Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 543

Toepassing van genetica in de gezondheidszorg

Nr. 10

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 maart 2010
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1, bestond
er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
brief van 4 december 2009 inzake de reactie op het advies «Van gegevens
verzekerd» van de Raad voor Gezondheidsonderzoek en informatie over
het verwante onderwerp biobanken (Kamerstuk 27 543, nr. 9).
De op 25 januari 2010 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de minister bij brief van 12 maart 2010 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets

1

Samenstelling:
Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), Kant, A.C.
(SP), Ferrier, K.G. (CDA), ondervoorzitter,
Joldersma, F. (CDA), Vries, J.M. de (CDA),
Miltenburg, A. van (VVD), Smeets, P.E. (PvdA),
voorzitter, Schippers, E.I. (VVD), Timmer, A.J.
(PvdA), Smilde, M.C.A. (CDA), Koşer Kaya, F.
(D66), Willemse-van der Ploeg, A.A.M. (CDA),
Schermers, J.P. (CDA), Wolbert, A.G. (PvdA),
Bouwmeester, L.T. (PvdA), Gerven, H.P.J. Van
(SP), Zijlstra, H. (VVD), Ouwehand, E. (PvdD),
Leijten, R.M. (SP), Agema, M. (PVV), Veen, E.
Van der (PvdA), Wiegman-van Meppelen
Scheppink, E.E. (CU), Sap, J.C.M. (GL), RoosConsemulder, B. De (SP) en Harbers, M.G.J.
(VVD).
Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Velzen,
K. van (SP), Atsma, J.J. (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout, J.D.M.P. (CDA), Ormel,
H.J. (CDA), Verdonk, M.C.F. (Verdonk), Dijken,
M.J. van (PvdA), Dezentjé HammingBluemink, I. (VVD), Arib, K. (PvdA), Vietsch,
C.A. (CDA), Ham, B. van der (D66), Uitslag,
A.S. (CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Vermeij, R.
(PvdA), Heerts, A.J.M. (PvdA), Langkamp, M.C.
(SP), Krom, P. de (VVD), Thieme, M.L. (PvdD),
Luijben, A.P.M. (SP), Mos, R. De (PVV), Yücel,
K (PvdA), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Halsema,
F. (GL), Wit, J.M.A.M. de (SP) en Neppérus, H.
(VVD).

KST141724
0910tkkst27543-10
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

1

INHOUDSOPGAVE

blz.

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de minister

2
5

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
de reactie van de minister op het advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) «Van gegevens verzekerd». Deze leden zijn met de
minister van mening dat gezondheidsonderzoek essentieel is voor de
voorspelling en beleidsvoering van de Nederlandse gezondheidszorg.
Goede monitoring- en cohortstudies zijn nodig voor onderzoek van de
publieke gezondheidszorg en voor innoverend onderzoek. Reeds verzamelde gegevens moeten zo efficiënt mogelijk gebruikt worden, al is het
maar om de administratieve lasten zo laag mogelijk te houden.
Genoemde leden hebben nog wel de volgende vragen en opmerkingen.
1
De leden van de CDA-fractie delen zeker de mening dat gegevens die
gegenereerd zijn met behulp van collectief geld, ook toegankelijk moeten
zijn ten behoeve van alle onderzoek dat dienstig is aan het algemeen
belang. De bestaande bestanden zijn opgenomen in
www.zorggegevens.nl. Dat geldt niet voor de biobanken. Kunnen die
gegevens in de toekomst ook digitaal worden ontsloten? Wie is formeel
de eigenaar van de gegevens die zijn verkregen met behulp van collectief
geld?
2
De leden van de CDA-fractie steunen het opstellen van een gedragscode
voor het delen van gegevens. Zij betreuren het dat verder geen initiatieven genomen lijken te worden op het gebied van ethiek. Het overdenken van het aggregatieniveau waarop de gegevens worden verzameld
zou bijvoorbeeld een goed onderwerp kunnen zijn. Dat hangt direct
samen met de vraag of altijd, dan wel alleen in speciale gevallen, moet
worden geregistreerd op etniciteit. Komen dit soort vragen ook gestructureerd aan de orde?
3
Voor de leden van de CDA-fractie is privacy van meer dan gemiddeld
belang. Omdat koppeling van bestanden middels het BurgerServiceNummer (BSN) onder de huidige wetgeving niet mogelijk is, stelt de
minister voor om de koppeling te laten lopen via de CBS-koppeling.
Genoemde leden willen graag inzicht in het verschil tussen deze beide
systemen, qua privacy, qua aggregatieniveau, etc.
4
De minister laat nader onderzoeken aan welke need-to-know-data een
tekort bestaat en hoe in dit tekort kan worden voorzien. Op welke termijn
zou hier een nadere uitspraak over gedaan kunnen worden?
5
Er is een brief naar alle ziekenhuizen gegaan met het verzoek om deel te
nemen aan de Landelijke Medische Registratie (LMR). Ziekenhuizen
krijgen geld hiervoor, maar leveren soms geen registratie aan. Daardoor
gaan belangrijke gegevens verloren. Dat is voor de leden van de
CDA-fractie onacceptabel. Hoe kan deelname worden afgedwongen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

2

6
De financiering van longitudinaal onderzoek is moeilijker structureel te
regelen dan de financiering van andersoortig onderzoek. De minister wil
bevorderen dat Zorgonderzoek Nederland Medische Wetenschappen
(ZonMw) aan deze financiering meer aandacht besteedt en wil met andere
publieke en private financiers van gezondheidsonderzoek in gesprek over
cofinanciering. Hoe wordt belangenverstrengeling hierbij voorkomen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
7
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat apart aandacht wordt besteed aan
biobanken. Daarin wordt immers veelal ook lichaamsmateriaal opgeslagen en er komen frequenter ethische dilemma’s aan de orde, zoals de
zeggenschap over het beoogd gebruik van het lichaamsmateriaal. De
minister wil in de komende tijd prioriteit geven aan ontwikkeling van
wetgeving op dit gebied. Genoemde leden delen deze prioriteitstelling
van de minister en wachten het toegezegde wetsvoorstel af. Wordt daarin
ook opgenomen de mogelijkheid om opgeslagen lichaamsmateriaal te
(laten) vernietigen?
8
De minister wil dat de beheerders van biobanken, zo mogelijk, met hun
donoren afspraken maken over (ruime) bewaartermijnen van het lichaamsmateriaal. Is het niet beter om deze vraagstukken ook mee te nemen in de
toegezegde wetgeving op het terrein van zeggenschap over het eigen
lichaamsmateriaal, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Daardoor zou
uniformiteit ontstaan.
9
De leden van de CDA-fractie delen de intentie van de minister om het
onderzoek vanuit de biobanken toe te spitsen op de prioriteiten zoals die
al zijn vastgesteld in het overheidsbeleid. Dat laat onverlet dat ook dan
nog prioriteiten zullen moeten worden bepaald binnen en tussen de
verschillende beleidsgebieden. Waar en door wie wordt uiteindelijk
bepaald welk wetenschappelijk onderzoek gebruik kan maken van de
biobanken?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de kabinetsreactie op het advies «Van gegevens verzekerd» door de
Raad voor Gezondheidsonderzoek. Deze leden onderschrijven het streven
om de beschikbaarheid en benutting van gegevens voor volksgezondheidsbeleid en wetenschappelijk volkgezondheidsonderzoek te verbeteren. Op een aantal punten hebben zij nog wel behoefte aan een nadere
toelichting.
10
Uit de kabinetsreactie komt naar voren dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) opdracht is gegeven om als onderdeel van
zorggegevens.nl een kennisplatform op te zetten voor het kennen, onderhouden en uitbouwen van netwerken van expertise op het gebied van de
zorggegevensinfrastructuur en te onderzoeken welke rol zorggegevens.nl
kan spelen bij het vormen van een centraal register zoals bedoeld door de
RGO. De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom specifiek voor
het RIVM is gekozen, en welke einddatum voor deze opdracht is gegeven.
11
Het kabinet geeft aan dat ZonMw in samenwerking met de stichting Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (Federa) en de Konink-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

3

lijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) is verzocht een
gedragscode op te stellen om de toegankelijkheid van de gegevens te
vergroten. De leden van de PvdA-fractie vragen of deze gedragscode door
het kabinet zal worden overgenomen, en of deze verplicht wordt gesteld.
12
Uit de kabinetsreactie blijkt dat er naast het BSN nog andere koppelsleutels zijn welke door het CBS worden gebruikt, waarbij bescherming van de
privacy wordt gewaarborgd. De leden van de fractie van de PvdA vragen
welke koppelsleutels dit zijn, en hoe bij deze koppelsleutels dubbeltellingen tijdens het samenvoegen van databestanden worden voorkomen.
13
Het RIVM, het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL), ZonMw en het CBS zijn verzocht een praktisch voorstel te
ontwikkelen voor het beleggen van de TTP (trusted third party)-functie in
de geest van de RGO-aanbeveling inzake het koppelen van gegevens. De
leden van de fractie van de PvdA vragen waarom deze TTP-functie niet bij
één partij wordt belegd, en op welke datum deze TTP-functie beschikbaar
zal zijn.
14
De RGO beveelt aan de functie van een onafhankelijke gegevensmakelaar
te creëren die gegevensverzoekers en -beheerders met elkaar in contact
kan brengen en het delen van gegevens kan begeleiden. De minister heeft
ZonMw inmiddels verzocht een dergelijke functie te vervullen. De leden
van de PvdA-fractie vragen per wanneer ZonMw deze functie zal gaan
vervullen, en welk budget hiervoor vrijgemaakt zal gaan worden.
15
Het kabinet geeft aan de aanbeveling te voorzien in herhaald dwarsdoorsnede-onderzoek niet zonder meer over te nemen, omdat nog niet duidelijk is aan welke need-to-know-data een tekort bestaat. De leden van de
PvdA-fractie vragen hoe de minister er voor zorgt dat herhalingen van
huidige lopende dwarsdoorsnede-onderzoeken kunnen worden gegarandeerd. Wanneer zal het RIVM zijn analyse hebben afgerond? Wat verstaat
de minister precies onder herhaald onderzoek?
16
De minister schrijft dat in september 2008 alle ziekenhuizen het verzoek
hebben gekregen deelname aan de LMR dan wel te continueren dan wel
te hervatten. Ziekenhuizen worden voor de aanlevering van deze data
apart gefinancierd, maar toch heeft één ziekenhuis medegedeeld de afdeling medische registratie te hebben opgeheven. De leden van de fractie
van de PvdA vragen waarom de minister niet heeft gekozen ziekenhuizen
te verplichten de deelname aan de LMR te continueren dan wel te
hervatten, of indien dit niet gebeurt, de aparte financiering hiervoor stop
te zetten.
17
In de jaarlijkse opdrachtverlening aan ZonMw zal de minister de longitudinale studies meer expliciet bezien en de opdrachtverlening daarop mogelijk aanpassen. De leden van de PvdA-fractie vragen of dit ingaat per
opdrachtverlening voor 2011, en in hoeverre publieke en private financiers
van gezondheidsonderzoek worden verplicht tot een (langdurige?) financiering van longitudinale studies.
18
De RGO geeft de aanbeveling structurele financiering aan te passen op
basis van succesvol gebruik van de gegevens. De leden van de PvdA-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

4

fractie zien de aanbeveling niet terugkomen in de kabinetsreactie. Klopt
dit? Zo ja, hoe zal deze aanbeveling worden opgepakt?
19
Het kabinet gaat niet in op aanbeveling 3 van de RGO «Creëer meer
ruimte voor verzoeken om collectieve financiering van nieuwe gegevensverzameling en beoordeel deze systematisch». De leden van de PvdAfractie zouden graag een kabinetsreactie ten aanzien van deze aanbeveling willen ontvangen.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de minister over de toepassing van genetica in de
gezondheidszorg. Zij zijn van mening dat gebruik van beschikbare data
voor wetenschappelijk onderzoek een belangrijke bijdrage kan leveren aan
de ontwikkeling van de gezondheidszorg. Deze leden willen daarbij
aandacht vragen voor de privacy van de betrokkenen.
20
De leden van de fractie van D66 vragen waarom de reactie van de minister
op het advies van de Raad voor Gezondheidsonderzoek zo lang op zich
heeft laten wachten.
21
De minister geeft in zijn brief aan dat het BSN niet het enige hulpmiddel is
om gegevensbestanden te koppelen. Kan de minister aangeven welke
andere koppelsleutels worden toegepast en op welke wijze de privacy
daarbij is gewaarborgd? Heeft het College Bescherming Persoonsgegevens hierover een uitspraak gedaan?
22
De leden van de D66-fractie vragen hoe de privacy van gegevens die al in
de biobanken zitten is beschermd. Zijn alle betrokkenen ervan op de
hoogte dat hun lichaamsmateriaal in een biobank is opgenomen?

II. REACTIE VAN DE MINISTER
Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie, de PvdA-fractie en de
D66-fractie met instemming dan wel belangstelling kennis hebben genomen van mijn reactie op het advies van de RGO «Van gegevens verzekerd». De vragen die zij hebben gesteld en de opmerkingen die zij hebben
gemaakt, geven mij aanleiding tot de volgende antwoorden.
Vraag 1
De leden van de CDA-fractie vragen zich af wie formeel de eigenaar is van
de gegevens die zijn verkregen met behulp van collectief geld en of die
gegevens in de toekomst ook digitaal zullen worden ontsloten. Zij noemen
in dit verband www.zorggegevens.nl.
De website www.zorggegevens.nl bevat zelf geen gegevens maar dient
als wegwijzer naar gegevens over de volksgezondheid, gezondheidszorg,
welzijn en sport. Deze gegevens worden verzameld in meer dan honderd
gegevensbronnen door meer dan tachtig organisaties. De gegevens
inzake biobanken kunnen dus zonder meer in de wegwijzer worden opgenomen.
Wat betreft de vraag naar het eigendom van gegevens, merk ik het
volgende op. In het algemeen wordt bij gegevens niet van eigendom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

5

gesproken. De gezondheidsrechtelijke wetenschap en literatuur spreekt
hier bij voorkeur van zeggenschap- en beheersrechten. De inhoud van
deze rechten bepalen wat met de voorhanden zijnde gegevens en materialen mag worden gedaan.
Vraag 2
De leden van de CDA-fractie steunen het opstellen van een gedragscode
voor het delen van gegevens. Zij betreuren het dat verder geen initiatieven genomen lijken te worden op het gebied van ethiek.
De op te stellen gedragscode voor het delen van gegevens zal vooral
ingaan op de voorwaarden om de opgeslagen gegevens met anderen te
delen. Op medisch-ethisch gebied is er voor het gebruik van lichaamsmateriaal in 2002 de Code goed gebruik opgesteld door de Federatie van
Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FEDERA). Deze Code heeft tot
doel onderzoekers praktische aanwijzingen te geven ten aanzien van
onderzoek met lichaamsmateriaal zodat de zeggenschapsrechten van
patiënten daarbij worden gerespecteerd. In deze Code wordt een voorkeur
uitgesproken voor een handelwijze waarin een onderzoeker een opzet
kiest waarbij zo min mogelijk persoonlijke gegevens aan hem bekend
worden; dit kan door vóór het verstrekken van de gegevens de persoonsidentificerende gegevens te coderen of van identificerende gegevens te
ontdoen.
Of bij het opnemen van materiaal of gegevens in een database ook gegevens inzake etniciteit worden opgenomen, is mij niet bekend. Het gebruik
van etnische gegevens in de zorg kan noodzakelijk zijn in het kader van
het stellen van een juiste diagnose en het geven van een gepaste behandeling. Men kan zich voorstellen dat voor bepaalde onderzoeken het
gebruik maken van etnische gegevens verantwoord en noodzakelijk is. Het
Centrum voor Ethiek en Gezondheid zal over dit onderwerp dit voorjaar
een signalement uitbrengen.
Vraag 3
De leden van de CDA-fractie willen graag inzicht in het verschil tussen
koppeling van bestanden via het BSN en via een andere door het CBS
gehanteerde route, wanneer koppeling via het BSN niet mogelijk is.
In veel van de door het CBS te koppelen bestanden is het BSN als
primaire koppelsleutel voorhanden samen met de geboortedatum en het
geslacht. Indien niet gekoppeld kan worden op BSN koppelt het CBS de
gegevens op basis van de combinatie geboortedatum, geslacht en de vier
cijfers van de postcode of op basis van de combinatie geboortedatum,
geslacht en de zes cijfers van de postcode. Maar ook andere combinaties
kunnen voorkomen, zoals een koppeling op basis van naam en adres. In
verband met de bescherming van de privacy worden de data in alle
gevallen bij binnenkomst onmiddellijk geanonimiseerd. Dit proces van
anonimiseren vindt plaats binnen één vast organisatieonderdeel door van
de binnengekomen data het BSN of de gecombineerde koppelsleutel te
versleutelen naar het onherkenbare en betekenisloze Record Identificatie
Nummer (RIN). Het bestand dat vervolgens binnen het CBS wordt
gebruikt bevat dus geen direct persoonsidentificerende variabelen meer.
Door de aanwezigheid van het RIN is het bestand binnen het CBS direct te
koppelen met andere bestanden. Dit betekent dat er qua privacy daarmee
geen verschil is tussen de koppeling van bestanden middels het BSN of
middels een gecombineerde koppelsleutel.
Vraag 4
De vraag wanneer een antwoord kan worden gegeven aan welke need-toknow data een tekort bestaat hoop ik eind dit jaar te kunnen beant-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

6

woorden. Dit voorjaar publiceert het RIVM zijn Volksgezondheid Toekomst
Verkenning en Zorgbalans. In beide documenten zal een overzicht worden
opgenomen van data waarover niet kon worden beschikt omdat in de
registratie ervan niet is voorzien. Dit overzicht zal nader worden geanalyseerd op need-to-know.
Vraag 5
De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe bij ziekenhuizen deelname
aan de LMR kan worden afgedwongen.
Met de invoering van het DBC Informatie Systeem (DIS) was de verwachting dat de verouderde Landelijke Medische Registratie (LMR) overbodig
zou worden. In het kader van administratieve lastenverlichting is de
informatie-uitvraag beperkt tot wat minimaal noodzakelijk is voor beleid.
Hierop is de minimale dataset van het DIS, die door de NZa wettelijk
verplicht is gesteld, gebaseerd. De aanleververplichting geldt voor alle
zorgaanbieders die DBC’s afsluiten. De LMR is beperkt tot alleen de
ziekenhuizen. Verschillende partijen, waaronder het CBS, hebben aangegeven dat het DIS onvoldoende medische informatie bevat en dat de MDS
moet worden uitgebreid. Momenteel onderzoekt VWS in samenspraak
met de NZa of dit mogelijk is. De huidige LMR-registratie is gebaseerd op
de sterk verouderde codering volgens de ICD 9-standaard. VWS is als
regievoerder verantwoordelijk voor de invoering van de internationaal
breed ingevoerde ICD 10-standaard. Per 2011 is het voor zorgaanbieders
mogelijk om over te gaan op ICD 10. Vanaf 2011 zou de MDS kunnen
worden uitgebreid en is gebruikmakend van de aanleververplichting er
dus sprake van een nieuwe dekkende landelijke medische registratie via
het DIS.
Vraag 6
De leden van de CDA-fractie vragen hoe belangenverstrengeling kan
worden voorkomen bij de cofinanciering van longitudinaal onderzoek
door private partijen.
Longitudinaal onderzoek is te beschouwen als een diepte-investering,
waar tal van ander onderzoek dankbaar gebruik van kan maken. Als
zodanig hoort het een categorie in de reguliere financiering te zijn. In veel
onderzoekprogramma’s of voorwaarden voor onderzoek is dergelijk
onderzoek uitgesloten. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor veel gezondheidsfondsen. Cofinanciering zal alleen dan kunnen worden gerealiseerd als de
verschillende partijen een duidelijke meerwaarde toekennen aan de
gevraagde diepte-investering in longitudinale data. Belangenverstrengeling in pejoratieve zin is dan niet aan de orde, zeker als de betrokken
onderzoekers de gedragscode voor het delen van gegevens volgen en de
dataverzameling op metaniveau in www.Zorggegevens.nl is ontsloten.
Vraag 7
De leden van de CDA-fractie vragen voorts of in het toegezegde wetsvoorstel over zeggenschap over beoogd gebruik van lichaamsmateriaal ook de
mogelijkheid wordt opgenomen om opgeslagen lichaamsmateriaal te
(laten) vernietigen.
Het voorstel voor de Wet Zeggenschap lichaamsmateriaal (WZL) zal onder
meer ook regels bevatten omtrent de wijze waarop invulling wordt gegeven aan een door of namens degene van wie lichaamsmateriaal afkomstig
is (de «donor») gedaan verzoek om vernietiging van diens lichaamsmateriaal. De hoofdregel daarbij zal kunnen zijn dat een dergelijk verzoek wordt
gehonoreerd tenzij uitzonderingen daarop noodzakelijk zijn, zoals
wanneer het materiaal nodig blijft in verband met kwaliteitsbewaking die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

7

direct verband houdt met de diagnostische of behandelprocessen waarbij
lichaamsmateriaal is vrijgekomen.
Vraag 8
De leden van de CDA-fractie vragen voorts of het niet beter is om in het
bedoelde wetsvoorstel ook de vraagstukken met betrekking tot (afspraken
tussen beheerders van biobanken en donoren over) bewaartermijnen mee
te nemen, opdat uniformiteit ontstaat.
Er bestaat dezerzijds geen voornemen om in het voorstel voor de WZL
bepalingen op te nemen die op voorhand grenzen stellen aan de termijn
gedurende welke beheerders lichaamsmateriaal mogen blijven bewaren.
Bewaring zal uiteraard wel in overeenstemming moeten zijn met de door
of namens de donor uitgeoefende zeggenschap, en wat de daaraan
gekoppelde gegevens betreft ook de doelbindingseis in de Wet bescherming persoonsgegevens. Zoals eerder aangegeven zal lichaamsmateriaal
bijvoorbeeld in verband met kwaliteitsbewaking langer mogen worden
bewaard dan uit die zeggenschap zou volgen. Dit impliceert dat het
nastreven van uniformiteit in termen van «vaste» gespecificeerde bewaartermijnen niet zinvol zal zijn.
Vraag 9
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte waar en door wie uiteindelijk wordt bepaald welk wetenschappelijk onderzoek gebruik kan maken
van de biobanken.
Het voornemen is om in het voorstel van de WZL te bepalen dat feitelijk
wetenschappelijk onderzoek met lichaamsmateriaal alleen zal zijn toegestaan wanneer een daartoe bevoegde commissie over het betreffende
onderzoeksprotocol een positief oordeel heeft gegeven. Het ligt evenwel
niet in de bedoeling om in het wetsvoorstel als beoordelingscriterium ook
op te nemen dat het betreffende onderzoek in overeenstemming is met de
vastgestelde prioriteiten in het overheidsbeleid. De beoordelingscriteria
zullen met name betrekking kunnen hebben op de wijze waarop bij het
verkrijgen van het betreffende lichaamsmateriaal invulling is gegeven aan
de zeggenschapaspecten alsmede op de met het onderzoek te bereiken
wetenschappelijke doelstelling en de noodzaak daarvoor het (nogal eens
in beperkte mate aanwezige) lichaamsmateriaal te gebruiken of eventueel
zelfs te verbruiken.
Vraag 10
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom specifiek voor het
RIVM is gekozen als beheerder van zorggegevens.nl, en welke einddatum
voor deze opdracht is gegeven.
Zorggegevens.nl is in opdracht van VWS ontwikkeld door het RIVM en
wordt door het RIVM beheerd. De keuze om het RIVM te vragen is vooral
pragmatisch, omdat het RIVM kan voortbouwen op een reeds bestaand
bestand Het RIVM is gevraagd om eind tweede kwartaal 2010 de resultaten op te leveren.
Vraag 11
Het kabinet geeft aan dat ZonMw in samenwerking met de stichting Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FEDERA) en de
Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) is
verzocht een gedragscode op te stellen om de toegankelijkheid van de
gegevens te vergroten. De leden van de PvdA-fractie vragen of deze
gedragscode door het kabinet zal worden overgenomen, en of deze
verplicht wordt gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

8

Het opstellen en naleven van een gedragscode is een zaak van het veld
zelf. De overheid heeft daar inhoudelijk geen bemoeienis mee.
Vraag 12
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe bij andere koppelsleutels dan het
BSN dubbeltellingen kunnen worden voorkomen.
Bij vraag 3 is reeds toegelicht welke gecombineerde koppelsleutels vaak
worden gebruikt bij zorgregistraties. Meer algemeen kan, afhankelijk van
de aard en omvang van de onderzoekspopulatie (bevolkingsgroep),
gebruik worden gemaakt van verschillende koppelsleutels. Daarbij wordt
onderscheid gemaakt tussen hoog onderscheidende sleutels (leeftijd,
woonplaats en beroep) en laag onderscheidende sleutels (leeftijdsklasse,
woonregio en beroepsklasse). Zo zal een koppelsleutel bestaande uit
leeftijd, geslacht, beroep, 4cijferige postcode een te verwaarlozen kans op
dubbeltelling opleveren. De bij vraag 3 genoemde gecombineerde koppelsleutels die bij zorgregistratie vaak worden gebruikt zijn in 10–15% van de
gevallen niet uniek. Dubbeltellingen worden dan voorkomen door het
onderzoek op het gekoppelde bestand te beperken tot de records waarvoor de gehanteerde koppelsleutel wel uniek is.
Vraag 13
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de door de RGO beoogde
Trusted Third Party functie niet bij een partij zal worden belegd en op
welke datum de TTP-functie belegd zal zijn.
De dynamiek van initiatieven om databestanden te koppelen is groot. Het
Parelsnoer-initiatief lijkt bij onderzoekers veel geesten rijp te hebben
gemaakt om databestanden te koppelen en te exploreren. Was de
gedachte aan VWS-zijde aanvankelijk dat er nog een verbeterslag was aan
te brengen bij de koppeling van databestanden in beheer bij RIVM, NIVEL,
CBS en ZonMw, thans is meer het gevoelen dat de samenwerking en
koppelbaarheid van data tussen bovengenoemde instellingen door
diezelfde instellingen wel goed is geregeld. Daarnaast heeft het bestaande
Zorg-TTP, dat voor het DBC-informatiesysteem een belangrijke rol speelt
een bredere functie gekregen, dan ten tijde van het opstellen van de kabinetsreactie bekend was. Ook heb ik recentelijk kennis kunnen nemen van
het Mondriaan-project waarin – via een aparte TTP – databases met
farmaco-epidemiologische gegevens worden gekoppeld. Ik kan niet
uitsluiten dat er recentelijk nog meer van dergelijke initiatieven zijn
gestart. Kortom, om te voorzien in de behoefte van onderzoekers om
databestanden te koppelen worden inmiddels tal van particuliere initiatieven genomen. De vraag naar het beleggen van één TTP-functie is dus
niet meer aan de orde.
Vraag 14
Op de aanbeveling van de RGO een onafhankelijke gegevensmakelaar te
creëren heb ik ZonMw gevraagd die functie op zich te nemen. Mijn
antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie is dat ik daarbij
denk aan een lichte functie. ZonMw als een spin in het gezondheidsonderzoekersweb zal voor een belangrijk deel met bestaande kennis over wie
wat doet partijen bij elkaar kunnen brengen. Ik zie dat als een reguliere
taak van een intermediaire organisatie, die vanuit de bestaande formatie
kan worden ingevuld.
Vraag 15
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe ik er voor zorg dat herhalingen
van huidige lopende dwarsdoorsnedeonderzoeken kunnen worden gegarandeerd. Op vraag 4 van de leden van de CDA-fractie heb ik geantwoord
dat dit voorjaar het RIVM zijn Volksgezondheid Toekomst Verkenning en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

9

Zorgbalans publiceert met daarin een overzicht van data waarover niet
(meer) kon worden beschikt. Het dwarsdoorsnede onderzoek dat wordt
genoemd betreft reguliere data over gezondheidskenmerken. De vraag die
na het uitkomen van de VTV en Zorgbalans zal moeten worden beantwoord is welke van de ontbrekende data essentieel zijn voor het opstellen
van een volgende VTV, als ook wat de meest efficiënte manier is daaraan
te komen. Een VTV ontleent voor een belangrijk deel zijn waarde aan de
trends die worden beschreven. De mate van veranderingen in een trend
bepaalt met welke frequentie idealiter data moeten worden verzameld.
Dat betekent dat ik op de vraag wat ik versta onder herhaald onderzoek
slechts kan antwoorden dat dat afhangt van de parameter die wordt
onderzocht.
Vraag 16
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom ik er niet voor heb gekozen
ziekenhuizen te verplichten deelname aan de LMR te continueren dan wel
te hervatten. In mijn visie zijn ziekenhuizen zelf verantwoordelijk voor het
inrichten van de bedrijfsvoering zoals het al dan niet voeren van een
medische registratie. VWS en de NZa stellen alleen eisen aan het nakomen van de wettelijke informatieleveringen. In de ziekenhuisbekostiging is
geen geoormerkt deel opgenomen voor de aanlevering aan de LMR. Wel
wordt in de bekostiging van de ziekenhuizen rekening gehouden met
kosten voor het voeren van registraties, zoals de LMR.
Vraag 17
De leden van de PvdA-fractie vragen of bij de jaarlijkse opdrachtverlening
aan ZonMw de opdrachtverlening zal worden aangepast aan de financiering van longitudinale studies en in hoeverre publieke en private financiers van gezondheidsonderzoek worden verplicht tot een (langdurige)
financiering van longitudinale studies. Wat betreft die laatste vraag: ik ben
niet in de positie publieke en private financiers van onderzoek met wie ik
geen opdracht- of subsidierelatie heb te verplichten tot financiering van
longitudinale studies. Hier past beter het instrument van argumentatie en
verleiding. Wat betreft de aanpassing van de opdrachtbrief aan ZonMw
per 2011 zal ik alleen overwegen die opdrachten voor programma’s aan te
passen waarin longitudinale studies een cruciale rol spelen en als een
essentieel onderdeel van de kennisinfrastructuur moeten worden opgevat.
Vragen 18 en 19
De leden van de PvdA-fractie merken op dat een kabinetsreactie ontbreekt
op de RGO-aanbevelingen de structurele financiering aan te passen op
basis van succesvol gebruik van de gegevens, als ook op de aanbeveling
meer ruimte te creëren voor verzoeken om collectieve financiering van
nieuwe gegevensverzameling. In de kabinetsreactie op deze laatste aanbeveling moet gelezen worden dat de financiering van (nieuwe)gegevensverzamelingen vanuit reguliere programmakaders moet plaats vinden en
dus niet via apart geoormerkte fondsen voor gegevensverzamelingen. Een
(nieuwe) gegevensverzameling wordt immers aangelegd met een bepaald
doel en niet ter wille van het verzamelen zelf. Dat betekenis van dat doel
en de bijdrage van een gegevensverzameling aan het beantwoorden van
specifieke kennisvragen moet worden afgewogen tegenover andere
projecten die beogen bij te dragen aan het beantwoorden van die kennisvragen of aan het realiseren van de gestelde doelen. Dat laat onverlet dat
als een bepaalde gegevensverzameling eenmaal is aangelegd, deze – in
combinatie met andere datasets – ook van nut kan zijn voor andere,
nieuwe vragen. Succesvol gebruik van bepaalde gegevensbestanden
moet zich idealiter vertalen in een bijdrage van die succesvolle gebruiker
aan het onderhouden en het aanvullen van die gegevensbestanden. Hier
is een parallel te trekken met het gebruik, onderhoud en exploitatie van
wetenschappelijke apparatuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

10

Vraag 20
De leden van de fractie van D66 vragen waarom de reactie van de minister
op het advies van de RGO zo lang op zich heeft laten wachten. Hieraan
liggen in essentie twee oorzaken ten grondslag. De eerste is dat de capaciteit binnen het ministerie op het terrein van kennis- en informatiebeleid
beperkt is. Deze capaciteit is ook belast met tal van andere dossiers. De
tweede is dat er nogal wat partijen betrokken en belanghebbend zijn. De
vereiste afstemming heeft veel overleg en tijd gevraagd.
Vraag 21
De leden van de D66-fractie vragen hoe privacy is gewaarborgd bij het
gebruik van verschillende koppelsleutels.
Welke andere koppelsleutels gebruikt worden, is reeds aangegeven in het
antwoord op vraag 3 en 12. Het CBS gaat zorgvuldig om met alle door
hem verkregen data, zo ook persoonsgegevens.
Het niveau van beveiliging van informatie binnen de organisatie is vastgelegd in het VIR, het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksoverheid). Het
CBS is compliant aan dit voorschrift.
De verwerkingsprocessen zijn zo ingericht dat direct en indirect identificerende persoonsgegevens zo spoedig mogelijk na ontvangst gescheiden
worden van statistische variabelen (pseudonimiseren), waarbij een
inhoudsloze koppelingsvariabele wordt toegevoegd (verRINnen, zie ook
vraag 3). De toegang tot de databestanden is beperkt tot een klein aantal
medewerkers namelijk diegenen die daadwerkelijk de identificerende
persoonsgegevens vervangen door een onherkenbaar RIN.
Het CBS publiceert alleen dan gegevens voor de openbaarheid, zoals
statistieken en onderzoeken, indien deze geen gegevens bevatten die
herleidbaar zijn tot individuele personen of bedrijven. De juridische kaders
waarbinnen het CBS met privacygevoelige informatie om mag gaan zijn
strikt geregeld in de CBS-wet en de Wet bescherming personengegevens
(Wbp). Aanvullend heeft het CBS een eigen gedragscode. Het College
Bescherming Persoonsgegevens (CBP) heeft ingestemd met de werkwijze
bij het CBS.
22
De leden van de D66-fractie vragen ten slotte of alle betrokkenen ervan op
de hoogte zijn dat hun lichaamsmateriaal in een biobank is opgenomen.
Uit het onderzoeksrapport «Nader gebruik nader onderzocht» dat het
Rathenau Instituut medio 2009 heeft uitgebracht, blijkt dat het merendeel
van de in het kader van het onderzoek geënquêteerden niet op de hoogte
is van de mogelijkheid dat lichaamsmateriaal van hen wordt bewaard
voor andere doeleinden dan de eigen diagnostiek of behandeling. Ik
beschik niet over aanwijzingen dat dat nu heel anders zou zijn. Een deel
van het wetsvoorstel voor de WZL zal betrekking hebben op juist de plicht
tot informatieverstrekking richting mogelijke donoren over het willen
bewaren en gebruiken van hun lichaamsmateriaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 543, nr. 10

11