Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 613

Wijziging van de Wet arbeid en zorg, de Wet
flexibel werken en enige andere wetten in
verband met de implementatie van Richtlijn (EU)
2019/1158 van het Europees Parlement en de
Raad van 20 juni 2019 betreffende het
evenwicht tussen werk en privéleven voor
ouders en mantelzorgers en tot intrekking van
Richtlijn 2010/18/EU van de Raad (PbEU 2019,
L 188) (Wet betaald ouderschapsverlof)

Nr. 11

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 januari 2021
Op 13 januari 2021 heb ik vragen ontvangen van de leden van de vaste
commissie voor Sociale zaken en Werkgelegenheid naar aanleiding van
de wetenschappelijke toets over het Wetsvoorstel betaald ouderschapsverlof. In de bijlage van deze brief treft u de beantwoording aan. Op
19 januari 2021 is een wetgevingsoverleg over dit wetsvoorstel gepland.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

kst-35613-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 613, nr. 11

1

Reactie op wetenschappelijke toets over wetsvoorstel betaald
ouderschapsverlof (35 613)
Doeltreffendheid
1.
Vanwege het ontbreken van SMART doelen kan de doeltreffendheid
moeilijk vastgesteld worden. Wat zijn de SMART doelen?
2.
Waarom worden de verwachte percentages gebruik, die bij de berekening
van de kosten in het wetsvoorstel worden genoemd (p.20), niet als
SMART doel genomen?
3.
Is er voor de doeltreffendheid rekening gehouden met (1) gebruik, (2)
voorlichting over de wet, en (3) gevolgen van het gebruik?
Antwoord vraag 1, 2 en 3
Met het wetsvoorstel wordt richtlijn (EU) 2019/1158 geïmplementeerd. Het
beoogde effect («outcome») dat door de EU met de richtlijn wordt beoogd
is om het beleid inzake het evenwicht tussen werk en privéleven en de
gelijke behandeling van vrouwen en mannen te helpen verwezenlijken
door de arbeidsparticipatie van vrouwen te bevorderen en door het
verschil tussen vrouwen en mannen met betrekking tot inkomsten en loon
weg te nemen. De regering ondersteunt de doelen van de richtlijn.
Een meer concreet beoogde prestatie («output») is de toename in het
gebruik van ouderschapsverlof. Voor de raming van de uitkeringslasten is
verondersteld dat ruim 80% van de vrouwen en circa 60% van de mannen
die recht op verlof hebben, verlof opnemen. Aangenomen is dat vrouwen
van de 9 weken betaald verlof gemiddeld bijna 8 weken verlof opnemen;
voor mannen is dit 4 weken. In deze veronderstelling is onder meer
rekening gehouden met de invloed van voorlichting op de opname van
ouderschapsverlof.
Op basis van de literatuur wordt verondersteld dat de opname van
ouderschapsverlof bijdraagt aan een evenwichtiger verdeling van taken
tussen mannen en vrouwen en de verbetering van de arbeidsmarktpositie
van vrouwen. De eerste periode na de geboorte is vaak een bepalend
moment voor de verdeling van arbeid en zorgtaken tussen mannen en
vrouwen.1 Uit het IBO Deeltijdwerk2 blijkt dat de opname van ouderschapsverlof kort na de geboorte zorgt voor een gelijkere verdeling van
arbeid en zorgtaken tussen beide ouders en op lange termijn een positief
effect kan hebben op de arbeidsparticipatie van vrouwen. Daarnaast laat
onderzoek zien dat langer verlof in het eerste jaar bevorderlijk kan zijn
voor de ontwikkeling van het kind.3 Op basis van de literatuur is niet te
bepalen hoe groot het effect van de opname van ouderschapsverlof is
omdat dit afhangt van de specifieke omstandigheden per land.
Doelmatigheid
4.
Doelmatigheid van keuze voor duur, hoogte en periode van betaald
ouderschapsverlof worden niet onderbouwd, omdat een expliciete
kosten-baten analyse ontbreekt. Is bijvoorbeeld overwogen om de hoogte
1

Zie onder meer: Tamm, M. (2018) Fathers» Parental Leave-Taking, Childcare Involvement and
Mothers», Tanaka, S. en J. Waldfogel (2007) Effects of parental leave and work hours on fathers
involvement with their young children, Community, Work & Family, 10:4 22
2
Ministerie van Financiën (2020) IBO Deeltijdwerk: De(el)tijd zal het leren.
3
Dit wordt ondersteund door een advies van Unicef (Unicef (2008). The child care transition,
Innocenti Report Card 8. Unicef Innocenti Research Centre, Florence.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 613, nr. 11

2

van de regeling inkomensafhankelijk te maken of te koppelen aan een
minimumbedrag?
Antwoord vraag 4
Het wetsvoorstel betaald ouderschapsverlof beoogt de implementatie van
richtlijn EU 2019/1158. Een deel van de invulling van betaald ouderschapsverlof, zoals duur van verlof, wordt voorgeschreven door richtlijn EU
2019/1158. Ten aanzien van de uitkeringshoogte heeft de regering gekozen
voor een inkomensafhankelijk systeem waarbij wordt uitgegaan van 50
procent van het dagloon. Hiermee wordt aangesloten bij de berekening
van andere verlofregelingen op basis van de dagloonsystematiek die
worden uitgevoerd door UWV. Het instellen van een ondergrens is niet
mogelijk omdat betrouwbare gegevens over de arbeidsduur niet
beschikbaar zijn. Het is immers niet de bedoeling om werknemers die zeer
weinig uren per week werken een vergoeding voor ouderschapsverlof te
verschaffen die hun gebruikelijke uurloon overtreft.
De keuze voor de opnameperiode van een jaar voor betaald ouderschapsverlof jaar is toegelicht in de memorie van toelichting van het
wetsvoorstel. In lijn met het eerder genoemde IBO Deeltijdwerk en het
SER-advies Optimalisering van verlof na geboorte kind 4 wordt gestimuleerd om het ouderschapsverlof op te nemen in de eerste periode na de
geboorte omdat de eerste periode na de geboorte vaak een bepalend
moment is voor de verdeling van arbeid en zorgtaken tussen mannen en
vrouwen.
5.
Ouderschapsverlof door partners na elkaar opnemen is doelmatiger dan
tegelijkertijd opnemen. Onderzoek laat zien dat wanneer de vader alleen is
met het kind zijn participatie in zorg en huishoudelijke taken extra
vergroot wordt.5 Kosten blijven naar verwachting gelijk. Heeft u dit
overwogen?
Antwoord vraag 5
Hoewel de regering van mening is dat solozorg – door volgtijdelijke
opname van verlof door de ouders – de doelstellingen van het
wetsvoorstel verder kan ondersteunen, laat het de keuze aan de ouders.
Ouders moeten zelf vrij kunnen beslissen of en wanneer betaald ouderschapsverlof wordt opgenomen, zodat dit zo goed mogelijk aansluit bij
hun persoonlijke situatie. Er zijn dan ook situaties voor te stellen waarbij
gelijktijdige opname van ouderschapsverlof zinvol is, bijvoorbeeld in
huishoudens met meer dan één kind. Om te stimuleren dat ouders hun
verlof na elkaar opnemen heeft het Nederlandse kenniscentrum Rutgers,
met bijdrage van de Ministeries van SZW en OCW, een verlofplanner
ontwikkeld om ouders te wijzen op de voordelen van solozorg. Overigens
zou moeilijk te controleren zijn of sprake is van solozorg en ouders niet
toch geheel of gedeeltelijk gelijktijdig verlof genieten.
Financiële gevolgen voor het rijk
6.
De berekening veronderstelt een hoog ambitieniveau: binnen 2 jaar neemt
80% van de moeders gemiddeld 9 weken betaald verlof op en 60% van de
vaders 4 weken betaald verlof. Let wel: in 2019 namen slechts 41% van de
4
5

SER (2018) Optimalisering van verlof na geboorte kind.
Bünning, M. (2015). What happens after the «daddy months»? Fathers» involvement in paid
work, childcare, and housework after taking parental leave in Germany. European Sociological
Review, 31(6), pp. 738–748.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 613, nr. 11

3

moeders en 24% van de vaders ouderschapsverlof op. Waarom wordt de
verwachte toename niet onderbouwd, terwijl dit wel nodig is voor
geloofwaardigheid van de kosten?
Antwoord vraag 6
Zoals is toegelicht in de nota naar aanleiding van verslag is de inschatting
van het gebruik van betaald ouderschapsverlof door vrouwen en mannen
onzeker. Dat hangt samen met het feit dat er geen ervaringsgegevens zijn
in Nederland. Ter onderbouwing van de aangenomen percentages is er
gekeken naar het gebruik van het huidige (onbetaalde) ouderschapsverlof.
De recente monitor arbeid, zorg en kinderopvang van het CBS met cijfers
van 2019 laat zien dat 41 procent van de moeders met kinderen onder de 8
jaar ouderschapsverlof heeft opgenomen. Dit is waarschijnlijk een
onderschatting omdat ouders die hun recht op ouderschapsverlof
bewaren tot latere leeftijd van het kind hier vaak nog niet in zijn meegenomen. De verwachting dat dit een onderschatting is, volgt ook uit cijfers
uit 2013, waarbij is gecorrigeerd voor mensen die op latere leeftijd van het
kind het verlof opnemen. Deze laten zien dat een kleine 60 procent van de
vrouwen met recht op ouderschapsverlof hier gebruik van maakt (bron:
CBS, informatie stopt na 2013). Bij betaling van het verlof zal het aandeel
vrouwen dat verlof opneemt, gezien de CBS-cijfers, minimaal 60 procent
zijn. Het SCP geeft daarnaast aan dat 1 jaar na de geboorte van het kind 80
procent van de vrouwen in deeltijd werkt. De behoefte aan verlof / vrije
tijd lijkt dus groot. Per saldo is daarom aangenomen dat ruim 80 procent
van de vrouwen verlof zal opnemen.
De monitor arbeid, zorg en kinderopvang laat zien dat 24 procent van de
mannen met kinderen onder de 8 jaar ouderschapsverlof heeft
opgenomen. Dit is opnieuw waarschijnlijk een onderschatting. Uit de
Emancipatiemonitor van het CBS en SCP blijkt dat mannen sterk
vasthouden aan de voltijdse werkweek. Daarbij hebben mannen naast
ouderschapsverlof ook recht op 6 weken geboorteverlof, de eerste week
met volledige loondoorbetaling en de laatste 5 weken tegen 70 procent
van het (maximum)dagloon. Bij die maatregel is verondersteld dat bijna
driekwart van de mannen verlof opneemt. Aangezien het ouderschapsverlof een lagere vergoeding kent en uit onderzoek blijkt dat betalingsniveau voor mannen zwaarder meeweegt, is de deelname naar
verwachting lager dan bij het geboorteverlof. Alles afwegende is
aangenomen dat circa 60 procent van de mannen verlof opneemt.
Bij de duur van het verlof is gekeken naar meerdere factoren. Op dit
moment hebben vrouwen in het eerste jaar na de geboorte recht op 10
weken bevallingsverlof en hebben partners recht op 6 weken geboorteverlof. Daar bovenop komen voor elke ouder 9 weken betaald ouderschapsverlof. Het lijkt daarbij onwaarschijnlijk dat in veel gezinnen beide
ouders het gehele verlof opnemen. Het CBS geeft aan dat de vrouwen die
in 2013 verlof opnamen dit voor circa 10 uur per werkweek deden.
Aansluitend bij deze bevinding is de aanname dat vrouwen die betaald
ouderschapsverlof opnemen dat voor circa 8 keer hun gebruikelijke
arbeidsduur per week doen. De verlofopname van mannen zal, aangezien
het betalingsniveau voor mannen zwaarder meeweegt, lager zijn dan van
vrouwen. Bij het geboorteverlof is aangenomen dat mannen gemiddeld
70 procent van de 5 weken aanvullend geboorteverlof opnemen (= 3,5
week, tegen 70 procent van het loon). Aangezien het bij ouderschapsverlof gaat om een lager vergoedingspercentage en dit verlof bovenop de
6 weken geboorteverlof komt, is aangenomen dat mannen gemiddeld
minder dan de helft van het verlof opnemen (4 weken).
7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 613, nr. 11

4

Een deel van de kosten wordt gefinancierd uit taakstellende ombuiging
van de IACK (fiscale regeling gericht op werkende ouders <12 jaar). Zou
dit niet contraproductief kunnen werken voor verdeling tussen partners en
arbeidsparticipatie van vrouwen?
Antwoord vraag 7
In het eerder genoemde IBO Deeltijdwerk wordt gesteld dat de IACK
vooral effectief is in de eerste levensjaren van het kind omdat de eerste
periode na de geboorte een belangrijk moment is in de arbeidsdeelnamebeslissing van vrouwen, terwijl de arbeidsduur later niet of nauwelijks
wordt bijgesteld. Door het inkorten van de duur van de IACK komen er
middelen beschikbaar voor gedeeltelijke dekking van ouderschapsverlof
voor werkende ouders, waarmee intensivering en ombuiging bij elkaar
aansluiten. Daarnaast is het zo dat de opname van betaald ouderschapsverlof bijdraag aan een evenwichtiger verdeling van arbeid en zorg tussen
mannen en vrouwen en daardoor ook positief is voor de arbeidsparticipatie van vrouwen.
Financiële gevolgen voor maatschappelijke sectoren en derden
8.
Administratieve lasten voor het bedrijfsleven worden begroot op basis
van 20 minuten per aanvraag. Is deze inschatting reëel voor kleine
werkgevers met weinig ervaring met aanvragen voor deze regelingen?
Antwoord vraag 8
Het wetsvoorstel is op regeldruk getoetst door de ATR. De ATR komt tot
het oordeel dat de regeldrukparagraaf met de berekening van de
administratieve lasten zeer gedetailleerd en toereikend is.
9.
In hoeverre is er rekening gehouden met additionele kosten voor
werkgevers bij vervanging tijdens ouderschapsverlof?
Antwoord vraag 9
Gedurende de opname van ouderschapsverlof hoeft de werkgever geen
loon door te betalen waarmee deze middelen kunnen worden ingezet voor
het regelen van vervanging. Het wetsvoorstel voorziet niet in aanvullende
compensatie van kosten voor het zoeken van vervanging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 613, nr. 11

5