Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1702

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 1 oktober 2013
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft op 11 september 2013
overleg gevoerd met Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over:
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 14 juni
2013 inzake fiche: Verslag EU-burgerschap 2013 en overzicht
«vordering op weg naar een echt EU-burgerschap 2011–2013»
(Kamerstuk 22 112, nr. 1643);
– het voorstel van de Europese Commissie d.d. 17 juni 2013
inzake EU-burgerschap 2013 COM (2013) 269.
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Berndsen-Jansen
De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Van der Leeden

kst-22112-1702
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

1

Voorzitter: Oosenbrug
Griffier: Hendrickx
Aanwezig zijn vier leden der Kamer, te weten: Bisschop, Maij, Oosenbrug
en Taverne,
en Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn Ministerie.
Aanvang 16.00 uur
De voorzitter: Ik heet iedereen welkom bij deze vergadering. Ik stel een
spreektijd van vijf minuten per fractie voor. Als de leden denken minder
tijd nodig te hebben, is dat prima. Zij hoeven die vijf minuten natuurlijk
niet vol te praten. In eerste instantie laat ik alle interrupties toe, maar als
het er te veel worden, grijp ik in.
De heer Taverne (VVD): Voorzitter. De leden van de VVD-fractie hebben
met belangstelling kennisgenomen van het verslag over het
EU-burgerschap en van de brief van Minister Plasterk van 14 juni van dit
jaar. Ik hecht eraan, vast te stellen dat het EU-burgerschap afgeleid is van
het burgerschap van de inwoners van de lidstaten en niet andersom. De
leden van de VVD-fractie zijn het eens met de stelling van het kabinet dat
veel maatregelen die de Commissie voorstelt, te weinig concreet zijn om
een goed oordeel te kunnen geven over de subsidiariteit. Veel van de
maatregelen die de Commissie onderzoekt, dragen naar het oordeel van
de VVD niet bij aan oplossingen voor de problematiek rondom het
EU-burgerschap. De Commissie gaat er kennelijk van uit dat op veel
terreinen verdere Europese integratie noodzakelijk is, terwijl de leden van
mijn fractie van oordeel zijn dat verdere Europese integratie op veel
terreinen niet altijd het uitgangspunt hoort te zijn. Voor de VVD is het van
fundamenteel belang dat erkend blijft worden dat de inrichting van het
kiesstelsel per definitie een nationale aangelegenheid is.
Ik roep de Minister het algemeen overleg van 5 juni jongstleden in
herinnering. Dat ging over het voorstel inzake het statuut en de financiering van Europese politieke partijen. Het onderwerp dat nu voorligt,
doet mij denken aan dat debat van voor het zomerreces. In dat debat werd
namelijk Kamerbreed geconcludeerd dat het voorstel van het Europees
Parlement stuitte op fundamentele bezwaren. De enige vraag die toen nog
restte, was hoe wij dit kunnen stoppen. De leden van mijn fractie willen
graag zo vroeg mogelijk aanhaken – daarvoor gebruik ik dit algemeen
overleg – om hun fundamentele bezwaren tegen het voorstel van de
Commissie aan de Minister over te brengen.
Concreet wil ik er één maatregel uitlichten. De uitwerking daarvan maakt
duidelijk dat die maatregel de toets van subsidiariteit niet kan doorstaan.
De Commissie geeft aan dat zij constructieve oplossingen zal voorstellen
om EU-burgers die in een ander land wonen, in staat te stellen, hun
kiesrecht bij de nationale verkiezingen in hun land van herkomst te
behouden, zodat zij volledig kunnen deelnemen aan het democratische
proces van de EU. Nederland heeft dat allang geregeld. Iedere Nederlander in het buitenland mag stemmen voor de verkiezingen van de
Tweede Kamer en het Europees Parlement. Dat is een Nederlandse
beslissing en dat hoort het ook te zijn. De leden van mijn fractie vinden
het van belang dat Nederlanders in het buitenland ook kunnen stemmen
bij verkiezingen in Nederland. Dat belijden wij niet slechts; zoals de
Minister weet, heb ik inmiddels een initiatiefwetsvoorstel ingediend om
dit te vergemakkelijken. Verder ziet mijn fractie niet in waarom het
noodzakelijk is voor de EU om zich te mengen in deze nationale democratische processen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

2

Wie verder leest in het verslag van de Commissie, ziet dat zij nog een
constructieve oplossing ziet voor het versterken van het democratische
proces. Op pagina 25 valt namelijk te lezen: «In de context van de ruimere
denkoefeningen over de toekomst van de Europese Unie zal de
Commissie onderzoeken op welke manieren de EU-burgers zouden
kunnen deelnemen aan de nationale en regionale verkiezingen in hun land
van verblijf». Terzijde merk ik op dat een regel over het gebruik van
interpunctie wellicht nuttig zou kunnen zijn, maar deze zin is toch van een
hoog abstractiegehalte. De Commissie denkt na over het voorstel om
niet-Nederlanders die in Nederland wonen, het stemrecht te geven voor
verkiezingen van de Tweede Kamer en de Provinciale Staten. Het is goed
dat inwoners van andere EU-staten stemrecht hebben bij lokale verkiezingen – dat hebben zij al – maar de sprong naar nationale verkiezingen
gaat mijn fractie te ver.
In zijn brief signaleert de Minister dat er te weinig wordt stilgestaan bij
nationale en lokale belangen. Daar sluit ik mij graag bij aan. Tevens
signaleert de Minister dat er maatregelen in het verslag zijn opgenomen
waarvan nu al vaststaat dat zij de toets van subsidiariteit niet zullen
doorstaan. Om die reden vraag ik de Minister of het wel verstandig is dat
de Commissie doorgaat met het onderzoeken van dit soort plannen. Is de
Minister, net als ik, van mening dat de maatregelen met betrekking tot
verkiezingen nauwelijks raakvlak hebben met het EU-burgerschap? Ik vind
dat namelijk vergezocht.
Tot slot wil mijn fractie graag weten of de Minister het eens is met de
stelling dat de Commissie hierover beter geen voorstellen kan indienen,
en al helemaal geen voorstellen waarvan op voorhand duidelijk is dat zij
in strijd zijn met de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit.
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Ik heb sinds mijn aantreden als
Kamerlid altijd een opschrijfboekje bij me. Mijn boekje wordt steeds dikker
en ik gebruik het voor verschillende doeleinden. Een van de hoofdstukken
in mijn boekje heet «maffe EU-zaken» of «malle EU-zaken»; ik dub nog
een beetje over de typering. Dat hoofdstuk groeit. Ik zal niet zeggen dat
het met de dag groeit, want dan overdrijf ik, maar ik kan wel zeggen dat
het zo ongeveer met de maand groeit. Vandaag heb ik weer een
opmerking toegevoegd en die betreft het voorstel dat nu voorligt over het
EU-burgerschap 2013.
Sluipenderwijs spreidt de Europese Unie haar tentakels uit over de
lidstaten. Dit klinkt poëtisch, maar het is een verschrikking. Elk probleem
dat ergens wordt gesignaleerd, lijkt intussen een Europese dimensie te
hebben. Met toenemend enthousiasme wordt het leven in stad of dorp
door fors toegenomen EU-budgetten geïnternationaliseerd. Terwijl overal
in Nederland de hand op de knip gaat vanwege de bezuinigingen en de
financiële crisis, gaat de EU fluks door met het harmoniseren en het
Europeaniseren van zaken op tal van terreinen. Dit alles wordt samengevat in twaalf voorstellen die ervoor zorgen dat de EU-burgers «hun
EU-rechten volledig kunnen genieten en kunnen profiteren van de
voordelen van het burgerschap van de Unie in hun dagelijkse leven».
Ondervindt u problemen bij het vinden van een stageplek? De EU zorgt
voor u. Reist u met een gehandicaptenparkeerkaart alleen in Nederland?
De EU zorgt voor een wederzijds erkende EU-gehandicaptenparkeerkaart.
Weet u nog niet dat u mag stemmen voor de Europese verkiezingen? De
EU { Stop maar! Als klap op de vuurpijl zorgt de EU voor een handboek
met EU-rechten in een soort Nijntje-taal. Daar hebben wij een mooi
gedicht bij gemaakt, maar dat zal ik nu even laten voor wat het is.
Het lijkt wat overdreven, maar ik was oprecht verbaasd toen ik met name
punt 12 van de EU-plannen las. Natuurlijk is het een goede zaak als
iedereen weet hoe hij van zijn stemrecht gebruik kan maken. Toch is het
flink overdreven om in 2013 na te gaan «hoe de Europese publieke ruimte
kan worden uitgebreid en ontwikkeld op basis van bestaande nationale en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

3

Europese structuren, om ervoor te zorgen dat de publieke opinie niet
langer langs nationale grenzen uiteenvalt». Willen wij dit? De nationale
grenzen willen wij toch gewoon handhaven? En de publieke opinie hoeft
toch niet op een hoop geveegd te worden?
Ik wijs nog even op de schriftelijke vragen die wij aan het begin van deze
week hebben gesteld over het voorlichtingsbudget van de EU, dat weer
verder wordt uitgebreid. Als ik het goed zeg, zo uit mijn hoofd, wordt dat
uitgebreid met 7 miljard.
De SGP is er niet van gecharmeerd om op steeds meer terreinen te komen
tot Europese regels. Het gaat vaak om een betrekkelijk beperkte problematiek, die uitstekend lokaal, regionaal of nationaal kan worden opgelost,
waarvoor de Europese regels eerder vertragend en bureaucratisch werken
dan dat zij de burger echt verder helpen. Het lijkt er zo langzamerhand
naartoe te gaan dat Europa niet in dienst van de burger, maar de burger in
dienst van Europa staat. De Europese burger is er meer mee geholpen als
hij niet al te veel geld kwijt is aan dat Europa, dat wij ooit in het leven
hebben geroepen om de Europese burgers, de burgers van de Europese
nationale staten, ten dienste te staan. Het kabinet geeft terecht aan
aarzelingen te hebben bij op zijn minst een deel van de plannen. Op zich is
het te begrijpen dat het lastig is om een voldoende onderbouwd oordeel
te geven over de subsidiariteit, omdat er nog weinig concreets is, maar is
het kabinet hierin niet een beetje te voorzichtig? Wat is nu de echte
probleemanalyse? De SGP vindt het er verdacht veel op lijken dat er veel
Europese oplossingen bedacht worden voor problemen die in feite
redelijk beperkt zijn en die, zoals ik al zei, op een andere wijze, op een
ander, lager niveau kunnen worden opgelost. Graag moedigt de SGP de
Minister dan ook aan om zeer kritisch te zijn en gebruik te maken van de
mogelijkheden om tegengas te geven. Het zou ons niet verbazen als het
oordeel uiteindelijk niet deels negatief is, maar grotendeels negatief.
Terecht vraagt de Minister om gedegen impact assessments.
Ook de maatregelen op het gebied van het strafrechtproces en het
socialezekerheidsrecht moeten grondig bekeken worden. Laten wij hier
vooral goede nationale regels hebben. Extra Europese verplichtingen zijn
in onze ogen niet wenselijk. Wij zullen de kritische vervolgstappen van de
Minister dan ook van harte steunen.
De voorzitter: Zowel de heer Taverne als de heer Bisschop is keurig
binnen de tijd gebleven. Ik ben echt een tevreden voorzitter vandaag.
Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. Ik deel grotendeels de sentimenten van
de twee voorgaande sprekers, maar ik wil ook graag een iets andere noot
kraken. Het begrip «EU-burgerschap» heeft ook te maken met vrij verkeer
van personen, met actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen – daarover is al gesproken – en met bijvoorbeeld bescherming
door diplomatieke en consulaire instanties in het buitenland, in derde
landen, zoals die worden genoemd. Dat zijn landen buiten de Europese
Unie. Ik kan uit eigen ervaring melden – ik was diplomaat voorafgaand
aan mijn Kamerlidmaatschap – dat het heel belangrijk is dat burgers van
Europese lidstaten ook bij vertegenwoordigingen van andere Europese
lidstaten kunnen aankloppen als zij in de problemen zitten en dat zij ook
daar consulaire steun krijgen. Aan het Europees burgerschap en de
manier waarop wij dat georganiseerd hebben, zit dus ook een aantal echt
positieve punten.
De heer Taverne (VVD): Ik weet niet of ik iets over het hoofd heb gezien,
maar in de voorstellen die wij nu bespreken, komt het vraagstuk van het
behulpzaam zijn van andere landen bij diplomatieke vertegenwoordigingen niet aan de orde. Heb ik de stukken misschien niet goed gelezen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

4

Mevrouw Maij (PvdA): Nee, dat staat niet in de stukken. Dat klopt. Ik wilde
echter aan het begin van mijn betoog aangeven dat het Europees
burgerschap, dat afgeleid is van het burgerschap van de lidstaten van de
Europese Unie, zoals de heer Taverne aangaf, ook een aantal positieve
kanten heeft.
Ik zal nu ingaan op het voorstel zelf. Het voorstel is nog niet zo uitgewerkt,
zoals door de voorgaande sprekers al is aangegeven. Het kabinet wijst in
het fiche nadrukkelijk op de verantwoordelijkheden van burgers die bij
hun rechten horen. Een voorbeeld is het oneigenlijk gebruikmaken van het
vrije verkeer van personen. Het is een beetje wrang als iemand gebruikmaakt van het recht op vrij verkeer en er vervolgens in een andere lidstaat
misbruik van maakt door bijvoorbeeld zwart te werken; ook bedrijven
kunnen er misbruik van maken door mensen uit te buiten. Kan het kabinet
aangeven wat de reactie van de Europese Commissie is geweest toen
Nederland en Duitsland dit bij de Commissie hebben aangekaart? Hoe wil
het kabinet dit verder onder de aandacht van de Commissie brengen?
Welke verantwoordelijkheden zijn volgens het kabinet specifiek van
belang en moeten benadrukt worden door de Commissie?
Zoals gezegd staat in het voorstel een aantal maatregelen die wellicht
goed zijn – de voorgaande sprekers hebben dit ook al aangegeven – maar
er is nog heel veel dat uitwerking behoeft. Vandaar dat ik het moeilijk vind
om een inhoudelijk oordeel te geven over de verschillende onderdelen
van het voorstel. Wij vinden dat je kritisch moet blijven kijken en alles op
zijn eigen merites moet beoordelen. Een verdere inhoudelijke uitwerking
is absoluut op zijn plaats en daarover gaan wij graag later in debat. Het is
moeilijk om op basis van de informatie die wij nu hebben, het debat over
de specifieke maatregelen te voeren. Daarom wachten wij de uitwerking
van de Commissie en de manier waarop het kabinet daartegenover staat
graag af.
Kan de Minister bij de Commissie navragen wat er in de toekomst precies
met de uitgewerkte maatregelen gebeurt? Hoe komen deze naar buiten?
Hoe beoordeelt de Minister de ogenschijnlijke tegenstrijdigheid dat het
kabinet enerzijds stelt dat de voorstellen niet voldoende zijn uitgewerkt,
maar anderzijds aangeeft geen voorstander te zijn van de meeste
maatregelen? Gezien de algemeen afwijzende houding van het kabinet ten
aanzien van de door de Commissie voorgestelde maatregel om het
EU-burgerschap verder te versterken, vragen wij het kabinet wat het van
de Europese Commissie verwacht. Op welke wijze zou zij volgens het
kabinet meer aandacht moeten besteden aan de facilitering van vrij
verkeer? Wat is de sociaaleconomische impact hiervan, los van het
Europees burgerschap? Wat zou het kabinet willen dat de Europese
Commissie onderneemt of juist nalaat om in de toekomst het beleid
rondom vrij verkeer van personen beter te regelen?
Minister Plasterk: Voorzitter. In 2005 is een referendum over de Europese
grondwet gehouden. Wie had toen kunnen denken dat ik mij een paar jaar
later in een positie zou bevinden waarin ik het ten opzichte van een
eurokritisch parlement op zou willen nemen voor een aantal aspecten van
het Europese beleid? Toch wil ik dat doen. Ik kom straks aan de kritische
noten toe. In de schriftelijke reactie hebben de leden al kunnen zien dat ik
de kritische mening van de fracties deel. Ten principale vind ik het echter
goed dat er in Europa vrij verkeer van personen is. Dat is een
meerwaarde. Daar kan het leven van mensen beter van worden. Ook
economisch is het interessant. Daarom vind ik het verstandig dat de
Europese Commissie een en ander in kaart brengt. Het formele recht op
vrij personenverkeer is wel geregeld, maar in de praktijk loopt men tegen
allerlei beletsels aan die maken dat een Europese burger toch niet zomaar
kan doen wat een Amerikaanse burger wel kan doen. Die woont in New
York en gaat daar naar school, maar gaat in Tennessee studeren en krijgt
vervolgens een baan in Florida; dat kan allemaal vrij soepel. Als je in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

5

Europa iets dergelijks probeert, loop je tegen allerlei beletsels aan. Ik vind
het verstandig dat men probeert die in kaart te brengen en op te heffen
zodat de burgers van Europa het vrije verkeer van personen daadwerkelijk
kunnen consumeren en in de praktijk kunnen brengen. Ik begin dus met
een positieve houding.
Ik vind dat de Commissie daar vaak interessante uitwerkingen van zoekt.
Zo heb ik vanmiddag een petitie in ontvangst genomen van het eerste
Europese burgerinitiatief, Right 2 Water. Daarmee worden uitspraken
gevraagd over het waterleidingstelsel en waterleidingbedrijven. Zoals de
leden weten, is dat een nieuw traject; dat is eerder in de Kamer
besproken. Als burgers een miljoen handtekeningen verzamelen, kunnen
zij iets op de agenda van de Europese Commissie zetten. Dat is dus geen
referendum. Zij kunnen niet bepalen wat er gebeurt, maar zij kunnen wel
afdwingen dat de Europese Commissie daarover een opvatting uitspreekt
en vervolgens al dan niet in actie komt. Op het terrein van drinkwater is
nu zo’n initiatief genomen. Officieel moet ik nu nagaan of het aantal
opgehaalde handtekeningen aan alle eisen voldoet. Als dat zo is, wordt de
petitie ingediend in Brussel. Dan kunnen een miljoen Europeanen iets op
de politieke agenda zetten. Dat vind ik een waardevol nieuw element in
het Europees burgerschap.
De lijst die nu voorligt, bevat een aantal elementen die ik zo op het eerste
gezicht – het is immers alleen nog maar een overzicht – nuttig en
verstandig vind, bijvoorbeeld dat mensen goed geïnformeerd moeten
worden over de vraag tot wie zij zich kunnen wenden om de naleving van
hun rechten geëerbiedigd te krijgen. Dat de rechten van burgers in
eenvoudige, begrijpelijke taal – er is gesproken over Nijntje-taal – worden
uiteengezet, vind ik goed.
Zoals door de diverse leden in de eerste termijn is gesignaleerd, bevat de
lijst echter ook een aantal voorstellen waarvan het kabinet zegt: wij
snappen dat het in het kader van het Europees burgerschap goed of
interessant zou zijn om er iets aan te doen, maar wij vinden dat toch echt
een nationale taak en een nationale bevoegdheid. Daar moet je dus niet
aan beginnen. Ik noem een paar van die voorstellen. De heer Bisschop
sprak over de gehandicaptenkaart. Wij hebben in Nederland weliswaar
wel een gehandicaptenparkeerkaart, maar wij hebben geen algemene
gehandicaptenkaart. Het is een beetje gek als wij dan in Europa opeens
een gehandicaptenkaart zouden introduceren, terwijl wij dat in Nederland
al niet nuttig en nodig vinden. Dat geldt ook voor het stagebeleid. Het is
natuurlijk belangrijk dat mensen stages kunnen vinden, maar dat is in
Nederland niet eens onderwerp van nationaal beleid; dat wordt vaak aan
de regio overgelaten. Scholen en bedrijven maken daarover afspraken
met elkaar. Ik zit niet te wachten op een Europees stagebeleid. Dat is mijn
eerste reactie op de suggestie om zoiets te doen.
De onderwerpen publieke opinie en publieke ruimte werden ook
genoemd. In Nederland zijn we traditioneel zeer huiverig om de overheid
überhaupt een rol te geven in het bepalen wat de media doen. Als er de
wens zou zijn om richting een Europese publieke omroep te gaan, zou ik
daar terughoudend in willen zijn en zeggen: laat het aan de lidstaten hoe
ze dat doen. Als mensen meer interesse krijgen in wat er in Brussel
gebeurt, gaan de programmamakers daar vanzelf wel programma’s voor
maken. Dat zijn enkele terreinen waarop ik zeker terughoudend ben.
Op een aantal terreinen ga ik nog een stap verder, zoals de verkiezingen.
De heer Taverne daagde mij daartoe uit. Het standpunt van de Nederlandse regering is glashelder: nationale verkiezingen zijn een zaak van de
lidstaten. In een van de voorstellen wordt bijvoorbeeld gesuggereerd om
vast te leggen dat iemand het stemrecht houdt voor zijn vaderland als hij
naar een ander land in Europa gaat. In Nederland is dat al geregeld. Een
Nederlander in Frankrijk kan nog steeds voor de Tweede Kamer stemmen.
In bijvoorbeeld Polen is dat niet geregeld. De heer Taverne zegt terecht dat
men in Polen maar moet bepalen hoe men daarmee omgaat en dat wij er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

6

geen behoefte aan hebben dat op Europees niveau wordt besloten hoe de
verkiezingen in Polen gaan. In dit geval zou het misschien gaan in een
richting die wij al eerder zijn ingeslagen, maar bij een andere gelegenheid
zou het kunnen gaan om een andere richting. Wij vinden dat de nationale
parlementen als enige aan zet zijn om de regels voor nationale verkiezingen te bepalen.
Dit brengt mij op de vraag van mevrouw Maij of het niet tegenstrijdig is
dat we enerzijds de nadere uitwerking afwachten en dat we anderzijds
toch al wat schoten voor de boeg doen. Er ligt een mededeling van de
Commissie voor in het kader van burgerschap, waarin zij schetst welke
plannen zij heeft op veertien terreinen. Het is voor de Europese
Commissie heel nuttig om alvast te weten waar Nederland staat op een
aantal van die terreinen. We krijgen ze natuurlijk per voorstel uitgewerkt
terug, of niet terug. Dat is het moment waarop we er een definitiever
standpunt over kunnen geven. Ik zie het niet als een echte tegenstrijdigheid. Het is meer een eerste indruk van een voorstel dat nog slechts in
contouren aan ons is geschetst. Ik denk dat het voor Brussel wel nuttig is
om die indruk te krijgen.
Na de enigszins lange inleiding kan ik redelijk kort zijn. De vraag van de
heer Taverne over het kiesstelsel is beantwoord. Over de Europese
politieke partijen hebben we al eerder in een algemeen overleg
gesproken. We zijn nog steeds bezig om te proberen dat voorstel zo bij te
buigen dat we ermee akkoord kunnen gaan. Ik weet niet of dat lukt, zeg ik
erbij. Mijn indruk is dat er op dit moment wel erg veel in zit. Het voorstel
betreft het op Europees niveau erkennen en subsidiëren van Europese
politieke partijen. Zoals de Kamer zich herinnert, vindt Nederland dat er
geen inhoudelijke toetsing aan te pas moet komen. We vinden het niet
wenselijk dat het Europees Parlement in de positie komt om te bepalen of
andere partijen die ook in dat parlement zitten, wel echt Europese partijen
zijn. Op dat punt hebben we onze opvatting nadrukkelijk duidelijk
gemaakt. Het is echter een meerderheidsbesluit op Europees niveau; we
hebben geen vetorecht. Het kan er misschien wel toe leiden dat er een
voorstel ligt waarvan wij in ieder geval zullen zeggen: wij vinden dit niet
goed. Of het vervolgens daarmee van tafel gaat, is nog even vers twee.
Er is gevraagd of het niet beter zou zijn als er helemaal geen voorstellen
komen. Daarom ben ik met mijn Europositieve inleiding begonnen. We
moeten blijven proberen om vanuit een positieve grondhouding te zeggen
dat het vrij verkeer van personen in Europa waardevol is. Op een aantal
terreinen wordt dat nog niet geëffectueerd, dus we moeten kijken of we
daar iets aan kunnen doen. Natuurlijk moet dat wel binnen de grenzen van
subsidiariteit vallen. Bij de uitwerking zullen we daar altijd nauwkeurig
naar kijken.
De heer Bisschop haalde een boekje tevoorschijn. Ik dacht dat hij het boek
der boeken zou pakken, maar het gaat om een ander boek.
De heer Bisschop (SGP): Dit boek is nog niet publicabel.
Minister Plasterk: Ik meen dat de reactie van de regering grotendeels in
lijn is met wat de heer Bisschop op dit punt heeft gezegd. Ik heb een
aantal van zijn voorbeelden aangehaald, waaronder de gehandicaptenkaart.
Mevrouw Maij heeft gevraagd naar het misbruik van het vrij verkeer van
personen. Haar en mijn partijgenoot Asscher heeft een of twee weken
geleden daarvoor aandacht gevraagd in een publicatie. Dat heeft geleid
tot een debat daarover. Ik meen dat hij deze week nog een brief daarover
aan de Kamer stuurt. Misschien is het het beste als ik daarnaar verwijs. Hij
is daar immers tot in detail mee bezig.
De heer Taverne (VVD): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de beantwoording. Ik ben blij om te horen dat hij het grotendeels met ons, in ieder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

7

geval met mijn fractie, eens is over de voorstellen inzake het kiesrecht. Ik
maak uit zijn antwoord in eerste termijn op dat hij met mij deelt dat het
gaat om allerlei zaken die we prima in Nederland zelf kunnen regelen.
Heeft de Minister een idee hoe het toch komt dat dit soort licht overbodige
voorstellen uit Europa ons nog steeds bereiken? Hoe kan het toch dat het
kwartje kennelijk nog steeds niet is gevallen bij de Commissie? De
Minister haalde het referendum uit 2006 aan. Daaruit bleek dat Nederland,
en niet alleen Nederland, toch niet op zulk soort flauwekul zit te wachten.
Het kost ons en de Commissie tijd. Het is allemaal werk verzamelen. Het
zou fijn zijn als we dat niet meer hoefden te doen.
Het is belangrijk om te horen dat de Minister nog steeds met volle
aandacht kijkt naar het dossier ten aanzien van de Europese politieke
partijen. Het is jammer om te horen dat het misschien niet de kant op gaat
die wij willen. Hoewel het iets buiten het bestek van dit overleg valt, vraag
ik de Minister heel kort vooruit te blikken op wat we kunnen doen als het
wordt wat wij niet willen. Zouden we het bijvoorbeeld niet kunnen
uitvoeren of er niet aan mee kunnen werken?
De heer Bisschop (SGP): Voorzitter. Inderdaad vraag je je af hoe het komt
dat er met een zekere regelmaat voorstellen op tafel liggen waarvan je je
afvraagt: hoe halen ze het in hun hoofd daar in Brussel/Straatsburg? Ik
denk dat er twee verklaringen voor zijn. Die wil ik graag uitgesproken
hebben omdat ik het belangrijk vind dat wij ons daarvan bewust zijn.
In de eerste plaats ontwaar ik in de Europese politiek en in de Europese
organen een denken vanuit het concept dat Europa een bondsstaat is, een
Verenigde Staten van Europa. Dat is natuurlijk principieel anders dan
denken vanuit het gegeven dat je te maken hebt met verdragsluitende
partijen, met verdragsstaten, en niet met lidstaten van een bondsstaat. Ik
merk bij mijzelf en ook een beetje in de beantwoording door de Minister –
overigens spreek ik hierbij mijn dank en waardering uit voor zijn antwoord
– dat je je er heel snel in laat framen als je niet oppast. Je praat dan over
Europa alsof het een bondsstaat is. Nee, Europa is een samenstel van
verdragsluitende staten. Prima. Daar kun je je voordelen bij hebben, dat
kan nut hebben en dat moet je vooral ook in stand houden, maar je moet
niet nodeloos bevoegdheden overdragen.
In de tweede plaats heeft men geen flauw benul van subsidiariteit of wil
men dat niet hebben. Zolang dat principe niet wordt toegepast, blijf je dit
soort voorstellen houden. Europa denkt heel sterk – dat merk je aan de
voorstellen – vanuit de overheidshiërarchie, met als hoogste orgaan de
Europese overheid. Wij denken echter vanuit subsidiariteit: wat je lokaal,
regionaal of nationaal kunt doen, moet je daar vooral laten. Daarmee
wordt voorkomen dat je overwoekerd wordt door bureaucratie en
dergelijke.
Zolang deze twee lijnen, het bondsstaatdenken versus het verdragsstaatdenken en hiërarchisch denken versus subsidiariteitsdenken, niet
veranderen, zul je zien dat de weerzin tegen Europa het steeds weer wint
van het oog hebben voor de voordelen die het ongetwijfeld met zich
brengt, en die ik ook wel kan benoemen. Dan spoelt het draagvlak voor
Europa in toenemende mate eronderuit. Op een gegeven moment wordt
het dan een luchtkasteel. Dat zou ik graag willen voorkomen. Dat is een
mooie missie voor de Minister.
Mevrouw Maij (PvdA): Voorzitter. Ik wilde mijn beurt eigenlijk aan mij
voorbij laten gaan, zeker gezien de tijd. We kunnen dan wat sneller. We
hadden dit overleg wat mij betreft ook schriftelijk kunnen afdoen. Ik dank
de Minister voor de beantwoording in eerste termijn. Ik benadruk dat er,
zoals ik net aangaf vanuit mijn eigen ervaring, aan Europees burgerschap
ook best een aantal voordelen zitten. Ik kan mij heel goed voorstellen dat
het best prettig is dat de keuringspapieren van een auto in het ene land
erkend worden in het andere land. Er zitten dus best wel goede kanten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

8

aan, maar ik moedig de Minister aan om vooral kritisch te kijken naar de
uitwerking van de elementen die gaan komen.
Minister Plasterk: Voorzitter. Laat ik nogmaals beginnen met de goede
kanten en onderstrepen wat mevrouw Maij zegt. Bijvoorbeeld op het
terrein van onderwijs – ik heb daarmee te maken gehad toen ik Minister
van Onderwijs was – is het heel belangrijk dat er grote mobiliteit van
studenten is. Wanneer de beste mensen op een bepaald terrein in België
zitten, moet je daar je studie kunnen voortzetten. Daar zijn we het ook wel
over eens. Maar vervolgens moet dit in de praktijk ook wel kunnen. Je
komt dan allerlei beletsels tegen. Het is goed om stap voor stap te kijken
of je die kunt opruimen binnen de grenzen van de verantwoordelijkheid
van nationale staten en de grenzen van subsidiariteit. Laten we het kind
niet met het badwater weggooien, ook niet als er voorstellen komen
waarover we onze wenkbrauwen optrekken.
Dat brengt mij bij de vraag van de heren Taverne en Bisschop. De heer
Bisschop heeft die vraag zelfs al beantwoord. Hoe komt het dat er
dergelijke voorstellen komen? Ik wil niet alle voorstellen in een keer
kwalificeren. Ik heb nadrukkelijk gezegd dat er een aantal bij zitten die ik
interessant vind en die mij verstandig lijken. Het feit dat er een aantal
tussen zitten waarvan we als eerste indruk hebben dat we dit niet zouden
moeten willen, doet daar op zichzelf niets aan af. Dat traject moet wat mij
betreft door. We krijgen die voorstellen dan een voor een en zullen ze dan
op hun waarde beoordelen. Maar hoe kan het dan toch gebeuren dat er af
en toe voorstellen komen waarvan het Nederlandse parlement in grote
meerderheid zegt dat je het niet zo zou moeten doen? Het belangrijkste
antwoord daarop is dat men in Brussel nog zoekende is naar de precieze
rol en structuur. Ik vind het ook helemaal niet erg om daarin zoekende te
zijn. Europa is ontzettend belangrijk geworden op een aantal terreinen,
zoals op het terrein van de economie. Het is ook belangrijk geworden –
meer dan best belangrijk – op het terrein van het beheersen van de
financiële markten. Dat heeft mij de laatste jaren er erg van overtuigd dat
er toch echt een aantal belangrijke dingen op Europees niveau moeten
gebeuren. De internationale financiële crisis kun je namelijk niet in
Nederland oplossen. Daarvoor moet je de handen ineenslaan. De banken
werken niet alleen nationaal, maar ook supranationaal. Het beteugelen
daarvan moet ook supranationaal gebeuren. Ik ben ervan overtuigd dat er
een aantal dingen echt op Europees niveau moeten gebeuren. Maar
vervolgens zijn we zoekende. Dit betekent niet dat we een Bundesregierung hebben. De vergelijking met de Verenigde Staten van Amerika
gaat niet op. Overigens is er ook in de Verenigde Staten van Amerika – dat
is mijn tweede verklaring – zo veel jaren na de onafhankelijkheid nog
steeds een spanning tussen de centrale instantie en de decentrale
instantie. Die is van alle tijden. Die vinden we ook in de eenheidsstaat
Nederland wanneer gemeenten of provincies tegen Den Haag zeggen:
waarom doen jullie dit eigenlijk, want wij kunnen dit best doen. Een
zekere spanning zal er altijd blijven.
De heer Taverne (VVD): Ik kan het niet laten de Minister te vragen,
waarom hij in eerste termijn de vergelijking met de Verenigde Staten
maakte als een goed voorbeeld van waarom het toch zo fijn is dat je van
de ene staat naar de andere kunt.
Minister Plasterk: Dat is een goede vraag. Ik heb op het terrein van de
mobiliteit en het vrije verkeer van personen nadrukkelijk gezegd dat het
mogelijk moet zijn voor mensen om in Duitsland te gaan werken. Ik heb
daarnaast het voorbeeld van studie en opleiding genoemd. Het vrije
verkeer van personen is een groot goed. Dat is er nu. De VVD betwist ook
niet dat het er is. Het is nuttig om beletsels weg te nemen op dat terrein
als die er zijn. We moeten echter oppassen dat het argument dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

9

consumentenbescherming zich tot de hele Europese markt moet
uitstrekken, er niet toe leidt dat we alle consumentenpolitiek Europees
maken. We hebben eerder discussies gevoerd over het beoordelen van de
kwaliteit van de producten die in de schappen van de supermarkt liggen.
Moet je alle keuringsdiensten van waren dan Europees gaan maken onder
verwijzing naar het Europese vrije verkeer van goederen? Als je het zo
ruim neemt, duurt het nog maar even voordat je al het beleid op Europees
niveau hebt neergelegd. Men is zoekende naar die grens. Laten we die
zoektocht samen aangaan richting Europa, zonder er al te narrig in te zijn.
Het moet wel beslist gebeuren. Op een aantal punten, zoals het
kiesstelsel, kan Nederland zeggen: er is geen sprake van dat u daaraan
kunt komen; dat gaat Nederland niet goed vinden.
De heer Taverne (VVD): Ik ben gerustgesteld wat betreft de vergelijking
met de Verenigde Staten. Het is evident dat er grote voordelen uit Europa
te halen zijn. Die moeten we ook ten volle benutten. Ik ben ook blij dat de
Minister de nadelen blijft zien, namelijk dit soort malle voorstellen. Een
zoektocht is mooi, maar de EU is nu niet echt helemaal nieuw. De
Commissie zou toch langzamerhand wel hebben moeten leren, zeker
sinds 2006, waartoe zij zich moet beperken.
De voorzitter: Dit was geen vraag, maar een opmerking.
Minister Plasterk: Waarvan akte.
Er is gevraagd waar het voorstel met betrekking tot de Europese politieke
partijen staat. Deze vraag is wellicht een beetje offtopic, maar als de
voorzitter het goed vindt, geef ik er graag antwoord op. Het gaat om het
voornemen bij het Europees Parlement en de Europese Commissie om
Europese politieke partijen te erkennen. Als resultaat van die erkenning
kunnen ze dan ook subsidie krijgen voor hun activiteiten. Op zichzelf is het
een recht van Europa om dat te doen. Het is Europees geld. Zij gaan
daarover. Daarom valt het ook niet onder een vetobepaling. Zo mogen
gemeenten besluiten over subsidie aan lokale partijen en zo mag het Rijk
in Nederland besluiten over subsidie aan landelijke politieke partijen. Het
is uiteindelijk een Europees besluit om dat te doen. Dat neemt niet weg
dat we er standpunten over kunnen innemen. Stel dat niemand de
redelijkheid van de Nederlandse bezwaren inziet, het worstcasescenario,
en het voorstel doorgaat, dan krijgen Europese politieke partijen subsidie.
Dan kan de situatie ontstaan dat partijen niet erkend worden omdat ze niet
aan de Europese waarden voldoen. Daarop moet getoetst worden. Het is
de vraag wie dat dan gaat doen. Ik wijs erop dat ook nu die subsidies
bestaan. De liberalen, de sociaaldemocraten, de SP, de Groenen, de
ChristenUnie en de SGP krijgen subsidie terwijl de PVV, die op Europees
niveau wel vertegenwoordigd is in het Europees Parlement, niet zo’n
subsidie krijgt. In het ergste geval bestendig je iets wat ook nu gebeurt en
waar we tot dusver wel mee hebben kunnen leven. Dat is geen reden om
het te verdedigen. Begrijp mij goed; ik zal alles doen om te zorgen dat het
met die regeling goed komt. Maar dit zou het worstcasescenario zijn.
De heer Bisschop (SGP): Ik plaats daar één kanttekening bij. Dit gebeurt
nu zonder inhoudelijke toetsing. Een van de kernbezwaren tegen deze
regeling is dat een parlementair platform nagaat of een partij subsidiewaardig is op basis van inhoud. Dat is fundamenteel strijdig met ons
besef van wat werkelijk democratie is en hoe zij dient te functioneren.
Minister Plasterk: Eens. Dat is ook de reden waarom ik ambassadeurs
van diverse landen op bezoek heb gehad om er een-op-een over te
spreken. Ik ben er ook voor naar Brussel geweest. Als bespiegeling geef ik
mee dat Zuid-Europese landen minder zwaar aan dit soort constitutionele
bezwaren tillen. Daarnaast is onze natuurlijke bondgenoot in dit soort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

10

kwesties vaak Duitsland. Juist op dit punt van de weerbare democratie wil
Duitsland, wat gezien de geschiedenis wellicht ook verklaarbaar is, eerst
toetsen of een niet-democratische partij die wel aan alle spelregels
voldoet, een verwoestende werking kan hebben. Die overtuiging zit daar
vrij diep. We hebben op dit punt die bondgenoot niet. Dan moeten we dus
zoeken naar meerderheden. Dat is het spel zoals het nu op het bord staat.
De voorzitter: Ik dank de leden voor hun constructieve bijdrage en de
Minister voor de beantwoording.
Sluiting 16.44 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1702

11