Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 825

Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
in verband met het veranderen van de
voorwaarden voor wijziging van de vermelding
van het geslacht in de akte van geboorte

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 13 juli 2021
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
I.
1.
2.
3.
4.

ALGEMEEN
Aanleiding en inhoud van het wetsvoorstel
Evaluatie Transgenderwet
Vervallen van de deskundigenverklaring
Wijziging van de geslachtsregistratie voor kinderen
jonger dan zestien jaar
Procedure bij herhaaldelijk wijzigen
Positie intersekse personen
Verhouding tot hoger recht; internationale ontwikkelingen wijziging geslachtsregistratie
Gevolgen Rijksbegroting; administratieve lasten en
regeldruk
Reactie internetconsultatie
Overig

2
2
6
7
10

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I, onderdeel B
Artikel I, onderdeel C
Eerste, derde en vierde lid
Vijfde lid
Artikel I, onderdeel D
Eerste, tweede en derde lid
Vierde lid
Artikel I, onderdeel E
Eerste tot en met vierde lid

18
18
19
19
19
20
20
21
21
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

1

5.
6.
7.
8.
9.
10.
II.

kst-35825-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

13
14
14
15
16
18

I. ALGEMEEN
1. Aanleiding en inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel van
wet tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met
het veranderen van de voorwaarden voor wijziging van de vermelding
van het geslacht in de akte van geboorte (hierna: het wetsvoorstel).
Voornoemde leden zijn tevreden dat het liberale beleid van de regering
erop is gericht emancipatie van transgenders te bevorderen. Deze leden
achten het van belang dat het zelfbeschikkingsrecht aan eenieder toekomt
en dat gelijke rechten voor transgenders worden gewaarborgd. Deze
leden kunnen zich de soms vernederende situaties voorstellen waarmee
transgenders worden geconfronteerd wanneer zij een identiteitsbewijs
moeten tonen dat nog geen vermelding maakt van het geslacht dat zij
inmiddels wel hebben aangenomen of waarnaar zij reeds zijn gaan leven.
De leden van de VVD-fractie stellen voorop dat de Transgenderwet uit
2014 reeds een aanzienlijke verbetering vormt voor de emancipatie van
transgenders en hebben met interesse kennisgenomen van onderhavig
wetsvoorstel dat de regering voorstelt mede naar aanleiding van de
evaluatie van deze wet. Deze leden stellen de regering graag nog een
aantal vragen over het onderhavige wetsvoorstel en de uitwerking ervan
in de praktijk.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
voorliggende wetsvoorstel. Zij beschouwen deze wetswijziging als een
belangrijke stap richting zelfbeschikking over de eigen (gender)identiteit.
De huidige regels zijn te beperkend en vaak gebaseerd op achterhaalde
ideeën over transgender zijn. De emancipatie van transgender personen
staat in Nederland in sommige opzichten nog in de kinderschoenen. In het
werkende en sociale leven krijgen transgender personen te maken met
discriminatie en stigmatiserende opvattingen. De leden van de D66-fractie
roepen in herinnering dat het nog maar zeven jaar geleden is dat de wet
fysieke geslachtsverandering en sterilisatie vereiste bij mensen die hun
geslacht in hun geboorteakte wilden aanpassen. De evaluatie van de
Transgenderwet heeft laten zien dat onze wetgeving omtrent geslachtsregistratie ook op een aantal punten aangepast diende te worden. Deze
leden zijn blij dat deze wijzigingen nu in dit wetsvoorstel voorliggen. Zij
hebben echter nog wel een aantal vragen aan de regering.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij vinden dat de voorwaarden die de overheid stelt aan de
wijzigingen in de bevolkingsadministratie geen onnodige belemmeringen
moeten opwerpen voor transgenderpersonen. Wel hechten deze leden
aan zorgvuldigheid, met name waar het minderjarigen betreft, waarbij zij
erkennen dat ook bij deze jonge(re) doelgroep de wens de geslachtsregistratie aan te passen heel manifest kan zijn. Deze leden hebben nog enkele
vragen bij onderhavig wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat op dit moment de wet een
aantal eisen stelt aan de aanpassing van de geslachtsregistratie en dat
met het voorliggende wetsvoorstel deze eisen worden weggenomen en
het ook voor kinderen jonger dan zestien jaar mogelijk wordt hun
geslachtsregistratie te wijzigen via een verzoek aan de rechtbank. De
voorgenoemde leden constateren dat de regering met het voorliggende
wetsvoorstel recht wil doen aan de emancipatie van transgender
personen. Deze doelstelling steunen de leden van de SP-fractie van harte.
Zij hebben over het voorliggende wetsvoorstel nog enkele vragen. Deze
leden zijn enigszins verrast door de kritische brieven en e-mails die zij
hebben ontvangen over dit wetsvoorstel, van mensen die bezorgd zijn
over misbruik van de regeling. Door het makkelijker maken een ander
geslacht te registreren zouden er risico’s ontstaan voor misbruik en
fraude, zouden meer vrouwen zich onveilig voelen in kleedkamers en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

2

opvang, zou vrouwensport minder goed mogelijk zijn, etc. Is de regering
bekend met deze signalen en bezorgde reacties en kan zij hierop
reageren? Is de verwachting dat door het schrappen van een aantal
vereisten waaraan voldaan moet zijn voor overgegaan kan worden tot
wijziging van de geslachtsregistratie, mensen op oneigenlijke gronden
zullen verzoeken tot wijziging van de geslachtsregistratie? Hoe wordt erop
toegezien dat geen misbruik gemaakt zal worden van dit recht? Hoe zal,
na een wijziging van de geslachtsregistratie voor de wet, toch gewaarborgd worden dat iemand de juiste zorg kan ontvangen, op basis van het
geslacht dat bij geboorte is geregistreerd? Graag zouden de aan het
woord zijnde leden zien dat deze zorgen weggenomen kunnen worden.
Aan de andere kant, constateren de leden van de SP-fractie, zijn er ook
zorgen die hier juist haaks op staan, namelijk dat het wetsvoorstel in veel
opzichten niet ver genoeg zou gaan, zoals bijvoorbeeld geformuleerd door
Transgender Netwerk Nederland en COC Nederland. Kan op deze kritiek
en voorgestelde verbeterpunten inhoudelijk worden ingegaan?
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij zijn van mening dat de vereenvoudiging van de geslachtsregistratie de positie van transgender personen
verbetert. In die zin kunnen de aan het woord zijnde leden instemmen met
het wetsvoorstel. Dat neemt niet wet dat deze leden nog aanvullende
vragen en wensen hebben.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel waarin, kort gezegd, de
voorwaarden worden veranderd voor de wijziging van de vermelding van
het geslacht op de geboorteakte. Deze leden onderschrijven van harte de
bedoeling van dit wetsvoorstel te zoeken naar een meer inclusieve
vormgeving van de persoonsregistratie. De huidige gehanteerde
uitgangspunten zijn hopeloos verouderd en komen niet tegemoet aan de
breed levende gedachte dat de officiële documentatie een afspiegeling
hoort te zijn van de genderidentiteit zoals de betrokkene dat zelf voelt. De
voorgenoemde leden vragen hoe de regering terugkijkt op de wijze
waarop geslachtsregistratie en -wijziging in het verleden is georganiseerd.
Is de regering het met de leden van de GroenLinks-fractie eens dat, met
de kennis van nu, zelfs sprake is geweest van een hardvochtige
benadering voor wat betreft het voorschrijven van een fysieke transitie als
voorwaarde voor een officiële geslachtswijziging? Hiervoor heeft de
regering, bij monde van de Ministers voor Rechtsbescherming en van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, excuses aangeboden. Daarnaast is
een onverplichte financiële tegemoetkomingsregeling in de maak. Kan de
regering voorzien in een stand van zaken en aangeven hoe de betrokken
belangenorganisaties het verloop en de totstandkoming van deze excuses
en tegemoetkoming appreciëren?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering welke gevolgen dit
wetsvoorstel zal hebben voor de registratie bij geboorten. Klopt het
bijvoorbeeld, zo vragen deze leden, dat bij geboorte de geregistreerde
geslachtsvermelding niet zal worden overgenomen bij de registratie van
het moederschap? Waarom wordt niet ook hier gezocht naar passender
definities voor de transgender ouders die een kind baren, zoals het
neutrale «ouder» of «geboorteouder»? Is de regering bereid de wettelijke
regels rond het verkrijgen van het ouderschap zó aan te passen dat de
met de moeder / geboorteouder gehuwde of in een geregistreerd
ouderschap verkerende transgender vrouw die het kind heeft verwekt van
rechtswege ouder kan worden? Zo nee, waarom niet? Deelt de regering
de mening dat de hiervoor genoemde excuses zich juist dienen te vertalen
naar de huidige wetgeving door het reproductieve recht en het recht op
familieleven van transgender ouders wettelijk te erkennen conform hun
geleefde realiteit?
Daarnaast vragen de leden van de GroenLinks-fractie waarvoor geslachtsregistratie vandaag de dag eigenlijk nog nodig is. Is sowieso niet de tijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

3

rijp voor de mogelijkheid om eenvoudig op de geboorteakte de geslachtsvermelding «x» te laten opnemen? Want in hoeverre komt dit
wetsvoorstel tegemoet aan de problemen die non-binaire transgender
personen op dit moment ondervinden bij geslachtsregistratie? De leden
van de GroenLinks-fractie hebben nog enkele vragen over het
wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
bovengenoemd wetsvoorstel. Deze leden zien in de motivering dat het
recht doen aan de emancipatie van transgender personen als
voornaamste aanleiding voor het wetsvoorstel wordt genoemd. De
regering geeft vervolgens aan dat de wijziging van de vermelding van
geslacht een individuele beslissing is waarin de overheid in beginsel niet
langer treedt. Deze leden zien naast emancipatie ook andere aspecten bij
het genoemde wetsvoorstel en zij vragen welke belangen de regering nog
meer ziet en hoe deze zijn meegewogen. Ook vragen genoemde leden de
regering in te gaan op de vraag of naast het feit dat sprake is van een
beslissing van het individu, deze beslissing ook voor anderen gevolgen
heeft. Welke gevolgen ziet de regering, en hoe is dat onderdeel geweest in
de totstandkoming van voorliggend wetsvoorstel? Hoe weegt de regering
bij dit wetsvoorstel de opdracht die de samenleving heeft om mensen te
beschermen tegen beslissingen die zij mogelijk op lange termijn
betreuren? Heeft de samenleving en daarmee de overheid een zorgplicht
zich ervan te vergewissen dat een ingrijpende beslissing tot wijziging van
de vermelding van geslacht weloverwogen en duurzaam is?
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden menen dat de regering in strijd met het
zorgvuldigheidsbeginsel grote risico’s neemt door het moedwillig laten
vervallen van de betrokkenheid van een externe deskundige om enige
inhoudelijke toets te verrichten inzake een wijziging van de geslachtsregistratie. Eveneens constateren zij dat het wetsvoorstel op gespannen voet
staat met de Europese jurisprudentie inzake geslachtsregistratie. Het
wetsvoorstel toont zich naar de mening van deze leden, door het
ontbreken van allerlei relevante gegevens en perspectieven, voorlopig
nog niet rijp voor zorgvuldige overweging.
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de keuze van de
wetgever om wijziging van het geslacht toe te staan in situaties waarin
niet het geslacht, maar de genderidentiteit afwijkt van de gebruikelijke
situatie. Deze keuze leidt in veel situaties van transgender personen ertoe
dat de registratie van de burgerlijke stand feitelijk onjuist geraakt,
aangezien nog steeds geen twijfel bestaat over het geslacht van betrokkenen, maar de betrokkenen publieke erkenning willen dat hun genderidentiteit daarvan afwijkt. Acht de regering het inhoudelijk niet wenselijker
in deze situaties in plaats van het definiëren van het geslacht door de
genderidentiteit, en daarmee het zinledig maken van het begrip geslacht,
te kiezen voor een aanvullende categorie gender of een andere wijze van
registratie? Zij vragen of juist de verdergaande subjectivering van de
Transgenderwet geen aanleiding zou moeten vormen om deze structuur
te herzien. Als voorbeeld van een registratie zou gewezen kunnen worden
op het Britse gender registration certificate.
De leden van de SGP-fractie constateren dat gelet op de ontwikkelingen in
het buitenland overal waarschuwingslampen branden als het gaat om
wetsvoorstellen inzake zelfidentificatie. Zij wijzen erop dat de Engelse
regering in 2020 heeft afgezien van het verankeren van dit uitgangspunt in
de wetgeving. De Duitse Bondsdag verwierp bovendien op 19 mei 2021
met overgrote meerderheid twee initiatiefwetsvoorstellen over zelfidentificatie, terwijl in het Spaanse Congres op 18 mei slechts een beperkte
minderheid te vinden was voor een vergelijkbaar voorstel. Deze leden
wijzen er ten overvloede op dat zelfs landen als Zweden een pas op de
plaats gemaakt hebben als het gaat om nieuwe wetgeving. Zij vragen de
regering met klem te werken aan een grondige overweging van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

4

bezwaren die in andere landen hebben geleid tot het in enigerlei vorm
vasthouden aan het vereiste van de betrokkenheid van een deskundige
die vaststelt dat sprake is van genderdysforie. Deze leden constateren met
ongerustheid dat de voorbereiding in hoge mate gestempeld lijkt door
een technische benadering gericht op uitvoeringsvragen en dat inhoudelijk bezwaren en zorgen, zoals onder meer verwoord door de Stichting
Voorzij, de Nederlandse patiëntenvereniging en Gezinsplatform.NL, niet
uitgebreid en kenbaar gewogen zijn.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering van het aantal
personen dat in de afgelopen jaren gebruik heeft gemaakt van de
wijziging van de geslachtsregistratie ook kan aangeven in hoeveel
situaties sprake is van wijziging van de geslachtsregistratie zonder dat
medische behandelingen aan de orde zijn.
De leden van de Volt-fractie merken op dat het wetsvoorstel een goede
eerste stap is voor de verbetering van de positie van transgender
personen en een meer inclusieve samenleving. De wet gaat echter op een
aantal punten niet ver genoeg. Daarover stellen deze leden in deze
inbreng een aantal vragen. Daarnaast hebben deze leden een aantal
algemene vragen over de keuzes die de regering gemaakt heeft. Een
overkoepelende vraag voor het dossier in het algemeen is de
mogelijkheid tot neutrale geslachtsregistratie van kinderen die niet onder
de noemer «intersekse personen» vallen. In Malta kunnen ouders ervoor
kiezen kinderen bij hun geboorte te registreren onder de noemer X of het
geslacht open te laten, totdat het kind een leeftijd bereikt om hier zelf een
keuze in te maken. Is de regering voornemens wetgeving hieromtrent op
te stellen? Met betrekking tot de implementatie, is rekening gehouden met
de praktische uitvoering van de wet en ligt hier al een plan voor klaar? Is
al een plan voorzien voor de evaluatie van de wet, alsook de uitvoering
van de wet?
Het lid van de BIJ1-fractie heeft met gemengde gevoelens kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Het lid is positief gestemd over de
vervanging van de deskundigenverklaring door de eigen verklaring bij een
ambtenaar van de burgerlijke stand. Transgender en intersekse personen
kennen hun genderidentiteit zelf immers het beste, en dit lid is van
mening dat deze wijziging recht doet aan hun zelfbeschikking. Tevens
staat dit lid positief tegenover de verplaatsing van de procedure van de
gemeente van geboorte naar de woonplaats van de aanvrager. Voorts is
dit lid grotendeels tevreden met het voorstel ook kinderen jonger dan
zestien jaar toegang te verschaffen tot het wijzigen van hun geslachtsvermelding. Dit lid is echter ook van mening dat de tussenkomst van de
rechter een te zware maatregel betreft. Dit lid zal hier onder het relevante
artikel over uitweiden.
De kern van de kritiek van het lid van BIJ1-fractie ligt in het gebrek aan
respect voor mensenrechten en de autonomie van transgender personen
zelf: de mensen om wie het wetsvoorstel draait. Het feit, bijvoorbeeld, dat
transgender mannen die een kind baren geregistreerd worden als moeder
is, wat het lid van de BIJ1-fractie betreft, onvoorstelbaar. «Moeder» doet
namelijk niet noodzakelijkerwijs recht aan de genderidentiteit van de
transgender vader, of aan de zelfbeschikking van personen in het
algemeen. Dit lid stelt voor om geboorteouder toe te voegen als registratiecategorie: een inclusieve term die zowel recht doet aan het ouderschap
van transgender vaders als non-binaire transgender ouders die een kind
hebben gebaard. Het zou dan aan de ouder zelf moeten zijn, in lijn met
hun zelfbeschikkingsrecht en genderidentiteit, om voor zichzelf te bepalen
of zij als vader, moeder of ouder geregistreerd willen worden. Het lid van
de BIJ1-fractie vraagt de regering wat de mogelijkheden zijn dergelijke
inclusieve termen te faciliteren in het wetsvoorstel.
Voorts constaterende dat «emancipatie een speerpunt is van het kabinet,»
vraagt het lid van de BIJ1-fractie de regering waarom in het wetsvoorstel
geen erkenning, noch regelgeving is verwerkt voor non-binaire trans-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

5

gender personen die eveneens hun geslachtsvermeldingen wensen te
veranderen. Overwegende dat voor de personen die zich niet als man of
vrouw identificeren maar graag een X in hun papieren willen onder hun
geslachtsvermelding, niets is geregeld, is dit lid van mening dat de
voorgestelde wetswijzigingen niet toereikend genoeg zijn. Sterker nog,
zolang de mogelijkheid om iemands geslachtsvermelding te veranderen
in een X in plaats van M of V niet wordt doorgevoerd, spreken we hier
nog altijd van discriminatie. De grondslag om de deskundigenverklaring
te laten vervallen om van M naar V te gaan of andersom, is immers dat er
geen deskundige is die voor een ander kan beslissen wat diens identiteit
is. Het feit dat een persoon die een X in het paspoort wil dit nog wél via de
rechter met een deskundigenverklaring voor elkaar moet krijgen, is
ongelijke behandeling. Als we iedereen gelijk willen behandelen in dit
land, dienen we ook non-binaire transgender personen het recht op
zelfbeschikking te geven. Nederland loopt hierin erg achter op andere
landen. Zelfs de Amerikaanse regering heeft aangekondigd een X
mogelijk en makkelijk te maken, voor non-binaire mensen.
Het lid van de BIJ1-fractie is van mening dat het tijd is voor de wet- en
regelgeving om de biologische en sociale werkelijkheid te reflecteren. Het
wordt tijd dat iedereen, zelf, de gendermarkering mag veranderen, zonder
tussenkomst van zogenaamde deskundigen en rechtbanken. Dit lid pleit
derhalve voor een uitspraak vanuit de politiek dat er ook geen deskundigenverklaring nodig is voor een X in de papieren van non-binaire
transgender personen. Dit lid vraagt de regering hoe zij hiertegenover
staat, en hoe de mogelijkheid tot het toevoegen van een non-binaire optie
in de geslachtsvermelding van personen mogelijk gemaakt kan worden.
Kan dit nog in het huidige wetsvoorstel of dient daar een nieuw
wetsvoorstel voor gemaakt te worden?
2. Evaluatie Transgenderwet
De leden van de VVD-fractie lezen in de evaluatie van de Transgenderwet
dat de onderzoekers het onduidelijk vinden waarom de wijziging van het
juridisch geslacht, eventueel in combinatie met de voornaamswijziging, in
zodanige mate tot fraude en misbruik zou leiden. Als gevolg daarvan is
het voor de onderzoekers onduidelijk of extra maatregelen ter voorkoming
van (identiteits)fraude geboden zouden zijn. Dat zou volgens de onderzoekers alleen anders kunnen liggen wanneer de betreffende persoon een
buitenlandse geboorteakte heeft. In dat geval is niet uit te sluiten dat
iemand in het geboorteland wordt aangeduid als man, terwijl zij in
Nederland wordt aangeduid als vrouw of andersom. Dat zou mogelijk
ruimte bieden voor fraude of andere vormen van misbruik. Kan de
regering hierop ingaan? Ligt het niet voor de hand de deskundigenverklaring te laten bestaan voor degenen die in het buitenland zijn geboren?
Is het mogelijk op deze grond onderscheid te maken tussen aanvragers?
Zijn er andere maatregelen mogelijk om het geconstateerde risico op
identiteitsfraude te mitigeren?
De leden van de D66-fractie lezen dat een inventarisatie van de rechtsstelsels in Argentinië, Ierland, Malta en Noorwegen laat zien dat er weinig
tot geen sprake is geweest van herhaaldelijke wijzigingen van de
geslachtsregistratie, ondanks de mogelijkheid hiertoe. In sommige van
deze landen is wijziging van de geslachtsregistratie ook mogelijk voor
personen onder de 16 jaar. In Noorwegen en Argentinië kan dit zonder
tussenkomst van de rechter. De evaluatie suggereert dat hier geen
gevallen bekend zijn waarbij dit tot problemen heeft geleid of afdoet aan
de duurzaamheid van de wens tot wijziging van de geslachtsregistratie.
Kan de regering dit bevestigen? Voorts vragen deze leden of bij het
opstellen van deze wetswijziging ook overwogen is de procedures, zoals
die in Noorwegen en Argentinië worden gehanteerd, over te nemen. Zij
vragen de regering hun eventuele bezwaren tegen deze procedures,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

6

bijvoorbeeld over herhaaldelijke wijzigingen, toe te lichten en daarbij te
staven aan de ervaringen in Noorwegen en Argentinië.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in het evaluatieonderzoek, als
het gaat om de professionele expertise inzake genderdysforie, enkel
behandelaars van genderklinieken zijn benaderd. Kan de regering
aangeven hoe zij andere voor dit voorstel relevante disciplines, waaronder
de pedagogiek en de psychologie, heeft betrokken bij de oordeelsvorming? Deze leden merken op dat juist de vraagstukken die bij wijziging
van de geslachtsregistratie aan de orde zijn niet beperkt kunnen worden
tot de inbreng van degenen die in de sector van de somatische transgenderzorg werken. Het heeft de leden van de SGP-fractie bevreemd dat de
regering in deze paragraaf niet ingaat op de reactie van de ambtenaren
van de burgerlijke stand, als degenen die het meest direct bij de
uitvoering van het wetsvoorstel betrokken zijn. Deze leden wijzen erop dat
de evaluatie laat zien dat deze ambtenaren het meest positief zijn over de
rol van de deskundigenverklaring en dat bijna driekwart van hen meent
dat deze een nuttige drempel vormt. Hoe beoordeelt de regering hun
visie? Waarom wordt deze inschatting van professionals zo gemakkelijk
aan de kant geschoven onder verwijzing naar verwachtingen op basis van
een paar buitenlandse voorbeelden?
De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de verwijzingen van de
Stichting Voorzij, waaruit blijkt dat de helft van de veroordeelde trans
geïdentificeerde delinquenten in Engeland veroordeeld is wegens
seksueel geweld tegen vrouwen of andere serieuze geweldsmisdrijven. Is
niet ten minste nader onderzoek naar de risico’s wenselijk? Deze leden
merken dat in het evaluatieonderzoek en in de benadering van de regering
zwaar gewicht is gegeven aan de wens van belangenorganisaties. Gezien
de inhoudelijke inbreng van veel van deze belangenorganisaties vinden
deze leden het belangrijk dat de regering zich expliciet rekenschap geeft
van de levensbeschouwelijke en zelfs ideologische grondslagen die aan
hun inbreng ten grondslag liggen. De voorgenoemde leden wijzen onder
meer op de brief van Transgender Netwerk Nederland van 1 juli jl., waarin
het wijzigen van de geslachtsregistratie wordt afgedaan als een louter
administratieve handeling. Onderkent de regering dat deze bagatelliserende houding haaks staat op de zorgvuldigheid die volgens de kwaliteitsstandaarden vereist is? Eveneens benoemen de aan het woord zijnde
leden dat veel belangenorganisaties uitgaan van de absolute zelfbeschikking die terug te vinden is in de zogeheten Yogjakartabeginselen
(beginselen met betrekking tot homoseksualiteit, genderidentiteit,
transseksualiteit, transgenderisme en interseksualiteit) en die elke weging
door derden op grond van de gestelde subjectieve gevoelens ontoelaatbaar verklaart. Kan de regering klip-en-klaar bevestigen dat zelfbeschikking juridisch gezien niet absoluut kan zijn, zeker niet op louter
subjectieve gronden, en dat altijd een weging nodig is ten opzichte van
andere grondrechten, zoals bijvoorbeeld het publieke belang. Zij merken
in het verband op, dat onder meer de betrouwbare inrichting van de
burgerlijke stand altijd als legitieme beperking is aanvaard in wetgeving
en jurisprudentie.
3. Vervallen van de deskundigenverklaring
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
van de regering om de deskundigenverklaring in zijn geheel te laten
vervallen, inclusief voor 16- en 17-jarigen. Niet langer is vereist dat een
deskundigenverklaring wordt overlegd, maar is er een administratieve
periode van vier tot twaalf weken «bedenktijd». Kan de regering toelichten
waarom is gekozen voor een termijn van in essentie vier weken? De
regering verwijst ter motivering van het schrappen van de deskundigenverklaring onder andere naar België, Noorwegen en Denemarken. België

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

7

hanteert een termijn van drie maanden en Denemarken zes maanden.
Waarom is bij 16- en 17-jarigen niet gekozen voor een langere termijn?
De leden van de D66-fractie zijn verheugd over het vervallen van de
deskundigenverklaring. Zij kunnen zich ook grotendeels vinden in de
voorgestelde nieuwe procedure. Zij onderschrijven het belang van
zorgvuldigheid en goede informatievoorziening. Deze zijn naar hun inzicht
goed geborgd in het wetsvoorstel. Het belangrijkste vinden deze leden
echter de erkenning van de zelfbeschikking die spreekt uit het vervallen
van de deskundigenverklaring. Deze leden lezen in de memorie van
toelichting dat de huidige deskundigenverklaring is opgenomen om te
vermijden dat een wijziging van de geslachtsregistratie berust op een
waanvoorstelling. Deze leden willen benadrukken dat dergelijke
motivaties wat hun betreft niet meer passen in het huidige denken over
transgender zijn. Kan de regering dit onderschrijven?
De leden van de D66-fractie lezen dat in de nieuwe procedure, de
ambtenaar van de burgerlijke stand de wilsbekwaamheid van de
transgenderpersoon moet toetsen. Deze leden vragen de regering wat dit
betekent, hoe een dergelijke toets in zijn werk gaat en welke criteria hier
worden gehanteerd. Is de regering bereid deze toelichting op te nemen in
de memorie van toelichting?
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie dat «deskundigen van
genderklinieken kritisch zijn over het loslaten van de minimumleeftijd.
Beslissingen over het wijzigen van het (juridisch) geslacht kunnen worden
beschouwd als bijzonder belangrijk voor een kind met ingrijpende
gevolgen voor het verdere leven. Uit onderzoek blijkt dat van alle
minderjarigen die een genderkliniek bezoeken naar schatting slechts zo’n
20% uiteindelijk het geslacht verandert. Voor genderdeskundigen is dit
reden voor behoedzaamheid. De zorg bij deze deskundigen lijkt vooral te
zijn dat kinderen die vroegtijdig hun geslacht wijzigen, het moeilijker
kunnen vinden om terug te komen op hun besluit.» De leden van de
CDA-fractie vragen naar aanleiding van deze kritiek van deskundigen of de
regering oordeelt dat met de procedure onder de 16 jaar via de rechter
voldoende waarborgen zijn ingebouwd. Kan de regering aangeven of ook
is overwogen de procedure via de rechter enkel toe te staan voor de
leeftijdscategorie tussen 12 en 16 jaar en kan de regering daarbij
aangeven wat de afweging is geweest te kiezen voor de wijze waarop het
is vormgegeven in onderhavig wetsvoorstel? De voorgenoemde leden
vragen de regering welke alternatieven zijn overwogen voor de categorie
onder de 16 jaar, en of daarbij ook kan worden aangegeven waarom niet
voor de alternatieven is gekozen.
De leden van de CDA-fractie vragen of een toelichting kan worden
gegeven op de kanttekening die de Afdeling Advisering van de Raad van
State (hierna: de Afdeling) plaatst bij het verval van de deskundigenverklaring. Deze leden vragen in het bijzonder naar het punt dat er nu niet
wordt vastgesteld of mensen begrijpen wat hun wordt verteld over de
gevolgen van hun keuzes en of er redenen zijn om te twijfelen aan hun
voornemen. Kan de regering toelichten of alsnog een alternatief geïntroduceerd zou moeten worden voor de voorlichtingsfunctie van het gesprek
zoals (onder meer) de Afdeling oppert, zo vragen de leden van de
CDA-fractie. Kan de regering toelichten waarom de deskundigenverklaring
(nog) wel nodig is om in de basisadministratie non-binair of intersekse te
laten vastleggen? Voorts vragen deze leden waarom voor deze groep hun
identiteit wel door een ander bevestigd kan worden in tegenstelling tot de
wijziging van man naar vrouw of viceversa.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn verheugd dat de voorwaarde van
een deskundigenverklaring wordt afgeschaft als vereiste voor de wijziging
van de geslachtsvermelding. Daarmee wordt het onvervreemdbare recht
erkend dat betrokkenen zélf moeten kunnen oordelen over hoe zij zich
geregistreerd willen zien in overheidsadministraties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

8

De leden van de ChristenUnie-fractie zien in de evaluatie dat de deskundigenverklaring tot problemen en frustratie leidt. Zij zien dat frustratie
bestaat over kosten, het ontbreken van de mogelijkheid tot erkenning van
soortgelijke verklaringen uit andere (buur)landen en de complexiteit van
het aanvragen van een deskundigenverklaring buiten het medisch traject
om. Kan de regering aangeven waarom zij er niet voor heeft gekozen de
procedure te vereenvoudigen in plaats van hier volledig afstand van te
nemen? Daarbij weegt voor genoemde leden mee dat uit de evaluatie ook
blijkt dat de deskundigenverklaring verschillend wordt geëvalueerd door
experts en er geen eenduidig advies ligt voor deze keuze. Welke risico’s
ziet de regering bij de voorgenomen keuze en hoe wordt daar verder
beleid op gevoerd, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de Afdeling vragen
stelt over het vervallen van de deskundigenverklaring. Hierbij verwijst de
Afdeling onder meer naar de toets die plaatsvindt of er reden is te
twijfelen aan de overtuiging en naar de voorlichtende functie over de
juridische consequenties. Die toets en voorlichtende functie verdwijnen
geheel of in elk geval grotendeels. Kan de regering aangeven waarom
deze eerst wel, en nu niet meer nodig worden geacht? Kan de regering
toelichten of en, zo ja, hoe dit in alle gevallen de positie van betrokken
adolescenten versterkt? Aansluitend hierop merken deze leden op dat
door meerdere organisaties zorgen kenbaar zijn gemaakt dat eventueel
misbruik van de mogelijkheid tot geslachtswijziging wordt gemaakt door
mensen waarvan evident geen sprake is van de daadwerkelijke wens
maar sprake is van andere motieven. In de consultatiefase zijn in dat licht
onder andere toegang krijgen tot vrouwengevangenissen, specialistische
opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld, sanitaire voorzieningen en
sportwedstrijden aangedragen. Welk antwoord geeft de regering op deze
zorgen en welke mogelijkheden ziet de regering om bij evident misbruik te
kunnen handelen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen ook naar het schrappen van
de deskundigenverklaring voor 16- en 17-jarigen. De Afdeling geeft aan
dat de bezwaren ten aanzien van de deskundigenverklaring van deskundigen in de evaluatie zich ten principale richten op meerderjarigen.
Waarom acht de regering ook voor deze groep de deskundigenverklaring
niet meer noodzakelijk? Op welke wijze wordt ook voor hen invulling
gegeven aan de in hoofdstuk vier van de memorie genoemde vereiste
zorgvuldigheid die de overheid richting een kind in acht heeft te nemen?
De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op de opmerking dat
het wenselijk is de deskundigenverklaring te laten vervallen in het licht
van de hiertegen bestaande bezwaren. Op grond van de toelichting
kunnen zij die bezwaren niet anders interpreteren dan de door de
belangenorganisaties aangevoerde bezwaren. Was de regering ermee
bekend en heeft zij zich er actief van vergewist of er ook andere bezwaren
bestaan die misschien voor het behoud van de deskundigenverklaring
pleiten? Waarom is bijvoorbeeld niet gericht expertise ingewonnen van
organisaties die zich richten op de bescherming van de belangen van
kinderen? Het geheel van de toelichting komt op deze leden niet bepaald
evenwichtig voor.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering in te gaan op de
rechtspositie van kinderen wier ouders voor zichzelf verzoeken om
wijziging van de geslachtsregistratie, nu de rol van de deskundigenverklaring op grond van het wetsvoorstel vervalt. Deze leden constateren dat
het gaat om een ingrijpende wijziging, die volgens de Kwaliteitsstandaard
psychische transgenderzorg tot verwarring en loyaliteitsproblemen bij
jonge kinderen kan leiden. Gelet op de sterke persoonlijke betrokkenheid
van de ouders bij de voorgenomen beslissing kan mogelijk niet op
voorhand verondersteld worden dat de belangen van de kinderen
voldoende zijn meegewogen. Waarom is niet tenminste in deze situaties
de aanwezigheid van een onafhankelijke derde geboden om de belangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

9

van het kind te toetsen, zeker nu niet meer duidelijk is of in alle gevallen
sprake is van genderincongruentie? De leden van de SGP-fractie vragen
eveneens hoe de regering in de voorbereiding vanuit een multidisciplinaire benadering het belang van het kind gewogen heeft en op welke
onderzoeken of onderzoekers zij zich voor dit specifieke aspect baseert ter
legitimatie van het wetsvoorstel. De noodzaak van grondige weging klemt
temeer gelet op de internationaal vastgelegde rechten van het kind.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het wetsvoorstel kiest voor
normstelling zonder wettelijke uitwerking. Volgens de huidige wettelijke
norm hebben alleen degenen met de overtuiging dat zij behoren tot het
andere geslacht dan op de akte vastgesteld, recht op wijziging van de
registratie, maar in tegenstelling tot de huidige regeling bevat het
wetsvoorstel geen bepalingen of voorwaarden meer om te toetsen of die
overtuiging daadwerkelijk aanwezig is. Deze leden vragen een toelichting
op de consequenties van de keuze om de normstelling te behouden, maar
de uitwerking ervan in de vorm van de deskundigenverklaring te laten
vervallen. In hoeverre is het nog steeds de bedoeling de norm in de
praktijk te handhaven? Is het volgens de regering bijvoorbeeld de
bedoeling dat burgers strafrechtelijk worden vervolgd wegens valsheid in
geschrifte indien zou blijken dat ten tijde van de aanvraag de in het
voorstel bedoelde overtuiging niet bestond?
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat de regering bij de keuze voor
de deskundigenverklaring uitging van de noodzaak onomstotelijk vast te
kunnen stellen of sprake is van blijvende genderincongruentie. Met het
wetsvoorstel lijkt de benadering van de regering te worden dat zij erop
gokt dat de magere procedurele kaders niet tot onbedoeld gebruik leiden.
Moeten deze leden uit het wetsvoorstel opmaken dat de norm van
onomstotelijkheid niet langer nodig zou zijn? Op welke gronden is het te
rechtvaardigen om al zo snel weer een fundamenteel uitgangspunt als dit
te wijzigen?
De leden van de SGP-fractie menen dat, mede gezien de bedoeling van de
regering, het tenminste wenselijk zou zijn om, in lijn met de huidige
wetgeving, te blijven bepalen dat ambtenaren van de burgerlijke stand
moeten vragen of de aanvrager zich heeft vergewist van de reikwijdte en
de betekenis van zijn verzoek en dat hij zijn verzoek weloverwogen blijft
wensen. Waarom is zelfs dat element, dat de persoonlijke wilsbeschikking
onderstreept, in het wetsvoorstel verdwenen? De leden van de SGP-fractie
vragen een uitgebreide reactie van de regering op de zorgen die door
verschillende organisaties zijn ingebracht over de gevolgen van het
wetsvoorstel voor vrouwen en kwetsbare groepen. Daarbij zijn situaties
genoemd als de toegang tot doucheruimtes, het verblijf in asielzoekerscentra en opvang bij huiselijk geweld. Hoe weegt de regering de belangen
die ten grondslag liggen aan het wetsvoorstel tegenover rechten als
privacy en lichamelijke integriteit?
Het valt de leden van de SGP-fractie op dat de regering bij de keuze voor
de leeftijd steun zoekt in de sfeer van de geneeskundige behandeling, een
sfeer overigens die belangenorganisaties doorgaans proberen te
vermijden met een beroep op onwenselijke pathologisering. Waarom ligt
het bij dit thema niet veel meer voor de hand aansluiting te zoeken bij
onder meer de sfeer van de burgerlijke stand? Zo is bijvoorbeeld de
leeftijd om een huwelijk aan te gaan in beginsel gebonden aan de
meerderjarigheid.
4. Wijziging van de geslachtsregistratie voor kinderen jonger dan
zestien jaar
De leden van de VVD-fractie hadden bij de laatste wijziging van de
Transgenderwet in 2014 al hun bedenkingen bij de leeftijd van 16 jaar
waarop kinderen een verzoek kunnen doen hun geslacht te wijzigen. Tot
op zekere hoogte is elke leeftijd arbitrair, maar deze leden hechten aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

10

recht op zelfbeschikking voor iedereen en constateren dat ook transgenderkinderen van 14 of 15 jaar nu last ondervinden van het feit dat zij hun
geslachtsregistratie niet kunnen wijzigen. Ook kinderen hebben recht op
zelfbeschikking. Tegelijkertijd vereist de jonge leeftijd van betrokkenen de
vereiste zorgvuldigheid, juist om zeker te stellen dat wijziging van de
geslachtsregistratie in het belang van het kind is. Voornoemde leden zijn
dan ook met de regering van mening dat rechterlijke tussenkomst
gewenst en noodzakelijk is, om te voorkomen dat een wijziging van de
geslachtsregistratie overhaast plaatsvindt. Voornoemde leden vragen de
regering te motiveren waarom de minimumleeftijd in zijn geheel is komen
te vervallen. Waarom is niet aangesloten bij suggesties van verschillende
deskundigen die bij de evaluatie van de Transgenderwet hebben gepleit
om aansluiting te zoeken bij de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO)-leeftijd van twaalf jaar waarop kinderen met
instemming van hun ouders kunnen beslissen over medische ingrepen?
Anderen hebben gepleit voor de minimumleeftijd van 14 jaar, vanwege de
algemene identificatieplicht. Waarom is hier niet voor gekozen?
De leden van de VVD-fractie vragen de regering ook in te gaan op de
zorgen die door de Afdeling hierover zijn geuit. De Afdeling constateert
dat aanpassing van geslachtsregistratie een verstrekkende handeling is
met voor het kind ingrijpende gevolgen en dat deskundigen daarom in het
algemeen voorstander zijn van behoud van de wettelijke minimumleeftijd
van zestien jaar. Graag ontvangen deze leden een reactie van de regering.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat het met deze wijziging ook
mogelijk wordt voor personen jonger dan 16 om hun geslachtsregistratie
te wijzigen. Dit kan van grote symbolische en praktische betekenis zijn
voor jongeren die al op jonge leeftijd weten dat zij niet met het juiste
geslacht geboren zijn. Deze leden zijn echter wel kritisch over het in stand
houden van de rechterlijke toets. Deze toets is in hun ogen een beperking
van het zelfbeschikkingsrecht en voegt weinig tot niets toe aan het
beschermen van het belang van het kind.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het zelfbeschikkingsrecht
en het welzijn van het kind of de jongere voorop moeten staan bij het
inrichten van de procedure voor wijziging in de geslachtsregistratie. In dit
kader benoemen zij dat wetenschappelijk onderzoek laat zien dat
bevestiging van het geslacht en gebruik van de gewenste nieuwe
voornaam een positieve invloed heeft op het psychisch welzijn van
transgender kinderen. Dit is ook het geval bij kinderen met een meer
fluïde genderidentiteit. Ontkenning van de genderidentiteit van transgender kinderen door de omgeving, kan leiden tot een verhoogde kans op
depressie, angsten en suïcidegedachten, zo blijkt het uit hetzelfde
onderzoek. Dit benadrukt volgens deze leden het belang van een
eenvoudige procedure voor wijziging in de geslachtsregistratie.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de ouder de mogelijkheid
zou moeten hebben om namens het kind een wijziging van de geslachtsregistratie aan te vragen, via dezelfde procedure als voor personen ouder
dan 16. Het risico dat ouders dit doen tegen de wil van het kind zien deze
leden niet als een reden om een rechterlijke toets te hanteren. Immers, als
ouders hun kind een ander geslacht toekennen, tegen de wil van dit kind
in, dan zal dit hoogstwaarschijnlijk al eerder en ingrijpender aan het licht
komen dan bij het moment van wijziging van de geslachtsregistratie. De
rechterlijke toets voegt hier nog weinig toe aan het beschermen van het
belang van het kind.
De leden van de D66-fractie willen hier ook benadrukken dat een wijziging
in de geslachtsregistratie in veel gevallen een formele stap is in een
proces dat al veel langer gaande is. Het is een formele bevestiging van
een wens die vaak al veel langer leeft en waar al op vele andere
momenten op gereflecteerd is. Het is deze leden onduidelijk wat de
rechterlijke toets op dit moment in het proces toevoegt. Kan de regering
dit verder onderbouwen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

11

De leden van de D66-fractie vragen de regering de inhoud van de
rechterlijke toets verder toe te lichten. Waar toetst de rechter precies op?
In hoeverre maakt een rechter hierbij gebruik van het oordeel van een
medisch specialist of een andere professional, zo vragen deze leden. De
voorgenoemde leden hechten eraan de genderidentiteit en de formele
wijzigingen die hiermee gepaard gaan uit de medische sfeer te halen. Dit
draagt bij aan de depathologisering van transgender personen. Deelt de
regering deze opvatting?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat ook bij jonge kinderen de wens
tot wijziging van de geslachtsregistratie zeer sterk kan zijn. De vraag is wel
hoe hier zo goed mogelijk mee kan worden omgegaan. Is bij dit verstrekkende besluit de tussenkomst van een rechter voldoende om te
waarborgen dat een kind niet iets doet waar het wellicht later spijt van
krijgt? Is dat beter dan de huidige deskundigenverklaring? Is de kinderrechter voldoende deskundig om te kunnen constateren of de wens van
een kind tot wijziging van de geslachtsregistratie voldoende duurzaam is
en het kind daar wellicht later niet spijt van zal krijgen? Wat voegt dit
precies toe, waarom bij de 16-minners wél deze drempel die bij volwassenen niet nodig is?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat volgens het wetsvoorstel voor de
geslachtsregistratie onder 16 jaar de tussenkomst van de rechter nodig is.
Kan de regering aangeven of dat in de onderzochte landen Argentinië,
Ierland, Malta en Noorwegen ook het geval is? Wat is de ervaring in die
landen van de wijziging van de geslachtsregistratie onder de 16 jaar?
Waarom acht de regering het niet gewenst dat ook onder de 16 jaar een
wijziging van de geslachtsregistratie zonder tussenkomst van de rechter
mogelijk wordt? Waarom acht de regering ouders en kind niet in staat om
zelf het belang van het kind te wegen bij de beslissing tot wijziging van de
geslachtsvermelding? Hoe verhoudt zich dat tot andere min of meer
vergaande beslissingen die ouders en kind al kunnen maken zonder
tussenkomst van een rechter?
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen niet goed waarom de
regering zich laat leiden door medische opvattingen bij de mogelijkheid
voor jongeren tot 16 jaar om hun geslachtsregistratie te wijzigen. In
hoeverre vindt de regering medische argumenten doorslaggevend voor
het mogelijk maken van administratieve wijzigingen? Dit staat toch los
van elkaar? Deze leden zien niet in waarom voor geslachtswijziging van
16-minners de gang naar de rechter gemaakt zou moeten worden. In deze
vorm wordt naar het oordeel van deze leden het zelfbeschikkingsrecht
geschonden. Bovendien is volgens deze leden sprake van een disproportionele maatregel, wetende dat het wijzigen van het sociaal geleefde
geslacht van een kind onder de volledige ouderlijke verantwoordelijkheid
valt, maar de administratieve wijziging van dat geslacht niet. De voorgenoemde leden begrijpen dat in andere landen, zoals Argentinië en
Noorwegen, wijziging zonder rechterlijke tussenkomst mogelijk is. Deze
leden roepen de regering ertoe op het wetsvoorstel dienovereenkomstig
aan te passen.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat de Afdeling refereert aan
onderzoek dat stelt dat van alle minderjarigen die een genderkliniek
bezoeken naar schatting slechts zo’n 20% uiteindelijk het geslacht
verandert. Daarnaast haalt de Afdeling de evaluatie aan waarin genderklinieken aangeven de leeftijd van 16 jaar een passende minimumleeftijd te
vinden. De Afdeling geeft voorts aan dat voor het loslaten van een eerder
noodzakelijk geachte en met het oog op de rechtszekerheid duidelijke
regeling, een zelfstandige, dragende motivering waarin het oordeel van
deskundigen expliciet wordt meegewogen, noodzakelijk is. Erkent de
regering dat het overgrote deel van deskundigen in de evaluatie aangeeft
de leeftijd van 16 jaar te willen blijven hanteren? Hoe heeft de regering dit
deskundigenoordeel gewogen? Voorts vragen deze leden waarom de
regering in het geheel heeft besloten af te zien van een leeftijdsgrens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

12

De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het kwetsbaar dat jonge
kinderen ook tegen de wil van hun ouders bij de rechter aanpassing
kunnen afdwingen. Deelt de regering de mening dat het altijd de voorkeur
moet hebben in gezamenlijkheid met ouders en kind tot een keuze te
komen? Hoe wordt aan dat principe recht gedaan? Hoe heeft de regering
in haar voorstel de evaluatie gewogen waarin instemming van ouders
door respondenten als voorwaardelijk wordt gezien? In de evaluatie lezen
deze leden dat onder ouders, patiëntenorganisaties en genderklinieken
een zorg bestaat dat kinderen onder invloed van een «mediahype» ten
onrechte gepusht zouden kunnen worden. Kan de regering ingaan op
deze zorg? Hoe is in de totstandkoming van dit wetsvoorstel rekening
gehouden met deze zorg?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de toets door de rechter.
Kan de regering aangeven waar de rechter op zal toetsen en hoe deze
toets eruit zal zien? Kan van een rechter vervolgens verwacht worden dat
deze de hiervoor benodigde deskundigheid heeft? Hoe moet een rechter
omgaan met de, ook door de regering, genoemde fluïditeit die de
genderidentiteit van minderjarigen kenmerkt? Kan dit wel van een rechter
worden gevraagd? Welke waarborgen zijn er dat, waar de enige uitgesproken voorstander onder de genderklinieken het Amsterdam UMC
aangeeft dat in een enkel geval al voor het zestiende jaar de genderidentiteit vastligt, de regeling zich ook echt tot deze groep beperkt? Daarbij
hechten deze leden eraan de zorgen van deskundigen en de Afdeling te
noemen dat kinderen die vroegtijdig hun geslacht wijzigen, het moeilijker
kunnen vinden om terug te komen op hun besluit. Hoe gaat de rechterlijke
toets dit in de praktijk kunnen ondervangen?
De leden van de SGP-fractie vragen waarom, gelet op de ingrijpende
belangen die voor de toekomst van de jongere op het spel staan, in de
rechterlijke toets niet uitdrukkelijk wordt vermeld dat sprake moet zijn van
een duurzaam en weloverwogen verzoek. Mag ervan worden uitgegaan
dat een verzoek in ieder geval niet in het belang van het kind is als de
indruk bestaat dat het onvoldoende weloverwogen is?
De leden van de Volt-fractie merken op met betrekking tot de wijziging van
de geslachtsregistratie voor kinderen jonger dan 16 jaar dat de regering
ervoor gekozen heeft een verplichte tussenkomst van de kinderrechter in
te stellen. Overwegende dat de tussenkomst van de rechter een zwaarwegende stap is, zijn andere, meer laagdrempelige stappen overwogen door
de regering? Waarom heeft de rechterlijke tussenkomst een meerwaarde
ten opzichte van andere alternatieven, zo vragen zij de regering.
5. Procedure bij herhaaldelijk wijzigen
De leden van de GroenLinks-fractie zien niet waarom herhaaldelijk
wijzigen een fundamenteel probleem zou zijn. Waaruit blijkt de praktische
noodzaak een derde en volgende wijziging via een rechterlijke procedure
te laten verlopen? Moet het zelfbeschikkingsrecht hier niet maatgevend
zijn?
De leden van de ChristenUnie-fractie delen dat bij herhaaldelijke wijzigingen een toetsing op zijn plaats is. Wel vragen zij hoe de rechter de
«innerlijke overtuiging van de betrokkene, de bestendigheid daarvan en
het inzicht in de consequenties van het herhaaldelijk wijzigen» kan
toetsen.
De leden van de SGP-fractie vinden het opmerkelijk dat de regering
voorstelt de rechter te laten toetsen op de oprechtheid van herhaaldelijke
verzoeken. Juridisch gezien doet dat volgens deze leden wat vreemd aan,
waarbij deze opdracht ook nog eens bijzonder moeilijk inhoud te geven
valt. Waarom is niet gekozen voor duurzaam en weloverwogen? Waarom
heeft de regering bovendien niet besloten een maximum te stellen aan
het aantal verzoeken tot wijziging van de geslachtsregistratie? In hoeverre
is het voor onder meer overheidsinstanties redelijkerwijs uitvoerbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

13

rekening te houden met de geschiedenis van degenen die meer dan twee
keer de geslachtsregistratie hebben gewijzigd?
De leden van de Volt-fractie merken op dat «Het kabinet hecht aan de
mogelijkheid tot correctie van een eerdere wijziging van de geslachtsregistratie. Gender is niet voor iedereen een vaststaand gegeven.» Wat is de
overweging van de regering vanaf een derde wijziging rechterlijke
interventie noodzakelijk te achten? Op welke feiten baseert de regering
deze noodzaak? Zijn er andere laagdrempelige alternatieven?
6. Positie intersekse personen
De leden van de D66-fractie lezen dat het wetsvoorstel ook gevolgen heeft
voor de mogelijkheid van intersekse personen om de registratie van het
geslacht te wijzigen. Intersekse personen kunnen momenteel ook gebruik
maken van artikel 1:19d en 1:24 BW om hun geslachtsregistratie open te
laten of te wijzigen. Deze leden vragen de regering of, met de wijziging
van deze wet, de mogelijkheden tot het wijzigen van de geslachtsregistratie, zoals geboden door de bovengenoemde artikelen, intact blijven.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het mogelijk blijft de
geslachtsregistratie open te laten. Klopt het dat nu sowieso moet worden
vermeld dat het geslacht al dan niet kan worden vastgesteld? Hoe
verhoudt zich dat tot de aan betrokkene zélf toekomende keuzevrijheid
over het gewenste geslacht? Moet met het oog op dit zelfbeschikkingsrecht er niet voor worden gekozen de geslachtsbepaling op de geboorteakte open te laten totdat betrokkene hier zelf een keuze in heeft
gemaakt?
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat het
in het systeem van de wet niet de bedoeling is dat verzoeken die de
genderidentiteit betreffen worden afgehandeld via artikel 1:24 BW. Deze
leden wijzen hierbij op de uitspraak van de rechtbank Limburg van 28 mei
2018 (ECLI:NL:RBLIM:2018:4931), waarin de rechter de opvatting van de
opgevoerde deskundige lijkt over te nemen dat de vraag of iemand
interseksueel is, een kwestie van genderidentiteit zou zijn. Kan de regering
bevestigen dat bij intersekse het vaststellen van de geslachtelijke
kenmerken centraal staat en niet de genderidentiteit?
7. Verhouding tot hoger recht; internationale ontwikkelingen
wijziging geslachtsregistratie
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting twee
verwijzingen naar internationaalrechtelijke uitspraken, naar een resolutie
van de Raad van Europa en naar het besluit van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om het transgender-zijn als psychische stoornis te
schrappen van de officiële lijst van ziekten. Zij delen met de regering dat
dit betekenisvolle ontwikkelingen zijn die aansluiten bij de doelen van het
wetsvoorstel. Echter is in de toelichting geen beschrijving opgenomen
van de procedure voor het wijzigen van geslachtsregistratie in andere
landen. Kan de regering ingaan op de bestaande procedure en wetgevingsinitiatieven in landen als het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk
en Spanje om de procedure voor aanpassing van geslachtsregistratie te
vereenvoudigen? Kan de regering tevens ingaan op de internationaalprivaatrechtelijke gevolgen van dit wetsvoorstel?
De leden van de D66-fractie constateren dat de tegemoetkomingsregeling
nog niet gepubliceerd is, ondanks toezeggingen dat deze begin deze
zomer zou verschijnen. Kan de regering aangeven wanneer deze regeling
gepubliceerd zal worden, zo vragen deze leden. Ook vragen deze leden op
welke wijze de hoogte van de vergoeding is vastgesteld. Zij vragen of de
hoogte van de vergoeding in verhouding staat tot de ernst van het
aangedane leed. Zou de regering dit kunnen toelichten, zo vragen deze
leden. Ook vragen zij op welke wijze de belangenorganisaties, zoals het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

14

Transgender Netwerk Nederland (TNN), de Nederlandse organisatie voor
seksediversiteit (NNID) en COC Nederland, betrokken zijn bij het tot stand
komen van de tegemoetkomingsregeling.
De leden van de SGP-fractie vragen een juridische analyse van de
regering inzake het door belangenorganisaties bepleite recht om een
subjectief gevoelde overtuiging zonder externe toets te laten leiden tot de
wijziging van de publieke basisregistratie en het verkrijgen van daaruit
voortvloeiende rechten. De regering lijkt zich namelijk deze positie eigen
te maken door te stellen dat de overheid in beginsel niet meer zou moeten
treden in de individuele beslissing van betrokkenen. Deze leden vragen de
regering hierbij ook de vergelijking te maken met de discussie over het
recht op gewetensvrijheid, waarbij ondanks de absolute bescherming van
het forum internum door de grondwetgever bewust is afgezien van de
erkenning als grondrecht. Een ongebreidelde uitoefening van het recht op
gewetensvrijheid zou immers de mogelijkheden ontnemen om te
voorkomen dat wettelijke regelingen zonder grond gefrustreerd worden.
Om die reden wordt een beroep op gewetensbezwaren doorgaans met
inhoudelijke waarborgen en criteria omgeven. Waarom zou een vergelijkbare opstelling ook niet moeten gelden ten aanzien van een vergelijkbare categorie als genderidentiteit, zonder daarmee als overheid de
diepgevoelde overtuiging van betrokkenen te miskennen?
De leden van de SGP-fractie constateren dat in de memorie van
toelichting de uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens van 6 april 2017, Garçon en Nicot tegen Frankrijk, (79885/12,
52471/13, 52596/13) wordt aangehaald voor zover het betreft het oordeel
dat een geslacht veranderende operatie niet als voorwaarde voor de
erkenning van de identiteit van transgender personen gesteld mag
worden. Deze leden maken de regering erop opmerkzaam dat het
Europese Hof in die zaak ook unaniem oordeelde dat de wettelijke
verplichting om op grond van een deskundig oordeel vast te stellen dat
sprake is van genderincongruentie niet alleen een legitieme keuze van de
wetgever is, maar juist ook een verplichting is die in het verlengde ligt van
de belangen van transgender personen zelf. Waarom ligt het niet veel
meer in lijn met deze jurisprudentie om het vereiste van de deskundigenverklaring te handhaven?
De leden van de Volt-fractie merken op dat de ontwikkelingen op
internationaal niveau een positieve stap zijn. Er is echter in het
wetsvoorstel nog weinig aandacht voor de verhouding tot personen in en
uit het buitenland en de erkenning van de wijziging van de geslachtsvermelding op internationaal niveau. Is de regering bereid in EU- en
internationaal verband te pleiten voor wederzijdse erkenning van de
wijziging van de geslachtsvermelding?
8. Gevolgen Rijksbegroting; administratieve lasten en regeldruk
De leden van de VVD-fractie lezen dat volgens VNG Realisatie het niet is
uit te sluiten dat het wetsvoorstel leidt tot een toename van personen die
verzoeken om wijziging van de geslachtsregistratie en daarmee tot kosten
voor de gemeentelijke organisatie. De regering schrijft het hier niet mee
eens te zijn. Kan de regering toelichten waarom deze impactanalyse niet
naar de Kamer is gestuurd? Kan de regering tevens toelichten waarom zij
verwacht dat er geen toename zal zijn van personen die verzoeken tot
wijziging van de geslachtsregistratie?
De leden van de SP-fractie vragen de regering te verduidelijken waarom
zij denkt dat het verlagen van de drempels om tot wijziging van de
geslachtsregistratie over te gaan en het verder openstellen van de
mogelijkheid om tot wijziging over te gaan door kinderen onder de 16
jaar, niet zal leiden tot meer aanvragen, zoals zij in de memorie van
toelichting schrijft. Dat lijkt deze leden onwaarschijnlijk. Als de werklast
voor ambtenaren bij de gemeenten en andere betrokkenen tóch toe zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

15

nemen wanneer dit wetsvoorstel zou worden aangenomen, is de regering
dan bereid gemeenten en andere betrokken instanties hier voor te
compenseren? Zo nee, waarom niet?
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe zij in
de praktijk waarborgt dat wijzigingen van de geslachtsregistratie niet
nadelig uitpakken voor de belangen van transgender personen zelf. Deze
leden wijzen bijvoorbeeld op de toenemende aandacht voor het belang
van gendersensitieve zorg en de recente discussies over coronavaccinaties in specifieke leeftijdsgroepen zoals vrouwen. Hoe wordt gewaarborgd dat misverstanden ontstaan bij transgender personen die hun
geslachtsregistratie laten wijzigen, maar die geen medische behandelingen ondergaan? Hoe is voor betrokkenen, waaronder medisch
personeel, voldoende duidelijk wat de rechten en verantwoordelijkheden
in zulke situaties zijn?
9. Reactie internetconsultatie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reacties op de internetconsultatie. Zij waarderen dat een brede
consultatie heeft plaatsgevonden waarbij veel burgers gebruik hebben
gemaakt van de mogelijkheid tot het geven van een reactie op het
wetsvoorstel. Verschillende burgers hebben hun zorgen geuit over het
schrappen van de deskundigenverklaring. Sommige burgers en organisaties stellen dat het afschaffen van de deskundigenverklaring in de
praktijk ertoe kan leiden dat er voor vrouwen potentiële onveilige situaties
zullen ontstaan, bijvoorbeeld bij het toegang verschaffen tot kleedkamers,
in wellnesscentra, vrouwenopvang of in vrouwengevangenissen. Het
risico dat burgers beschrijven doet zich mogelijk in incidentele gevallen
voor wanneer mannen zich (te) gemakkelijk laten registreren als vrouw.
Hoe taxeert de regering de zorgen van deze burgers over de (sociale)
veiligheid van vrouwen? Zijn er voorbeelden van incidenten in Argentinië,
Ierland, Malta of Noorwegen hierover? Graag ontvangen deze leden een
reactie hierop van de regering. De voorgenoemde leden vragen, in lijn
met de eerdere vragen van de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken,
aan de regering welke gegevens de kennisgeving tot het voornemen tot
wijziging van de geslachtsregistratie moet bevatten en welke gegevens
minimaal moeten worden opgenomen in de akte van wijziging van de
vermelding van het geslacht.
De leden van de D66-fractie lezen dat Transvisie in de internetconsultatie
ook een lans heeft gebroken voor een procedure waarbij non-binaire
personen hun geslachtsvermelding kunnen wijzigen naar een «X». Deze
leden sluiten zich van harte aan bij deze wens. Zij zijn van mening dat de
mogelijkheid om een «X» op te nemen in het persoonsbewijs niet via de
rechter zou moeten gaan. Zij lezen dat de regering verdere ontwikkelingen
wil afwachten. Op welke ontwikkelingen wacht de regering? Zij willen
hierbij opmerken dat de rechtspraak de wetgever hier op zijn verantwoordelijkheid wijst. De rechtbank Limburg stelt in een uitspraak: «Hoewel de
rechtbank van oordeel is dat de genderbeleving van doorslaggevend
belang is en dat de beleving noch man noch vrouw als zodanig in de
akten van de burgerlijke stand opgetekend zou moeten kunnen worden
door de vermelding van bijvoorbeeld een X, is dat op dit moment nog niet
mogelijk. Het is aan de wetgever hierin keuzes en wetgeving te maken.»
Voorts vragen deze leden wat de eventuele inhoudelijke en praktische
bezwaren zijn tegen het mogelijk maken van het opnemen van een «X»
als geslachtsregistratie in het persoonsbewijs. Hoe weegt de regering
deze eventuele bezwaren tegen het recht op zelfbeschikking over de
(gender)identiteit? Ook vragen deze leden welke technische wijzigingen
nodig zouden zijn om dit mogelijk te maken.
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering het niet wenselijk acht
om de aanduiding «moeder» en «vader» te veranderen in het inclusieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

16

«ouder». De regering onderbouwt dit door te stellen dat de algemene
regeling van het ouderschap hiervoor aangepast moet worden. Kan de
regering dit toelichten? Zou een dergelijke aanpassing juridische
onduidelijkheden of andere onwenselijke uitkomsten als gevolg hebben,
zo vragen deze leden. Voorts vragen deze leden of er andere mogelijkheden zijn, wellicht via een uitzondering, om voor transgender ouders een
neutrale aanduiding te gebruiken.
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering de mogelijkheid van het
verkrijgen van ouderschap door middel van erkenning een voldoende
optie vindt wanneer een transgender vrouw het kind met eigen zaad heeft
verwekt of heeft ingestemd met de daad voor verwekking met eigen zaad.
Deze leden zijn van mening dat hiermee inderdaad een juridische
mogelijkheid geboden wordt, maar dat er toch een ongelijke situatie blijft
bestaan ten opzichte van andere situaties waarbij twee partners samen als
biologische ouders een kind krijgen. Is de regering het met deze leden
eens dat wanneer twee personen binnen een huwelijk of een geregistreerd partnerschap een kind krijgen, zij beiden van rechtswege ouder
zouden moeten worden? Is de regering het met deze leden eens dat dit
principe van kracht zou moeten zijn voor alle ouders binnen een huwelijk
of geregistreerd partnerschap? Wat rechtvaardigt het onderscheid tussen
cisgender huwelijkspartners en transgender huwelijkspartners in dezen,
zo vragen deze leden de regering.
De leden van de D66-fractie lezen dat de regering niet wil afwijken van het
systeem van geboorteaktes. Deze leden merken op dat dit problemen op
kan leveren voor statushouders en (voormalig) vluchtelingen, die wegens
allerlei omstandigheden wellicht niet meer terug kunnen naar hun
geboorteland voor een dergelijke akte. Zij moeten daardoor naar de
rechter voor een vervangende geboorteakte. Hiervoor moet een advocaat
in de arm worden genomen. Dit is een lang en kostbaar proces. Is de
regering bereid te onderzoeken hoe dit proces vereenvoudigd kan
worden, zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de regering geen verandering
wil brengen in de situatie dat transgender personen van wie de geslachtsvermelding «mannelijk» is, worden geregistreerd als de «moeder» van het
kind dat zij hebben gebaard. Hoe denkt de regering over het pleidooi van
het COC om voor deze groep ouders de term «geboorteouder» of «ouder
uit wie het kind is geboren» te introduceren? Tevens vragen deze leden
waarom voor het herhaald wijzigen van de geslachtsvermelding tussenkomst van een rechter nodig blijft. Waarin blijkt in de evaluatie dat er een
noodzaak voor deze uitzonderingsprocedure nodig is voor wie een derde
keer de geslachtsvermelding wil wijzigen? Is de regering bereid dit
wetsvoorstel zo aan te passen dat ook herhaalde wijziging van de
geslachtsvermelding mogelijk wordt zonder tussenkomst van de rechter?
Hoe denkt de regering over de suggestie van het COC om de mogelijkheid
van een nieuwe geboorteakte te introduceren waarbij eenieder de
mogelijkheid krijgt na wijziging van de geslachtsvermelding inschrijving
van een nieuw opgemaakte geboorteakte te verzoeken waarop het juiste
geslacht staat vermeld? Immers de wijziging van de geslachtsnaamwijziging verandert niet de genderidentiteit van een transgender persoon als
zodanig, het verandert alleen de administratieve bevestiging van die
genderidentiteit. Een nieuwe akte met daarop de juiste geslachtsvermelding is voor veel transgender personen dan ook een adequatere
weergave van de werkelijkheid dan toevoeging van een latere vermelding
die nu de regel is. Is de regering bereid dit wetsvoorstel zo aan te passen
dat transgender personen de mogelijkheid krijgen een nieuwe geboorteakte aan te vragen met daarop de juiste geslachtsvermelding?
De leden van de Volt-fractie merken op dat uit de internetconsultatie de
vraag naar voren kwam over de kwestie over het transgender ouderschap.
De regering laat weten in de memorie van toelichting geen verandering te
willen brengen in de situatie dat transgender personen van wie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

17

geslachtsvermelding «mannelijk» is, worden geregistreerd als de
«moeder» van het kind uit overwegingen van het statuut van de ouder en
de rechten die daarmee gepaard gaan. Het zou echter mogelijk zijn om
daarvan in de plaats niet de term vader, maar bijvoorbeeld «geboorteouder» of «ouder uit wie het kind is geboren» te introduceren, waaraan
dezelfde rechten toegekend zouden kunnen worden als onder de noemer
«moeder». Wat zijn de overwegingen van de regering voor het niet
veranderen van de term «moeder» voor transgender ouders? Is de
regering bereid het wetsvoorstel zo aan te passen dat de term «geboorteouder» gebruikt wordt op de geboorteakte van het kind voor de transgender ouder uit wie het kind geboren is? Wat is de overweging van de
regering om een transgender vrouw die biologisch ouder is van het kind
niet van rechtswege de term moeder toe te kennen? Met betrekking tot
het verstrekken van een nieuwe geboorteakte na wijziging van de
geslachtsvermelding stelt de regering dat het huidige geboorteaktesysteem ervoor zorgt dat de persoonshistorie van een persoon is
gewaarborgd. Kan deze waarborging echter niet plaatsvinden doordat
hetzelfde Burgerservicenummer (Bsn) verbonden is aan zowel de oude als
de nieuwe geboorteakte? Wat is de reden dat de regering er alsnog voor
kiest geen nieuwe geboorteakte te verstrekken?
De leden van de Volt-fractie merken op dat uit de internetconsultatie naar
voren kwam dat er behoefte is aan een procedure voor non-binaire
personen, waardoor ze niet gebonden zijn aan de geslachtsvermelding M
of V, maar het mogelijk is om te opteren voor een derde gender, zijnde X.
De reactie van de regering is dat zij het onderhavige wetsvoorstel niet
willen uitstellen in afwachting van de ontwikkelingen van de rechtspraak.
Is de regering voornemens op korte termijn een nieuw wetsvoorstel op te
stellen dat het op eenzelfde wijze als in het huidige wetsvoorstel mogelijk
maakt om zonder tussenkomst van de rechter de geslachtsvermelding aan
te passen naar «X»? Zo ja, wat is hier de termijn voor?
10. Overig
De leden van de D66-fractie lezen dat het wetsvoorstel enkel betrekking
heeft op Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, en nog niet op het Burgerlijk
Wetboek BES. Is de regering bereid deze wetswijziging uit te breiden naar
het Burgerlijk Wetboek BES, zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie vragen aandacht voor het wijzigen van de
geslachtsnaamvermelding voor personen uit het buitenland. Naar deze
leden hebben begrepen, is voor een groot deel van die groep de
procedure van inschrijving van een vervangende geboorteakte te
ingewikkeld. Zij moeten hun originele buitenlandse geboorteakte
overleggen en regelmatig ook de huwelijksakte van hun ouders, terwijl ze
daar vaak niet of moeilijk aan kunnen komen. Is de regering bereid, mede
in het licht van het zelfbeschikkingsrecht, het eenvoudiger te maken voor
transgender personen met een buitenlandse geboorteakte om in
Nederland hun geslachtsregistratie te wijzigen, bijvoorbeeld door
aanspraak op «bewijsnood» toe te staan?
De leden van de Volt-fractie vragen welke stappen de regering zal zetten
om ervoor te zorgen dat de nieuwe Transgenderwet ook zo spoedig
mogelijk in werking treedt in Caribisch Nederland?
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I, onderdeel B
De leden van de Volt-fractie vragen wat de status is van expats met
betrekking tot de mogelijkheid voor geslachtsverandering. Kunnen zij
bijvoorbeeld terecht bij een ambassade of consulaat of moeten zij alsnog
afreizen naar hun geboorteplaats?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

18

Het lid van de BIJ1-fractie vraagt waarom de ambtenaar van de burgerlijke
stand van de woonplaats van de transgender persoon de door hem
opgemaakte akte achttien maanden bewaart, en voor wie, wanneer en
hoe de toegang tot die akte geregeld is zodra in bewaring gegeven.
Artikel I, onderdeel C
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is een voorstel
naar de Kamer te sturen waarin het voor eenieder mogelijk wordt
gemaakt om op eenvoudige wijze op de geboorteakte de geslachtsvermelding door te laten halen met een «X». Zo nee, waarom niet? Wat zijn
daar nu precies de bezwaren tegen? Kan de regering voorts verduidelijken
hoe een wijziging van de geslachtsregistratie doorwerkt in de situatie dat
partners kinderen hebben en één van de twee partners zijn/haar geslacht
wil wijzigen. Dient dan ook het geboortecertificaat van de kinderen
gewijzigd te worden? Is de regering bereid dit wetsvoorstel zo aan te
passen dat de term geboorteouder wordt gebruikt op de geboorteakte van
het kind voor de transgender ouder uit wie het kind geboren is? Is de
regering tevens bereid te bekijken hoe wetgeving aangaande het
verkrijgen van ouderschap zo aangepast kan worden dat de met de
moeder/geboorteouder gehuwde of in een geregistreerd partnerschap
verkerende transgender vrouw die het kind heeft verwekt, van rechtswege
ouder kan worden?
Eerste, derde en vierde lid
De leden van de Volt-fractie vragen welke overwegingen de regering heeft
voor de instelling van een minimale administratieve periode van minimaal
vier tot maximaal 12 weken?
Het lid van de BIJ1-fractie merkt op dat het eerste lid stelt dat vier tot
twaalf weken vereist zijn voor «in vivo»-bevestiging. Het lid van de
BIJ1-fractie ziet dit graag veranderd naar twee tot twaalf weken en vraagt
de regering of dit mogelijk is. Indien dit niet het geval is, hoopt dit lid
antwoord te krijgen die de reden daartoe verheldert. Aangezien er zowel
nationaal als internationaal geen misbruik is gesignaleerd van de
wachttijden, is een lange wachttijd van vier weken ook niet nodig.
Het lid van de BIJ1-fractie is wat betreft het derde lid van mening dat de
voorgestelde wijziging geen oplossingen biedt voor de verregaande
knelpunten die transgender personen zonder de Nederlandse nationaliteit
tegenkomen. Dit lid vraagt de regering hoe de voorgestelde wijzigingen
voorzien in bijvoorbeeld de gevallen waar vluchtelingen in Nederland
geen geboorteakte kunnen aanleveren, omdat de situatie in hun thuisland
dit niet toestaat. Transgender vluchtelingen, maar ook transgender
personen in Nederland zonder vluchtstatus, zouden niet gedwongen
mogen worden om hun oorspronkelijke geboorteakte op te halen in het
land dat zij zijn ontvlucht of waar zij vandaan komen, als zij in Nederland
hun geslachtsvermelding willen wijzigen. Met de voorgestelde wijzigingen
zullen zij in de praktijk dus nog steeds uitgesloten zijn van een wijziging
van hun papieren, terwijl het belang voor hen niet minder groot is. Zij
zouden, net als transgender personen die zijn geboren in Nederland, met
hetzelfde gemak en volgens dezelfde procedure een wijziging van de
vermelding van hun geslacht mogen aanvragen. Het lid van BIJ1-fractie
vraagt de regering welke oplossingen voor dergelijke situaties aangedragen en gerealiseerd kunnen worden.
Vijfde lid
Het lid van de BIJ1-fractie is ontsteld over de onterechte aanname waarop
het vijfde lid is gebaseerd: dat een tweede wijziging van de vermelding
van iemands geslacht en bijhorende voornaamswijziging niet relevant kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

19

zijn. Het lid vraagt de regering te expliciteren wat er mis is met het
veronderstelde probleem (te weten het wijzigen van de vermelding van
iemands geslacht met voornaamswijziging en vervolgens een terugwijziging met voornaamswijziging). In acht nemende dat gender fluïde is en
constant in beweging kan zijn, en dat eenieder recht heeft op de wettelijke
erkenning van diens genderidentiteit, zou een terugwijziging geen
institutioneel obstakel moeten vormen in de realisatie van die erkenning.
Als de hiervoor genoemde zorgen iets benadrukken, dan is het een gebrek
aan genderaanduidingen in de wetgeving die recht doen aan de grote
diversiteit van genderidentiteiten. Het lid van de BIJ1-fractie is ervan
overtuigd dat een belangrijke stap richting het erkennen van die diversiteit
het instellen van X betreft in de geslachtsvermelding van personen die dat
graag willen. Overwegende dat de X niet samenhangt met een niet
eenduidig vast te stellen geslacht, maar staat voor Onbekend dan wel
Onbelangrijk, is het lid van de BIJ1-fractie van mening dat dit zowel
personen de ruimte geeft om zich buiten de man/vrouw-dichotomie te
ontwikkelen en erkend te zien, als mogelijkheden biedt om te voorkomen
dat die personen in hun ontwikkeling vaker dan één keer om een wijziging
in de vermelding van hun geslacht hoeven vragen.
Het lid van de BIJ1-fractie ontkent hiermee niet de mogelijkheid dat
iemands besluit tot verandering van de ene dichotome keuze naar de
andere (bijvoorbeeld van man naar vrouw of andersom) uiteindelijk niet
juist kan voelen, en daarmee tot de conclusie komt dat die het oude
geslacht prefereert. Echter, een tertium in de vorm van een X biedt een
scala aan mogelijkheden tussen de twee uitersten van de dichotomie
man/vrouw, waardoor twijfelaars zich thuis zouden kunnen voelen onder
de indicator X. Een X die staat voor Onbekend of Onbelangrijk respecteert
tevens de persoonlijke historie en het gevoel dat «het oude niet klopte».
Een ontwikkeling naar geslachtelijke en seksuele veelvoudigheid past bij,
en is ontegenzeggelijk onderdeel van, de contemporaine ontwikkelingen
en doet recht aan twijfelaars en genderverhuizers. In dit opzicht kan
Nieuw-Zeeland als voorbeeld dienen, maar heeft ook het Bundesverfassungsgericht (BverfG) in Duitsland gesteld dat genderregistratie de
categorieën M, F én X dient te kennen op basis van gelijke rechtenwetgeving. Genderregistratie dient ofwel voor iedereen open te staan,
ofwel te worden afgeschaft. Nogmaals, het lid van de BIJ1-fractie vraagt
de regering wat de overheid belet om te opereren vanuit het gelijkheidsbeginsel. Bovenal hoopt dit lid verhelderd te krijgen hoe het instellen van
een X in het register zo snel mogelijk kan worden bewerkstelligd.
Artikel I, onderdeel D
Eerste, tweede en derde lid
De leden van de Volt-fractie vragen of de regering al een concreet plan
heeft voor de implementatie van de procedure voor kinderen jonger dan
16 jaar. Op welke manier garandeert de regering dat kinderen op een zo
laagdrempelige manier toegang hebben tot deze procedure? Is er
bijvoorbeeld nagedacht over het betrekken van de kindertelefoon ter
ondersteuning van kinderen in het proces, ook in overweging nemende
dat wettelijke vertegenwoordigers geen medewerking willen verlenen? Is
er nagedacht over de mogelijkheid een informatiewebsite met
formulieren/voorbeelden van brieven voor kinderen op te sturen naar de
rechter om het verzoek voor de wijziging van geslachtsvermelding te
doen?
Het lid van de BIJ1-fractie is positief gestemd over de mogelijkheid voor
kinderen onder de 16 jaar om toegang te krijgen tot wijziging van de
geslachtsvermelding. Transgender kinderen kennen immers hun
genderidentiteit net zo goed als cisgender kinderen en kunnen daar, door
toenemende acceptatie, ook eerder voor uitkomen. De toevoeging van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

20

artikel symboliseert tot op zekere hoogte dat ook de overheid hen
accepteert. Dit is een belangrijke stap vooruit die het goede voorbeeld
geeft dat het bevestigen van de genderidentiteit goed is voor transgender
kinderen. Echter is dit lid niet van mening dat de tussenkomt van een
rechter noodzakelijk is voor een wijziging van de geslachtsvermelding
voor kinderen onder de 16 jaar. Een snelle en eenvoudige procedure om
van genderregistratie te kunnen veranderen is immers ook voor kinderen
onder de 16 jaar van belang. Bovendien betreft het slechts een administratieve bevestiging van de genderidentiteit en geen medische ingreep. Dat
maakt de rol van de rechter een te zware maatregel. Ook kinderen horen
zelfbeschikking over hun geslachtsvermelding te hebben. Natuurlijk
moeten de belangen van ouders en verzorgers worden meegenomen. Die
belangen moeten echter niet boven de belangen van het kind komen te
staan. Constaterende, nogmaals, dat transgender kinderen hun genderidentiteit net zo goed kennen als cisgender kinderen, vraagt het lid van de
BIJ1-fractie de regering hoe en op welke manier de tussenkomt van een
rechter in het belang is van transgender kinderen die hun geslachtsvermelding wensen te wijzigen. Mocht het kind later tot de conclusie komen
dat de genomen beslissing tot wijziging in zijn geslachtsvermelding niet
(meer) past, betekent dat niet noodzakelijkerwijs dat diegene spijt heeft
van de keuze of dat de keuze fout was. Het betekent slechts dat de keuze
niet langer past bij de genderidentiteit van de persoon, omdat die zich
bijvoorbeeld, buiten de dichotome man/vrouw-identiteiten om, meer in
non-binaire of genderqueere richting heeft ontwikkeld. Ook dat zijn
legitieme genderidentiteiten die, door middel van een X, erkend dienen te
worden.
Vierde lid
De leden van de Volt-fractie hebben een vraag over de volgende tekstpassage: «Het ligt in de rede dat hij ook de leeftijd van het kind in zijn
beslissing betrekt. ({) Als de wettelijke vertegenwoordigers en het kind het
over de verzochte wijziging eens zijn, en het kind een leeftijd heeft waarop
het de gevolgen van zijn keuze genoegzaam kan overzien, dan zal de
rechtbank het verzoek in de regel toewijzen.» Op welke manier is deze
zinsnede leidend in het hanteren van een minimumleeftijd voor wijziging
van de geslachtsvermelding in het kader van de uitspraak van de rechter?
Artikel I, onderdeel E
Eerste tot en met vierde lid
Het lid van de BIJ1-fractie is ervan overtuigd dat er geen limiet zou mogen
zitten aan het aantal keer dat iemand ervoor kiest diens genderaanduiding
te wijzigen. Gender is immers fluïde en kan continu in beweging zijn. In
dat licht vraagt dit lid de regering waarom een derde of volgende
wijziging van iemands geslachtsvermelding via de rechtbank moet
verlopen. Op welke manier wordt dit nieuwe artikel gemotiveerd en
uitgelegd? Dit lid vraagt de regering of zij, ten aanzien van dit nieuwe
wetsartikel, kan uitleggen waarom niet reeds is nagedacht over de
potentie en mogelijkheden die het instellen van de X in het register biedt
voor de veronderstelde problemen die worden geschetst in de memorie
van toelichting.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Tielens-Tripels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 825, nr. 6

21