Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2496

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juni 2022
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Buitenlandse
Zaken van 20 juni 2022.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-02-2496
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2496

1

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN
20 JUNI 2022
Op 20 juni as. vindt de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) plaats in
Luxemburg. De Minister van Buitenlandse Zaken is voornemens hieraan
deel te nemen. Op de agenda staan Hoorn van Afrika, Egypte en
Russische agressie tegen Oekraïne. Ook zal er een informele lunch
plaatsvinden met de Egyptische Minister van Buitenlandse Zaken, Sameh
Shoukry. Onder Current Affairs zal worden gesproken over de Golfregio,
naar aanleiding van de gezamenlijke mededeling van de Europese
Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger die hierover werd gepubliceerd op 18 mei jl. Via deze geannoteerde agenda ontvangt uw Kamer
tevens een appreciatie van deze mededeling.
Hoorn van Afrika
De Raad zal spreken over de situatie in de Hoorn van Afrika, met
bijzondere aandacht voor Ethiopië en Somalië.
In verschillende landen in de Hoorn van Afrika zijn politieke verhoudingen
aan het schuiven. Somalië heeft een nieuwe president, in Ethiopië is er
een opening voor vredesbesprekingen en in Soedan probeert de
internationale gemeenschap een dialoog op gang te brengen die een
transitie naar een civiel geleide regering waarborgt. Tegelijkertijd kampt
de regio met een humanitaire crisis die wordt versterkt door de gevolgen
van de Russische invasie in Oekraïne, waaronder stijgende graan- en
energie prijzen. Op de achtergrond spelen tevens verschuivende
verhoudingen in het Midden-Oosten met directe gevolgen in de Hoorn, de
aanwezigheid van China en een afnemende rol voor regionaal multilateralisme. In deze context is het voor het kabinet van belang dat de EU
eenheid en een consistente boodschap uitdraagt in de regio, met nadruk
op betrouwbaar en gelijkwaardig partnerschap, gedeelde waarden, en het
belang van een vreedzame oplossing van conflicten. Dit laatste is een
fundamentele voorwaarde voor het tegengaan van de crises die gevolgen
hebben voor stabiliteit, de humanitaire situatie, migratie, en de kansen
voor Nederlandse investeerders.
In Ethiopië wil Nederland zich in EU verband hard blijven maken voor een
politieke oplossing van het conflict tussen de federale regering en troepen
uit de Tigray regio; toegang voor humanitaire hulp; en verantwoording
voor mensenrechtenschendingen. Op alle drie deze eisen is vooruitgang
geboekt. Humanitaire toegang is sinds begin april verbeterd, met toegang
voor 1176 trucks met hulpgoederen. De overheid en de troepen uit de
Tigray regio hebben een humanitair bestand afgekondigd in maart. Ook
heeft de Ethiopische regering een commissie opgezet die daders van
mensenrechtenschendingen moet gaan vervolgen. Het kabinet uitdragen
dat het goed is als de EU deze vooruitgang erkent, en tegelijkertijd
benadrukt dat verdere stappen noodzakelijk zijn voordat betrekkingen
genormaliseerd worden. Hierbij is het voor Nederland van belang dat de
Raad concrete initiatieven bespreekt om de partijen aan te moedigen het
huidige humanitaire bestand om te zetten in een duurzaam vredesproces.
In Somalië is met de (relatief) vreedzame verkiezing van Hassan Sheikh
Mohamud op 15 mei jl. een belangrijke stap gezet in het politieke proces
in Somalië. President Hassan Sheikh heeft positieve boodschappen
afgegeven over de noodzaak banden met de EU aan te halen en tevens de
betrekkingen tussen de federale overheid en de deelstaten te verbeteren.
Dit laatste sluit nauw aan de bij de Nederlandse inzet dat nauwere
samenwerking op politiek- en veiligheidsterrein tussen de deelstaten en
de regering de basis vormt voor een succesvolle intensivering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2496

2

strijd tegen Al-Shabab. Dat is ook belangrijk voor een verantwoorde exit
van de Afrikaanse Unie-missie ATMIS (het voormalige AMISOM; sinds
2007 vrijwel geheel gefinancierd door de EU).
Egypte
De Raad zal spreken over Egypte, waarbij de nadruk ligt op de aankomende VN-klimaatconferentie (COP27) die van 7 tot 18 November 2022 zal
plaatsvinden in Sharm el-Sheikh. Eveneens zal worden teruggeblikt op de
EU-Egypte Associatieraad die voor 19 juni staat gepland. Egypte is een
belangrijke speler in de regio, en de relatie tussen de EU en Egypte is
breed. Onderdeel van deze dialoog zijn onder meer ontwikkelingen in
regio, migratie, mensenrechten, vrede en veiligheid maar ook handel en
investeringen en klimaatverandering.
Tijdens de lunch is de Egyptische Minister van Buitenlandse Zaken
Shoukry uitgenodigd om van gedachten te wisselen over de invulling van
de COP27. Egypte heeft aangegeven de nadruk te willen leggen op
implementatie van de eerder gemaakte afspraken op het gebied van
mitigatie, adaptatie en financiering. Door de huidige geopolitieke situatie
is daar energie-onafhankelijkheid en versnelling van het aandeel
duurzame energie en voedselveiligheid aan toegevoegd. De inzet van het
kabinet voor COP27 wordt momenteel uitgewerkt. De Kamer ontvangt
hierover na de zomer een brief.
Het kabinet zal aangeven dat Nederland graag op verschillende terreinen
zoals water, adaptatie(financiering), groene waterstof en voedselzekerheid
wil samenwerken met Egypte in de voorbereiding op COP27. Tijdens het
aankomend bezoek van de Nederlandse Klimaatgezant eind deze maand
zullen mogelijkheden tot samenwerking verder worden verkend.
Daarnaast zal het kabinet in het gesprek met de Egyptische Minister van
Buitenlandse Zaken ook het belang benadrukken van het betrekken van
uiteenlopende stakeholders bij de COP27, met name het maatschappelijk
middenveld, jongeren en het bedrijfsleven.
Russische agressie tegen Oekraïne
De Raad zal spreken over de voortdurende Russische agressie tegen
Oekraïne. Het kabinet blijft zich inzetten voor maximale steun aan
Oekraïne en maximale druk op Rusland om de agressie te beëindigen,
inclusief door het verder verhogen van de sanctiedruk op Rusland. Tijdens
de Raad is het kabinet daarom voornemens om te pleiten voor aanvullende sanctiemaatregelen, waarbij alle opties wat het kabinet betreft op
tafel liggen.
Naar verwachting zal de Raad ook stilstaan bij het belang van het
diplomatiek isoleren van Rusland en de noodzaak van verdere diplomatieke inspanningen richting derde landen hiertoe. Het is van groot belang
dat de internationale gemeenschap een gezamenlijk front blijft vormen
tegen de Russische oorlog in Oekraïne. Nederland spant zich in
EU-verband en met andere partners in om dit front zo breed mogelijk te
maken en te houden, onder andere door de Russische oorlog in Oekraïne
en de invloed daarvan op alle niveaus met derde landen te bespreken. In
deze context roept het kabinet derde landen ook op om EU-sancties niet te
ondermijnen en om sanctieontwijking door Rusland niet te vergemakkelijken.
Het kabinet zal daarnaast ook aandacht blijven vragen voor het belang van
onderzoek naar schendingen van het humanitaire oorlogsrecht in
Oekraïne, het verzamelen van bewijs voor gebruik in toekomstige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2496

3

rechtszaken en coördinatie van verschillende accountability initiatieven.
Het kabinet zal in dit verband de internationale accountability conferentie
die Nederland samen met het Internationaal Strafhof zal organiseren
onder de aandacht brengen. Deze conferentie zal zich richten op de inzet
van de internationale gemeenschap om aansprakelijkheid voor grove
mensenrechtenschendingen en schendingen van het humanitair
oorlogsrecht begaan in Oekraïne sinds het begin van de Russische invasie
te bewerkstelligen.
Current Affairs
Golf
Naar verwachting zal de Raad conclusies aannemen over de mededeling
«Een strategisch partnerschap met de Golf» die de Commissie en de HV
op 18 mei jl. publiceerden. Directe aanleiding voor deze mededeling zijn:
geopolitieke ontwikkelingen en energieleveringszekerheid; het Europese
belang bij veiligheid en stabiliteit in de Golfregio en het versterken van
politieke en economische relaties met de Golflanden vis-a-vis Rusland en
China. Deze appreciatie komt in plaats van een BNC-fiche.
De mededeling geeft uiting aan het streven van de Commissie en de HV
naar een hernieuwd en breed strategisch partnerschap tussen de EU en
landen in de Golfregio. De gezamenlijke mededeling bevat voorstellen en
actiepunten voor samenwerking op de volgende zes thema’s: economische ontwikkeling en handel; klimaat, groene energietransitie en
energieleveringszekerheid; regionale stabiliteit en (wereldwijde)
veiligheid; humanitaire hulp en ontwikkelingssamenwerking; en sociale
ontwikkeling. De mededeling beperkt zich geografisch tot de leden van de
Gulf Cooperation Council (GCC): Saoedi-Arabië, Verenigde Arabische
Emiraten, Oman, Qatar, Koeweit en Bahrein. Er is geen nieuw budget aan
verbonden en de voorgestelde agenda beoogt geen institutionele
veranderingen.
Het kabinet verwelkomt de mededeling gezien het toenemende geopolitieke en strategische belang van deze, voor de EU geografisch nabije,
regio. Nederland en de EU worden aangezet tot het versterken van de
banden door mondiale vraagstukken rondom klimaat, energie en
recentelijk de gevolgen van de oorlog in Oekraïne en de groeiende invloed
van China. Tegelijkertijd stellen de Golflanden zich autonomer en meer
transactioneel op. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar bij de veelal neutrale
positiebepaling door de Golflanden inzake de veroordeling van de
Russische invasie in Oekraïne. Voorts hebben de stabiliteit en veiligheid in
de regio een impact op Europa. Zo hebben oplopende spanningen in de
Perzische Golf een direct negatief gevolg voor maritieme veiligheid en
vrije doorvaart. Deze ontwikkelingen vragen meer dan ooit om nauwe
samenwerking met de landen van deze regio. Deze samenwerking kan
effectiever plaatsvinden via de EU dan wanneer Nederland enkel alleen
opereert. Het kabinet heeft dan ook een positieve grondhouding ten
aanzien van de subsidiariteit en proportionaliteit van de Commissiemededeling.
Nederland voert een actief handelsbeleid, waarbij handels- en investeringsverdragen een belangrijk instrument zijn. Het kabinet verwelkomt
daarom de mededeling op het gebied van het versterken van de samenwerking op handel en investeringen. Hierbij zet het kabinet wel de
kanttekening dat het belangrijk is te kijken naar de bilaterale en politieke
context wanneer eventuele onderhandelingen over een handelsakkoord
hervat zouden worden. Bovendien is het voor Nederland van belang dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2496

4

eventuele onderhandelingen plaats vinden op basis van een mandaat dat
voldoet aan de huidige inzichten over handel en duurzame ontwikkeling.
In lijn met de kabinetsinzet in de Golfregio, zet de EU erop in, in samenwerking met de landen in de Golf de waarden ten aanzien van mensenrechten, gendergelijkheid, gelijke rechten van vrouwen en meisjes en
vrijheid van meningsuiting (zowel on- en offline) te blijven bevorderen. De
sociaaleconomische hervormingen in enkele Golfstaten en de behoefte
aan kennisuitwisseling (o.a. via de bestaande EU-programma’s Horizon
Europe en Erasmus+) bieden hiertoe goede aanknopingspunten en
kunnen bijdragen om mensenrechten en wederzijds begrip te bevorderen.
De mededeling sluit aan op de Nederlandse doelstellingen ten aanzien
van klimaatmitigatie, -adaptatie en financiering, het internationaal
bevorderen van een inclusieve, groene energietransitie en het zo snel
mogelijk afbouwen van de energieafhankelijkheid van Rusland met
behoud van leveringszekerheid. Samenwerking met Golflanden, in een
Team Europe aanpak, is cruciaal om de klimaatdoelen van Parijs, net-zero
paden en ambities op het gebeid van hernieuwbare energie (o.a.
waterstof) te realiseren. De mededeling draagt hiermee ook bij aan de
implementatie van REPowerEU en de EU Strategie voor Externe Energiebetrekkingen. Een gecoördineerde EU-inzet biedt mogelijkheden om via
klimaatdiplomatie te streven naar aanscherping en implementatie van de
nationale klimaatdoelen in de Golfregio en is essentieel voor het
bevorderen van partnerschappen met Golflanden in multilaterale
onderhandelingen zoals onder het klimaatverdrag (UNFCCC). Dit geldt ook
voor de voorbereidingen op COP27 en COP28, zeker aangezien VAE
gastland is voor COP28 in 2023.
Het kabinet kan zich goed vinden in de noodzaak tot samenwerking met
de gehele Golfregio op het vlak van veiligheid en stabiliteit zoals in de
mededeling geformuleerd. Deze samenwerking is onder andere noodzakelijk voor de aanpak van grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit en contra-terrorisme. Ook is deze van belang voor het tegengaan van
ongewenste financieringsstromen en bijbehorende ongewenste
beïnvloeding. De EU kan daarnaast ervaring delen met de Golfregio in het
bevorderen van regionale dialoog en samenwerking. De regio wordt
geconfronteerd met of is betrokken in een aantal crises en conflicten zoals
Jemen, Syrië, Irak en Libië. Het kabinet steunt de inzet van de EU en E3 in
het hernieuwen van het nucleair akkoord (JCPOA) met Iran en de VS. Een
terugkeer naar dit akkoord kan een platform bieden voor verdere
vertrouwensopbouw gericht op een regionale veiligheidsarchitectuur.
Nederland verwelkomt de intentie van de Europese Commissie om toe te
werken naar visumliberalisering voor landen in de Golfregio. Het
uitgangspunt van het kabinet ten aanzien van visumliberalisatievoorstellen is strikt en fair. Het kabinet ziet er nauwgezet op toe dat landen die
in aanmerking komen voor visumliberalisatie ook daadwerkelijk aan alle
strenge eisen voldoen en blijven voldoen. Ook voor de Golfregio zal
Nederland de voorstellen van de Commissie op deze manier beoordelen.
Daarbij zet het kabinet bij alle visumliberalisaties in dat deze gepaard gaan
met een terugkeer- en overnameovereenkomst en dat nieuwe visumliberalisaties niet ingaan voorafgaand aan de inwerkingtreding van het
European Travel Information and Authorisation System (ETIAS).
Het kabinet is van mening dat eventueel benodigde EU-middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2496

5