Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1585

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 februari 2016
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken
Ontwikkelingssamenwerking van 1 en 2 februari 2016.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

kst-21501-02-1585
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1585

1

Verslag van de informele bijeenkomst van de Raad Buitenlandse
Zaken (Ontwikkelingssamenwerking) 1–2 februari, te Amsterdam
Op 1 en 2 februari kwamen de Europese Ministers van Ontwikkelingssamenwerking bijeen tijdens een informele Raad in Amsterdam. Ook
Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking (Mimica) en vertegenwoordigers van de Europese Investeringsbank en het Europees Parlement
waren aanwezig. Het doel van de bijeenkomst was een informele
gedachtewisseling over post-Cotonou, de Global Strategy en migratie en
ontwikkeling. Voor de lunch over duurzame mondiale waardeketens
sloten ook de Europese handelsministers en Commissaris voor Handel
(Malmström) aan.
Post-Cotonou
Ministers spraken over de toekomst van de betrekkingen tussen de EU en
de zogenoemde ACS-landen (79 landen in Afrika, het Caribisch Gebied en
de Stille Oceaan) met het oog op het aflopen van het Cotonou-verdrag in
2020. Commissaris Mimica trapte af met een presentatie van de eerste
resultaten van de publieke consultaties. De uitkomsten leken op dit
moment te wijzen op een lichte voorkeur onder de respondenten voor een
juridisch bindend verdrag, een noodzaak rekening te houden met de trend
van regionalisering en de wens voor een sterkere betrokkenheid van de
private sector en het maatschappelijk middenveld. Commissaris Mimica
was vrij optimistisch over de rol van de ACS als groep en wees bijvoorbeeld op de samenwerking tijdens de klimaatonderhandelingen in Parijs.
Het betoog van ECDPM – uitgenodigd als gastspreker – was aanzienlijk
kritischer. Op basis van een recente studie1 werden verschillende
«mythes» over de EU-ACS samenwerking ontkracht. Zo werden de
resultaten van de vaak bejubelde artikel 13 (samenwerking op terug- en
overname) en artikel 96 (consultatieprocedure wanneer fundamentele
waarden in het geding zijn als respect voor mensenrechten, democratische principes en de rechtsstaat, zoals recent met Burundi is gestart)
sterk in twijfel getrokken. De ACS zou zich bovendien niet hebben kunnen
omvormen tot een machtsblok van betekenis. Wanneer het er werkelijk
toe doet, kiest de EU dan ook eerder voor samenwerking met bijvoorbeeld
de Afrikaanse Unie, zoals de recente Migratietop in Valletta aantoont.
Zoals bekend wil het kabinet in deze fase vooral bijdragen aan een open
debat om te voorkomen dat men kiest voor de weg van de minste
weerstand: een vervolgverdrag met licht aangepaste inhoud. Dit zou een
gemiste kans zijn voor een effectiever en gelijkwaardiger partnerschap.
Door de opzet van de discussie is Nederland daar goed in geslaagd. In
kleine groepen werd gebrainstormd over mogelijke scenario’s voor
toekomstige samenwerking, variërend van een voortzetting van het
huidige raamwerk tot thematische gelegenheidscoalities. Er was
duidelijke overeenstemming over de noodzaak het partnerschap te
moderniseren. De wereld is veranderd. Nieuwe uitdagingen vragen om
modernere samenwerkingsvormen die de donor-ontvanger relatie
ontstijgen. Ook was men het eens dat de Global Goals het uitgangspunt
moeten vormen voor het nieuwe partnerschap dat gebaseerd moet zijn op
een coherent en geïntegreerd extern beleid van de Unie. Over de vorm (al
dan niet juridisch bindend) en samenstelling (ACS als geheel of afzonderlijke regio’s) liepen de meningen echter sterk uiteen.
De uitkomsten van de discussie moeten bijdragen aan een gezamenlijke
Mededeling van de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger over de EU
inzet voor de onderhandelingen met de ACS-landen. Deze zal eind 2016
1

http://ecdpm.org/publications/ecdpm-future-acp-eu-political-economy/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1585

2

worden gepresenteerd, mede op basis van een interne evaluatie van de
Commissie over het verdrag van Cotonou en de uitkomsten van de
publieke consultaties.
Global Strategy
De Raad stond stil bij de herziening van het EU buitenland- en veiligheidsbeleid die moet leiden tot een nieuwe EU Global Strategy on Foreign and
Security Policy. Hoge Vertegenwoordiger Mogherini benadrukte het
belang van een goede incorporatie van de veiligheid-ontwikkelingsnexus
in de strategie Ze schetste de eerste contouren van de nieuwe strategie,
die zou voortbouwen op het Gemeenschappelijk Buitenland en Veiligheidsbeleid (GBVB). De strategie zal zowel een thematische als een
regionale invalshoek krijgen waarbij de belangen van de EU centraal staan
met speciale aandacht voor terrorismebestrijding en de welvaart van de
EU. Een grote nadruk ligt op de nabuurlanden, maar er is ook aandacht
zijn voor andere regio’s. In dit kader werd gewezen op de noodzaak voor
partnerschappen met derde landen, die verder gaan dan een donorontvanger relatie. Tenslotte moest conflictpreventie ook een belangrijk
onderdeel van de strategie vormen.
Lidstaten waren positief over de geïntegreerde aanpak in de strategie
waar ontwikkeling – naast handel, milieu en energie – een belangrijke plek
zal krijgen. Velen wezen op de steeds diffuser wordende scheiding tussen
intern en extern beleid van de Unie, zoals wordt aangetoond door
uitdagingen op het terrein van migratie, cybersecurity en terrorisme.
Hieruit blijkt bovendien het belang van de sterke link tussen veiligheid en
ontwikkeling. Lidstaten noemde uiteenlopende onderwerpen die terug
zouden moeten komen in de strategie, maar men was het eens dat de
Global Goals een sleutelrol moeten krijgen in de implementatie. De
verankering van een ontwikkelingsinvalshoek in de strategie zou ook
breder moeten zijn dan fragiele staten. Naast de aanpak van grondoorzaken van conflict en instabiliteit (waaronder extreme armoede), werd ook
gewezen op het belang van goed bestuur en democratie; een middeninkomensland als Syrië was ondanks relatief goede economische omstandigheden toch bezweken onder slecht bestuur. Verschillende lidstaten wezen
daarnaast op de noodzaak ook vinger aan de pols te houden bij landen die
opkrabbelden uit een situatie van conflict zoals Somalië en Afghanistan.
De belangrijke rol die vrouwen te spelen hebben in conflictsituaties werd
meermaals benoemd onder verwijzing naar VN Veiligheidsraad resolutie
1325.
De strategie zal de komende tijd worden uitgewerkt in nauw overleg met
lidstaten en wordt in juni door de Hoge Vertegenwoordiger gepresenteerd
aan de Europese Raad.
Migratie en ontwikkeling
Migratie en ontwikkeling is een terugkerend onderdeel van de agenda van
de OS-Raad geworden. Ditmaal spitste de discussie zich toe – mede met
het oog op de Syrië-regio conferentie die enkele dagen later zouden
worden gehouden in Londen – op wat de EU kan doen om te zorgen dat
vluchtelingen in de regio een beter toekomstperspectief hebben: dat ze
een bestaan op kunnen bouwen, dat ze aan het werk kunnen en dat hun
kinderen naar school kunnen. In dat licht was er veel waardering voor de
concrete voorstellen die door de EU instellingen en lidstaten zijn
ontwikkeld in aanloop naar de conferentie. De ambities zijn groot en de
doelstellingen helder. Zo kondigde Duitsland een plan aan om één miljoen
banen te creëren in de Syrië regio en presenteerde het VK een voorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1585

3

om alle kinderen van Syrische vluchtelingen in het nieuwe schooljaar naar
school te krijgen.
In landen in de Syrië regio heeft de instroom van vluchtelingen grote
economische, sociale en politieke gevolgen. Hun massale aanwezigheid
legt een zware last op beschikbaarheid en kosten van lokale voorzieningen
zoals drinkwater, onderwijs en afvalverwerking. Om te voorkomen dat
deze landen zouden bezwijken onder de grote migratiedruk is niet alleen
meer geld nodig, maar ook meer maatregelen om economische groei aan
te jagen. Dat moet verder gaan dan humanitaire hulp en ontwikkelingssamenwerking, daar waren alle Ministers het over eens. Velen wezen op het
belang de private sector te betrekken en de noodzaak ODA middelen in te
zetten als katalysator voor duurzame economische groei, iets waar
Nederland al geruime tijd voor pleit. De Europese Investeringsbank (EIB)
is hierin een belangrijke partner. De EIB was bereid de komende vijf jaar
een additionele EUR 2 miljard (bovenop de bestaande leningenportefeuille van EUR 12,5 miljard) aan leningen beschikbaar te stellen in Turkije,
Jordanië, Libanon en Egypte. Veel lidstaten merkten op dat in dit kader
ook Noord-Irak niet vergeten moet worden. Ook daar is de druk door grote
aantallen ontheemden enorm.
Nederland zet zich al geruime tijd in voor versterkte samenwerking met
landen als Libanon en Jordanië en voor structurele oplossingen om de
vluchtelingen in deze landen te ondersteunen op het gebied van werk,
onderwijs, zorg en water. Het kabinet is dan ook tevreden dat er nu een
concreet plan is gepresenteerd voor de ontwikkeling van brede partnerschappen met deze landen – zogenoemde Compacts – waarin ook
aandacht is voor intensievere samenwerking op het gebied van handel en
veiligheid. Tegelijkertijd zullen deze landen ook zelf moeten bijdragen aan
het creëren van een beter toekomstperspectief, bijvoorbeeld door
vluchtelingen werkvergunningen te geven en hun rechten te waarborgen.
EU en verduurzaming mondiale waardeketens
Voortbouwend op de discussies en uitkomsten van de conferentie «EU en
duurzaamheid in mondiale waardeketens» die door Nederland werd
georganiseerd op 7 december 2015, spraken de EU Ministers voor
ontwikkelingssamenwerking en EU Ministers voor handel over hoe
handel- en OS-beleid kunnen bijdragen aan de verduurzaming van
mondiale waardeketens. Het was voor het eerst dat ze in deze samenstelling bijeenkwamen. Ook vertegenwoordigers van het Europees
Parlement en de EIB namen deel aan deze sessie.
Het initiatief om hulp en handel beter aan elkaar te verbinden werd door
alle deelnemers positief ontvangen. Op basis van ervaringen uit het
bedrijfsleven werd gediscussieerd over hoe in Europees verband door
zowel bedrijfsleven als overheden, in samenwerking met het maatschappelijk middenveld, kan worden bijgedragen aan het verduurzamen van
waardeketens. Hierbij werd onder meer gewezen op het belang van betere
afstemming door zowel de lidstaten als de Commissie instellingentussen
handels- en ontwikkelingsinstrumenten. Hierbij werd onder meer gewezen
op het belang van een koppeling van lopende programma’s in en
samenwerkingsverbanden met derde landen op het terrein van
duurzaamheid aan de implementatie van afspraken over handel en
duurzaamheid in handels- en investeringsakkoorden. Ook het belang van
meer transparantie in ketens, bewustzijn van consumenten en het delen
van best practices in Europa werden onderstreept. Actieve betrokkenheid
van bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties is ook hierin cruciaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1585

4

Er was brede steun voor een aantal (recente en verwachte) Europese
initiatieven die handvatten bieden voor verduurzaming van waardeketens
waaronder de nieuwe Aid for Trade Strategy, de uitwerking van de in
oktober 2015 gepubliceerde handelsstrategie Trade for All en een nieuw
EU actieplan voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
Nederland beoogt als EU-voorzitter de synergie tussen hulp en handel
verder vorm te geven en met deze gecombineerde sessie tijdens de
informele Raad in Amsterdam is een eerste stap is gezet. De komende
maanden zal verder worden gewerkt aan de inbedding van duurzame
mondiale waardeketens in de EU agenda. De aankondiging van de
Europese Commissie van het zogenaamde EU Garment Initiative gericht
op verduurzaming van de textielsector dat in april wordt gelanceerd, sluit
hier goed bij aan. De Nederlandse triopartners Slowakije en Malta hebben
aangegeven de aandacht voor de hulp en handel agenda en in het
bijzonder voor de verduurzaming van waardeketens voort te willen zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1585

5