Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 122

Initiatiefnota Mediation

Nr. 3

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 juli 2012
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de indiener van de initiatiefnota «Initiatiefnota Mediation»
(Kamerstuk 33 122, nr. 2).
Bij brief van 19 juni 2012 heeft de indiener van de initiatiefnota deze
vragen beantwoord. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De griffier van de commissie,
Nava

kst-33122-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

1

Inhoudsopgave
I.

II.

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1.
Inleiding
2.
Het probleem
3.
De belofte: hoog slagingspercentage en enorm
marktpotentieel
4.
Het plan in het kort
5.
De uitwerking
6.
De verdere procedure

2
2
3

Reactie van de indiener van de initiatiefnota

9

4
5
9
9

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende initiatiefnota. Zij delen de wens van de indiener om
mediation als vorm van geschiloplossing te bevorderen. Deze leden
hebben enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota.
Naar aanleiding daarvan brengen zij de enige vragen en op- en aanmerkingen naar voren.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij zijn positief over mediation als geschilbeslechtingsinstrument. Het past in de overtuiging van deze leden dat burgers of
ondernemingen die een geschil hebben, eerst de verantwoordelijkheid
nemen om er met elkaar uit te komen – al dan niet onder leiding van een
mediator – alvorens een rechter te adiëren. Zeker nu in het coalitieakkoord
een verhoging van de griffietarieven is afgesproken, kan mediation een
interessant alternatief geschilbeslechtingsinstrument zijn. Met de indiener
zijn voornoemde leden van oordeel dat het tamelijk hoge slagingspercentage en het grote aantal voor mediation in aanmerking komende zaken
verwachtingen scheppen over het marktpotentieel van mediation. Daar
komt bij dat mediation een aantal voordelen kan hebben ten opzichte van
een gang naar de rechter. De indiener wijst al op de omstandigheid dat bij
mediation niet alleen het symptoom, maar ook het onderliggende conflict
wordt aangepakt. Daar komt bij dat partijen, als zij zelf een oplossing
aandragen, deze ook eerder zullen aanvaarden en naleven. Zij zullen, als
zij er samen uitkomen, in veel gevallen een positiever gevoel hebben over
de uitkomst dan wanneer de rechter een salomonsoordeel velt. Verder
maakt mediation creatievere oplossingen mogelijk dan een rechterlijk
oordeel, nu de rechter zich moet houden aan veel beperktere wettelijke
kaders.
De initiatiefnota is voor voornoemde leden aanleiding tot het stellen van
enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de initiatiefnota. Met waardering voor het feit dat de indiener dit initiatief
genomen heeft, hebben zij hierover enige vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Ieder initiatief om de rechtspraak te ontlasten willen
deze leden waar mogelijk in beginsel stimuleren. Mediation als vorm van
alternatieve geschillenbeslechting is echter niet nieuw. In het bedrijfsleven
bestaat inmiddels vertrouwen in dit instrument. Ook de rechterlijke macht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

2

heeft door het project «Mediation naast rechtspraak» sedert een tiental
jaren ruime ervaring opgedaan met mediation. De Nederlandse mediator
is anno 2011 kwalitatief goed geborgd door de private ontwikkeling van
certificerings- en kwaliteitseisen opgezet door het Nederlands Mediation
Instituut (NMI), dat een breed draagvlak heeft in het werkveld. In de
innovatieagenda rechtsbestel (33 071, nr. 5) is aangekondigd dat
mediation verder zal worden ontwikkeld. Mediation is vandaag de dag,
zowel binnen als buiten de rechtspraak, een niet meer weg te denken
werkwijze geworden om het oplossen van geschillen op een andere
manier aan te pakken. Voornoemde leden vragen op welke wijze de
initiatiefnota van de indiener aansluit op deze al gaande ontwikkelingen.
De leden van de D66-fractie wijzen erop dat de kwalitatief goede,
onafhankelijke en toegankelijk rechtspraak flink onder druk wordt gezet
door het beleid van het huidige kabinet. De verhoging van de griffierechten maakt de rechtsgang buitengewoon kostbaar en ontoegankelijk
voor mensen, er wordt bezuinigd op de opleiding Rechterlijk Ambtenaar
in Opleiding (RAIO) terwijl het personeelsbestand van de rechterlijke
macht vergrijst. Ondertussen neemt de toestroom nog van zaken nog
altijd toe. Deelt de indiener de mening van deze leden dat mediation niet
kan worden gezien als een substituut voor de traditionele rechtspraak en
dat er daarom geïnvesteerd moet blijven worden in kwalitatief goede en
toegankelijke rechtspraak door een onafhankelijke rechter?
2. Het probleem
De leden van de PvdA-fractie lezen dat hoewel vele door de indiener
genoemde partijen baat bij mediation zouden kunnen hebben, het aandeel
van mediation binnen het totaal van de geschillen beperkt blijft en zelfs
dalende is. Voor de indiener lijkt de verklaring daarvoor voor ten minste
een deel te zitten in de constatering dat mediation als geschiloplossend
middel onbekend blijft. Voornoemde leden vragen hoe het kan dat
mediation zo onbekend is gebleven. De indiener wijst immers terecht op
de vele voordelen van mediation en op de vele professionele partijen die
daar baat bij (zouden moeten) hebben. Het komt deze leden daarom als
onwaarschijnlijk voor dat deze partijen vanwege onbekendheid met
mediation er geen gebruik van zouden maken. Kan de indiener hier nader
op in gaan?
De leden van de CDA-fractie lezen in de initiatiefnota dat mediation nog
maar in 2,7% van de geschillen waarin een vorm van overeenstemming
wordt bereikt, voor een oplossing zorgt. Indiener suggereert enkele
mogelijkheden om daarin verandering te brengen, zoals de verplichting
voor partijen om aan de rechter in de dagvaarding of het verzoekschrift
kenbaar te maken waarom mediation niet is geprobeerd, of, als het is
geprobeerd, dat het niet gelukt is overeenstemming te bereiken.
Voornoemde leden zijn benieuwd of indiener heeft onderzocht, dan wel of
hij bereid is te laten onderzoeken, in hoeverre verplichte mediation zal
leiden tot afname van het aantal rechtszaken en een daarmee gepaard
gaande besparing bij de rechterlijke macht. Deze leden menen dat als
daarvan sprake is het te overwegen is om mediation extra aantrekkelijk te
maken door terugbetaling van reeds betaalde griffierechten, eventueel
ook wanneer de vaststellingsovereenkomst door de rechter wordt
voorzien van een executoriale titel. Graag vernemen zij hierop een reactie
van indiener.
De leden van de SP-fractie vragen allereerst welk probleem de indiener
signaleert in de praktijk, dat door wettelijke regulering van mediation
opgelost zou kunnen worden. Niet voor niets is er ooit expliciet voor
gekozen mediation niet wettelijk te reguleren, omdat men wilde
voorkomen dat wetgeving de ontwikkeling van mediation in de weg zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

3

staan. Waarom zou dat nu niet meer gelden? Waarom zou het vastleggen
in de wet de juiste methode zijn? Kan mediation niet nu al aangeraden,
gestimuleerd en bevorderd worden?
Voornoemde leden merken op dat drie weken na de indiening van deze
initiatiefnota de visie van de minister van Veiligheid en Justitie op
mediation, (29 528, nr. 7) verscheen waarin ook een wetsvoorstel wordt
aangekondigd. Gelet op het feit dat de indiener deze latere visie van de
minister nog niet in zijn nota heeft kunnen betrekken, vragen deze leden
de indiener wat hij vindt van de visie van de minister op dit onderwerp. In
welk opzicht verschilt de indiener van mening met de brief van de
minister?
De leden van de D66-fractie vragen of de indiener onderschrijft dat veel
zaken zich in beginsel lenen voor mediation maar dat doorslaggevend is
of ook de partijen zich lenen voor mediation. De indiener wijst erop dat
het gebruik van mediation als alternatief voor de traditionele rechtspraak
licht daalt. In hoeverre is dit toe te schrijven aan andere vormen van
alternatieve geschilbeslechting en doordat andere partijen in toenemende
mate mediationvaardigheden gaan inzetten? Voornoemde leden merken
op dat dit misschien nadelig is vanuit het perspectief van de mediators
maar niet vanuit het perspectief van de maatschappij. Kan de indiener zijn
probleemstelling op dit punt nuanceren? Moeten de verwachtingen ten
aanzien van de toename van het aantal mediations worden getemperd
met het oog op andere vormen van alternatieve geschillenbeslechting?
Uit de Geschilbeslechtingsdelta 2009 (31 753, nr. 19) blijkt dat de achterblijvende ontwikkeling van mediation kan worden verklaard door de
onbekendheid van mediation als geschiloplossend middel. Ruim 35% van
de respondenten gaf destijds aan dat dit de reden was dat zij niet voor
mediation hebben gekozen. Deze leden menen dat wat betreft dit punt de
oplossing niet per se ligt in wetgeving maar in betere informatievoorziening, bijvoorbeeld een overheidscampagne in samenwerking met de
beroepsgroep. Kan de indiener hierop een reactie geven? Ten overvloede
merken voornoemde leden op dat artikel 9 van de richtlijn nr. 2008/52/EG
van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 21 mei
2008 betreffende bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in
burgerlijke en handelszaken (PbEU L 136) de lidstaten opdraagt dat er
voor het grote publiek informatie over mediation beschikbaar is. Graag
ontvangen deze leden een reactie van de indiener op het voorgaande.
Uit de Geschilbeslechtingsdelta 2009 blijkt dat slechts 53% in een
voorkomend geval (waarschijnlijk) opnieuw zou kiezen voor mediation.
Kan de indiener een analyse geven van de oorzaak hiervan? Welke
conclusies verbindt de indiener hieraan? Ook op dit punt vragen deze
leden of de verwachtingen van de voorziene toename van mediations niet
moet worden getemperd.
3. De belofte: hoog slagingspercentage en enorm
marktpotentieel
De leden van de PvdA-fractie vragen waar de indiener het streefcijfer van
5% tot 10% voor mediation van het totaal aantal geschillen uit afleidt.
Waarom niet 4% of 40%?
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de visie van de indiener
op mediation in het strafrecht. Zij verwijzen hierbij naar een pilot die eind
oktober 2010 is gestart door de rechtbank Amsterdam in samenwerking
met het Amsterdamse Openbaar Ministerie, onder de titel «Mediation
naast strafrecht». Uit deze afgeronde pilot is gebleken dat de inzet van
mediation naast het strafrecht succesvol is. Mediation blijkt in veel
gevallen te leiden tot afspraken tussen dader en slachtoffer of tot
spijtbetuiging of excuses door de dader. Daders en slachtoffers zijn na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

4

afloop in het algemeen positief over het mediationtraject. Voornoemde
leden zijn van oordeel dat het de moeite waard is om te bezien of
mediation naast het strafrecht een vastere vorm kan krijgen. Daarbij
denken zij vanzelfsprekend niet aan mediation in gevallen van zware
misdrijven, maar uitsluitend bij kleine delicten, zoals eenvoudige
mishandeling. Is indiener bereid om in het traject dat volgt op de
schriftelijke inbreng ook de mogelijkheden voor mediation in het
strafrecht te bezien?
Voornoemde leden wijzen in dit verband overigens op het risico dat de
positieve ervaringen uit de hiervoor bedoelde pilot ondergesneeuwd
kunnen raken als gevolg van de financieringsstroom in rechtbanken. Kort
gezegd krijgen rechtbanken financiering naar rato van het aantal
vonnissen dat zij afleveren. Verwijzing door rechters naar mediation blijft
daardoor onvoldoende aantrekkelijk. Wat is hierop de visie van de
indiener? Is hij met deze leden van mening dat het de moeite waard zou
zijn om de financieringssystematiek van de rechterlijke macht tegen het
licht te houden, met als doel mediation als geschilbeslechtingsinstrument
een verdere stimulans te geven?
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat mediation ook enkele
nadelen kent. Zo ontbreekt bij mediation een aantal garanties voor
procedurele eerlijkheid. Waar rechtspraak zich goeddeels in de
openbaarheid afspeelt, blijft wat zich tijdens een mediationproces afspeelt
aan het oog en daarmee ook aan de controle van de buitenwereld
onttrokken. Dat heeft een aantal bezwaren. Zo ontstaat er nauwelijks
jurisprudentie en zal in veel gevallen het wiel opnieuw moeten worden
uitgevonden. Ook zal veel aankomen op de professionaliteit van de
mediator die eventuele maatschappelijke ongelijkheid waar nodig zal
moeten opheffen. Hij zal, met andere woorden, moeten zorgen dat een
zwakkere partij zich even goed gehoord voelt als de sterkere partij. Bij een
gang naar de rechter zorgen de beginselen en spelregels die bij een
rechtsgang horen ervoor dat eventuele machtsongelijkheid niet te
beperkend werkt. Bij mediation is er echter een risico van onbalans tussen
partijen. De leden van de CDA-fractie oordelen het daarom wenselijk dat
er effectief toezicht is op de kwaliteit van mediation. Verder hechten zij
waarde aan een goed functionerend register voor mediators. Een betere
benutting van mediation als vorm van geschillenbeslechting is het doel.
Het register vormt een borg. Logisch zou zijn om aan te sluiten bij de
standaard zoals die inmiddels door bijvoorbeeld het NMI is ontwikkeld en
vervolgens de komst van de wettelijke regeling en het register aangrijpen
om het veld gezamenlijk een nieuwe standaard te laten formuleren. Graag
vernemen voornoemde leden de visie van de indiener hierop.
De leden van de D66-fractie merken met het oog op de substantiële
verhoging van de griffierechten door het kabinet op dat het feit dat de
reguliere rechtsgang onbetaalbaar is nooit de reden moet zijn om dan
voor mediation te kiezen. Indiener onderbouwt ook niet dat juist de zaken
die uitvallen door de verhoging van de griffierechten zich ook lenen voor
mediation. Kan indiener hier nader op ingaan? Daarnaast blijkt uit
onderzoek van Gerritsen e.a.1 dat mediation alleen lagere gerechtskosten
met zich meebrengt dan de reguliere rechtsgang als er volledige
overeenstemming wordt bereikt. Als er slechts gedeeltelijk of geen
overeenstemming wordt bereikt leidt mediation tot een kostenstijging.
Mensen die uit financiële noodzaak voor mediation kiezen nemen daarom
ook met mediation een groot financieel risico.
4. Het plan in het kort
1

M. Gerritsen e.a., Kosten doorlooptijden,
Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek
2009.

De leden van de PvdA-fractie lezen dat de indiener voorstelt om het begrip
mediator wettelijk vast te leggen. Hoewel deze leden de mening delen dat
een borging van de kwaliteit van mediators van groot belang is, zijn zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

5

ook huiverig om als het ware een nieuwe geformaliseerde juridische
beroepsgroep in het leven te roepen. Immers de voordelen van mediation
schuilen ook in de laagdrempeligheid daarvan en in het feit dat betrokken
partijen vrijwillig tot overeenstemming komen. Hoe verhoudt het
voornemen van de wettelijke verankering zich tot die laagdrempeligheid
en vrijwilligheid? Dreigt door van de mediator als het ware een arbiter te
maken, de kracht van de mediator niet verloren te gaan?
Een gelijkaardige vraag hebben deze leden als het om het voorstel gaat
om de mediationovereenkomst bij wet vast te laten leggen. Ook van de
andere voorstellen die de rol van de mediator verder formaliseren zouden
de aan het woord zijnde leden graag willen bezien in het licht van de
gewenste laagdrempeligheid en vrijwilligheid van mediation.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de indiener voorstellen doet die er
toe kunnen leiden dat de toegang tot de rechter slechts mogelijk wordt
nadat mediation is geprobeerd. Deze leden zijn groot voorstander van
mediation juist omdat dat een instrument is dat vrijwillig wordt gebruikt
om uit een conflict te komen. Zij vrezen dat op het moment dat aan
mediation een vorm van drang of dwang wordt verbonden dat de
effectiviteit van dat middel snel zal kunnen afnemen. Hoe ziet de indiener
dit?
Voornoemde leden vragen of het beperken van de toegang tot de rechter
voor de initiatiefnemer een beoogd doel is. Deze leden zijn van mening
dat met de voorgenomen drastische verhoging van de griffierechten en de
drastische verlaging van de tegemoetkoming voor gesubsidieerde
rechtsbijstand, de drempel die dit kabinet voor de gang naar de rechter
opwerpt al te hoog is geworden. De leden van de PvdA-fractie zijn tegen
een onnodige belasting van de rechter en derhalve voor alle vormen van
vroegtijdige geschiloplossing, maar zij menen ook dat het blokkeren van
de toegang tot de rechter vanwege bezuinigingen geen doel op zich
mogen zijn. Kan de indiener uitgebreid op deze mening ingaan?
Bovendien zal mediation in veel gevallen alleen maar succesvol kunnen
zijn als bij een mislukking daarvan de gang naar de rechter openblijft. De
kracht van de vrijwillige geschiloplossing schuilt er vooral in dat bij
mislukking daarvan de dwingende oplossing via de rechter resteert. Wat is
de mening van de indiener op dit punt?
De leden van de PvdA-fractie nemen aan dat de indiener de mening deelt
dat als de rechter zichzelf niet ontvankelijk acht omdat er niet eerst
mediation heeft plaatsgevonden of dat de rechter partijen verplicht
doorverwijst naar mediation, dat de door die partijen reeds betaalde
griffierechten dan ook terugbetaald moeten worden? Zo ja, welk bedrag
denkt de initiatiefnemer dat jaarlijks dan terugbetaald zou moeten gaan
worden? Zo nee, waarom niet?
Tenslotte vragen deze leden of vooral in het kader van het bestuursrecht
vroegtijdige geschiloplossing of zelfs het voorkomen van geschillen niet
nog meer voor de hand ligt dan mediation of het inschakelen van de
rechter. Er kan immers veel onhelderheid over diverse soorten beschikkingen voorkomen worden als de ambtenaren van de desbetreffende
bestuursorganen gewoonweg direct contact met de aanvrager opnemen
en om uitleg vragen of uitleg geven. Deelt de indiener deze mening? Zo ja,
hoe gaat hij deze vorm van vroegtijdige geschiloplossing verbeteren? Zo
nee, waarom niet?
De leden van de PVV-fractie zijn voorstander van het verbinden van
wettelijk kwaliteitseisen aan het beroep mediator. In de initiatiefnota komt
echter niet duidelijk naar voren welke kwaliteitseisen de voorkeur
genieten van de indiener. Graag vernemen deze leden welke kwaliteitseisen er in ieder geval zullen worden opgenomen in het initiatiefwetsvoorstel.
De indiener laat de mogelijkheid open of er dient te worden aangesloten
bij een nieuw register voor mediators of een bestaand registers, zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

6

NMI. Graag vernemen voornoemde leden welke optie de voorkeur geniet
van de indiener.
Indiener stelt dat uitdrukkelijk overeengekomen mediationclausules
bindend zijn als zij voldoende duidelijk en concreet zijn. Graag vernemen
deze leden wat er dient te worden verstaan onder de begrippen duidelijk
en concreet.
De initiatiefnota stelt voor de mediator in bepaalde gevallen van kleur te
doen veranderen namelijk van mediator tot bindend adviseur. In de
initiatiefnota komt de noodzaak van een dergelijke gedaanteverwisseling
niet duidelijk naar voren. Graag vernemen deze leden waarom niet wordt
volstaan met de huidige regelgeving op dit punt.
Daarnaast vragen voornoemde leden of de indiener het gevaar van het
toepassen van de sharia door imams die optreden als mediator niet
miskent. De leden van de PVV-fractie hebben zich tijdens de plenaire
behandeling van Aanpassing van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek en
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan de richtlijn betreffende
bepaalde aspecten van bemiddeling/mediation in burgerlijke en handelszaken (32 555) kritisch uitgelaten over deze richtlijn mede vanwege
geschiloplossing die op basis van de sharia in Nederland plaatsvindt.
Invoering van bindende geschiloplossing door de mediator brengt het
risico met zich mee dat een mediator een bindend besluit kan nemen op
grond van shariawetgeving.
Tevens vragen zij of er nog een plaats is voor het bindend advies naast
mediation bij invoering van een dergelijk initiatiefwetsvoorstel als wordt
beoogd door de indiener. Graag vernemen deze leden een reactie van de
indiener.
De leden van de CDA-fractie lezen in de initiatiefnota dat de indiener
onder meer in de wet wil vastleggen dat de vaststellingsovereenkomst op
een eenvoudige manier kan worden voorgelegd aan de rechter. Deze kan
daaraan executoriale werking toekennen. Voornoemde leden zijn
benieuwd of de indiener van oordeel is dat rechterlijke tussenkomst
noodzakelijk is. Wanneer partijen het erover eens zijn dat het resultaat van
de mediation in executabele vorm wordt vastgelegd in de vaststellingsovereenkomst, is een gang naar de rechter dan nog nodig? Zou, wanneer
een van de partijen haar verplichtingen uit de vaststellingsovereenkomst
niet nakomt, de wederpartij zich niet rechtstreeks moeten kunnen wenden
tot de gerechtsdeurwaarder?
De leden van de CDA-fractie hechten eraan onder de aandacht te brengen
dat zij van oordeel zijn dat mediation te allen tijde moet plaatsvinden
binnen de kaders van de Nederlandse rechtsbeginselen. Omdat rechterlijk
toezicht ontbreekt, is er een risico dat in het mediationtraject elementen
sluipen die wezensvreemd zijn aan het Nederlandse rechtsbestel. Ziet ook
de indiener dit risico? Overweegt hij om in de door hem aangekondigde
initiatiefwet waarborgen ter zake in te bouwen?
De leden van de SP-fractie zijn er vanzelfsprekend voorstander van
wanneer partijen zelf (al dan niet met mediator) overeenstemming
bereiken in een geschil en er daarmee niet alleen een oplossing wordt
bereikt, maar ook het onderliggende geschil wordt opgelost. Deze leden
benadrukken echter dat de toegang tot het recht gewaarborgd moet
blijven en dat mediation altijd een vrijwillige keuze moet blijven. Zij zijn er
tegen dat mediation een verplichtend karakter zou gaan krijgen. Het
kenmerk van mediation is nu juist vrijwilligheid. Graag ontvangen zij
hierop een reactie.
Enigszins verontrust zijn voornoemde leden over de zin dat partijen die
een geschil voorleggen aan de rechter kenbaar moeten maken waarom
mediation niet is geprobeerd of waarom mediation niet is geslaagd. Hierin
lezen de leden een (begin van een) poging om mediation verplicht te
stellen. Waarom zou een rechter bijvoorbeeld niet ontvankelijk zijn indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

7

mediation niet is geprobeerd? Is het wel zinvol om verplicht te gaan
onderhandelen en te trachten tot overeenstemming te komen? Indien een
van beide partijen dit niet ziet zitten is de mediation toch gedoemd te
mislukken? Graag ontvangen deze leden hierop een reactie.
De leden van de SP-fractie vragen hoe ver het stimuleren en bevorderen
van mediation mag gaan. Mag een rechter bijvoorbeeld weigeren
uitspraak te doen omdat partijen mediation nog niet hebben geprobeerd?
Mogen er financiële prikkels worden ingebouwd, zoals een verhoogd
griffierecht indien geen mediation heeft plaats gevonden? Levert het een
processueel voordeel op wanneer een van beide partijen mediation wel
wil proberen en de ander niet? Graag ontvangen deze leden een
beschouwing hierop. Mediation zou niet mogen worden opgedrongen
door het recht onbetaalbaar te maken (denk aan het verhogen van de
griffierechten of de bezuinigingen op de gesubsidieerde rechtsbijstand).
Graag ontvangen deze leden een reactie hierop van de indiener.
Voornoemde leden wijzen er op dat de verplichte doorverwijzing door
rechters naar mediation averechts zou kunnen werken. Mediation kan toch
juist gedijen omdat er altijd nog de gang naar de onafhankelijke rechter
mogelijk is? Het is toch aan de rechter om te beoordelen of een zaak zich
voor mediation leent?
De leden van de SP-fractie lezen dat indiener voorstelt om mediationclausules als bindend te beschouwen. Is het voor bijvoorbeeld consumenten
wel steeds duidelijk wat er in de kleine lettertjes van de algemene
voorwaarden van bedrijven staat? Hoe wordt er voor gezorgd dat de
zwakkere partij (werknemer, consument, huurder) wordt beschermd? Wie
mag de mediator bijvoorbeeld aanwijzen?
Voornoemde leden betwijfelen of het verstandig is de mediator te laten
beslissen op bepaalde onderdelen van het geschil of het hele geschil. Is
het niet juist de kracht van de mediator dat deze geen zeggenschap heeft
over de inhoud? Bestaat niet het risico dat partijen niet meer open het
mediationtraject ingaan en vrijuit zullen spreken indien dezelfde mediator
mogelijk in een later stadium bindend adviseur zou worden?
Deze leden vragen ook een toelichting op de e-kantonrechter. Bestaat er
een recht op inspraak op de omvang of formulering van het (deel)geschil
dat wordt voorgelegd aan deze rechter? Krijgen partijen nog de kans aan
deze rechter toe te lichten hoe de mediation is verlopen, indien deze ook
de tenuitvoerlegging gaat vaststellen?
De aan het woord zijnde leden vragen de indiener naar zijn ideeën over de
te stellen kwaliteitseisen. Hoe zou de regulering van het beroep van
mediator volgens de indiener vorm moeten krijgen? Welke rol zou het
NMI hierin moeten krijgen?
De leden van de D66-fractie vragen of de indiener nader kan toelichten
wat de overwegingen zijn om de mediation overeenkomst wettelijke vast
te leggen. Welke problemen uit de praktijk geven hier aanleiding toe?
Voornoemde leden vragen of mediation clausules die zijn overeengekomen niet altijd al bindend zijn voor partijen als dit zo uitdrukkelijk is
overeengekomen. Hoe verhoudt het verbindend zijn van de mediation
clausule zich met het feit dat er bij partijen in de eerste plaats de wil moet
bestaan om er samen uit te komen? Welke consequenties zou het niet
nakomen van een verbindende mediation clausule volgens de indiener
moeten hebben?
Hoe verhoudt het wettelijk regelen van de mogelijkheid om op
eenvoudige manier een executoriale titel te verkrijgen bij de rechter zich
tot het eerder genoemde voordeel van mediation dat bij partijen zelf
overeenstemming bereiken en dat niet alleen het geschil maar ook het
onderliggende conflict wordt opgelost? Komt het dan vaak voor dat
partijen na een succesvol afgeronde mediationprocedure het onderliggende probleem toch niet is opgelost? Verder vragen de leden van de
D66-fractie waarom het niet voldoende is dat een vaststellingsovereen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

8

komst, zoals opgenomen in artikel 7:900 van het Burgerlijk Wetboek (BW)
in een proces-verbaal overeenkomstig artikel 87 Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv), een beschikking of vonnis kan worden neergelegd
of (in een niet-aanhangige zaak) in een notariële akte een executoriale titel
oplevert.
Voornoemde leden vragen of de indiener ook van mening is dat de reden
waarom mediation niet is geprobeerd of niet is gelukt ook door de rechter
op redelijkheid getoetst moet worden. Kan de indiener dit nader
toelichten?
5. De uitwerking
De leden van de D66-fractie zouden graag meer duidelijkheid krijgen over
de planning van de initiatiefwet. Wanneer verwacht de indiener de
initiatiefwet aan de Kamer aan te bieden? Kan de indiener hiervoor een
concrete datum noemen?
6. De verdere procedure
De leden van de PvdA-fractie hebben vragen over de status van de
initiatiefnota. Deze leden lezen dat de nota tegelijkertijd met de
aanbieding aan de Kamer in consultatie is gebracht. Moeten zij het zo
begrijpen dat de rol van de Kamer gelijk is aan die van de andere partijen
aan wie de nota is voorgelegd? Zo ja, waarom heeft de indiener niet eerst
die consultatieronde met externe organisaties afgerond en vervolgens een
meer voldragen product – eventueel in de vorm van een wetsvoorstel –
aan de Kamer voorgelegd? Zo nee, hoe moeten zij de rol van de Kamer
dan wel zien?
Voornoemde leden hebben inmiddels ook kennisgenomen van de
opmerkingen die diverse organisaties hebben gemaakt over de voorliggende initiatiefnota. Het komt deze leden, gezien de stand van de nota, als
niet heel zinnig over om de vragen die vanuit deze organisaties komen
ook nog via deze inbreng aan de indiener voor te leggen. Deze leden
nemen aan dat de indiener die opmerkingen en zijn reactie daarop
meeneemt in de verdere behandeling van de nota en daarover schriftelijk
rapporteert bij de beantwoording van dit schriftelijk overleg.
De leden van de SP-fractie vragen of de indiener kennis heeft genomen
van de bezwaren van de gerechtsdeurwaarders tegen zijn voorstel in de
Staatscourant.1 Met name het beter afdwingbaar maken van afspraken
stuit op bezwaren. Omdat het bijzonder ingrijpend is wanneer mediation
tot beslaglegging door een deurwaarder leidt, zouden partijen mediation
wellicht juist willen mijden. Bovendien zijn al onze dikke wetboeken met
waarborgen er toch niet voor niets, aldus de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders. Graag ontvangen deze leden een reactie
hierop.
De leden van de D66-fractie vragen welke belangengroepen voor
31 januari 2012 gereageerd hebben, wat hun reacties waren en wat de
indiener met deze reacties gaat doen.
II. Reactie van de indiener van de initiatiefnota

1

http://sconline.sdu.rijksweb.nl/artikelen/
details/2011/november/24/-Afsprakenmediation-makkelijker-afdwingbaarmaken.html.

Met belangstelling heeft indiener kennisgenomen van het verslag van de
Vaste commissie voor Veiligheid en Justitie. Hij constateert met genoegen
dat nagenoeg alle partijen meerwaarde zien in een wettelijke verankering
van mediation, zodat dit een logisch alternatief kan worden voor de
traditionele rechtspraak. Het is naar het oordeel van de indiener de taak
van de overheid om kaders te scheppen voor de effectieve oplossing van
conflicten en geschillen waarbij snelheid, efficiëntie, behoud van de relatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

9

en de laagst mogelijke kosten uitgangspunt zijn. Hij is dan ook met name
over de door de leden van de Vaste commissie uitgesproken steun
verheugd omdat mediation, anders dan de meeste andere vormen van
geschillenbeslechting, tot gevolg heeft dat het gehele conflict, en niet
alleen het partijen verdeeld houdend geschil, wordt opgelost zodat zij
vaak weer met elkaar verder kunnen. Daarnaast is het oplossingspercentage hoog: ongeveer 60% van de mediations komt tot een voor
partijen aanvaardbare oplossing. Indiener dankt de leden van de diverse
fracties voor hun inbreng, deze draagt bij aan een zorgvuldig wetgevingsproces. Een aantal suggesties van deze leden zal door indiener
opgenomen worden in het wetsvoorstel. In het navolgende gaat hij in op
de vragen en de opmerkingen uit het verslag.
1. Inleiding
De leden van de fracties van CDA, PvdA, SP en D66 hebben met belangstelling kennis genomen van de initiatiefnota. De leden van de PVV-fractie
hebben kennis genomen van de initiatiefnota. Daar waar fracties
aarzelingen of vragen hadden dan wel kanttekeningen plaatsten, hoopt de
indiener in het navolgende de leden van deze fracties naar hun tevredenheid te kunnen beantwoorden. Met de gestelde vragen en opmerkingen zal de indiener ook rekening houden bij het uitwerken van het
initiatiefwetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie willen weten op welke wijze de initiatiefnota
aansluit op al gaande ontwikkelingen zoals de private ontwikkeling van
certificering- en kwaliteitseisen opgezet door de Nederlands Mediation
Instituut (NMI). Daarnaast zijn zij benieuwd of de indiener de mening deelt
dat mediation niet wordt gezien als een substituut voor de traditionele
rechtspraak en dat daarom geïnvesteerd moet blijven worden in kwalitatief goed en toegankelijke rechtspraak door een onafhankelijke rechter.
De indiener kan beide vragen bevestigend beantwoorden. Mediation kan
nooit gezien worden als algehele vervanging van de traditionele rechtspraak. Dat is ook indieners bedoeling niet. Er moet daarom altijd gewerkt
worden aan het waarborgen van toegankelijkheid en onafhankelijkheid
van de rechter. Wel zal verbetering van de positie van mediation kunnen
bijdragen aan een volwaardig keuze tussen de diverse bestaande
methodes om geschillen te beslechten.
2. Het probleem
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het aandeel van mediation in
het totaal aantal geschillen beperkt dan wel dalende is. De leden vragen
zich af of door onbekendheid van mediation weinig gebruik hiervan wordt
gemaakt.
De indiener beaamt dat mediation nu nog te weinig voor de beslechting
van zich daarvoor lenende geschillen wordt gebruikt. Hij is er met de
leden van de D66-fractie van overtuigd dat dit mede komt door de
onbekendheid van deze vorm van geschillenbeslechting. Dat blijkt ook uit
het onderzoek van SEO.1 Uit de Geschilbeslechtingsdelta 2009 blijkt dat in
40 % van de geschillen mediation wordt nagelaten omdat de betrokkenen
niet weten wat het is.2 Indiener voegt hieraan toe dat naar zijn overtuiging
ook het gebrek aan transparantie over de kwaliteit van mediators en
mediation bijdraagt aan de relatieve onbekendheid van dit middel.
1

SEO Economisch Onderzoek, bureau voor
onafhankelijk toegepast economisch
onderzoek, www.seo.nl.
2
B.C.J. van Velthoven, C.M. Klein Haarhuis,
Geschilbeslechtingsdelta 2009; Over verloop
en afloop van (potentieel) juridische problemen van burgers, 2010.

De leden van de CDA-fractie vragen zich af in hoeverre verplichte
mediation zal leiden tot een afname van het aantal rechtszaken en een
daarmee gaande besparing bij de rechterlijke macht.
Het effect van verplichte mediation is volgens indiener moeilijk in te
schatten. Het uitgangspunt moet zijn dat zaken die zich lenen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

10

mediation door de partijen zelf – vanwege wel begrepen eigenbelang –
door middel van mediation worden opgelost. Verplichte mediation kan
meer problemen veroorzaken dan het oplost. Indiener stelt verplichte
mediation dan ook niet voor. In Polen en Roemenië is de ervaring
daarmee niet positief. De eerste resultaten van verplichte mediation in
Italië lijken positiever te zijn, maar het instrument is daar nog te recent
ingevoerd om daaruit al definitieve conclusies te kunnen trekken. Indiener
zal deze ontwikkelingen dan ook met interesse volgen. Daarnaast kan
verplichte mediation alleen plaatsvinden als er voldoende gekwalificeerde
mediators voorhanden zijn. Indiener wil de kwaliteit van de mediators en
de bescherming van de titel wel regelen in het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie willen weten welke problemen er spelen in de
praktijk, die door de wettelijke regulering van Mediation zouden kunnen
worden opgelost. Daarnaast vragen zij zich af wat de indiener vindt van de
visie van de minister van Veiligheid en Justitie en waarin hij van de
minister verschilt.
Het probleem in de praktijk is dat mediation een relatief onbekend middel
is, dat er geen wettelijke verankering voor mediation bestaat en dat er
geen kwaliteitseisen worden gesteld aan de titel van «mediator». Er wordt
daardoor te weinig gebruik van mediation gemaakt. Weinig mensen
nemen uit zichzelf contact op met een mediator. De wettelijke verankering
van mediation zal een bijdrage leveren aan de bekendheid van het middel
en daardoor leiden tot meer keuze tussen verschillende manieren van
geschillenbeslechting. Indiener is het eens met de visie van de minister
dat mediation in het stelsel van geschillenbeslechting en met name in de
innovatieagenda een belangrijke rol kan hebben.
De leden van de D66-fractie vragen zich af in hoeverre het dalen van
mediation als alternatief voor de traditionele rechtspraak is toe te
schrijven aan andere vormen van alternatieve conflictbeslechting. Komt
dit doordat andere partijen in toenemende mate mediationvaardigheden
gaan inzetten? Moeten de verwachtingen t.a.v. de toename van het aantal
mediations worden getemperd met het oog op andere vormen van
alternatieve geschillenbeslechting?
Indiener kent de cijfers van het – enigszins – dalen van het aantal
mediations. Hij ziet hierin dan ook een stimulans om door middel van dit
initiatiefwetsvoorstel deze trend om te buigen. Mogelijk kan de daling
inderdaad verklaard worden door de inzet van mediationvaardigheden in
andere vormen van geschillenbeslechting, waaronder in de traditionele
rechtspraak. Mediation in de traditionele rechtspraak is waardevol. Maar
het is vaak wel duurder (zowel voor de samenleving als voor de rechtszoekende) dan «gewone» mediation. Het kost ook vaak meer tijd omdat eerst
een juridische procedure moet worden opgestart voordat mediation kan
worden toegepast. De toekomstverwachting is door indiener mede
daarom voorzichtig geformuleerd.
Indiener heeft geen indicaties dat de toepassing van mediation daalt door
andere vormen van geschillenbeslechting. De alternatieven zoals
arbitrage, bindend advies etc. zijn vaak geen alternatief voor mediation
maar wel voor de traditionele rechtspraak. In al deze alternatieven is het
een derde die een (bindend) besluit neemt. Dat hoeft niet noodzakelijk de
gewenste oplossing te zijn. Een verklaring voor de daling van mediation
kan volgens indiener ook voor een deel worden gekoppeld aan het
vervallen van de subsidie die voorzag in een tegemoetkoming in de
kosten van de mediation. Indiener vindt een soortgelijke subsidie niet
nodig. Partijen moeten uit zichzelf na wijziging van de wet realiseren dat
mediation de beste oplossing is voor bepaalde conflicten. Indiener voegt
hieraan nog toe dat soms als zwakte van mediation wordt gezien dat – ook
als partijen dat wensen – een beslisser ontbreekt. Indiener zal in de
memorie van toelichting erop wijzen dat het partijen vrij staat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

11

mediation op elk gewenst moment te beëindigen en de mediator te
vragen als bindend adviseur op te treden. Deze twee trajecten dienen wel
strikt gescheiden te zijn om misverstanden over de rol en hoedanigheid
van de betrokken mediator te voorkomen.
De leden van de D66-fractie concluderen uit de Geschilbeslechtingsdelta
2009 dat mediation achterblijft door onbekendheid van het middel. Door
een overheidscampagne in samenwerking met de beroepsgroep zal
kunnen worden gewerkt aan een betere bekendheid van mediation. Dit
komt ook aan de orde in de richtlijn van de EU – betreffende bepaalde
aspecten van bemiddeling/Mediation in burgerlijke en handelszaken –
waar de lidstaten worden opgedragen dat er voor het grote publiek
informatie over mediation beschikbaar is. Kan de indiener hier reactie
opgeven?
Allereerst dient te worden gewaarborgd dat rechtszoekenden vertrouwen
kunnen hebben in mediation. Daarvoor is naar zijn oordeel wettelijke
verankering essentieel. Volgens indiener is vervolgens een overheidscampagne om mediation meer bekendheid te geven zeker nuttig. De vraag is
wel of dit (alleen) een taak is van de overheid. Indiener deelt het
uitgangspunt van de EU richtlijn ten aanzien van de beschikbaarheid van
informatie over mediation bij het publiek. Indiener is ervan overtuigd dat
de eerste stap wettelijke verankering is, waarna kan worden bezien wat
nodig is om mediation meer bekend te maken. Hij ziet hiervoor ook een
rol weggelegd voor de vele organisaties en instellingen die in Nederland
dagelijks met mediation bezig zijn.
De leden van de D66-fractie merken als laatste op dat uit de Geschilbeslechtingsdelta 2009 ook blijkt dat 53% in voorkomend geval opnieuw zal
kiezen voor mediation. Kan de indiener een analyse geven wat hiervan de
oorzaak is?
Indiener vindt dit percentage niet hoog genoeg, maar wel positief. Door
verdere professionalisering van zowel mediation als de mediators en de
wettelijke verankering van mediation en een snelle toegang tot de rechter
voor een executoriale titel, verwacht indiener dat dit percentage zal gaan
stijgen.
3. De Belofte: hoogte slagingspercentage en enorm
marktpotentieel
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd waar de indiener het
streefcijfer 5% tot 10% voor mediation van het totaal aantal geschillen uit
afleidt. Waarom niet 4% tot 40%?
Het uitgangspunt van indiener is dat alle geschillen die zich lenen voor
mediation op termijn door mediation moeten worden opgelost. Bij de
inschatting van het marktpotentieel van mediation zijn de genoemde
percentages voorbeelden. Indiener is van mening dat geschillen daar
moeten worden opgelost, waar deze het best kunnen worden opgelost.
Voor de rechterlijke macht blijven uiteraard alle geschillen over, die een
juridisch oordeel vereisen van een hoogopgeleid juridisch expert.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de indiener bereid is om in
het traject dat volgt op de schriftelijke inbreng ook de mogelijkheden van
mediation in het strafrecht te bezien.
Indiener ziet zeker mogelijkheden van mediation in het strafrecht, maar
wijst op het andere karakter van dit rechtsgebied. Het strafrecht kent in het
geval van mediation twee vormen. De eerste is mediation in plaats van
het strafrechtelijke oordeel door de rechter. Hierbij vindt mediation plaats
tussen het slachtoffer en de dader in plaats van het strafproces. Indiener
volgt met name de ontwikkelingen in Canada van deze methode op de
voet en is benieuwd naar het uiteindelijk resultaat aldaar. De tweede vorm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

12

van mediation in het strafrecht vindt plaats met het oog op verzoening
van de dader en het slachtoffer nadat een veroordeling is uitgesproken.
Dit lijkt indiener zeker interessant maar niet opportuun om nu mee te
nemen in het wetsvoorstel. Indiener beperkt zich nu tot mediation in het
civiele en ook in het fiscale- en bestuursrecht.
Ook stellen de leden van de CDA-fractie de vraag of de indiener ermee
eens is dat het de moeite waard zou zijn om de financieringssystematiek
van de rechterlijke macht tegen het licht te houden, met als doel
mediation als geschilbeslechtingsinstrument een verdere stimulans te
geven.
Indiener vindt dat het stimuleren van mediation door middel van een
financiële prikkel de moeite van onderzoek waard is. Maar eerst dient de
wettelijke verankering op orde te zijn, voordat over een financiële prikkel
kan worden gedacht. Het gaat primair om de kwaliteit van de geschilbeslechting en om de aard van het geschil. Als mediation het juiste middel
van geschilbeslechting is, moeten rechtszoekenden die keuze geïnformeerd kunnen maken. Indiener is het met de leden van de CDA-fractie wel
eens dat het bewustzijn bij de rechterlijke macht dat sommige geschillen
zich van nature meer en beter lenen voor mediation, verder kan
toenemen. Binnen de rechterlijke macht wordt hieraan ook nu al gewerkt.
Als laatste is de CDA-fractie benieuwd naar de visie van de indiener op de
nadelen die mediation met zich meebrengt zoals het ontbreken van de
garanties van processuele eerlijkheid. Effectief toezicht zal volgens hen
wenselijk zijn door middel van een goed functionerend register voor
mediators.
De mediator moet volgens de indiener verantwoordelijk zijn voor het
evenwicht tussen de partijen. Dat wordt ook vastgelegd in de kwaliteitseisen en daarop wordt toegezien door het tuchtrecht. De indiener is het
met de leden van de CDA-fractie roerend eens dat effectief toezicht door
middel van een goed functionerend register voor mediators, tuchtrecht en
permanente educatie noodzakelijk is. Indiener zal hierin dan ook bij of
krachtens de wet voorzien.
De leden van de D66-fractie menen dat de indiener niet onderbouwt dat
juist de zaken die uitvallen door de verhoging van de griffierechten zich
ook lenen voor mediation. Kan de indiener hier nader op ingaan?
Wanneer er sprake is van een kleiner financieel belang dan kan door
mediation het geschil relatief goedkoop worden opgelost. De zaken die
door verhoging van de griffierechten zouden zijn uitgevallen, zouden
daarom naar verwachting van indiener kunnen worden opgelost door
mediation. Overigens lijkt de verhoging van het griffierecht van de baan
als gevolg van het begrotingsakkoord voor 2013.
4. Het plan in het kort
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe het voornemen van de
wettelijke verankering zich verhoudt tot de laagdrempeligheid en de
vrijwilligheid van mediation. Dreigt door van de mediator als het ware een
arbiter te maken, de kracht van mediator niet verloren te gaan? Indien aan
de mediation een vorm van drang of dwang wordt verbonden dan zal de
effectiviteit van het middel snel afnemen.
Indiener deelt niet de zorg van de leden van de PvdA-fractie betreffende
het verloren gaan van de kracht van de mediator door wettelijke verankering. Indiener wil de laagdrempeligheid en de vrijwilligheid ook niet
aantasten maar juist versterken. De effectiviteit van mediation zal niet
minder worden na wettelijke verankering maar toenemen. Volgens
indiener is hoe dan ook waarborging van kwaliteit van de mediators en
daarmee mediation noodzakelijk. Mediation wordt ook pas een logisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

13

alternatief voor de traditionele rechtspraak als is voorzien in een snelle
mogelijkheid om aan het onderhandelingsresultaat een executoriale titel
te verbinden. Indiener stelt geen vormen van dwang of drang voor.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of een beperkte toegang tot
de rechter een beoogd doel is. Het blokkeren van toegang tot de rechter
vanwege bezuinigingen mag toch geen beoogd doel zijn? Zij vinden dat
de kracht van vrijwillige geschiloplossing daarin schuilt dat als het mislukt
de dwingende oplossing van de rechter resteert. Wat vindt de indiener
van dit punt?
Indiener is het met de leden van de PvdA-fractie eens. Bezuiniging speelt
bij indiener geen rol bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel. De
successen van mediation verdienen op zich al een betere wettelijke
positie. Indiener wil benadrukken dat ook het beperken van de toegang tot
de rechter geen doel van zijn initiatiefwetsvoorstel is, in tegendeel. Het
staat partijen vrij om wel of niet gebruik te maken van mediation of de
rechter. Belangrijk is in de ogen van indiener dat beide vormen van
geschilbeslechting recht doen aan de verwachtingen van de rechtszoekenden en een volwaardig alternatief voor elkaar zijn en blijven. Indiener
is het ook eens met de leden van de PvdA-fractie dat na het mislukken van
mediation de rechter altijd beschikbaar is en blijft.
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of de indiener het eens is dat
indien de rechter zichzelf niet-ontvankelijk verklaart omdat er niet eerst
mediation heeft plaatsgevonden de betaalde griffierechten moeten
worden terugbetaald?
Indiener kan zich goed voorstellen, met de leden van de PvdA-fractie, dat
betaalde griffierechten (of een deel ervan) bij niet-ontvankelijkverklaring
door de rechter vanwege een bestaande en rechtsgeldig overeengekomen
mediationclausule, moeten worden terugbetaald. Denkbaar is ook dat het
bedrag kan blijven staan voor het geval dat de mediation niet slaagt.
Geregeld zou kunnen worden dat een beroep op een mediationclausule
schorsende werking heeft. Dit zorgt er dan voor dat er voortvarend kan
worden (voort-)geprocedeerd als de mediation niet slaagt. Zo worden
onnodige geldstromen voorkomen. Dit is een punt dat indiener zeker
verder zal uitwerken.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of vroegtijdige geschiloplossing of zelfs het voorkomen van geschillen in het bestuursrecht niet
nog meer voor de hand liggen dan het inschakelen van mediation of het
inschakelen van de rechter. Als dit zo is, hoe gaat de indiener dit verbeteren?
De indiener wijst de leden van de PvdA-fractie erop dat hij voornemens is
ook een voorstel te doen voor de invoering van mediation in de Algemene
Wet Bestuursrecht en voor fiscale geschillen. Indiener zal dit in het
conceptwetsvoorstel opnemen. Hij denkt daarbij aan een systeem waarbij
de rechtszoekende/belastingplichtige bevoegd is het bestuursorgaan/de
belastingdienst om mediation te verzoeken. Na dat verzoek zou het
bestuursorgaan/de belastingdienst dat verzoek op haalbaarheid moeten
kunnen beoordelen of eventueel verplicht kunnen worden gesteld aan
mediation mee te werken. Essentieel hierbij is wel dat het
bestuursorgaan/de belastingdienst aan medewerking voorwaarden kan
verbinden om onnodig uitstel of chicanes te voorkomen. Ook is denkbaar
dat het bestuursorgaan/de belastingdienst alleen tot mediation verplicht is
als er een vruchtbare bodem lijkt te zijn voor mediation. Indiener is het
eens met de leden van de PvdA-fractie dat in het bestuursrecht en in de
relatie overheid en burger in algemene zin voor wat betreft het
voorkomen van geschillen nog veel kan gebeuren. Er zijn op dit punt al
wel veel hoopgevende initiatieven. Indiener acht het evenwel niet zijn taak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

14

in het kader van dit wetsvoorstel hier ook verdere oplossingen aan te
dragen.
De leden van de PVV-fractie vragen zich af welke kwaliteitseisen er in ieder
geval in het wetsvoorstel worden opgenomen. Zij vragen zich af of er
moet worden aangesloten door mediators bij een nieuw register voor
mediators of een bestaand register zoals het NMI.
Indiener geeft voorkeur aan een nieuw register. Wat betreft de kwaliteitseisen vindt indiener dat degenen die het register bewaken deze
gezamenlijk mogen vaststellen. Dat kan door of in nauw overleg met de
bestaande – deskundige – organisaties. De minister keurt uiteindelijk de
vastgestelde eisen goed. Indiener acht als eisen wenselijk: minimaal
12 mediations per jaar (of een redelijk equivalent aan «vlieguren»
bijvoorbeeld 120 uur) en kennis van de instrumenten, vaardigheden en op
bepaalde gebieden de benodigde juridische kennis. Ook zal de mediator
aan de te stellen eisen van de permanente opleiding moeten voldoen. Het
nieuwe register zou vergelijkbaar kunnen zijn met het register voor tolken
en vertalers en dient gewaarborgd te worden door tuchtrechtspraak.
Indien het mogelijk is om aan te sluiten bij een bestaand register dat de
kwaliteit waarborgt op een soortgelijke wijze als door indiener wordt
beoogd, zou hierbij eventueel kunnen worden aangesloten.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de uitdrukkelijk overeengekomen mediationclausules bindend zijn wanneer zij voldoende duidelijke
en concreet zijn. Wat bedoelt de indiener met deze begrippen?
In het initiatiefwetsvoorstel zal duidelijk worden omschreven welke eisen
aan mediationclausules worden gesteld, waaruit volgt wanneer zij
bindend zijn. Het gaat erom dat er geen misverstand mag zijn over een
afspraak tussen de partijen om eerst mediation te proberen. Indien er
twijfel bestaat aan mediation dan kunnen de partijen zich toch direct
wenden tot de rechter.
In sommige gevallen moet een mediator van kleur veranderen. Het
veranderen van mediator naar bindend adviseur. De leden van de
PVV-fractie vragen zich af waarom dit niet kan worden volstaan met de
huidige regelgeving.
Indiener geeft er – mede naar aanleiding van de opmerkingen van de
leden van de PVV-fractie – geen voorkeur meer aan dat expliciet geregeld
wordt dat de mediator soms kan veranderen in een bindend adviseur. Ook
uit de reacties uit de praktijk blijkt dat dit niet verder gefaciliteerd hoeft te
worden. De leden van de PVV-fractie merken dus terecht op dat met de
bestaande mogelijkheden kan worden volstaan. De mogelijkheid blijft,
deze is er nu immers ook al, maar een aparte wettelijke regeling is niet
nodig. Na mediation kan een bindend adviesovereenkomst worden
aangegaan met de mediator of een ander als bindend adviseur. Wel zal
indiener voorstellen dat de al door de minister van Veiligheid en Justitie
voorgenomen «e-kantonrechter» een rol kan spelen in een lopende
mediation als partijen behoefte hebben aan een bindende uitspraak ten
aanzien van juridische principes. De snelle toegang tot een
«e-kantonrechter» kan dan bijdragen aan het succes van de mediation. Per
saldo levert dit tijd op en voorkomt kosten.
De leden van de PVV-fractie stellen dat invoering van bindend geschiloplossing door de mediator het risico met zich meebrengt dat een mediator
een besluit zou kunnen nemen op grond van de shariawetgeving. Wat
vindt de indiener hiervan?
Indiener is van oordeel dat ook voor mediation geldt dat dit zich binnen de
Nederlandse openbare orde moet afspelen. Een mediationresultaat dat in
strijd is met ons rechtsstelsel kan ook niet tot executie leiden. De rechter
kan hieraan geen executoriale titel verbinden op grond van de wet. Ook in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

15

de huidige wet- en regelgeving is bemiddeling op grond van «eigen»
regels overigens al mogelijk, denk aan Katholiek- en Joods recht alsmede
het «recht» dat bijvoorbeeld bestaat binnen bepaalde verenigingen.
Indiener is wel met de leden van de PVV-fractie van mening dat vanwege
dit risico aandacht moet worden geschonken aan de Nederlandse
openbare orde in de gedragsregels van mediators en hij overweegt
expliciet aan de bepaling die de mediationovereenkomst in de wet regelt
toe te voegen dat dit niet in strijd mag zijn met de Nederlandse openbare
orde.
Tot slot wordt er door de leden van de PVV-fractie afgevraagd of er wel
plaats is voor bindend advies naast mediation.
De indiener wil benadrukken dat er altijd naast mediation de opties van
bindend advies, arbitrage, bemiddeling en de traditionele rechtspraak of
de «e-kantonrechter» zullen zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of een rechterlijke tussenkomst
noodzakelijk is als het gaat om het opmaken van een vaststellingsovereenkomst. Wanneer na de mediation het resulteert in een executabele
vorm in de vorm van een vaststellingsovereenkomst is de gang naar de
rechter dan nog nodig? Of kunnen partijen zich direct wenden tot een
gerechtsdeurwaarder?
Volgens indiener is tussenkomst van de rechter (of eventueel de notaris)
essentieel voor het verbinden van een executoriale titel aan een vaststellingsovereenkomst na mediation. De rechter (of eventueel de notaris)
toetst marginaal. Een rechterlijke – marginale en dus lichte – toets op een
vaststellingsovereenkomst is noodzakelijk want niet iedere mediator hoeft
een jurist te zijn. Partijen kunnen zich dus niet direct wenden tot de
gerechtsdeurwaarder. Ook om de Nederlandse openbare orde te bewaken
is een – marginale – rechterlijke toets wenselijk. Ook in de huidige situatie
is een rechterlijk oordeel (of vastlegging in een notariële akte) noodzakelijk om een vaststellingsovereenkomst te kunnen executeren.
De leden van de CDA-fractie vragen zich als laatste af of mediation te allen
tijde moet plaatsvinden binnen het kader van de Nederlandse rechtsbeginselen.
Vanzelfsprekend vindt indiener dat mediation altijd moet plaatsvinden
binnen de Nederlandse rechtsbeginselen, ook als buitenlands recht op de
rechtsverhouding van toepassing is omdat partijen daarvoor in een
overeenkomst gekozen hebben. De grens is altijd de Nederlandse
openbare orde. Zoals eerder geantwoord op de vragen van de leden van
de PVV-fractie overweegt indiener hieraan expliciet aandacht te besteden
in het initiatiefwetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie vragen zich als eerste af of mediation wel een
verplichtend karakter moet krijgen. Zij vragen zich af waarom een rechter
niet-ontvankelijk zal zijn indien mediation niet is geprobeerd. Is het
volgens hen wel zinvol om te gaan onderhandelen en daarmee te trachten
tot een overeenstemming te komen?
Indien één van de partijen dit niet ziet zitten dan lijkt mediation gedoemd
te mislukken.
Indiener kiest niet voor verplichte mediation. Als partijen contractueel
kiezen voor mediation als oplossingsmethode voor eventuele geschillen,
is het op grond van het Nederlands contractenrecht vreemd als die keuze
vervolgens geen effect sorteert. Of het zinvol is mediation te vervolgen,
blijkt vaak na het eerste gesprek. Komt men er dan niet uit of blijkt dat
voortzetting van de mediation niet nuttig is, kunnen partijen zich wenden
tot de rechter. Professionele mediators kunnen overigens door de wijze
van hun begeleiding in sommige gevallen zelfs onwillige partijen het nut
van een minnelijke schikking door middel van mediation in laten zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

16

De leden van de SP-fractie zijn benieuwd hoever er volgens de indiener
mag worden gegaan om mediation te stimuleren en te bevorderen?
De indiener vindt dat in alle gevallen mediation in het belang van de
partijen moet zijn en moet blijven. Daar ligt dan ook de grens voor het
stimuleren ervan. Mediation is een van de mogelijke geschilbeslechtingsmethodes, dat nevengeschikt is aan de – meer traditionele – alternatieven.
De leden van de SP-fractie willen graag weten of een rechter mag
weigeren uitspraak te doen wanneer partijen mediation niet geprobeerd
hebben?
In het wetsvoorstel wordt geregeld dat een rechter zich niet-ontvankelijk
verklaart indien mediation niet geprobeerd is terwijl dat wel rechtsgeldig
is afgesproken.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd of er financiële prikkels mogen
worden ingebouwd, zoals de verhoging van de griffierechten.
Mediation moet volgens indiener zeker gepromoot worden. Het inbouwen
van financiële prikkels lijkt de indiener een interessant idee, maar de grens
wordt gevonden in het belang van partijen. Wat is de beste methode voor
de beslechting van het geschil? Die vraag moet leidend zijn. Indiener zou
geen koppeling willen aanleggen tussen griffierechten en mediation. Wel
is het zo dat als griffierechten verhoogd zouden worden, het nuttig is als
mediation als logisch alternatief voorhanden is.
De leden van de SP-fractie willen graag antwoord op de vraag of het
processueel voordeel oplevert wanneer één van de partijen wel mediation
wil proberen en de andere partij niet?
Het zal volgens indiener geen processueel voordeel opleveren indien de
ene partij wel mediation wil proberen en de andere partij niet. Dat is nu
ook bij de rechter niet het geval als de ene partij niet wil schikken en de
andere wel.
De leden van de SP-fractie vragen zich af of de zwakkere partij wel
voldoende beschermd wordt.
Het uitgangspunt van mediation is dat de zwakkere partij altijd voldoende
wordt beschermd. Dat is een kerntaak van de mediator. Dit zal worden
opgenomen in de gedragsregels en gewaarborgd worden door tuchtrechtspraak.
De leden van de SP-fractie zien graag een toelichting van de indiener op
de e-kantonrechter.
De «e-kantonrechter» is door de minister van Veiligheid en Justitie
voorgesteld als onderdeel van de innovatieagenda. Een snelle toegang tot
de «e-kantonrechter» kan volgens de indiener nuttig zijn omdat het leidt
tot een snel en efficiënt rechterlijk oordeel. Na een succesvolle mediation
waarbij een vaststellingsovereenkomst is gesloten, kan de
«e-kantonrechter» snel en efficiënt voorzien in een executoriale titel.
Daarnaast kan de «e-kantonrechter» in een mediation ook een belangrijke
rol spelen als beslisser bij (juridische) deelgeschillen, waarna partijen de
mediation met in acht neming van die beslissing voortvarend kunnen
afronden. De uitwerking van de door de minister aangekondigde
«e-kantonrechter» is nog niet beschbaar.
En als laatste zijn de leden van de SP-fractie benieuwd naar de ideeën van
de indiener over de kwaliteitseisen?
De ideeën van de indiener over de kwaliteitseisen van de mediator zijn
hierboven al aan de orde gesteld. Essentieel is dat aan degenen die de
beschermde titel
«mediator» wordt gegund, stevige kwaliteitseisen worden gesteld en dat
daarop ook deugdelijk toezicht wordt uitgeoefend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

17

De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de overwegingen van de
indiener om mediation wettelijk vast te leggen.
Mediation moet volgens de indiener wettelijk worden vastgelegd om dat
dit zorgt voor herkenning, betere borging en meer bekendheid van dit
instrument zodat het een logisch alternatief kan worden voor de traditionele rechtspraak. Daarnaast is wettelijke verankering ook essentieel ten
aanzien van de vertrouwelijkheid en voor de juridische afbakening, hierbij
kan bijvoorbeeld aan de verjaring van vorderingsrechten worden gedacht.
Ook kan hierdoor geborgd worden dat partijen alleen overeenstemming
hebben als hun handtekeningen onder het onderhandelingsresultaat zijn
gezet.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie zich af het niet voldoende is
een vaststellingsovereenkomst in een beschikking of vonnis neer te
leggen wat uiteindelijk een notariële akte of executoriale titel oplevert.
Indiener verwijst de leden van de D66-fractie respectvol naar wat hij
eerder hierover heeft opgemerkt. Voor notarissen is het verlenen van een
executoriale titel overigens nog een ingewikkeld en ook riskant proces.
Indiener kiest daarom naast de mogelijkheid van een notariële akte, voor
de gerechtelijke weg, zij het op efficiënte wijze en door middel van
marginale toetsing.
Als laatste vragen de leden van de D66-fractie zich af als mediation niet is
geprobeerd of niet lukt ook door de rechter op redelijkheid getoetst kan
worden.
De rechter is volgens de indiener vrij te onderzoeken waarom mediation
niet is geprobeerd en/of gelukt is. In het geval mediation is geprobeerd
zullen partijen er verstandig aan doen afspraken te maken over de
reikwijdte van de geheimhouding. Dat is aan de partijen zelf. De rechter
behoort daar geen conclusies aan te verbinden, maar het kan een basis
zijn partijen alsnog of weer naar de mediator door te verwijzen.
5. De uitwerking
De leden van de D66-fractie vragen zich af wanneer de indiener verwacht
de initiatiefwet Mediation aan te bieden aan de Kamer.
Indiener is van plan het initiatiefwetsvoorstel mediation aan het einde van
de zomer aanhangig te maken bij de Tweede Kamer en aan de Raad van
State te zenden.
6. De verdere procedure
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de rol van de Kamer gelijk
is aan die van andere partijen aan wie de nota is voorgelegd.
De Tweede Kamer heeft haar eigen rol en verantwoordelijkheid. De
indiener streeft naar een zo groot mogelijk draagvlak voor het initiatiefwetsvoorstel en heeft daarom de initiatiefnota in officieuze consultatie
gegeven. Zowel de door de leden van de diverse fracties als de tijdens de
officieuze consultatie gemaakte opmerkingen hebben al tot aanpassing
van het initiatiefwetsvoorstel geleid.
De leden van de SP-fractie willen graag weten of de indiener kennis heeft
genomen van de bezwaren van de gerechtsdeurwaarder tegen zijn
voorstel in de Staatscourant.
Indiener heeft kennis genomen van de reactie van de Koninklijke
Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders. Indiener is het niet eens
met het commentaar. Door de komst van dit initiatiefwetsvoorstel
mediation verandert er niets aan de rechterlijke macht en zijn waarborgen
en ook niet aan de rol van de deurwaarders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

18

De leden van de D66-fractie zijn benieuwd welke belangengroepen er voor
31 januari 2012 gereageerd hebben, en wat hun reacties waren en wat de
indiener met deze reacties gaat doen.
De belangengroepen die hebben gereageerd zijn onder andere: Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA), Mediation Trainingsinstituut, Raad
voor de Rechtspraak, Nederlands Mediation Instituut (NMI) en een groot
aantal individuele mediators en personen die in mediation geïnteresseerd
zijn. Deze reacties van de belangengroepen hebben al tot aanpassingen
geleid waarvan een aantal hiervan al is besproken. Indiener zal de reacties
in grote lijnen meenemen in de memorie van toelichting. Indiener merkt
op dat de reacties over het algemeen (zeer) positief zijn. Indiener is graag
bereid alle ontvangen reacties aan de leden van de D66-fractie ter inzage
te verstrekken, mochten zij zulks wenselijk achten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 122, nr. 3

19