Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2103
Vragen van de leden Michon-Derkzen en Ellian (beiden VVD) aan de
Ministers van Justitie en Veiligheid voor Rechtsbescherming over het bericht
«IS-vrouwen waren geen brave huismoeders – ze deden in wapens,
explosieven en slaven, volgens het OM» (ingezonden 16 februari 2023).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen 3 april 2023)Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1795
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «IS-vrouwen waren geen brave huismoeders –
ze deden in wapens, explosieven en slaven, volgens het OM»?1
Antwoord 1
Ja, daar ben ik bekend mee.
Vraag 2 en 3
Wat is uw reactie op het feit dat uitreizigers die op basis van een rechterlijke
uitspraak terug naar Nederland zijn gehaald na een beroep op het recht om
aanwezig te zijn bij hun strafzaak, nu massaal fysiek afwezig zijn bij de
inhoudelijke behandeling van hun strafzaak?
Deelt u de mening dat (yezidi)slachtoffers en nabestaanden door deze gang
van zaken ernstig tekort worden gedaan in de uitoefening van hun slachtofferrechten?
Antwoord 2 en 3
Ik wil vooropstellen dat het kabinet er belang aan hecht dat verdachten van
ernstige misdrijven op de inhoudelijke behandeling van hun strafzaak
verschijnen. Dit kan belangrijk zijn voor slachtoffers, doet recht aan het
maatschappelijk belang dat het strafproces in aanwezigheid van de verdachte
plaatsvindt en geeft de rechter en de officier van justitie een mogelijkheid
zich een beeld te vormen van een verdachte. Om deze redenen maakt de
verschijningsplicht voor een verdachte bij de inhoudelijke behandeling van de
strafzaak onderdeel uit van de Wet uitbreiding slachtofferrechten. Ten aanzien
1

ah-tk-20222023-2103
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

De Volkskrant, 14 februari 2023, IS-vrouwen waren geen brave huismoeders – ze deden in
wapens, explosieven en slaven, volgens het OM (www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/isvrouwen-waren-geen-brave-huismoeders-ze-deden-in-wapens-explosieven-en-slaven-volgenshet-om~b559b8ed/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

van de inwerkingtreding van de verschijningsplicht verwijs ik naar het
antwoord op vraag 5, 6 en 7.
In algemene zin wil ik aangeven dat het tegen mijn rechtvaardigheidsgevoel
ingaat indien een verdachte van terroristische misdrijven, die bewust is
uitgereisd naar ISIS-gebied en daarna door de Nederlandse Staat naar
Nederland is gerepatrieerd omdat hij/zij in persoon aanwezig wil zijn bij de
strafzaak, vervolgens niet bij de inhoudelijke behandeling van de strafzaak
aanwezig zou zijn. Hoewel deze mogelijke gang van zaken juridisch kan, valt
dit in het kader van het maatschappelijke debat over uitreizigers moeilijk uit
te leggen, ook richting de slachtoffers en nabestaanden van de gruwelijke
misdrijven die door ISIS zijn gepleegd.
Op dit moment kan een verdachte er echter in alle gevallen voor kiezen om
niet ter terechtzitting te verschijnen. Nu is het wel zo dat een rechter kan
bevelen dat de verdachte in persoon zal verschijnen of dat diens medebrenging wordt gelast.2 Of dat in deze strafzaken tegen uitreizigers aan de orde
zal zijn, is dus aan de rechter om te bepalen.
Een aantal Nederlandse uitreizigers is ter berechting naar Nederland
overgebracht om straffeloosheid te voorkomen. De rechter had namelijk in
een aantal strafzaken bepaald dat zij verwacht dat de van terroristische
misdrijven verdachte uitreizigers binnen een bepaalde periode naar Nederland zijn gerepatrieerd, om bij de behandeling van de strafzaak aanwezig te
kunnen zijn. Bij het uitblijven hiervan had de rechter kunnen besluiten tot
beëindiging van die strafzaken.
In de strafzaken tegen uitreizigers waar de vragenstellers op doelen gaat het
overigens nog niet om de inhoudelijke behandeling van de strafzaak maar om
een pro forma behandeling. Dergelijke zittingen zijn nodig indien een zaak
binnen een bepaalde wettelijke termijn op een terechtzitting moet worden
behandeld, maar het nog te vroeg is om deze inhoudelijk te behandelen,
bijvoorbeeld omdat er nog onderzoek moet worden verricht, rapportages
betreffende de verdachte moeten worden opgesteld of getuigen moeten
worden gehoord. Omdat het nu nog een pro forma behandeling betreft, vind
ik het te vroeg om hierover conclusies te trekken.
Het staat buiten kijf dat er voor de slachtoffers van misdaden van IS
gerechtigheid moet komen en zij ten volle hun rechten in het strafproces
moeten kunnen uitoefenen.
Slachtoffers en nabestaanden hebben in het strafproces verschillende
rechten, waaronder het recht op informatie, het recht op bijstand en het recht
om een schadevergoeding te vragen.3 Daarnaast hebben slachtoffers van
bepaalde (ernstige) delicten spreekrecht tijdens de zitting waar de strafzaak
inhoudelijk behandeld wordt. Deze slachtofferrechten gelden uiteraard ook
voor yezidi-slachtoffers. Een slachtoffer kan deze rechten uitoefenen,
ongeacht of een verdachte aanwezig is bij de strafzaak. Wel is het zo dat de
aanwezigheid van een verdachte bij de behandeling van een strafzaak voor
sommige slachtoffers belangrijk kan zijn. Zoals gezegd is dit één van de
redenen waarom de verschijningsplicht voor een verdachte onderdeel
uitmaakt van de Wet uitbreiding slachtofferrechten. Slachtoffers die daarvoor
kiezen, hebben op die manier namelijk de gelegenheid om bij de uitoefening
van hun spreekrecht aan de verdachte te vertellen wat het misdrijf met hen
heeft gedaan. Er zijn overigens ook slachtoffers die juist geen prijs stellen op
de aanwezigheid van de verdachte omdat een confrontatie bijvoorbeeld
belemmerend werkt in hun herstel. Welke rechten het slachtoffer of diens
nabestaanden willen uitoefenen tijdens het strafproces, is dan ook geheel aan
hen om te bepalen.
Vraag 4
Zijn er concrete maatregelen gestart om te bezien hoe de bijdrage van
yezidislachtoffers aan strafprocessen in Nederland kan worden verbeterd,
zoals het spreekrecht? Hoe lopen de gesprekken hierover waaraan u
refereerde in het commissiedebat Terrorisme/extremisme van 24 november
2022?

2
3

Artikel 258, tweede lid, Wetboek van Strafvordering (Sv) en artikel 278, tweede lid, Sv.
Onder slachtoffers worden, ingevolge artikel 51a Sv, ook nabestaanden verstaan. In het vervolg
van de beantwoording wordt om die reden enkel van «slachtoffers» gesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Er moet gerechtigheid komen voor de yezidi-slachtoffers. Het is daarom van
groot belang dat de slachtoffers hun rechten ook daadwerkelijk kunnen
uitoefenen.
De politie en het Openbaar Ministerie (OM) staan in contact met de organisaties die een rol kunnen spelen in de ondersteuning en het bijstaan van
yezidi-slachtoffers. Waar nodig of wenselijk wordt ook gekeken naar de
mogelijkheid om op afstand (bijvoorbeeld door middel van een videoverbinding) het spreekrecht uit te oefenen. Ook is er voor yezidi-slachtoffers de
mogelijkheid tot ondersteuning door een Nederlandse advocaat of door een
slachtoffercoördinator van het OM.
Binnen enkele maanden staat er weer een gesprek gepland met de politie en
het OM met de focus op opsporing en vervolging van misdrijven gepleegd
tegen yezidi’s. De positie van yezidi-slachtoffers in het strafproces zal daar
aan bod komen, samen met de noodzaak en mogelijkheden voor het instellen
van een aparte officier van justitie voor genocide, zoals door mij is toegezegd
tijdens het dertigledendebat van 9 februari jl. over het bericht dat een
vrouwelijke Syriëganger het Nederlanderschap terugkrijgt.
Vraag 5 en 7
Waarom is de verschijningsplicht voor verdachten van ernstige misdrijven uit
de Wet uitbreiding slachtofferrechten, zoals aangenomen door de Eerste
Kamer in april 2021, nog steeds niet in werking getreden?
Heeft u de Kamer geïnformeerd over uitstel van inwerkingtreding van dit
onderdeel van deze wet?
Antwoord 5 en 7
Op 21 juni 2022 is in het Staatsblad gepubliceerd dat de Wet uitbreiding
slachtofferrechten in drie tranches in werking zal treden.4 De eerste twee
tranches zijn al in werking getreden (op 1 juli 2022 en 1 januari 2023). De
derde tranche, die onder meer de verschijningsplicht voor de verdachte
bevat, zal op een nader te bepalen datum in werking treden. In de Meerjarenagenda Slachtofferbeleid 2022–2025 is de verwachting uitgesproken dat de
verschijningsplicht per 1 juli 2023 in werking zou kunnen treden.5 In antwoord
op Kamervragen tijdens de begrotingsbehandeling 2023 van het Ministerie
van Justitie en Veiligheid is aangegeven dat uw Kamer uiterlijk in mei 2023
zou worden geïnformeerd of de datum van 1 juli 2023 haalbaar zou zijn,
omdat de invoering forse personele en budgettaire gevolgen heeft en het in
kaart brengen van deze uitvoeringsconsequenties meer tijd kostte dan
aanvankelijk gedacht. Inmiddels is duidelijk dat de eerder gecommuniceerde
datum van inwerkingtreding van de verschijningplicht van 1 juli 2023 niet
haalbaar is. In april van dit jaar wordt uw Kamer nader geïnformeerd over de
verschijningsplicht en de nieuwe datum van inwerkingtreding.
Vraag 6
Als de verschijningsplicht wel in werking was getreden, klopt het dan dat
deze IS-terroristen verplicht waren om fysiek aanwezig te zijn bij de inhoudelijke behandeling van hun strafzaak?
Antwoord 6
Volgens het nieuwe, nog niet in werking getreden wetsartikel 258a Sv is een
verdachte verplicht om in persoon op de terechtzitting te verschijnen, kort en
zakelijk weergeven;
– indien deze zich in voorlopige hechtenis of detentie bevindt en;
– indien het gaat om een terechtzitting waarop de zaak inhoudelijk – dus
niet pro forma – wordt behandeld en;
– voor zover het gaat om:
a. een delict waarop het spreekrecht van slachtoffers van toepassing is,
(misdrijven waarop een gevangenisstraf van 8 jaar of meer is gesteld
dan wel enkele specifieke gewelds- en zedendelicten) of;

4
5

Staatsblad 2022, 267.
Kamerstuk 33 552, nr. 91.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

b.

één van de in het nieuwe artikel 258a genoemde misdrijven,
waaronder openlijke geweldpleging, misdrijven tegen het openbaar
gezag en misdrijven tegen de zeden.
Uit het door de vragenstellers aangehaalde artikel komt naar voren dat de
verdachten worden verdacht van deelname aan een terroristische organisatie.
Deelname aan een terroristische organisatie kan worden bestraft met een
gevangenisstraf van maximaal 15 jaar. Dat betekent dat deze verdachten
onder het bereik van de toekomstige verschijningsplicht vallen, zolang zij zich
in voorlopige hechtenis of detentie bevinden en het een inhoudelijke
behandeling van de zaak betreft. De voorzitter van de rechtbank kan onder
het komende recht echter ambtshalve, op vordering van de officier van
justitie of op verzoek van de verdachte of het slachtoffer beslissen dat de
verplichte verschijning van de verdachte achterwege blijft in verband met
zwaarwegende belangen van de verdachte, het slachtoffer of een van de
andere procesdeelnemers. Verschijning kan ook achterwege blijven indien
geen van de procesdeelnemers de verplichte verschijning wenselijk of
noodzakelijk vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4