Resultaten verantwoordingsonderzoek 2017

Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (VII)
Rapport bij het jaarverslag

2018

Resultaten
verantwoordingsonderzoek 2017
Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (VII)
Rapport bij het jaarverslag

Vooraf
De Algemene Rekenkamer doet ieder jaar onderzoek naar de verantwoording die ministers
in de jaarverslagen afleggen over bedrijfsvoering, bestedingen en het beleid. Onze centrale
vragen in dit jaarlijkse ‘verantwoordingsonderzoek’ zijn:
• Is het geld in het afgelopen jaar besteed volgens de regels?
• Waren de zaken op het departement goed geregeld?
• Heeft het gevoerde beleid de gewenste resultaten gehad?
Op basis van deze vragen beschrijven wij per begrotingshoofdstuk of de verantwoordelijke
ministers hun zaken op orde hebben. Vanuit onze wettelijke taak geven wij daarbij ook
oordelen over de kwaliteit van de financiële informatie en de totstandkoming van de
beleids- en bedrijfsvoeringsinformatie in de jaarverslagen van de ministers en over de
kwaliteit van de bedrijfsvoering zelf. Met een verklaring van goedkeuring van de Algemene
Rekenkamer kunnen de Staten-Generaal per begrotingshoofdstuk decharge verlenen aan
de minister.
Dit rapport heeft betrekking op het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII).
Onze overige publicaties in het kader van het verantwoordingsonderzoek 2017 vindt u
op www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2017.
Hier vindt u ook ons rapport Staat van de Rijksverantwoording 2017. Hierin nemen wij
de goedkeuring van de Rijksrekening op. Ook bevat deze publicatie een overkoepelende
uiteenzetting over het verantwoordingsonderzoek 2017.

3

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Inhoud
1

Onze conclusies

5

2

Feiten en cijfers

7

3

Financiële informatie
3.1 Oordeel over de financiële informatie

8

Bedrijfsvoering
4.1 Ontwikkelingen in de bedrijfsvoering
4.2 Oordeel over de bedrijfsvoering
4.3 Onvolkomenheid
4.4 Aandachtspunt bedrijfsvoering
4.5 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie

10

Beleidsresultaten
5.1 Berichtenbox
5.2 Het streven naar een digitale eenheidsstaat
5.3 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie

17

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
6.1 Reactie minister van BZK
6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer

32

4

5

6

8

10
12
13
15
16

17
30
30

32
34

Bijlage 1
Over het verantwoordingsonderzoek

36

Bijlage 2
Methodologische verantwoording data-analyse

38

Bijlage 3
Literatuur

39

Bijlage 4
Eindnoten

42

4

Inhoud

1 Conclusies

1

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Onze conclusies
Naar aanleiding van het regeerakkoord zijn er taken van de minister van Economische
Zaken en Klimaat (digitalisering bedrijven) en taken van de minister van Infrastructuur
en Waterstaat (ruimtelijke ordening en omgevingswet) overgegaan naar de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Meer dan in het verleden is de minister
van BZK nu verantwoordelijk voor belangrijke digitaliseringsopgaven. Het kabinet heeft op
dit terrein hoge ambities. Om de kansen van digitalisering te benutten is het van belang dat
de overheid vertrekt vanuit het perspectief van de burger en werk maakt van het uniform
definiëren van begrippen.
In 2017 was Wonen en Rijksdienst (WenR) nog een apart begrotingshoofdstuk met, tot
27 januari 2017, een eigen minister. Over 2017 is voor dit begrotingshoofdstuk een
afzonderlijk jaarverslag opgesteld. Naast dit rapport bij het Jaarverslag 2017 van BZK
hebben wij daarom een rapport uitgebracht bij het Jaarverslag 2017 van WenR. In dat
rapport gaan we vooral in op de taak van de minister van BZK op het gebied van de
rijksbrede bedrijfsvoering.
Digitale communicatie met burgers kan en moet beter
De Berichtenbox is een digitale postbus waarin burgers digitale berichten kunnen ontvangen
van publieke organisaties. Het kabinet had hoge ambities ten aanzien van het verder
digitaliseren van de communicatie tussen overheid en burger. Zo zouden alle overheden
de Berichtenbox gaan gebruiken en zou het gebruikersperspectief leidend zijn bij de
verdere ontwikkeling van deze postbus.
Wij hebben het gebruik van de Berichtenbox geanalyseerd op basis van beschikbare data.
We constateren dat zowel het aanbod van berichten in de Berichtenbox als het aantal door
burgers in gebruik genomen boxen toeneemt. De toename lijkt wel af te vlakken en de
gebruiksmogelijkheden zijn nog steeds beperkt. Overheidsinstanties gebruiken de Berichtenbox op verschillende manieren. We bevelen de minister van BZK aan om de Berichtenbox
toegankelijker te maken door het gebruik door overheidsinstanties te standaardiseren.
Ook bevelen wij aan om het openen van berichten actief te monitoren.
Voorbeeldfunctie op informatiebeveiliging
De minister van BZK zet een geringe hoeveelheid capaciteit in om de eigen IT-systemen te
beveiligen. Dit maakt de aanpak voor de informatiebeveiliging kwetsbaar. Zo zijn er in 2017
op dit terrein minder activiteiten uitgevoerd dan gepland omdat de implementatie van de
Algemene Verordening Gegevensbescherming veel tijd vroeg. Omdat de minister van BZK
5

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

verantwoordelijk is voor de rijksbrede coördinatie van informatiebeveiliging verwachten
wij dat zij voorop loopt op het gebied van informatiebeveiliging (zie ook ons rapport bij het
Jaarverslag 2017 van WenR). Dat is nu niet het geval. We bevelen de minister van BZK aan
om de capaciteitsinzet te heroverwegen en meer procedures en besluiten te formaliseren.
Financiële administratie
We constateren tot slot dat bij de financiële functie de veranderopgaves in 2017 groter
waren dan het verandervermogen. De opgaande lijn en de structurele versterking die de
afgelopen jaren is ingezet, zijn niet afdoende geweest om de grote uitdagingen van 2017
– de overstap naar ander financieel systeem en de outsourcing van de financiële administratie – beheerst op te vangen. De jaarverslagen van BZK en van Koninkrijksrelaties en
BES-Fonds zijn te laat opgeleverd. Daarnaast kwamen gebreken aan het licht in het voorschottenbeheer en de dossiervorming. In 2018 moeten de geconstateerde gebreken
worden verholpen en vraagt de transitie van taken vanuit andere ministeries om extra
inspanningen.
Verder in het rapport
In de volgende hoofdstukken werken wij bovenstaande conclusies verder uit:
• Hoofdstuk 3, ‘Financiële informatie’: hierin geven wij ons oordeel over de financiële
informatie in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van BZK.
• Hoofdstuk 4, ‘Bedrijfsvoering’: hierin geven wij ons oordeel over de bedrijfsvoering
van het Ministerie van BZK. In 2017 is er één onvolkomenheid geconstateerd. Dat is
een verslechtering ten opzichte van 2016, toen waren er geen onvolkomenheden.
• Hoofdstuk 5, ‘Beleidsresultaten’: hierin bespreken wij de conclusies uit ons onderzoek
naar de Berichtenbox en gaan we in op de regie die het Ministerie van BZK voert op
de digitale eenheidsstaat. Ook geven wij ons oordeel over de totstandkoming van de
informatie die in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van BZK is opgenomen over
het gevoerde beleid.
• Hoofdstuk 6, ‘Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer’: hierin vatten wij de
reactie samen die wij op 25 april 2018 ontvingen van de minister van
BZK en geven ons nawoord daarbij.

6

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Feiten en cijfers
De uitgaven van het Ministerie van BZK beslaan 0,38% van de totale rijksuitgaven
over 2017. Het Ministerie van BZK heeft in 2017 uitgaven gedaan voor € 874,7 miljoen.
Daarnaast zijn verplichtingen aangegaan voor € 825,2 miljoen. De ontvangsten bedroegen
€ 150,1 miljoen.
Ministerie van BZK (VII) in cijfers (in miljoenen €)
2015

2016

2017

Verplichtingen

916,6

851,1

825,2

Uitgaven

798,4

903,3

874,7

Ontvangsten

884,2

206,0

150,1

Fte’s

7.680

8.561

9.180

Het grootste gedeelte van de uitgaven in 2017 (€ 874,7 miljoen) komt ten laste van artikel
2 AIVD (€ 233,8 miljoen) en artikel 11 Centraal apparaat (€ 366,5 miljoen). Op artikel 11
staan alle personele en materiële uitgaven van het Ministerie van BZK, inclusief de apparaats­
kosten die verbonden zijn aan de taakuitvoering op het terrein van Wonen en Rijksdienst
(WenR), maar exclusief de apparaatskosten van de AIVD en de agentschappen.
De gerealiseerde uitgaven (€ 874,7 miljoen) zijn € 132,4 miljoen hoger dan aanvankelijk
begroot (€ 742,2 miljoen). Het grootste gedeelte van deze overschrijding wordt verklaard
door een overschrijding van de oorspronkelijke begroting van € 60,8 miljoen (ongeveer
46%) op het artikel Centraal apparaat: € 34,1 miljoen op personele en € 26,7 miljoen op
materiële uitgaven.

7

Inhoud

1 Conclusies

3

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Financiële informatie
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de financiële informatie
in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van BZK.
We geven in § 3.1 een oordeel over:
• de rechtmatigheid en deugdelijke weergave van de financiële informatie op
totaalniveau;
• de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van de financiële informatie op
artikelniveau.

3.1 Oordeel over de financiële informatie
De financiële informatie in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties voldoet op totaalniveau aan de daaraan te stellen eisen. Daarnaast hebben
wij ook geen fouten gevonden die de tolerantiegrens op artikelniveau overschrijden.

Alle door ons aangetroffen fouten en onzekerheden vindt u in het overzicht op onze
website www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek2017.
3.1.1 Oordeel rechtmatigheid financiële informatie
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is op totaalniveau rechtmatig. Wij
geven dit oordeel onder het voorbehoud dat de Staten-Generaal goedkeuring zullen verlenen
aan de slotwetmutaties waarin alle geraamde uitgaven, verplichtingen en ontvangsten uit de
begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) in overeenstemming zijn gebracht
met de uiteindelijk gerealiseerde bedragen.
Voorbehoud slotwetmutaties
Het bedrag aan verplichtingen dat in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties is opgenomen omvat in totaal € 10,2 miljoen aan overschrijdingen
op het begrotingsartikel 2. Het bedrag aan uitgaven omvat in totaal € 2,2 miljoen aan overschrijdingen op begrotingsartikel 2. Gaan de Staten-Generaal niet akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan moeten wij onze oordelen over de financiële informatie
mogelijk herzien.

8

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

3.1.2 Oordeel deugdelijke weergave financiële informatie
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is op totaalniveau deugdelijk
weergegeven en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

3.1.3 Oordeel rechtmatigheid en deugdelijke weergave op artikelniveau
Wij controleren ook op artikelniveau de deugdelijke weergave en de rechtmatigheid van
de financiële informatie.
De informatie die is opgenomen in de financiële overzichten van het Jaarverslag 2017 van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is op artikelniveau rechtmatig en
deugdelijk weergegeven.

9

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

4

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bedrijfsvoering
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van ons onderzoek naar de bedrijfsvoering
van het Ministerie van BZK. Bij de beschrijving van de ontwikkelingen in de bedrijfsvoering
gaan we in op de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (§ 4.1). Aansluitend geven
we een oordeel over de bedrijfsvoering van het Ministerie van BZK (§ 4.2). In de daarop­
volgende paragrafen bespreken we de geconstateerde onvolkomenheid (§ 4.3) en gaan we
in op een aandachtspunt in de bedrijfs­voering (§ 4.4). We sluiten dit hoofdstuk af met ons
oordeel over de totstandkoming van de informatie over de bedrijfsvoering die de minister
van BZK in haar jaarverslag verstrekt (§ 4.5).

4.1 Ontwikkelingen in de bedrijfsvoering
4.1.1 AIVD: werk in uitvoering
Het is de taak van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) om onzichtbare
risico’s en dreigingen voor Nederland tijdig te onderkennen én te duiden. Sinds 2013 is het
dreigingsniveau in Nederland substantieel, dat wil zeggen dat de kans op een aanslag reëel
is (Ministerie van JenV/NCTV, 2018). De dreigingen zijn divers: bijvoorbeeld extremisme
in al zijn verschijningsvormen, heimelijke politieke beïnvloeding of cyberdreigingen.
De behoefte aan inlichtingen nam dan ook toe. Er is extra geld beschikbaar gekomen,
met name voor contra-terrorisme en cybersecurity. De dienst heeft daarop in mensen en
middelen geïnvesteerd. Constateerden wij vorig jaar dat de diepe sporen als gevolg van de
budgetingrepen uit de jaren 2012-2015 in 2016-2017 zijn weggetrokken, over 2017 zien
wij een opbouwende ontwikkeling van de dienst (Algemene Rekenkamer, 2015 en 2017).
Deze ontwikkeling betreft de doorgaande groei van de organisatie en ook een verdere
professionalisering van de bedrijfsvoering. Op beide aspecten gaan wij hierna nader in.
Hieruit blijkt dat de AIVD tijd voor uitvoering nodig heeft gehad en nodig zal blijven hebben.
Doorgaande groei
Met ingang van het begrotingsjaar 2014 heeft de AIVD extra budgetten toegekend gekregen
vanwege de toenemende inlichtingenbehoefte (zie tabel 1). De uitgaven namen toe van
ruim € 193 miljoen in 2014 tot € 234 miljoen in 2017. Voor de jaren 2018-2022 zijn de
uitgaven begroot op ruim € 250 miljoen. Dit bedrag is exclusief de intensivering van € 8
tot € 12 miljoen voor cybersecurity uit het regeerakkoord.
De toekenning van extra budgetten staat aan de basis van de groei van de organisatie. Deze
dienen eerst opgenomen te worden in begrotingshoofdstuk VII van het Ministerie van BZK

10

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

en wel op artikel 2 AIVD. Daarop kan de AIVD de financiële middelen aanwenden voor
extra mensen en middelen. Als nieuwe medewerkers in dienst treden, volgt een specifiek
opleidingstraject.
Wij constateren dat bijna alle extra budgetten structurele financiële middelen zijn.
Daarnaast zijn deze bestemd voor specifieke doelen. Het duurt één tot twee jaar voordat
de extra toegekende budgetten in de begroting van BZK op artikel 2 zijn opgenomen;
tussen besluitvorming over extra budgetten en de feitelijke opname zit dat tijdsverschil.
Daarop kan het wervings- en selectietraject door de AIVD gestart worden. We zien dat in
2015 en 2016 vooral de beschikbare formatieruimte van de AIVD is toegenomen, in 2017
nam ook de daadwerkelijke bezetting toe. Dit betekent dat ook de personele uitbreiding
een paar jaar vraagt. Hierbij is dan nog geen rekening gehouden met de tijd die nodig is om
de nieuwe medewerkers op te leiden voor een specifieke functie en voor het ontwikkelen
van de benodigde expertises binnen het inlichtingenwerk.
Tabel 1 Intensiveringen voor de AIVD vanaf 2014
Jaar van besluit- Jaar van opname in
vorming
begroting BZK, art.2
2014
2015

2015
2016

2016
2017
2017
2017
Regeerakkoord
Rutte-III
Regeerakkoord
Rutte-III

2018
2017
Ad hoc 2018 en 2019
2018
2018

Bedrag (in miljoenen €) Bestemming
25
14 in 2016 →
40 vanaf 2020
2,2
10
6
7,5
3

Versterking veiligheidsketen
Versterking veiligheidsketen
Cybersecurity
Implementatie Wiv 2017
Continuïteit personele werving
Cybersecurity
Contraterrorisme

8 in 2019 → Cybersecurity
12 vanaf 2021

2019

Bedrijfsvoering
Door deze ontwikkeling verandert de AIVD qua schaalgrootte. Dit vraagt om een aangepaste
sturing en beheersing van de organisatie, van meer input- naar meer outputsturing.
Wij constateren dat de dienst ook in 2017 stappen heeft gezet in outputsturing en sturing
op efficiency. De prioritering van onderzoekscapaciteit en inzet van bijzondere middelen
vindt steeds meer planmatig en volgens een vaste systematiek plaats. Binnen het financieel
beheer en materieelbeheer worden processen aangepast. Verder beziet de AIVD welke
efficiency bereikt kan worden, zowel binnen het primaire proces als de bedrijfsvoering.

11

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Daarnaast zijn er externe ontwikkelingen die de bedrijfsvoering van de AIVD beïnvloeden.
De voorbereidingen om deze te implementeren in de organisatie beslaan meerdere jaren
en vragen ook om een bijpassend intern aanpassingsvermogen van de dienst. Wij illustreren
dit met twee voorbeelden.
Het eerste voorbeeld is de implementatie van de nieuwe Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten, Wiv 2017. Eind 2013 gaf de commissie-Dessens aan dat uitbreiding
van de bijzondere bevoegdheden van de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten nodig was,
onder andere via kabelgebonden interceptie vergezeld met versterking van het toezicht
(Commissie-Dessens, 2013). De achtereenvolgende kabinetten hebben de Wiv 2017
voorbereid, leidend tot aanvaarding door het parlement medio 2017. De invoering van
de Wiv 2017 stelt nieuwe eisen aan de organisatie van de dienst, op alle niveaus en bij alle
eenheden. Hierbij moet worden gedacht aan het aanpassen en implementeren van werkwijzen, IT-infrastructuur, het ontwikkelen van expertises van mensen en het aanpassen van
de bevoegdheden en rollen bij teams en management. In maart 2018 werd het raadgevend
referendum gehouden. Naar aanleiding van de uitkomsten hiervan stelt het kabinet wijzigingen aan de Tweede Kamer voor. Het streven van het kabinet is om de wet op 1 mei 2018
te laten ingaan.
Het tweede voorbeeld is de tijd die nodig is om tot verdere samenwerking met de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) te komen. De commissie-Dessens benoemde
eind 2013 hiervan een aantal verschillende mogelijkheden. Wij lichten er hier met het oog
op 2017 twee uit:
• samenwerking tussen de eenheden van de AIVD en MIVD die de veiligheidsonderzoeken
uitvoeren; fasegewijs zijn in 2017 en worden in 2018 de beide eenheden samengevoegd en centraal gehuisvest. In maart 2018 is tevens de gezamenlijke beleidsregel
AIVD en MIVD veiligheidsonderzoeken van kracht geworden om de processen waar
mogelijk te uniformeren (ministers van Defensie en BZK, 2018).
• gezamenlijke huisvesting AIVD en MIVD: de eerste plannen stammen uit de jaren
2013-2014, toen de AIVD fors moest bezuinigen; de besluitvorming over de gezamenlijke huisvesting is in 2017 in een voorbereidend stadium gekomen.

4.2 Oordeel over de bedrijfsvoering
De door ons onderzochte onderdelen van de bedrijfsvoering van het Ministerie van BZK
voldeden in 2017 aan de gestelde eisen, met uitzondering van één onvolkomenheid.

12

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

Onderwerp

2015

2016

Beveiligingsnormen DigiD

Onvolkomenheid

Subsidiebeheer kerndepartement

Onvolkomenheid

Financiële functie kerndepartement

Onvolkomenheid

Inkoopbeheer kerndepartement

Onvolkomenheid

Totstandkoming jaarverslagen

5 Beleid

6 Reactie

2017

Onvolkomenheid

4.3 Onvolkomenheid
4.3.1 Te late totstandkoming jaarverslagen
Per 1 januari 2017 is het Ministerie van BZK overgestapt naar een ander financieel systeem.
Dit financieel systeem wordt beheerd en uitgevoerd door het Financieel Dienstencentrum
(FDC). Het FDC maakt deel uit van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en verzorgt ook de financiële administratie van vier andere departementen. Vanaf 1 september 2017 zijn de medewerkers van het Ministerie van BZK, die betrokken waren bij
de uitvoering van de financiële administratie, zowel formeel als fysiek overgegaan naar
het FDC.
De uitbesteding van het financieel systeem door het Ministerie van BZK leidde bij het FDC
tot een forse uitbreiding van zijn takenpakket. De minister van BZK heeft nu de rol van
opdrachtgever.
Achterstanden in vastleggingen financiële administratie
Door het vertrek van financieel administratief medewerkers naar het FDC heeft het Ministerie van BZK kennis en kunde over specifieke aangelegenheden van het Ministerie van
BZK ingeleverd. Hiernaast werden deze voormalige BZK-medewerkers in eerste instantie
bij het FDC niet op het BZK-terrein ingezet en leidde het nieuwe systeem tot onwennigheid bij medewerkers. De veranderingen hebben ertoe geleid dat financiële transacties
niet altijd juist, volledig en tijdig zijn vastgelegd in de administratie en dat het beheer van
tussenrekeningen en jaarrekeningposten is verslechterd ten opzichte van 2016. Dit bleek
ook uit de tussentijdse afsluitingen.
Naar aanleiding van de bevindingen uit de tussentijdse afsluitingen in het najaar heeft
BZK de rol van opdrachtgever van het FDC steviger opgepakt en meer inhoud gegeven.
De frequentie van monitorgesprekken is verhoogd. Ook hebben BZK en het FDC meer
personeel aangetrokken en is specifieke expertise over het ministerie ingezet om de
ontstane achterstanden in de financiële administratie weg te werken.
Hoewel deze maatregelen effect hebben gehad, zijn het Jaarverslag 2017 Koninkrijks­
relaties (IV) en BES-fonds (H) en het Jaarverslag 2017 BZK (VII) niet tijdig opgeleverd.
13

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Structurele tekortkomingen
Het niet tijdig opleveren van het Jaarverslag hangt voor een belangrijk deel samen met
de nieuwe situatie die was ontstaan door de overgang naar het FDC en de wijze waarop
beschikbaar personeel is ingezet. Er speelden daarnaast andere, meer structurele, tekort­
komingen een rol, te weten:
• Een gebrekkig voorschottenbeheer
Gedurende het jaar was de informatievoorziening aan de directies onvoldoende om
de voorschottenstand adequaat te kunnen bewaken.
• Gebrekkige dossiervorming
De brondocumentatie bij financiële transacties is niet consequent vastgelegd in SAP/3F
en/of in Digidoc, het digitaal archiveringssysteem van BZK. Daarnaast is het vaak lastig
om de informatie te ontsluiten. Hierdoor is de onderbouwing van financiële transacties
niet altijd ordelijk en controleerbaar en is het voor BZK niet goed mogelijk om de
kwaliteit van de financiële administratie te monitoren.
Aanbevelingen
In het regeerakkoord zijn afspraken gemaakt die zorgen voor substantiële uitdagingen voor
de financiële administratie in 2018, die bovenop de uitdagingen uit 2017 komen. Zo komt
begrotingshoofdstuk XVIII Wonen en Rijksdienst te vervallen. Dit hoofdstuk wordt geconverteerd naar de financiële administratie van het begrotingshoofdstuk BZK (VII). Daarnaast
vraagt de transitie van taken vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (ruimtelijke ordening en Omgevingswet) om extra inspanningen.
De minister geeft in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het Jaarverslag aan dat BZK en het
FDC de gang van zaken rond de jaarafsluiting gaan evalueren om daaruit lering te trekken
voor de toekomst. Wij bevelen de minister van BZK aan om verder:
• gedurende het jaar meerdere gedegen tussentijdse afsluitingen uit te voeren om tijdig
knelpunten te identificeren;
• het voorschottenbeheer te verbeteren door na te gaan welke informatie de directies
nodig hebben om hun taken adequaat uit te kunnen voeren en te investeren in kennis
over de regelgeving bij de medewerkers;
• de monitorfunctie bij BZK te versterken, bijvoorbeeld door verbijzonderde interne
controles uit te voeren om het financieel beheer op een hoger niveau te krijgen;
• afspraken met het FDC te maken over de dossiervorming in het financieel systeem
en het systeem voor de digitale archivering.

14

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

4.4 Aandachtspunt bedrijfsvoering
4.4.1 Informatiebeveiliging kerndepartement
Toenemend belang informatiebeveiliging
De ICT bij de rijksoverheid bestaat zowel uit systemen voor primaire processen (belastingen,
uitkeringen, subsidies) als voor ondersteunende processen (zoals kantoorautomatisering
en financiële systemen). Door een steeds groter gebruik van ICT ontstaan er ook meer
potentiële kwetsbaarheden. De hacks van Cozy bear op de Democratische Partij in de VS,
de WannaCry ransomware die wereldwijd spoorwegen, bedrijven en ziekenhuizen trof en
de DDoS aanvallen op banken en de belastingdienst zijn zo maar drie recente voorbeelden
waarbij democratische processen zijn beïnvloed, burgers en instellingen zijn gechanteerd
en de dienstverlening werd ontregeld. Met de toegenomen digitale mogelijkheden doen
ook nieuwe bedreigingen zich voor en daardoor is het belang van informatiebeveiliging nu
nog duidelijker. Doordat de samenleving in hoge mate afhankelijk is van diensten van de
rijksoverheid en de rijksoverheid daarnaast een kaderstellende functie heeft, staat zij in een
uitzonderlijke positie. Deze positie vereist dat de rijksoverheid haar informatiebeveiliging
zelf goed op orde heeft en daarmee het goede voorbeeld geeft.
Gegeven het toenemende belang van een goede informatiebeveiliging doen wij hier jaarlijks
onderzoek naar. Dit jaar hebben we daarbij vooral gekeken naar de voortgang op de bevindingen van vorig jaar, met name voor wat betreft de versteviging van de centrale sturing.
Die is belangrijk omdat informatiebeveiliging een zaak is van de departementale top.
Randvoorwaarden voor sturing op orde maar beperkte capaciteitsinzet
Kijken we naar de sturing op informatiebeveiliging bij het Ministerie van BZK dan zien we
dat er een specifieke cyclus is ingericht. De verantwoordelijkheid voor informatiebeveiliging is belegd bij de decentrale dienstonderdelen. Centraal wordt inzicht verkregen in
onder meer de voortgang van de uitvoering van verbeterplannen. Belangrijke randvoorwaarden om centraal te kunnen sturen op informatiebeveiliging zijn daarmee ingevuld.
Wel zien we kwetsbaarheden voortkomend uit de capaciteitsinzet. De plaatsvervangend
Chief Information Security Officer (CISO) voert de feitelijke CISO-taken uit op centraal
niveau. Deze functie is bij één persoon belegd. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat de sitevisits (bezoeken ter plaatse) bij de organisatieonderdelen minder vaak zijn afgelegd dan
beoogd was. Werkzaamheden die voortvloeien uit het implementatietraject van de
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) hebben daarnaast ook veel tijd
gevraagd. Deze nieuwe privacywetgeving gaat op 25 mei 2018 in en vervangt daarmee
de Wet Bescherming Persoonsgegevens (Wbp).

15

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

De bevindingen van vorig jaar op de onderzochte kritieke systemen zijn door de minister
van BZK niet in een verbeterplan opgenomen. We constateren echter wel dat er verschillende activiteiten zijn uitgevoerd, zoals aangescherpte afspraken en actieve monitoring.
Aanbeveling
We vragen de minister van BZK aandacht voor de kwetsbaarheden die voortvloeien uit
de geringe capaciteitsinzet op informatiebeveiliging. Gezien het feit dat de minister verantwoordelijk is voor de rijksbrede coördinatie op informatiebeveiliging zouden wij verwachten
dat dit departement voorop loopt. Dat is echter niet het geval. In dit kader wijzen wij ook
op de door ons geconstateerde ernstige onvolkomenheid in de informatiebeveiliging van
de Rijksdienst Caribisch Nederland, zie ons rapport bij het Jaarverslag 2017 Koninkrijksrelaties
en BES-fonds. Deze voorbeeldfunctie vraagt naar onze mening om meer aandacht voor
informatiebeveiliging.
Gezien de risico’s voortvloeiend uit de beperkte capaciteit bevelen wij de minister van BZK
aan om de formatie te heroverwegen en meer procedures en besluiten te formaliseren.

4.5 Oordeel over totstandkoming bedrijfsvoeringsinformatie
Naast een meer inhoudelijke beoordeling van de bedrijfsvoering, beoordelen wij ook
de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag.
De bedrijfsvoeringsinformatie in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties is deugdelijk tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

16

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

5

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Beleidsresultaten
In dit hoofdstuk bespreken we de uitkomsten van ons onderzoek naar de resultaten van
het beleid van de minister van BZK. Dit jaar hebben wij onderzoek gedaan naar de Berichtenbox (§ 5.1). Daarnaast gaan we kort in op het streven naar een digitale eenheidsstaat
(§ 5.2).Tenslotte geven we in dit hoofdstuk een oordeel over de totstandkoming van de
beleidsinformatie in het Jaarverslag van het Ministerie van BZK (§ 5.3).

5.1 Berichtenbox
In ons verantwoordingsonderzoek over 2016 concludeerden we dat de digitale dienstverlening van de overheid vriendelijker en veiliger kon.1 In dit Verantwoordingsonderzoek 2017
hebben wij het gebruik van Berichtenbox geanalyseerd op basis van beschikbare data.
5.1.1 Wat is de Berichtenbox?
De Berichtenbox is een digitale postbus op het portal MijnOverheid (www.MijnOverheid.nl).
Burgers kunnen daar digitale berichten van publieke organisaties ontvangen, bewaren en
beheren. Iemand kan de Berichtenbox in gebruik nemen door zijn of haar MijnOverheidaccount te activeren. Na activering kunnen de publieke organisaties worden geselecteerd
waarvan de burger digitaal berichten wil ontvangen. In bijna alle gevallen kan deze selectie
ook weer ongedaan worden gemaakt. Alleen ten aanzien van de Belastingdienst kan een
burger een eenmaal gemaakte keuze voor het digitaal ontvangen van berichten niet meer
terugdraaien.

17

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Gebruikers kunnen ook aangeven of zij een e-mail willen ontvangen, zodra er een nieuw
bericht binnenkomt (notificatie). Aanbieders van berichten kunnen sinds 2016 berichten
een notificatiekenmerk meegeven, zoals ‘actie ondernemen’, ‘jaaropgave’ of ‘APK herinnering’.
Elk notificatiekenmerk zorgt voor een andere e-mail aan het door de gebruiker opgegeven
e-mailadres.
De Berichtenbox is éénrichtingsverkeer: de burger kan geen berichten verzenden vanuit de
Berichtenbox naar een overheidsorganisatie. Wanneer een burger vragen of klachten heeft
over een bericht, moet hij of zij de organisatie benaderen die het bericht heeft verstuurd.
Contactgegevens kan de burger vinden in de lijst van aangesloten overheidsorganisaties,
of in het bericht van de betreffende organisatie.
De burger kan iemand machtigen om berichten te lezen. Dit kan alleen wanneer de
gemachtigde ook een account bij MijnOverheid heeft. Het machtigen van andere gebruikers
is vooralsnog alleen mogelijk voor bepaalde berichten van de Belastingdienst, het Centrum
Indicatiestelling Zorg (CIZ) en een aantal gemeenten en waterschappen.
18

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Een publieke organisatie kan ervoor kiezen om berichten via de Berichtenbox te versturen,
maar is hiertoe niet verplicht. Eind 2016 waren 305 organisaties op de Berichtenbox
aangesloten, waaronder de Belastingdienst, het UWV, de SVB, de RDW en 225 gemeenten.
Ook een beperkt aantal niet-publieke organisaties kan berichten sturen via de Berichtenbox; zo waren er eind 2016 40 pensioenfondsen aangesloten.

De Berichtenbox is een onderdeel van MijnOverheid. In de jaarverslagen van Logius zijn
de volgende exploitatiekosten voor MijnOverheid opgenomen:
Tabel 2 Exploitatiekosten MijnOverheid
Jaar

Bedrag (in miljoenen €)

2013

17,1

2014

7,7

2015

23,5

2016

23,5

Bron: jaarverslagen Logius

Vanaf 2018 is een nieuwe governance in werking getreden, waarbij de Programmeringsraad
Logius zich richt op de voorzieningen die bij Logius in beheer zijn of ontwikkeld worden,
dus ook op MijnOverheid inclusief de Berichtenbox. In deze Programmeringsraad
19

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

vervullen de afnemers een belangrijke rol. De Programmeringsraad levert input voor een
jaarlijks Programmaplan Basisinfrastructuur, dat door de staatssecretaris van BZK wordt
vastgesteld.
5.1.2 Berichtenbox: beleid en ambities
Ambities Rutte II
Het kabinet Rutte II heeft stevig ingezet op de digitalisering van de communicatie tussen
overheid en burgers. Het streefde ernaar dat burgers en bedrijven in 2017 alle zaken met
de overheid digitaal konden afdoen.2 Het kabinet wilde het gebruik van de Berichtenbox
intensief stimuleren en ervoor zorgen dat alle overheden gebruik zouden maken van de
Berichtenbox. Het gebruikersperspectief zou leidend zijn bij de inrichting van de dienstverleningsprocessen. Verder zouden de Berichtboxen van burgers en bedrijven gekoppeld
worden en zou persoonlijk contact tussen burgers en overheden mogelijk blijven.3
Wij stellen vast dat niet alle ambities eind 2017 zijn gerealiseerd. Burgers en bedrijven
kunnen nog niet alle zaken met de overheid digitaal afdoen. Zo is het digitaal aanvragen
van vergunningen beperkt mogelijk met de Berichtenbox voor ondernemers (Dienstenwet)
maar nog niet met de Berichtenbox voor burgers. En ook zijn de Berichtenboxen voor
burgers en bedrijven niet gekoppeld.
Ambities Rutte III
De ambities van het huidige kabinet sluiten aan op die van het vorige kabinet. Doelstelling
is dat overheidscommunicatie, die nu nog fysiek plaatsvindt, in de toekomst digitaal
kan plaatsvinden. Het kabinet wil de elektronische dienstverlening verbeteren door de
mogelijkheden uit te breiden om andere mensen te machtigen en proactieve meldingen
(‘push­berichten’) mogelijk te maken. In het regeerakkoord is verder aangegeven dat er
een keuzemogelijkheid moet blijven om berichten per post te ontvangen.
Kabinetsreactie onderzoek Nationale ombudsman
In 2017 heeft de Nationale ombudsman onderzoek gedaan naar de Berichtenbox.
De Nationale ombudsman constateerde dat de website MijnOverheid en de Berichtenbox
in oorsprong vooral zijn opgezet vanuit het belang en gemak van de overheid.
Volgens de Nationale ombudsman is vooraf niet de vraag gesteld op welke manier de
burgers hun digitale communicatie met de overheid zouden willen inrichten. Om de
gebruiker echt meer centraal te stellen is het volgens de Nationale ombudsman van belang
dat het Ministerie van BZK bij de verdere ontwikkeling van MijnOverheid en de Berichtenbox allereerst bekijkt wat de gebruikers nodig hebben. Daarbij is het van belang om
20

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

verschillende groepen gebruikers en hun behoeften te onderscheiden en daar MijnOverheid
en de Berichtenbox op af te stemmen. Dat vergt volgens de Nationale ombudsman een
andere manier van kijken naar digitalisering van het berichtenverkeer.4
De staatssecretaris van BZK heeft in de beleidsreactie op het rapport van de Nationale
ombudsman en in verschillende Kamerdebatten een groot aantal toezeggingen gedaan
die nadere invulling geven aan de doelstellingen van het kabinet voor de digitalisering
van de overheidscommunicatie. In onderstaand overzicht hebben we alle toezeggingen
opgesomd.5
Overzicht gedane toezeggingen huidig Kabinet
1. Gebruikers worden vroegtijdig betrokken in het ontwikkelproces.
2. Het ad hoc onderzoek naar gebruikerswensen wordt voortaan jaarlijks uitgevoerd.
3. Onderzocht zal worden hoe het potentieel en de effectiviteit van de Berichtenbox
kan worden verbeterd, vanuit gedragswetenschappelijk perspectief.
4. Door gebruik te maken van ‘klantreizen’ zal worden onderzocht waar gebruikers tegenaan
lopen, om zo gezamenlijk tot verbeteringen te komen.
5. Door daadwerkelijk gebruikersgedrag te monitoren en te analyseren, zal de gebruikers­
ervaring kunnen worden verbeterd.
6. Aanpassingen en afwegingen zullen voor gebruikers inzichtelijker worden gemaakt.
7. De Kamer zal in het voorjaar van 2018 worden geïnformeerd over een samenhangende
aanpak ter bevordering van inclusie (waaronder ook valt het gebruiksvriendelijker en
toegankelijker maken van digitale voorzieningen als de Berichtenbox).
8. Het activeringsproces wordt aangepast met eenduidige begeleiding voor de gebruiker.
9. (Papieren) post blijft mogelijk.
10. Er komt een digitale hulp (‘assistent’) voor gebruikers om de toegankelijkheid van MijnOverheid te vergroten; deze wordt in het derde kwartaal van 2018 gerealiseerd.
11. Gebruikers worden actiever geïnformeerd over het ontbreken van een e-mailadres voor
de notificatie.
12. Er komen meerdere notificatiekanalen, waaronder een MijnOverheid-app, van waaruit
pushnotificaties mogelijk zijn. Er wordt onderzocht hoe meer geharmoniseerd gebruik
van de Berichtenbox kan bijdragen aan een betere gebruikservaring voor alle burgers.
13. Er komt een stap voor stap aanpak om een machtigingsfunctionaliteit te realiseren.
14. Er wordt onderzocht hoe het proces van aanmaken van een MijnOverheid-account kan
worden verbeterd voor groepen die nu nog geen account kunnen aanmaken.

21

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

5.1.3 Uitkomsten uitgevoerde (data-)analyse
Om meer inzicht te krijgen in het daadwerkelijke gebruik van de Berichtenbox hebben
we twee datasets gebruikt: ‘bestand berichtaantallen’ en ‘bestand notificatiekenmerken’.
Hiermee hebben we geanonimiseerde informatie geanalyseerd over de ongeveer
198 miljoen berichten die zijn geplaatst in de berichtenboxen van burgers vanaf 2012 tot
en met september 2017 (zie bijlage 2 voor een uitleg over de gehanteerde aanpak).
We constateren dat het beschikbare databestand rijk genoeg is om zeer nauwkeurig
het gebruik van de Berichtenbox te monitoren.
Naast data-analyse hebben we ook openbare bronnen, gevoerde gesprekken en een
analyse van websites in ons onderzoek betrokken.
Het aantal geactiveerde accounts is toegenomen
De minister van BZK maakt een ‘MijnOverheid-account’ aan voor iedereen die:
• 14 jaar of ouder is;
• beschikt over een burgerservicenummer;
• woonachtig is in Nederland of de Nederlandse nationaliteit heeft;
• beschikt of kan beschikken over een DigiD.

22

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Eind 2017 hadden ongeveer 7 miljoen mensen hun account geactiveerd. Dit is iets meer
dan de helft van het aantal belastingplichtigen, te weten 12 miljoen, en aanzienlijk minder
dan het totaal aantal mensen dat een account kan activeren, 16 miljoen.
De afgelopen jaren hebben steeds meer burgers hun account geactiveerd. De relatief
sterke toename sinds 2015 is voor het allergrootste deel veroorzaakt door het toegenomen
berichtenverkeer vanuit de Belastingdienst (door de campagne ‘Vaarwel blauwe envelop’).

Figuur 1 Aantal geactiveerde accounts 2014 - 2017

23

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Het aantal verstuurde berichten neemt toe
Het totaal aantal berichten dat door de aanbieders van digitale berichten is verzonden naar
de Berichtenbox van de geadresseerde burgers, neemt sinds 2012 gestaag toe. Er is een
jaarlijkse piek zichtbaar in het aantal verstuurde berichten in het eerste kwartaal. Dit komt
onder ander doordat in het eerste kwartaal jaaropgaven, aanslagen onroerendezaakbelasting van gemeenten en aanslagen van waterschappen worden verstuurd.

Bron: dataset productieomgeving Berichtenbox

Figuur 2 Aantal verstuurde berichten

24

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage

Belastingdienst verstuurt de meeste berichten
De Belastingdienst is de grootste aanbieder van berichten op de Berichtenbox, zie tabel 3.
De verhouding tussen het aantal verstuurde berichten wordt echter vertekend doordat
de Belastingdienst ook berichten naar niet-actieve accounts verstuurt. Hierdoor wordt ook
het percentage geopende berichten in belangrijke mate vertekend.
Tabel 3 Overzicht geopende en aandeel verstuurde berichten Berichtenbox
Aanbieders van berichten

Aandeel in verstuurde
berichten

Percentage geopende
berichten

Landelijke organisatie: Belastingdienst

72,9%

34%*

Landelijke organisatie: UWV

15,7%

66%

Landelijke organisatie: RDW

3,2%

76%

Landelijke organisatie: SVB

2,0%

84%

Landelijke organisatie: Overig

0,1%

80%

Samenwerkingsverbanden

3,0%

84%

Gemeenten

1,3%

83%

Pensioenfondsen

1,2%

70%

Waterschappen

0,6%

80%

100,0%

44%**

Totaal
Totaal (exclusief de Belastingdienst)

72%

Bron: dataset productieomgeving Berichtenbox (exclusief provincies)
* Het aantal verstuurde berichten is inclusief de berichten die de Belastingdienst verstuurt aan niet-actieve accounts.
** Het totaal openingspercentage wordt zeer beïnvloed doordat de Belastingdienst ook berichten verstuurt naar nietactieve accounts.

Het aantal aanbieders is toegenomen, maar aansluiting van alle overheden is
niet gerealiseerd
Nog niet alle overheidsorganisaties zijn aangesloten op de Berichtenbox. Dit was wel een
doelstelling van het digitaliseringsprogramma dat het kabinet in 2013 heeft geformuleerd.
Zo is er een beperkt deel van de landelijke uitvoeringsorganisaties aangesloten (11 van
de 160), en zijn 225 van de 380 gemeenten aangesloten.6
Het percentage van de verstuurde berichten dat wordt geopend is door de
jaren heen stabiel
Voor alle uitvoeringsorganisaties, met uitzondering van de Belastingdienst (vanwege de
beperking in de dataset, zie hierboven), zijn we nagegaan welk deel van hun berichten is
geopend en hoe snel burgers dat doen. Uit de analyse blijkt dat in de periode 2012 tot en
met de eerste helft van 2017 het aantal geopende berichten ongeveer gelijk is gebleven.
Hierbij is het van belang om op te merken dat de openingspercentages in de periode
2012-2015 zijn gebaseerd op een kleiner aantal verstuurde berichten.
25

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bron: dataset productieomgeving Berichtenbox

Figuur 3 Percentage geopende en tijdig geopende berichten 2012 - september 2017

De lage openingspercentages voor het derde kwartaal 2017 zijn te verklaren doordat er
minder tijd is geweest om deze berichten te openen. De percentages van het aantal berichten
dat tussen 2012 en 2017 binnen 3 dan wel 6 weken is geopend, zijn redelijk constant
gebleven, namelijk tussen de 75 en 60%.
Notificatiekenmerken worden weinig gebruikt
Sinds 2016 kan een aanbieder kiezen wat voor een notificatiekenmerk er aan een bericht
wordt meegegeven. Voorbeelden van notificatiekenmerken zijn: ‘actie ondernemen’,
‘jaaropgave’ en ‘wijziging’. Elk notificatiekenmerk zorgt voor een aparte e-mail aan het
opgegeven e-mailadres van de gebruiker indien de gebruiker deze optie heeft aangevinkt.
Wanneer een aanbieder van berichten geen notificatiekenmerk gebruikt, dan krijgt het
bericht automatisch het notificatiekenmerk standaard.
26

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Figuur 4 Aantal berichten verstuurd per notificatiekenmerk

In figuur 4 zien we dat vanaf 2016 vooral het notificatiekenmerk ‘Standaard’ wordt
gebruikt. Het kenmerk ‘RDW APK herinnering’ kan uiteraard alleen door de RDW worden
gebruikt en wordt daarom ook minder verstuurd. De notificatiekenmerken ‘Wijziging’ en
‘Verwerkt’ zijn niet in de grafiek opgenomen omdat deze minder dan 10 keer zijn gebruikt.
Divers gebruik van de Berichtenbox door aanbieders
Uit tabel 3 komt naar voren dat vier landelijke aanbieders (Belastingdienst, UWV, RDW
en SVB) ongeveer 94% van het berichtenverkeer sinds 2012 voor hun rekening hebben
genomen. Het gebruik van de Berichtenbox door deze aanbieders hebben wij daarom
nader onderzocht. Deze vier aanbieders vallen onder de verantwoordelijkheid van drie
verschillende ministeries.
27

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Opvallend is dat deze grote aanbieders de Berichtenbox zeer verschillend gebruiken in hun
communicatie met burgers. Het UWV, de Belastingdienst en de SVB maken naast MijnOverheid ook gebruik van eigen portals. Het UWV gebruikt het portaal MijnUWV waar
de burgers berichten kunnen vinden. De SVB heeft ook een eigen portaal waar de burger
meer mogelijkheden heeft tot wijzigen, inzien en aanvragen dan bij MijnOverheid. Bij de
Belastingdienst kan de burger te maken krijgen met drie portalen voor relevante berichten.
Deze portalen hebben meer gebruiksmogelijkheden dan de Berichtenbox.
De vier organisaties gaan ook verschillend om met de Berichtenbox. Het UWV gebruikt
de Berichtenbox alleen als instrument om burgers te informeren dat er een nieuw bericht
is verschenen in het eigen UWV-portal. De Belastingdienst en de SVB sturen wel (inhoudelijke) berichten naar de Berichtenbox. De Belastingdienst verstuurt een aantal berichten
zowel digitaal als op papier
5.1.4 Volgende fase Berichtenbox
Het gebruik van de Berichtenbox is toegenomen. Steeds meer burgers activeren hun
account en het aantal overheidsorganisaties dat berichten via de Berichtenbox aanbiedt,
is gestegen. De toename lijkt wel af te vlakken en de gebruiksmogelijkheden voor gebruikers
zijn nog steeds beperkt.
De staatssecretaris van BZK werkt aan een Brede Agenda Digitale Overheid. Het is van
belang dat hij bij de doorontwikkeling van de Berichtenbox – in lijn met de toezeggingen
aan de Tweede Kamer als reactie op de bevindingen van de Nationale ombudsman7 –
vertrekt vanuit het perspectief van de burger.
Aanvullend op de onderwerpen die reeds geadresseerd zijn met de gedane toezeggingen
brengen wij de volgende onderwerpen onder de aandacht.
Verdere standaardisatie
Er zijn nu verschillen tussen aanbieders van berichten in de manier waarop zij de Berichtenbox inzetten om met burgers te communiceren. We kunnen ons voorstellen dat deze
verschillen verwarrend overkomen op burgers. Relevante voorbeelden zijn:
• Iemand die voor het eerst de Berichtenbox activeert treft daar al berichten van
de Belastingdienst aan omdat alleen deze dienst ook berichten verstuurt naar nietgeactiveerde accounts.
• Van het UWV krijgt de burger in de Berichtenbox alleen een doorverwijzing naar
het UWV-portal.

28

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

•

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Iemand die in de ene woonplaats wel berichten van de gemeente in de Berichtenbox
ontvangt, kan mogelijk – bijvoorbeeld na een verhuizing – in een andere woonplaats
geen berichten meer ontvangen van de gemeente indien deze gemeente niet is aangesloten op de Berichtenbox.8

Aanbeveling
We bevelen de minister van BZK aan om na te gaan op welke wijze het gebruik van de
Berichtenbox door aanbieders en Logius verder kan worden gestandaardiseerd ten einde
de communicatie via de Berichtenbox vanuit het perspectief van burgers te vereenvoudigen
en meer begrijpelijk te maken. Hiermee wordt ook de toegankelijkheid voor gebruikers
vergroot.
In dit kader wijzen wij op de gewijzigde financiering. Het kabinet heeft in februari 2017
besloten de beheer- en exploitatiekosten van verschillende digitale voorzieningen, waaronder
de Berichtenbox, door te belasten naar de publieke en private organisaties die de voor­
zieningen gebruiken in hun dienstverlening aan burgers en bedrijven. Deze doorbelasting,
zo is de gedachte, stimuleert zakelijke afspraken tussen de organisaties die centrale faciliteiten beheren en de organisaties die deze faciliteiten gebruiken. Een risico is evenwel
dat de sturing van de faciliteiten vooral plaatsvindt vanuit afzonderlijke aanbieders – zij
betalen hier immers voor – en dat er minder aandacht wordt besteed aan het verder standaardiseren van het gebruik van voorzieningen ten behoeve van de gebruiksvriendelijkheid
voor gebruikers.
Monitoring gebruik
Op basis van beschikbare data is het goed mogelijk het gebruik van de Berichtenbox te
monitoren. Actieve monitoring kan bijdragen aan het verbeteren van de effectiviteit van
de communicatie via de Berichtenbox. Een voorbeeld is het analyseren van de openingspercentages van berichten met verschillende notificatiekenmerken.
Aanbeveling
We bevelen de minister van BZK aan om het gebruik van de Berichtenbox te monitoren
en op basis van verkregen inzichten de effectiviteit van de communicatie via dit kanaal te
vergroten.

29

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bewaartermijnen
Op dit moment worden alle berichten bewaard waardoor burgers de Berichtenbox ook als
archief kunnen gebruiken. Hoewel berichten ook doorgestuurd kunnen worden naar een
eigen PC, is daar nu voor burgers geen noodzaak toe. Met het toenemend gebruik van de
Berichtenbox en dus het toenemend volume van het aantal berichten dat bewaard wordt,
nemen ook de kosten van opslag toe.
Aanbeveling
We bevelen de minister van BZK aan om duidelijkheid te scheppen over de bewaartermijnen
voor berichten rekening houdend met de wettelijke bewaartermijnen.

5.2 Het streven naar een digitale eenheidsstaat
Nieuwe technologie maakt het mogelijk om informatie snel te delen, te verwerken en
analyseren. Wanneer publieke organisaties één taal spreken (standaardisatie ten behoeve
van gegevensuitwisseling) en slim gebruik maken van nieuwe technologie, is het mogelijk
om resultaten van beleid – onafhankelijk van plaats en tijd – inzichtelijk te maken voor
iedereen. Ook worden deze resultaten beter vergelijkbaar en kunnen alle overheidsorganisaties op een vergelijkbare manier spreken over de realisatie van maatschappelijke doel­
stellingen. Dit leidt tot meer en beter inzicht en grotere kansen om verbeteringen door
te voeren.
Wanneer overheidsorganisaties informatie standaardiseren, informatie delen en daarmee
gezamenlijk kennis en inzicht vergaren, ontstaat een digitale (gedecentraliseerde) eenheidsstaat waarin bundeling en aggregatie van informatie kan leiden tot een vergroting van
het inzicht in publiek geld.
De minister werkt aan een Brede Agenda Digitale Overheid. We brengen onder de aandacht
dat het ontwikkelen van een gezamenlijke taal een randvoorwaarde is om de mogelijk­
heden van digitaliseren te benutten. Wanneer definities uniform worden toegepast, is het
mogelijk om deze met moderne technologie toegankelijk te maken en inzicht te geven in
de resultaten die bereikt zijn met belastinggeld. Dat wat in de 19de eeuw reden was voor
de introductie van de kilo en de meter heeft een equivalent in het digitale domein.

5.3 Oordeel over totstandkoming beleidsinformatie
Naast een meer inhoudelijke beoordeling van de beleidsresultaten, beoordelen wij
de totstandkoming van de beleidsinformatie in het Jaarverslag. Wij gaan daarbij na of
de beleidsinformatie in het Jaarverslag ordelijk en controleerbaar tot stand komt.
30

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

De beleidsinformatie in het Jaarverslag 2017 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties is deugdelijk tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

Het attentiepunt ‘Percentage af te dragen pensioenpremies’ (beleidsartikel 7 Arbeidszaken
overheid) uit voorgaande jaren is onvoldoende door het ministerie opgepakt. Het totstandkomingsproces is beperkt reconstrueerbaar. Door het ministerie is in 2017 beperkt actie
ondernomen op dit attentiepunt aangezien deze indicator met ingang van 2018 niet meer
is opgenomen in de Rijksbegroting. Als reden geeft BZK dat de versobering van het Witteveenkader bij de overheid volledig doorgevoerd is en daarom wordt afgezien van het verder
opnemen van het kengetal.

31

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

6

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
De minister van BZK heeft op 25 april 2018 gereageerd op ons conceptrapport.9 Hieronder
geven we haar reactie samengevat weer. De volledige reactie staat op www.rekenkamer.nl/
verantwoordingsonderzoek2017. We sluiten dit hoofdstuk af met ons nawoord.

6.1 Reactie minister van BZK
Totstandkoming jaarverslagen
De minister herkent de door ons geconstateerde tekortkomingen maar benadrukt dat haar
departement in een uitzonderlijke situatie verkeerde en dat de vertraging zeer beperkt is
geweest. De minister geeft aan dat BZK inmiddels aan het Financieel Diensten Centrum
(FDC) de opdracht heeft verstrekt om in 2018 drie tussentijdse afsluitingen uit te voeren
en toe te zien op de voortgang en het tijdig verwerken van voorschotten, vorderingen en
verplichtingen. De directie FEZ zal – in haar rol als opdrachtgever van het FDC – strakker
sturen op het tijdig vastleggen van financiële transacties en verwerking van maandstaten.
Ten aanzien van het voorschottenbeheer zal FEZ in overleg met de directies toewerken
naar een verbeterde informatievoorziening om zo daarmee de monitorfunctie te versterken.
Ook zal de directie FEZ intern en met het FDC het proces rond de jaarafsluiting evalueren.
Informatiebeveiliging kerndepartement
De minister van BZK herkent onze bevindingen over de wijze waarop de (sturing op de)
informatiebeveiliging binnen het kerndepartement BZK is vormgegeven. De minister ziet
nog mogelijkheden voor verdere verbetering van de sturing en het toezicht op realisatie
van de verbeterplannen.
De minister is het met ons eens dat de CISO-functie op centraal niveau kwetsbaar is.
Zij gaat daarom in 2018 twee veranderingen doorvoeren. De eerste betreft een capaciteitsuitbreiding bij de staf waardoor de CISO-functie meer ondersteuning krijgt. Daarnaast zal
in 2018 de plaatsvervangend CISO ook formeel de rol van CISO invullen binnen BZK.
In ons rapport geven wij aan dat wij verwachten dat BZK voorop loopt op het gebied
van informatiebeveiliging, omdat BZK verantwoordelijk is voor de rijksbrede coördinatie
daarvan. Wij constateren dat dit niet het geval is. Deze opmerking herkent de minister niet
in de context van de sturing op informatiebeveiliging van het kerndepartement. In de wijze
waarop deze is opgezet en uitgevoerd, zijn in 2017 geen veranderingen aangebracht ten
opzichte van 2016, het jaar waarin BZK volgens de minister door de Algemene Reken­kamer
nog als één van de “voorbeelddepartementen” werd genoemd.

32

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bedrijfsvoering AIVD
De minister gaat in haar reactie in op een aantal belangrijke ontwikkelingen die op dit
moment bij de AIVD spelen, zoals de groei van de organisatie en de continue noodzaak om
in te spelen op de verschillende ontwikkelingen ten aanzien van het dreigingsbeeld. Daarbij
is het een aanhoudende uitdaging om werkprocessen en -methoden gelijke tred te laten
houden met de eisen van de tijd. Volgens de minister is een belangrijke essentiële voorwaarde de inwerkingtreding van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten per
1 mei 2018. Andere belangrijke factoren zijn de intensieve (inter)nationale samenwerking,
maar ook zaken van meer organisatorische aard zoals de beschikbaarheid van hoog gekwalificeerd personeel.
Berichtenbox
De minister herkent de aanbeveling om het gebruik van de Berichtenbox meer te standaardiseren. De minister geeft aan dat dit aansluit bij haar toezeggingen aan de Kamer om dat
te onderzoeken. Daarnaast zet de minister zich in voor het beter benutten van bestaande
mogelijkheden door de verzendende organisaties, zoals het gebruik van specifieke notificatiekenmerken. In de sturing op de verschillende voorzieningen draagt de minister er zorg voor
dat het gebruikersperspectief voldoende, en meer dan tot op heden is gebeurd, wordt
meegenomen.
Het kabinet heeft in februari 2017 besloten de beheer- en exploitatiekosten van verschillende digitale voorzieningen, waaronder de Berichtenbox, door te belasten naar de
publieke en private organisaties die de voorzieningen gebruiken in hun dienstverlening
aan burgers en bedrijven. Wij hebben daarbij het risico gesignaleerd dat er dan minder
aandacht wordt besteed aan het verder standaardiseren van het gebruik van voorzieningen
ten behoeve van de gebruikersvriendelijkheid voor gebruikers. De minister geeft aan dat
deze doorbelastingssystematiek de (zakelijke) betrokkenheid van de verzendende partijen
vergroot en dat het door ons gesignaleerde risico haar bekend is.
Over onze aanbeveling om het gebruik van de Berichtenbox te monitoren en op basis van
verkregen inzichten de effectiviteit van de communicatie via dit kanaal te vergroten, merkt
de minister op dat Logius dat onderzoekt. De mogelijkheden tot het monitoren en analyseren
van daadwerkelijk gebruikersgedrag op het portaal MijnOverheid – binnen de geldende
afwegingen rondom privacy – zullen worden benut om de gebruikerservaring te verbeteren
en de effectiviteit van de Berichtenbox te vergroten.

33

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Tenslotte gaat de minister in op onze aanbeveling om duidelijkheid te scheppen over de
bewaartermijnen voor berichten, rekening houdend met de wettelijke bewaartermijnen.
De minister stelt dat het uitgangspunt is dat de Berichtenbox, en ook daarin opgenomen
berichten, van de individuele burgers zelf zijn. De keuze is aan de individuele burger zelf
om te beslissen of en op welk moment hij/zij berichten verwijdert, bewaart of archiveert.
De minister is in gesprek met verzendende organisaties hoe dit uitgangspunt geïmplementeerd kan worden terwijl gelijktijdig kosten worden beperkt. Dat kan door het bijvoorbeeld
gemakkelijk te maken berichten op een andere door hem/haar uitgekozen locatie te
bewaren en gebruikers te wijzen op het belang van digitale hygiëne. Hierover gaat de
minister de Kamer informeren in de brief over het verbeteren van MijnOverheid.

6.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
Informatiebeveiliging kerndepartement
De minister herkent zich niet in onze constatering dat BZK haar voorbeeldfunctie niet
waarmaakt. Ze wijst erop dat in 2017 geen wijzigingen zijn doorgevoerd ten opzichte van
2016 in de opzet en uitvoering van de informatiebeveiliging. Vorig jaar constateerden wij
dat het Ministerie van BZK de informatiebeveiliging “grotendeels op orde” had. Dit jaar
hebben wij meer aspecten van informatiebeveiliging in ons onderzoek betrokken. Daarbij
kwamen bij BZK diverse negatieve bevindingen aan het licht. Tevens hebben verschillende
andere departementen de personele capaciteit op dit terrein uitgebreid. De minister van
BZK heeft dat niet gedaan. Daardoor zijn bijvoorbeeld veel geplande bezoeken ter plaatse
minder vaak uitgevoerd dan beoogd was. Op het terrein van informatiebeveiliging moet
een organisatie continu vooruitgang boeken; stilstand is anno 2018 achteruitgang.
Berichtenbox
De minister geeft aan dat zij voor wat betreft de Berichtenbox er zorg voor draagt dat het
gebruikersperspectief voldoende, en meer dan tot op heden wordt meegenomen. Het is
van belang om verschillende groepen gebruikers en hun behoeften te onderscheiden en
daar MijnOverheid en de Berichtenbox op af te stemmen. Dat vergt volgens de Nationale
ombudsman een andere manier van kijken naar digitalisering van het berichtenverkeer.10
Wij sluiten ons daarbij aan.
We bevelen de minister van BZK daarom aan om na te gaan op welke wijze het gebruik
van de Berichtenbox door aanbieders en Logius verder kan worden gestandaardiseerd.
Met herkenbaarheid en eenduidigheid wordt ook de toegankelijkheid voor gebruikers
vergroot.

34

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

De doorbelasting van de beheer- en exploitatiekosten van verschillende digitale voorzieningen naar de onderscheiden publieke en private organisaties kan ertoe leiden dat er minder
aandacht wordt besteed aan de herkenbaarheid en eenduidigheid voor gebruikers.
De minister erkent dit risico, maar geeft niet aan of, en zo ja wat zij gaat doen om dit risico
te beheersen.

35

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 1

Over het verantwoordingsonderzoek
In ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek kijken wij naar de kwaliteit van de jaarverslagen
die de ministers op verantwoordingsdag aanbieden aan het parlement. Wij beoordelen
ook de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries gedurende het begrotingsjaar.
Het onderzoek mondt uit in het afgeven van onze verklaring van goedkeuring bij de rijks­
rekening en de saldibalans van het rijk, die in het Financieel jaarverslag van het Rijk zijn
opgenomen. De taken en bevoegdheden voor het verantwoordingsonderzoek liggen vast
in de Grondwet en in de Comptabiliteitswet.
Onderzoek naar de jaarverslagen
Ons onderzoek naar de jaarverslagen is erop gericht om vast te stellen:
•

•
•

of de weergegeven financiële informatie klopt en de weergegeven financiële transacties
rechtmatig zijn – dat wil zeggen in overeenstemming met de begrotingswetten en
andere toepasselijke wettelijke regels;
of de weergegeven (niet-financiële) informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering op goede wijze tot stand gekomen is;
of de inrichting van het jaarverslag voldoet aan de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
en de Rijksbegrotingsvoorschriften.

Bij het onderzoek naar de financiële informatie maken wij gebruik van de internationale
controlestandaarden voor rekenkamers (International Standards of Supreme Audit
Institutions, ‘ISSAIs’). Wij onderzoeken niet iedere geldstroom tot in detail, maar hanteren
een werkwijze die is gebaseerd op risicoanalyse.
Wij verrichten zelf controlewerkzaamheden en maken waar mogelijk gebruik van de
werkzaamheden van de Auditdienst Rijk die controleert ten behoeve van de minister.
Met het oog op het budgetrecht van het parlement richten wij ons controlewerk zo in
dat wij over belangrijke fouten en onzekerheden niet alleen op jaarverslagniveau in totaal,
maar ook per begrotingsartikel kunnen rapporteren. Om te kunnen bepalen wat wel en
niet belangrijk is gebruiken wij kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen.
Voor de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering beoordelen we of deze ordelijk en controleerbaar tot stand is gekomen.

36

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Onderzoek naar de bedrijfsvoering
In ons onderzoek naar de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries beoordelen
wij of het financieel beheer, het materieelbeheer en andere elementen van de bedrijfs­
voering rechtmatig, ordelijk en controleerbaar zijn.
Omdat het niet mogelijk is om alle relevante elementen van de bedrijfsvoering jaarlijks
te toetsen, hebben wij een meerjarige aanpak ontwikkeld. Wij richten ons daarbij vooral
op de elementen die een rechtstreekse relatie hebben met de financiële informatie in de
jaarverslagen. Alle essentiële beheersmaatregelen (‘key controls’) binnen het financieel
beheer onderwerpen we ten minste eens in de drie jaar aan onderzoek.
Als we vinden dat een onderdeel van de bedrijfsvoering onvoldoende beheerst verloopt,
noemen wij dat een ‘onvolkomenheid’ dan wel een ‘ernstige onvolkomenheid’. Daarnaast
vestigen wij de aandacht op zaken die beter kunnen worden georganiseerd.
Onderzoek naar beleidsinformatie
Wij doen jaarlijks onderzoek naar een aantal beleidsthema’s. Centraal staat hierbij de vraag
of ministers erin slagen de belastingbetaler waar voor zijn geld te leveren en of zij het
parlement hierover voldoende informeren. Om dit te kunnen beoordelen gaan wij per
beleidsthema na:
• hoeveel geld aan het beoogde doel is besteed;
• of voor dat geld de beloofde prestaties zijn geleverd;
• in hoeverre het met het geld beoogde doel is gerealiseerd;
• of het parlement in begroting, jaarverslag en andere Kamerstukken voldoende
is geïnformeerd.
Een uitgebreide methodologische verantwoording over ons jaarlijkse verantwoordings­
onderzoek staat op onze website: www.rekenkamer.nl/verantwoordingsonderzoek.

37

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 2

Methodologische verantwoording data-analyse
In deze bijlage staat de methodologische verantwoording van de data-analyse van de
Berichtenbox. Om het gebruik van de Berichtenbox te analyseren, hebben we de gegevens
uit de productieomgeving bij Logius opgevraagd over het aanbieden en openen van berichten
door burgers sinds 2012.
We hebben twee datasets uit de productieomgeving van Logius ontvangen: ‘bestand
berichtaantallen’ en ‘bestand notificatiekenmerken’. De gegevens uit beide bestanden zijn
niet te herleiden naar individuele burgers. Ook hebben wij, net zoals Logius, geen inzage
in de inhoud van de verstuurde berichten.
Het ‘bestand berichtaantallen’ bevat alle aantallen succesvol verstuurde en geopende
berichten van 2012 tot en met november 2017 (ongeveer 206 miljoen berichten).
Elk verstuurd bericht is uniek op aanbieder, berichttype en publicatiedatum. Per uniek
bericht is er bekend hoe vaak het bericht is verstuurd en hoe vaak het bericht is geopend.
Omdat berichten die in oktober of november 2017 zijn geplaatst in de Berichtenbox
(te) kort tijd hebben gehad om geopend te worden, hebben we ervoor gekozen om alleen
verstuurde berichten te analyseren tot en met september 2017. Om die reden zijn de
aantallen geopende berichten gebaseerd op de gegevens van 2012 tot en met november
2017, en de aantallen verstuurde berichten op de gegevens tot en met september 2017
(ongeveer 198 miljoen berichten). Op die manier zijn alle openingspercentages gebaseerd
op ten minste twee maanden.
Het ‘bestand notificatiekenmerken’ bevat het notificatiekenmerk van de verstuurde berichten.
De begin- en einddatum in het bestand geven aan van wanneer tot wanneer het notificatiekenmerk is gebruikt. Als de einddatum een leeg veld is dan is het notificatiekenmerk nog
steeds geldig. We hebben dit bestand aan het ‘bestand berichtaantallen’ gekoppeld door
te linken op aanbieder en berichttype. Daarbij hebben we gekeken of de publicatiedatum
tussen de begin- en einddatum van het kenmerk in ligt. Als er geen einddatum aanwezig
is hebben we ze gelinkt als de publicatiedatum na de begindatum van het kenmerk ligt.
Alle berichten die zijn verstuurd hebben een notificatiekenmerk. Er kan alleen van deze
notificatiekenmerken gebruik worden gemaakt, als de gebruiker in zijn eigen Berichtenbox
heeft aangegeven dat hij/zij ook daadwerkelijk notificaties wil ontvangen.

38

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 3

Literatuur
Algemene Rekenkamer
Meerjarenplan Alfabetisering. Brief van de Algemene Rekenkamer. Aanbieden rapport
Aanpak van laaggeletterdheid. Tweede Kamer, vergaderjaar 2015-2016, 28 760, nr. 56.
Den Haag, 20 april 2016.
Algemene Rekenkamer (mei 2015). Bezuinigingen en intensiveringen bij de AIVD; Gevolgen
van de budgettaire turbulentie in de periode 2012-2015, d.d. 19 mei 2015. Den Haag: eigen
beheer. Bijlage bij Kamerstuk 30 977, nr. 114. Tweede Kamer, vergaderjaar 2014-2015.
Algemene Rekenkamer (mei 2017). Resultaten verantwoordingsonderzoek 2016; Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII); Rapport bij het jaarverslag.
Den Haag: eigen beheer. Bijlage bij Kamerstuk 34 725 VII, nr. 2. vergaderjaar 2016-2017.
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Brief van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Visiebrief digitale overheid 2017. Tweede Kamer, vergaderjaar
2012-2013, 26 643, nr. 280. Den Haag, 23 mei 2013.
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Brief van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Voortgangsrapportage 2014 digitale overheid 2017.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2013-2014, 26 643, nr. 316. Den Haag, 23 mei 2013.
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Brief van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Aanbieden rapport. Tweede Kamer, vergaderjaar 2016-2017,
26 643, nr. 460. Den Haag, 18 april 2017.
Bijlage: Rapport Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid. Maak Waar!
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Brief van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Verzoek vergelijking tussen bevoegdheden van de minister
van Financiën voor de rijksfinanciën en de bevoegdheden van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor ICT. Tweede Kamer, vergaderjaar 2016-2017, 26 643,
nr. 485. Den Haag, 14 september 2017.

39

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Beleidsreactie onderzoek Nationale ombudsman:
Hoezo MijnOverheid? Tweede Kamer, vergaderjaar 2017-2018, 26 643, nr. 506.
Den Haag, 6 december 2017.
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Brief van de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Eindrapport evaluatie Digitaal 2017.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2017-2018, 26 643, nr. 520. Den Haag, 7 februari 2018.
Bijlage: Eindrapport. Evaluatie programma Digitaal 2017.
Nationale ombudsman
Hoezo MijnOverheid? Onderzoek naar knelpunten voor burgers bij MijnOverheid/
de Berichtenbox. Rapportnummer 2017/098. 6 september 2017.
Tweede Kamer der Staten Generaal
Kabinetsformatie 2012. Brief van de informateurs. Eindverslag werkzaamheden en
regeerakkoord. Tweede Kamer, vergaderjaar 2012-2013, 33 410, nr. 15. Den Haag,
29 oktober 2012.
Regeerakkoord Rutte III (10 oktober 2017).
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Verslag van een algemeen overleg. Overleg
met de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 14 december 2017.
Vastgesteld op 19 januari 2017. Tweede Kamer, vergaderjaar 2017-2018, 26 643, nr. 512.
Handelingen van de Tweede Kamer. Digitale Berichtenbox MijnOverheid. TK 47-11-1.
1 februari 2018.
Informatie- en communicatietechnologie (ICT). Gewijzigde motie van de leden Omtzigt en
Middendorp ter vervanging van gedrukt onder nr. 515. Monitoring berichten in Berichtenbox. Voorgesteld 21 februari 2018. Tweede Kamer, vergaderjaar 2017-2018, 26 643, nr. 524.

40

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Wet- en regelgeving
Wet elektronisch Berichtenverkeer Belastingdienst (14 oktober 2015). Staatssecretaris van
Financiën en minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Regeling elektronisch verkeer Belastingdienst (23 oktober 2015). Staatssecretaris van
Financiën.
Overige
Commissie-Dessens (november 2013). Evaluatie Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002; Naar een nieuwe balans tussen bevoegdheden en waarborgen. Bijlage bij Kamerstuk
33 820 nr. 1, vergaderjaar 2013-2014.
Ministerie van Justitie en Veiligheid/Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en
Veiligheid (maart 2018). Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 47; Actueel dreigingsniveau:
Substantieel 4.
Ministers van Defensie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (februari 2018).
Brief van de ministers Defensie en BZK over de Gezamenlijke beleidsregel AIVD en MIVD
veiligheidsonderzoeken. Kamerstuk 29 924 nr. 157, vergaderjaar 2017-2018.

41

Bijlage

Inhoud

1 Conclusies

2 Feiten & cijfers

3 Financieel

4 Bedrijfsvoering

5 Beleid

6 Reactie

Bijlage 4

Eindnoten
1.
2.
3.
4.
5.

VO BZK 2016, paragraaf 5.4.2.
Regeerakkoord Rutte II, p. 13.
Visiebrief digitaal 2017.
‘Hoezo MijnOverheid?’ paragraaf 6.4.
Beleidsreactie ‘Hoezo MijnOverheid?’, Algemeen Overleg 14 december 2017,
plenair debat 1 februari 2018.
6. Bronnen: Aanbieders die berichten hebben verstuurd: Dataset productieomgeving
Berichtenbox, periode 2012-2016; Aanbieders 2016: Monitor GDI 2017, blz. 31;
Maximaal aantal aanbieders: Landelijke organisaties: www.rijksoverheid.nl; Provincies:
www.ipo.nl; Gemeenten per 1/1/2018 www.cbs.nl; Waterschappen: www.waterschappen.nl; Pensioenfondsen in 2017: DNB.
7. ‘Hoezo MijnOverheid?’ paragraaf 6.4.
8. Deze zin is aangepast nadat het rapport is aangeboden aan de minister van BZK voor
bestuurlijk hoor en wederhoor. Deze zin was: “Iemand die in de ene woonplaats wel
berichten van de gemeente in de Berichtenbox ontvangt, krijgt – bijvoorbeeld na een
verhuizing – in een andere woonplaats geen berichten meer van de gemeente wanneer
deze gemeente niet is aangesloten op de Berichtenbox.” Deze zin is geworden:
“Iemand die in de ene woonplaats wel berichten van de gemeente in de Berichtenbox
ontvangt, kan mogelijk – bijvoorbeeld na een verhuizing – in een andere woonplaats
geen berichten meer ontvangen van de gemeente, indien deze gemeente niet is aan­
gesloten op de Berichtenbox.”
9. Het conceptrapport is voor publicatie nog taalkundig gecorrigeerd. Hierdoor kunnen
redactionele afwijkingen voorkomen tussen de conceptversie die de minister van BZK
is voorgelegd voor een bestuurlijke reactie en de definitieve versie van dit rapport.
10. ‘Hoezo MijnOverheid?’ paragraaf 6.4.

42

Bijlage

43

Voorlichting
Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 EA Den Haag
telefoon (070) 342 44 00
voorlichting@rekenkamer.nl
www.rekenkamer.nl

Omslag
Ontwerp: Corps Ontwerpers
Foto: Corbis/Hollandse Hoogte

Den Haag, mei 2018