Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 689

Herziening Zorgstelsel

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 599

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 april 2015
In het 30 leden debat ouderenzorg van 28 januari jl., heb ik toegezegd uw
Kamer te informeren over de stand van zaken rondom de inkoop van
dementiezorg in de Zorgverzekeringswet. Hiertoe heb ik het Nivel
gevraagd in kaart te brengen hoe het staat met de contractering van de
dementieketens en hoe de kwaliteit en het aanbod van casemanagement
dementie geborgd is. Het rapport «Ketenzorg en casemanagement bij
dementie» is als bijlage bijgevoegd1.
Als eerste vat ik de bevindingen van het Nivel kort samen, waarna ik mijn
reactie zal geven.
Bevindingen Nivel
Onderzoeksopzet
Het Nivel heeft alle ketenregisseurs van de 85 dementieketens begin
februari 2015 een online vragenlijst gestuurd. Uiteindelijk hebben
ketenregisseurs van 66 dementieketens de vragenlijst ingevuld, waarmee
de netto respons 79% (66/84) is.
Contractering van ketenzorg en casemanagement
Vanaf 1 januari 2015 is er een beleidsregel ketenzorg dementie in de
Zorgverzekeringswet. Deze beleidsregel faciliteert de bekostiging van
netwerkstructuren voor ketenzorg. Daarnaast wordt vanaf 1 januari 2015
casemanagement dementie gefinancierd vanuit de prestaties verpleging
en verzorging in de Zorgverzekeringswet. Een dementieketen (of een
individuele zorgaanbieder) kan in samenspraak met de zorgverzekeraar
vanuit deze prestaties bepalen hoe zij vorm geven aan casemanagement
dementie.

1

kst-29689-599
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 599

1

Uit het onderzoek van het Nivel komt naar voren dat de inkoop van
casemanagement en ketenzorg verschilt tussen ketens. Ongeveer twee
derde van de dementieketens krijgt financiering vanuit de Beleidsregel
Ketenzorg Dementie. De overige ketens, die geen financiering krijgen
vanuit deze beleidsregel, noemen meestal als reden dat hun zorgverzekeraar die mogelijkheid niet aan hen biedt of dat de middelen in
mindering werden gebracht op het budget voor casemanagement.
De meeste van de door het Nivel ondervraagde dementieketens maken
gebruik van de aanspraak wijkverpleging binnen de Zorgverzekeringswet
voor de financiering van casemanagement. Een aantal ketens, 8%, geeft
aan dat zij nog geen gebruik maken van de aanspraak wijkverpleging. Als
reden wordt onder andere aangegeven dat er nog onduidelijkheid of
onzekerheid is over wie er beroep kan doen op de aanspraak.
Uitvoering casemanagement
Bij ongeveer een kwart van de dementieketens die mee hebben gedaan
aan het onderzoek, zijn eind 2014/begin 2015 enkele gespecialiseerde
casemanagers dementie ontslagen of in een andere functie geplaatst. Bij
ontslag of functieverandering van gespecialiseerde casemanagers, blijken
de casemanagement taken in de meeste gevallen door generalistische
wijkverpleegkundigen en/of collega casemanagers te zijn overgenomen.
In alle dementieketens zijn nog steeds casemanagers dementie in dienst.
Bij ruim de helft van de ketens voeren uitsluitend casemanagers het
casemanagement uit, terwijl bij andere ketens zowel casemanagers
dementie als andere zorgprofessionals casemanagement uitvoeren. Die
andere zorgprofessionals zijn in de meeste gevallen wijkverpleegkundigen, maar soms ook ouderenadviseurs of praktijkondersteuners in een
huisartsenpraktijk. Deze professionals hebben niet altijd het volgens de
landelijke Zorgstandaard Dementie vereiste «HBO-plus» niveau: HBOverpleegkunde/psychosociale opleiding met een vervolgopleiding die
relevant is voor casemanagement dementie.
Kwaliteit
Ketenregisseurs geven aan dat zorgverzekeraars kwaliteitseisen stellen bij
de inkoop van dementiezorg. De inkoopdocumenten die zorgverzekeraars
hanteren, bevatten eisen die veelal gebaseerd zijn op de Zorgstandaard
Dementie. Die eisen gaan bijvoorbeeld over positionering van casemanagement binnen de dementieketen en een «HBO-plus» niveau van de
professional die casemanagement uitvoert. Bijna drie op de vier ketens
heeft maatregelen genomen (bijvoorbeeld scholing en intervisie) om
casemanagement in 2015 op een kwalitatief goed niveau te houden. Toch
zijn ketenregisseurs van ongeveer de helft van de ketens van mening dat
binnen hun regio niet in alle situaties voldaan wordt aan de kwaliteitscriteria uit de Zorgstandaard Dementie. De redenen die worden aangedragen lopen sterk uiteen. Vier ketens geven als reden dat niet in alle
gevallen aan het «HBO-plus» niveau kan worden voldaan.
Voor wijkverpleging geldt een financiële taakstelling. Dit kan ook invloed
hebben op de (uitvoering van) casemanagement. Bijna twee derde van de
ketens heeft maatregelen genomen om een bepaald aanbod van
casemanagement in 2015 te waarborgen, zoals het maken van productieafspraken met de zorgverzekeraar. Ook passen ketens soms de werkwijze
aan, bijvoorbeeld door gespecialiseerde casemanagers minder zelf
casemanagement te laten uitvoeren en meer generalistische zorgprofessionals te coachen bij casemanagement. Ook wordt er soms ingekrompen
ten aanzien van de inzet van het aantal uren casemanagement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 599

2

2015 en verder
Vooruitkijkend naar de nabije toekomst, ervaren ketenregisseurs onduidelijkheid over de financiering na medio 2015. Vanwege de onzekerheid en
de beperkte middelen zijn zij daarbij ook bezorgd over het in stand
houden van de regionale samenwerking.
Reactie
Zoals ik tijdens meerdere debatten in de Tweede Kamer heb aangegeven
vind ik het belangrijk dat de dementieketens en casemanagement bij
dementie in 2015 zo goed mogelijk worden geborgd. Uit het onderzoek
van het Nivel blijkt dat dit vaak het geval is. Er komen echter ook punten
naar voren die niet goed gaan en daarom mijn volle aandacht hebben.
De onduidelijkheid over het inkoopproces is een van deze punten. Door
deze onduidelijkheid verloopt de inkoop bij een aantal ketens moeizaam.
Ik wil daarom aan de NZa vragen om een extra circulaire uit te brengen
om verzekeraars en aanbieders te informeren over haar voorschriften en
beleidsregels rond dementiezorg in de Zorgverzekeringswet. Daarnaast
neem ik de onduidelijkheid over het inkoopproces en de financiering
vanaf 2016 mee in het proces rond de bekostiging wijkverpleging 2016.
Verder komt uit het onderzoek naar voren dat bij ongeveer een kwart van
de dementieketens eind 2014/begin 2015 enkele gespecialiseerde
casemanagers dementie zijn ontslagen of in een andere functie geplaatst.
Aanbieders kiezen er in deze gevallen voor om het casemanagement door
een andere professional te laten uitvoeren. Ik vind het belangrijk dat de
functie casemanagement goed wordt geborgd. Het is aan de aanbieders
en zorgverzekeraars om afspraken te maken over degene die het
casemanagement uitvoert, de gespecialiseerde casemanager dan wel een
wijkverpleegkundige. Wat voor mij voorop staat is dat de professional die
het casemanagement uitvoert, daarvoor goed toegerust is.
Uit het onderzoek van het Nivel blijkt ook dat ongeveer de helft van de
ketens niet volledig kan voldoen aan de Zorgstandaard Dementie.
Hiervoor worden uiteenlopende redenen genoemd waaruit blijkt dat in de
meeste gevallen de ketens nog in ontwikkeling zijn. Een aantal van de
dementieketens is intensief aan de slag met het implementeren van de
Zorgstandaard Dementie. Het zal tijd nodig hebben voordat alle ketens
volledig aan de standaard kunnen voldoen. Vanuit het actieprogramma
Deltaplan Dementie, een samenwerking tussen wetenschap, de rijksoverheid, private partijen en verzekeraars, is aangegeven dat er ondersteuning bij de implementatie van de Zorgstandaard Dementie moet
worden geboden omdat de Zorgstandaard wordt gezien als het
uitgangspunt voor goede dementiezorg. In de brief over mijn visie op
dementiezorg die ik uw Kamer bij verschillende gelegenheden heb
toegezegd, ga ik hier verder op in en koppel ik ook de bevindingen van het
Deltaplan Dementie terug. Ik verwacht deze brief voor de zomer aan uw
Kamer te sturen.
Zoals ik hierboven al heb aangegeven, hebben verzekeraars en aanbieders
de verantwoordelijkheid om zorg te dragen voor een kwalitatief goed
aanbod van dementiezorg. Ik zie daarnaast ook een rol weggelegd voor de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) als toezichthouder. Dementiezorg is één van de speerpunten van de IGZ in 2015. De IGZ ontwikkelt
op dit moment een toetsingskader voor het toezicht op netwerken in de
langdurige zorg thuis, zoals het netwerk rondom ouderen met dementie.
Hiervoor gaat de IGZ dit jaar in regionale pilots het zorgnetwerk van
ouderen in beeld brengen om te zien wat de kwaliteit van de professionals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 599

3

is in de samenwerking binnen het netwerk. Daarnaast ontwikkelt de IGZ
een vorm van toezicht voor de zorg thuis die past in de nieuwe wetgeving
en de aanspraak wijkverpleging. Hiervoor gaan ze de komende tijd in
gesprek met aanbieders om onder andere te zien hoe de wijkverpleegkundige zorg waaronder dementiezorg, wordt vormgegeven.
Behouden behandelaar
In het dertigledendebat ouderenzorg van 28 januari jl., heeft Kamerlid
Bruins-Slot van het CDA gevraagd naar de mogelijkheid om, gericht op
het behouden van de vertrouwensrelatie van de patiënt met de behandelaar, de casemanager dementie te behouden voor patiënten die reeds in
zorg zijn.
De overgangsregeling voor cliënten van wie de zorg is overgegaan van de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten naar de Zorgverzekeringswet
regelt dat de behandeling kan worden voortgezet bij dezelfde aanbieder.
Dat betekent niet dat dit ook altijd bij dezelfde zorgverlener is. Ook bij het
beëindigen van een overeenkomst tussen een zorgverzekeraar en een
aanbieder is in de Zorgverzekeringswet geregeld dat de cliënt recht heeft
op behoud van de aanbieder. Voorop blijft staan dat er een zorgvuldige
overdacht moet plaatsvinden tussen zorgverleners. Dit is namelijk
onderdeel van verantwoorde zorg.
Samenvattend
Ketenzorg en casemanagement bij dementie zijn nu onderdeel van de
aanspraken op grond van de Zorgverzekeringswet. De basis van casemanagement ligt in de Zorgverzekeringswet omdat de aansluiting, expertise
en doelgroep uitgaat van mensen met complexe zorgvragen die intensieve zorg en ondersteuning behoeven en aansluit bij het chronisch
zorgmodel. Daarnaast heeft Vilans, samen met veldpartijen, in 2013
geconstateerd dat de taken en de expertise van de wijkverpleegkundige
inhoudelijk dicht bij de werkwijze en activiteiten van het casemanagement
liggen.
Uit het onderzoek van het Nivel is gebleken dat er nog knelpunten zijn. Ik
wil deze knelpunten op korte termijn oplossen door de onduidelijkheden
weg te nemen met een aanvullende circulaire van de NZa, de IGZ te laten
toezien op dementiezorg en te bezien of er extra ondersteuning nodig is
bij de implementatie van de Zorgstandaard. Dit alles met als doel de
continuïteit en kwaliteit van dementiezorg te waarborgen. Over de
voortgang van de genoemde acties informeer ik uw Kamer in de brief
over mijn visie op dementiezorg. Daarnaast wil ik de ontwikkelingen rond
dementiezorg in de Zorgverzekeringswet nauwlettend volgen in de
monitor hervorming langdurige zorg. Hierbij zal er ook specifiek aandacht
zijn voor de overdracht tussen professionals, de invulling van het
casemanagement, de dementieketens en de naleving van de Zorgstandaard Dementie.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 599

4