Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2904
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de toepassing van een luiersensor in de ouderenzorg
(ingezonden 29 april 2011).
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 22 juni 2011).
Vraag 1
Wat is uw reactie op de ontwikkeling van een incontinentieluier met een
ingebouwde sensor die waarschuwt wanneer het materiaal verzadigd is?
Deelt u de mening van de ontwikkelaars dat deze uitvinding een toepassing
kan vinden in zorginstellingen? Wilt u uw antwoord toelichten?1
Vraag 2
Deelt u de mening dat deze «zorginnovatie» tekenend is voor de ontmenselijking van de zorg voor onze ouderen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u
hieraan doen?
Vraag 3
Hoe verhouden uw beleidsvoornemens met betrekking tot de rechten van
bewoners van zorginstellingen zich tot een uitvinding die bewerkstelligt dat
ouderen pas verschoond worden nadat zij zichzelf «voldoende» hebben
bevuild? Vindt u deze ontwikkeling bevorderlijk voor de menselijke
waardigheid?
Vraag 4
Wat is uw opvatting over de uitspraak dat de ernstige personeelstekorten in
de ouderenzorg kansen creëren waar ondernemers op kunnen inspelen? Wilt
u uw antwoord toelichten?
Vraag 7
Wat is uw oordeel over het feit dat de zorginstelling Pieter van Foreest en
verschillende andere zorginstellingen voornemens zijn gebruik te gaan maken
van de luiersensor? Kampen deze instellingen met dusdanige personeelstekorten dat de lichamelijke verzorging, incontinentiezorg en persoonlijke
aandacht voor bewoners in het geding is?
1

ah-tk-20102011-2904
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

http://www.refdag.nl/achtergrond/gezondheid/
sensor_in_luier_waarschuwt_bij_verzadiging_materiaal_1_547845

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 8
Staat u sympathiek tegenover de opvatting in het artikel dat, doordat de
luiersensor voorkomt dat niet-verzadigd incontinentiemateriaal wordt
weggegooid, er sprake is van een efficiënter zorgproces en besparingen
kunnen worden geboekt?
Vraag 9
Deelt u de mening dat het magnetrondoekje als alternatief voor een wasbeurt
en nu de luiersensor als alternatief voor voldoende aandacht en personeelsbezetting, eerder getuigen van zorgwekkend moreel verval dan van prijzenswaardige innovativiteit? Wilt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9
Ik verwacht dat zorgaanbieders innovaties inzetten om hiermee direct of
indirect de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Het idee achter de toepassing
van sensortechnologie om de verzadiging in incontinentiemeteriaal exacter
en discreter te kunnen bepalen, zodat het materiaal tijdig verwisseld kan
worden, vind ik op zichzelf sympathiek. Zie in dit verband het eerste deel van
mijn antwoord op vraag 5. Vooropgesteld ben ik van mening dat het dragen
van incontinentiemateriaal alleen aan de orde is als hier cliëntgerelateerde
noodzaak toe is. Instellingen waar cliënten incontinentiemateriaal moeten
dragen terwijl die noodzaak er niet is, leveren feitelijk onverantwoorde zorg.
Voor cliënten die door bovengenoemde redenen afhankelijk zijn van het
gebruik van incontinentiemateriaal kan ik mij voorstellen dat toepassing van
sensortechnologie een uitkomst kan zijn. Bijvoorbeeld omdat men hierdoor
niet steeds inbreuk hoeft te plegen op de lichamelijke privacy van cliënten bij
een vermoeden dat zij urine of ontlasting hebben gehad, ook wanneer dit
uiteindelijk niet zo is. En aan de andere kant om hiermee te voorkomen dat
niet op tijd wordt opgemerkt dat het incontinentiemateriaal overvol is, met
alle onprettige gevolgen van dien voor de cliënt en zijn omgeving. Overigens
geldt op grond van mijn voorstel voor de Zorginstellingen Beginselenwet,
zoals die op dit moment voorligt ter advisering bij de Raad van State, dat de
wens van de cliënt in dezen leidend moet zijn.
Door het voorkomen van overbodig wisselen van schoon incontinentiemateriaal als ontluisterend ervaren controle en het eerder verwisselen van vervuild
materiaal kan een innovatie als de luiersensor dus bijdragen aan het
welbevinden van hierboven genoemde cliënten. Wel vind ik het van belang
dat de tijd en de middelen die deze vinding uitspaart, gebruikt wordt om de
cliënten positieve aandacht te geven. Wat dat betreft dient er oog te zijn voor
de schaduwzijden van de toepassing van de sensorsticker waar u in uw
vraagstelling aan refereert. Daarom vind ik dit een goede vraag. Ik wijs echter
in dit verband op het hoofdstuk Ouderenzorg in het Regeer- /Gedoogakkoord.
Hierin staat dat er een einde moet komen aan 24-uursluiers. De 24-uursluier
geldt hier als een metafoor voor de verschraling van de zorg aan ouderen in
verpleeghuizen. Mijn inzet is er op gericht de kwaliteit van de ouderenzorg te
vergroten. Ik vind dat uitvindingen als bijvoorbeeld de sensorsticker in
incontinentiemateriaal in geen geval alibi mogen zijn om de verzorging
binnen instellingen terug te brengen tot het verrichten van uitsluitend de
aller-noodzakelijkste handelingen, hetgeen ten koste gaat van de tijd,
aandacht en respect voor de cliënten. In die zin zitten wij zeker op dezelfde
lijn.
Vraag 5
Klopt het dat de in het artikel genoemde ondernemers inmiddels contact
hebben opgenomen met uw ministerie? Wat was/is de aard van dit contact,
welk voorstel of verzoek is gedaan en op welke wijze heeft u gereageerd?
Bent u voornemens medewerking te verlenen aan het implementeren van de
luiersensor in de langdurige zorg?
Antwoord 5
De ondernemers hebben op 14 april 2010 een offerte ingediend bij Agentschap NL in het kader van de SBIR Call voor Experimenten Preventie door
Sectoroverstijgende Initiatieven van 16 februari 2010. SBIR staat voor Small
Business Innovation Research. In dit interdepartementale programma
ontwikkelen bedrijven in opdracht van de overheid in competitie innovaties
die bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

SBIR Preventie door Sectoroverstijgende Initiatieven riep het Zorginnovatieplatform ondernemers op projectvoorstellen in te dienen die uiteindelijk
leiden tot het positief beïnvloeden van het gezond ouder worden van
55-plussers. Het gaat daarbij om innovaties die de vraag naar zorg en de druk
op het zorgsysteem verminderen. Het programma bestaat uit 2 fasen: (1)
haalbaarheidsonderzoek naar de innovatie; en (2) ontwikkeling van de
innovatie.
Op advies van een onafhankelijke beoordelingscommissie van deskundigen
uit de zorg van deze SBIR heeft de minister op 12 augustus 2010 opdracht
verleend tot het verrichten van een haalbaarheidsonderzoek naar een
«Mobiel, draagbaar incontinentienotificatiesysteem met accu». Het eindrapport van dit haalbaarheidsonderzoek is 28 februari 2011 door Agentschap NL
ontvangen. Hiermee was fase 1 afgesloten en konden de ondernemers zich
kandideren voor fase 2. Op 28 april 2011 is de offerte voor fase 2 ingediend
bij Agentschap NL. 7 Juni zal de beoordelingscommissie alle ingediende
offertes beoordelen en vervolgens advies uitbrengen aan de minister.
Daarnaast is er contact geweest met de ondernemers naar aanleiding van
deze vragen.
Het moge duidelijk zijn dat ik niet meewerk aan het stimuleren, faciliteren of
implementeren van innovaties die contrair zijn aan mijn ambitie de kwaliteit
van de ouderenzorg te verbeteren.
Vraag 6
Wat is uw opvatting over het feit dat met de luiersensor is geëxperimenteerd
bij zorginstelling Pieter van Foreest te Delft? Hebben alle bewoners en hun
familie expliciet toestemming verleend aan dit experiment? Is het zorgpersoneel hierin gekend? Kunt u de procedure van het experiment naar de Kamer
sturen?
Antwoord 6
Onderdeel van een innovatieproces is altijd dat een nieuwe vinding eerst op
beperkte schaal in de praktijk wordt uitgeprobeerd. Welke innovaties waar en
op welk moment worden getest, is niet aan mij. Innovatie is immers primair
de verantwoordelijkheid van het veld zelf en dient plaats te vinden binnen de
bestaande wettelijke kaders voor kwaliteit en veiligheid.
In het contact naar aanleiding van deze vragen is mij verteld dat het
experiment 4 dagen heeft geduurd en dat de betrokken cliënten en medewerkers vrijwillig hebben ingestemd met deelname. De procedure van het
experiment is niet in mijn bezit.
Vraag 10
Deelt u de mening dat een weekje meelopen in de nachtdienst van een
verpleeghuis wellicht van meer nut zou zijn voor de genoemde ondernemers
dan een geldprijs van 10 000 euro van een oliemaatschappij? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 10
Ik voel de strekking van uw vraag. Op grond van eigen ervaring kan ik
bevestigen dat werken in de zorg verrijkend is. Dat geldt zeker ook voor
degenen die een tijdje in een zorginstelling willen meelopen. Ik stimuleer
mijn medewerkers dan ook om dit regelmatig te doen.
Vraag 11
Welke volgende «innovatie» verwacht u de komende jaren in de zorg? Een
geautomatiseerde wasstraat voor ouderen, wellicht? Of een vuilafstotende
spray waardoor verpleeghuisbewoners slechts één keer per maand gewassen
hoeven te worden?
Antwoord 11
Dat is een schrikbeeld. Mijn voorspellende gaven zijn niet van een zodanige
aard en kwaliteit dat ik in staat ben uw vraag serieus te beantwoorden, maar
zoals u weet deel ik uw toewijding aan de zorg voor kwetsbare ouderen, dus
zullen we er samen voor zorgen dat het niet zo wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3