Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 546

Vermindering regeldruk OCW

Nr. 33

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2020
Eind volgend jaar loopt het experiment Regelluwe scholen in het
basisonderwijs en voortgezet onderwijs af. Met deze brief informeer ik uw
Kamer over de uitkomsten van het experiment, mede aan de hand van de
eindrapportage van het monitoronderzoek die ik uw Kamer hierbij
aanbied1. Ook geef ik per deelexperiment aan wat het vervolg wordt.
Het experiment
Het experiment Regelluwe scholen is onderdeel van de regeldrukaanpak.
Sinds 2016 hebben de deelnemende scholen kunnen afwijken van wet- en
regelgeving. Het doel hiervan was te onderzoeken of het bieden van
regelluwe ruimte leidt tot initiatieven die de doelmatigheid of kwaliteit van
het onderwijs ten goede komen en waarvoor na afloop van het
experiment definitief ruimte in de WPO en WVO gecreëerd kan worden.
Het experiment was bij de start in 2016 alleen toegankelijk voor scholen
met het predicaat excellent. In 2018 is het ook opengesteld voor scholen
met de waardering goed.
Van de 46 scholen die zich hebben aangemeld voor het experiment
hebben 21 uiteindelijk géén gebruik gemaakt van de mogelijkheid om van
wet- en regelgeving af te wijken. Scholen bleken al meer ruimte te hebben
dan ze aanvankelijk dachten. Op de website ontdekderuimte.leraar.nl
wordt aandacht gegeven aan deze al bestaande ruimte.
Monitoronderzoek
Een consortium van Oberon, Kohnstamm en EDventure heeft het
experiment vanaf de start gevolgd en de deelnemende scholen ondersteuning geboden.
In de eindrapportage zijn de ervaringen uit de praktijk opgenomen.
1

kst-29546-33
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

1

Scholen konden op verschillende momenten met een deelexperiment
starten en doordat de aantallen scholen die hebben geëxperimenteerd
heel gering zijn, kunnen de onderzoekers in veel gevallen slechts
kwalitatieve uitspraken doen. Daarbij gaat het om goed presterende
scholen, die niet representatief zijn voor het gehele scholenveld. Ze
onderscheiden zich vaak van andere scholen doordat zij een heldere visie
hebben, zichzelf zien als een lerende organisatie, relatief weinig
problemen ondervinden met het werven van onderwijspersoneel en zelf
in staat zijn om heldere ambities te formuleren.
Deze factoren, die voorafgaand aan het experiment al bekend waren,
maken dat het niet altijd mogelijk was om een duidelijk beeld van de
opschaalbaarheid van de deelexperimenten te krijgen voor het hele
onderwijsveld. Ik heb op basis van de ervaringen en het monitoronderzoek echter wel conclusies kunnen trekken voor het vervolg na
afronding van het experiment.
Uitkomsten en vervolg
Hieronder ga ik in op de uitkomsten van de verschillende deelexperimenten. De deelexperimenten zijn verdeeld in drie categorieën, gebaseerd
op de aanbeveling voor het vervolg: 1) structureel en breed toegankelijk
maken, 2) nader onderzoeken en/of elders onderbrengen, 3) niet structureel mogelijk maken.
1. Structureel en breed toegankelijk maken
De eerste categorie zijn deelexperimenten waarvan ik de uitkomsten
structureel mogelijk en breed toegankelijk maak voor scholen, of dat reeds
zijn. Uit deze deelexperimenten blijken positieve effecten voor de
leerlingen, de scholen en het stelsel.
1.1 Chinees als examenvak havo (VO)
Twee scholen voeren dit deelexperiment uit. Beide scholen bieden in het
kader van dit experiment Chinees aan als examenvak havo, wat net zoals
het reeds bestaande vak Chinees op vwo-niveau, alleen wordt afgesloten
met een schoolexamen. Daarnaast biedt één van de twee scholen Chinees
als verplicht vak in de onderbouw aan, de andere school als keuzevak in
de onderbouw. Dat betekent dat het vak als doorlopende leerlijn in de
scholen is neergezet. De havoleerlingen volgen de verkorte variant van
het vwo vak Chinees (Elementair niveau, A1 niveau). De lange variant (A2
niveau) kan alleen door de vwo-leerlingen gevolgd worden, omdat
leerlingen hiervoor zes jaar Chinees moeten hebben gehad.
Ik zie vele voordelen van Chinees op het havo. Ik ga daarom Chinees als
schoolexamenvak op het havo invoeren, waardoor scholen voor havo dit
kunnen aanbieden aan hun leerlingen. Er hebben zich – naast de twee
scholen in het experiment – al scholen gemeld die hier interesse voor
hebben. Ik vraag het SLO om een examenprogramma op te stellen en ik
ga het Eindexamenbesluit VO aanpassen.
1.2 Alternatief schoolplan (PO/VO)
Het schoolplan is een belangrijk instrument in het toezicht op de onderwijskwaliteit, maar er is meer ruimte dan op sommige scholen werd
gedacht. Vijf basisscholen en één vo-school hebben gekozen voor een
alternatief schoolplan. Voor dit deelexperiment was geen wijziging van
regelgeving nodig. Alle scholen kunnen reeds aan de slag met hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

2

schoolplan. Ook op de website ontdekderuimte.leraar.nl wordt aandacht
gegeven aan deze ruimte.
2. Nader onderzoeken en/of elders onderbrengen
Veel deelexperimenten hebben onvoldoende data opgeleverd, omdat het
aantal scholen dat met het deelexperiment mee deden te klein was. In het
kader van het experiment Regelluwe scholen lopen deze deelexperimenten af. De uitkomsten van deze deelexperimenten zijn wel waardevol
en worden daarom meegenomen in andere trajecten (bestaande trajecten
en nieuw op te zetten experimenten). Hiermee kunnen de opgedane
ervaringen een vervolg krijgen binnen andere trajecten.
2.1 Vakhavo (VO)
Op drie scholen krijgen leerlingen in de vakhavo vanaf de tweede klas de
mogelijkheid om naast het reguliere programma één dag een speciaal
praktijkgericht programma te volgen. De leerlingen moeten hun reguliere
havo-opleiding doen in vier in plaats van vijf schooldagen per week. Om
die reden is het aantal verplichte vakken verminderd en krijgen de
vakhavo-leerlingen in havo-3 ontheffing voor de vakken Frans, beeldende
vorming en muziek en in havo-4 en 5 ontheffing voor het profielkeuzevak
Natuur, Leven en Technologie.
De ervaringen zijn positief. De vakhavo biedt leerlingen meer maatwerk,
motivatie en verbinding tussen denken en doen en biedt docenten
uitdaging en nieuwe ideeën om het onderwijs contextrijk vorm te geven.
De belangrijkste opbrengst is dat leerlingen al tijdens hun middelbare
schoolperiode uitgebreid kennismaken met het beroepenveld en daardoor
beter voorbereid instromen in het vervolgonderwijs.
Er bestaat behoefte om voor deze onderwijsvernieuwing een nieuw traject
op te zetten waarin de scholen voldoende tijd krijgen voor het opbouwen
van een volwaardige vakhavo. Deze trend kan door OCW beleidsmatig
worden gesteund. Ik ben voornemens om een praktijkgericht programma
te ontwikkelen voor het havo. Er zijn meerdere scholen bezig met de
ontwikkeling van soortgelijke programma’s. Dus dit zal in breder
perspectief moeten worden aangevlogen. In 2021 worden gesprekken met
SLO, het Havoplatform, de VO-raad en andere relevante partijen gevoerd
om te inventariseren welke wensen er leven in het veld om toe te gaan
werken naar examenprogramma’s. Ik ben voor de komende jaren
voornemens een beschikking te maken, zodat het vakkenpakket van deze
specifieke groep leerlingen die ná het einde van het experiment de
vakhavo willen afronden geldig blijft om een diploma te halen.
2.2 Bevoegdheid leraren (VO)
Dit deelexperiment, dat door acht scholen wordt uitgevoerd, houdt in dat
het bevoegd gezag op basis van een interne beoordelingsprocedure een
leraar aanwijst als bevoegd. Het gaat om docenten met een tweedegraads
bevoegdheid die lesgeven in de bovenbouw van havo of vwo, docenten
die lesgeven in een «verwant» vak, of docenten die beschikken over een
buitenlands diploma.
Alle deelnemende scholen gebruiken zorgvuldige procedures om de
kwaliteit van het onderwijs van deze docenten te garanderen. Het gaat
soms om buitenlandse docenten die tweetalig onderwijs verzorgen. Zij
zijn dan bevoegd in het land van herkomst en geven in Nederland in het
Engels les in hun eigen vak. Het blijkt in de praktijk vooral voor scholen
met tweetalig onderwijs lastig om voldoende docenten aan te trekken die
de Engelse taal voldoende machtig zijn. Daarom wordt dan gekeken naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

3

native speakers. Zij zijn van belang om het niveau van de tweetalige
opleiding op peil te houden.
Ik neem de ervaringen uit dit experiment mee in mijn reactie op de
commissie Onderwijsbevoegdheden.
Verder heb ik DUO opdracht gegeven de docenten die hebben meegedaan
aan dit deelexperiment ontheffing te verlenen, zodat zij les kunnen blijven
geven zoals tijdens het experiment. Dat zal gebeuren op basis van de
beleidsregel «Ontheffing bekwaamheidseisen en bekwaamheidserkenning
vo».
2.3 Staatsexamen Nt2 inzetten voor centraal examen (CE) Nederlands
(VO)
De drie scholen die het deelexperiment uitvoeren lopen tegen problemen
aan in het CE Nederlands. Daarin wordt veel idioom en context gebruikt
waardoor het voor een groep nieuwkomers (leerlingen die korter dan zes
jaar in Nederland zijn) zeer moeilijk is. Deze groep haalt vaak de rest van
de vakken wel, maar struikelt over het CE Nederlands.
Met dit deelexperiment kunnen nieuwkomers Staatsexamen Nt2 doen en
dit cijfer inzetten in plaats van het CE Nederlands. Dit deelexperiment is
later bij het experiment Regelluwe scholen gevoegd, waardoor er nog
weinig gegevens beschikbaar zijn. Op dit moment laat ik de aantallen
leerlingen en het verschil in niveau tussen de verschillende diploma’s
onderzoeken.
Ik ben voornemens een nieuw experiment te starten waarin eerst het
onderliggende probleem verder in kaart wordt gebracht. Na die onderzoeksfase hoop ik dat een groter aantal scholen deelneemt aan een
dergelijk experiment. Doel van dit uitgebreidere meerjarige experiment is
om de kansengelijkheid te vergroten. De mogelijkheden die deze groep
nieuwkomers zal worden geboden mag echter niet ten koste gaan van het
civiel effect van het diploma. Ik zal uw Kamer tijdig informeren hoe dit
experiment er precies uit komt te zien.
2.4 Certificaten moderne vreemde taal in plaats van CE (VO)
Op zeven scholen hebben leerlingen de mogelijkheid om een internationaal erkend Europees referentiekader talen (ERK) certificaat te behalen
voor een moderne vreemde taal en dat mee te laten tellen in plaats van
het CE.
De score die de leerlingen behalen voor het internationaal erkende
certificaat wordt omgerekend naar een CE-cijfer.
Het gaat om de certificaten van Anglia, Cambridge en International
Baccalaureate voor Engels, DELF voor Frans en Goethe voor Duits.
Aan dit deelexperiment kleven nadelen, zoals de negatieve gevolgen voor
de toegankelijkheid van het onderwijs en de kansengelijkheid. Het behalen
van deze certificaten kost geld. De ouders van leerlingen die deelnemen
aan het experiment, moeten deze kosten zelf betalen, eventueel met
behulp van een solidariteitsfonds. Verder ligt met dit deelexperiment de
verantwoordelijkheid voor de inhoud (en totstandkoming en correctie) bij
een instantie buiten Nederland. Daar komt bij dat de examens voor deze
certificaten gedurende het hele jaar worden afgenomen, sommige ná het
CE. Ook wordt het onderdeel literatuur er niet in meegenomen.
De uitkomsten van dit deelexperiment zijn aanleiding om te onderzoeken
welke onderdelen uit deze internationale examens door deze scholen
gemist worden in de Nederlandse CE’s moderne vreemde talen. Het sluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

4

immers aan op een breder debat over de inhoud van de CE’s van de
moderne vreemde talen. Ik heb SLO dan ook gevraagd de uitkomsten mee
te nemen in een verkenning.
2.5 Deelexamens voor gezakte leerlingen (VO)
Tien scholen bieden leerlingen die gezakt zijn voor hun eindexamen een
alternatieve route aan naar het diploma. Daarbij maken zij gebruik van
deelcertificaten, iets wat volgens de wet alleen in het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo) of via het Staatsexamen mogelijk is.
Voor zowel de scholen als de leerlingen is het voordeel van op de eigen
vo-school blijven voor deelexamens niet altijd evident. Na het zakken
heeft een deel van de leerlingen baat bij een nieuwe omgeving, dit
erkennen ook de deelnemende scholen. De ervaringen van de scholen en
leerlingen zijn positief, al geven scholen aan dat het praktisch heel
moeilijk te regelen is met roosters en begeleiding van leerlingen.
De uitkomsten van dit experiment geven inzicht in de voor- en nadelen
van het mogelijk maken van deelexamens voor bepaalde groepen
leerlingen in het reguliere vo, los van de effecten daarvan op het vavo en
het staatsexamen. Ik heb eerder richting uw Kamer aangegeven2 dat
vrijwel elke aanpassing in één deel van het examenstelsel consequenties
heeft voor de andere examenvoorzieningen. Dat maakt dat zorgvuldigheid
geboden is. Het vraagstuk over deelexamens is daarmee niet alleen een
vraag over examinering in het reguliere vo, maar automatisch een vraag
die hoort bij het nadenken over de doorontwikkeling van het hele
examenstelsel. De opbrengsten van het experiment neem ik daarom mee
bij het samenstellen van de onderzoeksagenda toetsing en examinering
VO 2021, die als doel heeft om op zorgvuldige wijze verder te werken aan
het innoveren en toekomstbestendig maken van het examenstelsel in het
vo. Over de voortgang hiervan informeer ik uw Kamer in het voorjaar van
2021.
2.6 Septemberroute (VO)
Tien scholen bieden leerlingen die gezakt zijn, de gelegenheid om
gedurende de zomermaanden een onderdeel of onderdelen van het
combinatiecijfer te verbeteren waardoor zij aan het begin van het
volgende schooljaar (augustus of september) alsnog kunnen slagen.
Vaak gebeurt dit door middel van een verbetering van het profielwerkstuk.
Doordat leerlingen alsnog aan het einde van de zomer slagen, kunnen zij
zich nog inschrijven voor de vervolgopleiding in het aansluitende
school-/collegejaar.
De mogelijkheid om onderdelen van het combinatiecijfer aan het begin
van het nieuwe schooljaar te verbeteren met behoud van alle andere
resultaten, is regulier alleen mogelijk op het vavo.
Net als het deelexperiment hierboven, worden de opbrengsten van het
experiment meegenomen bij het samenstellen van de onderzoeksagenda
toetsing en examinering VO 2021, die als doel heeft om op zorgvuldige
wijze verder te werken aan het innoveren en toekomstbestendig maken
van het examenstelsel in het vo.

2

Visie op toetsing en examinering in het voortgezet onderwijs, Kamerstuk 31 289, nr. 395.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

5

2.7 Minder onderwijstijd en onderwijstijd inruilen voor ontwikkeltijd
(PO/VO)
Elf po-scholen besteden een deel van de verplichte onderwijstijd aan
diverse doelen, zoals scholing/professionalisering van het team, het
voorbereiden van innovaties binnen de school, of het overstappen op een
ander rooster. Het gaat hierbij om enkele dagen per jaar.
Vier vo-scholen hebben de onderwijstijd verminderd. Scholen plannen
minder lessen om bijvoorbeeld onderwijsontwikkeling of rapportvergaderingen anders te plannen.
Drie vo-scholen hebben de onderwijstijd voor leerlingen aangepast in het
kader van passend onderwijs.
De ervaringen van de deelnemende po-scholen zullen worden betrokken
bij het Experiment Ruimte voor Regie. Dat experiment is op 1 augustus
2020 gestart en biedt twintig basisscholen de mogelijkheid om af te wijken
van, onder andere, de vakantieregeling en de vijfdaagse schoolweek.
Voor de deelnemende vo-scholen is gedurende het experiment Regelluwe
scholen de noodzaak voor dit deelexperiment afgenomen doordat er via
de cao afspraken zijn gemaakt over ontwikkel- en onderwijstijd. Naar
aanleiding hiervan heb ik besloten dit deelexperiment niet breed
toegankelijk te maken.
2.8 Aanpassen onderwijstijd voor meer passend onderwijs (PO)
In de deelexperimenten, die in dit kader door het genoemde consortium
zijn gevolgd, wordt in het ene deelexperiment de onderwijstijd ingezet
voor een familieklas en in het andere deelexperiment de onderwijstijd
ingezet voor meer «behandeltijd». Deze deelexperimenten blijken
positieve effecten te hebben. Het geeft leerlingen meer rust, ze gedragen
zich beter en kunnen zich beter concentreren en motiveren, terwijl ze even
veel of nog meer lijken te leren. In het geval van de familieklas lijkt het ook
een positief effect op het gezin te hebben. Bovendien zijn de leraren,
ondersteuners en behandelaren meer tevreden: het werk «voelt» lichter.
Mooie voorbeelden dus van slimmer omgaan met de onderwijstijd voor
leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte. In de reactie op de
evaluatie van passend onderwijs en in de onderwijs-zorg-brief heb ik
aangeven dat we met alle partners nader gaan onderzoeken of we
slimmer met de onderwijstijd kunnen omgaan voor leerlingen met een
ondersteuningsbehoefte.
2.9 Educatieve keuzedagen (PO)
Drie scholen geven leerlingen de mogelijkheid om maximaal twee dagen
per jaar een activiteit buiten de school te verrichten, waarbij de ouders
verantwoordelijk zijn voor de begeleiding. Omdat de activiteit een
educatief karakter moet hebben en een leerervaring oplevert die de school
niet kan bieden, mag deze activiteit meetellen als onderwijstijd.
In mijn brief bij de derde voortgangsrapportage van het experiment
Regelluwe scholen heb ik aangekondigd te willen kijken naar meer ruimte
op dit punt voor alle po-scholen.3 Ik neem de uitkomsten daarom mee in
het traject Ruimte voor Regie po.

3

Kamerstuk 29 546, nr. 30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

6

2.10 Vierdaagse schoolweek/flexibele onderwijstijden (PO)
Er is één school die experimenteert met een vierdaagse schoolweek. Dit is
een school voor speciaal basisonderwijs die op pedagogische gronden op
woensdag geen onderwijs geeft. Het team is dan wel aanwezig en is bezig
met onder andere lesvoorbereiding. De school geeft aan dat de leerlingen
zich beter kunnen concentreren als zij een vrije dag midden in de week
hebben. Hierdoor gaat minder onderwijstijd verloren. Vanwege een fusie
met een andere school zal deze school dit deelexperiment niet voortzetten.
Binnen het programma Ruimte voor Regie is op 1 augustus 2020 het
Experiment Ruimte in Onderwijstijd gestart. Dat experiment biedt twintig
basisscholen de mogelijkheid om af te wijken van, onder andere, de
vakantieregeling en de vijfdaagse schoolweek.
2.11 Instroom kleuters (PO)
Acht bassischolen experimenteren met een vervroegde instroom en met
vaste instroommomenten van kleuters. Zeven van deze scholen hanteren
een aantal vaste instroommomenten per jaar. De leerling komt niet binnen
meteen nadat hij/zij vier jaar is geworden, maar kan uitsluitend instromen
op een aantal vaste instroommomenten in het schooljaar (meestal vijf, na
elke schoolvakantie). Vaste instroommomenten zijn nu niet verboden,
maar de praktijk is dat de meeste kinderen niet «wachten» tot zo’n
moment, maar meteen instromen. De afwijking van wet- en regelgeving in
deze deelexperimenten is dat kinderen hierbij ook vervroegd mogen
instromen, namelijk vanaf de leeftijd van drie jaar en tien maanden. In de
huidige wet- en regelgeving mag een kind vanaf die leeftijd maximaal vijf
dagen komen wennen op de basisschool. In het deelexperiment mag een
kind vanaf die leeftijd dus al volledig instromen op de school. Om dit
breed mogelijk te maken, zou de WPO moeten worden aangepast.
Daarnaast heeft één school alleen geëxperimenteerd met vervroegde
instroom als dat passend is bij de ontwikkeling van het kind. Deze school
liet kinderen instromen vanaf drie jaar en tien maanden, maar zonder de
vaste instroommomenten. Volgens deze school vinden veel ouders dat
hun kind er al op die leeftijd aan toe is om in te stromen in de basisschool.
Uit het onderzoek blijkt dat de aanpak met vaste instroommomenten
volgens de scholen zorgt voor meer rust op de groep en een beter
pedagogisch klimaat in de kleutergroepen. Ook zou het gunstig zijn voor
de werkdruk van leerkrachten. Vanuit de kinderopvang leefden er wel
vragen bij de vervroegde instroom en werd aangegeven dat de ontwikkeling van het kind altijd centraal moet staan in de keuze om vervroegd
naar school te gaan. Het leidde in deze deelexperimenten niet meteen tot
heel grote (financiële) consequenties, noch voor de kinderopvang, noch
voor de basisschool. Het aantal scholen is in dit experiment is te gering
om vergaande conclusies te verbinden aan deze uitkomsten.
In een motie van de leden Rudmer Heerema en Van Meenen is gevraagd
om een pilot met flexibele instroom te starten in het basisonderwijs én in
het voortgezet onderwijs.4 Bij de uitvoering van die motie worden de
uitkomsten en ervaringen van dit deelexperiment met vervroegde
instroom en vaste instroommomenten meegenomen. Ik verwacht uw
Kamer hierover in het eerste kwartaal van 2021 te informeren.

4

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

7

2.12 Pre-school (PO)
Eén school is bezig geweest met dit deelexperiment. Dit deelexperiment
ging over de toelating van kinderen vanaf de leeftijd van 2,5 jaar tot de
basisschool (een groep van 16 kinderen per schooljaar). Omdat dit
deelexperiment verder gaat dan alleen een afwijking van onderwijswetgeving, is dit deelexperiment gebaseerd op een convenant tussen
Ministerie van OCW (in samenspraak met SZW), de gemeente Den Haag
en Stichting De Haagse Scholen (openbaar onderwijs). De gemeente Den
Haag heeft hiervoor ook een subsidie van 60.000 euro voor drie jaar
beschikbaar gesteld.
De school was vooral geïnteresseerd in de pedagogische aspecten van
deze aanpak en is heel tevreden over de uitkomsten van dit deelexperiment. Het gaat vooral om de meerwaarde van begeleiding door een
hbo-opgeleide leerkracht (samen met een pedagogisch medewerker) van
deze jonge kinderen.
De school heeft, nu het deelexperiment na drie jaar stopt, aangegeven
niet door te willen gaan met dit deelexperiment. De uitkomsten van dit
deelexperiment kunnen wel gebruikt worden voor nader onderzoek.
3. Niet structureel mogelijk maken
De laatste categorie betreft deelexperimenten waarvan ik hetgeen
waarmee geëxperimenteerd is niet structureel mogelijk maak. De
deelexperimenten bleken in de praktijk onnodig omdat er voldoende
ruimte bleek te zijn.
3.1 Global Politics / Global Perspectives als alternatief voor Maatschappijleer (VO)
Op één school volgen de leerlingen op havo en vwo het vak Global
Politics en Global Perspectives verplicht en krijgen een internationaal
erkend certificaat dat meetelt als schoolexamencijfer voor maatschappijleer.
Ik maak dit deelexperiment niet breed mogelijk. De eindtermen voor
maatschappijleer laten genoeg ruimte voor scholen om dit vak zelf in te
vullen. Daarnaast bestaat in de wet al de mogelijkheid om een schooleigen vak door de Minister te laten erkennen.
3.2 Afwijking profielkeuzevak (VO)
Vier scholen voeren dit deelexperiment uit. Voor de deelnemende
vwo-afdeling was de aanleiding voor deze melding de constatering dat
leerlingen – om alle opties voor een vervolgstudie open te houden – vaak
kiezen voor een natuur-profiel, terwijl hun belangstelling en talenten vaak
breder liggen, bijvoorbeeld bij talen, maatschappijvakken of creatieve
vakken. Binnen de natuur-profielen zijn de keuzevakken wettelijk beperkt
tot bètavakken. Leerlingen kunnen in het vrije deel extra vakken kiezen om
daarmee hun vakkenpakket te verbreden. Door het keuzevak in te wisselen
voor een examenvak naar keuze komt de school tegemoet aan de
verbredingswens van leerlingen.
Er zijn drie vmbo-scholen die een melding hebben gedaan omtrent het
algemeen vormende profiel(keuze)vak van één of meer profielen. De
motivatie van de scholen om af te wijken van de voorgeschreven
algemeen vormende vakken is om profielen meer te laten aansluiten bij
de interesses en talenten van leerlingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

8

Er zijn positieve reacties, al worden ook risico’s geïdentificeerd. Zo bestaat
er het risico op het kiezen van een «pretpakket» en zijn er grote roostertechnische uitdagingen voor scholen.
De ervaringen van scholen rond dit deelexperiment leiden niet tot een
landelijk beeld van té beperkte keuzevrijheid. Het experiment Regelluwe
scholen is voor enkele deelnemende scholen aanleiding geweest om de
vernieuwing van het vmbo soepeler te laten verlopen door leerlingen
meer vrijheid te geven in de vakkenkeuze.
Ik heb besloten dit deelexperiment niet breed mogelijk te maken. Er is
binnen de profielkeuze genoeg ruimte om te kiezen voor verschillende
vakken en om extra vakken te kiezen. Daarnaast kunnen scholen ervoor
kiezen om een schooleigen vak te laten erkennen, dat vak telt dan mee in
het combinatiecijfer.
Tot slot
Ik wil de scholen die hebben deelgenomen aan het experiment Regelluwe
scholen bedanken. Voor hun betrokkenheid de afgelopen jaren en voor
het uitsteken van hun nek. Naast alle uitdagingen waarvoor het po en vo
zich gesteld ziet, zagen deze scholen mogelijkheden om te experimenteren en bij te dragen aan het verbeteren van het stelsel.
Het is mooi om te zien met welke uiteenlopende voorstellen de scholen
zijn gekomen om tijdelijk van regelgeving te mogen afwijken. Dit heeft
ook mooie netwerken opgeleverd binnen en tussen scholen. Teams zijn
gericht gaan verkennen wat er beter kan en hoe de ontstane ruimte
ingevuld kan worden wanneer van regelgeving mag worden afgeweken.
Maar ook heeft het voor scholen inzichten opgeleverd wat er binnen de
huidige regelgeving al mogelijk is.
Voor de scholen was vanaf het begin helder dat het experiment eindig zou
zijn. Met deze brief heb ik duidelijkheid willen geven over het vervolg,
waardoor ook de scholen weten waar zij aan toe zijn. De scholen hebben
nog een jaar om de deelexperimenten af te ronden. Mocht de afronding
voor cohorten binnen de deelnemende scholen voor problemen zorgen,
dan zal ik deze met eventuele beschikkingen passend oplossen. Het
genoemde consortium van onderzoekers en ondersteuners is ook in het
laatste jaar nog beschikbaar bij vragen van scholen.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 546, nr. 33

9