Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 236

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en enige andere wetten (Wijzigingswet
financiële markten 2013)

Nr. 8

TWEEDE NOTA VAN WIJZIGING
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
Artikel I wordt als volgt gewijzigd:
1. Na onderdeel Hb wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Hb1
Artikel 2:54h wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt, onder verlettering van de onderdelen k tot en
met n tot l tot en met o, na onderdeel j een onderdeel ingevoegd,
luidende:
k. artikel 3:57, eerste en tweede lid, met betrekking tot de solvabiliteit,.
2. In het tweede lid, onderdeel a, vervalt «en». Onder vervanging van de
punt aan het slot van het tweede lid, onderdeel b, door «; en» wordt aan
het tweede lid een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. indien het bemiddelen in verzekeringen betreft, artikel 4:75, eerste tot
en met derde lid, met betrekking tot het beschikken over een beroepsaansprakelijkheidsverzekering of een daarmee vergelijkbare voorziening.
3. In het vierde lid wordt «eerste lid, onderdeel c, d, f, g, i, j, k, l of m»
vervangen door: eerste lid, onderdeel c, d, f, g, i, j, k, l, m of n.
2. Na onderdeel M wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Ma
Artikel 3:57 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt «of verzekeraar» vervangen door: , premiepensioeninstelling of verzekeraar.

kst-33236-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

1

2. In het tweede lid, eerste volzin, wordt «en verzekeraars» vervangen
door: premiepensioeninstellingen en verzekeraars.
3. In het derde lid, eerste volzin, wordt na «elektronischgeldinstelling»
ingevoegd: , premiepensioeninstelling.
4. In het zevende lid wordt na «clearinginstelling,» ingevoegd:
premiepensioeninstelling.
3. Na onderdeel Pb wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Pb1
In artikel 3:267c, eerste lid, wordt na «3:53, eerste, tweede en zesde lid,»
ingevoegd: 3:57, eerste, tweede en zevende lid,.
4. Onderdeel R komt te luiden:
R
In artikel 4:14 wordt onder vernummering van het vierde tot vijfde lid na
het derde lid een lid ingevoegd, luidende:
4. Onverminderd artikel 3:17 is het tweede lid, aanhef en onderdeel c,
van overeenkomstige toepassing op premiepensioeninstellingen.
5. Onderdeel S vervalt.
6. Na onderdeel V wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Va
Artikel 4:71a wordt als volgt gewijzigd:
1. Het eerste en tweede lid komen te luiden:
1.Onverminderd het vijfde lid dient het pensioenvermogen uitsluitend
tot voldoening van vorderingen die voortvloeien uit:
a.kosten die verband houden met het beheer van de pensioenregeling
en het bewaren van het pensioenvermogen en die volgens de overeenkomst bedoeld in artikel 4:71c, eerste lid, ten laste kunnen worden
gebracht van het pensioenvermogen; en
b. rechten van pensioendeelnemers en pensioengerechtigden.
2.Indien het pensioenvermogen bij vereffening ontoereikend is voor
voldoening van de vorderingen, dient het pensioenvermogen ter
voldoening van de vorderingen in de volgorde van het eerste lid.
2. Onder vernummering van het derde lid tot vijfde lid worden na het
tweede lid twee leden ingevoegd, luidende:
3. In afwijking van het eerste lid zijn andere vorderingen verhaalbaar op
het pensioenvermogen indien vaststaat dat de in het eerste lid bedoelde
vorderingen zullen kunnen worden voldaan en dat in de toekomst
dergelijke vorderingen niet meer zullen ontstaan, naar evenredigheid van
elke vordering, behoudens de door de wet erkende redenen van voorrang.
4. Indien de in het eerste lid bedoelde vorderingen niet volledig uit het
pensioenvermogen kunnen worden voldaan, dient het vermogen van de
entiteit die de juridische eigendom houdt van het pensioenvermogen
eerst ter voldoening van de vorderingen in de volgorde van het eerste lid
en vervolgens van de overige vorderingen, naar evenredigheid van elke
vordering, behoudens de door de wet erkende andere redenen van
voorrang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

2

Toelichting
Algemeen deel
Aanleiding tot deze nota van wijziging
De Wet introductie premiepensioeninstellingen is per 1 januari 2011 in
werking getreden. De toezichthouders DNB en AFM hebben in de loop van
2011 van verschillende marktpartijen vergunningaanvragen ontvangen en
deze in behandeling genomen. De voorgestelde bedrijfsmodellen zijn
getoetst en inmiddels is een aantal vergunningen verleend. In dit eerste
jaar hebben toezichthouders en marktpartijen intensief contact gehad en
waardevolle ervaringen opgedaan met de uitwerking van
PPI-bedrijfsmodellen in de praktijk.
De opgedane inzichten hebben ertoe geleid dat de toezichthouders
zorgen hebben geuit over de toereikendheid van de bij wet gestelde
(generieke) eisen aan het minimaal beschikbare eigen vermogen en over
de eisen die gelden voor de scheiding van vermogens die strekken tot het
veilig stellen van vorderingen van deelnemers en pensioengerechtigden.
De zorg ten aanzien van beide aspecten houdt verband met de risico’s die
zich in verband met een premiepensioeninstelling zouden kunnen
voordoen.
De zorgen van de toezichthouders zijn ook verwoord in de wetgevingsbrieven 2011 van DNB en AFM. In mijn reactie aan u op deze brieven heb
ik aangegeven dat de zorgen zouden worden onderzocht (Kamerstukken II
2011/12, 32 545, nr. 55). De resultaten van dit onderzoek – waarbij ook de
toezichthouders en een aantal marktpartijen betrokken zijn geweest –
waren nog niet beschikbaar op het moment dat het concept-wetsvoorstel
Wijzigingswet Financiële Markten 2013 ter consultatie aan de markt werd
voorgelegd. Omdat ik noodzakelijk achtte dat wijzigingen op het terrein
van de premiepensioeninstelling eveneens ter consultatie aan de markt
zouden worden voorgelegd, heb ik ervoor gekozen deze later bij nota van
wijziging in te voegen in genoemd wetsvoorstel.
De resultaten van het toegezegde onderzoek worden hieronder
verantwoord en leiden tot het voorstel de vermogenseisen voor een
premiepensioeninstelling aan te scherpen en de eisen aan het scheiden
van vermogens binnen een premiepensioeninstelling meer precies en met
gerichte verwijzing te verwoorden.
De verkregen inzichten zijn ontstaan in een omgeving waarin – na de
ervaringen in de financiële crisis – het risicobewustzijn in de financiële
markten groter is geworden. Dit krijgt momenteel zijn beslag in een
bredere reeks aan maatregelen die tot doel hebben het functioneren en
het toezicht op financiële markten en instellingen te versterken. Zo wordt
ook de regelgeving voor beleggingsinstellingen – die als voorbeeld gold
bij de vormgeving van de regelgeving voor premiepensioeninstellingen –
aangescherpt . Ook speelt bij het risicobewustzijn uitdrukkelijk mee dat de
gelden die worden toevertrouwd aan premiepensioeninstellingen,
voorzien in een belangrijk deel van het inkomen na pensionering en
individuele werknemers geen keuze laat ten aanzien van de uitvoerder.
Deze omstandigheden vragen – net als bij andere pensioenuitvoerders –
om extra prudentie en alertheid in het toezicht op premiepensioeninstellingen.
Vermogenseisen
Beleidsafwegingen
Premiepensioeninstellingen kennen specifieke risico’s die gezien de
beperkte ervaring met de dienstverlening van deze nieuwe pensioenuitvoerders in de praktijk, ex-ante lastig zijn te kwantificeren. Nu een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

3

geharmoniseerd Europees prudentieel toezichtkader dat is toegespitst op
de uitvoering van Defined Contibution-pensioenregelingen, waarin de
premiepensioeninstelling voorziet, vooralsnog ontbreekt, is er bij de
inrichting van de toezichtwetgeving voor premiepensioeninstellingen voor
gekozen aansluiting te zoeken bij de vermogenseisen aan beleggingsinstellingen, aangezien de karakteristieken van de beide financiële ondernemingen grote overeenkomsten vertonen. Inmiddels is gebleken dat de
pensioendoelstelling die is gekoppeld aan de vermogensopbouw
additionele waarborgen vergt ter mitigering van de risico’s. Dat premiepensioeninstellingen niet alleen dienen te voldoen aan de eisen van de
Wet op het financieel toezicht, maar ook aan normen die volgen uit de
Pensioenwet en fiscale wetgeving in verband met pensioenen blijkt meer
complexiteit in de uitvoering en daarmee risico’s mee te brengen dan was
verondersteld bij het ontwerpen van de wetgeving ter introductie van
premiepensioeninstellingen.
Een specifieke vormgeving van een bedrijfsmodel kan eveneens tot
extra risico’s leiden. Bovendien leiden de eerder genoemde richtlijnen
inzake beleggingsinstellingen ertoe dat de systematiek van de vermogenseisen die worden gesteld aan beleggingsinstellingen, wordt
gewijzigd. Naast een minimaal vereist eigen vermogen dat bij aanvang en
doorlopend aanwezig moet zijn in de onderneming, worden additionele
vermogenseisen gesteld ter dekking van risico’s die zich voordoen bij de
bedrijfsuitoefening. Dit additioneel vermogen dat wordt gevraagd in
verband met de solvabiliteit van een beleggingsinstelling wordt uitgedrukt
in een percentage van het beheerd vermogen en een verzekeringsdekking
tegen beroepsaansprakelijkheidsrisico’s.
De nieuwe inzichten ten aanzien van de inrichting van de vermogenseisen voor beleggingsinstellingen zijn in het onderstaande voorstel
meegenomen. De structuur van de additionele vermogenseisen is
overgenomen (percentage van beheerd vermogen en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering), maar vanwege de eerdergenoemde risico’s
die gepaard gaan met pensioenuitvoering zijn de bedragen hoger
vastgesteld dan voor beleggingsinstellingen. Omdat vanwege het
ontbreken van ervaringscijfers een meer precieze calibratie van risico’s
thans niet mogelijk is, worden deze maatregelen voorgesteld, vooruitlopend op een meer geavanceerd risicomodel voor premiepensioeninstellingen dat kan worden ontwikkeld wanneer door nationale en Europese
toezichthouders gedurende langere tijd ervaring zal zijn opgedaan met
deze pensioenuitvoerders die zich toeleggen op de uitvoering van
Defined-Contribution pensioenregelingen. Naar verwachting zal deze
ervaring in enkele jaren kunnen worden opgedaan.
Bij risico’s in verband met de bedrijfsvoering die toenemen met de
omvang van het beheerde vermogen en die dus door het toetsingsvermogen zouden moeten worden gedekt, kan gedacht worden aan kredieten debiteurenrisico, strategisch- en reputatierisico, liquiditeitsrisico,
operationele risico’s (IT, uitbesteding, kennis), governancerisico, tegenpartijrisico enz. Daarnaast bestaan er risico’s die meer in de aansprakelijkheidssfeer liggen en die op zich niet noodzakelijkerwijs toenemen met de
omvang van het beheerde vermogen, maar waarvan de kans dat een
aansprakelijkheidsrisico zich verwezenlijkt, wel toeneemt bij een omvangrijkere bedrijfsuitoefening. Dergelijke risico’s omvatten bijvoorbeeld
claimrisico’s als gevolg van outtrades.
Voorstel
Voorgesteld wordt premiepensioeninstellingen te verplichten een
bedrag van € 500 000 te laten aanhouden als minimaal vereist eigen
vermogen (in plaats van de huidige verplichting die € 225 000 bedraagt)
in combinatie met een toetsingsvermogen dat 0,2 procent van de waarde
van het totale beheerde pensioenvermogen bedraagt en (naar keuze) een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

4

beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV) of een aanvulling op het
toetsingsvermogen van 0,1 procent van de waarde van het totale
beheerde pensioenvermogen ter dekking van aansprakelijkheidsrisico’s.
Deze vereisten zullen bij algemene maatregel van bestuur worden
uitgewerkt.
Het bedrag van € 500 000 is naar verwachting voldoende om de risico’s,
ook in de opstartfase van de onderneming, te dekken. Tegelijkertijd is dit
bedrag naar verwachting niet prohibitief voor kleine nieuwe toetreders.
Het percentage van 0,2 procent van de waarde van het pensioenvermogen
onder beheer is in aanvulling op het basisbedrag van € 500 000 en wordt
berekend over het volledige pensioenvermogen dat in beheer is toevertrouwd.
Onderkend wordt dat risico’s in verband met de bedrijfsvoering
weliswaar toenemen met de omvang van het beheerde vermogen, maar
dat deze relatie niet lineair is. Toch is afgezien van het invoegen van een
afnemende staffel, omdat elke detaillering van deze (bewust) grove
benadering van de berekening van het toetsingsvermogen zou leiden tot
schijnnauwkeurigheid. Zodra het mogelijk is om vanuit de ervaringen met
de premiepensioeninstellingen ex ante specifieke operationele risico’s
nauwkeuriger te kwantificeren, zal ik de nu voorgestelde benadering van
het toetsingsvermogen heroverwegen. Zoals gezegd zal dit pas over
enkele jaren mogelijk zijn.
Het ligt in de rede dat evenals voor belegginginstellingen een maximum
wordt gesteld aan het toetsingsvermogen van een premiepensioeninstelling. De bedrijfsvoering van een premiepensioeninstelling is – zoals
hierboven al aangegeven – op onderdelen complexer dan die van een
beleggingsinstelling. Daarom wordt de maximumomvang van het
toetsingsvermogen van een premiepensioeninstelling gesteld op € 20
miljoen.
Voor beleggingsinstellingen geldt een maximum aan het toetsingsvermogen van € 10 mln. In de praktijk zullen beheerders van beleggingsinstellingen pas met het maximum toetsingsvermogen te maken krijgen
wanneer een beheerd vermogen wordt bereikt van € 50 mld. Het vereiste
toetsingsvermogen bij een beleggingsinstelling wordt immers berekend
als 0,02% van het beheerde vermogen. Het maximum toetsingsvermogen
van een premiepensioeninstelling wordt bereikt bij een beheerd
vermogen van € 10 mld, aangezien het vereiste toetsingsvermogen wordt
berekend als 0,2% van het beheerde vermogen.
Het element ter dekking van aansprakelijkheidsrisico’s kan naar keuze
van de premiepensioeninstelling ofwel een beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV), ofwel een percentage van de waarde van het beheerde
pensioenvermogen zijn. Indien voor een BAV wordt gekozen, zal de polis
een dekking moeten verlenen voor claims ter waarde van 0,75 procent van
de waarde van het beheerde pensioenvermogen, met een minimum van
€ 2 mln en een maximum van € 20 mln, of een vergelijkbare voorziening
(onvoorwaardelijke garantstelling door een bank) moeten zijn. De BAV of
bankgarantie moet bovendien voorzien in dekking van 1 procent van het
beheerd vermogen voor het totaal van de claims per jaar, met een
minimum van € 2,5 mln en een maximum van € 25 mln. Het betreft hier
overigens niet aansprakelijkheid voor claims die volgen uit een onjuiste
bemiddeling in eventuele aanvullende verzekeringen; op grond van
artikel 4:75 van de Wft is hiervoor een separate verzekering noodzakelijk.
Als alternatief voor de hierboven beschreven BAV kan worden gekozen
voor een aanvulling op het toetsingsvermogen via een percentage van de
waarde van het beheerde pensioenvermogen: 0,1 procent van de waarde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

5

van het beheerde pensioenvermogen. Deze invulling van solvabiliteitsvereisten zal worden vastgelegd bij algemene maatregel van bestuur.
Vermogensscheiding
Beleidsafwegingen
De eisen die worden gesteld aan het scheiden van vermogens van een
premiepensioeninstelling (het eigen vermogen en een of meerdere
pensioenvermogens) hebben tot doel de vorderingen van deelnemers en
pensioengerechtigden adequaat te beschermen. Zij beogen te voorkomen
dat deelnemers en pensioengerechtigden worden geconfronteerd met
financiële risico’s die geen deel uitmaken van de afspraken in de
uitvoeringsovereenkomst tussen bijdragende onderneming en premiepensioeninstelling inzake de kosten die ten laste van het pensioenvermogen kunnen worden gebracht. Hierbij kan worden gedacht aan
financiële risico’s die behoren te berusten bij deelnemers of pensioengerechtigden in andere pensioenvermogens, werknemers van de premiepensioeninstelling, andere crediteuren van de premiepensioeninstelling
(hierna: derden-schuldeisers) of de premiepensioeninstelling (en haar
aandeelhouders) zelf. De toezichthouders hebben zorgen geuit ten aanzien
van de effectiviteit van het instrument dat thans wordt ingezet om de
vorderingen van deelnemers en pensioengerechtigden veilig te stellen
tegen verhaal door anderen, de rangregeling van artikel 4:71a van de Wft.
De zorgen hebben betrekking op de vraag of deze rangregeling de
pensioenvorderingen van deelnemers en pensioengerechtigden adequaat
beschermt in een situatie waarin het totale vermogen van een premiepensioeninstelling toereikend is (buiten een surseance van betaling of
faillissement) en waarin door derden-schuldeisers verhaal op het
vermogen van de premiepensioeninstelling wordt gezocht. Bovendien
menen de toezichthouders dat de beschrijving van de vorderingen in
verband met het beheer van de pensioenregeling en de bewaring van het
pensioenvermogen dermate ruim is dat daaronder mogelijk ook vorderingen kunnen worden begrepen waarvoor in de uitvoeringsovereenkomst tussen bijdragende onderneming en premiepensioeninstelling niet
expliciet is voorzien dat deze ten laste kunnen worden gebracht van het
pensioenvermogen. In dat kader gaven de toezichthouders bovendien aan
dat zij de bescherming van de pensioenvermogens zouden willen
verbeteren door premiepensioeninstellingen te verplichten om de hen
toevertrouwde pensioenvermogens in bewaring te geven bij een
pensioenbewaarder (als bedoeld in artikel 4:71b van de Wft). Thans
worden alleen pensioenvermogens die vanwege een uitzonderlijk
beleggingsbeleid reële financiële besmettingsrisico’s kunnen meebrengen
voor rechthebbenden in de andere pensioenvermogens verplicht
ondergebracht bij een pensioenbewaarder.
Het verrichte onderzoek wijst uit dat de bewoordingen van de rangregeling van artikel 4:71a en de toelichting daarop inderdaad ruimte laten
voor discussie over de toepasselijkheid van de rangregeling in de situatie
dat het totale vermogen van een premiepensioeninstelling toereikend is
en een derde-schuldeiser verhaal zoekt voor een vordering op de
premiepensioeninstelling. Ook blijkt de beschrijving van de vorderingen in
verband met het beheer van de pensioenregeling en de bewaring van het
pensioenvermogen dermate ruim dat niet kan worden uitgesloten dat
daarin een zelfstandige rechtsgrond kan worden gevonden door derdenschuldeisers voor het verhaal op een pensioenvermogen van vorderingen
die op enigerlei wijze met het beheer van een pensioenregeling of de
bewaring van een pensioenvermogen in verband zijn te brengen. Dit
laatste is uitdrukkelijk niet beoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

6

Vastgesteld werd dat de bescherming van rechten van deelnemers en
pensioengerechtigden kan worden verbeterd door de wettelijke rangregeling voor premiepensioeninstellingen meer in lijn te brengen met de
rangregeling zoals deze geldt voor beleggingsfondsen (artikel 4:45 van de
Wft). Het eerste lid van dat artikel, waarin is vastgelegd welke vorderingen
op het vermogen van het fonds kunnen worden verhaald, geldt zowel in
een situatie dat het totale vermogen van een premiepensioeninstelling
toereikend is als in een situatie dat dit vermogen ontoereikend is (bij een
surseance van betaling of een faillissement). Ook werd vastgesteld dat de
kosten die wel ten laste mogen komen van het pensioenvermogen, omdat
de uitvoeringsovereenkomst tussen bijdragende onderneming en
premiepensioeninstelling expliciet in de doorbelasting van die kosten op
het pensioenvermogen voorziet, meer specifiek geduid dienen te worden,
bijvoorbeeld door naar de kostenregeling in die uitvoeringsovereenkomst
te verwijzen. Hierbij is nog van belang te constateren dat de rangregeling
– die primair relevant is voor derden-schuldeisers die verhaal voor hun
vorderingen zoeken – de beschikkingsbevoegdheid van de premiepensioeninstelling over al haar vermogensbestanddelen onverlet laat. Voor een
effectieve bescherming van de rechten van deelnemers en pensioengerechtigden dient daarom te worden gewaarborgd dat de premiepensioeninstelling haar beschikkingsbevoegdheid over al haar vermogensbestanddelen gebruikt op een wijze die in overeenstemming is met de
rangregeling. Eisen die worden gesteld aan de bedrijfsvoering van de
premiepensioeninstelling kunnen hieraan bijdragen. Daarom worden de
eisen aan de inrichting aan de bedrijfsvoering van de premiepensioeninstelling, welke ingevolge de artikelen 3:17, eerste en tweede lid, en 4:14,
eerste en tweede lid, van de Wft zijn gesteld, verduidelijkt. Omdat een
rangregeling volgt uit de regelgeving brengt deze geen of weinig kosten
mee voor haar gebruikers.
Als alternatief voor een bescherming van rechten van deelnemers en
pensioengerechtigden in een situatie dat het totale vermogen van een
premiepensioeninstelling toereikend is door eerdergenoemde rangregeling zijn de consequenties en wenselijkheid van een verplichting tot het
onderbrengen van alle pensioenvermogens bij een (of meerdere)
pensioenbewaarder(s) onderzocht. Geconstateerd werd dat het gebruik
van dit instrument tot een nog robuustere bescherming van rechten van
deelnemers en pensioengerechtigden zou leiden in de situatie dat het
totale vermogen van een premiepensioeninstelling toereikend is. Door de
overgang van de eigendom van het pensioenvermogen naar de pensioenbewaarder(s) zou de premiepensioeninstelling ook de beschikkingsbevoegdheid over dat vermogen uit handen geven en daarmee niet langer in
staat zijn buiten surseance van betaling of faillissement in weerwil van
een wettelijke rangregeling te handelen. De toezichthouders gaven aan
dat zij een enkele pensioenbewaarder die meerdere pensioenvermogens
bewaart in combinatie met de rangregeling de meest robuuste
bescherming vinden. Het verplicht stellen van het gebruik van een (of
meerdere) pensioenbewaarder(s) brengt echter volgens de regering
belangrijke operationele bezwaren met zich, hetgeen ook tot uitdrukking
zal komen in de uitvoeringskosten van pensioenregelingen. Het gebruik
van een pensioenbewaarder (waarbij al dan niet een of meerdere
pensioenvermogens kunnen worden ondergebracht) noodzaakt tot het
opzetten van een extra rechtspersoon dan wel verschillende rechtspersonen waarin (telkens) een eigen vermogen moet worden ingebracht en
waarvoor nieuwe bestuurders moeten worden aangesteld. Bestaande
contracten dienen te worden herzien dan wel nieuwe contracten moeten
worden aangegaan (ook met derden, zoals wederpartijen bij het aangaan
van beleggingstransacties) in verband met de bijzondere verantwoordelijkheden van en de interactie tussen premiepensioeninstelling en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

7

pensioenbewaarder. Tevens moeten daardoor onder meer extra rapportages en accountantscontroles worden ingeregeld.
Voorstel
Gelet op de naar verwachting van de regering adequate bescherming
van een aangepaste rangregeling in combinatie met een verduidelijking
van de eisen aan de bedrijfsvoering van de premiepensioeninstelling en
gelet op de operationele en financiële bezwaren die aan een generieke
verplichting tot het onderbrengen van pensioenvermogens in (een of
meerdere) pensioenbewaarders zijn verbonden, wordt op dit onderdeel
voor een aangepaste rangregeling gekozen en niet voor het verplichten
van een pensioenbewaarder. De optie tot het inrichten van een structuur
met een pensioenbewaarder is reeds aanwezig in de Wft en blijft
gehandhaafd.
Vergelijking met andere nationale en internationale pensioenuitvoerders
De premiepensioeninstelling is voor wat betreft de uitvoering van
Defined Contribution-pensioenregelingen in concurrentie met zowel
nationale als internationale pensioenuitvoerders.
In het verzekeringstoezicht wordt – in de beoordeling van de risico’s die
voortkomen uit de bedrijfsvoering waarvoor een vermogen moet worden
aangehouden – zowel bij de uitvoering van Defined Benefit- als Defined
Contribution-regelingen verondersteld dat in een dekking tegen biometrische risico’s is voorzien. Ook bij een pensioenfonds waarin een Defined
Contribution-regeling wordt uitgevoerd, wordt ervan uitgegaan van dat
het pensioenfonds tevens biometrische risico’s van deelnemers afdekt.
Een premiepensioeninstelling kan echter niet in dekking tegen biometrische risico’s voorzien.
Voor de uitvoering van pensioenregelingen waarbij door de verzekeraars of het pensioenfonds een verzekeringstechnisch risico wordt
gelopen, moet de uitvoerder bovenop het beheerde vermogen beschikken
over een procent van de technische voorzieningen in verband met risico’s
die voortkomen uit de bedrijfsvoering (artikel 11, derde lid, Besluit FTK,
respectievelijk artikel 65, eerste lid, Bpr), of, als de beheerslasten voor
minder dan vijf jaar zijn vastgelegd, een kwart van de netto beheerslasten
in verband met de bedrijfsuitoefening in het afgelopen boekjaar. Voor
levensverzekeraars geldt bovendien dat minimaal € 3,5 mln moet worden
aangehouden (het garantiefonds, artikel 49 Bpr Wft), ook als op grond van
artikel 65 Bpr met minder zou kunnen worden volstaan. Dit bedrag is
aanzienlijk hoger dan initieel van een premiepensioeninstelling wordt
geëist, maar dit verschil kan zoals gezegd worden verklaard uit het
verschil in risico’s dat door de verschillende typen pensioenuitvoerders
kan worden gedragen.
Een premiepensioeninstelling beschikt over een Europees paspoort op
grond van de IORP-richtlijn (2003/41/EG). Daarmee is de premiepensioeninstelling interessant voor de bundeling en efficiënte uitvoering van
(Defined Contribution-)pensioenregelingen uit verschillende landen in één
vehikel. Andere IORP-entiteiten die zich hierop richten bevinden zich
bijvoorbeeld in Luxemburg (in de vorm van een SEPCAV voor Defined
Contribution-regelingen, of een ASSEP voor de onderbrenging van alle
typen pensioenregelingen) en België (een OFP, die alle typen pensioenregelingen kan uitvoeren). Vanwege het eveneens tot Defined
Contribution-pensioenregelingen beperkte bereik van deze buitenlandse
pensioenuitvoerder is een vergelijking van gestelde vereisten tussen een
premiepensioeninstelling en een SEPCAV het meest zuiver. Het vereiste
eigen vermogen voor een SEPCAV bedraagt € 1 mln, welk bedrag binnen
twee jaar na oprichting moet worden bereikt. Er gelden geen aanvullende
vermogenseisen die zijn gekoppeld aan de omvang van het beheerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

8

pensioenvermogen. De aangepaste vermogensvereisten die aan een
premiepensioeninstelling zullen worden gesteld, zijn voor een beheerd
vermogen tot € 250 mln derhalve lager dan de vereisten aan een SEPCAV,
en vanaf een beheerd vermogen van € 250 mln hoger. Voor een ASSEP
wordt vereist dat de technische voorzieningen binnen tien jaar een
omvang hebben van ten minste € 5 mln. Een Belgische OFP moet een
solvabiliteitsmarge aanhouden waarvan de omvang afhankelijk is van de
toezeggingen die de OFP doet, met een garantiefonds van minimaal
€ 3,5 mln.
Consultatie
Een concept van de voorliggende wijzigingen is inclusief toelichtingen
van 8 tot en met 26 februari 2012 via internetconsultatie.nl voor
commentaar voorgelegd aan het publiek. Van vijf marktpartijen zijn
opmerkingen ontvangen. Het merendeel daarvan heeft verzocht hun
opmerkingen niet openbaar te maken. De algemene lijn van deze inbreng
kan als volgt worden samengevat.
De gekozen richting van de voorstellen werd in grote lijnen ondersteund. De meerderheid van de respondenten onderschrijft de keuze voor
het niet verplichten van het gebruik van een pensioenbewaarder teneinde
vermogensscheiding te bereiken. Tevens kan de meerderheid van de
respondenten zich vinden in de voorgestelde systematiek van berekening
van vermogensvereisten. Enkele respondenten verzoeken specifieker aan
te geven wat de rechtvaardiging is voor de hogere vermogensvereisten
aan een premiepensioeninstelling ten opzichte van een beleggingsinstelling. Naar aanleiding hiervan is de toelichting aangevuld. Enkele
respondenten geven daarnaast aan dat een vermogenseis op grond van
een (louter individuele) kwantificering van risico’s te prefereren zou zijn,
maar dat zij begrip hebben voor de gekozen generieke eisen, omdat een
kader waarin risico’s meer specifiek kunnen worden gekalibreerd
vooralsnog ontbreekt.
Gevraagd werd om een onherroepelijke garantie van een bank of
verzekeraar ter dekking van een deel van het (aanvullend) eigen vermogen
van de premiepensioeninstelling te accepteren. Bij de implementatie van
de AIFM-richtlijn voor beleggingsinstellingen (artikel 9, zesde lid, van de
AIFM-richtlijn (2011/61/EU)) is reeds toegelicht dat garanties niet generiek
kunnen worden geaccepteerd als «eigen vermogen» in de Nederlandse
financiële toezichtwetgeving. Dit neemt niet weg dat in overleg kan
worden getreden met de toezichthouder over het gebruik van garanties
als zekerheid in specifieke gevallen.
Verschillende opmerkingen werden gemaakt over het feit dat in de
consultatieversie van het voorstel aan het vermogensvereiste geen
maximum werd gesteld, terwijl dat in de genoemde richtlijnen
beleggingsinstellingen wel is gebeurd. Ook stelden enkele respondenten,
naar aanleiding van het voorstel om premiepensioeninstellingen 0,2% van
het beheerde vermogen als aanvullend eigen vermogen te laten
aanhouden, dat er geen lineaire correlatie bestaat tussen de omvang van
het beheerde vermogen en de operationele risico’s die daaruit voortvloeien. Naar aanleiding van deze opmerkingen is de toelichting
aangevuld en is in het voorstel een maximum opgenomen ten aanzien
van het aan te houden toetsingsvermogen.
Ook is door respondenten gevraagd hoe de voorstellen zich verhouden
tot andere typen pensioenuitvoerders in binnen- en buitenland. De
toelichting is naar aanleiding hiervan uitgebreid met een paragraaf
«Vergelijking met andere nationale en internationale pensioenuitvoerders».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

9

Enkele respondenten reageerden op de formulering van de voorgestelde bepalingen in wet en algemene maatregel van bestuur en vroegen
op enkele punten om verduidelijking. Met deze opmerkingen heb ik
rekening gehouden.
Op verzoek wordt in samenspraak met de toezichthouder de noodzaak
bezien van overgangsmaatregelen voor partijen die reeds over een
vergunning beschikken. Een respondent sprak ten slotte de wens uit dat
ook de (model-)verslagstaten die DNB viermaal per jaar zal gaan
uitvragen, bij marktpartijen geconsulteerd zullen worden. Ik heb dit
verzoek met een positief advies overgebracht aan DNB.
In de paragraaf «Gevolgen voor het bedrijfsleven» is gebruik gemaakt
van informatie die werd aangeleverd over de nalevingskosten die de
voorstellen naar verwachting met zich zullen brengen.
Gevolgen voor het bedrijfsleven
Een verhoging van de vereisten aan het aan te houden vermogen leidt
voor de betrokken marktpartijen tot extra kosten. Het aan te houden
vermogen mag immers niet worden gebruikt ter belegging, maar moet
worden aangehouden in liquide vorm. Voorzover dit vermogen niet
rendeert, kwalificeren de hieruit voortvloeiende kosten als nalevingskosten.
Aangenomen dat het ongerealiseerde rendement jaarlijks 4 procent
betreft (namelijk 6 procent verwacht rendement minus 2 procent
depositorente) van het extra aan te houden vermogen, komt dit neer op
het volgende.
− Ten aanzien van het basisbedrag aan vereist eigen vermogen: dit
basisbedrag wordt verhoogd van € 225 000 naar € 500 000. Over de
€ 275 000 die extra moet worden aangehouden, betekent een
nalevingskost van 4 procent een bedrag van € 11 000 per jaar. Verwacht
wordt dat deze kosten jaarlijks via de beheerfee als uitvoeringskosten ten
laste van het rendement op het beheerde vermogen zullen gaan.
− Ten aanzien van het aan te houden toetsingsvermogen: dit is een
nieuw vereiste ter hoogte van 0,2 procent van het beheerde vermogen. Bij
een beheerd vermogen van € 100 mln leidt dit tot jaarlijks € 8 000
ongerea-liseerd rendement. Bij een beheerd vermogen van € 1 mrd loopt
dit op tot € 80 000. Procentueel leiden deze nalevingskosten tot een
verhoging van de beheerfee (en daarmee van de uitvoeringskosten) van
0,008 procent.
− Ten aanzien van het extra aanvullend vermogen ter dekking van
aansprakelijkheidsrisico’s: dit is een nieuw vereiste ter hoogte van
0,1 procent van het beheerde vermogen. Bij een beheerd vermogen van
€ 100 mln leidt dit tot jaarlijks € 4 000 ongerealiseerd rendement. Bij een
beheerd vermogen van € 1 mrd loopt dit op tot € 40 000. Procentueel
leiden deze nalevingskosten tot een verhoging van de uitvoeringskosten
van 0,004 procent. Het aanvullend vermogen ter dekking van aansprakelijkheidsrisico’s kan eventueel worden vervangen door een beroepsaansprakelijkheidsverzekering of daarmee vergelijkbare voorziening met een
jaarlijkse dekking ter grootte van 1 procent van het beheerde vermogen,
met een maximum dekking van € 25 mln per jaar. De hoogte van de
premie voor een dergelijke voorziening is niet gemakkelijk vast te stellen.
Voor het doel van deze paragraaf wordt aangenomen dat de premie
1 procent van de dekking bedraagt. Dat houdt in dat de uitvoeringskosten
door deze voorziening verhoogd worden met 0,01 procent.
− Voor de berekening van de totale nalevingskosten voor de sector
wordt aangenomen dat er de komende jaren 10 PPI’s actief zullen zijn in
Nederland. Aangezien de toekomstige situatie in de markt voor
DC-pensioenregelingen lastig te schatten is, wordt hiervoor uitgegaan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

10

twee verschillende scenario’s. Bij een mogelijk gezamenlijk vermogen
onder beheer van € 5 mld zouden de totale nalevingskosten voor de
sector jaarlijks uitkomen op € 710 000. Bij € 8 mld onder beheer zouden
deze oplopen tot € 1,1 mln.
De wijzigingen in de wettelijke regeling tot vermogensscheiding
(artikel 4:71a Wft) leiden op zichzelf niet tot hogere nalevingskosten of
administratieve lasten. Op grond van de artikelen 3:17 en 4:14 en de
nadere regels die op basis daarvan in het Besluit prudentiële regels Wft en
het Besluit Gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft zullen worden
gesteld, zullen premiepensioeninstellingen echter in hun doorlopende
bedrijfsvoering rekening moeten houden met de effectieve toepassing van
de rangregeling, indien toepassing daarvan nodig zou zijn. Daarbij moet
worden gedacht aan een verplichting om de administratie zodanig in te
richten dat deze geen belemmering vormt voor de toepassing van
artikel 4:71a wanneer dat nodig zou zijn. Deze nieuwe vereisten aan de
bedrijfsvoering leiden wel tot nalevingskosten. De uitwerking daarvan zal
gebeuren in het Wijzigingsbesluit Financiële Markten 2013. Vanwege de
invloed van de exacte formulering van die nadere regels op de bedrijfseffecten, zal de berekening van die bedrijfseffecten dan ook geschieden in
de Nota van toelichting bij die algemene maatregel van bestuur.
Artikelsgewijze toelichting
Eerste lid (wijzigt artikel 2:54h Wft)
Bij een vergunningaanvraag moet de premiepensioeninstelling op
grond van artikel 2:54h van de Wft aantonen dat zal worden voldaan aan
een aantal vereisten. Het voorstel om een solvabiliteitseis aan premiepensioeninstellingen op te leggen, valt uiteen in twee delen: bij aanvang moet
de vergunningaanvrager aantonen aan de solvabiliteitseisen te voldoen,
en in het doorlopend toezicht moet de premiepensioeninstelling aan deze
eisen blijven voldoen. De wijziging van artikel 2:54h, eerste lid, van de Wft
zorgt ervoor dat de solvabiliteitseis als voorwaarde voor markttoegang
wordt gesteld.
In het doorlopend toezicht geldt voor premiepensioeninstellingen die
tevens bemiddelen in verzekeringen reeds dat zij op grond van artikel 4:75
van de Wft, net als andere verzekeringsbemiddelaars, een verzekering
moeten aanhouden ter dekking van eventuele aansprakelijkheid uit fout,
verzuim of nalatigheid in de uitoefening van het bedrijf van verzekeringsbemiddelaar. Met de wijziging van artikel 2:54h, tweede lid, van de Wft
wordt bewerkstelligd dat dit vereiste voortaan reeds bij de markttoegang
getoetst kan worden.
Tweede lid (wijzigt artikel 3:57 Wft)
Op grond van artikel 3:57, eerste lid, van de Wft moet een premiepensioeninstelling voldoende solvabel zijn, tevens met het oog op minder
gunstige omstandigheden waarin een financiële onderneming zich zou
kunnen bevinden. De solvabiliteitseis voor premiepensioeninstellingen
dient ter dekking van schommelingen (als gevolg van de verwezenlijking
van risico’s) gedurende de bedrijfsuitoefening. Met toepassing van het
tweede lid van dat artikel wordt bij algemene maatregel van bestuur
invulling gegeven aan het solvabiliteitsvereiste voor premiepensioeninstellingen. Door premiepensioeninstellingen tevens onder de reikwijdte
van het derde lid te brengen wordt verduidelijkt wat de aard van de
solvabiliteitseis is. Het solvabiliteitsvereiste, uitgedrukt in een toetsingsvermogen, dient onder andere ter dekking van het operationeel risico.
Aangezien premiepensioeninstellingen als aanbieder van het financiële
product premiepensioenvordering onder de reikwijdte van het begrip
financiëledienstverlener zijn te begrijpen en daarom tevens kwalificeren
als financiële onderneming is de meldingsverplichting van het vijfde lid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

11

eveneens van toepassing. Tevens worden premiepensioeninstellingen
onder de reikwijdte van het zevende lid gebracht, waardoor aan DNB de
bevoegdheid wordt toegekend om op aanvraag ontheffingen te verlenen.
Derde lid (wijzigt artikel 3:267c Wft)
Met deze wijziging wordt voorgesteld aan DNB de bevoegdheid toe te
kennen om, evenals bij het niet voldoen aan de vereisten aan het eigen
vermogen of aan het beleggingsbeleid door een premiepensioeninstelling, ook bij onvoldoende solvabiliteit van de premiepensioeninstelling
de vrije beschikking over de activa te beperken.
Vierde en vijfde lid (wijzigt artikel 4:14 Wft; wijziging van 4:15 Wft vervalt)
De wijziging van artikel I, onderdelen R en S, betreft de grondslag voor
het stellen van normen aan de gedragsaspecten van de bedrijfsvoering
van premiepensioeninstellingen. De aanpassingen aan het toezichtkader
op premiepensioeninstellingen in deze nota van wijziging brengen met
zich dat de AFM zal moeten kunnen toezien op het waarborgen van de
rechten van cliënten of deelnemers van premiepensioeninstellingen. Een
grondslag hiervoor is ten aanzien van onder meer beleggingsinstellingen
reeds opgenomen in artikel 4:14, tweede lid, aanhef en onderdeel c, van
de Wft. Het ligt daarmee in de rede om deze grondslag voortaan ook op
premiepensioeninstellingen van toepassing te laten zijn. Uitsluitend
artikel 4:14, tweede lid, aanhef en onderdeel c, wordt van overeenkomstige toepassing verklaard op premiepensioeninstellingen, aangezien
hetgeen in de onderdelen a en b van dat artikellid is opgenomen, ten
aanzien van premiepensioeninstellingen op grond van artikel 3:17, tweede
lid, aanhef en onderdelen a en b, van de Wft onder de verantwoordelijkheid van DNB valt.
Met het voorgestelde vierde lid (nieuw) wordt in feite een bepaling
gecreëerd die de tegenhanger is van artikel 3:17, derde lid. Laatstgenoemd artikellid geeft immers overeenkomstige toepassing aan het
toezicht op de soliditeitsaspecten van de bedrijfsvoering van onder meer
beheerders van beleggingsinstellingen.
In het voorstel van wet werd een grondslag voor het toezicht op de
gedragsaspecten van de bedrijfsvoering van premiepensioeninstellingen
opgenomen in artikel 4:15, derde lid, van de Wft, zodat het voor de AFM
mogelijk zou worden om toezicht te houden op het productontwikkelingsproces van premiepensioeninstellingen. Nu artikel 4:14, tweede lid, aanhef
en onderdeel c, van de Wft mede de aspecten van de bedrijfsvoering
omvat van artikel 4:15, tweede lid, aanhef en onderdeel b, is het niet
langer noodzakelijk om artikel 4:15, tweede lid, onderdeel b, van overeenkomstige toepassing te verklaren op premiepensioeninstellingen.
Daarmee ontvalt de grond aan hetgeen in artikel I, onderdelen R en S van
het voorstel van wet was opgenomen.
Zesde lid (wijzigt artikel 4:71a Wft)
De wijzigingen in het eerste en tweede lid van artikel 4:71a van de Wft
hebben allereerst tot doel de wettelijke rangregeling voor premiepensioeninstellingen meer in lijn te brengen met de rangregeling zoals deze
geldt voor beleggingsfondsen (4:45 van de Wft). Dit opdat rechten van
deelnemers en pensioengerechtigden, niet alleen in een situatie dat het
totale vermogen van een premiepensioeninstelling ontoereikend is (bij
een surseance van betaling of een faillissement), maar ook wanneer het
totale vermogen van een premiepensioeninstelling (wel) toereikend is
voor het voldoen van ingediende vorderingen, worden beschermd tegen
derden-schuldeisers die verhaal zoeken. Met de wijzigingen wordt
gewaarborgd dat in beide situaties geen andere (uitvoerings-)kosten ten
laste van het pensioenvermogen worden gebracht dan welke uitdrukkelijk
zijn overeengekomen in de uitvoeringsovereenkomst tussen bijdragende
onderneming en premiepensioeninstelling. Vorderingen van derden-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

12

schuldeisers dienen uitsluitend te worden voldaan uit het eigen vermogen
van de premiepensioeninstelling dat omwille van de bedrijfsuitoefening
wordt aangehouden. Als voorbeeld van uitvoeringskosten kunnen worden
genoemd vergoedingen voor verrichtingen in de pensioenadministratie of
voor transactiekosten gemaakt bij het aangaan van beleggingstransacties.
Kosten vanwege eventuele juridische claims die worden ingediend bij de
premiepensioeninstelling vanwege verondersteld tekortschieten in de
dienstverlening – bijvoorbeeld claims vanwege beleggingsbeleid dat niet
in overeenstemming zou zijn met het prudent person beleggingsbeginsel – gelden niet als uitvoeringskosten.
De voorgestelde wijziging van artikel 4:71a, tweede lid, verduidelijkt dat
wanneer sprake is van een situatie van vereffening van schulden (als het
totale vermogen van de premiepensioeninstelling ontoereikend is en er
dus sprake zal zijn van een surseance van betaling dan wel een faillissement), de volgorde waarin de vorderingen op het pensioenvermogen
kunnen worden verhaald relevant wordt. De vorderingen zullen moeten
worden voldaan in de volgorde genoemd in het eerste lid. Uit het derde
lid volgt dat pas na een volledige vereffening van schulden (dan immers
zal pas vast komen te staan dat in de toekomst zodanige vorderingen niet
meer zullen ontstaan) eventuele andere vorderingen kunnen worden
voldaan uit het vermogen van een premiepensioeninstelling. In het vierde
lid is geregeld dat in het geval het pensioenvermogen tekortschiet ter
voldoening van vorderingen vanwege de in het eerste lid, onderdeel a,
bedoelde kosten alsmede de rechten van deelnemers en pensioengerechtigden, deze vorderingen als eerste kunnen worden verhaald op het
(eigen) vermogen van de premiepensioeninstelling. Deze situatie zal zich
niet snel kunnen voordoen, omdat de waarde van de rechten van
deelnemers en pensioengerechtigden in beginsel overeenkomt met de
waarde van de activa in het pensioenvermogen (na aftrek van in het
eerste lid, onderdeel a, bedoelde kosten). Slechts in een situatie van een
langdurige premieachterstand zal de waarde van de rechten van
deelnemers en pensioengerechtigden de waarde van de activa in het
pensioenvermogen kunnen overtreffen. Uit artikel 29, eerste, derde en
zevende lid, van de Pensioenwet volgt dat een premiepensioeninstelling
in het geval van een premieachterstand (op zijn vroegst) drie maanden na
de mededeling van de premieachterstand aan deelnemers en de
werkgever de opbouw van pensioenaanspraken kan beëindigen door
premievrijmaking. Uit het derde en zevende lid van dat artikel volgt dat de
premiepensioeninstelling zo’n mededeling pas mag doen indien hij zich
aantoonbaar heeft ingespannen om de achterstallige premie te innen.
Aanspraken (op toekomstig pensioen) en rechten (reeds ingegane
pensioenuitkeringen) die zijn opgebouwd voordat de werkgever de
premiebetaling staakte, blijven in principe in stand. Uit artikel 29, vierde
lid, van de Pensioenwet blijkt echter dat de premievrijmaking op zijn
vroegst plaats heeft met ingang van de datum die vijf maanden voor het
tijdstip van het informeren van de deelnemers is gelegen. Wanneer de
premieachterstand langer dan vijf maanden heeft voortgeduurd, dan
kunnen er dus rechten zijn opgebouwd die niet door premiewaarden zijn
gedekt waardoor een tekort in het pensioenvermogen is ontstaan. Dat
deel van de vorderingen vanwege rechten van pensioendeelnemers en
pensioengerechtigden die niet uit het pensioenvermogen kan worden
voldaan zal – vanwege het vierde lid bij voorrang – ten laste worden
gebracht van het (eigen) vermogen van de premiepensioeninstelling. De
premiepensioeninstelling kan deze situatie vermijden door de premiebetalingen adequaat te volgen, zich adequaat in te spannen om de achterstallige premie te innen en zonodig deelnemers en werkgever tijdig te
informeren als bedoeld in artikel 29, eerste lid, van de Pensioenwet en
aldus te voorkomen dat een premieachterstand van langer dan vijf
maanden ontstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

13

De wijzigingen in de bewoordingen van het eerste lid, onderdeel a,
hebben tot doel te verduidelijken dat onder «vorderingen die verband
houden met het beheer van de pensioenregeling en het bewaren van het
pensioenvermogen» dient te worden verstaan uitvoeringskosten die ten
laste van het pensioenvermogen worden gebracht vanwege een daartoe
strekkende afspraak die onderdeel uitmaakt van een uitvoeringsovereenkomst tussen een bijdragende onderneming en een pensioenfonds als
bedoeld in artikel 4:71c, eerste lid, van de Wft. Met de directe verwijzing
naar de contractuele grondslag voor de doorbelasting van de uitvoeringskosten op het pensioenvermogen wordt beoogd de mogelijkheid tot
verhaal door derden-schuldeisers op het pensioenvermogen uit te sluiten.
Deze derden-schuldeisers kunnen uitsluitend verhaal zoeken op het eigen
vermogen van de premiepensioeninstelling.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 236, nr. 8

14