VIUG
V e r e n i g i n g van
Nederlandse G e m e e n t e n

Aan de minister voor Wonen en Rijksdienst
Dhr drs. S.A. Blok
Postbus 20001
2500 EA 'S-GRAVENHAGE

uw kenmerk

bijlage(n)

betreft

ons kenmerk

datum

Resultaten ambassadeurschap
huisvesfing EUarbeidsmigranten

STAF/INF/U201300703

28 mei 2013

doorkiesnummer

(070)373 8215

Geachte heer Blok,
In deze brief wil ik u graag informeren over de inhoud en resultaten van mijn ambassadeurschap voor
de huisvesttng van EU-arbeidsmigranten.
Ik zal eerst mijn algemene bevindingen beschrijven en daarna zal ik kort de belangrijkste punten per
de regio aangeven.
Zoals u weet is op 3 oktober 2012 in het Bestuuriijk overieg (BO) tussen VNG en BZK rond de
voortgang van de Nationale verklaring tijdelijke huisvesting EU-arbeidsmigranten de afspraak gemaakt
dat de VNG een ambassadeur zou aanstellen voor de tijdelijke huisvesttng van arbeidsmigranten.
Op 12 november 2012 ben ik hiervoor door de directieraad van de VNG benoemd als ambassadeur
voor de duur van het uitrolprogramma rond de Nationale Verklaring, uiteriijk tot het zomerreces 2013.
Deze periode is bijna afgerond en vormt de aanleiding voor deze brief.
Achtergrond
In het BO van 3 juni aanstaande zal u door uw ambtenaren een voortgangsrapportage worden
aangeboden waarin per regio wordt aangegeven hoe het staat met de afspraken die zijn gemaakt,
welke resultaten zijn behaald en wat er nog te doen is.
In het BO van 4 februari was immers afgesproken dat de regio's voor de zomer zouden komen tot
afspraken op de vier punten uit de bespreekpuntennotitte die in het BO van 4 februari aan de orde is
geweest. Waar nodig zou er ruimte zijn om deze afspraken in de tweede helft van 2013 verder te
concretiseren.

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vnq.nl

01

Het gaat hierbij om de volgende regio's: Noord- Holland-Noord, Greenport Aalsmeer, HollandRijnland, Stadsgewest Haaglanden, SR Rotterdam, West-Brabant, Noord-Veluwe, SR Eindhoven en
Noord-Limburg.
Het doel van mijn ambassadeurschap was het sfimuleren en ondersteunen van de regio's om te
komen tot afspraken over de punten waarover in de voortgangsrapportage wordt gesproken:
1. De regionale opgave
2. De huisvesttngsopgave vertaald in huisvesttngsprogramma's en bestuuriijke afspraken over
verdeling en locattes
3. Bindende afspraken over wie doet wat?
4. Afspraken over het tempo van realisatie
Bevindingen
In de afgelopen periode heb ik de meeste betrokken regio's bezocht In de gesprekken die ik hier heb
gevoerd, heb ik besproken hoe de betreffende regio en/oor stond, wat er nog te doen stond, welke
knelpunten zij ervoeren en wat er moest gebeuren om deze op te lossen.
In deze gesprekken werd mij duidelijk dat alle regio's zich verantwoordelijk voelen en goed
doordrongen zijn van het belang dat de huisvesting goed geregeld is. De samenwerking tussen de
partijen van de driehoek - gemeenten, werkgevers en huisvesters - komt overal op gang. Ik heb er
vertrouwen in dat de gevormde driehoeken het vraagstuk goed gaan aanpakken. Bovendien is er een
aantal concrete projecten waarin concrete huisvesting wordt verbeterd of ontwikkeld.
Ik heb wel geconstateerd dat er ook knelpunten zijn die het proces vertragen. Wat deze knelpunten
precies zijn, hangt onder andere afvan de lokale situatte. In agrarische gebieden is het scheiden van
wonen en werken vaak een issue. Ook komt het voor dat gemeenten huisvesttng van
arbeidsmigranten niet als hun probleem ervaren. Dit kan bijvoorbeeld komen, doordat de
arbeidsmigranten wel in de gemeente wonen, maar er niet werken. Wat hierbij ook een rol kan spelen
is dat een gebrek aan concrete cijfers vertragend werkt. Hierbij kan de Toolkit I - Inschatting aantal
EU-migranten op gemeentelijk niveau - een goed hulpmiddel zijn. Deze toolkit is ontwikkeld in het
kader van het programma Flexwonen voor Arbeidsmigranten van het ministerie van BZK, VNG, Aedes
en werkgevers- en werknemersorganisaties.
Verder zijn gemeenteraden soms bang om hun vingers te branden als er NIMBY (not in my backyard)
of NIMEG (niet in mijn eigen gemeente) effecten ontstaan. Dit speelt vooral op het moment dat
huisvesttng zorgt voor grote concentrattes in wijken of woningen die hier niet geschikt voor zijn. Dit
kan overiast veroorzaken. Investeren in draagvlak is dus van groot belang.
Bovendien kan Toolkit II - Handreiking voor de opgave van tijdelijke huisvesttng van EUarbeidsmigranten - ondersteuning bieden. Hierin zijn onder andere handvaten voor handhaving
opgenomen. Deze toolkit is door de VNG ontwikkeld in samenwerking met de andere partijen van de
Nationale verklaring - het ministerie van BZK, VNG, Aedes en werkgevers- en
werknemersorganisattes - in het kader van het programma Flexwonen voor Arbeidsmigranten, uitwas
afgesproken in het bestuuriijk overieg van 3 oktober 2012.

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vna.nl

02

31B52®13B-9i29 -2
Ook bij ondernemers en investeerders zijn er vragen. Zo is bijvoorbeeld niet duidelijk wat onder
grootschalige shortstay accommodattes wordt verstaan. Ook is het de vraag of arbeidsmigranten hun
adres in het hotel in de GBA kunnen opgeven als woonadres. Deze vragen en onduidelijkheden
zorgen ervoor dat investeringen onder druk staan en terughoudend wordt omgegaan met investeren.
De functtonele verschillen tussen wonen en andere verblijfsvormen zijn onduidelijk waardoor de
beantwoording van de vraag wanneer sprake is van wonen of hotel / logies lastig is. Eerder is sprake
van extended stay in een hotelgebouw. Graag uw aandacht hiervoor.
Positief is dat in het kader van de zevende tranche van de Crisis- en Herstelwet door enkele
gemeenten projecten voor het huisvesten van arbeidsmigranten zijn aangemeld bij de minister van
Infrastructuur en Milieu. Wanneer deze projecten worden toegestaan, is het mogelijk voor een periode
van ten hoogste 15 jaar van het bestemmingsplan af te wijken. Dit geeft duidelijkheid aan
ontwikkelaars en investeerders.
Aanbevelingen voor de toekomst
Zoals eerder aangegeven eindigt mijn ambassadeurschap bij de start van het zomerreces 2013. Het is
immers de bedoeling dat de hierboven genoemde afspraken op dat moment in grote lijnen zijn
gemaakt. In de meeste regio's is de verwachting dat dit inderdaad voor, of kort na de zomer het geval
zal zijn. Toch is dit nog niet het eindpunt. De verdere uitwerking en concrettsering van de afspraken
zal na de zomer nog doorlopen. U heeft in februari al aangegeven dat hier ruimte voor is.
De bed-voor-bedregeling - een set van bestuuriijke afspraken en inspanningsverplichttngen tussen
huisvesters en een gemeente - is regelmattg in de gesprekken met de regio's aan de orde gekomen.
Ik ga er vanuit dat in de toekomst meer afspraken in het kader van de bed-voor-bed-regeling zullen
worden overeengekomen.
Van het rijk zou ik willen vragen om de aantallen goed in beeld te krijgen en te houden. Er is een
terugkerende roep om concrete cijfers van de betrokken regio's en gemeente(raden).
Verder is het goed als er ruimte is voor pilots op het gebied van bijvoorbeeld transformatie van
kantoren en recreatteparken. Het is hierbij van belang dat de provincie op het gebied van regelgeving
over RO, de ruimte geeft om te experimenteren.
Overigens zijn deze afspraken uiteraard geen doel op zich. Het realiseren en verbeteren van
huisvesting van arbeidsmigranten zal "going concern" moeten worden. De verwachting is dat het
aantal arbeidsmigranten - en daarmee de behoefte aan goede tijdelijke huisvesttng - zal toenemen.
Goede huisvesttng zal dus in het beleid van gemeenten aandacht moeten blijven krijgen.
Tenslotte wil ik meegeven dat het goed is om breder te kijken dan alleen naar huisvesfing. Ook
maatschappelijke en sociale aspecten zoals bijvoorbeeld leefbaarheid, onderwijs en gezondheidszorg
kunnen hierbij aan de orde komen.
In de bij/i ige treft u de belangrijkste conclusies per regio aan.
Hoogachtend,

Drs. J.A. Karssen

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vnq.nl

03

~^ ' t ^

^n ^

^ , % ^ - 1 ^ - ^ "^ " ^ -^

Belangrijkste conclusies per regio
•

De regio Noord- Holland-Noord heeft een aantal subregio's. West-Friesland en de Noordkop
werken samen in respecfievelijk Kompas 1 en 2 met elk een eigen projectteam.
Kennemmeriand is bezig een vergelijkbaar project te starten.
De Noordkop en West Friesland (kompas 1 en 2) hebben gezamenlijk een regionale
kadernota huisvesttng arbeidsmigranten opgesteld. Het is de bedoeling om dit na overleg met
de verschillende partijen uit de driehoek (gemeenten/werkgevers/huisvesters) uiteriijk in
april/mei in de colleges van B&W te bespreken en in juni door de verschillende
gemeenteraden te laten vaststellen.
In West-Friesland was men in eerste instantie gericht op handhaving; nu staat ook huisvesttng
op de agenda. Dit proces stagneert: het is moeilijk om tot een verdeling tussen de
verschillende gemeenten te komen. Het is de vraag of op 3 juni de afspraken op de
genoemde vier punten er inderdaad zullen liggen. In de Noordkop is men voortvarend aan de
gang gegaan, maar ook hier zijn nog geen harde afspraken tot stand gekomen. Nimby en
Nimeg-effecten spelen hier duidelijk een rol.

•

In de regio Greenport Aalsmeer is de gemeente Aalsmeer trekker, ook Uithoorn en
Amstelveen zijn nu goed betrokken. Tijdens mijn recente bezoek aan de regio is gebleken dat
de gemeente Haariemmermeer zeker bereid is mogelijkheden te zoeken met name op het
terrein van transformatie van kantoren.

•

De regio Holland-Rijnland heeft een inhaalslag gemaakt. Er is een ambassadeursteam
gevormd en de achterstand die deze regio had, is veranderd in een voorsprong. Op 22 april
zal een tweede regioconferentte plaatsvinden. Hier wordt de eerste versie van het convenant
- met de bestuuriijk afspraken op de vier genoemde punten - gepresenteerd en besproken.

•

Stadsgewest Haaglanden is het erover eens dat er 6000 huisvesttngsplekken geregeld
moeten worden. Er is een verdeling gemaakt en er zijn contactpersonen per gemeente
benoemd. Den Haag en Westtand pakken hun deel - ieder een derde van het totaal - goed
op. Bij de overige gemeenten die samen ook een derde deel nemen, ligt de bal nog wel in het
midden. Knelpunt is dat enkele gemeenten van deze groep hun deel niet willen oppakken. In
juni zal er een tweede, regioconferentte plaatsvinden. Arbeidsmigranten leveren een
belangrijke bijdrage aan de Westtandse (glastuinbouw)economie. De inspanningen van de
gemeente Westtand zijn er op gericht dat in 2013 voor vier locattes aanvragen voor een
omgevingsvergunning voor grootschalige huisvesfing (hetzij tijdelijk, hetzij permanent) worden
ingediend zodat in 2014 met de bouw daarvan kan worden begonnen. Deze vier locattes
voorzien dan in ongeveer 1.600 "bedden".

•

In de SR Rotterdam zijn inmiddels drie subregio's gevormd. Er zijn nog geen officiële
driehoeken (gemeente/werkgevers/huisvesters) gevormd; wel zijn deze drie partijen met
elkaar in gesprek. Soms is dat met twee van de partijen, soms met alle drie. Het proces is in al
deze subregio's op gang gekomen en er vindt onderiing afstemming plaats. Zo staat voor
vrijdag 24 mei een overieg gepland tussen de bestuuriijke trekkers van de subregio's, te

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vna.nl

04

,®52©1.3®BS,3S. - 2
weten de wethouders van Vlaardingen, Hellevoetsluis en de gemandateerd projectdirecteur
van Rotterdam. Dit gesprek gaat over de voortgang in de SR Rotterdam en is mede ter
voorbereiding van het gesprek met de minister op 4 juni a.s.
De gemeente Lansingeriand heeft overigens aangegeven voor het thema huisvesttng
arbeidsmigranten aansluifing te willen zoeken bij Haaglanden.
Zowel op de linker, als op de rechter Maasoever zijn nu diverse inittatteven en acttes. Te
denken valt aan gesprekken met werkgevers, bemiddelaars en woningbouwcorporaties; het
realiseren van short stay faciliteiten (hotel en o.b.v. woningonttrekking) - zowel als nieuwe
voorziening, als door gebruik van bestaande woningen. Maar ook valt te denken aan het
voornemen van enkele gemeenten om zo nodig zelf huisvesttngsmogelijkheden te realiseren.
In veel gemeenten (vooral op de linker Maasoever) gaat het slechts om enkele tientallen
arbeidsmigranten. Het gaat om mensen die vaak in particuliere woningen worden gehuisvest.
Deze laatste vorm van huisvesttng is moeilijk in omvang aan te geven. In min of meer
geconcentreerde vorm is op dit moment tussen de 1.500 a 2.000 plekken bekend. En zoals
gezegd wordt er door gemeenten al dan niet zelf of in overieg met marktpartijen gewerkt aan
een beduidende uitbreiding van dat aantal. Zo heeft alleen al Rotterdam zich voorgenomen
om dit jaar nog minstens 2.000 plekken te realiseren. Het gaat hierbij overigens niet om een
officieel cijfer, maar om een streefgetal dat intern is genoemd. Ook andere gemeenten zijn
bezig inittatteven voor extra huisvesttng uit te werken. In de loop van dit jaar zal moeten blijken
tot hoeveel plaatsen dit leidt.
In het portefeuillehoudersoverieg wonen van de SR Rotterdam in april jl. is het
onderwerp besproken. In den brede is door alle partijen aangegeven wat er in de
respectievelijke gemeente gebeurt. Duidelijk is dat per subregio het huisvesten van
arbeidsmigranten een ander karakter heeft.
•

In de regio West-Brabant is het proces na de eerste conferentte op gang gekomen. Er is door
bureau Gerrichhauzen en partners een onderzoek uitgevoerd naar aantallen arbeidsmigranten
en de huisvestingsbehoefte en momenteel wordt er een actieplan opgesteld. Toch zijn er
gemeenten die terugtrekkende bewegingen maken. In deze gemeenten speelt o.a. dat erwel
arbeidsmigranten wonen, maar niet werken. Zij voelen zich daardoor minder verantwoordelijk.
Met name Zundert heeft te maken met veel problemattek rond recreatteparken. Het ministerie
van BZK zal een bijeenkomst houden om hiervoor naar oplossingen te zoeken voor alle
regio's die hiermee te maken hebben. Het actieplan moet in juni klaar zijn en zal dan
afspraken bevatten voor de periode 2013-2019.

•

Ook de regio Noord-Veluwe is moeizaam op gang gekomen; de focus lag tot nu toe op
handhaving. Inmiddels is er een onderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de aantallen
arbeidsmigranten. Dit rapport is nu opgeleverd.
Er is in 2012 al een stuurgroep gevormd onder voorzitterschap van de burgemeester van
Putten; hierin zijn de werkgevers en huisvesters nog niet betrokken. Van onze kant is
benadrukt dat het vormen van een overlegdriehoek noodzakelijk is. Inmiddels wordt wel een
ambassadeursteam gevormd waarin ook die partijen deelnemen. Toch is de verwachttng dat
het niet haalbaar is om in juni een convenant te hebben waarin de afspraken zijn vastgelegd.
Een aantal gemeenten is nog erg aarzelend en de vrees bestaat dat als er teveel druk wordt
uitgeoefend, zij zich helemaal zullen terugtrekken.

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vna.nl

05

.= - ^ ^ 3 2

-2

Ook hier is de problematiek van de recreatieterreinen groot Er zijn plannen om een aantal
recreatieterreinen om te vormen tot huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten. Dit heeft ROtechnisch nog wel wat voeten in de aarde; medewerking van de provincie Gelderland is hierbij
noodzakelijk.
In de SR Eindhoven is men goed aan de gang gegaan. Er is een regionale verklaring
opgesteld waarbij een aantal gemeenten in eerste instantte niet wilde aansluiten. Pijnpunt was
de verplichte scheiding van wonen en werken. Hierover is vervolgens van de landelijke
partijen van de Nationale verklaring een notitie verschenen waarin deze eis enigszins is
afgezwakt: het voorkomen van dubbele afhankelijkheid is het streven, maar er moet vooral
sprake zijn van keuzevrijheid voor de arbeidsmigrant. Er zijn ook situaties waarin zij baat
hebben bij wonen bij het werk. De meeste gemeenten zijn nu om, een minderheid wil nog
steeds niet aansluiten. Dit blijft dus een aandachtspunt.
In de regio Noord-Limburg is men voortvarend en succesvol aan de slag gegaan. In de
gemeente Horst aan de Maas is een paraplubestemmingsplan opgesteld om ervoor te zorgen
dat de huisvesttng zo snel en veel mogelijk gelegaliseerd kan worden. Er zijn verschillende
bijeenkomsten gehouden waarbij het beleidsterrein breed is opgepakt. Behalve huisvesting
komen hier ook andere beleidsterreinen aan de orde. Lasttg punt is wel het gebrek aan cijfers:
de huisvesttngsopgave is nog niet goed in beeld.
Er bestaat verder zorg over Midden en Zuid Limburg, die overigens buiten de regio vallen.

VNG Postbus 30435, 2500 GK Den Haag Tel 070-373 83 93 www.vnq.nl

06

-ï^

-*

-^■■^^■•ë'% ^

-^i

Docunnentbeheer

EINDE
DOCUMENT