Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 919

Defensienota

Nr. 30

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 31 januari 2019
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 16 november 2018 inzake
de Innovatiestrategie Defensie «Samen Sneller Innoveren» (Kamerstuk
34 919, nr. 28).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 28 januari 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Aukje de Vries
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-34919-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

1

1
De Innovatiestrategie beschrijft de wijze waarop Defensie intern
en met partners wil vernieuwen op het gebied van sneller en
effectiever innoveren. Wie is binnen Defensie »eigenaar» voor de
implementatie van de Innovatiestrategie? Hoe worden de voortgang en resultaten van de Innovatiestrategie gemonitord en
gerapporteerd aan de Kamer? Hoe worden de bestaande partners
vanuit de kennisinfrastructuur betrokken?
17
Kunt u een overzicht geven van de projecten in de innovatieportfolio van Defensie?
30
Op welke wijze zijn de kennisinstituten betrokken bij de uitvoering van de innovatiestrategie?
De innovatiestrategie geeft de defensieonderdelen de ruimte om te
experimenteren en brengt samenhang in de activiteiten. De implementatie
van de innovatiestrategie is niet centraal belegd; innovaties moeten vanuit
de defensieonderdelen zelf komen. De Chief Innovation Advisor (CIA) en
het innovatienetwerk jagen innovaties aan, nemen belemmeringen weg
en bewaken de samenhang.
De eerste stap in dezen is de invulling van de innovatieportfolio 2019.
Daarbij zal aandacht uitgaan naar zowel technische als sociale innovaties.
De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitwerking van de innovatiestrategie.
De kennisinstituten zijn vanzelfsprekend partner bij de uitvoering van de
innovatiestrategie. In bijlage 1 van de innovatiestrategie is beschreven op
welke wijze Defensie haar kennisinfrastructuur heeft ingericht. De innovatiestrategie is complementair aan de huidige manier van werken en
versterkt de gouden driehoek. Tegelijkertijd wordt gestreefd naar nieuwe
partnerschappen.
2
De Innovatiestrategie geeft aan dat er extra aandacht komt voor
gebruik van bestaande technologie en kennis in innovatietoepassingen. Kunt u aangeven welk extra budget cq. middelen worden
vrijgemaakt voor innovatietrajecten? Kunt u aangeven hoe, door
wie en op welke (korte) termijn de gewenste cultuur/socialeorganisatorische kaders worden geëffectueerd?
5
Hoeveel middelen zijn met de Defensienota 2018 vrijgemaakt om
de experimenten te faciliteren en partnerschappen op te bouwen?
Hoe zijn de middelen over de organisatieonderdelen verdeeld?
18
Kunt u een overzicht geven van de diverse bronnen van financiering voor innovatieprojecten, met name buiten Defensie?
27
Hoe zorgt u ervoor dat er straks wel middelen zijn om een
innovatie in de dagelijkse bedrijfsvoering op te nemen?
Binnen begrotingsartikel 6: Investeringen krijgsmacht is € 5,0 miljoen
beschikbaar gesteld voor innovatieprojecten (Kamerstuk 35 000 X, nr. 2).
Bij de defensieonderdelen zijn in het budget ook middelen beschikbaar in
het kader van innovatietrajecten. In 2018 was dat, naar schatting, bij
Defensie Materieel Organisatie (DMO) € 3,2 miljoen, Commando
Luchtstrijdkrachten (CLSK) € 0,9 miljoen, Commando Landstrijdkrachten
(CLAS) € 2 miljoen, Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) € 2 miljoen,
Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) € 0,2 miljoen en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

2

Koninklijke Marechaussee (KMar) € 0,2 miljoen. Deze budgetten kunnen
van jaar tot jaar variëren, afhankelijk van de gestelde behoeften.
Er zijn verschillende mogelijkheden om innovatieprojecten extern te
financieren. In de Defensie Industrie Strategie (Kamerstuk 31 125, nr. 92) is
op pagina 29 een overzicht opgenomen van de verschillende bronnen van
financiering, namelijk vroegfasefinanciering, Small Business Research
Innovation (SBIR), Innovatiekrediet, WBSO (fiscale korting), Innovatiebox,
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)-regeling, Nationale Wetenschapsagenda
(NWA) en PPS-toeslag. Bovendien wordt het topsectorenbeleid doorontwikkeld met specifieke aandacht voor het thema veiligheid (zie ook vraag
3).
Bij de uitwerking van de innovatiestrategie zijn cultuur- en organisatorische veranderingen een belangrijk aandachtgebied. Het Innovatiecentrum Future Relevant Operations with Next generation Technology
(FRONT) signaleert in samenspraak met de defensieonderdelen behoeften
en samen worden stappen gezet om de gewenste organisatorische
veranderingen te bereiken.
3
De Defensie Industrie Strategie (DIS) beschrijft de gewenste
kennisgebieden en industriële capaciteiten voor Defensie
toepassingen. Genoemd wordt de relatie met nieuwe topsectorenbeleid. Welke expertise-onderwerpen en industriële capaciteiten worden opgebouwd binnen het nieuwe topsectorenbeleid
beleid en in welke omvang? Hoe sluit het bestaande NTP
programma aan op de gekozen prioriteiten binnen de DIS, dan
wel hoe wordt dit aangesloten?
Het topsectorenbeleid wordt doorontwikkeld naar een missiegedreven
aanpak. Er zijn vier maatschappelijke thema’s vastgesteld, waaronder het
thema «Veiligheid». De ministeries van Defensie en Justitie & Veiligheid
stellen thans in nauw overleg met de topsectoren – hierin zijn bedrijven en
kennisinstellingen vertegenwoordigd – missies op. De missies zullen in
het voorjaar van 2019 door het kabinet worden vastgesteld, waarna de
Kamer zal worden geïnformeerd. Vervolgens zullen de topsectoren aan de
hand van de missies hun Kennis en Innovatie Agenda’s (KIA’s) opstellen.
Aansluitend kan inzicht worden gegeven in de expertise-onderwerpen en
de industriële capaciteiten die in het kader van het thema veiligheid gaan
worden ontwikkeld.
Bedrijven kunnen bij Defensie een voorstel indienen voor een Nationaal
Technologie Project (NTP). Het NTP-programma stimuleert de ontwikkeling van prototypen en demonstratie van defensie-specifieke toepassingen. Vanaf 2019 worden de nieuwe NTP-programma’s aangesloten op
de prioriteiten van de DIS.
4
Kan van Defensie verwacht worden dat het specialistische kennis
in huis heeft van steeds kennisintensievere technische systemen?
Zo nee, hoe en door wie kan dit worden ingevuld/aangevuld?
Nee, dat is niet het uitgangspunt. Defensie houdt bij de Nederlandse
Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO),
Nederlandse Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) en Maritime Research
Institute Netherlands (MARIN) een externe kennisbasis in stand om te
voorzien in de benodigde specialistische kennis. In aanvulling hierop zoekt
Defensie samenwerking – al dan niet via organisaties als VNO/NCW, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

3

ondernemersorganisatie voor de technologische industrie (FME),
Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV), en het platform
Defensie en bedrijfsleven Next Level – met industrie, Midden- en Kleinbedrijf (MKB), startups en andere partijen zodat kan worden voorzien in
haar kennisbehoeften. De kennisportfolio Defensie wordt periodiek herijkt
om te waarborgen dat de kennisbasis ook in de toekomst voldoet.
5
Hoeveel middelen zijn met de Defensienota 2018 vrijgemaakt om
de experimenten te faciliteren en partnerschappen op te bouwen?
Hoe zijn de middelen over de organisatieonderdelen verdeeld?
Zie het antwoord op vraag 2.
6
Hoe faciliteert de Innovatiestrategie de samenwerking met het
midden- en kleinbedrijf?
De innovatiestrategie is mede bedoeld om het Midden- en Kleinbedrijf
(MKB) meer inzicht te geven in de wijze waarop Defensie innovatie heeft
georganiseerd. De strategie geeft defensieonderdelen de ruimte om te
experimenteren, brengt samenhang in activiteiten en is gericht op het
wegnemen van belemmeringen. Defensieonderdelen worden aangemoedigd om samen met het MKB nieuwe ideeën te ontwikkelen en
daarmee te experimenteren.
7
Wat is de definitie van «eindgebruiker»? Gaat het daarbij ook om
bedrijven in de militaire industrie? Zo ja, in hoeverre verhoudt
zich deze bepaling de aanbestedingswet en artikel 346 WVEU?
De eindgebruiker is degene die gebruik gaat maken van de beoogde
toepassing. Dat is altijd een eenheid van een defensieonderdeel, waarbij
de wijze van samenwerking met een private partij en aanbesteding per
project wordt beoordeeld. Toepassing van de aanbestedingswet of artikel
346 zal per geval verschillen.
8
Wat zijn de regels van het flexibel toetsingskader in het kader van
de selectiefunctie?
28
Wat houden de kaders in die u gaat stellen voor wat uw partners
wel en niet van u kunnen verwachten?
Na de opstelling van de innovatiestrategie zal in 2019 worden begonnen
met het uitwerken van het flexibele toetsingskader. Het toetsingskader
biedt waarborgen dat er voldoende ruimte is om met veelbelovende
nieuwe ontwikkelingen te experimenteren zonder daarbij de militaire
toepasbaarheid uit het oog te verliezen. Bovendien kunnen aan de hand
van het toetsingskader vergelijkbare behoeftes van de verschillende
defensieonderdelen worden gebundeld zodat deze elkaar kunnen
versterken.
9
In hoeverre verhoudt zich de nieuwe cultuur tot die van militaire
hiërarchie? Geldt deze nieuwe cultuur alleen FRONT of het hele
apparaat? Kunt u dat toelichten?
Een hiërarchie is een manier om personen in een organisatie te ordenen.
In een militaire organisatie is een hiërarchische commandostructuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

4

ingericht zodat de bevelstructuur voor iedereen duidelijk is en besluitvorming effectief kan verlopen. Dit staat los van de cultuur die de
innovatiestrategie Defensie voorstaat. Daarin neemt het ruimte geven aan
nieuwe ideeën een belangrijke plaats in.
Samen met het innovatienetwerk ondersteunt FRONT innovaties voor het
hele defensieapparaat zodat alle defensieonderdelen kunnen experimenteren met nieuwe ideeën. De innovatiestrategie brengt samenhang in de
activiteiten, maar aanpassingen in werkwijzen, mindset en cultuur zullen
tijd vergen.
10
Hoe maakt u meer ruimte voor het concept development en
experimentation? Voor welke onderdelen van Defensie gaat u dat
meer toepassen?
19
Kunt u een overzicht geven van de constatering dat Concept
Development & Experimentation enorm veel kansen biedt?
Concept development and experimentation (CD&E) kan bij elk defensieonderdeel worden toegepast. Een experiment kan op zichzelf staan, maar
kan ook deel uitmaken van meerjarige projecten. Door te experimenteren
ontstaat ruimte om dingen in een veilige omgeving uit te proberen.
Hierdoor komen defensieonderdelen meer te weten over de technische
(on)mogelijkheden die ze kunnen meenemen in de ontwikkeling van
nieuwe concepten en capaciteiten.
Er wordt een innovatieportfolio opgesteld waarmee de kansen inzichtelijk
worden gemaakt. De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitwerking
van de innovatiestrategie. Drie voorbeelden van CD&E-trajecten: de
Robots and Autonomous Systemen (RAS) Eenheid, het Fieldlab Smart
Base en de CARGO Drone (de ontwikkeling van een krachtige drone die
gebruikt kan worden voor de transport van zware goederen).
11
Voor welke materieelprojecten gaat u optreden als launching
customer?
12
Welke technische, juridische en financiële uitdagingen zijn er om
in een aantal gevallen op te treden als launching customer? Wat
gaat u doen om deze problemen te voorkomen? Welke aanvullende maatregelen zijn hiervoor mogelijk?
Onder launching customership verstaan we dat de Nederlandse overheid
de eerste afnemer is van een nieuw product. Hoofdstuk 3 van de Defensie
Industrie Strategie presenteert de ambitie voor de Nederlandse defensietechnologische en -industriële basis. Daar waar er sprake is van een
wezenlijk veiligheidsbelang kan er worden gekozen voor het op nationaal
niveau versterken van kennis, technologieën en industriële capaciteiten.
Hier ligt het ook in de rede om meer te gaan optreden als launching
customer. Per specifiek geval zal altijd een individuele afweging moeten
worden gemaakt.
Een voorbeeld is de verwerving van mobiele multi-missie radarsystemen
(MMR-systemen) ten behoeve van detectie van inkomende raketten,
artillerie, mortieren en kleine onbemande vliegtuigen. Hier is sprake van
de ontwikkeling van een nieuw product door het Nederlandse bedrijfsleven.
De praktische uitwerking kan op verschillende manieren worden vormgegeven. Bij ontwikkelingstrajecten kunnen – met inachtneming van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

5

aanbestedingsregelgeving – afspraken worden gemaakt over de afname
van een product dat is ontwikkeld als dit aan de eisen voldoet. Het hangt
daarbij van de stand van de technologie af of het voor Defensie en de
industrie verantwoord is een concreet resultaat te contracteren. Het
innovatiepartnerschap is een van de opties, maar ook de Commissie
Defensie Materieel Ontwikkeling (CODEMO).
13
Hoe gaat de (geopolitieke, technische, maatschappelijke)
omgeving systematisch worden gemonitord? Gaat de
conflictpreventie-eenheid dat doen?
De geopolitieke en maatschappelijke omgeving wordt doorlopend
gevolgd. Daartoe wordt jaarlijks een strategische monitor gepubliceerd
door The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) en Instituut
Clingendael. In aanvulling daarop worden technologieverkenningen
uitgevoerd door strategische kennispartners zoals TNO, NLR en MARIN.
De Strategische Kennis en Innovatie Agenda 2016–2020 (SKIA) is mede tot
stand gekomen op basis van een technologieverkenning. De innovatiestrategie verwijst naar de Innovation Radar die door TNO is ontwikkeld.
Over het Team Conflict Preventie zult u, conform mijn toezegging,
afzonderlijk worden geïnformeerd.
14
Welke programma’s financiert u nu op het gebied van robotica en
kunstmatige intelligentie? Wat zijn de doelstellingen van deze
programma’s?
Defensie onderkent het belang van robotica en kunstmatige intelligentie
en laat onderzoek op deze onderwerpen uitvoeren.
Op het gebied van robotica financiert Defensie onderzoek bij TNO, NLR en
MARIN naar het gebruik en de mogelijkheden van onbemande systemen
in de lucht, en op en onder het wateroppervlak. Deze programma’s
verkennen de mogelijkheden en zijn met de opgebouwde kennis ondersteunend aan verwervingsprojecten zoals de Medium altitude long
endurance unmanned aerial vehicle (MALE UAV) en de Vervanging van de
Mijnenbestrijdingscapaciteit. Ook wordt, in samenwerking met de
Nationale Politie en Ministerie van Justitie & Veiligheid, onderzoek gedaan
naar het bestrijden van drones in de lucht. In het commando Landstrijdkrachten is onder de 13e brigade een Robots and Automated Systems
(RAS) eenheid opgericht. Deze eenheid gaat experimenteren met
onbemande grondsystemen om na te gaan welke mogelijkheden dit soort
systemen in de toekomst bieden.
Defensie financiert onderzoek op het gebied van kunstmatige intelligentie
(KI) bij TNO, NLR en MARIN. De programma’s richten zich op de toekomstige mogelijkheden van KI, waaronder het gebruik van KI in simulatie.
Verder participeert Defensie in het opstellen van het Strategisch Actieplan
Artificiële Intelligence onder voorzitterschap van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat. Tenslotte is Defensie via TNO betrokken
bij inrichting van een gemeenschappelijk NAVO- onderzoeksprogramma
over kunstmatige intelligentie.
15
Hebben de CIA en de CSA straks ook een team tot hun
beschikking? Zo ja, uit hoeveel FTE’s bestaan hun teams?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

6

De rol van Chief Innovation Advisor (CIA) wordt vervuld door H-FRONT
die in FRONT een beroep kan doen op de deskundigheid van het team.
Daarnaast heeft de CIA directe toegang tot het Innovatienetwerk Defensie.
De rol van Chief Scientific Advisor (CSA) wordt vervuld door de decaan
van de Faculteit Militaire Wetenschappen van de Nederlandse Defensie
Academie (NLDA). De CSA kan terugvallen op de wetenschappelijke staf
van de faculteit.
16
Welke voorbeelden zijn er van uw stelling dat goede ideeën er
niet in slagen om te worden geïmplementeerd? Welke belemmeringen liggen hier aan ten grondslag?
Defensie slaagt er niet altijd in om goede ideeën te vertalen naar concrete
toepassingen. Het betreft hier, bijvoorbeeld, het platform voor open
innovatie (Innocrowds).
Een structuur gericht op risicobeheersing en doelmatigheid, aangevuld
met een gebrek aan beschikbare capaciteit of middelen belemmeren de
implementatie van deze innovaties. Budget en capaciteit is voor een
belangrijk deel gekoppeld aan lang-cyclische plannen, waardoor juist
actuele (relatief kleinschalige) ideeën in het gedrang kunnen komen.
In de innovatiestrategie worden maatregelen beschreven die deze
belemmeringen moeten wegnemen, zoals extra budget voor innovatie en
het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen.
17
Kunt u een overzicht geven van de projecten in de innovatieportfolio van Defensie?
Zie het antwoord op vraag 1.
18
Kunt u een overzicht geven van de diverse bronnen van financiering voor innovatieprojecten, met name buiten Defensie?
Zie het antwoord op vraag 2.
19
Kunt u een overzicht geven van de constatering dat Concept
Development & Experimentation enorm veel kansen biedt?
Zie het antwoord op vraag 10.
20
Hebben de innovatiehubs ook een fysieke locatie of zijn de hubs
locatie-overstijgend?
Ja, de innovatiecentra (innovationhubs) zijn gelokaliseerd bij de
defensieonderdelen.
21
Welke hubs zijn er die intensief samenwerken in het zogenoemde
innovatienetwerk?
In het innovatienetwerk werken onder meer de innovatiecentra FRONT,
Ambition Innovation Results (AIR), Military Innovation by Doing (MIND),
Concept Development & Experimentation (CD&E) en Kennis Innovatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

7

Experimenten en Simulatie (KIXS) nauw samen. De innovatiehubs
vertalen samen met eindgebruikers, kennisinstellingen en het bedrijfsleven ideeën naar de praktijk.
22
Wat wordt verstaan onder de methodiek van design thinking?
Design thinking is een methode waarmee multidisciplinaire teams
complexe vraagstukken oplossen. Hierbij wordt een vaste structuur
gevolgd, die tegelijkertijd veel ruimte geeft voor andere inzichten. Bij
design thinking staat de ervaringswereld van de gebruiker centraal, in
plaats van taak of de organisatie. Het stelt oordeelsvorming uit en
genereert ideeën op creatieve wijze. Prototypes worden vervolgens
samen met de gebruiker getest, waardoor er schaalbare oplossingen
ontstaan. Design thinking biedt nieuwe perspectieven om naar vraagstukken te kijken en genereert oplossingen.
23
Welke resultaten zijn er uit design thinking voortgekomen?
Voor Defensie bestaat de toegevoegde waarde van design thinking vooral
uit het doorbreken van ingesleten denkpatronen. Het is een methode om
op een praktische en creatieve manier problemen op te lossen of nieuwe
producten en diensten te ontwikkelen.
Een voorbeeld is het project Verbeteren Materiële Gereedheid CLAS. De
oorspronkelijke benadering was om vanuit de regelgeving de gebruikers
op taakgerichte manier te wijzen op wat van hen werd verwacht. Na een
design thinking sessie met de innovatiecoaches bleek dat de problematiek
rondom de materiële gereedheid in veel gevallen juist vanuit de
medewerkers zélf kon worden verbeterd.
Een ander voorbeeld waarin design thinking is toegepast is het project
LEARN! (Learning Experience Army Room Netherlands) in het Opleidingsen Trainingscommando van het CLAS. In dit platform krijgen medewerkers capaciteit en middelen om hun ideeën uit te werken in een veilige
leer-, en experimenteeromgeving. Het platform experimenteert met
diverse onderwijsinnovaties.
24
Hoe speelt Defensie in op de zakelijke belangen van partners?
Welke voorbeelden kunt u noemen?
Het is van belang dat het project zo is opgezet dat de verschillende spelers
uit een project kunnen halen wat het voor hen de moeite waard maakt,
bijvoorbeeld kennis, capaciteiten of omzet. Doordat Defensie inzicht geeft
in de militaire context zijn bedrijven beter in staat om relevante producten
of diensten aan te bieden. Het is noodzakelijk dat er heldere afspraken
worden gemaakt over intellectuele rechten en over vervolgtrajecten,
waarbij sprake kan zijn van aanschaf van producten en diensten of
opschaling.
Een voorbeeld is de simulator voor de Fast Raiding, Interception and
Special Forces Craft (FRISC) ontwikkeld onder CODEMO waarbij overheid
en bedrijfsleven de ontwikkelingskosten delen en gezamenlijk de risico’s
dragen.
25
Kunt u toelichten welke vijf regionale ontwikkelingsmaatschappijen er zijn en wat hun afzonderlijke doelstellingen zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

8

De vijf regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROMs) die het Fieldlab
Smart Base ondersteunen zijn Ontwikkelingsmaatschappij Oost NL,
Investerings- en ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland
(NOM), Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM), Limburgs Instituut
voor Ontwikkeling en Financiering (LIOF) en InnovationQuarter. ROMs
investeren in bedrijven in hun regio met het oog op het stimuleren van de
economie en het creëren van werkgelegenheid. ROMs hebben naast een
regionale oriëntatie een thematische focus. Ze steunen Defensie bij het
ontsluiten van het innovatieve vermogen van het bedrijfsleven en
kennisinstituten in de processtappen (realistische) vraagarticulatie en bij
het doen van uitvragen.
26
Wat is de wijze van aanpak om de zogeheten «valley of death» te
overbruggen? Om hoeveel geld gaat het daarbij en hoe wordt dat
geld besteed?
Op pagina 31 van de Defensie Industrie Strategie is de aanpak beschreven
hoe Defensie de «valley of death» wil gaan overbruggen. Kleinschalig
experimenteren geeft Defensie snel inzicht in de impact van een innovatie
op de operationele effectiviteit. Daartoe zal Defensie samen met kennisinstellingen, bedrijfsleven, hogescholen en universiteiten kleinschalige en
kortlopende projecten opzetten. De snelle ontwikkelingen in technologie
vereisen dat Defensie flexibeler moet kunnen inspelen op deze ontwikkelingen. Processen moeten in samenwerking met het bedrijfsleven worden
verkort en versneld.
27
Hoe zorgt u ervoor dat er straks wel middelen zijn om een
innovatie in de dagelijkse bedrijfsvoering op te nemen?
Zie het antwoord op vraag 2.
28
Wat houden de kaders in die u gaat stellen voor wat uw partners
wel en niet van u kunnen verwachten?
Zie het antwoord op vraag 8.
29
Hoe werkt innovatiegericht inkopen? Hoe verhoudt zich dit
COTS/MOTS?
Er zijn veel verschillende instrumenten voor innovatiegericht inkopen, die
ook in de Defensie Industrie Strategie worden benoemd. Innovatiegericht
inkopen maakt het bijvoorbeeld mogelijk om samen met partners
innovatieve oplossingen te ontwikkelen. De opdrachtgever kan een
probleem definiëren en partners vragen om in competitie met een
oplossing te komen. Oplossingen die door bedrijven worden aangedragen
kunnen geheel of gedeeltelijk bestaan uit Commercial off-the-shelf
(COTS)/Military off-the-shelf (MOTS) producten. Dat zal per geval
verschillen.
30
Op welke wijze zijn de kennisinstituten betrokken bij de
uitvoering van de innovatiestrategie?
Zie het antwoord op vraag 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

9

31
Welke rol spelen PESCO en het EDF concreet in het bevorderen in
innovatie, los van de in Europees verband vastgestelde
EDA-norm?
Via Permanent Structured Cooperation (PESCO) en het European Defence
Fund (EDF) komen middelen beschikbaar voor defensieonderzoek en
capaciteitenontwikkeling. De Europese Unie wil hiermee bijdragen aan de
ontwikkeling van een hoogwaardige Europese defensie-industrie. Als de
middelen worden toegekend krijgen kennisinstellingen en de Nederlandse
industrie de mogelijkheid om samen met andere partijen nieuwe
toepassingen te ontwikkelen voor Defensie.
32
Hoe is de innovatiestrategie Defensie verbonden aan het
topsectorenbeleid?
Het topsectorenbeleid met het thema veiligheid zal bijdragen aan de
ontwikkeling van expertise-onderwerpen en industriële capaciteiten
waarop defensieonderdelen een beroep kunnen doen. De innovatiestrategie is bedoeld om de samenwerking met bedrijven en andere partijen te
versterken zodat nieuwe ideeën sneller tot het gewenste resultaat leiden.
Zie voor meer informatie over de status van het topsectorenbeleid het
antwoord op vraag 3.
33
Kunt u een overzicht geven van de experimenten die inmiddels
zijn gefaciliteerd op basis van de jaarlijkse pot van 5 miljoen?
Inmiddels zijn de volgende projecten gefaciliteerd: een open source
Data-diode, human enhancement (exoskeletten voor de reguliere
workforce), intrinsieke rijvaardigheids-verbeteringen, Additive Manufacturing (3D-printen), ontwikkeling van smart materials, ontwikkeling
normering voor 3D-Printen, en de integratie van Augmented Reality/
Virtual Reality in trainings-omgevingen. In aanvulling hierop heeft het
innovatiecentrum FRONT zich verbonden met een aantal innovatieecosystemen waaronder, YES!Delft, WUR-StartLife, The Hague Security
Delta (HSD), Brightlands, Dutch Coalition for Humanitarian Innovation
(DCHI) en TekDelta.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 30

10