iVlinisterie van Economische Zaken

> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag
Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Bezoekadres
Bezuidenhoutseweg 73
2524 AC Den Haag
Postadres
Postbus 20401
2500 EK Den Haag
Overheidsidentificatienr

00000001003214369000
T 070 379 8911 (algemeen)
www. rijksoverheid.nl/ez

Datum
Betreft

3 O JUN 2016
Ontwerp-instemmingsbesluit winningsplan Groningenveld

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994
Uw kenmerk

OntweiTp-instemimBriigsbesluiï:
Bijlage(n)

1. Onderwerp aanvraag
Op 1 april 2016 is een aanvraag ontvangen, gedateerd 1 april 2016, van de
Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM) statutair gevestigd in Den
Haag, tot instemming met het v/inningsplan Groningen Gasveld 2016 (hierna: het
winningsplan) op grond van artikel 34, derde lid, van de Mijnbouwwet. Het
winningsplan is opgesteld op grond van artikel 2, eerste lid, van het besluit van
de Minister van Economische Zaken (hierna: Minister van EZ) van 30 januari
2015, kenmerk ETM/EM/13208000 (hierna: het instemmingsbesluit 2 0 1 5 ) ^

03

05

03"

Op mijn verzoek heeft Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: Sodm) het
winningsplan direct na de indiening getoetst op volledigheid. Naar aanleiding van
de bevindingen van Sodm heeft NAM het winningsplan op enkele onderdelen
bijgewerkt en opnieuw ingediend op 14 april 2016. Op 29 april 2016 heeft NAM
een aanvulling op het winningsplan ingediend. De tekst van het winningsplan van
14 april 2016, tezamen met de aanvulling van 29 april 2016, wordt beschouwd als
de tekst waarop het Besluit op grond van artikel 34, derde lid, van de
Mijnbouwwet moet worden genomen.
Het winningsplan betreft het Groningenveld dat gelegen is in de gemeenten
Appingedam, Bedum, Bellingwedde, Delfzijl, Eemsmond, Groningen, Haren,
Hoogezand-Sappemeer, Loppersum, Menterwolde, Oldambt, Pekela, Slochteren,
Ten Boer en Veendam.
Het winningsplan bestaat uit een hoofddocument met drie bijlagen, door NAM
aangeduid met respectievelijk "A", " B " en "C (Technical Addendum)". Bij het
winningsplan heeft NAM twee documenten gevoegd: een Meet- en regelprotocol
en een Studieprogramma, getiteld "Study and Data Acquisition Plan Induced
Seismicity in Groningen, Update Post-Winningsplan 2016". Uit de aanvraag van

' Met de uitspraak van Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 18 november 2015,
201501544/A4 is dit besluit vernietigd. De Afdeling heeft echter een vooriopige voorziening getroffen, onder meer
inhoudende dat hetgeen is bepaald in ariiikel 2 van het Besluit van 30 januari 2015 blijft gelden tot zes weken
nadat een nieuw besluit over de instemming met een winningsplan voor het Groningenveld is bekend gemaakt.

-30

JUNI

2016

.••••.•I

Pagina 1 van 32

I

f-.

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

deel Uitmaken van het winn ngso a ^ÏJ"^^^^^^^^^
winningsplan samenhangen ^ '

"'"'^

documenten geen
" ^ ^ ^ "^'^ ^et

In het winningsplan beschrijft NAM op welke wiize hpr h^Wriif

wordt tevens beschreven welke aeoevpn^ nnHm
voeren en hoe die gegevens ' ; o r Z v e r " ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^

^"

P'^"

°"

Aanleiding en achtergrond van de a a n v r a a g
^^^^ ^
waarin de meest recente inzfrh^Pn n h
l
wmningsplan moet indienen,
ondergrondmod
"de eomech^^^^^^^
'''''''' ^ ^y-^-f^e
Tevens dient hierin aandachfb
e e T t e wor^^^^^^^^^
beperken van het seismisch r i ï c o doo p r e v e n ^ v ^ma^^
voorlopige voorzieninq van dfATHpi
f ^^^^
'""'^'^'"9
^e
State o p ' l 8 no m e 20 s ' n f 2015m s l 7 ; i l " ' ' ' ^ " ^ '
^^^^
gaswinning uit het G r ^ ^ n
nveld na f 0^,^^^^^^^^^^^^^
- ^ ^ ^ ^ ' ^ ^ d dat de
zover vpor die periode een n i e n l hpci - f
" toegestaan voor

Leeswijzer
In dit besluit wordt eerst het ilirirficrh l x , u
komen vragen aan de o ^ e | t'^^^^^^^^^
Mijnbouwwet? In welke situa ^ T.n H 1
!
geweigerd? In par^ aaf w "de d hó^^^^^^
geschetst. Het gaat dan over d T v r a ' h°

u
(paragraaf 2). Daarin
winnmgsplannen in de
winningsplan worden
winningsplan van NAM

Winnen uit het Gro ingenveld O o S ^ ^ ^ ^ ^ ^ " T ' ' "^^"^
komende jaren wil
gaswinning verbonden z n én sch de d l f T
^^"'Q^^'^srisico's die aan de
maatregelen NAM neem nm
•?
""^staan. En welke

Pagina 2 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom a
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

veiligheidsregio (1) Sodm, de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) en
de Mijnraad.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

In paragraaf 5 wordt aangegeven tot welke conclusies die adviezen leiden over
het winningsniveau, de veiligheid en de schade. Vervolgens wordt nader ingegaan
op het aspect "leveringszekerheid van aardgas". Dat aspect komt bij de
beoordeling van winningsplannen van kleine gasvelden nooit aan de orde. Maar
voor het Groningenveld ligt dat anders, omdat dit gasveld zo enorm groot is en de
basis vormt voor de gasvoorziening van Nederland en enkele buitenlandse
afnemers. Over het aspect "leveringszekerheid" heeft Gasunie Transport Services
B.V. (GTS) een rapport uitgebracht. De hoofdlijnen van dat rapport worden
vermeld in paragraaf 6. Vervolgens wordt in paragraaf 7 bezien hoe het rapport
van GTS zich verhoudt tot de conclusies uit paragraaf 5 en wordt de eindconclusie
getrokken. Daarbij komt ook een belangenafweging aan de orde.
Paragraaf 8 gaat over uiteenlopende onderwerpen die nopen tot voorschriften.
Ten slotte volgt in paragraaf 9 het Besluit, met de daarbij gevoegde voorschriften
en beperkingen.

2. Juridisch kader
2.1 Mijnbouwwet en -regelgeving
Het winningsplan dient te worden getoetst aan de toepasselijke Mijnbouwwet en regelgeving. De artikelen 34, 35 en 36 van de Mijnbouwwet (hierna: Mbw) en de
artikelen 24, 30 en 31 van het Mijnbouwbesluit (hierna: Mbb) vormen het
juridisch kader waaraan het winningsplan wordt getoetst. Vooruitlopend op de
inwerkingtreding van een voorgenomen wijziging van de Mbw, waarin de
toetsingsgronden worden verbreed, zijn de decentrale overheden in de regio's
Groningen en Drenthe bij het toetsen van het winningsplan betrokken.
Op een winningsplan als bedoeld in artikel 34 Mbw is de instemming van de
Minister van EZ vereist. Het winningsplan geeft concreet inzicht in de wijze
waarop de winning wordt uitgevoerd en de effecten daarvan en dient te voldoen
aan de eisen genoemd in artikel 35 Mbw.
Artikel 35, eerste lid, Mbw stelt aan het winningsplan een aantal inhoudelijke
eisen. Het winningsplan dient onder meer een beschrijving te bevatten van de
verwachte hoeveelheid aanwezige delfstoffen, de hoeveelheden jaarlijks te winnen
delfstoffen, de bodembeweging ten gevolge van de winning en de maatregelen ter
voorkoming van schade door bodembeweging. Artikel 35, tweede lid, Mbw bepaalt
dat de Technische commissie bodembeweging (Tcbb) advies uitbrengt aan de
Minister van EZ omtrent de bodembeweging ten gevolge van de winning en de
maatregelen ter voorkoming van schade. Artikel 24 Mbb bevat een aantal nadere
eisen die aan een winningsplan worden gesteld.

Pagina 3 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom 8i
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ter beoordeling of met een winningsplan als bedoeld in artikel 34 Mbw kan
worden ingestemd, wordt het winningsplan getoetst aan ardkel 36 Mbw

Ons kenmerk
DGETi^l-EO / 16098994

Artikel 36, tweede lid, Mbw bepaalt voorts dat de Minister van E7 dP ir.=fn

2.2 Voorbereidingsprocedure

3. Het winningsplan van NAM op hoofdpunten
3.1 Looptijd van het winningsplan

het jaar 2080 In productie b ^

'

' ' ™ ™ " ' " ' ' « " " ^ l " ' « "ongeveer-

3.2 Planmatig beheer
bezlTofh'etrk m " " ' r v o o r k o m e n s

van delfstoffen heeft NAM

3.3 Productieniveau

voor O . .e verde,., l e T r p ^ u ' c t ï o v ' e r i Ï r e r r J . L r

.01,325 « , o P . , c „ (1 . . ™ . r , „ , . „ O 7 r . ™ c . , ° "

'•°«

*"»

Pagina 4 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Winningsregio's, zoals die thans van kracht is, te continueren. Alleen bij
onvoorziene omstandigheden of bij een koude winter zal NAM hiervan afwijken,
zoals dat - volgens NAM - "op dit moment erkend en mogelijk is".

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

NAM geeft aan dat voor de periode né 1 oktober 2017 de productie jaarlijks
neerwaarts of opwaarts zou kunnen worden aangepast, op een beheerste en
gelijkmatige wijze. Het Meet- en regelprotocol, dat NAM bij het winningsplan heeft
gevoegd, beschrijft hoe productieniveau en -verdeling kunnen worden bijgesteld
op basis van actuele gegevens over het aantal aardbevingen en de gemeten
grondversnelling (beide gerapporteerd door het KNMI) en de voortgang op het
gebied van de risicoreductie via onder meer het bouwkundig versterken. Als
maximale bovengrens voor het opwaarts bijstellen van de gasproductie houdt
NAM 33 miljard Nm^ per gasjaar aan.
3.4 Veiligheid en s c h a d e
3.4.1. Bodemdaling
Uit het winningsplan blijkt dat NAM aan het einde van de productieperiode (rond
het jaar 2080) een bodemdaling verwacht van ongeveer 46 cm in het diepste punt
van de kom (deze bodemdaling is gerekend vanaf het begin van de gaswinning).
Door drukvereffening en nakruip komen daar nog enkele centimeters bij,
resulterend in een (voorspelde) bodemdaling in het diepste punt van de
bodemdalingskom van ongeveer 50 cm in 2100. De onzekerheden in deze
voorspellingen worden door NAM geschat op ca. 2 0 % .
NAM verwacht geen directe schade op het niveau van bouwwerken of
infrastructuur omdat de bodemdaling geleidelijk en gelijkmatig over een groot
gebied verspreid wordt. De scheefstand die daardoor ontstaat is minimaal en
enkele orden kleiner dan de constructieve grenswaarden. Wel worden gevolgen
voor het normale beheer en het onderhoud van waterkeringen en waterlopen
verwacht. NAM merkt daarover'op dat de kosten daarvan voor rekening van NAM
komen.
De effecten van bodemdaling op natuur en milieu worden door NAM op hoofdlijnen
behandeld, inclusief de effecten op een aantal Natura-2000 gebieden in Nederland
en Duitsland. In alle gevallen komt NAM tot de conclusie dat geen significant
nadelige effecten zullen optreden. In lijn daarmee stelt NAM geen maatregelen
voor om reservoircompactie te voorkomen of te beperken. Al sluit NAM niet uit,
dat er in de toekomst alsnog maatregelen moeten worden genomen. Ten slotte
geeft NAM een opsomming van de maatregelen die worden genomen om de
gevolgen van schade door bodemdaling te beperken.
3.4.2. Aardbevingen
Centraal in het door NAM ingediende winningsplan staat de door NAM vanaf 2014
ontwikkelde methodiek van een probabilistische dreigings- en risicoanalyse
(PHRA). Dat houdt in dat op basis van computermodellen wordt berekend welke
grondversnellingen er maximaal op kunnen treden als gevolg van aardbevingen.

Pagina 5 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGCTM-EO / 15098994

sevolaen d / ^ l ^ b
T o r t r e ^ d " : z^^^ i n ' d l ' f
" " " ^
(Individueel risico voor personen)
Qebouwen bevinden
3.4.2.1 Individueel risico

gTouwtiaaTd^ :s^^':'':!rTr'
per jaar de bewoners van ongevee ÏSo cehn
gemiddeld individueel risico S
l a n L^er d r r o
2021. In de periode 2021 tor 7 0 ^ ^ . T !

''^^'^
W
P^^'^^^ 2016-

.aar . e v e „ . . e . voo. ^ ^ T Z : ^ : ^ - ^ ; - ^ ! ^ ^ - ; ; " ^

- '

3.4.2.2 Gebouwelementen

analyse - gedefinieerde " n h Z T l l
t
'
™"
individueel risico
analyse van vallende o b J e c S n e"^^^^^^^^
< ° " ^ r . De
rapportage wordt geconcludeerd dar n . T
l '"^".'"^^''^ opgenomen. In deze
laag risico met zicb T e r t ^ t oÏg/veeT u f o o o
leiden tot een individueel risico v a n ^ n r a„ o . ^ Ï a V V a l " "
hebben er 3.600 een individueel risico tussen de 10 = e ' , „ . „
.'^' " " ' " S " ^ *

aa^"=zr^:',~c:s^^^^^
naiere I n s p e S Ï Ï e e n ï n S ^ r b e b r e v ' r n " "

™™

3.4.3 MaatscliappellJIi risico
NAM heeft In het "Supplement to the Winningsplan Groninoen 2016- d .
maatschappelijk r™cö ts bépaald v r " ' "

Of - e r s l ï « i , f e r s r ^ r r »

lo^^

' " ^

«aadviseerd. Het

"

r^^^^^^^^-^Omdev^

Pagina 6 van 32

~

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

maatschappelijk risico. Dat willen zeggen dat rekening wordt gehouden met het
aantal inwoners. NAM geeft geen nadere duiding aan de uitkomsten van de
berekeningen.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

3.4.4 Ketenrisico's
NAM heeft in het winningsplan de mogelijke ketenrisico's uitgewerkt voor industrie
en infrastructuur.
NAM stelt daarbij dat NAM niet zelf de risicoanalyses voor de
industrie of infrastructuur uitvoert. NAM verwijst naar de Nationaal Coördinator
Groningen (NCG), die de risicoanalyse voor industrie onderzijn hoede heeft
genomen en een stuurgroep "industrie" heeft georganiseerd. De focus ligt hierbij
op de bedrijven die op grond van het "Besluit risico 's zware ongevallen" of het
"Besluit externe veiligheid inrichtingen" de verplichting hebben om een
kwantitatieve risicoanalyse uit te voeren. NAM stelt ten aanzien van de Industriële
risico's: "omdat de (..) onderzoeken nog niet zijn afgerond, kan nog geen
algemene uitspraak worden gedaan met betrekking tot het risico van
aardbevingen op de industrie".
Ten aanzien van infrastructuur verwijst NAM naar een studie van Deltares (januari
2014) naar de effecten van aardbevingen op kritische infrastructuur. Deze studie
gaf geen significante schadeverwachting aan maar waarschuv/t wel voor de
gevolgen van zware aardbevingen. Daarnaast stelt NAM: "Diverse andere
infrastructuurbeheerders,
waaronder ProRail, TenneT, en het Waterbedrijf
Groningen, zijn bezig met de inventarisatie van de
aardbevingsbestendigheid".
3.4.5 Aard en omvang van de s c h a d e
Naast het risico op slachtoffers leidt gaswinning ook "tot schades die niet
levensbedreigend zijn, maar toch hinder veroorzaken". Voor de karakterisering
van schade maakt NAM gebruik van een internationaal aanvaarde schaal voor
"schadegrenstoestanden". Dat is een vijfpuntsschaal. Schadegrenstoestand 1,
doorgaans aangeduid met Damage State 1, kortweg D S l , houdt in, dat er geringe
schade is opgetreden: geen structurele schade, haarscheuren in enkele muren,
loslaten van stukken pleisterwerk, en dergelijke. Het andere uiterste van de
schaal (schadegrenstoestand 5, DS5) houdt in dat het gebouw geheel of
gedeeltelijk is ingestort. DS2 tot en met DS4 zitten daartussenin.
NAM stelt in het winningsplan: "In het geval van een voortgezette productie
blijven de schade- en hindereffecten voor de bewoner bestaan. Vanuit de
Risicomethodiek zijn daarom naast de DS5 tevens de DS4 en DS3 relevant
geacht" (p. 55). NAM heeft de verwachting voor nieuwe DS3-schades dat "het
gaat om een gering aantal, aangezien de drempel voor het verwachte optreden
van dergelijke schade wordt overschreden vanaf ongeveer 0,15 g ' " (p.56). NAM
stelt dat van D S l en DS2 schades "meereen maatschappelijk effect dan een
levensbedreigend effect" u\tgaat (p.56). In figuur 6.5 in het winningsplan worden
D S l en DS2 schades aangemerkt als "broadly acceptable". Volgens NAM zullen

" 0,15 g houdt in: een grondversnelling, weergegeven als fractie van "g", de versnelling door de zwaartekraclit,
met g = 9,81 m/s'.

'• J
I

Pagina 7 van 32

' '1

•,'••••1

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

variatie in het productieniveau op de variatie in de berpSnH
inwoners van Groningen in de pe^riode 2 o f 6 ^ 2 ; V n s ' : ; t n 3 . ^ M ^ p e T k ^
3 4 7 Maatregelen om schade te voorkomen of beperken

kan echter niet helemaal worden •voorkomen' Io firn n l f
versterkingsprogramma is belegd bii Ï e «CG, Ifdus NAM

Sebouwen

4. Adviezen naar aanleiding van de aanvraag
4.1 Ingewonnen adviezen

Aa-s en Noorderziilvest en h e t % e i t ™ ^ l : T e V e ^ ^ L ^ S ^ G ^ n g ë ^

ati=b7„=i;:7Ä^^
bodembeweging".

"-weeae toetsingsgrond: risico van schade door

Pagina 8 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

4.2. Volledigheid van het winningsplan
4.2.1

Ons kenmerk
DGETM-EO / 15098994

Advies Sodm

Sodm heeft geverifieerd of NAM voldoet aan de eisen die artikel 35 van de
Mijnbouwwet en artikel 24 van het Mijnbouwbesluit aan een winningsplan stellen.
De conclusie van Sodm is, dat het winningsplan voldoet aan die eisen en om die
reden als "volledig" kan worden beschouwd.
Sodm maakt wel een kanttekening bij de kwaliteit van de ingeleverde stukken.
Het wetenschappelijk niveau van het uitgevoerde onderzoek is volgens SodM
'"state-of-the-art". Maar Sodm merkt daarbij wel op, dat dat niet garandeert dat
de resultaten betrouwbaar, nauwkeurig en bruikbaar zijn. Er is nog veel
studiewerk te doen. Het huidige winningsplan geeft slechts een foto ("snapshot")
van de huidige staat van de studies, aldus Sodm. Als gevolg daarvan noemt Sodm
het huidige winningsplan niet op alle onderdelen "technical best". Volgens Sodm
moeten in de komende jaren nog meerdere onderdelen van het winningsplan
nader worden uitgewerkt. Zo is NAM bijvoorbeeld nog niet in staat gebleken een
systeem-optimalisatie en een bijbehorende Meet- en regelcyclus te ontwikkelen.
Het gaat hierbij om de vraag hoe "meten en monitoren" (van ontwikkelingen in de
seismiciteit, voortschrijdende inzichten) worden vertaald in "regelen" (van de
productieverdeling over het gasveld).
4.3 Planmatig beheer
De toetsingsgrond planmatig beheer van delfstoffen ziet op een goed beheer van
de nationale bodemschatten. Het gaat er om dat een winningsplan zodanig is
opgezet dat er niet onnodig bodemschatten in de diepe ondergrond achterblijven.
4.3.1 Advies Sodm
Volgens Sodm getuigt het winningsplan van voldoende oog voor planmatig
beheer. Wel merkt Sodm op, dat bij toekomstige herzieningen van het
winningsplan NAM telkens zou moeten nagaan of er mogelijkheden zijn om het
gas uit het Carboon - een gasvoerende gesteentelaag onder het gasveld - op een
verantwoorde manier te winnen. Sodm verbindt aan deze opmerking echter niet
de conclusie dat over de potentiële gaswinning uit het Carboon een voorschrift aan
het instemmingsbesluit verbonden zou moeten worden.
Sodm maakt een opmerking over het eventueel boren van nieuwe
productieputten. Daarbij zou naar de mening van Sodm het reduceren van het
seismisch risico door een optimale verdeling van de productie leidend moeten zijn.
4.4 Veiligheid en s c h a d e
4.4.1 Advies van de decentrale overheden
Eind mei heb ik de adviezen ontvangen van Gedeputeerde Staten van Groningen
en van Drenthe en van de burgemeester en wethouders van de gemeenten Aa en
Hunze, Appingedam, Bedum, Bellingwedde, De Marne, Delfzijl, Eemsmond,
Groningen, Haren, Hoogezand-Sappemeer, Leek, Loppersum, Menterwolde,
< -1

Pagina 9 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

vei,igheidsreïrrn;n;rîf:Sfrc:„"tro::rredr,."°^"^'*-''winningsplan.

'

instemming met het

Kort samengevat adviseren de decentrale overheden het volgende.
4.4.1.1 Ontbrekende zaken
on^zeShTde: ^ r ^ a t e L ^ e S o^'d"
^ ' ^ ' T ' ' ' ^ ^ ' ^^^^^^
- t vee.
maatregelen tot he vo rk r^^ TanTcUsT. Tn T T
-'-^--^eling,
• van bodemdaling op de na uur aandaf. v ! '
'^"^^^^^^^ging, de gevolgen

calamiteiten aan de „ r r i < u n n e n z ' oo

^"r'=''-=

"»-^ bij

aan de band iaarva^ h L ^ l S i r v t m i n - g ^ g e ^ ï e r r j o ^ d ™ " ^ * ' ^

veiligheid van burgers niet v n w L n ? ,

K?

en de subjectieve

heplelten een dale^nde^ l ^ n ^ v r Ï Ï ^ o X Ï i r j r ^ i ^ ^ ^ S n " ; ^ ' ' - "

^

4.4.1.2 Veiligheid

;^::^t::;^r'ïn;^ '7^?^^^^

^^^^ ^"-n

voor veiligheid O W ) ' - om vei ig^ d Z Ï /
^e::'^
Onderzoeksraad
voor bewoners en het voorkomen v . n t^^^^^^
!
^^'"gheid
het i n s t e m m i n g s b e s y t m o t e n Ziin A n f p
H^
belangrijkste invalshoek voor
en leveringszek^erheid n ^ e r d a T a a r n T e r S ^ t ^ f n . ^ ^ ^ ^
^^^^^^
4.4.1.3 Productieniveau
v o ~ d f p : o ~
vragen bij de p r o t ^ v : ^ ^ ^ ^ ^ ^

^.f

Winningspïan door NAM
^0 stellen ook

waterschappen vragen aandacht oor v e ^ ^ i ^ ' ^ , ^ , ^ , 7 ; j ; f P ' - ^ ^
Oe
ten zuiden van het Eemskanaal PH nn ^^'^'"^^."^'"Q ^^n het gasproductieniveau
(water)veiligheid
°P
f'^^noele middelen die nodig zijn voor

Pagina 10 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Ten aanzien van de leveringszekerheid zijn de decentrale overheden van mening
dat uitgegaan moet worden van de GTS-berekeningen voor de hoeveelheid
benodigd gas in een warme winter.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 15098994

4.4.1.4 V e r s t e r k i n g s p r o g r a m m a
Ten aanzien van het versterkingsprogramma geven de decentrale overheden aan
dat de realisatie van de versterking achterblijft bij de verwachtingen. Dit moet
expliciet meegewogen worden in het besluit. Zolang er niet op grote schaal
woningen zijn versterkt, dient gezorgd te worden voor een veilig niveau van
gaswinning. Ten aanzien van het versterkingsprogramma adviseren de decentrale
overheden verder dat bij de versterkingsopgave niet uitgegaan moet worden van
de cijfers in het winningsplan van het statistisch berekende aantal huizen, maar
van het aantal huizen dat blijkt uit de feitelijke inspecties.
4.4.1.5 S c h a d e
Voor wat betreft schade geven de decentrale overheden aan dat schade veel meer
is dan schade aan gebouwen. Het gaat ook om psychosociale, economische en
imagoschade. Eén gemeente dringt aan op het formeren van een centraal,
onafhankelijk informatie- en schademeldpunt voor alle mijnbouwactiviteiten.
De gemeenten wijzen specifiek op de C-schades (schades, waarvan wordt
verondersteld dat zij niet door aardbevingen zijn veroorzaakt) en stellen voor om
de analyse daarvan door een onafhankelijke instantie te laten uitvoeren.
De veiligheidsregio benadrukt dat de risico's vanwege onzekerheden in de
aardbevingsbestendigheid van bebouwing, industrie en kritische infrastructuur zo
veel mogelijk teruggebracht moeten worden om de kans op inzet van
hulpdiensten te beperken.
4.4.1.6 Meet- en regelprotocol
De decentrale overheden adviseren voorts om niet mee te gaan met de positie die
NAM geeft aan het Meet- en regelprotocol. Dit protocol mag geen instrument zijn
om productie te verhogen, maar mag alleen gebruikt worden als risicobeheersing
systeem. Besluitvorming over verhoging van productie zou uitsluitend door middel
van een nieuw instemmingsbesluit met een nieuw of gewijzigd winningsplan
kunnen plaatsvinden.
4.4.1.7 Study and Data Acquisition Plan
Ten aanzien van het Study and Data Acquisition Plan stellen decentrale overheden
voor om een harde termijn te verbinden aan de diverse deelresultaten van het
onderzoeksplan.
4.4.1.8 Samenvatting advies decentrale overheden
Samenvattend adviseren de decentrale overheden mij primair om aan het
winningsplan geen instemming te verlenen omdat zij menen dat er te veel
omissies en onzekerheden zijn en dat een beschouwing en weging van
maatschappelijke effecten ten onrechte ontbreekt. Subsidiair adviseren zij mij om
(•••I
I

Pagina l l van 32

f"'-..
I

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

ï:™/nt:o\~eTaa„-te"r,e^
4.4.2. Advies van de Tcbb
In de Mijnbouwwet is bepaald - in artikel 35, tweede lid - dat dP Trhh =H •

ZTeZZT

-feerrndi:rd:etsci' o"'^

Op basis van deze nadere informatie concludeert de Tcbb dat

hu p«n

ëen?n*Ïu:er;rotV-rdaTl0°"r:n'' ' ' " T
••enkele duizendêrgebouwen in be/
''"''r

^
""'sah^ "AM om

industriële installaties, infrastructuur en waterkeringen

'

v^rSre^^X:'^^^^^^^^^^^^
Pagina 12 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

De Tcbb constateert dat zowel het winningsplan als het Meet- en regelprotocol de
minimaal vereiste veiligheid van bewoners als uitgangspunt kiest. De maatregelen
die mogelijk zijn om het ontstaan van schade te vermijden of te beperken worden
in het winningsplan niet geadresseerd. Uit het winningsplan leidt de Tcbb af, dat
bij gelijkblijvende productie de seismiciteit toeneemt. De Tcbb veronderstelt'dat
dan ook de ontwikkeling van schade in de toekomst zal toenemen. Daarom
adviseert de commissie om NAM scenario's te laten onderzoeken met een
geleidelijke afname van de productie, vanuit het oogpunt van het beperken van
risico en het ontstaan van schade.
De Tcbb adviseert voorts om de twee documenten die NAM bij het winningsplan
heeft gevoegd, namelijk het "Meet- en regelprotocol" en het "Study and Data
Acquisition Plan", expliciet als onderdeel van het winningsplan te beschouwen.
Ook adviseert de commissie om in de toekomst het Groningen gasveld en het
gasveld Norg in één winningsplan op te nemen vanwege de verbondenheid van
deze twee gasvelden. De commissie geeft tevens aan, dat het van belang is dat
de risicoberekeningen van NAM onafhankelijk worden getoetst en dat er
geaccepteerde normen komen voor het groepsrisico. De Tcbb adviseert daarnaast
om op korte termijn een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) te laten
uitvoeren.
4.4.3 Advies van Sodm
4 . 4 . 3 . î Algemeen
Sodm heeft in het advies van mei 2016 het oordeel van de "Groningen Scientific
Advisory Committee" meegewogen. Deze onafhankelijke commissie is in 2015
door de Minister van EZ ingesteld om de onderzoeken van NAM - die ten
grondslag liggen aan het winningsplan - te beoordelen op kwaliteit, compleetheid
en onpartijdigheid.
4 . 4 . 3 . 2 Bodemdaling
Sodm constateert in zijn advies van mei 2016 dat tot nu toe slechts een beperkte
onzekerheidsanalyse is uitgevoerd op de eigenschappen en parameters in de
ondergrondmodellen en de gevolgen daarvan voor de onzekerheid in de
bodemdaling. Naar het oordeel van Sodm dient dit alsnog te gebeuren.
Verder heeft Sodm geconstateerd dat er niet begrepen verschillen bestaan tussen
de recente bodemdalingsnelheden die zijn bepaald aan de hand van drie
verschillende meetmethoden: waterpasmetingen, PS-InSAR radar reflecties en
metingen met permanente GPS stations. De oorzaak van deze verschillen dient te
worden onderzocht. In afwachting daarvan adviseert Sodm de bodemdaling ook
vast te stellen op basis van uitsluitend waterpasmetingen en het effect daarvan op
de voorspellingen van de bodemdaling te berekenen.
Aan het einde van de gaswinning voorspelt NAM nu een'bodemdaling van
ongeveer 46 cm in het diepste punt van de dalingskom. Door drukvereffening en

Pagina 13 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

b o S Z a t Z t r d ? e ; ' s t : ' p u : t r ' r ' " ^ h , resunerend ,n een voorspelde
TNO uitgevoerde con
rolPherr,
?
™
' " ^ ' J ^ ^ ' ' ^ l » » ' De door
alles leid, tot en pos « t r d e t r ^ a n sidm " ' ° ' T ' " ' " ' " ^ ' " " ^ ™su,.a,t. Dit

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

- ™ » - - i d v^an de d o r « 1 ; : ä = r v : ; : p t g r e ? r S f b o l m d a l i n g .
votTchSTeteZrn
'
"
f
"
e
basis van outer ? „ t e r p a ' s „ o e f r ' "
~ o „ z e k e r h = : ' ~ - - ^ ^ ^

t

aspect bodemdaling bet
"ok bepaald „ordt op

t d ' . Ï ' ^ . ^ " ' " " ' " " ^ ^ " - « l l i S h s l l s r i s i c o en schade
vel^hJ : « c " c e ' t ' r a a ' i l t r r ' H T * "
'r'^"'"^
^«
overlüden van een t d du „ e/n b e T a T l d ^ p ^ ' a t s I ' d " ' " ?
kanttekeningen bl, de centrafe ro, ^ ^ ^ h l l t r ^ d e ' v Ï Ï g t ' l ^ s r

' vo^rkirrtirde? fzirzT'
aan het veillgheidsrïico Het vol-taard
velllgheldsrlsL b i n : r d e " r r ( r
s
nog niet het geval Is hulzen te versterken

"auwelijks bijdraagt
-^^^^^
'
'

" V •"rhers:srin^i;:urkkr ™" ^^^^^"-'^
' v:S' eTiLreï:krng°""=
' ^"'="

die seismische dreiging en seism' chrtc^^^
" f f
^«dellen
waarnemingen van daLwerkem o^n^^^^^^^^^^
komende jaren voorspellen, de
analyses en adviezen. Sodm constateeTdarh - ' 7
meenemen in de
Minister van EZ genomen nmï^r-t
.
^^'^ "^'^ ''^
°P ^^den door de
afname van h e t f a T r ^ k r a a ^ r ^
^^^^en in een sterke
bevingen is afgenomen
zwaardere
d'e"vS:rin"d:Cdu"ctiX::X'"'t^" r
- - ^ - ^ ^ - ^ en
van de bevingen.
<sa'^oansflucluat,es) een rol spelen in het ontslaan

Pagina 14 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

Verder geeft Sodm aan dat het de beoordeling van NAM dat schade van niveau
D S l en zeker DS2 voor inwoners van Groningen acceptabel zou zijn, niet deelt.
DS2-schade (scheuren in meerdere muren) is naar de mening van Sodm meer
dan slechts "hinder". Het voorkomen en beperken van schade zouden volgens
Sodm uitgangspunt moeten zijn bij het bepalen van het niveau van de
gasproductie. NAM geeft er volgens Sodm onvoldoende blijk van dat dit ook voor
haar een leidend criterium is. NAM legt de nadruk op mitigerende in plaats van op
preventieve maatregelen ter beperking van schade en het verlagen van risico.
Volgens Sodm is een onafhankelijke controle op alle resultaten van de door de
NAM uitgevoerde berekeningen op dit moment nog niet mogelijk. Sodm raadt aan
er voor te zorgen dat de berekening van seismisch risico aan de hand van de nu
door NAM gebruikte modelketen gereproduceerd en onafhankelijk uitgevoerd kan
worden door een onafhankelijke partij.
Sodm adviseert om de mate van schade voor de lagere schadeniveaus ( D S l , DS2
en DS3) alsnog door NAM te laten berekenen. Tevens wijst Sodm erop, dat in de
definitie van de commissie Meijdam het risico van schade deel uitmaakt van de
berekening van het maatschappelijk risico. Sodm adviseert dan ook om NAM ook
het "schadedeel" van het maatschappelijk risico te laten berekenen.
4.4.3.4 Maatschappelijk risico
NAM heeft de eerste berekeningen van het maatschappelijk risico voor een
zevental deelregio's aangeleverd. Sodm merkt op dat deze eerste berekeningen
van het maatschappelijk risico zijn gebaseerd op dezelfde modellen als de
berekening van het individueel seismische risico. Daardoor kennen ze dezelfde
beperkingen en dienen de resultaten gerelativeerd te worden.
Sodm adviseert om het maatschappelijk risico (of groepsrisico) voor de overige
deelregio's en voor het gehele Groningenveld alsnog door NAM te laten bepalen,
om inzicht te krijgen in de kans op grotere aantallen slachtoffers. Gegeven de
huidige beperkingen zijn volgens Sodm de uitkomsten nuttig voor de prioritering
van het versterkingsprogramma, maar het belang van de absolute waarden dient
gerelativeerd te worden.
4.4.3.5 Meet-en regelprotocol
Sodm heeft het voorgestelde Meet-en regelprotocol beoordeeld op zijn
bruikbaarheid als risicobeheerssysteem. Het doel, de randvoorwaarden en de
signaalparameters zoals door NAM benoemd komen volgens Sodm niet overeen
met de kaders die door het Ministerie van EZ zijn aangereikt. Bovendien zijn de
grenswaarden voor de zogenaamde signaalparameters zodanig hoog gekozen dat
het onwaarschijnlijk is dat ze overschreden zullen worden. Sodm komt dan ook tot
de conclusie dat het ingediende Meet- en regelprotocol niet tot het genoegen van
de inspecteur-generaal der mijnen is. Daarom adviseert Sodm aan het
instemmingsbesluit het voorschrift te verbinden dat NAM een nieuw Meet-en
regelprotocol opstelt, ten genoegen van de inspecteur-generaal der mijnen.

Pagina 15 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Sodm adviseert om tot aan de acceptatie van het (aangepaste) Meet- en

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

2. voor grondversnelling een voorlopige alarmwaarde van 0,05g
Sodm adviseert om NAM voor te schrijven om elk halfiaar „ f
»
.
één van de genoemde alarmwaarden wordtTve t h r e i e n ' . 1
minste
dienen met analyses van de ontwikkelinge v
e t smicte t eTvan
"

a7arraren":c:—t:de:?
i ïird=:r^"b"°^^^^^^^^^
«A„ op de kortst mogeli.k t e r m t d r H T n l S l ^ r e r a r ' ^ . r a^^liS-Trzi^n"
4.4,3.6 Winningsniveau

^*z' e;^ro;:;T;bat;^::r^a^tsteL^f
winnln om d,e reden H e l r s ^ d : r a S : i ; : T n ; „ 7 e r e r n r n g r : n "
andere analyses laten uitvoeren door TNO, CBS en TU-Delft

a.

NAM dient ten genoegen van de Inspecteur-generaal der mijnen een
nieuw Meet-en regelprotocol in dat voldoet aan de door het M i n X e
van Economische Zaken daarvoor gestelde kaders
'^'mstene
b. Een op nsico geoptimaliseerde verdeling van de productie over het
veld wordt uitgewerkt en toegepast
P oaucoe over het
c. NAM toont op basis van objectieve waarnemingen ten genoegen van
de mspecteur-generaal der mijnen aan dat de veriaging van het
wmningsmveau naar ca. 24 miljard Nm3 per jaar, in comb natie met
3.
en tot een maximum van 27 miljard Nm3

tr::!^^^^^^^^^

Pagina 16 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

4.4.4 Advies van de Mijnraad
De Mijnraad heeft op 10 juni 2016 een "overkoepelend" advies uit gebracht, na
kennis genomen te hebben van de adviezen van Sodm, de Tcbb en de decentrale
overheden (in de regio's Drenthe en Groningen).

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

De Mijnraad adviseert de Minister van EZ in te stemmen met het winningsplan en
aan die instemming een aantal voorschriften of beperkingen te verbinden.
De Mijnraad adviseert om het productieniveau zo laag mogelijk kiezen met
inachtneming van de leveringszekerheid. Hierbij zouden de meest recente
inzichten van GTS betrokken moeten worden over de hoeveelheid gas uit het
Groningenveld die minimaal nodig is voor de gasvoorziening. Bij het bepalen van
deze minimumhoeveelheid kan de eis van ' v l a k k e ' winning worden meegenomen.
De Mijnraad tekent hierbij aan dat de eis van 'vlakke ' winning zal resulteren in
een hogere minimale hoeveelheid om op die manier seizoensfluctuaties te
voorkomen o f t e minimaliseren. Daarbij dient het onbekende, mogelijke gunstige
effect, van een hogere ' v l a k k e ' winning te worden afgewogen tegen het zekere
voordeel - meer tijd voor onderzoek en versterking - van een lagere winning met
seizoensfluctuaties.
De Mijnraad adviseert tevens om NAM te verzoeken om de ondergrens bekend te
maken van de productie waarbij het veld nog operationeel doelmatig kan worden
geëxploiteerd.
De Mijnraad adviseert voorts om de looptijd van het instemmingsbesluit op 5 jaar
te stellen (d.w.z. een nieuw instemmingsbesluit over 5 j a a r ) , met een ijkmoment
na 2 jaar. Bij dat ijkmoment zou expliciet de vraag beantwoord moeten worden of
nieuw verworven kennis of andere zaken (waaronder de voortgang van het
schadeherstel) voldoende reden zijn om opnieuw te kijken naar het
instemmingsbesluit of het v/inningsplan.
De Mijnraad stelt voor om NAM binnen twee jaar een rekensystematiek te laten
ontwikkelen voor het kwantificeren van het risico op schade, vergelijkbaar met de
huidige rekensystematiek voor het risico op overlijden. De Mijnraad geeft aan dat
dit betekent dat D S l en DS2 in de risicoanalyses meegenomen moet worden, al
dan niet via een statistische koppeling van DS3 en hoger.
De Mijnraad stelt voor om kennisontwikkeling open en onafhankelijk te maken.
Volgens de Mijnraad is het zaak om het onderzoek onafhankelijk op te zetten en
te financieren in lijn met de aanbevelingen in het OVV-rapport. Voorts vindt de
Mijnraad het van belang dat er inzicht wordt verschaft in de veiligheidsrisico 's als
gevolg van de gaswinning voor industriële installaties en infrastructuur. Dit inzicht
zou publiek beschikbaar moeten zijn. Ook zou het raadzaam zijn om een
gestructureerde monitoring van veiligheidsbeleving te laten uitvoeren. Het doel
daarvan is dat de beleving van veiligheid bij toekomstige afwegingen en bij te

Pagina 17 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
VMS KtinmerK
Ons kenmerk

De Mijnraad geeft aan dat herinjectie van een qas zoak =;tik.^^f HO •
is om drukdaling in het gasveld te voorkomen n daaTmee d^^^^^^^^^^^^
eismiciteit in de kern weg te nemen of in ieder geval te verminderen De

5.

Voorlopige conclusies op basis van de adviezen

5.1 Conclusie ten aanzien van de winning

Sinds het vorige winningsplan is er veel nnrlpr^noL- n ^ n ,

::hïr:--:ir-^r:=~

onvermiide^l1kto^i"eä;btV:

rn;Varde"SorsLr^^

gecumuleerde risicoberekening is.

^

Dit is een belangrijke constatering omdat bij het door NAM voorgestelde

uitgewerkt, en de seismiciteit in de komende jaren weer zal t o e n e m e n '

Aldus NAM'S "Supplement to the Winningsplan", bIz. 14

Pagina 18 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

mogelijk is en volgens de meest recente inzichten de veiligheid voor bewoners in
voldoende mate is gewaarborgd. De borging bestaat uit mitigerende maatregelen,
zoals de versterking van woningen. NAM geeft op basis van een statistische
risicoanalyse aan dat het aantal huizen dat niet voldoet aan de veiligheidsnorm
van 10'^ per jaar naar verwachting kleiner is dan waar eerder van uit is gegaan.
Uit de stelling van NAM dat de "veiligheid voor bewoners voldoende is
gewaarborgd", kan worden afgeleid dat NAM ervan uitgaat dat de
versterkingsopdracht binnen een termijn van 5 jaar wordt voltooid. Dat is immers
de termijn waarbinnen, volgens het kabinet, alle woningen in de regio moeten
voldoen aan de veiligheidsnorm.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

5.2 Mitigerende maatregelen
Over de haalbaarheid van de mitigerende maatregelen constateer ik het volgende.
5.2.1 Veiligheid
5.2.1.1 Woningen
Of de statistische analyse van NAM over het aantal te versterken woningen juist
is, moet blijken door daadwerkelijk inspecties uit te voeren en vervolgens de
aardbevingsbestendigheid van woningen door te rekenen op basis van de
Nationale Praktijk Richtlijn (NPR)^ De uitkomsten van de statistische
risicoanalyse, zoals opgenomen in het nieuv/e winningsplan, kunnen dan ook geen
gevolgen hebben voor de uitvoering van het versterkingsprogramma dat de NCG
heeft beschreven in het meerjarenprogramma "Aardbevingsbestendig en Kansrijk
Groningen". Dit programma bevat alle maatregelen en voorzieningen om de
opgave van leefbaarheid en veiligheid in Groningen op een goede manier in te
vullen. De eerste resultaten van de inspecties en doorrekening van gebouwen zijn
voorzien aan het einde van 2016. Dan komt er een eerste beeld van de benodigde
versterkingsmaatregelen en kan worden beoordeeld of de statistische
risicoanalyse van NAM aansluit bij de feiten zoals die zijn gevonden. Dat het
inzicht in de omvang van de versterkingsoperatie pas na de resultaten van de
daadwerkelijke inspecties kan worden bereikt, geeft NAM in het winningsplan ook
aan.
Naast de versterking van woningen moet ook gekeken worden naar de mogelijke
noodzaak van versterking van infrastructuur en industrie.
5.2.1.2 I n f r a s t r u c t u u r
In het kader van onderzoek naar de noodzaak tot versterking van infrastructuur is
een "Overiegplatform voor infrastructuur" ingesteld waaraan alle infrabeheerders
en betrokken organisaties deelnemen. Over een aantal projecten vindt in dit
platform overieg plaats over eventuele versterkingsmaatregelen. De NCG bereidt

in de IMPR zijn veiligheidsniveaus en waarden voor de aardbevingsbelasting voor gebouwen opgenomen, zowel
voor nieuwbouw, verbouw en bestaande bouw. Constructeurs kunnen de richtlijn gebruiken om te berekenen hoe
sterk een gebouw - bijvoorbeeld de constructie, bakstenen of kozijnen - moet zijn om te voldoen aan de in
Nederland gehanteerde veiligheidsnorm. Deze veiligheidsnorm is bedoeld om de kans op slachtoffers als gevolg
van instorten van een gebouw te beperken.
I

Pagina 19 van 32

f-..

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

rerzriä^np^' krr^omtre:"
voor.rdbevn
i gsbes.e:^r;ru:r„vt:;rk":irvrde^

- - ™-

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

overige infrastructuur te koiTien n„,^ (k»al,tat,eve) ns,co-,nventarlsaHe van de

5.2.1.3 Industrie
beoor'dd™ r „ ' â a r d l ' " ' T ' ' '

hescht^;-sr„:taTe"v"ro?d^^^^
r^l ! f d r e ? a n h i t " T

"

'

g

e

v

risicokaart (geen BRZO-bedrUven) ui Tet

l

"''Sangspunten voor de

l

'

ke s o f f e f r k e ; r

o n d S r "

5.2.1.4 Conclusie over veiligheid

de afspraken^erloopt: r ï a t T e r v ^ ^ ^ T n ' - d f d a ' r ï e ^ ^ r ^ ' ^

5.2.2 Schade

beperking van schaSe en he'veri'aópn
onvoldoende.

° ' P'-e-ent/eve, maatregelen ter
'^^^
^°°^) ^^""it dit oogpunt

5.2.3 Conclusie over veiligheid en schade

rz;e'stet p::d"u^re^i:?arvrn".^;tï„ï; ^re
v";',';ireiren h^ettep^^-^Terr-vf" a
^
^^"^ de schade onderbouwde keuze nmrlat-hii ^,tmveau van winning volgens het huidige model van NAM de seismtit it HP

' BRZO bedrijven zijn bedrijven die vallen onder het "Beslu
lit Risico 's Zware Ongevallen"

Pagina 20 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

SodM heeft in zijn advies geen rekening gehouden met leveringszekerheid, maar
geeft wel aan dat ten gevolge van het voldoen aan de vraag fluctuaties in de
winning zouden kunnen optreden. Gezien het feit dat Nederland en delen van een
aantal ons omringende landen afhankelijk zijn van het laagcalorisch gas uit het
Groningenveld dient te worden bezien wat dit productieniveau betekent voor de
leveringszekerheid van laagcalorisch gas voor eindgebruikers. Gasunie Transport
Services B.V. (GTS), de landelijke netbeheerder, heeft mij geadviseerd over de
gasvolumes die nodig zijn uit het Groningenveld om de leveringszekerheid bij
verschillende scenario's te kunnen garanderen.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

6. L e v e r i n g s z e k e r h e i d en onderzoek GTS
GTS heeft een update uitgevoerd van de eerdere studie "Mogelijkheden
kwaliteitsconversie en gevolgen voor de leveringszekerheid - Update 2015 van
resultaten onderzoek 7". Hierin wordt gekeken naar de hoogte van de gaswinning
uit het Groningenveld die noodzakelijk is in het kader van de leveringszekerheid^
voor de gasjaren 2016/17 tot en met 2019/20. De resultaten van deze studie zijn
op 8 juni 2016 aan mij gerapporteerd.
GTS heeft op basis van de temperatuurprofielen van de afgelopen 30 jaar
uitgerekend hoeveel gas er per jaar/temperatuurprofiel onttrokken zou moeten
worden aan het Groningenveld om in de behoefte aan laagcalorisch gas te kunnen
voorzien. Daarbij is GTS uitgegaan van de opslag- en conversiefaciliteiten die
thans beschikbaar zijn. Bovendien is GTS uitgegaan van een zo gelijkmatig
mogelijke winning uit het Groningenveld, dat v/il zeggen dat de volumes die per
kalendermaand worden onttrokken uit het veld vrijwel gelijk zijn { + / - 2 0 %
variatie).
Uit de nieuwe analyse van GTS blijkt dat met een winning van 24 miljard Nm^ per
jaar 5 0 % van de temperatuurprofielen over de afgelopen 30 jaar kan worden
afgedekt met een gelijkmatige productie vanuit het Groningenveld. In eerdere
onderzoeken kwam GTS uit op een hogere benodigde hoeveelheid gas uit
Groningen van tussen de 23 en 31 miljard Nm^ per jaar, waaruit een gemiddelde
van 27 miljard Nm^ kon worden afgeleid. Inmiddels is echter gebleken dat de
marktvraag iets lager is dan eerder verondersteld en dat er tevens sprake is van
een lagere Wobbewaarde van hoogcalorisch gas (dat heeft tot gevolg dat er
minder stikstof nodig is om dit hoogcalorische gas te converteren naar
laagcalorisch gas, waardoor er, gegeven de hoeveelheid stikstof, minder

Leveringszekerheid heeft betrekking op de behoefte aan laagcalorisch gas. Huishoudens en bedrijven in
Nederland, België, Frankrijk en Duitsland zijn afhankelijk van laagcalorisch gas. Apparaten die geschikt zijn voor
laagcalorisch gas functioneren niet met hoogcalorisch gas en omgekeerd. Dit geldt niet alleen in Nederiand maar
ook in de ons omringende landen waar laagcalorisch gas wordt gebruikt. Laagcalorisch gas wordt gewonnen uit
het Groningenveld en enkele kleine gasvelden en kan door middel van stikstofinstallaties van de landelijk
netbeheerder GTS worden geproduceerd door bijmenging van stikstof bij hoogcalorisch gas, dat in de rest van de
wereld wordt gewonnen. Zonder productie uit het Groningenveld kan niet in de gehele vraag naar laagcalorisch
worden voorzien.

Pagina 21 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETH-EO / 16098994

hoogcalorisch gas kan worden geconverteprrl PH H . , I -^^
minder gas uit het Groningenveld nodfg is)

GTS maximaal 6 miljard Nm^'gls ex ra n o L ^ ' " " ' " ' " ^
Hoeveel additioneel gas erTn een bena.M '

''''
'^^^ Groningenveld.

nauwkeurig en eenduid g worden bepaald m e [ h ' T ' , "
^"'^^"^
formule"^.
P^^'"* " ' ^ ^ ^ ^ ^ " ' P ^an een "graaddagenGTS merkt op dat een keus voor de inzet van PPH 1=,=. rpassend bij een warm jaar gepaard qaat m l
f ^ ^ " ' " 9 ^ " ^°l^me.
Uiteindelijke benodigde volumes uit GroninoPn r '
'"•'"'"^
in de praktijk een kouder temperatuurpa " o r o n T H ?
Groningen "opgeschakeld" moe w o T n ^
hoog Groningen volume passend bi PPH t

f

Uiteindelijke benodigde OoTume

" ' " ^ ^^^^

'"^^^

'''''

- p e r k t e mate extra P r o d u S n o d ^ ^ L t L : : ^

v:n^ïn"r:ï,n:L^Tni::on7er^^^^^^^^^
getroffen om te tiideliik m P P r ? !

^

^ ' - ^
P - i - r uitgaat
voorziening dient te worden

^

reden extra uit het GroninoenvPlri npl?
miljard Nm3 per gasjaar.
'

7.

^en

hoeveelheid gas die om deze
Q^^aximeerd op 1,5

Productieniveau en leveringszekerheid

7.1. Conclusie adviezen Sodm en GTS
0 ' " GVS'in'zl^^^^^^^^^

beeld naar voren-

°
stookgrens van de huishoudelijke markt

-"-^ p- -t tot een
'

"

^ ' ^"

"'^^'''^ ^ - ^ ^ l^^'C beschouwd als de

Pagina 22 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

SodM: een laag jaarvolume (minder dan 24 miljard Nm^ per jaar) leidt tot
minder aardbevingen, maar als daardoor een grote spreiding in het
benodigde volume optreedt (fluctuaties) dan leidt dat tot een toename van
seismiciteit

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

Dit brengt mij tot de conclusie dat de inzet van een Groningen volume van 24
miljard Nm^ per jaar een productieplafond is dat goed onderbouwd kan worden;
het is een veilig productieniveau, waarbij naar verwachting het aantal
aardbevingen in de komende v i j f j a a r niet zal toenemen, maar juist verder zal
dalen indien het gas volgens een zo vlak mogelijk patroon kan worden
geproduceerd. Een niveau van 24 miljard Nm^ per jaar is volgens GTS voldoende
om in een gemiddeld jaar op vlakke wijze in de behoefte te voorzien. Bovendien
leidt het tot een relatief gering spreiding (en daarmee een geringere kans op
fluctuaties) als er in een koude winter uit oogpunt van leveringszekerheid een
hoger jaarvolume uit het Groningenveld nodig zou zijn. Hiervoor zou dan wel een
voorziening getroffen moeten worden. Deze hoeveelheid zou niet groter mogen
zijn dan strikt nodig is om aan de gasvraag te voldoen.
GTS heeft in haar studie een formule opgenomen om het additionele volume te
berekenen dat met het oog op de leveringszekerheid noodzakelijk is in een kouder
dan gemiddeld jaar. De formule houdt in dat indien het aantal effectieve
graaddagen in een gasjaar (1 oktober tot en met 30 september) hoger ligt dan
het gemiddelde aantal van 2300, het productieniveau voor dat gasjaar verhoogd
wordt met een factor 0,00857 maal het aantal graaddagen boven 2300. Deze
verhoging wordt gemaximeerd op 5 miljard Nm^, waarmee de gasproductie
begrensd is op het niveau van leveringszekerheid van het koudste jaar in de
afgelopen 30 jaar.
7.2 Belangenafweging
Ik concludeer uit de adviezen van Sodm en de rapportage van GTS dat er een
veilig basisvolume van v/inning is, waarbij aan de eisen van leveringszekerheid
tegemoet gekomen wordt. Dat basisvolume ligt op 24 miljard N m ^
Ontegenzeggelijk wordt NAM bij dit winningsniveau geraakt in haar bedrijfsbelang.
Ik acht dit gezien de belangen van burgers, bedrijven, instellingen en overheden
in het aardbevingsgebied bij veiligheid en het zoveel mogelijk beperken van
schade en overlast, onvermijdelijk en niet onevenredig. Verder heeft dit niveau
ook gevolgen voor het belang van de Staat bij de gasbaten. Ook de aantasting
van dat belang acht ik onvermijdelijk. Dit betekent dat ik onder het stellen van
een productieplafond van 24 miljard Nm^, met ruimte voor meer productie indien
dat uit oogpunt van leveringszekerheid gewenst is, kan instemmen met het
winningsplan. Ik ben van mening dat instemming met dit winningsplan, dat
uitgaat van de meest recente inzichten rond de winning, de beste waarborgen
biedt voor een verantwoorde gaswinning uit het Groningenveld. Wel vergt dit gelet
op de adviezen verdere voorschriften die ik hieronder toelicht.

Pagina 23 van 32

f--..

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

8. Overige voorschriften
8.1 Duur besluit
oo\"rbMe'bt1Llrn'«Slodr
'"flT"''''^'""
bevingen uitkomt oven r e t veautan 20^^^^^
T ' " ^ ' '"

einddat 1 ' D t

rgt er^oo d a t t V r " ^ ^ ^

^"

^^^^^^'^^d zonder

8.2 Productieverdeling

SodM adviseert om de huidige ruimtelijke productieverdeling inclusief de

in het o i t w e ^ - I n s Ï l t g s â s M t

™°"*'"'

anrerdte~ereïoT::r ""f ™"

gedaan
J c e n t middels
r a l e o veen
e r bseparaat
e d e T dbesluitvormingsl^ct
r v : r g : r p „ r : r r r n ° :°e b ' ; a r * j : ' r k . o t

—

™-

Pagina 24 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Daarom neem ik het advies van Sodm over in een voorschrift. Hiermee wordt
tevens gestalte gegeven aan het laatste punt van de decentrale overheden.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

Verder schrijf ik voor dat tot het moment van een eventuele nieuwe
productieverdeling, de huidige productieverdeling in stand blijft, waarbij de
productiebeperking ten gevolge van het veriagen van het productieplafond in dit
besluit wordt verdeeld over de regio's Zuid- West en Oost. De productie in de
regio's Loppersum en Eemskanaal is al laag, het doorvoeren van de korting daar is
vanuit bedrijfseconomisch oogpunt voor NAM onevenredig ongunstig.
8.3 Meet en regelprotocol
Sodm komt tot de conclusie dat het ingediende Meet- en regelprotocol niet
voldoet. Bovendien merkt Sodm op, dat het nemen van maatregelen om onder
meer schade door bodembeweging te voorkomen, zoals bedoeld in Mbw artikel 33
(zorgplicht), geen plaats heeft gekregen in het protocol. De Tcbb heeft erop
gewezen, dat het Meet- en Regelprotocol primair stuurt op veiligheid, en daarmee
slechts impliciet op het ontstaan of het voorkomen van schade. Sodm adviseert
om NAM een nieuw meet-en regelprotocol te laten maken, dat wel voldoet.
SodM adviseert tevens om tot aan de acceptatie van het (aangepaste) Meet- en
regelprotocol als.extra waarborg een tijdelijk signaleringssysteem te hanteren met
twee signaalparameters: de aardbevingsdichtheid en de grondversnelling.
Verder adviseert Sodm om NAM voor te schrijven om elk halfjaar, of zodra ten
minste één van de signaalparameters wordt overschreden, een rapport te
overieggen met analyses van de ontwikkelingen van de seismiciteit en van
voorgestelde beheersmaatregelen.
Ik vind het belangrijk dat er een goed Meet- en regelprotocol is, waarmee op basis
van metingen - en analyses van die metingen - ingegrepen kan worden in het
productiesysteem van het Groningen gasveld, zodra de ontwikkelingen
(seismiciteit, grondversnellingen, etc.) daartoe aanleiding geven. Bovendien vind
ik het belangrijk dat er op regelmatige basis - elk halfjaar - een rapportage
uitkomt met de analyses van de metingen op het gebied van seismiciteit en
eft'ecten daarvan aan het aardoppervlak. Daarmee kan de toezichthouder SodM de
ontwikkelingen volgen en mij zo nodig adviseren over eventuele maatregelen. Ik
neem dit advies van Sodm over in voorschrift 5.
8.4 Bodemdaling
Het advies van Sodm om NAM niet alleen de bodemdaling te laten vaststellen op
basis van radarbeelden van satellieten maar ook op basis van de klassieke
waterpasmetingen, neem ik over. Evenals het advies om'op basis van die
waterpasmetingen opnieuw een bodemdalingsprognose uit te laten voeren.
Daarmee wordt een beter beeld verkregen van de onzekerheid in de uiteindelijke
mate van bodemdaling.

Pagina 25 van 32

r-..

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
De Tcbb en de MiinrsaH hchK^.,

kenmerk

bodemdaling. o T d ^ T n t T o l l ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^
laten doen naar de effecten van HP hnw

- e r het aspect
geadviseerd om onderzoek te

—

/

ervoor te zorgen dat NAM l
: , ' : inz chToe ft '
°P
- ^ - ^ gevolg van gaswinning en de c o m p r e n t H^e h l ^
" bodemdalingscomponent als
autonome ontwikkelingen.
^ " " ^ ' ^ '^'^
gevolg is van andere c.q.
Het advies van de decentrale overheden om N A M
.
uitvoeren naar de effecten van dP h n 7 T ,
^ " onderzoek te laten
neem ik niet over. u f h e t r n i n sp a n S ^ d a f " " ! i " " " " ' " ^ °P
Uitgevoerd. De hoofdlijnen daa
'wo,^ f
- d e r z o e k al is
inclusief de effecten op een aantal r Z ,
Vnnn
" " " " ' " g ^ P l a n geschetst,
Duitsland. In alle geva len komt N A M
"^^
f
^ ^ ^ - ' ^ " ^ en
effecten zullen optreden
'
9 ^ ^ " significant nadelige

nieuwe analyse te laten u i t l o e r e n - ^ o ^ ^ ^ ï ^ ^ : ^ , ^ ; L t e ; ! n 7 e :
8.5 S c h a d e

v"e"igtrdt:rcret^L:"„s:=„r -d^^^^^^-'^ ^«
bet Groningenv ld o n S a a Daa t e fe r'"
" " ^
S=S"lnnlng uit
worden die inzicht geeft In de e v e r „ a c h l n s"c^a "
de veiligheid in gevaar brengt maar dÏe on .
H
' ° 9 ™ « ^U" dat het
mogelijk moeten „ o r d e n vêo kome
Het oa ( " d ^ ' K - " " ^ "UJnbouwwet „ e l zoveel
sl^n^.-"
- - " v ' a ^ de' ^ „ ^ L T s e ^ r s m ^ o ^ S r -

::rdTar:tw"o^^

T^~'

--

worden in het scbadedee, ^van r b ? r : l ! ; - : l ; r i ; ° r p ^ : S * L ? : ^ " = "
8.6 l^aatschappelijk risico
Sodm, Tcbb en decentrale overheden ziin het er m ^ , n
eerste berekeningen van NAM van hpr
. !
^ ^ " S ' dat de
de Prioritering van het verst rkTngspr o r a m m ? ' ' ' ^
'"'^^ ' ' ' ' ' ' ' ' '
^^^r
dat het maatschappelijk r i s i r v o o r h e t g : e r ; 3 7 , ^ ^ ^ ^
^^'^^
genele aardbevingsgebied wordt berekend

-"SSir h^-^s^r s ma:;^^s;r^ ^^-^ - ---aardbevingsgebied te kennen Tk n e e r h e t aH ' ^'^^
^^'^
NAM wordt verzocht om dit risi o e b e r e k I p n
gehele Groningenveld op basis van e f n o m T r
'
gaspaar.
^
productieniveau van 24 miljard Nm^ per

Pagina 25 van 32

- - ^ ^

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

8.7 Planmatig beheer
Volgens Sodm getuigt het winningsplan van voldoende oog voor planmatig
beheer. Ik zie in het advies van Sodm geen aanleiding om NAM - in het belang
van planmatig beheer - de instemming met het winningsplan te onthouden. Sodm
heeft opgemerkt dat bij het eventueel boren van nieuwe productieputten in de
toekomst het reduceren van het seismisch risico door optimale verdeling van de
productie leidend moet zijn. Door de voorschriften en beperkingen die aan dit
instemmingsbesluit worden verbonden, wordt aan het advies van SodM hieraan
tegemoet gekomen.

Ons kenmerk
DGETIV1-E0 / 16098994

8.8 Inwerkingtreding
Gezien de uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State
van 18 november 2015 waarin de Afdeling aangeeft dat gaswinning in het gasjaar
2015-2017 uitsluitend op basis van een nieuw instemmingsbesluit mag
plaatsvinden, dient dit besluit op 1 oktober 2016 inwerking te zijn. Daarvoor is
directe inwerkingtreding nodig.

9. Besluit
Gelet op de inhoud van het door NAM ingediende winningsplan, de hierover
ingewonnen adviezen en de uitgebrachte rapporten, wordt de gevraagde
instemming gegeven onder het stellen van de hierna genoemde voorschriften en
beperkingen.

Gelet op:
De artikelen 34, 35 en 36 van de Mijnbouwwet, de artikelen 24, 30 en 31 van het
Mijnbouwbesluit;
Besluit:
Artikel 1
Het door de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. op 1 april 2016 ingediende
winningsplan Groningen Gasveld 2016, zoals aangepast per brief van 14 april
2016 en aangevuld per brief van 29 april 2016, verkrijgt - met inachtneming van
de hierna genoemde voorschriften en beperkingen - de instemming, bedoeld in
artikel 34, derde lid, van de Mijnbouwwet.
Artikel 2
1. De totale gasproductie uit het Groningenveld is gemaximeerd op 24 miljard
Nm^ per gasjaar.
2. Indien uit hoofde van de leveringszekerheid aanvullende gasproductie uit het
Groningenveld noodzakelijk is, wordt de in het eerste lid gemaximeerde totale
gasproductie verhoogd op de volgende wijze:
a. indien het aantal effectieve graaddagen in een gasjaar (1 oktober tot 30
september) hoger ligt dan 2300, wordt het gemaximeerde volume bedoeld
I

Pagina 27 van 32

^
I
-.1

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
in sr+ i. I -)

kenmerk
Ons kenmerk

staat voor het aantal effectieve graaddagen a^s b doefd o l r b . '

"

windsnelheid, gemeten In Oe Bilt d o o r Ä t T nk ^ Z d e ï a n d s

"s-gS; i*dïb^;;ërbrdrbïïLr - ^^-^
fmirj^dS^eTgX"''

^^^^'^^^ °^

zak:n;iri:;L"u!t\^^roT:ror:^Tift'd":
=

o

~

4. De gemaximeerde productiehoeveelheid als bedoPlH in hof

rc'isrh~-~
B.V. een verzoek doeï aan dP N^W

^

'

^"'""'^ Transport Services

a. transportbeperkingen;
h. technische mankementen aan de installaties van Gasunie Transport Services
c. onvoorziene ontwikkelingen in de samenstelling van het hoogcalorisch gas.
L''de m S^d^^d
td:e1d?rol'""'^"""^
bevestigen. De Nederlandse A^dore M^ r K'" '""""^
verzoeken van G a s u l T r ^ n s p o T s e r * 1 v''^^ B.V. administreert deze
het tijdstip van de extra 9asproduc.r k, T ^ r n f » ^ , ^ ^ ; d'' " " " " ^
waarop gevolg is gegeven aan deze verzaken geadministre^^^^^^^^
Artikel 3

âis°b:do
' t-ra"rkerrrd:ros
' "zu
' irweîri^r"""^^
Zuiderveen, Spitsbergen Tusschenkllr,
Eemskanaal (cluster ^Jmskanaa

T

Koolpolder, Slochteren,

en O o ' s T i c L T s B ^ r l

Leermens, verholi^gsge'^ ^zoveal m o ^
artikel 5 van het Instemming beslu7t v"n 3 o t „ari 20^^^^^ overeenkomstig de in
ETM/EM/llPnsnnio
'''^n-^^ januari 2015, kenmerk
M/EM/1320800 , opgenomen verdeling. De afname van de productie dient zo

I n Ï gehandhaafd.
.Dunt

"

- —
Best.ursrec.t van de Raad van State op dit
°^
' ' " ^ " " ^ Bestuursrecht

Pagina 28 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

proportioneel mogelijk over de regio's, met uitzondering van de
regio's Loppersum en Eemskanaal, te worden verdeeld. Voor de productie uit de
regio Loppersum geldt tevens dat productie uit deze clusters, anders dan de
hoeveelheid die nodig is om de clusters open te houden, uitsluitend is toegestaan
als dit vanuit een oogpunt van leveringszekerheid noodzakelijk is.

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

2. De Nederiandse Aardolie Maatschappij B.V. onderzoekt of een alternatieve
verdeling van de productie over de regio's tot een lagere seismische dreiging of
seismisch risico leidt en brengt daarover uiteriijk 1 mei 2017, ten genoegen van
de inspecteur-generaal der mijnen, een rapport uit aan de Minister van
Economische Zaken.
3. Indien in het kader van de leveringszekerheid op verzoek van Gasunie
Transport Services B.V. productie plaatsvindt uit de clusters in de regio
Loppersum, bedoeld in het derde lid, administreert de Nederlandse Aardolie
Maatschappij B.V. het verzoek daartoe van Gasunie Transport Services B.V. met
de reden, de omvang en het tijdstip van deze productie.
Artikel 4
1. De Nederiandse Aardolie Maatschappij B.V. verdeelt de productie bedoeld in
artikel 2, eerste lid, gelijkmatig over het jaar, waarbij seizoensfluctuaties en
fluctuaties op maandbasis zo veel mogelijk worden voorkomen.
2. Noodzakelijke fluctuaties dienen zo geleidelijk mogelijk te worden ingevoerd..
Artikel 5
1. De Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. dient uiterlijk op l november 2017
bij de Minister van Economische Zaken een nieuw Meet- en regelprotocol in,
waarin tot genoegen van de inspecteur-generaal der mijnen wordt beschreven:
a. het risicobeheerssysteem waarmee het seismisch risico en de schade zo veel
mogelijk worden beperkt;
b. de beslis- en escalatiestructuur;
c. de inpassing in het bedrijfsmilieuzorgsysteem (ISO 14001);
d. de halfjaariijkse publicatie van meet- en monitoringsresultaten;
e. de resultaten van het onderzoek naar een optimale verdeling van de productie
uit oogpunt van seismisch risico.
2. Tot het in het eerste lid bedoelde Meet- en regelprotocol van kracht is, brengt
de Nederiandse Aardolie Maatschappij B.V. jaariijks op 1 mei en op 1 november
aan de Minister van Economische Zaken een rapport uit met analyses van de
ontwikkeling van de seismiciteit en van de voorgestelde beheersmaatregelen.
3. Onverminderd het tweede lid brengt de Nederiandse Aardolie Maatschappij B.V.
voorts een rapport uit aän de Minister van Economische Zaken waarin wordt
aangegeven welke beheersmaatregelen worden genomen om het seismisch risico
verder te beperken, uiterlijk twee weken nadat één van de hierna genoemde
grenswaarden wordt bereikt:

Pagina 29 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
DGETIvi-EO / 16098994

a.

er is boven het Groningen gasveld een aardbevingsdichtheid
V stgesteld gelijk of hoger dan 0,25/kmVjaar, uitga de v n
aardbevingen met een sterkte van 1,0 of hogér-

~nna:;XoT---

^aSvrr^L^erv:;^^^^^^^^^^^
:^r™fkrrerein™Äti"s~
Artikel 6
De Nederlandse Aardolie Maatschappij B V dient niterliii, „ „ ,
een rapport in bi, de Minister van Economise e 2a „
ar n
: e ~ ' ^ "

-

wXpasmetingen, „ordt

Artikel 7
èen^rapSo'm bTdrn-ster::rEcr^"
°' '
opgenomen voo het S n é n van de m ' ^ f '
™=™
'"«'^"''«k geïnduceerde bevingen voor r s c . a ^
V"
"
S=™'3
EMS-98, European leTsmoTo^^î J f m ' : ; : ^ : ! " , ^ "

r a p p : : fb t l « I n T s S r a n l r r ' i ' T ^
' """-^^
bedoeld onder het eTrste Nd is
" " " " " ""^ -"«'"odiek, als
eerste lid. Tevens „ o r S i h ; ra ooTee ™ "
" ^ " " « = - « ^ 0 uit artikel 2,
M«(S,, .,nde het s c h a d e r e r v ï ^ ' l ^ n ^ ^ r S a p T e * r ^ c ^ "
Artikel 8
De Nederiandse Aardolie Maat^rhsonü R \/ ^
,
een rapport in bij de Minister van Fr"^"^''^^ °P ^ november 2017
opgenomen van voorn a ^ ï t e " ^ ^
- - - ^ h t is
.stallaties, InfrastructuuTeTw^keri
r
berekening te worden ooaenompn v^n
. u
rapport een
Groningenveld en voor a 'e doppen e' s e l T h ' ' ^ ' ' ^ ' ''''^^
gehele
gaswinning uit het Grontngenveid
' invloedsgebied van de

Pagina 30 van 32

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving
Ons kenmerk
fi,rt\ke\

9

DGETM-EO / 16098994

De Nederiandse Aardolie Maatschappij B.V. dient uiteriijk op 30 september 2020
bij de Minister van Economische Zaken een geactualiseerd winningsplan in, waarin
de meest recente inzichten op het gebied van seismische dreiging en risico 's zijn
verwerkt en waarin de gevolgen voor de seismiciteit van het productieniveau dat
in artikel 2 is vastgelegd, wordt beschreven.
Artikel 10
Dit besluit treedt, met toepassing van artikel 20.5, eerste lid, van de Wet
milieubeheer, in werking met ingang van 1 oktober 2015.

H.G.]. Kamp
Minister van Economische Zaken

Pagina 31 van 32

r-..

Directoraat-generaal
Energie, Telecom &
Mededinging
Directie Energie en Omgeving

Bijlage bij het instem
mingsbesluit: b e r e k e n i n g s w i j z e van het aantal
graaddagen

Ons kenmerk
DGETM-EO / 16098994

« bet bue
tin ÄfLtrhrr-^ti:^^^^^^^^^^^^
Effectieve temperatuur

temp..^^^^^^^^^^

I eff
- Uge^/1,5
Teff = effectieve temperatuur (°C)
Tgem = de daggemiddelde temperatuur (°C)
Ugem = de daggemiddelde windsnelheid (m/s)

Graaddagen
b e l a : r ; r d C n ° U Z : a ^ d d a ' ' ^ a - i t g e d r u k t „ o r d e n door de som van

D = Z max[(14 - Teff),0]
D = het aantal graaddagen
Teff = de effectieve temperatuur (°C)

Pagina 32 van 32

f t MlIKTltNÓnl'

STAATSCOURANT

Nr. 34397
30 juni
2016

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Ontwerpinstemmingsbesluit gaswinning Groningenveld, Ministerie van
Economische Zaken
Van vrijdag 1 juli tot en met donderdag 11 augustus 2016 kan iedereen een zienswijze geven op het
ontwerpinstemmingsbesluit voor het winningsplan voor het Groningenveld. In deze kennisgeving
leest u over de mogelijkheid die u heeft om te reageren.

Vóór oktober 2016 neemt het kabinet een besluit over de gaswinning in Groningen.
De Nededandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft op 1 april 2016 een nieuw winningsplan ingediend bij de Minister van Economische Zaken. De betrokken provincies, gemeenten, waterschappen,
Veiligheidsregio Groningen, Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), Technische commissie bodembeweging (Tcbb) en de Mijnraad adviseerden over het nieuwe winningsplan van NAM. Mede op basis van
deze adviezen ligt nu een concept besluit ter inzage over de gaswinning in Groningen. Dit besluit heet
een ontwerpinstemmingsbesluit. Op grond van artikel 34, derde lid van de Mijnbouwwet en de
Algemene wet bestuursrecht doorloopt de Minister voor dit besluit de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.

Staatscourant 2016 nr. 34397

30 juni 2016

(•••4

Waar kunt u op reageren?

•

Het ontwerpinstemmingsbesluit winningsplan Groningenveld
Het meuwe winningsplan Groningenveld van NAM met technisch addendum

•

Overige stukken die betrekking hebben op het ontwerpinstemmingsbesluit

o^^lruTeZeTarg^mttln?"

^ P - * - - i n g s b e s . u i t u reageert en uw zienswijze

Waar kunt u de stukken inzien?

•
•
•
•

gemeente Delfzijl, Johan van den Kornputplein 10, Delfzijl T 140596
gemeente Loppersum, Molenweg 12, Loppersum, T (0596) 54 82 00
gemeente Slochteren, Hoofdweg 10a, Slochteren, T (0598) 425 555 '
Provincie Groningen, provinciehuis. Martinikerkhof 12, Groningen, T (050) 316 4911
Provincie Drenthe, provinciehuis. Westerbrink 1, Assen, T (0592) 36 55 55

Hoe kunt u uw zienswijze geven?
ë^pfoieTten'nr

^ " " ^ " ' ^ ^ ^ ^'^

^'^'^^'^ zienswijzeformulier op www.bureau-

Per post:
Bureau Energieprojecten
Inspraakpunt Gaswinning Groningenveld
Postbus 248
2250 AE Voorschoten

informatiebijeenkomsten

~
-

^ '•''1' o n l f •
^^^'^P^'' Radsweg 12, Oosteinde/Roodeschool
/ juli 2016: Hotel Spoorzicht, Molenweg 11, Loppersum
l l - ^ l ' o n l ! ' Horecacentrum Buurhoes, Gaykingastraat 17, Ten Boer
13 juli 2016: Restaurant De Boerderij, Hoofdweg 22, Slochteren
14 juli 2016: Brinkhotel, Brink Oostzijde 6, Zuidlaren

Wat gebeurt er met uw zienswijze?

reÄaTvan'de

Svan

Meer informatie vindt u op

Staatscourant 2016 nr. 34397

Stf-temmingsbesluit

beroep instellen bij de Afdeling beltuurs-

www,rijksoverheid,nl/gaswinninggroningen.

30 juni 2016

mm