Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 619

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 20 mei 2022
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Primair
en Voortgezet Onderwijs over de brief van 28 januari 2022 over normering
eindtoetsen en referentieniveaus primair onderwijs (Kamerstuk 31 293, nr.
608) en over de brief van 14 maart 2022 over schooladvisering en
eindtoetsing po 2022 (Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 612).
De vragen en opmerkingen zijn op 24 maart 2022 aan de Minister voor
Primair en Voortgezet Onderwijs voorgelegd. Bij brief van 12 mei 2022 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-31293-619
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

1

Inhoud
I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
•
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
•
Inbreng van de leden van de D66-fractie
•
Inbreng van de leden van de SP-fractie
•
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
•
Inbreng van de leden van de DENK-fractie

2
2
2
2
3
4

II

Reactie van Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs

4

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
«Normering eindtoetsen en referentieniveaus primair onderwijs» en
hebben hierover nog een vraag.
De leden van de VVD-fractie vragen of men, gezien de afspraken die
gemaakt zijn voor de komende twee jaar, ervan uit mag gaan dat binnen
twee jaar het nieuwe stelsel is geëffectueerd met het College voor Toetsen
en Examens als de centrale kwaliteitsbewaker over het hele stelsel van
doorstroomtoetsen en de uitvoering van en advisering over de normering
voor alle toetsen bij Stichting Cito ligt.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
genoemde ontwerpbesluit en willen de Minister nog enkele vragen
voorleggen.
Brede brugklassen
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of er naar aanleiding van
de subsidie voor brede brugklassen in het Nationaal Programma
Onderwijs er al een toename zichtbaar is van het aanbod brede
brugklassen.
Normering
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of hij bekend is met het
promotieonderzoek «Van de kat en de bel» van Karen Heij. Zou de
Minister in het licht van de nieuwe geharmoniseerde normeringssystematiek en het onderzoek naar de kwaliteit van de normering eindtoetsen
primair onderwijs 2022 willen reflecteren op de uitkomsten van het
onderzoek? Voorts vragen deze leden of de nieuwe geharmoniseerde
normeringssystematiek effect heeft op het diverse aanbod van
doorstroomtoetsen voor het basisonderwijs.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
normering eindtoetsen en referentieniveaus primair onderwijs en de brief
over schooladvisering en eindtoetsing po 2022. Zij hebben hier nog enkele
vragen over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

2

Normering eindtoetsen en referentieniveaus primair onderwijs
Noodzaak nieuw toetsstelsel
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of het klopt dat het na
ingang van het wetsvoorstel over de doorstroomtoets vanaf 2023 voor
scholen niet langer mogelijk is om een doorstroomtoets af te nemen die
zich richt op wereldoriëntatie. Zo ja, acht de Minister dit wenselijk
aangezien deze toets juist meer inzicht verschaft in de brede ontwikkeling
van kinderen dan enkel taal en rekenvaardigheid? Bent u bereid Stichting
Cito alsnog de opdracht te geven om een doorstroomtoets wereldoriëntatie te maken? Indien deze toets wel blijft bestaan, hoe en bij welke
aanbieder kunnen scholen deze dan aanvragen, zo vragen de leden.
Schooladvisering en eindtoetsing po 2022
Schooladvisering in de lerarenopleiding basisonderwijs
De leden van de SP-fractie merken op dat in de motie van het lid Kwint
c.s.1 wordt verzocht in samenwerking met de pabo’s schooladvisering een
vast onderdeel te laten zijn van de opleiding voor alle studenten aan de
pabo. Uit de brief blijkt dat de Minister verwijst naar het thema schooladvisering en overgang po-vo2 binnen de specialisatie richting het Oudere
kind. Waarom voert de Minister de motie niet uit en laat hij schooladvisering niet een vast onderdeel worden voor alle studenten aan de pabo,
aangezien volgens de leden alle leraren op de basisschool daar kennis
over zouden moeten hebben in welke klas ze ook lesgeven? Kan de
Minister deze keuze toelichten, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het tweetal brieven dat aan het schriftelijk overleg ten grondslag ligt. Deze
leden onderschrijven het belang van kinderen een eerlijke kans geven om
het beste uit zichzelf te kunnen halen. Zij hebben nog enkele vragen.
Schooladvisering en eindtoetsing po 2022
Oproep kansrijk adviseren en doorontwikkeling Handreiking schooladvisering
De leden van de PvdA-fractie zijn positief over het feit dat nog steeds
vooruitgang is op het gebied van kansrijk adviseren en dat het onderwijsveld positief is over de informatie uit de handreiking. Kan de Minister
aangeven welke punten van verbetering het veld wellicht ook nog heeft
meegegeven? Op welke manier wordt ook de negatievere feedback
meegenomen en verwerkt?
Voorgenoemde leden vragen de Minister of hij concreter kan aangeven op
welke manier de motie van het lid Segers c.s.3 wordt uitgevoerd om
schooladviseringsgesprekken toegankelijker te maken voor ouders van
leerlingen met een ondersteuningsbehoefte. Kan er al iets over deze
«handvatten» worden gezegd, zo vragen de leden

1

Kamerstuk 35 671, nr. 17
Vo: voortgezet onderwijs
3
Kamerstuk 35 671, nr. 18
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

3

Normering eindtoetsen en referentieniveaus primair onderwijs
Terugblik situatie 2019 en 2021
De leden van de PvdA-fractie betreuren het dat de normeringsverschillen
tussen toetsen ertoe heeft geleid dat de referentieniveaus op gebied van
taal en rekenen nu niet geheel duidelijk zijn. Kan de Minister verzekeren
dat de oorzaak van de problemen met de referentieniveaus in 2021 niet
wordt herhaald in 2022 en 2023 wanneer niet kan worden vastgesteld wat
de exacte oorzaak was? Op welke manier houdt de Minister vinger aan de
pols om te controleren of aanbieders dezelfde uitgangspunten ten
behoeve van een duidelijke normering gebruiken, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de brieven van de Minister over de normering van eindtoetsen en
referentieniveaus in het primair onderwijs. De leden hebben nog enkele
opmerkingen en vragen.
De leden van de DENK-fractie merken op dat de Minister in de brief van
14 maart 2022, betreffende de schooladvisering en eindtoetsing po 2022,
toelicht hoe er invulling wordt gegeven aan een aantal aangenomen
moties van de DENK-fractie over onderadvisering. Hoe geeft de Minister
uitvoering aan de motie van het lid Van Baarle4 over op pabo’s aandacht
geven aan onderadvisering van leerlingen met een migratieachtergrond?
In hoeverre acht de Minister de genoemde handreiking schooladvisering
en de andere hulpmiddelen genoemd naar aanleiding van de motie van
het lid Van Baarle5 over verspreiding van expertise binnen het onderwijs
om onderadvisering tegen te gaan, voldoende bekend en benut bij
onderwijsinstellingen? Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over het
onderzoek naar aanleiding van de motie van het lid Van Baarle6 over
onderadvisering bij leerlingen met een migratieachtergrond, zo vragen de
leden.
II Reactie van de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs
VVD
De leden van de VVD-fractie vragen of het nieuwe stelsel binnen twee jaar
is geëffectueerd met het College voor Toetsen en Examens als de centrale
kwaliteitsbewaker en Stichting Cito als uitvoerder en adviseur over de
normering voor alle toetsen.
Ja, de nieuwe taken van het College voor Toetsen en Examens (hierna:
CvTE) en van Stichting Cito treden in werking per 1 januari 2023. Zowel
het CvTE als Stichting Cito zijn in staat om vanaf 1 januari 2023 hun
nieuwe taken uit te voeren. Vanaf dat moment kunnen toetsen verbonden
aan het leerlingvolgsysteem door het CvTE worden erkend. Uiterlijk 1 juni
2023 dienen aanbieders van doorstroomtoetsen het verzoek tot erkenning
of jaarlijkse toelating van hun doorstroomtoets in bij het CvTE ten
behoeve van de afname in 2024.

4

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 63
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 64
6
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 242
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

4

D66
De leden van D66 vragen of naar aanleiding van de subsidie voor brede
brugklassen in het Nationaal Programma Onderwijs een toename te zien
is in het aanbod brede brugklassen.
De subsidieregeling heterogene brugklassen heeft twee aanvraagtermijnen: de eerste van 1 oktober tot en met 12 november 2021, de tweede
van 7 maart tot en met 18 april 2022.7 Met de subsidie zullen scholen
vanaf het begin van schooljaar 2022/2023 hun aanbod van heterogene
brugklassen uitbreiden en/of doorontwikkelen. Tijdens het schooljaar de
samenstelling van (brug-)klassen aanpassen is immers niet logisch.
Daarom kan er nu, tijdens het schooljaar waarin subsidie aangevraagd
wordt, nog geen concrete toename van het aanbod in de praktijk getoond
worden. Wel kan ik een voorlopig overzicht geven van de inhoud van de
aanvragen. In onderstaande tabel is aangegeven waarvoor de subsidie zal
worden ingezet. Aanvragers van de subsidie konden meerdere activiteiten
kiezen: daardoor is de som van het aantal aanvragen per soort activiteit
groter dan het totaal aantal toegekende aanvragen (506 in het eerste
tijdvak).
Subsidie wordt ingezet voor...*

Aantal aanvragen

Introductie van een of meerdere heterogene brugklassen
Verlenging van een of meerdere bestaande heterogene brugklassen tot
twee of drie leerjaren
Verbreding van een of meerdere bestaande heterogene brugklassen met
een extra schoolsoort of leerweg
Doorontwikkeling en verbetering van een of meerdere heterogene
brugklassen
Totaal aantal toegekende aanvragen

119
187
76
441
506

Een uitgebreider overzicht van de resultaten van de eerste aanvraagronde
in het najaar van 2021 is te vinden in een infographic die is gepubliceerd
op de website van DUS-I.8
De leden van D66 vragen naar mijn reflectie op de uitkomsten van het
promotieonderzoek «Van de kat en de bel» van Karen Heij.
Ik heb met interesse kennis genomen van het proefschrift van mevrouw
Heij. De historische en systemische analyse over de ontwikkeling van de
eindtoets biedt een interessante blik op hoe we omgaan met toetsing.
Specifiek het risico van padafhankelijkheid dat mevrouw Heij constateert,
waarbij beslissingen uit het verleden beleidsoverwegingen van het heden
beïnvloeden, vind ik waardevol. Het is van belang om eerdere beslissingen duidelijk en op een rij te hebben zodat de overwegingen van toen
niet als aannames het beleid van de toekomst sturen. Ook in de ontwikkelingen rondom de doorstroomtoets zijn wij ons bewust van de link met
het verleden en kijken we elkaar jaar opnieuw naar onderzoeken en
eerdere beslissingen.
Op basis van het proefschrift van mevrouw Heij zou men de conclusie
kunnen trekken dat van tevoren is vastgesteld hoeveel procent van de
leerlingen elk toetsadvies krijgt. Dat klopt niet: in werkelijkheid worden de
toetsadviezen bepaald aan de hand van doorstroomonderzoek van
Stichting Cito. In dergelijk onderzoek wordt na drie jaar voortgezet
onderwijs gekeken welk onderwijsniveau de leerling volgt. Dit gegeven
wordt gerelateerd aan de eerder door de leerling behaalde eindtoetsscore,
7
8

Stcrt. 2021, nr. 42182
Infographic subsidieregeling heterogene brugklassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

5

om te bepalen welke grenzen tussen de toetsadviezen het best passend
zijn. Het is daarmee van tevoren niet bepaald welk percentage leerlingen
een specifiek toetsadvies zal gaan behalen. Weliswaar zien we door de tijd
heen een redelijk constante verdeling van toetsadviezen over de leerlingenpopulaties, maar dat komt niet door een normering die daar expliciet
op aanstuurt.
Tevens vragen de leden van de fractie van D66 of de geharmoniseerde
normeringssystematiek effect heeft op het diverse aanbod van
doorstroomtoetsen voor het basisonderwijs.
In de nieuwe geharmoniseerde normeringssystematiek worden, net als in
de eerder toegepaste normering, de prestaties op de eindtoetsen
gerelateerd aan de resultaten van het doorstroomonderzoek van Stichting
Cito. De nieuwe geharmoniseerde normeringsmethodiek heeft geen effect
op de diversiteit in het aanbod van eindtoetsen. Scholen hebben in de
jaren 2022 en 2023 keuze uit hetzelfde aanbod van toetsen als in
voorgaande jaren. Het aanbod van toetsen wordt gereguleerd door de
beoordelingskaders van de Expertgroep Toetsen PO (hierna: EPO), welke
niet zijn aangepast als gevolg van de nieuwe normeringssystematiek. In
het nieuwe stelsel, vanaf schooljaar 2023–2024, wordt het CvTE de
centrale kwaliteitsbewaker van alle doorstroomtoetsen. Het CvTE wordt
onder meer verantwoordelijk voor de beoordeling en toelating van de
doorstroomtoetsen. Het CvTE ontwikkelt hiervoor op dit moment een
beoordelingskader, waarbij de huidige beoordelingskaders van de EPO als
basis dienen. Alle toetsen die voldoen aan de eisen van dit beoordelingskader zullen ook in het nieuwe stelsel voor scholen beschikbaar zijn. In het
nieuwe stelsel ziet het CvTE er op toe dat alle aanbieders de geharmoniseerde normeringsmethodiek volgen. We ondersteunen de aanbieders in
de jaren 2022 en 2023 via een groeimodel zodat deze methodiek voor alle
aanbieders tot passende uitkomsten leidt. Er zijn op dit moment geen
indicaties waardoor we verwachten dat er in het nieuwe stelsel een
minder divers aanbod van doorstroomtoetsen zal zijn.
SP
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat het voor scholen na
ingang van het wetsvoorstel doorstroomtoetsen niet langer mogelijk is
om een doorstroomtoets af te nemen die zich richt op wereldoriëntatie.
Daarnaast vragen zij of ik bereid ben om Stichting Cito alsnog de opdracht
te geven om een doorstroomtoets wereldoriëntatie te maken.
Net als in het huidige systeem blijft wereldoriëntatie na ingang van de
nieuwe wet een facultatief onderdeel van de doorstroomtoets. Het is geen
verplicht onderdeel zoals taal en rekenen, maar het staat toetsaanbieders
vrij om Wereldoriëntatie aan te bieden als onderdeel van de doorstroomtoets. Omdat de markt kan voorzien in dit aanbod, past vanuit de overheid
een soberder inzet. De overheidstoets van Stichting Cito zal zich daarom
enkel richten op de verplichte onderdelen van het referentiekader Taal en
Rekenen. Indien scholen de wens uiten om een doorstroomtoets af te
nemen met als onderdeel wereldoriëntatie kan dit worden opgepakt door
de aanbieders die middelen ontvangen via de subsidieregeling voor
andere eindtoetsen.
De leden van de SP-fractie vragen naar de uitvoering van de motie van het
lid Kwint c.s.9 en vragen waarom de schooladvisering geen vast
onderdeel is voor alle studenten aan de pabo.

9

Kamerstuk 35 671, nr. 17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

6

Schooladvisering is wel een vast onderdeel voor alle studenten aan de
pabo. Schooladvisering is namelijk onderdeel van de kennisbasis. Elke
pabo leidt alle afgestudeerden op tot de vereisten die via deze kennisbasis
zijn gesteld. Ongeacht de specialisatierichting leert elke student het
kunnen geven van een passend schooladvies, zonder vooroordelen en
met hoge verwachtingen. Binnen de specialisatie oudere kind wordt extra
aandacht besteed aan schooladvisering en schoolovergangen, dit komt
dus bovenop de stevige fundering die elke student aangeleerd krijgt.
In vervolg op de motie-Kwint c.s. is met een vertegenwoordiging van de
pabo’s gesproken over onder meer schooladvisering, onderadvisering,
vooroordelen en het opleiden van leraren. De opleidingen hebben inzicht
gegeven in hoe zij hun studenten onbevooroordeeld en bias-bewust
opleiden. Zoals in de brief aan uw Kamer wordt toegelicht heeft dit
gesprek ertoe geleid dat specifiek het thema onderadvisering wordt
meegenomen in de volgende herijking van de generieke kennisbasis
pabo.10 Pabo’s werken – intrinsiek gemotiveerd en doordacht – aan goede
schooladvisering en het voorkomen van onderadvisering. De motie van
uw Kamer is een aanmoediging om over dit belangrijke thema met de
opleidingen in gesprek te blijven.
PvdA
De leden van de PvdA-fractie vragen of ik kan aangeven welke punten van
verbetering het veld mij heeft meegegeven over de informatie in de
handreiking schooladvisering en hoe ik omga met negatievere feedback.
Ten slotte vragen zij hoe ik de motie van het lid Segers c.s.11 heb
uitgevoerd.
De Handreiking schooladvisering wordt vernieuwd. Hiervoor voeren mijn
ambtenaren en het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling
(SLO) gesprekken met verscheidene po-scholen en een aantal 10–14
scholen. Onderdeel van dit gesprek zijn feedbackvragen die onder meer
ingaan op hun visie van de bruikbaarheid van de handreiking, maar ook
op signalen die leraren ontvangen van collega’s en de mate van
vindbaarheid. Deze feedback nemen we mee in de update van de
handreiking. Met de wet doorstroomtoetsen po wordt geregeld dat
scholen verplicht zijn de schooladviesprocedure in de schoolgids op te
nemen, en om ouders hier actief over te informeren. Handvatten om dit
gesprek te voeren vormen ook onderdeel van de Handreiking schooladvisering en de voorgenoemde vernieuwing hiervan. De handreiking krijgt
een steeds groter bereik en ik ben van mening dat het daarom goed is om
in samenwerking met scholen en onderwijspartijen deze handreiking als
basis te blijven gebruiken in plaats van nieuwe documenten op te tuigen.
In het kader van uitvoering van de motie van het lid Segers c.s. zijn we in
gesprek met onder meer Ouders & Onderwijs over de informatiebehoefte
van leerkrachten en ouders, specifiek waar het leerlingen met een extra
ondersteuningsbehoefte betreft. Ook nemen we deze vragen informatie
mee in gesprek met verscheidene scholen om middels de Handreiking
schooladvisering leerkrachten handvatten te bieden bij ouders die minder
goed de weg weten naar de school.
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat de normeringsverschillen
tussen toetsen ertoe hebben geleid dat de referentieniveaus op gebied
van taal en rekenen nu niet geheel duidelijk zijn. Zij vragen of ik kan
verzekeren dat de oorzaak van de problemen niet wordt herhaald in 2022
en 2023 wanneer niet kan worden vastgesteld wat de exacte oorzaak was.
10
11

Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 612
Kamerstuk 35 671, nr. 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

7

Daarnaast vragen zij op welke manier ik ga controleren of aanbieders
dezelfde uitgangspunten ten behoeve van een duidelijke normering
gebruiken.
Zoals beschreven in mijn brief van 14 maart 2022 inzake schooladvisering
en eindtoetsing po, hebben Stichting Cito en de EPO gezamenlijk een
geharmoniseerde normeringssystematiek ontwikkeld. De reden voor de
ontwikkeling van deze systematiek is om de problemen zoals die voor
2019 en 2021 zijn geconstateerd in de toekomst te voorkomen. Om mij
verder vertrouwen te geven in de normeringssystematiek van 2022 en
2023 heb ik ook het RCEC om een onafhankelijk oordeel gevraagd. RCEC
stelt dat de aanpak valide en bruikbaar is. Dit geeft mij het vertrouwen dat
de problematiek zich komende jaren niet herhaalt. In de Stuurgroep
Doorstroomtoetsen PO voeren we de afgesproken werkwijzen met alle
aanbieders van eindtoetsen, Stichting Cito en de EPO uit. Zodoende
bewaak ik dat aanbieders dezelfde uitgangspunten volgen.
Denk
De leden van de Denk-fractie vragen hoe ik uitvoering geef aan de motie
van het lid Van Baarle12 over aandacht op pabo’s aan onderadvisering van
leerlingen met een migratieachtergrond. Zij vragen in hoeverre de
handreiking schooladvisering en andere hulpmiddelen over verspreiding
van expertise binnen het onderwijs om onderadvisering tegen te gaan
voldoende bekend en benut wordt bij onderwijsinstellingen. Tevens
vragen zij wanneer de kamer geadviseerd zal worden over het onderzoek
naar aanleiding van de motie van het lid Van Baarle13 over onderadvisering bij leerlingen met een migratieachtergrond.
Naar aanleiding van de motie van het lid Van Baarle is gesproken met het
Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs (LOBO) en 10voordeleraar. Zoals ik in het antwoord op de tweede vraag van de leden van de
SP-fractie toelicht, wordt het thema onderadvisering specifiek meegenomen in de volgende herijking van de generieke kennisbasis pabo.
Mijn ambtenaren gaan samen met het SLO in gesprek met diverse
scholen om op te halen welke afwegingen scholen maken bij het
heroverwegen en mogelijk bijstellen van het schooladvies. Deze
gesprekken en het afwegingskader hebben tot doel om ondersteuning te
bieden wanneer leerlingen een lager schooladvies hebben ontvangen dan
het toetsadvies. De vernieuwde Handreiking schooladvisering neemt op
basis daarvan handvatten en best practices op. Ik beoog om de
vernieuwde handreiking, op basis van input uit de gesprekken met de SLO
en scholen, vóór de periode dat scholen schooladviezen geven, rond
januari 2023, te publiceren en te verspreiden.

12
13

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 63
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 242

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 293, nr. 619

8