ACTIEPLAN INNOVATIE EN VALORISATIE

I. Versterken innovatiebeleid
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
h)
i)

Nieuwe Kennis- en Innovatieagenda’s en Convenant 2024-2027
Nationaal Groeifonds
Nationale Technologiestrategie
Organisatie missiegedreven innovatiebeleid
Martkontwikkeling
Regionale samenwerking
Internationale innovatie- en technologiesamenwerking
Toegankelijkheid innovatieregelingen
PPS-toeslagregeling

II. Valorisatie en maatschappelijke impact (OCW en EZK)
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)

Versterken fundament voor onderzoek, valorisatie en impact
Creëren ruimte voor impact in het onderzoeksproces
Stimuleren valorisatie rondom maatschappelijke vraagstukken
Stimuleren interactie binnen onderzoeks- en innovatie-ecosystemen
Verbeteren financieringsmogelijkheden voor kennisintensieve startups
Verbeteren afspraken over intellectueel eigendom
Toewerken naar een lerend systeem

I. Versterken Innovatiebeleid
Doelstelling: Uitgaven R&D stijgen tot 3% van het BBP, zonder dat het private
aandeel daalt.
Nederland beschikt over hoogwaardige onderzoeks- en innovatie-ecosystemen.
Foodvalley en Brainport Eindhoven zijn hier voorbeelden van. Niettemin zijn
uitgaven voor R&D in Nederland relatief laag. Met Nederland vergelijkbare landen
als België en Duitsland hebben aanzienlijk hogere R&D-uitgaven als percentage van
hun bbp. Om op wereldniveau mee te blijven doen, moet de industrie het juist
meer dan ooit van innovatie hebben. Daarom zal het kabinet R&D extra stimuleren.
Als we concurrentiepositie ten opzichte van Noord-Amerika en Azië willen
behouden, dan zullen we ook gezamenlijk meer moeten investeren in valorisatie en
opschaling van R&D. We zullen moeten versnellen. Nederland en Europa hebben op
dit moment niet per se de beste kaarten. Hier ligt een rol voor het bedrijfsleven,
maar ook de kenniswereld. De overheid moet zich daarbij inzetten voor een stabiele
en sterke basis; generiek instrumentarium dat R&D-intensieve activiteiten
stimuleert. Daarnaast moeten we als kabinet zorgen dat de investeringen voor
specifieke doeleinden, zoals vanuit het Nationaal Groeifonds, een duurzame impuls
betekenen voor hoogwaardige R&D&I en economische kansen creëren voor
Nederlandse innovatie en technologie.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief

Initiatiefnemer

Zorgen voor stabiel generiek instrumentarium,
zoals de WBSO en Innovatiebox, als basis voor
het Nederlands innovatie- en
investeringsklimaat.
De WBSO wordt geïndexeerd vanaf 2023
(verhoging van circa € 50 mln. in 2023 en
daarna verder oplopend).
Kabinetsinvesteringen vanuit het Nationaal
Groeifonds, en in lijn met het missiegedreven
innovatiebeleid, bieden een stevige impuls aan
innovatie in Nederland.
Het kabinet investeert € 6 miljard extra in
kennisontwikkeling en innovatie via het NGF,
tot een totaal van € 19,5 miljard voor vijf jaar.
Doelstelling is dat dit ook als hefboom fungeert
voor private investeringen.

EZK

Deadline /
status
Doorlopend

EZK/FIN

Vanaf 2023

EZK/FIN

Deadline
voor derde
NGF-ronde is
3 februari
2023.

a) Kennis en Innovatieagenda’s en Convenant 2024-2027
Doelstelling: Het Kennis en Innovatieconvenant weerspiegelt de publiek-private
inzet voor innovatie op de prioriteiten van dit kabinet. De Kennis en
Innovatieagenda’s bieden duidelijke kaders voor innovatiesamenwerking gericht
op economische en maatschappelijke impact.
In het missiegedreven innovatiebeleid werken overheid, bedrijfsleven en
kennisinstellingen (de topsectoren) samen aan innovatie voor economische en
maatschappelijke impact. Met innovatieve oplossingen kunnen we nationaal en
internationaal bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen en zo economische
kansen verzilveren. Dit doen we aan de hand van zes Kennis- en Innovatieagenda’s1
(KIA’s) en 25 missies. De gezamenlijke inzet is gebundeld in het Kennis- en
Innovatieconvenant (KIC). De insteek van investeringen in het KIC is: publiek-privaat
waar het kan, publiek-publiek waar het moet.
Het Coalitieakkoord stelt de klimaat- en energietransitie, digitalisering, circulaire
economie en sleuteltechnologieën centraal voor het missiegedreven
innovatiebeleid. Voor een gezonde en veilige samenleving blijven ook de thema’s
Gezondheid & Zorg, Landbouw Water Voedsel, en Veiligheid belangrijk. We
continueren daarom de inzet op de huidige agenda’s. Binnen deze thema’s zal
sterker de focus worden gelegd op de transities uit het Coalitieakkoord. Daarvoor
zullen we de huidige agenda’s en missies herijken: zowel wat betreft de
gezamenlijke doelstellingen, als inzet op valorisatie en marktcreatie. Daarnaast
kunnen ook andere in het Coalitieakkoord genoemde relevante transities en
beleidsprioriteiten worden meegenomen in de herijking van de KIA’s.
KIC-partners (o.a. ROM’s en provincies) geven aan dat concretere
innovatiedoelstellingen kunnen helpen om bijvoorbeeld samenwerking met het
mkb aan te jagen. Het Nationaal Groeifonds stelt dat scherpere kaders nodig zijn
om ingediende voorstellen te kunnen beoordelen en strategisch goed in te bedden.
Een herijking van de KIA’s moet deze concretisering aanbrengen, zodat innovatie
beter en scherper kan worden gestuurd. Met meer focus in de
innovatiedoelstellingen – in lijn met beleidsmatige prioriteiten en investeringen –
kan met gezamenlijke inzet op termijn meer impact gerealiseerd worden. Daarbij
moet niet alleen aandacht zijn voor technologische innovatie, maar ook niettechnologische (sociale) innovatie. Missiegedreven innovatie betekent ook
aandacht voor maatschappelijke acceptatie, bijvoorbeeld via onderzoek naar een
goed ontwerp en gedragsverandering ten opzichte van nieuwe producten of
diensten. Die brede benadering is essentieel als we oplossingen voor bijvoorbeeld

1

Energietransitie & Duurzaamheid (incl. Mobiliteit en Circulaire Economie); Gezondheid &
Zorg; Landbouw Water Voedsel; Veiligheid; Sleuteltechnologieën; Maatschappelijk
Verdienvermogen. Zie www.topsectoren.nl/missiesvoordetoekomst

de energietransitie of huisvestingsvraagstukken op duurzame wijze in de
maatschappij willen implementeren.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Deadline /
status
Q2 2023

Initiatief

Initiatiefnemer

Herijken missies en bijbehorende KIA’s, incl.
SMART formuleren van
innovatiedoelstellingen.
Opstellen nieuw Kennis- en
Innovatieconvenant, met bijdragen van o.a.
de betrokken ministeries, TO2, NWO,
Kenniscoalitie, ROM’s en provincies, InvestNL.
Sociale innovatie beter verankeren in de
missiegedreven aanpak, o.a. via de KIA
Maatschappelijk Verdienvermogen en het
valideren en verder uitwerken van de Key
Enabling Methodologies (KEM).

EZK,
vakdepartementen
en Topsectoren
EZK en alle KICQ4 2023
partners

EZK en Topsector
Creatieve Industrie

Q4 2023

b) Nationaal Groeifonds
Doelstelling: Het Nationaal Groeifonds geeft een sterke impuls aan onderzoek,
innovatie en kennisontwikkeling, met als doel de toekomstige welvaart te
versterken. Het NGF is complementair aan de bestaande instrumentenmix voor
missiegedreven innovatiebeleid; dit vergroot de impact en kwaliteit van
investeringen.
Het Nationaal Groeifonds is met de budgetomvang van € 19,5 miljard één van de
meest omvangrijke publieke Nederlandse investeringsfondsen voor innovatieve
projecten. Het kabinet wil de kwaliteit van investeringen en daarmee de impact van
het Nationaal Groeifonds optimaliseren. Daarvoor is een heldere positionering van
het Nationaal Groeifonds in het bredere innovatielandschap van belang.
De Commissie Nationaal Groeifonds wil de thematische samenhang van de
projectportefeuille versterken door afgewogen en samenhangende keuzes te
maken. Verder is het van belang om – onder andere met behulp van
contextanalyses - de NGF-projecten beter in bedden in de bredere beleidsagenda
van de verschillende departementen. Daarmee versterken we de samenhang met
het missiegedreven innovatiebeleid.

Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief

Initiatiefnemer

Vergrote aandacht in de
voorstelontwikkeling voor strategische en
beleidsmatige inbedding van de
departementale voorstellen.
Contextanalyses Nationaal Groeifonds voor
de derde investeringsronde.

Indienende
departementen

Deadline /
status
Loopt,
deadline Q1
2023

Groeifondscommissie Loopt,
i.s.m.
deadline Q1
vakdepartementen
2023

c) Nationale Technologiestrategie
Doelstelling: Een nationale technologiestrategie biedt de kaders om de bestaande
inzet op (sleutel)technologieën beter te verbinden en prioriteiten te schetsen voor
toekomstige (publieke) investeringen.
Een strategische inzet op technologieontwikkeling (ook in relatie tot specifieke
missies) komt ten goede van zowel industrie-, innovatie- als digitaliseringsbeleid.
We hebben een rijke basis aan sleuteltechnologieën. Zo investeren we met het
Nationaal Groeifonds al in kansrijke ecosystemen en hebben we op individuele
technologieën (quantumtechnologie, fotonica, etc.) duidelijke strategieën en PPS’en
uitgewerkt. Ook voor deze investeringen is proactieve strategiebepaling steeds
meer nodig.
De veranderende geopolitieke context maakt een actievere technologiestrategie
nodig. We moeten een goed beeld hebben van waar we als Nederland wel en niet
op willen inzetten, zowel in nationaal als internationaal verband. EZK ontwikkelt
daarom een strategisch kader, op basis waarvan we prioriteiten in het
technologiebeleid kunnen aangeven. We herijken en monitoren de bestaande lijst
(uit 2018) met 50 sleuteltechnologieën2, en identificeren op basis daarvan 10
speerpunten. Voor die speerpunten werken we uit wat onze inzet is, nu en voor de
toekomst. Deze strategie biedt ook duidelijke kaders voor investeringen uit het
Nationaal Groeifonds; in lijn met de aanbeveling van de adviescommissie3.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:

2
3

Initiatief

Initiatiefnemer

Opstellen Nationale Technologiestrategie

EZK

Doorvertaling naar relevante
beleidsinstrumenten

EZK

Deadline /
status
Q3 2023
Vanaf Q3
2023

Elsevier, 2018. Quantitative Analysis of Dutch Research and Innovation in Key Technologies
Commissie Nationaal Groeifonds: Rapport tweede beoordelingsronde, 14 april 2022.

d) Organisatie missiegedreven innovatiebeleid
Doelstelling: Samenwerking in het missiegedreven innovatiebeleid stimuleert
valorisatie en implementatie van innovatie. Iedereen draagt bij vanuit eigen rol:
daarbij hoort een duidelijke rolverdeling tussen KIC-partners en mandaten per
overleg.
De missiegedreven aanpak bouwt voort op de sterktes van het topsectorenbeleid:
door als publiek-private driehoek middelen te bundelen op gemeenschappelijke
doelen, creëren we ook economische kansen voor Nederlandse innovatie. De
organisatie van het beleid is echter wel toe aan onderhoud. Om alle partners een
goede rol te geven, zijn er veel overlegstructuren en is het geheel wat
onoverzichtelijk geworden. Dat moet eenvoudiger en transparanter. Uit de enquête
onder betrokkenen in 2021 komt een aantal verbeterpunten naar voren:




Er is behoefte aan een eenvoudiger organisatie en meer samenhang tussen
de middelen en activiteiten van de betrokken partners. Op die manier kan
ook de inzet op valorisatie en opschaling van innovatie beter worden
georganiseerd.
De betrokkenheid van het mkb kan beter, en er moet ook meer ruimte zijn
voor nieuwe uitdagers: de startups en scale-ups. Daarbij moeten we ook
het potentieel van regionale samenwerking beter benutten, o.a. door een
betere wisselwerking tussen de activiteiten van de provincies, ROM's en
nationaal beleid.

Bij de verduidelijking van de organisatie zal daarom meer aandacht gaan naar deze
verbeterpunten.

Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief

Initiatiefnemer

Vereenvoudigen van de governance. Herijking
van de samenstelling en mandaat van topteams
en themateams.

EZK in
samenwerking
met
departementen
en topsectoren
EZK met KICpartners

Betere aansluiting van regionale partijen, mkb
en startups/scale-ups, en maatschappelijke
organisaties, om het missiegedreven
innovatiebeleid meer te richten op versnelling
van innovatie.

Deadline /
status
Vanaf Q4
2022

Vanaf Q4
2022

e) Marktontwikkeling

Doelstelling: De overheid zet haar financiële en normerende instrumentarium
gericht in om nieuwe markten te helpen creëren voor duurzame en innovatie
producten en productieprocessen. Hiermee versnelt de overheid de realisatie van
de maatschappelijke transities en missies van Nederland.

Niet voor elke innovatie is er meteen een markt. De overheid heeft met haar grote
inkoopkracht en wetgevende en regulerende instrumenten unieke middelen in
handen om innovatie te sturen en nieuwe markten te creëren. Dit kan enerzijds
door het stellen van eisen aan producten, productieprocessen en innovatie.
Anderzijds kunnen fiscale prikkels en zelf innovatief en duurzaam inkopen
wenselijke innovatie bevorderen. Gezien het belang van de transities en missies, is
een versnelling echter wenselijk. Zowel landelijk, regionaal, als Europees.
Overheden hebben een gezamenlijk inkoopvolume van € 73 miljard. Andere landen
– in het bijzonder de Verenigde Staten – zijn succesvoller dan Nederland als het
gaat om via inkoop bedrijven aan te sporen nieuwe innovatieve oplossingen te
bedenken voor maatschappelijke opgaven. Nederland kent onder andere de Small
Business en Innovation Research (SBIR) en het Innovatiepartnerschap (IPS) om dit te
stimuleren. De impact hiervan is echter nog beperkt en kan vergroot worden. In
2021 heeft de minister van EZK de Werkgroep Innovatiegericht Inkopen, met daarin
afgevaardigden van overheden en onderwijsinstellingen, gevraagd een
inventarisatie te doen naar knelpunten rondom innovatiegericht inkopen. Deze
werkgroep zal voor het einde van 2022 inzicht proberen te bieden in welke
knelpunten overheden ervaren.
Overheidsregels en financiering zijn belangrijke randvoorwaarden voor innovatie,
en kunnen privaat commitment stimuleren op innovatiesamenwerking aan de
maatschappelijke transities. Dat vraagt om goede aansluiting van de
innovatieactiviteiten op departementale beleidsagenda’s voor transities en
innovatie. Ook provincies kunnen innovatie stimuleren via SBIR,
Innovatiepartnerschap, Start Up in Residence of andere vormen van marktcreatie
(bijv. circulair inkopen of duurzame OV-concessies). Al dan niet in samenwerking
met gemeenten of waterschappen. De Europese Commissie heeft onlangs in de
mededeling over de Nieuwe Europese Innovatieagenda acties aangekondigd voor
het ontwikkelen, opschalen en op de markt brengen van nieuwe technologieën. De
acties uit de mededeling sluiten in het algemeen goed aan bij de aandacht van het
kabinet voor commercialisering en opschaling van deeptech toepassingen.

Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief

Initiatiefnemer

Opstellen interdepartementale agenda
voor regie op marktontwikkeling via (EU)
regelgeving en inkoop, inclusief voor CO2vrije producten en circulariteit.
Meer aandacht voor marktontwikkeling
en valorisatie in de themateams van het
missiegedreven innovatiebeleid. Denk
daarbij aan versnellingstafels.
De KIA Maatschappelijk Verdienvermogen
levert advies op over mogelijkheden om
opschaling van innovaties met
maatschappelijke impact te versnellen.
Inventarisatie knelpunten rond
innovatiegericht inkopen.

EZK

Aanpak knelpunten innovatiegericht
inkopen (inclusief SBIR) en herijking
stimuleringsaanpak.

Deadline /
status
Q3 2023

EZK/vakdepartementen Q2 2023
met KIC-partners
Topsector Creatieve
Industrie

Q2 2023

EZK/RVO (PIANOo)

Eind 2022

EZK/RVO (PIANOo)

Medio 2023

f) Regionale samenwerking
Doelstelling: Versterken van de impact van innovatieve ecosystemen door meer
synergie te realiseren tussen Europese, nationale en regionale programma’s, en
het potentieel van regionale mkb-netwerken/ clusters sterker te benutten. Dit zal
het effect van Europese en nationale investeringen versterken.
Regio’s spelen een belangrijke rol bij de aanpak van de maatschappelijke en
economische uitdagingen. In het innovatiebeleid zijn regio’s cruciaal voor valorisatie
en de aansluiting van het mkb. Het accent van het missiegedreven innovatiebeleid
op valorisatie en marktcreatie maakt een sterkere samenhang met de activiteiten
van provincies en de regionale ontwikkelingsmaatschappijen alleen maar urgenter.
De provincies en ROM’s continueren hun gezamenlijke inzet via o.a. de nieuwe
EFRO-programma’s 2021-2027 en investeringen in nieuwe bedrijvigheid4.
Samenwerking en inzet vanuit het rijk is nodig om deze (financiële) inspanningen te
kunnen voorzetten en goed tot zijn recht te laten komen5. Samenhang tussen
nationale en regionale activiteiten (in publiek-privaat verband) vergroot het effect
en bereik van deze investeringen. Provincies en ROM’s focussen daarbij met name
4

Jaarlijks investeren provincies en ROM’s circa € 330 miljoen (indicatief) in
innovatiestimulering op het gebied
van de missies en sleuteltechnologieën; naast capaciteitsinzet vanuit de reguliere
begrotingen.
5
Kamerstukken II 2021/2022, 33009, nr. 103. Kabinetsreactie op het AWTI-rapport Samen
de lat hoog leggen.

op het toepassen en verwaarden van kennis, onder andere door het aanhaken van
het regionale mkb. Door het beter benutten van regionale netwerken, kunnen meer
mkb-bedrijven worden bereikt en geactiveerd, en meer impact, schaal en bereik
worden georganiseerd in de ontwikkeling en toepassing van kansrijke innovaties
(zie ook deel II van dit actieplan).
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief
Verstevigen van inhoudelijke en
organisatorische betrokkenheid van ROM’s
en provincies in (uitvoering van) het
missiegedreven innovatiebeleid.
Bevorderen van samenwerking op
(regionale) innovatie-instrumenten
(afstemming, verbinding, ontsluiting), o.a.
MIT, EFRO, VFF, Trade & Innovate.
Realiseren van koppeling met (regionale)
innovatie-infrastructuur (o.a. campussen,
fieldlabs, applicatiecentra); en versterken
van het mkb-bereik en toeleiding.
Agenda Samenhangend Investeren:
provincies en ROM’s zullen op
gezamenlijke speerpunten vaker een meer
gezamenlijke inzet, programmering en
financiering organiseren, in nauwe
afstemming met het Rijk (en zo mogelijk
met cofinanciering).
Landelijke doorontwikkeling ROM’s6 biedt
meer mogelijkheden om nationale en
regionale activiteiten rondom het mkb en
innovatie-ecosystemen te verbinden.
Ontwikkelen van (gezamenlijke) proposities
(met geïntegreerde aanpak van
technologieontwikkeling,
innovatievermogen, talent en
internationalisering). Bv bij het Nationaal
Groeifonds of andere
fondsen/programma’s.

6

Deadline /
status
Provincies/EZK/ROM’s Q4 2022
Initiatiefnemer

Provincies/EZK

Lopend

Provincies/ROM’s/
EZK

Lopend

Provincies

Lopend

ROM’s

Lopend

Provincies/ROMS’s en
andere partners

Lopend

Kamerstukken II 2021/2022, 32637, nr. 502. Mkb-financiering: knelpunten en acties.

g) Internationale innovatie- en technologiesamenwerking
Doelstelling: Nederland bevordert en benut de kansen van internationale
innovatiesamenwerking in Europese programma’s en in bilateraal verband. We
vermarkten Nederlandse innovatie beter internationaal, door beschikbare
middelen voor internationale handels- en innovatiebevordering gerichter in te
zetten en bestaande (nationale) regelingen effectiever te benutten voor
schaalsprong in het buitenland.
Internationale innovatie- en technologiesamenwerking is belangrijk om de
innovatiekracht en het verdienvermogen van Nederland op peil te houden en te
versterken. Dit doen we binnen Europese programma’s en bilaterale
innovatiesamenwerking, zoals via het Innovatie Attachénetwerk. Het IA-netwerk
kan Nederlandse partijen verbinden aan partners in voor Nederland relevante
sectoren en zorgen voor bilaterale samenwerkingsverbanden. Bij die samenwerking
ligt de focus ook steeds meer op economische veiligheid, economische veerkracht
en open strategische autonomie.
Naast innovatiesamenwerking is ook de publiek-private internationale
(handels)agenda belangrijk voor de groeikansen en opschaling van Nederlandse
kennis en innovatie. De internationale agenda is toe aan herijking. De
uitgangpunten hiervoor zijn in de nota’s ‘Doen waar Nederland goed in is’ en ‘Groen
en strategisch industriebeleid’ uiteengezet7. Om aan de uitdagingen tegemoet te
komen, is eenheid van beleid en uitvoering een voorwaarde.
Meer dan voorheen zullen we inzetten op internationale samenwerkingen om
beleidsprioriteiten te realiseren. Dit betekent ook dat we als overheid in
internationaal verband een regierol op ons nemen en trachten om bedrijven,
kennisinstellingen en partner-overheidsinstellingen te stimuleren om in te zetten op
gezamenlijke agenda’s in het verlengde van onze beleidsprioriteiten.
Handelsbeleid en de bevordering van internationale innovatiesamenwerking en het
aantrekken van buitenlandse investeringen liggen in elkaars verlengde. BZ en EZK
hebben daarom de handen ineen geslagen om de samenhang tussen nationale
sterktes en internationale kansen en uitdagingen te versterken.8
We geven hier invulling aan door de komende periode, samen met het
bedrijfsleven, kennisinstellingen en (regionale) overheden verbonden in de
Topsectoren, op een aantal prioritaire markten collectieve
marktbewerkingsplannen te ontwikkelen. De werkzaamheden van de NFIA richten
we op het aantrekken van buitenlandse bedrijven en investeringen die de
Nederlandse innovatiekracht versterken, de arbeidsproductiviteit verhogen, en die
bijdragen aan het oplossen van Nederlandse en wereldwijde uitdagingen.

7

Kamerstukken II 2021/2022, 36180, nr. 1; Kamerstukken II 2021/2022, 29826, nr. 147.
Kamerstukken II 2021/2022, 34952, nr. 174. Gezamenlijke internationaal-economische
samenwerking Ministerie van Buitenlandse Zaken en Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat.
8

Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief

Initiatiefnemer

Versterkte focus op innovatiesamenwerkingen met
prioritaire partnerlanden binnen Europa en met
gelijkgezinde landen buiten Europa; ten einde de
mondiale concurrentiepositie te versterken,
afhankelijkheden te verlagen en economische
veiligheid te vergroten.
 De publiek private samenwerking in het
bestaande Innovatiepact met Duitsland
meerjarig intensiveren op thema’s zoals smart
industry en duurzame energie;
 Innovatie- en Duurzame groeipact met
Frankrijk sluiten rond thema’s van wederzijds
belang, zoals sleuteltechnologieën, duurzame
mobiliteit en duurzame energie
 Trilaterale samenwerking NederlandDuitsland-Frankrijk op quantumtechnologie.
 Voortzetting van het Global Stars programma
voor marktgerichte R&D-samenwerking met
partners uit niet-EUREKA-landen.

EZK

Deadline /
status
Q2 2023

Verbreden van het instrumentarium voor
Topsectoren om cross-sectorale internationale
marktbewerkingsvoorstellen met prioriteitslanden
te bevorderen.
Betere aansluiting van nationale fondsen (NGF,
Klimaatfonds) op lopende internationale
initiatieven zoals IPCEI’s en het benutten van
samenwerkingen en nieuwe kansen van bilaterale
en trilaterale initiatieven.
Bij grote nieuwe publieke aanbestedingen t.b.v.
verduurzaming zal meer oog komen voor creatie
van een internationale proeftuin voor bewezen
innovatieve toepassingen die verduurzaming van
de keten kunnen versnellen.
Sterkere vervlechting en sturing op publiek-private
uitvoeringsorganisaties NLWorks, Trade &
Innovate NL en Invest International om meer uit
het publiek-private-netwerk te halen.

EZK/BZ

Lopend

EZK

Q2 2023

EZK

Q2 2023

EZK/BZ

Q2 2023

Binnen Europa vindt steeds meer innovatiesamenwerking plaats tussen regio's. De
provincies en ROM's zetten hier in
toenemende mate op in. RVO en de ROM’s
gaan samenwerken om dit te faciliteren.

RVO en ROM’s

Lopend

h) Toegankelijkheid innovatieregelingen
Doelstelling: Ondernemers vinden makkelijk hun weg naar subsidie- en
financieringsregelingen voor R&D en innovatie en valorisatie
Er bestaan verschillende subsidie- en financieringsregelingen voor specifieke
knelpunten en verschillende doelgroepen. Daardoor dreigt het geheel soms wat
onoverzichtelijk te worden9. Transparantie, overzichtelijkheid en toegankelijkheid
van deze regelingen is natuurlijk erg belangrijk. We zijn daarom terughoudend om
voor elk knelpunt een specifieke regeling in het leven te roepen. Daarnaast blijft
EZK met evaluaties kritisch kijken naar noodzaak en doelmatigheid voor de
regelingen, en dat deze blijven aansluiten bij de beleidsdoelen van het
innovatiebeleid, zoals in deze brief geschetst. Om het beschikbare instrumentarium
overzichtelijker en consistenter te maken, verbeteren RVO, de Kamer van
Koophandel (KvK) en de ROM’s hun dienstverlening en samenwerking. Specifiek op
het thema financiering heeft EZK voor het brede mkb dat op zoek is naar
marktfinanciering, een verkenning met stakeholders aangekondigd om de toegang
te verbeteren.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:

9

Initiatief

Initiatiefnemer

Evaluatie van alle regelingen iedere 5 jaar,
waarbij gekeken wordt naar de doelmatigheid,
toegankelijkheid en inzichtelijkheid van de
regeling.
Invoeringstoets: pilots om een instrument ca.
een jaar na invoering te toetsen op onbedoelde
effecten en om de doelmatigheid,
toegankelijkheid en inzichtelijkheid te toetsen.
Verbeteren dienstverlening overheid n.a.v.
Advies Dienstbare Dienstverlening van het
Nederlands Comité voor Ondernemerschap
door:
 aanscherping van de samenwerking
tussen uitvoeringsorganisaties;
 aanscherping dienstverlening op de
transitiethema’s verduurzaming,
digitalisering en arbeidsmarkt.

Min EZK

Deadline /
status
Doorlopend

RVO

Loopt

Min EZK

Loopt,
Kamerbief
verwacht in
Q2 2023

Zie ook de motie van de leden Van Haga en Smolders, Kamerstukken II 2021/22, Kamerstuk
33009, nr. 115 en de reactie daarop, Handelingen II 2021/22, nr. 95, item 3, p. 5. Met de
hier opgenomen acties kom ik tegemoet aan deze motie, die ik daarmee als afgedaan
beschouw.

KVK Pilot Mijn digitale zaak: Pilotproject, waarbij
ondernemers inzicht wordt gegeven in de
kansen van digitalisering met een bijdrage in de
kosten bij implementatie.

EZK
KVK
RVO
Brancheorganisaties

Regelhulp: bijvoorbeeld de Regelhulp WBSO, in
het kader van het programma Digitale Overheid.

RVO

Pilot gestart
in juni, loopt
tot 1
december,
waarna
evaluatie
volgt.
Loopt

Actief begeleiden van bedrijven naar EU
programma’s, via bijv. de RVO ‘Fastlane’. Dat
leidt relevante bedrijven die Innovatiekrediet
ontvingen toe naar Horizon Europeinstrumenten.
De European Digital Innovation Hubs (EDIH),
bedoeld om de brede digitalisering beschikbaar
te maken voor met name mkb, door middel van
skills, test before invest, netwerkvorming en
begeleiding. Er zijn 6 regionale Hubs, met
verbindingen onderling en binnen EU.
EZK en KVK hebben afgesproken in 2022 een
tussentijdse review uit te voeren specifiek naar
de wettelijke taken regio- en
innovatiestimulering, vooruitlopend op de
gehele evaluatie van de (Wet op) KVK in 2024.
Met deze review wordt beoogd vast te stellen
welke impact de (veranderende) omgeving heeft
op de huidige activiteiten van KVK op het gebied
van innovatiestimulering.

EZK/RVO

Loopt

EZK/RVO

Loopt

EZK/KVK

Loopt

i) Doorontwikkeling subsidiemodule PPS-toeslag onderzoek en innovatie
Doelstelling: De PPS-toeslag doorontwikkelen tot een toekomstbestendige
regeling in lijn met de aanbevelingen uit de evaluatie en de inzet van deze
Kamerbrief.

De subsidiemodule PPS-toeslag onderzoek en innovatie (hierna: PPS-toeslag) heeft
als doel de privaat-publieke samenwerking binnen de Topsectoren te versterken
door een toeslag te verlenen op de private financiële bijdragen van bedrijven aan
onderzoek in PPS-verband. De Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI’s) kunnen
de PPS-toeslag aanvragen en inzetten in projecten in PPS-verband.

De PPS-toeslag is in 2021 geëvalueerd10. De uitkomst van de evaluatie was positief,
maar er is ook een aantal aanbevelingen gedaan om onder andere de uitvoering van
deze regeling te vereenvoudigen en voor mkb-bedrijven toegankelijker te maken.
Momenteel wordt in overleg met diverse stakeholders onderzocht op welke wijze
er opvolging kan worden gegeven aan de aanbevelingen. Het voornemen is om de
grondslagsystematiek te herzien, waardoor de administratieve last sterk afneemt,
de budgettaire beheersbaarheid van de regeling toeneemt en de regeling
toegankelijker wordt voor het mkb.
De doorontwikkeling van de PPS-toeslag zal er tevens aan bijdragen dat deze
hierdoor beter aansluit op de inzet langs de drie sporen benoemd in deze
Kamerbrief. Door een sterkere verbinding tussen mkb en kennisinstellingen zal de
PPS-toeslag ook meer kunnen bijdragen aan valorisatie. Er wordt onderzocht op
welke wijze de PPS-toeslag meer ingezet kan worden op basis van strategische
keuzes in de KIA’s. Het resultaat is een toekomstbestendige PPS-toeslag die de
private bijdragen aan onderzoek in PPS-verband blijft stimuleren. Vooruitlopend
hierop is de PPS-toeslag per 1 november 2022 met vijf jaar verlengd tot en met
2027. De wijzigingen aan de PPS-toeslag zullen met ingang van 2024 in werking
treden.

Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling:
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Verlengen PPS-toeslagregeling met vijf jaar,
na positieve evaluatie in 2021.

EZK

Uitgevoerd

Doorontwikkeling PPS-toeslagregeling.

Min EZK

Inwerkingtreding
per 2024

Deel II: Gezamenlijk actieplan valorisatie en maatschappelijke impact

Het kabinet zet in op het vergroten van impact van hoger onderwijs en onderzoek
ten behoeve van brede welvaart in Nederland. Om onze ambities te realiseren
zetten we in op zeven sporen om de impact van kennis te vergroten. De sporen
staan niet op zichzelf, maar zijn gezamenlijk nodig om valorisatie in Nederland te
stimuleren. Deze sectie werkt per spoor uit welke ambitie het kabinet heeft en
welke concrete stappen EZK en OCW zetten. In dit actieplan beperken we ons tot
ons eigen beleid.

10

Kamerstukken II 2020/2021, 33009, nr. 101. Rapport ‘Evaluatie PPS-toeslagregeling 20162020’.

Tegelijkertijd realiseren we ons dat het vergroten van de impact van kennis bij
uitstek samenwerking vraagt tussen mensen binnen kennisinstellingen, bedrijven,
maatschappelijke organisaties en overheden. Onderzoekers op universiteiten,
UMC’s, hogescholen, organisaties voor toegepast onderzoek zoals TNO en de WUR,
het mbo en andere kennisinstellingen spelen een centrale rol. De fundamentele en
toegepaste kennis die deze kennisinstellingen ontwikkelen, vormen de basis voor
valorisatie en impact. Knowledge Transfer Offices en Technology Transfer Offices
(KTO’s en TTO’s) en centres of expertise spelen een belangrijke rol bij het vergroten
van de impact van onderzoek, bijvoorbeeld door ondernemerschap en
samenwerking te stimuleren en faciliteren. De regionale
ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) en Invest-NL maken met business
development inzet en financiering de start- en opschaling van kennisintensieve
startups mogelijk. Veel goede ideeën ontstaan in regionale ecosystemen, waar
onderzoekers en ondernemers elkaar treffen. Campusorganisaties, fieldlabs en de
eerdergenoemde ROM’s zijn bij uitstek gepositioneerd om hier partijen aan elkaar
te verbinden en zo valorisatie te versnellen en impact te vergroten.
Zeven sporen om de impact van kennis te vergroten:
a)

Versterken fundament voor onderzoek, valorisatie en impact.

b) Creëren ruimte voor impact in het onderzoeksproces.
c)

Stimuleren onderzoek en valorisatie rondom maatschappelijke vraagstukken.

d) Stimuleren interactie binnen onderzoeks- en innovatie-ecosystemen.
e)

Verbeteren financieringsmogelijkheden voor kennisintensieve startups.

f)

Verbeteren afspraken over intellectueel eigendom.

g) Toewerken naar een lerend systeem.

a) Versterken fundament voor onderzoek, valorisatie en impact
Doelstelling: Een sterke basis van onze kennisinstellingen en onderzoeks- en
innovatie-ecosystemen.

Een belangrijke doelstelling van dit kabinet is het vergroten van impact van hoger
onderwijs en onderzoek. Dit vraagt allereerst om versterking van het fundament
voor onderzoek, valorisatie en impact. Het kabinet heeft in de beleidsbrief hoger
onderwijs en wetenschap verschillende investeringen aangekondigd die expliciet als
doel hebben de basis op orde te krijgen en het fundament te versterken11. Dat geldt
ook voor de afspraken in het bestuursakkoord hoger onderwijs en wetenschap (14
juli 2022). Dit zorgt ervoor dat instellingen en onderzoekers beter instaat worden
11

Kamerstukken II 2021/22, 31288, nr. 964. Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid.

gesteld kennis te genereren, wat in zichzelf een noodzakelijke voorwaarde is voor
impact. Een aantal van deze investeringen draagt in het bijzonder bij aan het
versterken van kennisbenutting. Aandacht voor kennisbenutting is ook belangrijk bij
fundamenteel (ongebonden) onderzoek, bijvoorbeeld om nieuwe maatschappelijke
uitdagingen tijdig te zien, te analyseren en hierop te kunnen anticiperen. Bij de
uitwerking van sectorplannen blijven we hier aandacht voor vragen. De door de
KNAW aanbevolen Theory of Change-aanpak, die bijvoorbeeld bij
Groeifondsvoorstellen al wordt gebruikt, kan daarbij als inspiratie dienen.
Met het fonds voor onderzoek en wetenschap wordt geïnvesteerd in
wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek en onderzoeksinfrastructuur.
Maatschappelijke uitdagingen vragen ook om versterking van het mbo en hbo. Ook
daar heeft kennis een maatschappelijk effect door samenwerking met bedrijven en
maatschappelijke organisaties. Het praktijkgericht onderzoek versterkt de
innovatiekracht van het hbo en zorgt voor aansluiting van onderzoek op
maatschappelijke vraagstukken. Verder zijn er middelen vrijgemaakt om de
gezamenlijke faciliteiten voor TO2 en de RKI’s (zoals KNMI en RIVM) te versterken
en om bestaande middelen voor wetenschappelijke onderzoeksinfrastructuur te
verhogen. Toegang tot onderzoeksinfrastructuur faciliteert de kennisontwikkelingen toepassing en stimuleert samenwerking tussen publieke en private partijen. Zo
draagt het bij aan het ontwikkelen van toepassingen voor maatschappelijke
oplossingen en het verzilveren van marktkansen.
Ten slotte wordt er geïnvesteerd in sectorplannen, waarin universiteiten een helder
profiel kiezen waarmee kan worden aangesloten op onderzoekszwaartepunten,
maatschappelijke oriëntatie en regionale inbedding. Via investeringen die richting
geven in de sectoren zorgt dit ervoor dat kennisinstellingen en onderzoekers beter
in staat worden gesteld kennis te genereren, wat in zichzelf een noodzakelijke
voorwaarde is voor impact. Het fonds voor onderzoek en wetenschap bestaat uit
een breed palet van maatregelen, waarvan we meest relevante noemen in dit
actieplan.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling (beperkt tot delta’s):
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Versterking toegepaste
onderzoeksfaciliteiten

EZK

De komende 10 jaar wordt
ingezet op investeringen in de
toegepaste
onderzoeksfaciliteiten. De
eerste financieringsronde zal
in 2023 plaatsvinden.

OCW

Van die totale investering
wordt € 85 miljoen aan de
eerste geldstroom van de
hogescholen toegevoegd,
bijvoorbeeld om extra
onderzoekspersoneel aan te

(€ 500 mln.)

Capaciteit en continuïteit van
hogescholen en
praktijkgericht onderzoek
verder verstevigen

(Jaarlijks € 100 mln. waarvan
€ 50 mln. structureel en € 50
mln. voor komende tien jaar)

mbo practoraten

stellen. Verder is van deze
investering € 10 mln. per jaar,
voor de komende tien jaar,
bestemd voor thematische
programmering van het
Regieorgaan SIA, om de
onderzoeksgroepen van
hogescholen te verbinden
met de landelijke inzet op
beoogde maatschappelijke
effecten. De overige € 5 mln.
per jaar, voor de komende
tien jaar, is bestemd voor de
pilot met het professional
doctorate.
OCW

Vanaf 2023

OCW

In uitvoering

OCW

Vanaf 2023

(€ 1,9 mln. Vanaf 2023, loopt
op tot € 3,6 mln. in 2027
vanuit het fonds voor
onderzoek en wetenschap.
Binnen de kwaliteitsafspraken
wordt vervolgens een budget
gereserveerd van € 25 mln.
voor het opzetten van nieuwe
practoraten en het
doorontwikkelen en
uitbreiden van bestaande
practoraten.)
Intensivering Nationale
Roadmap Grootschalige
Wetenschappelijke
Infrastructuur
(€ 50 mln. voor tien jaar)

Investeren in realiseren van
een nationaal portfolio van
lidmaatschappen van
grootschalige internationale
infrastructuren vanuit het
fonds voor onderzoek en
wetenschap
(2023-2024 jaarlijks € 10 mln.,
2025-2029 jaarlijks € 12 mln.)

b) Creëren ruimte voor impact in het onderzoeksproces
Doelstelling: Onderzoekers krijgen in alle fases van het onderzoeksproces de
ruimte om hun kennis toe te passen ten bate van de maatschappij.

Dit kabinet hecht er waarde aan dat onderzoekers in alle fases van het
onderzoeksproces de ruimte krijgen om impact te hebben met hun onderzoek.
Ondernemende onderzoekers op universiteiten, hogescholen en TO2-instellingen
moeten de ruimte krijgen nieuwe kennis toe te passen in de praktijk. Op die manier
vergroten we de maatschappelijke en economische impact van publiek gefinancierd
onderzoek. Met het traject ‘Erkennen en waarderen’ hebben de Universiteiten van
Nederland al concrete stappen gezet om handen en voeten te geven aan deze
ambities. De onderkenning dat er verschillende carrièrepaden en profielen voor
wetenschappers mogelijk zijn is een grote stap voorwaarts12. Verder stimuleren en
inspireren we ondernemende onderzoekers en onderzoekende ondernemers met
een competitie voor academische startups. De 10 beste academische startups
zullen deelnemen aan een door EZK en het Consulaat-Generaal in San Francisco
georganiseerd groeiprogramma.
Bij het begeleiden van ondernemende onderzoekers die een bedrijf willen opzetten
op basis van onderzoek of op een andere manier impact willen hebben met hun
onderzoek, spelen de Knowledge Transfer Offices en Technology Transfer Offices
een belangrijke rol. Daarnaast spelen de Centres of Entrepreneurship en de Centres
of Expertise een rol bij het aanwakkeren van ondernemerschap onder studenten en
onderzoekers. Het is primair aan de kennisinstellingen om deze ondersteuning te
organiseren. Daarom moedigen we de inzet van kennisinstellingen en andere
organisaties aan om in samenwerking met OCW en EZK op dit vlak een voorstel voor
het Nationaal Groeifonds te ontwikkelen.
Andere factoren ter versterking van kennisbenutting zijn open science en
wetenschapscommunicatie. Als wetenschappelijke resultaten open toegankelijk zijn
voor iedereen, dan kunnen bedrijven, zorgprofessionals, docenten en ieder ander
gebruikmaken van de meest actuele wetenschappelijke inzichten. Dit is een van de
redenen dat het kabinet zich ervoor inzet dat open science de norm wordt. De
kabinetsinzet is onder andere ter bevordering van open access, FAIR data en citizen
science. Wetenschapscommunicatie zorgt ervoor dat een breder publiek kennis
maakt met wetenschappelijke resultaten. Een dialoog tussen wetenschap en
samenleving zorgt er bovendien voor dat de impact van onderzoek wordt vergroot.
Daarom investeert het kabinet in een nog op te richten centrum voor
wetenschapscommunicatie.

12

Zie het position paper ‘Ruimte voor ieders talent: naar een nieuwe balans in het erkennen
en waarderen van wetenschappers’ waarin de Universiteiten van Nederland, NFU, KNAW,
NWO en ZonMw (2019) gezamenlijk pleiten voor een modernisering van het systeem van
erkennen en waarderen.

Om de impact van onderzoek te vergroten is het, tot slot, van belang dat in de
gehele onderzoeksketen bewust wordt stil gestaan bij de toepassingsmogelijkheden
van onderzoek. Dat kunnen toepassingen op de korte of lange termijn zijn. Daarom
wordt het gebruik van Theory of Change bij de sectorplannen aanbevolen.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling (beperkt tot delta’s):
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Oprichting Regieorgaan open
science

OCW

Oprichting regieorgaan voorzien
in 2023

Faciliteren traject ‘Erkennen en
waarderen’ van Universiteiten
van Nederland

OCW

Traject is eind 2019 ingezet en
wordt verder uitgewerkt i.s.m.
universiteiten

Oprichting Centrum voor
wetenschapscommunicatie

OCW

Oprichting in uitvoering,
voorzien in 2023

EZK

De prijsuitreiking van de derde
editie heeft in oktober 2022
plaatsgevonden, de winnaars
nemen in november 2022 deel
aan groeiprogramma
georganiseer door het
Consultaat-Generaal in San
Francisco

(Jaarlijks € 20 mln. voor de
looptijd van het fonds voor
onderzoek en wetenschap)

(Jaarlijks € 1 mln. Voor de
looptijd van het fonds voor
onderzoek en wetenschap)
Ondersteunen competitie
academische startups
georganiseerd door Techleap,
AcTI, UNL, NFU en Thrive
Institute

Winnaar academic startup competition: Carbyon
Carbyon richt zich op zogenaamde ‘direct air capture’, het afvangen van CO2 direct uit de
lucht en is een spin-off van TNO. Carbyon ontwikkelt daartoe een hightech-technologie
die schaalbaar is. Carbyon is gevestigd in Eindhoven en werkt intensief samen met
ecosysteempartners in de regio. De schaalbaarheid van de technologie maakt dat op
relatief korte termijn al commerciële toepassingen mogelijk zijn, zoals in de
glastuinbouw, waar CO2 wordt toegevoegd om planten sneller te laten groeien.
Vervolgens wil Carbyon de technologie opschalen om daarmee de CO2-concentratie in de
lucht te helpen verlagen en het klimaatprobleem aan te pakken. Carbyon krijgt veel
nationale en internationale erkenning. Zo won het de Xprize van Elon Musk en de
Academic startup competition. Recent realiseerde Carbyon een investeringsronde van 7
miljoen euro.

c) Stimuleren onderzoek en valorisatie rondom maatschappelijke vraagstukken
Doelstelling: Kennisinstellingen en bedrijven worden gestimuleerd om kennis
rond specifieke thema’s van maatschappelijk belang toe te passen.

Door krachten te bundelen en investeringen specifiek te richten op een aantal
maatschappelijke vraagstukken, kan kennis nog beter benut worden voor het
oplossen van die vraagstukken. Daartoe versterken we publiek-private
samenwerking rondom maatschappelijke uitdagingen. Inzet op de ontwikkeling en
toepassing van sleuteltechnologieën die in de breedte bijdragen aan het oplossen
van maatschappelijke oplossingen is hierbij ook van belang.
De belangrijkste impuls voor thematische valorisatie komt uit het Nationaal
Groeifonds: dit fonds van € 19,5 miljard voor vijf jaar investeert in projecten die
bijdragen aan lange termijn economische groei, op het gebied van kennis
(onderwijs) en R&D en innovatie. Ongeveer € 8 miljard daarvan is al toegekend of
gereserveerd. De overige € 12 miljard wordt in de komende drie jaar toegekend. In
die projecten staat valorisatie vaak al centraal, maar dat kan nog beter. Dat
signaleert de adviescommissie die de projecten beoordeelt ook. Onder de noemer
‘Valorisatie as a service’ (Vaas) zal EZK voorstelschrijvers hierbij ondersteunen.
Concreet betekent dit dat EZK NGF-consortia zal faciliteren goede
valorisatiepraktijken te delen. Daarvoor stelt EZK een ‘menukaart’ op met
bestaande beleidsinstrumenten en aanpakken die kunnen worden ingezet om
valorisatie in de voorstellen vorm te geven. Relevante stakeholders, waaronder de
hogescholen, NWO, ROM’s, Techleap en de TO2-instellingen, zullen worden
gevraagd deze menukaart aan te vullen met hun eigen programma’s om de
toepassing van kennis te bevorderen. Vanuit het Groeifonds zijn lessen en inzichten
gebundeld, en publiek toegankelijk gemaakt op de website. Bovendien wordt actief
ingezet om toegekende projecten met elkaar te laten kennismaken en kennis en
ervaringen op het gebied van valorisatie te delen.

Zoals opgemerkt door uw Kamer13 kunnen ook maatschappelijke ondernemingen
een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke
uitdagingen. Het Nederlandse innovatiebeleid is via het missiegedreven
innovatiebeleid ook gericht op maatschappelijke ondernemingen, maar een recent
onderzoek van het Rathenau Instituut concludeert dat deze ondernemingen
worden geconfronteerd met specifieke uitdagingen14. Dit vraagt om een overheid
die actief met maatschappelijke ondernemingen meedenkt. De stappen in dit
actieplan helpen om maatschappelijke ondernemingen betere kansen te bieden,
waarmee invulling wordt gegeven aan de motie15. Dit speelt in op het belangrijkste
knelpunt dat voor deze doelgroep uit het Rathenau onderzoek naar voren komt,
namelijk dat de bestaande regels en infrastructuur vaak belemmerend zijn voor
deze bedrijven en het lastig maken om baanbrekende nieuwe innovaties op de
markt te brengen. Een andere goede stap om het aantal maatschappelijke startups
zichtbaarder te maken is de maatschappelijke Besloten Vennootschap (BVm). Deze
nieuwe rechtsvorm wordt naar verwachting volgend jaar ingevoerd.
Ook zal het kabinet blijven investeren in de Nationale Wetenschapsagenda (NWA),
waarin wetenschappelijke doorbraken worden gekoppeld aan maatschappelijke
opgaven. In de NWA werken onderzoekers samen met burgers, maatschappelijke
organisaties en bedrijven aan deze doorbraken, waarmee de impact van onderzoek
wordt vergroot. Daarnaast investeert dit kabinet extra in Europese samenwerking
op strategische onderzoeks- en innovatiethema’s die een belangrijke bijdrage
leveren aan de grote maatschappelijke en technologische uitdagingen van deze tijd.
Tot slot ziet het kabinet kansen om de coördinatie tussen de thematische
onderzoeksprogramma’s van NWO, RVO en TO2 te vergroten. Door de focus van
onderzoeksprogramma’s nog beter af te stemmen kan de impact van thematisch
onderzoek worden vergroot.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling (beperkt tot delta’s):
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Het Nationaal Groeifonds investeert 19,5
miljard in vijf jaar, waarvan een deel
gefocust is op valorisatie. Valorisatie
wordt centraal gezet bij nieuwe en
lopende voorstellen

EZK

De deadline voor
het indienen van
voorstellen voor de
derde NGF-ronde is
3 februari 2023.

Ondersteunen Faculty of Impact16

OCW

Voorzien in 2023

(Jaarlijks € 2,77 mln. voor de looptijd van
het fonds voor onderzoek en
wetenschap)
13

Kamerstuk 33009-113. Motie Van der Graaf c.s. (over onderzoek naar barrières voor
maatschappelijke en sociale ondernemingen bij innovatieregelingen).
14
Rathenau Instituut (2021): Start-ups met idealen.
15
Kamerstuk 33009-113. Motie Van der Graaf c.s.
16
Zie ook de motie van het lid Woude, Kamerstuk 31288-975. Met de hier opgenomen actie
kom ik tegemoet aan deze motie, die ik daarmee als afgedaan beschouw.

Het delen van best-practices tussen NGFconsortia en ontwikkelen van een
‘menukaart’ voor NGF-voorstelschrijvers
met bestaande beleidsinstrumenten om
valorisatie te stimuleren

EZK

Eerste helft 2023

Stimuleren coördinatie thematisch
onderzoek NWO, RVO en TO2

EZK

In uitvoering

Verstevigen valorisatie in het nieuwe
Kennis en Innovatieconvenant (KIC) 20242027

EZK

In uitvoering

Extra impuls Europese partnerschappen.
(2022: € 14,5, vanaf 2023 jaarlijks € 50
mln.)

OCW en EZK

Inzet in de periode
2022-2029

Aandacht voor impact van kennis bij andere departementen: het voorbeeld van LNV
In de afgelopen jaren investeerde LNV in een breed valorisatie-instrumentarium. Om de
landbouwsector te verduurzamen en de kwaliteit van water, bodem, klimaat en
biodiversiteit te verbeteren, is de juiste kennis nodig.
Groenpact is een van de kaders waarbinnen LNV nadrukkelijk aan valorisatie werkt.
Groenpact is het samenwerkingsverband tussen de groene onderwijsinstellingen
(inclusief WUR), het groene bedrijfsleven (werkgevers en werknemers), maatschappelijke
organisaties en het ministerie. Samen wordt geïnvesteerd in het verbeteren van de
bestaande infrastructuur voor kennis en innovatie, middels bijvoorbeeld het groene
Centrum voor Innovatief Vakmanschap, het Centre of Expertise Groen en WUR
Kennistransfer. Maatschappelijke thema’s worden gezamenlijk geïdentificeerd om de
ontwikkeling van gewenste oplossingen te versnellen. Naast praktijkgericht onderzoek, is
ook de ontwikkeling van een onderwijsaanbod dat aansluit bij de maatschappelijke
uitdagingen een belangrijk speerpunt.
Innovatie op het Boerenerf is een ander belangrijk LNV valorisatieprogramma. Innovatie
op het Boerenerf is een instrument om kennis over duurzame landbouw en innovaties
(sneller) te laten landen in de landbouwpraktijk. Een belangrijke regeling binnen dit
programma is de Subsidiemodule Agrarische Bedrijfsadvisering en Educatie (Sabe). Via de
Sabe wordt onder meer de doorstroom van kennis naar de boer via adviseurs en
leernetwerken bevorderd. Op basis van deze kennis is de boer beter in staat om te
komen tot onderbouwde keuzes als het gaat om bedrijfsaanpassingen. Via het
vernieuwde platform Groen Kennisnet wordt praktijkgerichte kennis gedeeld.
Valorisatie is maatwerk, omdat de kennisbehoefte van ondernemers en andere
kennisgebruikers verschilt per groep en zelfs individu. LNV blijft zich inzetten om de juiste
kennis, in een gepaste, bruikbare vorm op het juiste moment bij de juiste personen te
krijgen.
Voorbeeld: Thematische Tech Transfer-regeling
De Thematische Tech Transfer-regeling is een mooi voorbeeld van thematische
versterking van knowledge transfer vanuit kennisinstellingen, in combinatie met
ondersteuning voor spin-offs, op hetzelfde thema. Doel is dat kennisinstellingen en
investeerders beter samen optrekken om goede ideeën te vertalen naar nieuwe
kennisintensieve bedrijven. De TTT-regeling rust op twee pijlers. Het doel van pijler 1 is
dat kennisinstellingen samenwerken aan kennistoepassing op een specifiek thema. Het
doel van pijler 2 is om de beschikbaarheid van risicofinanciering te vergroten. De impact
van ondernemende onderzoekers wordt vergroot door de potentie vroeg te signaleren en
onderzoekers te ondersteunen bij het tot waarde brengen van onderzoek. Door de
expertise van de betrokken partijen wordt de kans op maatschappelijke impact en
valorisatie vergroot. De regeling heeft met twee tenders tot nu productieve
samenwerkingen opgeleverd op het gebied van onder andere MedTech, smart industry
en circulaire technologie.

d) Stimuleren interactie binnen onderzoeks- en innovatie-ecosystemen
Doelstelling: Innovatieve bedrijven en kennisinstellingen weten elkaar te vinden
om samen te innoveren.

Het potentieel van samenwerking tussen ondernemers en kennisinstellingen is
groot, maar ondernemers en kennisinstellingen weten elkaar niet altijd te vinden.
Het kabinet neemt verschillende maatregelen om deze uitdagingen samen met
stakeholders aan te pakken. Hierbij wordt nadrukkelijk de samenwerking met de
regio gezocht. In dit kader heeft de minister van EZK in 2022 een start gemaakt met
het vrijmaken van aanvullende middelen voor de ROM’s. Deze extra middelen
worden onder andere gebruikt om NGF-consortia te ondersteunen bij het actiever
betrekken van het mkb.
Omdat face-to-face interactie valorisatie vergemakkelijkt, verkennen we daarnaast
de mogelijkheden om hotspots voor innovatie, zoals fieldlabs en campussen, vanuit
het bestaande innovatie-instrumentarium beter te ondersteunen. Fieldlabs slaan
een brug tussen technologie en markt en maatschappij door vraaggedreven
valorisatie mogelijk te maken17. Zo kunnen ze een waardevolle bijdrage leveren aan
de adoptie, verspreiding en implementatie van nieuwe oplossingen. Met name de
gedeelde (pilot)faciliteiten in fieldlabs zijn waardevol voor mkb-bedrijven en
startups die (nog) niet in staat zijn in eigen faciliteiten te investeren. We zien kansen
om de potentie van fieldlabs beter te benutten. In overleg met andere
departementen, regio’s, en TKI’s/Topsectoren verkennen we wat de mogelijkheden
daartoe zijn. Concreet betekent dit dat op drie hoofdpunten voorstellen worden
uitgewerkt: versterking samenhang fieldlabs en aansluiting op de Kennis- en
innovatieagenda’s, de financieringsmogelijkheden en de benutting van publiek
opdrachtgeverschap.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling (beperkt tot delta’s):
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Inspanningsverplichting
inzetten Rijkscofinanciering
EFRO voor fieldlabs en
valorisatie

EZK

In uitvoering

Aanvullende inzet ROM’s om
NGF-consortia te ondersteunen
bij betrekken mkb

EZK

In uitvoering

Intensivering netwerk Industrial
Liaisons Officers NWOinstituten/Big Science

EZK

In uitvoering

17

Dialogic (2021): Verkenning EZK-perspectief benutting fieldlabs.

(€ 1 mln. voor vijf jaar)
Verkenning mogelijkheden
versterking fieldlabs

EZK

In uitvoering

Doorontwikkeling PPS-toeslag
tot een toekomstbestendige
regeling in lijn met
aanbevelingen evaluatie en
inzet van deze Kamerbrief

EZK

Inwerkingtreding per 2024

Actualisatie inventarisatie
campussen Nederland

EZK

Medio 2023

Investeringen in campussen
vanuit het Nationaal
Groeifonds, zoals de bouw van
House of Quantum

EZK

In uitvoering

Evaluatie Mkbinnovatiestimulering Regio en
Topsectoren (MIT)-regeling

EZK

Eerste helft 2023

Initiatieven uit het veld: het MKB-programma van TNO
Research en Innovatie (R&I) activiteiten leveren een belangrijke bijdrage aan groei in
banen en productiviteit van Nederlandse mkb-bedrijven. TNO draagt daar aan bij door
zelf € 5 miljoen extra te investeren in het versterken van de samenwerking met het mkb.
De ambitie is om zo de toegang voor het mkb tot de hoogwaardige TNO-expertise te
vergemakkelijken.
Een eerste voorbeeld daarvan is de start van een pilot van het TNO-MKBi-innovatieplein.

e) Verbeteren financieringsmogelijkheden voor kennisintensieve startups
Doelstelling: Hoogwaardige kennisintensieve startups slagen erin
groeifinanciering op te halen.

Eén van de manieren om nieuwe kennis economisch en maatschappelijk te gelde te
maken is via startups (zie ook box 1). Succesvoorbeelden als Lightyear en Envision
laten zien hoe kennisintensieve startups een grote impact kunnen hebben op de
economie én een bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke
uitdagingen. Juist voor kennisintensieve startups is financiering echter een
aandachtspunt, terwijl de maatschappelijke impact groot kan zijn18.
Het kabinet heeft de afgelopen jaren gewerkt aan versterking van het Nederlandse
financieringslandschap voor kennisintensieve startups en scale-ups. Het kabinet
heeft daarin aangegeven dat het uitgangspunt is dat bij tekortkomingen in het
18

AWTI (2020): Beter van start.

instrumentarium in de eerste plaats moet worden gezocht naar aanpassing of
uitbreiding van deze bestaande instrumenten om versnippering van het landschap
te voorkomen. Het kabinet werkt daarom aan optimalisering van het huidige
instrumentarium voor bedrijfs- en innovatiefinanciering. En we zetten ons in om de
aansluiting tussen instrumenten te verbeteren, zodat er één financieringsketen
ontstaat voor bedrijven.
Concrete voorbeelden van de inzet van het kabinet op dit vlak zijn het in
samenwerking met Invest-NL gelanceerde Deep Tech Fonds, de Seed Capital deep
tech tender en de recente versterking van de fondsvermogens van de ROM’s. Ook is
de regeling Vroegefasefinanciering (VFF) uitgebreid met een regionaal loket, is de
NWO-uitvoeringsregeling Take-off fase 1 verruimd en wordt binnen de Seed Capital
regeling de focus nog meer gelegd op vroege fase investeringen. Begin volgend jaar
zal het kabinet een visie op durfkapitaal naar de Kamer sturen waarin nader wordt
ingegaan op financiering voor innovatieve startups en scale-ups.
Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling (beperkt tot delta’s):
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Lancering Deeptechfonds i.s.m.
Invest-NL

EZK

Gestart

EZK

Gestart

EZK

Uitgevoerd

Verruiming Take-off regeling fase
1 haalbaarheidsstudies TO2

EZK

Uitgevoerd

Versterking fondsvermogen
regionale
ontwikkelingsmaatschappijen

EZK

Uitgevoerd

Kamerbrief over durfkapitaal en
financiering startups en scale-ups

EZK

Q1 2023

Deeptech tender in de Seed
Capital regeling

EZK

Eind 2021 zijn er drie
fondsen gehonoreerd

(€ 250 mln.)
Lancering Dutch Future Fund
i.s.m. Invest-NL en European
Investment Fund
(€ 300 mln.)
Verschuiving uitvoering Vroege
Fase Financiering (VFF) van RVO
naar regionale financiers
(gemiddeld ca. € 20 mln. per jaar
beschikbaar)

(€ 300 mln. waarvan 150 mln. EZK
en 150 mln. provincies e.a.)

Wijzing Seed Capital regeling
n.a.v. constatering dat Seedfondsen op lijken te schuiven naar
latere fasen. Hierdoor wordt bij de
beoordeling zwaarder
meegewogen in welke fase een
fonds instapt

EZK

Medio 2021 doorgevoerd

Verruiming Seed Business Angel
regeling. De bovengrens van twee
business angels is losgelaten
waardoor grotere groepen angels
een aanvraag kunnen indienen

EZK

Medio 2021 doorgevoerd

f) Verbeteren afspraken over intellectueel eigendom
Doelstelling: In overleg met betrokken partijen de afspraken rondom
intellectueel eigendom verbeteren om de snelheid en transparantie van IEprocessen te vergroten.

De ministeries van EZK en OCW willen de afspraken rondom intellectueel eigendom
verbeteren door het gesprek te faciliteren tussen de betrokken partijen, zoals
kennisinstellingen, startups en investeerders. Een landelijke KTO-werkgroep van de
universiteiten en UMC’s is met de betrokken partijen in overleg om te komen tot
een aanpak voor model-dealvoorwaarden voor de omgang met intellectueel
eigendom-licenties richting startups. Deze model-dealvoorwaarden zullen kaders
scheppen voor afspraken op het gebied van intellectueel eigendom. Dit vergroot de
snelheid en transparantie van IE-processen bij betrokken partijen. Zo zal publieke
kennis vaker leiden tot groeiende kennisintensieve bedrijven met een economische
en maatschappelijke impact.
In het bestuursakkoord zijn afspraken gemaakt om te komen tot verbeteringen in
de omgang met intellectuele eigendomsrechten richting startups. De komende
jaren zullen de mogelijke verbeteringen op dit vlak worden gemonitord19.

Interventies die bijdragen aan het bereiken van de doelstelling (beperkt tot delta’s):
Initiatief

19

Initiatiefnemer

Deadline / status

Hierbij zal aandacht zijn voor de betrokkenheid van universiteiten bij startups, met name
als aandeelhouder en met afspraken over intellectueel eigendom. Deze punten zijn
benoemd in motie 31288-952, van de leden Van der Woude en Van der Graaf, die oproept
tot een eenduidige visie op maatschappelijke impact, waaronder valorisatie.

EZK en OCW hebben
verzocht om kansen voor
betere omgang met
intellectueel eigendom
richting startups te bekijken;
de invulling met een model
dealtermsheet komt van de
KTO’s

EZK en OCW

In uitvoering: KTO’s en
Techleap werken in overleg
met stakeholders aan de
totstandkoming van deal
terms

Spelregels publiek private
samenwerking, waarbij
leidraad voor IP in PPStrajecten

EZK

Uitgevoerd

g) Toewerken naar een lerend systeem
Met de voorgestelde aanpak zet het kabinet concrete stappen om de toepassing
van publieke kennis te verbeteren. Vanuit de visie dat het voortdurend streven naar
maximale impact vraagt om een lerend, zich continu verbeterend systeem, zullen
alle partijen die daarin een rol hebben moeten blijven samenwerken om de impact
van kennis verder te vergroten. Dat betekent dat we elkaar veel opzoeken, van
elkaar leren en de beleidsinzet optimaliseren op basis van nieuwe inzichten. Het
vraagt ook om beter inzicht in het functioneren van onderzoeks- en innovatieecosystemen aan de hand van data. Op die manier kunnen we onderbouwd
bepalen waar verbeterkansen liggen en leren welke interventies goed en minder
goed werken. De komende periode zullen we dit gezamenlijke proces, naar
aanleiding van deze brief, met stakeholders verder vormgeven. In de eerste helft
van 2023 nodigen wij betrokkenen daarom uit voor een nationale conferentie over
de impact van kennis en over hoe wij gezamenlijk, met passie en ambitie, het
systeem waarin dit plaatsvindt steeds kunnen verbeteren.
Dwarsdoorsnijdende interventies gericht op het toewerken naar een lerend systeem
Initiatief

Initiatiefnemer

Deadline / status

Organiseren nationale
conferentie over impact en
kennis

EZK en OCW

Q2 2023

Doorlopend lerend systeem

OCW en EZK

Doorlopend, met ingang van
Q4 2022