Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 529

Gaswinning Groningen-veld

Nr. 17

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 februari 2013
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties de behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen
over de brieven van de minister van Economische Zaken over de
gaswinning uit het Groningen-veld. De volledige agenda is opgenomen
aan het eind van het verslag.
De op 12 februari 2013 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de
door de minister bij brief van 14 februari 2013 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Van de Wiel

kst-33529-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

Vragen van de leden van de VVD-fractie
Vragen van de leden van de CDA-fractie
Vragen van de leden van de D66-fractie
Vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
Vragen van de leden van de SGP-fractie

2
2
3
4
5

Antwoord / Reactie van de minister
Volledige agenda

6
11

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de «Nieuwe
inzichten met betrekking tot de effecten van gaswinning uit het
Groningen-veld en de relatie met aardbevingen in de provincie
Groningen» en de «Toezending stukken naar aanleiding van gedane
toezeggingen in Algemeen Overleg gaswinning Groningen». Deze leden
vragen de minister graag nogmaals snelheid te maken met de onderzoeken. Die onderzoeken zijn nodig om te weten wat goede oplossingen
zijn. Pas daarna kunnen er verstandige beslissingen worden genomen. In
het kader van de gewenste snelheid vragen de leden van de VVD-fractie of
de minister een overzicht kan geven wanneer hij denkt dat de verschillende onderzoeken zijn afgerond? Waar zou wat betreft de minister
eventueel tijdwinst te behalen zijn?
Vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie danken de minister voor de toezending van
het overzicht van de onderzoeken naar aanleiding van de toezeggingen
gedaan tijdens het Algemeen Overleg gaswinning op 7 februari 2013. De
leden van de CDA-fractie hebben niettemin nog een aantal aanvullende
vragen. Bovendien constateren deze leden dat er enkele vragen zijn die bij
het genoemde Algemeen Overleg niet meer zijn behandeld. Het gaat om
de volgende vragen:
– Hoe gaat de minister vanaf heden de informatievoorziening coördineren naar de betrokken burgemeesters/gemeenteraden en in het
verlengde daarvan de inwoners en bedrijven in Groningen? In
hoeverre zou de werkwijze van Schiphol hier kunnen worden toegepast?
– In het Algemeen Overleg van 7 februari jl. heeft de minister aangegeven met alle onderzoeken in één keer naar buiten te komen namelijk zo
rond 1 december. Kan de minister bevestigen dat hij heeft toegezegd
dat de Quick scan al in het eerste kwartaal uitgevoerd zal gaan worden.
Kan de minister bevestigen dat hij dan ook in het eerste kwartaal met
de resultaten van het onderzoek naar de Kamer komt?
– Kan de minister toezeggen dat hij zodra een of meerdere van de
onderzoeken gereed zijn met deze resultaten naar de Kamer komt voor
de datum van 1 december? Zo nee, waarom niet?
– Tijdens het Algemeen Overleg van 7 februari jl. heeft de minister een
toezegging gedaan om een onderzoek uit te zullen voeren naar de
economische en imagoschade voor het gebied in relatie tot de
waardedaling van de huizen en bedrijven in het gebied. Dit zien de
leden van de CDA-fractie onvoldoende terug in onderzoek nummer 10.
Ook missen deze leden de toezegging voor het uitzoeken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

2

–

–

–

–

–

scenario’s voor bijvoorbeeld het opkopen van huizen en het terug
huren daarvan door inwoners. Kan de minister bevestigen dat deze
belangrijke zaken alsnog zullen worden betrokken bij het onder punt 10
genoemde onderzoek?
In hoeverre heeft de minister contact gehad met onze Duitse buren
over de bevingen in Groningen en in hoeverre is hij voornemens
hierover in contact te treden met de aangrenzende deelstaat Emsland
en de betreffende Kreisen? Wat zijn de bevindingen van de minister in
dit verband?
In hoeverre heeft de forse stijging van het aantal aardschokken/
bevingen van 39 in 2010 naar 78 in 2011 nog geleid tot extra onderzoek? Zo nee waarom niet (zie voor de stijging tabel op pagina 2 van
de brief)?
De Nederlandse Aardolie Maatschappij BV (NAM) heeft toegezegd dat
preventief zwakke constructies zullen worden geïnventariseerd. In
hoeverre is de minister voornemens in de tussentijd de Kamer te
betrekken bij de uitwerking of vaststelling van de criteria hiertoe (zie
punt 4 van de brief)?
Kan de minister van de afhandelingscapaciteit bevestigen dat hij zorg
zal dragen voor een goede en snelle schadeafhandeling? Wat is de
redelijke termijnen waarbinnen de schademeldingen zullen worden
afgehandeld?
Zijn er effecten te verwachten voor de Waddenzee en zo ja welke?

Vragen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie maken graag gebruik van de mogelijkheid
enkele vragen te stellen naar aanleiding van de brief verstuurd na het
algemeen overleg gaswinning Groningen-veld.
Het aantal aardbevingen rond het Groningen-gasveld
Kan de minister bij de tabel (1) per jaar vanaf 1990 de bijbehorende
gaswinning uit het Groningen veld vermelden?
Overzicht tijdslijn onderzoeken naar bevingen
Kan de minister aangeven wanneer hij voor het eerst geïnformeerd is over
de (voorlopige) bevindingen van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)?
De uit te voeren onderzoeken
–
–

–

–

–
–

Kan de minister per (totaal 11) onderzoek aangeven wanneer deze op
zijn vroegst kan worden afgerond, en waarom?
Is het mogelijk om de onderzoeken (7, 8 en 9) naar de mogelijkheden
voor kwaliteitsconversie en de gevolgen voor de voorzieningszekerheid; de effecten op de inkomsten van de Staat en het in kaart brengen
leveringsverplichtingen Groningengas voor december op te leveren en
de Kamer daarover te informeren?
Hoe wordt in de voorbereiding van de begroting 2014 rekening
gehouden met de voorgenomen besluitvorming in december voor wat
betreft aannames met betrekking tot de gaswinning?
Zou een tegenvaller op de gasbaten dit jaar leiden tot de noodzaak om
extra te bezuinigen? Zo ja, met hoeveel? Hangt dat af van hoe de
Europese Commissie dit opvat?
Wordt er ook onderzoek gedaan naar de gevolgen van de gaswinning
en van eventuele andere winningstechnieken voor de natuur?
Wordt er ook onderzoek gedaan naar de gevolgen andere winningsactiviteiten in noord Nederland, bijvoorbeeld de winning vanuit andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

3

gasvelden dan het Groningen-veld, in of onder het Waddengebied of
de zoutwinning?
Nadere informatie ten aanzien van preventief versterken constructies
–

–

Op welke manier zal de NAM bijdragen aan eventueel noodzakelijke
preventieve reparaties of versterkingen? Worden deze in principe
volledig vergoed, zoals bij schade als gevolg van aardbevingen het
geval is? Of is er sprake van een afweging waarbij de NAM bepaalt wat
wel of niet noodzakelijk is?
Op welke termijn worden de burgers «beter geïnformeerd, zodat ze
beter zijn voorbereid in geval zich een aardbeving voordoet»? Werkt de
minister deze aanpak uit in overleg met de Veiligheidsregio? Zijn de
burgers tot nog toe onvoldoende geïnformeerd?

Vragen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks fractie leggen de onderstaande vragen aan
de minister voor.
– Hoe vaak legt de minister adviezen van het SodM naast zich neer?
– Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) stelde al in
2006 dat aardbevingen frequenter en zwaarder kunnen worden bij
snellere winning. Het SodM waarschuwde de NAM al in 2009. Waarom
is de Kamer niet eerder over dit verhoogde risico geïnformeerd?
– Waarom heeft de minister naar aanleiding van de eerdere waarschuwingen niet de benodigde onderzoeken gedaan? Waarom is hier nu
nog zoveel tijd voor nodig?
– Hoe verhoudt het beleid van de minister zich tot artikel 21 van de
Grondwet, waarin gesteld wordt dat de «zorg van de overheid [...]
gericht [is] op de bewoonbaarheid van het land»?
– Is de minister bereid om het voorzorgsprincipe te hanteren en dus niet
te wachten met het nemen van maatregelen tot het onomstotelijk
bewijs van schadelijke effecten is aangetoond?
– Heeft de minister een visie hoe het resterende aardgas het beste kan
worden gebruikt in de overgang naar 100% schone energie in 2050?
– Hoe past het huidige winningsplan daarin?
– Van de 75 miljard m3 werd in 2011 slechts 10 miljard m3 gebruikt door
de Nederlandse huishoudens en maar 40 m3 binnen Nederland. 30
miljard m3 werd op de spotmarket aangeboden. Hoe is dit nu? Kan uit
deze gegevens geconcludeerd worden dat met het terugbrengen van
de snelheid van gaswinning geen contractuele verplichtingen worden
geschaad? Zo nee, waarom niet?
– Kan de minister bevestigen dat de regering veronderstelt, zoals de
leden van de GroenLinks-fractie lezen in de Miljoenennota, dat de
waarde van aardgas in de toekomst zal stijgen?
– Welke maatregelen neemt de minister naar aanleiding van de onvrede
over de schadeafhandeling door de NAM?
– Is de minister bereid om te onderzoeken of een onafhankelijke
instantie de schade kan afhandelen?
– Veronderstelt de minister dat de NAM de expertise in huis heeft om de
waardedaling van huizen in kaart te brengen?
– Is de minister bereid om de Ombudsman een bemiddelende rol te
geven in conflicten over de schadeafhandeling?
– Hoe schat de minister de gevolgen van de toegenomen frequentie van
aardbevingen en de hogere kans op zware aardbevingen op de
werkgelegenheid in de getroffen regio? Wil de minister hier onderzoek
naar doen en gevolgen op de werkgelegenheid betrekken bij zijn
beleid?
– Kan de minister een inschatting maken van de invloed van de
toegenomen frequentie van aardbevingen en de hogere kans op zware

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

4

–

–

–

–

aardbevingen op de bevolkingsontwikkeling in de regio? Wil de
minister hier onderzoek naar doen en gevolgen op de bevolkingsontwikkeling betrekken bij zijn beleid?
Heeft de NAM zich in de opvatting van de minister gehouden aan
artikel 33 van de Mijnbouwwet, waarin onder meer wordt gesteld dat
zij alle maatregelen neemt die redelijkerwijs die gevergd kunnen
worden om schade door bodembeweging te voorkomen?
In de brief van de NAM aan Economische Zaken / SodM over de
actualisatie van het winningsplan Groningen van 25 januari jl. wordt
gewag gemaakt van het wegens technische problemen vervangen van
bestaande injectieput BRW-4 door een nieuw te boren put BRW-5
(vanaf locatie Borgsweer). Op NLOG.nl staat een put BRW-04 te boek
als een producerende olieput. Is BRW-04 dezelfde put als BRW-4, en
gaat het dan om een injectie- of een olieproductie-put, en om welke
technische problemen gaat het?
In oktober 2001 heeft de NAM een «diepe verkenningsboring»
uitgevoerd die dieper is gegaan dan de normale diepte waarop gas uit
het Groningen-veld gewonnen wordt. Hebben er meer van dit soort
boringen plaatsgevonden, heeft deze boring (of andere dergelijke
extreem diepe boringen) invloed gehad op de seismische activiteit, en
kan de minister een overzicht geven van andere technieken en
activiteiten die sinds ruwweg het jaar 2000 zijn aangewend in het
Groningen-veld en die invloed zouden kunnen hebben op seismische
activiteit, dan wel toezeggen dat dit wordt meegenomen in de
onderzoeken?
Kan de minister het actuele winningsplan voor het Groningen-veld en
het advies van de Technische Commissie Bodembeweging hierop
openbaar maken?

Vragen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat indien op zeer korte
termijn overgaan wordt tot het verlagen van de gasproductie het risico op
(zwaardere) aardbevingen zelfs groter zou kunnen zijn. Zij hebben
begrepen dat drukverschillen rond breuken een bepalende factor zijn bij
het ontstaan van bevingen, maar dat hierover nog weinig bekend is. Deze
gegevens zouden echter nodig zijn om, indien tot productievermindering
besloten wordt, te bepalen bij welke boorputten de gasproductie op een
verantwoorde wijze verlaagd kan worden. Klopt deze analyse? Is de
veronderstelling juist dat productieverlaging op korte termijn wel eens
negatief uit zou kunnen pakken?
De leden van de SGP-fractie waarderen de brede en zorgvuldige aanpak
van het noodzakelijke vervolgonderzoek. Zij willen het grote belang
hiervan onderstrepen, zeker gelet op het «ongewone» aantal bevingen
van de afgelopen dagen. Zij hebben nog enkele vragen.
In de eerste plaats betekent het gegeven dat nog veel onbekend is over de
wijze waarop de bodem reageert op gaswinning dat ook in de onderzoeksfase verschillende aannames gedaan zullen moeten worden. Is de
minister bereid ervoor te zorgen dat hierbij, indien van toepassing,
uitgegaan zal worden van het «worst-case» scenario?
In de tweede plaats vragen de leden van de SGP-fractie in hoeverre het
seismisch meetnetwerk van het KNMI betrokken kan worden bij het
vervolgonderzoek naar onder meer het (nieuwe) maximum van de sterkte
van bevingen voor het Groningen-veld. Kan uitbreiding van het seismisch
meetnetwerk van KNMI een bijdrage leveren aan het verkrijgen van
noodzakelijke aanvullende gegevens? Is het kabinet, indien nodig, bereid
hier geld voor uit te trekken?
In de derde plaats vragen deze leden waarom de experts van zowel KNMI
als TNO niet actief betrokken worden bij het vervolgonderzoek inzake de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

5

(nieuwe) maximumsterkte van bevingen en alternatieve winningstechnieken. Deze leden benadrukken hierbij het belang van dit vervolgonderzoek.
In de vierde plaats vragen de leden van de SGP-fractie of de minister voor
elk onderzoek een indicatie kan geven van de tijd die voor het betreffende
onderzoek, ook bij versterkte inzet, minimaal nodig is.
In de vijfde plaats leggen de leden van de SGP-fractie de vinger bij het
vervolgonderzoek naar een betere verankering van de onafhankelijkheid
van schadebepaling en afhandeling. Wil de minister hierbij ook kijken hoe
gezorgd kan worden voor een ruimhartigere vergoeding van geconstateerde schade, in zowel lopende als toekomstige zaken? Is het de inzet van
de minister om het genoemde onderzoek snel af te ronden, zodat de
systematiek van schadebepaling en -afhandeling op korte termijn
verbeterd en verruimd kan worden?
II Antwoord / Reactie van de minister
Vragen CDA
Vraag:
In hoeverre heeft de minister contact gehad met onze Duitse buren over
de bevingen in Groningen en in hoeverre is hij voornemens hierover in
contact te treden met de aangrenzende deelstaat Emsland en de betreffende Kreisen? Wat zijn de bevindingen van de minister in dit verband?
Antwoord:
Indien bodembewegingen (daling en bevingen), die gevolg zijn van
gaswinning, nadelige effecten veroorzaken in buurlanden, wordt hierover
altijd overleg met hen gevoerd. In het verleden is dit ook gebeurd o.a.
naar aanleiding van de bevingen rond Roswinkel. Als dus uit de onderzoeken blijkt dat door sterkere bevingen nadelige effecten te verwachten
zijn op Duits grondgebied, zal hierover overleg plaatsvinden met
Duitsland.
Vraag:
In hoeverre heeft de forse stijging van het aantal aardschokken/bevingen
van 39 in 2010 naar 78 in 2011 nog geleid tot extra onderzoek? Zo nee
waarom niet (zie voor de stijging tabel op pagina 2 van de brief)?
Antwoord:
De toename van het aantal aardbevingen in die jaren was een eerste
opmaat voor nader onderzoek naar de aardbevingen rond het Groningengasveld. Het besluit van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in 2009 was
een verkennend onderzoek uit te voeren naar de opbouw van de diepe
ondergrond ter plaatse. Dit onderzoek was gericht op beter inzicht in het
aantal aardbevingen; er waren destijds geen indicaties dat de maximale
sterkte groter zou kunnen zijn dan 3,9 op de schaal van Richter.
Zoals in mijn brief van 11 februari 2013 is aangegeven, heeft SodM in
2009 met de NAM over nader onderzoek gesproken. De NAM was op dat
moment bezig met het bouwen van een nieuwe reservoirmodel voor het
Groningen-gasveld. Het bouwen van dit soort modellen voor zo’n groot
gasveld vergt veel tijd. In het eerste kwartaal van 2012 was het model
gereed voor het uitvoeren van rekenwerk om het gedrag van het
Groningen-gasveld beter te begrijpen.
Vraag:
Zijn er effecten te verwachten voor de Waddenzee en zo ja welke?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

6

Nee, er worden vooralsnog geen effecten op de Waddenzee verwacht.
Wel zullen de Waddendijken in de Quick Scan (onderzoek 2 in mijn brief
d.d. 11 februari 2013 (2013Z02720) meegenomen worden.
Vragen D66
Vraag:
Het aantal aardbevingen rond het Groningen-gasveld
Kan de minister bij de tabel (1) per jaar vanaf 1990 de bijbehorende
gaswinning uit het Groningen veld vermelden?
Antwoord:
Onderstaande tabel bevat de jaarlijkse productie uit het Groningen-veld
vanaf 1990 (mrd m3 in Groningen equivalenten, afgerond in hele getallen)
jaar

Omvang productie

1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012

29
38
41
43
34
34
42
35
31
24
21
24
27
28
33
34
33
29
41
38
51
47
48

Vraag:
Kan de minister aangeven wanneer hij voor het eerst geïnformeerd is over
de (voorlopige) bevindingen van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)?
Antwoord:
Als aangegeven in mijn brief d.d. 11 februari 2013 (2013Z02720) ben ik op
2 november jl. geïnformeerd over de eerste bevindingen van SodM.
Vraag:
Wordt er ook onderzoek gedaan naar de gevolgen van de gaswinning en
van eventuele andere winningstechnieken voor de natuur?
Antwoord:
In alle vergunningprocedures met betrekking tot mijnbouw worden
mogelijke effecten van mijnbouwactiviteiten op de natuur meegenomen.
Als er mogelijke effecten op de natuur verwacht worden, moet dat
onderzocht worden (o.a. door een Milieueffectrapportage of Passende
Beoordeling in het kader van de Natuurbeschermingswet).
Vraag:
Wordt er ook onderzoek gedaan naar de gevolgen andere winningsactiviteiten in noord Nederland, bijvoorbeeld de winning vanuit andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

7

gasvelden dan het Groningen-veld, in of onder het Waddengebied of de
zoutwinning?
Antwoord:
Een vast element in elk winningsplan is het in kaart brengen van de te
verwachten bodemdaling mede in samenhang (cumulatief) met alle
andere bodemdaling door gas en/of zoutwinning. De totale (cumulatieve)
bodemdaling is de basis voor de beoordeling van het winningsplan.
Vragen GroenLinks
Vraag:
Hoe vaak legt de minister adviezen van het SodM naast zich neer?
Antwoord:
Zoals ook al aangegeven tijdens het Algemeen Overleg van 7 februari jl.
heb ik het advies van SodM niet naast me neergelegd, maar is het advies
van SodM juist voor mij de aanleiding geweest om direct actie te
ondernemen. Ik heb er bij de NAM op aangedrongen om zo snel mogelijk
preventieve maatregelen met betrekking tot schadebeperking aan
gebouwen in gang te zetten en heb ik in overleg met SodM en de NAM
ook alle onderzoeken gestart die nodig zijn om een afgewogen besluit te
kunnen nemen.
Vraag:
Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) stelde al in
2006 dat aardbevingen frequenter en zwaarder kunnen worden bij snellere
winning. Het SodM waarschuwde de NAM al in 2009. Waarom is de
Kamer niet eerder over dit verhoogde risico geïnformeerd?
Antwoord:
Vanaf de eerste aardbevingen in Groningen zijn er naar verhouding veel
aardbevingen bij Loppersum geweest. SodM heeft uit deze concentratie
van aardbevingen de conclusie getrokken dat er ter plekke in de ondergrond iets bijzonders aan de hand moet zijn. Naar aanleiding hiervan
heeft TNO onderzoek gedaan in opdracht van SodM. Hiervan is verslag
gedaan in het jaarverslag 2010, dat aan de Tweede Kamer is gezonden (TK
2011–2012, 33 000 XIII, nr.4).
Vraag:
Waarom heeft de minister naar aanleiding van de eerdere waarschuwingen niet de benodigde onderzoeken gedaan? Waarom is hier nu nog
zoveel tijd voor nodig?
Antwoord:
Zoals in de brief van 11 februari 2013 is aangegeven, heeft SodM in 2009
met de NAM over nader onderzoek gesproken. De NAM was op dat
moment bezig met het bouwen van een nieuw reservoirmodel voor het
Groningen-gasveld. Het bouwen van dit soort modellen voor zo’n groot
gasveld vergt veel tijd. In het eerste kwartaal van 2012 was het model
gereed voor het uitvoeren van rekenwerk om het gedrag van het
Groningen-gasveld beter te begrijpen.
Vraag:
Kan de minister bevestigen dat de regering veronderstelt, zoals de leden
van de GroenLinks-fractie lezen in de Miljoenennota, dat de waarde van
aardgas in de toekomst zal stijgen?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

8

In de Miljoenennota 2013 is onderstaande aardgasbatenraming
opgenomen. Het olieprijsscenario en het dollarkoersscenario zijn
opgesteld door het Centraal Plan Bureau. Dit scenario laat een stijgende
olieprijs zien. Echter, voor de gasprijs wordt de olieprijs steeds minder
relevant. De gasprijs komt grotendeels op gashandelsplaatsen tot stand,
zoals het TTF, en die prijs is onafhankelijk van de olieprijs. In de tabel zijn
opgenomen de futures-prijzen van de gasbeurs APX Endex. Het productievolume daalt in de loop van de jaren waarop de raming betrekking heeft.
Overigens viel de productie in 2012 uiteindelijk lager uit.
Tabel 1. Aardgasbatenraming opgenomen in de Miljoenennota 2013, d.d. september
2012.
2012

2013

2014

2015

2016

2017

1,27
104,3
24

1,25
95,1
26

1,32
122,3
26

1,32
124,7
25

1,32
127,2
25

1,32
129,8
25

77

72

68

65

61

57

Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal trans

12,70
1,80
14,50

11,75
1,70
13,45

11,80
1,65
13,45

11,95
1,50
13,45

11,50
1,40
12,90

11,05
1,30
12,35

Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal kas

11,95
1,70
13,65

12,00
1,80
13,80

11,75
1,65
13,40

11,85
1,50
13,35

11,65
1,40
13,05

11,15
1,30
12,45

USDollar/Euro
olie $/vat
Beursprijs TTF-gas (ct./m3)
productie mrd. m3

Vraag:
Heeft de NAM zich in de opvatting van de minister gehouden aan artikel
33 van de Mijnbouwwet, waarin onder meer wordt gesteld dat zij alle
maatregelen neemt die redelijkerwijs die gevergd kunnen worden om
schade door bodembeweging te voorkomen?
Antwoord:
Ja, maar gezien de nieuwe inzichten, waarover SodM mij heeft geadviseerd, zal het winningsplan herzien moeten worden. Daarom heb ik de
NAM gevraagd om op basis van alle onderzoeken op 1 december 2013
een nieuw winningsplan in te dienen.
Vraag:
In de brief van de NAM aan Economische Zaken / SodM over de actualisatie van het winningsplan Groningen van 25 januari jl. wordt gewag
gemaakt van het wegens technische problemen vervangen van bestaande
injectieput BRW-4 door een nieuw te boren put BRW-5 (vanaf locatie
Borgsweer). Op NLOG.nl staat een put BRW-04 te boek als een producerende olieput. Is BRW-04 dezelfde put als BRW-4, en gaat het dan om een
injectie- of een olieproductie-put, en om welke technische problemen gaat
het?
Antwoord:
Er is in Borgsweer geen olieproductieput. Er zijn hier twee waterinjectieputten, te weten BRW-2 en BRW-4. Het water dat geïnjecteerd wordt bevat
zuurstof en kan daardoor het staal van de putten aantasten. Bij BRW-4 ia
geconstateerd dat dit staal vervangen zou moeten worden. Om deze
reden wordt de put vervangen door een nieuwe put BRW-5 met meer
duurzame materialen.
Vraag:
In oktober 2001 heeft de NAM een «diepe verkenningsboring» uitgevoerd
die dieper is gegaan dan de normale diepte waarop gas uit het
Groningen-veld gewonnen wordt. Hebben er meer van dit soort boringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

9

plaatsgevonden, heeft deze boring (of andere dergelijke extreem diepe
boringen) invloed gehad op de seismische activiteit, en kan de minister
een overzicht geven van andere technieken en activiteiten die sinds
ruwweg het jaar 2000 zijn aangewend in het Groningen-veld en die
invloed zouden kunnen hebben op seismische activiteit, dan wel
toezeggen dat dit wordt meegenomen in de onderzoeken?
Antwoord:
Deze put is geboord om te verkennen of er meer gas op grote diepte
onder het Groningen-gasveld aanwezig is. Deze put heeft geen gas
geproduceerd en heeft dus geen relatie met aardbevingen. In het
Groningen-gasveld wordt sinds het begin met een «depletion drive»
techniek geproduceerd. Onderzocht zal worden of er andere winningstechnieken zijn die het aantal en de sterkte van de beving kunnen
verminderen.
Vraag:
Kan de minister het actuele winningsplan voor het Groningen-veld en het
advies van de Technische Commissie Bodembeweging hierop openbaar
maken?
Antwoord:
Alle winningsplannen zijn openbaar en zijn te vinden op de www.nlog.nl.
In principe heb ik geen bezwaar de onderliggende adviezen van SodM en
Tcbb openbaar te maken. Dit moet nog wel juridisch getoetst worden. Ik
zal, indien mogelijk, deze adviezen dan ook op de genoemde website laten
zetten.
Vragen SGP
Vraag:
De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat indien op zeer korte
termijn overgaan wordt tot het verlagen van de gasproductie het risico op
(zwaardere) aardbevingen zelfs groter zou kunnen zijn. Zij hebben
begrepen dat drukverschillen rond breuken een bepalende factor zijn bij
het ontstaan van bevingen, maar dat hierover nog weinig bekend is. Deze
gegevens zouden echter nodig zijn om, indien tot productievermindering
besloten wordt, te bepalen bij welke boorputten de gasproductie op een
verantwoorde wijze verlaagd kan worden. Klopt deze analyse? Is de
veronderstelling juist dat productieverlaging op korte termijn wel eens
negatief uit zou kunnen pakken?
Antwoord:
De deskundigen van SodM en de NAM zijn het er over eens dat verlaging
van de productie leidt tot minder aardbevingen per jaar. Voorwaarde is
wel dat die beperking van productie op een gelijkmatige manier moet
worden uitgevoerd. De NAM beschikt over rekenmodellen waarmee een
optimale strategie kan worden bepaald.
Overigens zijn SodM en de NAM het er ook over eens dat een lagere
productie (enkel) leidt tot een lager aantal aardbevingen per jaar. In de
veronderstelling dat alle gas uiteindelijk toch uit het Groningen-gasveld
wordt gewonnen (alleen over een langere periode bij een lagere productie
per jaar), blijft het totale aantal aardbevingen als gevolg daarvan over de
gehele winningsperiode gelijk, ongeacht de productie per jaar.
Vraag:
In de eerste plaats betekent het gegeven dat nog veel onbekend is over de
wijze waarop de bodem reageert op gaswinning dat ook in de onderzoeksfase verschillende aannames gedaan zullen moeten worden. Is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

10

minister bereid ervoor te zorgen dat hierbij, indien van toepassing,
uitgegaan zal worden van het «worst-case» scenario?
Antwoord:
Ik heb juist daarom bepaald dat er een technische begeleidingscommissie
komt, om er voor te zorgen dat alle scenario’s, inclusief worst-case
scenario’s, meegenomen worden in het onderzoek.
Vraag:
In de tweede plaats vragen de leden van de SGP-fractie in hoeverre het
seismisch meetnetwerk van het KNMI betrokken kan worden bij het
vervolgonderzoek naar onder meer het (nieuwe) maximum van de sterkte
van bevingen voor het Groningen-veld. Kan uitbreiding van het seismisch
meetnetwerk van KNMI een bijdrage leveren aan het verkrijgen van
noodzakelijke aanvullende gegevens? Is het kabinet, indien nodig, bereid
hier geld voor uit te trekken?
Antwoord:
Het uitbreiden van het meetnet is integraal onderdeel van het onderzoek
en zal uitgevoerd worden in samenwerking met KNMI. Dit meetnet wordt
bekostigd door de NAM.
Vraag:
In de derde plaats vragen deze leden waarom de experts van zowel KNMI
als TNO niet actief betrokken worden bij het vervolgonderzoek inzake de
(nieuwe) maximumsterkte van bevingen en alternatieve winningstechnieken. Deze leden benadrukken hierbij het belang van dit vervolgonderzoek.
Antwoord:
TNO en KNMI zijn als lid van de technische begeleidingscommissie
expliciet betrokken bij de genoemde onderzoeken, waarin zij meekijken,
meesturen en reviewen.
III Volledige agenda
–

–

Nieuwe inzichten met betrekking tot de effecten van gaswinning uit het
Groningen-veld en de relatie met aardbevingen in de provincie
Groningen; brief van de minister van Economische Zaken d.d.
25 januari 2013 (Kamerstuk 33 529, nr. 1)
Toezending stukken naar aanleiding van gedane toezeggingen in
Algemeen Overleg gaswinning Groningen; brief van de minister van
Economische Zaken d.d. 11 februari 2013 (2013Z02720)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 529, nr. 17

11