Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 341

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK VAN EEN DELEGATIE UIT DE
VASTE COMMISSIE VOOR VEILIGHEID EN JUSTITIE AAN
MAROKKO VAN 18 TOT EN MET 21 OKTOBER 2015 INZAKE
TERRORISMEBESTRIJDING
Vastgesteld 4 december 2015
Een delegatie van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie uit de
Tweede Kamer der Staten-Generaal heeft van 18 tot en met 21 oktober
2015 een werkbezoek gebracht aan Marokko in het kader van terrorismebestrijding. Nederland en Marokko zullen de komende tijd intensief
samenwerken als co-voorzitter van het Global Counter Terrorism Forum
(GCTF).
De delegatie heeft gesprekken gevoerd met een aantal Ministers, de
voorzitters van de commissies buitenlandse zaken en binnenlandse zaken
uit het Marokkaanse parlement en ngo’s. Daarnaast heeft zij bezoeken
gebracht aan het Bureau Central des Investigations Judiciaires (de
inlichtingendienst), een vluchtelingenopvang en het imamopleidingsinstituut.
Gedurende de reis is de delegatie inhoudelijk ondersteund door de
Nederlandse ambassadeur te Rabat de heer R.G. Strikker, zijn plaatsvervanger mevrouw K. Schepers en de tweede politiek secretaris de heer M.
van der Kolk.
De Nederlandse delegatie bestond uit de Tweede Kamerleden mevrouw L.
Ypma (PvdA), voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en
Justitie, alsmede de leden Van Wijngaarden (VVD), Marcouch (PvdA),
Recourt (PvdA), Kooiman (SP) en Oskam (CDA).
De delegatie werd ambtelijk ondersteund door mevrouw A.E.A.J.
Hessing-Puts, waarnemend griffier van de vaste commissie voor
Veiligheid en Justitie van de Tweede Kamer.
De Nederlandse delegatie brengt als volgt verslag uit van haar
bevindingen.
Zondag 18 oktober 2015
Bij aankomst op de luchthaven van Casablanca werd de delegatie
ontvangen door de ambassadeur en de tweede politiek secretaris. De

kst-29754-341
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 341

1

delegatie heeft vervolgens een bezoek gebracht aan de Hassan II moskee
in Casablanca alwaar een rondleiding werd verzorgd.
Aansluitend is de delegatie doorgereden naar Rabat alwaar de delegatie
in een informeel diner door de ambassadeur en de tweede politiek
secretaris is gebriefd over de actuele politieke, economische, financiële en
sociale situatie in Marokko en het inhoudelijke programma van het
werkbezoek.
Marokko is een onafhankelijke staat sinds 2 maart 1956 en onderverdeeld
in vijftien regio’s. Marokko is een constitutionele monarchie. Sinds 30 juli
1999 is Koning Mohammed VI in functie als staatshoofd. MinisterPresident Benkirane is sinds 29 november 2011 in functie als regeringsleider. In 2010 vierden Nederland en Marokko 400 jaar economische
betrekkingen.
Het Marokkaanse parlement bestaat uit twee kamers, te weten een kamer
van adviseurs bestaande uit 90 tot 120 zetels (indirect gekozen) en een
kamer van vertegenwoordigers van 395 zetels waarvan 60 gereserveerd
voor vrouwen en 30 voor jongeren (tot 30 jaar). Er zijn 30 politieke partijen
in Marokko.
Maandag 19 oktober 2015
Bezoek Parlement
De delegatie heeft een kort bezoek gebracht aan de plenaire zaal in het
parlement. Daarna vond een gesprek plaats met de voorzitters van de
commissie Buitenlandse Zaken, Islamitische Zaken en Marokkanen in het
buitenland en van de commissie Binnenlandse Zaken.
Er is gesproken over de ontwikkelingen sinds 2011, de nieuwe constitutie
waarin meer aandacht is voor vrouwen en mensenrechten in algemene
zin, het religieuze conflict en de sturing op een gematigde (Malekitische)
islam (via scholing, ook in de moskee). Er werd aangegeven dat jihadstrijders buitenstaanders zijn. Dit past niet binnen de gematigde islam die
in Marokko wordt nagestreefd. Terrorisme moet heel nadrukkelijk worden
bestreden. Scholing en cultuur spelen daarbij een belangrijke rol. Helaas
is het budget voor cultuur erg laag. Slechte organisatie en werkloosheid
zijn een voedingsbodem voor terrorisme.
Bezoek Ministerie Binnenlandse Zaken
Op het Ministerie van Binnenlandse Zaken is een gesprek gevoerd met de
directeur algemene zaken, migratie en grensbewaking en de directeur
internationale samenwerking.
Sinds de aanslagen in 2003 wordt meer aandacht besteed aan deradicalisering. Dat gebeurt met behulp van de islam die zeer goed georganiseerd
en gestructureerd is. Veel moskeeën zijn tegenwoordig voorzien van
installaties waarmee van afstand kan worden meegekeken. Ook zijn er
steeds meer vrouwelijke predikers, die overigens niet het vrijdaggebed
leiden. Geprobeerd wordt in gesprek te gaan met salafisten en jihadleiders. Door samen te werken kunnen structuren worden ontmanteld en
wordt voorkomen dat de jeugd erin belandt. Getracht wordt de jeugd
meer in de politiek te betrekken. Zo zijn er 30 zetels voor jongeren
gereserveerd in de kamer van vertegenwoordigers.
Lunchgesprek commissievoorzitter Buitenlandse Zaken
De delegatie heeft een lunch aangeboden gekregen van de commissievoorzitter Buitenlandse Zaken. Dit gaf de delegatie de gelegenheid in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 341

2

informele setting nader kennis te maken en op informele wijze nader met
elkaar te spreken.
Gesprek onderminister Buitenlandse Zaken
Op het Ministerie van Buitenlandse Zaken is gesproken met de onderminister van Buitenlandse Zaken, een van de zes vrouwelijke, van in totaal
38 kabinetsleden. Er is gesproken over de Marokkaans-Nederlandse
samenwerking in het GCTF waar alle experts bij elkaar gebracht worden
om het wereldwijde probleem aan te pakken om nog meer cellen te
ontmantelen. Dit kan door het uitwisselen van informatie, migranten te
accepteren en te laten integreren. Er vindt een dagelijkse uitwisseling van
informatie plaats tussen Marokko en Europol. Volgens de onderminister
moet er meer samengewerkt worden met Europese organisaties.
Daarnaast spelen sociale media een cruciale rol. Aangegeven wordt dat
dit moeilijk is te beheersen.
Gesprek Minister Habous en Islamitische Zaken
De Minister Habous en Islamitische Zaken is een onafhankelijke Minister,
niet gelieerd aan een politiek partij, direct aangesteld door de Koning. Hij
is verantwoordelijk voor de imamopleidingen die overigens nog maar
sinds twaalf jaar zijn ingesteld. Voorheen vond scholing via privéscholen
plaats. Er bestaat volgens de Minister een sociale behoefte aan het geloof.
Als mensen geen verbondenheid voelen vluchten ze in het geloof of een
idealisme.
Aangegeven wordt dat overeenstemming is over de basisbeginselen van
de islam maar dat daarbinnen nuances zijn. 90% van de moslims
praktiseert de gematigde islam, zoals die de Marokkaanse regering ook
voor ogen staat. Moslimterroristen hanteren een letterlijke uitleg van de
islam. Training van imams is het begin van het proces.
Diner residentie
Op de residentie vond een diner plaats met de secretaris-generaal van de
Rabita Mohammedia des Oulémas. Dit is een organisatie die gelieerd is
aan het Ministerie van Islamitische Zaken, die onderzoek doet naar
religieuze teksten en onduidelijkheden in de Koran interpreteert. Ook
aanwezig was de voorzitter van de Marokkaanse Nationale Mensenrechtenraad (CNDH). Het was een zeer open gesprek waarbij ook is gesproken
over het rapport van Amnesty International «Shadow of impunity. Torture
in Morocco and Western Sahara» van mei 2015 over martelingen en
onmenselijke behandelingen in gevangenissen en de recentelijke
aankondiging van Marokko dat Human Rights Watch niet meer welkom is
in dit land. De voorzitter van de Nationale Mensenrechtenraad stelde dat
Marokko nog een lange weg te gaan heeft, maar dat voor hervormingen
en respect voor mensenrechten al vijftien jaar veel aandacht is en dat
Marokko per saldo veel vooruitgang heeft geboekt.
Dinsdag 20 oktober 2015
Bezoek inlichtingendienst
Het Bureau Central des Investigations Judiciaires (BCIJ) is opgericht na de
aanslagen in 2003. Deze inlichtingendienst is ervan overtuigd dat daarmee
ernstige aanslagen zijn voorkomen. Er wordt gestreden tegen terrorisme,
voor binnenlandse- en buitenlandse veiligheid, tegen vervalsing van geld,
wapensmokkel en georganiseerde criminaliteit. Er wordt al samengewerkt
met Nederland, waardoor een aanslag op de politie in Nederland in
oktober 2014 werd voorkomen. De hoop wordt uitgesproken dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 341

3

bezoek van de Nederlandse parlementaire delegatie een voorbode is voor
nog betere samenwerking tussen beide landen en dat ervaringen kunnen
worden uitgewisseld.
Marokko zou graag actiever optreden in Europol. BCIJ stelt voor de
omringende landen (buiten Europa, grenzend aan de Middellandse Zee)
hierin te laten deelnemen.
Aangegeven wordt dat goede samenwerking plaatsvindt met andere
Afrikaanse landen, wat belangrijk wordt gevonden in de strijd tegen
terrorisme, maar dat de relatie met Algerije helaas is verstoord. Rechtshulpverzoeken kunnen door goede relaties, ook met Nederland sinds het
verdrag in 2012, gemakkelijk worden afgedaan.
In Marokko vindt geen democratische controle plaats op het werk van de
veiligheidsdienst zoals dat in Nederland gebruikelijk is. De officier van
justitie speelt in belangrijke rol in zowel de uitvoering als de controle.
Gesprek Minister Marokkanen in het buitenland en migratie
De Minister geeft aan dat Marokkanen in het buitenland moeten
deelnemen in die samenleving en daaraan een bijdrage moeten leveren.
Integratie in die samenleving is belangrijk, ook voor Marokko. Scholing
speelt een belangrijke rol, aangezien preventie daar begint. Er moet ook
zicht worden gehouden op de jeugd. Tegelijkertijd moeten Nederlandse
Marokkanen ambassadeur zijn van hun herkomstland, maar ze moeten
meedoen in Nederland en daar succesvol zijn. Gebrek aan kennis creëert
angst. Daar moet aan gewerkt worden.
Marokko heeft naar schatting 45.000 hoofdzakelijk sub-Sahara migranten
en ongeveer 2500 Syrische vluchtelingen. Daarmee is de migratiedruk op
Marokko relatief gering. Marokko is niet langer alleen een doorgangsland
voor migranten maar ook een bestemmingsland geworden.
Om die reden is in 2013 een nieuw migratiebeleid opgezet waarmee
migranten geregulariseerd kunnen worden. Ruim 18.000 migranten zijn
inmiddels geregulariseerd, over 900 andere gevallen word nog deze
maand een beslissing genomen. Anderen willen niet geregulariseerd
worden omdat ze niet willen blijven.
Bezoek vluchtelingenopvang
De delegatie kreeg een rondleiding door het centrum dat vooral mensen
uit noordelijk Afrika opvangt. Er werd gesproken met vluchtelingen, en
vertegenwoordigers van de Fondation Orient Occident, de Internationale
Organisatie voor Migratie, Caritas, Gadem en de UNHCR. In deze
gesprekken werd onder anderen ingegaan op de behoefte aan taalonderwijs, gezondheidszorg en werkvoorzieningen.
Bezoek Instituut Mohammed V imamopleiding
De delegatie heeft een rondleiding gekregen door het opleidingsinstituut
voor imams. Imams worden door de staat opgeleid. Dit betekent dat in
Marokkaanse moskeeën wordt gepredikt wat vanuit het Ministerie van
Islamitische Zaken komt. Met gedegen kennis van de islam wordt door de
Raad van Islamitische Geleerden gepoogd extremistische boodschappen
te ontkrachten. Ook imams uit andere delen van de wereld, maar vooral
uit Afrika worden hier opgeleid ten behoeve van de effectiviteit van de
anti-extremistische aanpak. Zo zijn er honderden studenten uit Mali,
Ivoorkust, Guinée en ook Frankrijk. Frankrijk en Marokko hebben een
akkoord gesloten over het opleiden van Franse imams in Marokko. Ook
heeft de delegatie gezien dat er op het instituut aparte klassen zijn waarin
vrouwen worden opgeleid, zoals eerder duidelijk werd tijdens het gesprek
op het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 341

4

Gesprek Minister van Justitie
De delegatie heeft tijdens het gesprek aandacht gevraagd voor de
mensenrechten in Marokko. Ook kwam in het gesprek het voorgenomen
bezoek van de Marokkaanse Minister van Justitie aan Nederland (begin
december) aan de orde. De Minister gaf aan blij te zijn met het geplande
bezoek en zeer geïnteresseerd te zijn in de Nederlandse organisatie van de
rechtspraak, de verhouding tussen de magistratuur en het Ministerie van
Justitie en de Nederlandse inspanningen om de rechtspraak te moderniseren en te digitaliseren. Marokko heeft overigens al een digitaal
zaakverwerkingssysteem. Via een e-justice app zijn rechtszaken te
raadplegen.
Verder werd aangegeven dat Marokko de wetgeving zoveel mogelijk in
overeenstemming probeert te brengen met die van de EU-lidstaten, maar
zijn sommige westerse aspecten (zoals het verbod op polygamie en het
toestaan van homoseksualiteit) vooralsnog een brug te ver.
Receptie residentie
Tijdens een receptie op de residentie werd de delegatie in de gelegenheid
gesteld op eigen gelegenheid in gesprek te gaan met vertegenwoordigers
van non-gouvernementele organisaties en deelnemers aan het Matra Sud
programma (rechters en officieren van justitie uit de Noord-Afrikaanse
landen).
Woensdag 21 oktober 2015
Vertrek vanuit Rabat naar vliegveld Casablanca voor terugvlucht naar
Amsterdam.
De voorzitter van de delegatie,
Ypma
De griffier van de delegatie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 754, nr. 341

5