepsmatig gebruik van een minidrone wordt
alleen afgegeven als de piloot heeft aangetoond de gestelde kenniseisen
te beheersen en op die grond een ontheffing heeft gekregen.
De beroepsmatige dronevlieger, die valt onder de Regeling minidrones en
met een drone tot 1 kg vliegt, moet zichzelf van de regels vergewissen,
zoals dit nu ook geldt voor de recreatieve dronevlieger.
De leden van de D66-fractie gaan ervan uit dat de Staatssecretaris
inmiddels het gesprek is aangegaan met de VNV naar aanleiding van
verontrustende berichtgeving over bijna-ongelukken met drones en de
burgerluchtvaart. Het verbaast de leden van deze fractie onverminderd dat
de Staatssecretaris pas na een oproep van de Kamer dit gesprek is
aangegaan.
Kan de Staatssecretaris de Kamer reeds informeren over de uitkomsten
van het gesprek met de VNV? Is de Staatssecretaris voornemens om nog
meer belanghebbenden en/of experts te horen over de mogelijkheden om
de vliegveiligheid omtrent drones te verbeteren? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, neemt zij in deze gesprekken ook de mogelijkheid om tot verbeterde
registratie te komen mee?
Het gesprek met de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) heeft
plaatsgevonden. Tijdens het overleg deelden beide partijen dat de
vliegveiligheid voorop staat bij de introductie van drones in het luchtruim.
Er was ook overeenstemming dat de voornaamste bron van zorg voor de
vliegveiligheid de recreatieve dronevlieger is. Onder de huidige regelgeving voor recreanten kent deze groep nog relatief veel vrijheden in
vergelijking met beroepsmatige dronevliegers. Dat onderscheid wil ik nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

13

snel wegnemen. De VNV steunt het intensiveren van de voorlichting en
het aanscherpen van de vliegverkeersregels voor recreanten.
Ik heb overigens al met regelmaat overleg met de dronesector over
veiligheidskwesties, waar ook de VNV aan deelneemt. De sector bestaat
uit professionele (o.a. DARPAS) en recreatieve dronegebruikers, dronefabrikanten, vertegenwoordigers uit de bemande luchtvaart, LVNL,
opleidingsinstituten en kennisinstituten, luchtvaartpolitie en brandweer.
Bepaalde onderdelen van de regelgeving, zoals bijvoorbeeld de
kenniseisen zijn met experts uit de sector uitgewerkt.
De leden van de D66-fractie zijn voorts benieuwd naar hetgeen de
Staatssecretaris stelt tegenover het vervallen van de verplichting om
48 uur voor de uitvoering van de vlucht een zogenoemde notice to airmen
(NOTAM) te publiceren. Is zij van mening dat vanwege de striktere
operationele voorwaarden die zij voornemens is te stellen een NOTAM
niet meer noodzakelijk is? Erkent zij dat het erg moeilijk zal zijn voor
instanties om deze striktere operationele voorwaarden te handhaven? Wat
gebeurt er volgens de Staatssecretaris wanneer dronegebruikers,
recreatief dan wel professioneel, zich niet houden aan de (striktere)
operationele voorwaarden, waardoor de burgerluchtvaart en defensie
toch te maken krijgen met drones op locaties en hoogtes waar deze niet
toegelaten zijn, zoals onlangs bij een incident nabij Parijs, waarbij een
drone bijna in botsing kwam met een AirFrance verkeersvliegtuig op 1.200
meter hoogte?
De beperkingen in de operationele uitvoering van een vlucht onder de
Regeling minidrones rechtvaardigen het afschaffen van de NOTAM. Voor
de micro- en minidrone is de vlieghoogte beperkt tot 50 meter en in een
laagvlieggebied beperkt tot 40 meter. De afschaffing van de NOTAM is
met de sector en het Ministerie van Defensie afgestemd.
In het algemeen geldt dat de dronevliegers te allen tijde voorrang aan al
het andere luchtverkeer moeten geven en er een verbod is van dronegebruik in het gecontroleerde luchtruim rond gecontroleerde luchthavens,
op drie kilometer van een ongecontroleerd vliegveld en het gebied
daarom heen. Uitzondering hierop is indien er geen bezwaar bestaat
tegen vluchten met drones bij de exploitant van de luchthaven, wat
vastligt in een convenant tussen de vlieger en de exploitant. Handhaving
door politie en opsporingsambtenaren is op dit moment het middel dat
wordt ingezet bij overtreding van de luchtverkeersregels. In de toekomst
zal door optimalisatie van de technologische mogelijkheden aan de drone
zelf, zoals geo-fencing, bijdragen aan het verminderen van de kans op
overtreding van de luchtverkeersregels.
De leden van de D66-fractie lezen dat drones uiteraard niet toegestaan zijn
in de control zone (CTR) rond luchthavens. Zij vragen hoe het zit met vaste
landingsplekken voor helikopters, niet in de laatste plaats voor traumahelikopters. Is reeds sprake van een restrictie voor dronegebruikers ten
aanzien van deze vaste landingsplaatsen? Zo ja, wordt deze restrictie ook
aangescherpt? Zo nee, waarom niet?
Vaste landingsplekken voor helikopters vallen onder luchthavens
waaromheen geen CTR is, waarvoor geldt dat recreatieve drones op
minstens drie kilometer afstand moeten blijven, tenzij geen bezwaar
bestaat tegen vluchten met drones bij de exploitant van de luchthaven,
wat vastligt in een convenant tussen de vlieger en de exploitant. In de
Regeling minidrones gaat deze bepaling ook gelden voor minidrones die
beroepsmatig worden gebruikt. Overigens liggen deze landingsplekken
veelal in bebouwd gebied waar het al verboden is te vliegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

14

De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris nader kan
toelichten hoe zij wenst om te gaan met de droneregelgeving waar geen
sprake is van vaste landingsplaatsen voor helikopters. Bij een traumahelikopter is immers niet van tevoren duidelijk waar deze precies zal landen
om een patiënt op te halen en naar een ziekenhuis te vervoeren. Is het in
deze gevallen niet van belang dat de helikopterpiloot weet of en zo ja
waar er op dat moment (in de buurt) met drones gevlogen wordt,
bijvoorbeeld via tv-stations, politie of brandweer? Hoe gaat de Staatssecretaris dit risico precies ondervangen?
Alle dronegebruikers moeten voorrang verlenen aan elk ander luchtvaartuig. De minidrone operator heeft strikte operationele beperkingen in
afstand en hoogte waardoor deze snel kan reageren als een traumahelikopter aan komt vliegen voor een landing. Hierdoor kan hij bijtijds zijn
drone naar de grond brengen en de helikopter kan landen. Ik zal dronegebruik in relatie tot landende traumahelikopters nadrukkelijk opnemen in
de voorlichtingscampagne.
• Gevaren in verband met de privacy
De leden van de VVD-fractie zien naast kansen ook gevaren door
dronegebruik, bijvoorbeeld voor de privacy. Hoe wordt bewerkstelligd dat
ook de recreatieve gebruiker, die nu vaak de veroorzaker is van incidenten,
zich bewust is van deze gevaren?
Ook de leden van de PvdA-fractie zien deze gevaren. Zij zijn verheugd dat
de regelgeving rondom het professioneel gebruik van minidrones wordt
verruimd voor innovatieve doeleinden, maar vragen zich wel af hoe de
privacy wordt gewaarborgd bij het gebruik van deze minidrones. Welke
gevaren ziet de Staatssecretaris in het gebruik van minidrones voor de
privacy van de burgers? Wanneer een bestuurder van een minidrone op
100 meter afstand zou staan, zou de minidrone gemakkelijk huizen of
openbare gebouwen kunnen bespioneren. Dit zou een grote inbreuk
kunnen zijn op de privacy van burgers, waar de leden van de PvdA-fractie
veel waarde aan hechten. Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen deze
problematiek?
Om het bewustzijn omtrent de risico’s bij het gebruik van drones te
vergroten heb ik eind 2015 een communicatiestrategie ontwikkeld met als
doel brede bekendheid te geven aan de regels die bij het gebruik daarvan
in acht moeten worden genomen. Daartoe heb ik ondermeer een
publieksonderzoek van begin 2015 gebruikt. Uw Kamer heeft over de
communicatiestrategie op 2 december 2015 een brief ontvangen
(Kamerstuk 30 806, nr. 34). Het gaat daarbij niet alleen om regels die de
veiligheid in de lucht en op de grond beogen te waarborgen, maar ook om
regels met betrekking tot bescherming van de privacy. Bij de ontwikkeling
en uitvoering van deze strategie is samengewerkt met vele partijen uit de
industrie: van ontwikkelaars en verkooppunten tot bloggers.
Als onderdeel van deze strategie is half november 2015 de campagne
«veilig vliegen met drones» gestart waarin de regels voor recreatief
gebruik helder worden uitgelegd aan het brede publiek. Daartoe is
beeldmateriaal ontworpen (iconen, infographics) dat via diverse kanalen
is verspreid (met name online). Op dat materiaal wordt mede aandacht
besteed aan de privacyaspecten die aan het gebruik van drones zijn
verbonden. Op rijksoverheid.nl is een aparte plek ingeruimd voor het
onderwerp «drones» waar alle informatie over drones en regelgeving is te
vinden. Daarop is ook een handleiding «drones en privacy» geplaatst, die
uw kamer bij brief van 2 december jl. is toegezonden. Deze handleiding is
bestemd voor zowel de recreatieve als de professionele gebruiker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

15

De risico’s bij het gebruik van drones voor de privacy van burgers worden
geregeld door onder meer de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp).
Als met een camera op een drone personen identificeerbaar in beeld
worden gebracht, is sprake van verwerking van persoonsgegevens. De
verwerking daarvan moet voldoen aan de eisen die de Wbp daarvoor
stelt. In eerdergenoemde handleiding «drones en privacy» zijn deze eisen
vertaald naar het gebruik van drones. Zo moet de dronepiloot een
wettelijke grondslag kunnen aanwijzen op grond waarvan hij de beelden
maakt. Bij het gebruik van drones zal dat meestal een zogenoemd
«gerechtvaardigd belang» zijn, dat moet prevaleren boven het belang of
de fundamentele rechten en vrijheden van de betrokken personen (art. 8,
onder f, Wbp).
Verder kan het noodzakelijk zijn om, als met een drone bijvoorbeeld foto’s
van landschappen worden gemaakt, de gezichten van personen te
«blurren» (vloeit voort uit art. 11 Wbp). Worden met de drone opnames
gemaakt voor uitsluitend privégebruik, dan is de Wbp ingevolge artikel 2,
tweede lid, onder a, van die wet in beginsel niet van toepassing. Tot slot is
van belang dat het gebruik van een drone voldoende transparant is. Als
beelden op een heimelijk manier worden gemaakt, dan kan dat ingevolge
de artikelen 139f en 441b van het Wetboek van Strafrecht strafbaar zijn.
• Mogelijkheid van dronegebruik voor terrorisme
Naast privacy zien de leden van de PvdA-fractie veiligheid als belangrijk
punt bij de wetgeving omtrent minidrones. Deze leden vragen zich dan
ook af hoe de Staatssecretaris mogelijke diefstallen of andere vormen van
misdaad met minidrones denkt te voorkomen, nu de regels verruimd
worden. In een erger geval zouden minidrones zelfs ingezet kunnen
worden bij terroristische aanslagen. Hoe anticipeert de Staatssecretaris op
deze mogelijkheden voor het gebruik van minidrones? Hoe verhoudt zich
dat tot de extra ruimte die nu aan het gebruik van drones wordt gegeven?
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd hoe de Staatssecretaris
terroristische dreiging met drones meeneemt in haar beleid.
Het potentieel misbruik van drones is een verantwoordelijkheid van de
Minister van Veiligheid en Justitie en heeft de aandacht van de NCTV, de
Nationale Politie en andere veiligheidspartners. Samen met de relevante
nationale veiligheidspartners is door de NCTV een Deelprogramma
Counter Unmanned Systems opgericht. Deze gezamenlijke aanpak heeft
een looptijd van 2015–2020. Het deelprogramma richt zich op het in kaart
brengen van de risico’s, ontwikkelen van integraal beleid en multidisciplinaire protocollen, stimuleren van ontwikkelingen en kennisdeling ten
aanzien van detectie, identificatie en neutralisatie en stimuleren van
internationale samenwerking. Op dit moment wordt met prioriteit ingezet
op het vergroten van de awareness bij relevante (overheids)partners en
vitale infrastructuur.
Dit wordt gedaan door middel van het geven van briefings en het
ontwikkelen van adviesproducten. Deze producten gaan in op de
(mogelijke) risico’s van moedwillig misbruik door kwaadwillende en de
maatregelen die genomen kunnen worden om gebouwen, materieel,
informatie en personeel te beschermen. Daarnaast wordt vanuit dit
deelprogramma proactief samenwerking gezocht met andere landen en
internationale organisaties. Ten slotte is er binnen het deelprogramma
aandacht voor het in kaart brengen van voorstelbare scenario’s van
misbruik van onbemande systemen. Beleid en maatregelen worden op
basis van deze analyses ontwikkeld. De Vaste Kamercommissie voor
Veiligheid en Justitie is op 1 maart jl. tijdens een besloten technische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

16

briefing bijgepraat over de laatste ontwikkelingen op dit onderwerp door
de NCTV en de Nationale Politie. Daarnaast wordt in EU-verband
onderzoek gedaan naar mogelijkheden van registratie van drones en het
verplicht stellen van een ID chip. Dergelijke voorzieningen kunnen ook
barrières opwerpen voor kwaadwillend gebruik.
• Handhaving
De leden van de PvdA-fractie zien regelmatig verontrustende krantenberichten over drones die bijna in botsing komen met luchtvaart bestemd
voor personenvervoer. Kan de Staatssecretaris verklaren hoe deze
gevaarlijke situaties tot stand konden komen? De regelgeving voor drones
en hun afstand tot vliegtuigen en vliegvelden is de leden van de
PvdA-fractie inmiddels duidelijk, maar deze leden vragen zich wel af hoe
de Staatssecretaris denkt deze regelgeving te kunnen handhaven.
Hoewel niet in alle gevallen de dronevlieger die een incident veroorzaakt
bekend wordt, lijkt het risico op incidenten met name te liggen bij de
recreatieve dronevlieger die de regels negeert. Op basis van de Wet
luchtvaart en het Wetboek van Strafvordering zijn ILT en de opsporingsambtenaren van onder meer de politie en de Koninklijke Marechaussee
belast met de strafrechtelijke handhaving van de luchtverkeersregels. Op
grond van de Wet luchtvaart is ILT bevoegd tot de bestuursrechtelijke
handhaving van de overtreding van deze regels.
De Koninklijke Marechaussee is verantwoordelijk voor de politietaak op de
luchthaven Schiphol en de andere aangewezen luchtvaartterreinen
(Groningen Eelde Airport, Eindhoven Airport en Maastricht Aachen
Airport). De regionale eenheden van de nationale politie oefenen de
politietaak uit in het gebied rondom deze vier luchthavens, alle kleine
luchthavens en de rest van Nederland. Vanwege het specifieke karakter
van deze bestuursrechtelijke- en strafrechtelijke handhavingstrajecten
voert de gespecialiseerde afdeling Luchtvaarttoezicht van de dienst Infra
van de Landelijke Eenheid doorgaans het onderzoek uit, onder gezag van
de Landelijk Officier Luchtvaartzaken van het Openbaar Ministerie. In de
jaarlijkse publicatie van het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen wordt
het aantal incidenten en het aantal uitgeschreven processen verbaal
gemeld.
De leden van de PvdA-fractie informeren of de Staatssecretaris bij machte
is om drones uit het luchtruim te verwijderen wanneer deze de wet
overtreden? Hoe denkt de Staatssecretaris de gebruikers van de drone te
kunnen vinden en straffen?
De leden van de CDA-fractie vernemen graag of de Staatssecretaris van
mening is dat de overheid voldoende uitgerust is om de gestelde en nog
te stellen regels te handhaven. Zij vernemen ook graag hoe en door wie
die handhaving gaat geschieden.
Zoals in de brief aan uw Kamer van 2 december jl. over drones is vermeld,
zijn in opdracht van de Minister van Veiligheid en Justitie, de Koninklijke
Marechaussee en de nationale politie op dit moment vier ondernemingen
aan de slag om nieuwe producten te ontwikkelen voor de bescherming
tegen drones, bijvoorbeeld als deze gebruikt worden voor terroristische
doeleinden. De voorstellen richten zich behalve op detectie en identificatie
ook op het gecontroleerd neutraliseren (storen en/of vangen) van drones
(Kamerstuk 30 806, nr. 34, blz. 2).
De politie en een opsporingsambtenaar kunnen nu al de piloot staande
houden en hem sommeren de drone te laten landen. De politie kan ook
gebruikers achterhalen via onderzoek naar beelden op internet van
verboden vliegbewegingen met drones.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

17

Zoals aangegeven zijn ILT en opsporingsambtenaren (met name de politie
en Koninklijke Marechaussee) bevoegd om bestuursrechtelijk en
strafrechtelijk handhavend op te treden in geval van overtreden van de
voor modelluchtvaartuigen geldende luchtverkeersregels. Daarover is
tussen politie en ILT een taakverdeling vastgelegd. De politie richt zich
daarbij op zowel recreatief als beroepsmatig dronegebruik, de ILT richt
zich op beroepsmatig dronegebruik en heeft daarvoor het instrumentarium van een dwangsom of het schorsen dan wel intrekken van het
brevet, het bewijs van luchtwaardigheid en het ROC. De handhaving op
straat vindt door de politie plaats. De ILT en (luchtvaart)politie stemmen
handhavingacties ten aanzien van drones op elkaar af.
De voor drones geldende luchtverkeersregels kunnen strafrechtelijk
worden gehandhaafd voor zowel beroepsmatige als recreatieve
gebruikers. Ook het verbod drones te besturen zonder brevet of bewijs
van bevoegdheid kan strafrechtelijk worden gehandhaafd. De overtreding
van deze regels en dit verbod zijn op grond van de Wet luchtvaart
strafbaar gesteld met een hechtenis van ten hoogste zes maanden of een
geldboete van ten hoogste de derde categorie (tot € 8.200,–). Het in
gevaar brengen van het luchtverkeer is ook reeds expliciet strafbaar
gesteld op grond van het Wetboek van Strafrecht met een gevangenisstraf
van ten hoogste 15 jaar of een geldboete van de vijfde categorie (in geval
van opzet) en een gevangenisstraf van ten hoogste 1 jaar of geldboete van
de vierde categorie (in geval van schuld). Gezien de ernst van de gevaren
die een dronegebruiker – indien deze zich niet aan de regels houdt – kan
veroorzaken aan derden op de grond, treed ik in overleg met de Minister
van Veiligheid en Justitie om te bezien of ook de straf die is gesteld op
overtreding van de in de luchtvaartregelgeving neergelegde luchtverkeersregels nog afdoende is.
De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat in de voorgestelde
minidroneregeling kenniseisen worden gesteld aan de dronepiloot. Zo
dient hij/zij een diploma te hebben in plaats van een brevet. Wie gaat
hierop handhaven: de politie of de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT)?
De ILT handhaaft bij de behandeling van de aanvraag voor een ROC-light
en ontheffing. Om onder de Regeling minidrones te mogen vliegen moet
een ontheffing worden aangevraagd om te vliegen zonder brevet. Om
deze te verkrijgen moet de piloot aantonen dat hij over voldoende kennis
beschikt om op een veilige manier deel te nemen aan het luchtverkeer. Dit
kan op diverse manieren worden aangetoond, zoals in de toelichting van
de beleidsregel is beschreven. De piloot moet bij de uitvoering van een
vlucht de vergunning (ROC-light) en de ontheffing dan wel een luchtvaartbrevet (RPA-L) bij zich hebben. Daarop zal met name de politie controleren.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de rol is van de ILT in de
dronesaanpak.
De ILT beoordeelt de aanvragen voor de vergunningen en de eventuele
ontheffingen die aangevraagd worden door beroepsmatige dronevliegers.
Voorts is de ILT belast met de handhaving, zie daarvoor de beantwoording
van de voorgaande vragen onder het kopje handhaving, waarin is
aangegeven dat ILT zich alleen richt op beroepsmatig dronesgebruik. ILT
is verder nauw betrokken bij het opstellen van de regelgeving voor
drones. ILT doet uiteindelijk een HUF-toets (Handhaving, Uitvoering en
Fraudebestendigheid) op de voorgestelde regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

18

De leden van de D66-fractie vragen of de ILT voldoende is uitgerust voor
de handhavende taak op het gebied van drones. Zij brengen in herinnering dat de ILT nog altijd gebonden is aan een bezuiniging en dit
wederom een taak is die de ILT erbij moet gaan doen en die hoogstwaarschijnlijk zal groeien in omvang. Kan de Staatssecretaris aangeven
hoeveel fte er vanuit de ILT wordt of zal worden ingezet om de
handhaving van de regels omtrent drones adequaat uit te voeren? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, kan zij beargumenteren waarom dit aantal haar
voldoende lijkt om adequaat te kunnen handhaven?
Er zijn momenteel vijf fte van ILT belast met vergunningverlening en
toezicht op die vergunningen. Gegeven de taakverdeling die is vastgelegd
tussen de politie en ILT is dit thans voldoende. ILT gaat alleen over de
bestuurrechtelijke handhaving en uitgaande van de omvang van de groep
professionele dronegebruikers is dit voldoende.
• Registratie
De leden van de PvdA-fractie vraagt zich af of het in verband met de
luchtvaartveiligheid niet wenselijk is om minidronegebruikers te registeren, zowel professioneel als recreatief. Hoe kijkt de Staatssecretaris
hiertegen aan?
De leden van de CDA-fractie vragen waarom registratie van alle drones
nog niet verplicht is. Dit kan bijvoorbeeld door drones te voorzien van een
registratiechip of barcode. In veel andere landen bestaat een dergelijke
registratie immers wel. De leden van de CDA-fractie vragen of de
Staatssecretaris de mening van de VNV deelt dat in Nederland geen
drones zouden mogen vliegen dan wel verkocht mogen worden die niet
geregistreerd staan.
Professionele gebruikers zijn al verplicht om hun drone te registeren. Deze
verplichting blijft ook voor beroepsmatig gebruik van de micro- en
minidrone gelden. Recreatieve gebruikers hebben nog geen registratieplicht maar dit wordt op termijn geregeld op EU niveau en zal dus ook
voor Nederland gelden. In de conceptartikelen over drones in de EASA
Basisverordening is de eis van registratie opgenomen. De Commissie stelt
voor om dit via producteisen richting de industrie te bewerkstelligen.
Nederland is hier, net als veel EU landen, voorstander van en zal hierin
aandringen op spoed.
Registratie van de drones voor recreatief gebruik die al in omloop zijn, is,
gelet op hun aantal en het ontbreken van een identificatiechip (ID chip) in
de drone zelf, geen reële optie. Wel wil ik nu nagaan hoe Ierland en
Denemarken de al in omloop zijnde drones in een speciaal register
opnemen om te bezien of de ervaringen in deze landen ook voor
Nederland bruikbaar zijn. De registratie door plaatsing van een ID chip zal
uiteindelijk in EU verband mogelijk worden gemaakt. Gezien de samenstelling en beperkte omvang van de Nederlandse dronesmarkt, zal een
dergelijke Nederlandse producteis aan ID chips niet effectief zijn.
Ook pleit de VNV voor technische beperking van drones zodat de
maximale vlieghoogte nooit meer kan zijn dan 120 meter. Graag
vernemen de leden van deze fractie het standpunt van de Staatssecretaris
hierover.
Ik ben groot voorstander van het inzetten van technologie om de
maximale vlieghoogte te handhaven. Onder de Regeling minidrones is de
maximale vlieghoogte 50 meter. Geo-fencing kan van grote waarde zijn
om de drones niet toe te laten in zogenaamde no-fly zones, zoals een CTR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

19

De technologische aanpassingen aan drones vinden plaats door de
industrie. Dit is iets dat op EU niveau wordt geregeld. De Commissie stelt
voor om dit via producteisen richting de industrie te bewerkstelligen.
Nederland is hier, met veel landen in Europa, voorstander van en zal
hierin aandringen op spoed. Vooruitlopend hierop ben ik in gesprek met
de dronefabrikanten om hen te bewegen de technologie, die beschikbaar
is, optimaal in te zetten.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de Staatssecretaris ervoor
kiest twee sporen van verschillend tempo te volgen, vooruitlopend op
nieuwe Europese regelgeving ten aanzien van drones, die naar
verwachting niet voor 2018 in werking zal treden. Aan de ene kant wil de
Staatssecretaris een verregaande stap zetten in het verlichten van het
regime voor beroepsmatig gebruik van minidrones (wat in de praktijk
voornamelijk neerkomt op een flinke lastenverlichting); aan de andere
kant is zij juist terughoudend waar het gaat om stappen zetten met de
registratie van drones. De leden van deze fractie wijzen erop dat de
registratie van drones expliciet als eis is opgenomen in de basisverordening voor Europese luchtvaartveiligheid. Deze leden verbazen zich
daarom over de selectiviteit die de Staatssecretaris aan de dag legt: zij
zegt niet te willen wachten op de nieuwe Europese regelgeving, maar is
niet bereid om al stappen te zetten op het gebied van registratie. Waarom
is registratie voor haar onderdeel van «de volgende stap»? Deelt de
Staatssecretaris niet de mening van deze leden dat verlichting van het
regime en uitgebreidere registratie juist hand in hand moeten gaan? Zo
nee, waarom niet?
Professionele gebruikers zijn al verplicht om hun drone te registeren. Deze
verplichting blijft ook voor beroepsmatig gebruik van de micro- en
minidrone gelden. Recreatieve gebruikers hebben nog geen registratieplicht maar dit wordt op termijn geregeld op EU niveau en zal dus ook
voor Nederland gelden. In de conceptartikelen over drones in de EASA
Basisverordening is de eis van registratie opgenomen. De Commissie stelt
voor om dit via producteisen richting de industrie te bewerkstelligen.
Nederland is hier, net als veel EU landen, voorstander van en zal hierin
aandringen op spoed.
Registratie van de drones voor recreatief gebruik die al in omloop zijn, is,
gelet op hun aantal en het ontbreken van een identificatiechip (ID chip) in
de drone zelf, geen reële optie. Wel wil ik nu nagaan hoe Ierland en
Denemarken de al in omloop zijnde drones in een speciaal register
opnemen om te bezien of de ervaringen in deze landen ook voor
Nederland bruikbaar zijn. De registratie door plaatsing van een ID chip zal
uiteindelijk in EU verband mogelijk worden gemaakt. Gezien de samenstelling en beperkte omvang van de Nederlandse dronesmarkt, zal een
dergelijke Nederlandse producteis aan ID chips niet effectief zijn.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris de mening deelt
dat registratie van drones ook op nationaal niveau dient te gebeuren
vanuit een risicogebaseerde benadering, naar voorbeeld van het Europese
kader, en dat daarbij het onderscheid tussen de beroepsmatige en de
recreatieve vlieger niet leidend is. Zo nee, waarom niet?
Zowel in de nationale als de Europese plannen voor regelgeving wordt
een risicogebaseerde aanpak gevolgd, waardoor het onderscheid tussen
recreatief en beroepsmatig zal verdwijnen. Het onderscheid tussen
beroepsmatig en recreatief gebruik is dan inderdaad niet meer leidend,
het gaat om de schade die de drone zelf kan veroorzaken. Daarnaast zet ik
mij binnen de EU in voor gezamenlijke EU-regels voor drones,waarbij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

20

uitvoering op lidstaatniveau plaatsvindt. In dit geval betekent dat dus dat
de registratie ook op nationaal niveau zal plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie vragen wat precies het grote voordeel is dat
de Staatssecretaris ziet in het leidend laten zijn van het onderscheid
tussen de beroepsmatige en de recreatieve vlieger? Hoe verhoudt zich
deze keuze tot de implementatie van de voorziene Europese regelgeving,
die juist op basis van een risicogebaseerde benadering is opgesteld?
De keuze om in de regelgeving het onderscheid tussen recreatief en
beroepsmatig gebruik op te nemen is gemaakt voordat er een enorme
toename in het recreatief gebruik van drones was. Oorspronkelijk betrof
recreatief gebruik de beoefening van de modelvliegsport in verenigingsverband, die plaats vindt op daartoe bestemde terreinen. Binnen deze tak
van sport is sprake van zelfregulering. Vastgesteld kan worden dat de
afgelopen jaren het recreatieve gebruik van modelluchtvaartuigen wijzigt.
Steeds vaker wordt buiten verenigingsverband gevlogen met modelluchtvaartuigen, waarbij in veel gevallen gebruik wordt gemaakt van camera’s
aan boord. Om die reden is bij de publicatie van de regelgeving ook een
beleidsvoornemen ter consultatie aangeboden waarin toekomstige
stappen in de regelgeving zijn geschetst die niet meer is gebaseerd op het
onderscheid beroepsmatig en recreatief gebruik. Deze aanpak is mede
ingegeven door de Europese plannen voor drones regelgeving.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven of
er in andere landen reeds gewerkt wordt met een nationaal registratiesysteem voor drones. Zo ja, wat zijn de ervaringen daar en is de Staatssecretaris bereid goede voorbeelden serieus in overweging te nemen?
Zoals ik eerder aangaf, wil ik nagaan hoe Ierland en Denemarken de al in
omloop zijnde drones in een speciaal register opnemen om te bezien of
de ervaringen in deze landen ook voor Nederland bruikbaar zijn. Ik ben
verder bekend met de nationale registratiesystemen in diverse andere
landen zoals Frankrijk, Spanje en de Verenigde Staten en ik ben in contact
met deze landen om van hun ervaringen te leren. Frankrijk en Spanje
registeren bijvoorbeeld alleen professionele gebruikers met drones boven
de 25 kg. De Verenigde Staten registeren alle drones boven de 250 gram.
Zoals al eerder aangegeven is de registratie iets dat op het niveau van de
EU zal worden geregeld. Uiteraard volg ik de ontwikkelingen in Europa
nauwgezet en lever ik tijdens het EU-voorzitterschap van Nederland een
actieve bijdrage aan de discussie, waarbij ik aandring op spoed.
• Verkoop
De leden van de CDA-fractie menen dat de recreatieve dronemarkt de
belangrijkste oorzaak van de incidenten met drones is. Is het daarom niet
wenselijk dat de vrije recreatieve verkoop nu reeds aan banden wordt
gelegd? Dit is bijvoorbeeld mogelijk door technische restricties in verband
met de vlieghoogte te stellen of alleen verkoop aan gediplomeerden toe te
staan.
Ik ben het met het CDA eens dat de recreatieve dronesgebruiker de
belangrijkste oorzaak voor de incidenten met drones is. Een onderzoek
van het Analysebureau Luchtvaartvoorvallen over incidenten met drones
in 2014 bevestigt dit. Verkoop aan banden leggen is geen reële optie,
zeker met het gemak waarmee onder andere via internet in het buitenland
gekocht kan worden cq men zelf drones bouwt. Ik zet liever in op goede
voorlichting van met name de recreatieve sector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

21

De leden van de D66-fractie constateren, in het licht van het voornemen
een ontheffing te verlenen van de verplichting om te beschikken over een
brevet en een bewijs van luchtwaardigheid voor de exploitant van drones,
dat consumenten inmiddels drones kunnen aanschaffen van allerlei
soorten en maten. Is de Staatssecretaris ervan op de hoogte of er bij
aankoop van consumentendrones te allen tijde een zeer heldere
«bijsluiter» wordt verstrekt, zodat consumenten direct bij aankoop
gewezen worden op wat mag en vooral op wat niet mag met een drone in
Nederland? Zo nee, waarom is dit niet het geval en is de Staatssecretaris
dan voornemens hier zorg voor te dragen? Zo ja, zorgt de Staatssecretaris
ervoor dat deze «bijsluiters» te allen tijde geactualiseerd blijven?
De detailhandel is benaderd en gevraagd om de door het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu ontwikkelde flyer mee te geven aan de consumenten. Deze flyer beschrijft op een heldere wijze de regels voor het
recreatief vliegen met drones. Ook zijn de flyers aangeboden aan de
importeur van bekende drones, deze levert de flyers mee aan de verkooppunten. Drones worden veel gekocht via webwinkels. Dit kunnen
Nederlandse, maar ook buitenlandse webshops zijn. Om die reden wordt
de flyer ook actief op online media geplaatst. Zonder (Europese)
verplichting een bijsluiter bij te voegen, kan ik fabrikanten, noch winkeliers verplichten voorlichtingsmaterialen toe te voegen en zet ik in op
vrijwillige distributie van de materialen. Ik zal hier in Europees verband op
aandringen om dit wel mogelijk te maken.
• Regelgeving in het buitenland
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat de Staatssecretaris niet wacht
tot eventuele Europese regelgeving in 2018 in werking treedt. Een uniform
Europees kader is echter naar de opvatting van de VVD-fractie wel zeer
van belang. Wat is tot 2018 de inzet van de Staatssecretaris om dit te
bewerkstelligen? Wat betekent dit tot 2018 voor de samenwerking met
omringende landen op het gebied van drones?
In lijn met het beleidsvoornemen van april 2015 en rekening houdend met
de voorgestelde regelgeving uit de EU ben ik voornemens om verdere
harmonisatie tussen de recreatieve en beroepsmatige dronevlieger te
bewerkstelligen. Concreet betekent dat na de vaststelling van de Regeling
minidrones de volgende stap een inperking van de huidige regels voor de
recreatieve dronevlieger zal inhouden. Ik heb veel contact met omringende landen, zowel over de voorgestelde EU-regelgeving als over de
huidige nationale regelgeving in de verschillende Lidstaten en de
ontwikkelingen daarin.
De leden van de VVD-fractie vragen wat er gebeurt bijvoorbeeld op het
moment dat een drone vanuit het buitenland een risico vormt voor
Nederlandse privacy- of veiligheidsaspecten en hoe kunnen deze drones
geïdentificeerd worden?
Op basis van bestaande afspraken met België en Duitsland kan de
Nederlandse politie in een situatie waarin een drone op ongeoorloofde
wijze boven Nederlands grondgebied vliegt maar de bestuurder zelf zich
aan de andere kant van de grens bevindt, die bestuurder aanspreken en
sommeren de drone te doen landen. Daarna zullen de Belgische c.q.
Duitse autoriteiten de zaak verder moeten afhandelen.
De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat verschillende
buurlanden anders omgaan met de dronesproblematiek. Is de Staatssecretaris bereid om dat in beeld te brengen en te zoeken naar afstemming
met ten minste de directe buurlanden en Frankrijk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

22

Ter voorbereiding op het Nederlandse EU Voorzitterschap en ter ondersteuning van de plannen voor drones regelgeving in Europa, heb ik een
overzicht gemaakt van de regelgeving in diverse Europese landen en een
aantal landen buiten Europa. De afstemming met onze directe buurlanden
en Frankrijk vindt plaats door de Nederlandse deelname aan werkgroepen
op het gebied van drones bij ICAO en JARUS. Onze directe buurlanden
nemen ook aan deze werkgroepen deel. In deze werkgroep wordt gewerkt
aan internationale geharmoniseerde regelgeving. De regelgeving in de
ons omringende landen als België, Duitsland en Frankrijk is zeer divers en
nog volop in ontwikkeling. België heeft restrictievere plannen dan ons
land en Duitsland en Frankrijk zijn wat liberaler. Deze verschillen worden
mede veroorzaakt door het verschil in drukte in het luchtruim in de
diverse landen. Het WODC rapport over drones geeft een beeld van de
kansen en bedreigingen met drones,en toetst de Nederlandse regelgeving
op de kansen en bedreigingen. Dit onderzoek en het daaruit voortkomende kabinetsstandpunt is agenderend voor het dronesdossier.
• Overig
De leden van de VVD-fractie constateren dat er in Nederland een
innovatieve en snelgroeiende sector bestaat die drones ontwikkelt en
verkoopt. Spreekt de Staatssecretaris op regelmatige basis met een
afvaardiging van deze sector en worden beleidsvoornemens met
betrekking tot regelgeving ook vroegtijdig doorgegeven om zo de
Nederlandse dronesector zo veel mogelijk kansen te geven?
Zoals eerder aangegeven heb ik regulier overleg met de dronesector en
worden bepaalde onderdelen van de regelgeving en het beleid in
samenwerking met de sector ontwikkeld. Zo zijn bijvoorbeeld de
kenniseisen voor de minidrone met experts uit de sector uitgewerkt. Deze
sector bestaat uit professionele en recreatieve dronegebruikers, dronefabrikanten, vertegenwoordigers uit de bemande luchtvaart, LVNL,
opleidingsinstituten en kennisinstituten, luchtvaartpolitie en brandweer
die allemaal verschillende belangen hebben. Daarnaast heb ik separaat
overleg met bepaalde groepen uit deze sector waar het gaat om bijvoorbeeld de totstandkoming van testlocaties en de extra bevoegdheden voor
politie en brandweer.
De leden van de D66-fractie staan in principe positief tegenover het
voornemen van de Staatssecretaris om de Regeling en de beleidsregel
minidrones te introduceren. De leden van deze fractie zien dat deze stap
kan zorgen voor een verlichting van (regel)druk die de dronesector
ervaart. Minder (regel)druk draagt bij aan de innovatiekansen die drones
bieden, en de leden van de D66-fractie ondersteunen die ontwikkeling van
harte. Deze leden vragen de Staatssecretaris om de Regeling en beleidsregel verder toe te toelichten.
Wat komt precies in de Regeling en wat komt precies in de beleidsregel te
staan? Is de Staatssecretaris bereid beide in concept met de Kamer te
delen? Zo nee, waarom niet?
De Regeling tot wijziging van de Regeling op afstand bestuurde luchtvaartuigen (Regeling minidrones) en de Beleidsregel micro- en minidrones
hebben uitsluitend betrekking op het beroepsmatig gebruik van drones tot
en met 4 kg die onder strikte operationele condities opereren. Het betreft
de volgende condities:
• maximale afstand tot de bestuurder 100 meter;
• maximale hoogte is 50 meter en in militaire en civiele laagvlieggebieden 40 meter; en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

23

•

er wordt niet gevlogen in de control zone rond luchthavens en niet
binnen drie kilometer rond een ongecontroleerde luchthaven;
Indien wordt gevlogen onder deze strikte operationele condities, mag de
vlucht worden uitgevoerd tot 50 meter van mensenmenigten, aaneengesloten bebouwing en wegen.
Op grond van de luchtvaartregelgeving is beroepsmatig gebruik van
drones verboden zonder bewijs van bevoegdheid voor de piloot, zonder
bewijs van luchtwaardigheid en geluidverklaring voor het luchtvaartuig en
zonder certificaat voor het bedrijf dat vluchten met drones exploiteert. Dit
laatste certificaat wordt het RPAS operator certificate (ROC) genoemd.
Met de beleidsregel geef ik aan dat ik ontheffing verleen van het verbod
drones te gebruiken zonder bewijs van bevoegdheid, zonder bewijs van
luchtwaardigheid en zonder geluidverklaring voor drones tot en met 4 kg
die onder voornoemde strikte operationele condities opereren. Voor
drones van 1 tot en met 4 kg (minidrone) geldt daarbij nog de inhoudelijke
eis dat de piloot kan aantonen te beschikken over voldoende theoretische
kennis om op een veilige manier deel te nemen aan het luchtverkeer met
de drone. Voor drones tot 1 kg (microdrone) geldt deze eis niet. Het is
juridisch niet mogelijk om ontheffing te verlenen van de verplichting om
te beschikken over een ROC. Om die reden versoepel ik met de regeling
de eisen tot verkrijging van dit certificaat voor de uitvoering van vluchten
met minidrones. Zo vervalt de verplichting een handboek op te stellen.
Verder vervalt met de regeling de verplichting de vlucht 24 uur voor de
uitvoering ervan te melden bij de burgemeester van de betrokken
gemeente en de Minister en de verplichting 48 uur voor de uitvoering van
de vlucht een zogenoemde NOTAM (notice to airmen) te publiceren.
Hiermee worden beroepsmatige vluchten met drones gelijkgesteld aan
recreatieve vluchten, waarvoor deze meldplichten niet gelden.
Met de regeling wordt tot slot geregeld dat drones tot en met 4 kg die
onder het lichtere regime opereren, net als modelluchtvaartuigen, niet
mogen vliegen binnen een afstand van 3 km van een ongecontroleerde
luchthaven dan wel een terrein dat tijdelijk en uitzonderlijk mag worden
gebruikt voor de start en landing van luchtvaartuigen, niet binnen de
control zone van een gecontroleerde luchthaven en voorts dat gebruik
moet worden gemaakt van een waarnemer als wordt gevlogen in civiele
of militaire laagvlieggebieden.
Bijgevoegd treft u in concept de Regeling minidrones en de Beleidsregel
micro- en minidrones aan, waarmee voorgaande wordt geregeld.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 30 806, nr. 35

24