Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT, VAN FINANCIËN EN VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 maart 2020
Op dit moment werkt het kabinet in samenwerking met de relevante
instanties, zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM),
aan gezondheidsmaatregelen rondom het coronavirus. Uw Kamer heeft
tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 10 maart jl. (Handelingen II
2019/20, nr. 61, item 26) verzocht om een brief waarin gekeken wordt naar
de maatregelen die het kabinet neemt ten aanzien van de economische
impact van het coronavirus. Deze brief gaat in op de maatregelen die nu
actief zijn en maatregelen die op korte termijn worden genomen.
Het is evident dat de uitbraak van het coronavirus impact zal hebben op
de mondiale, Europese en Nederlandse economie. Ook in Nederland zijn
de economische consequenties merkbaar. De precieze impact op de
Nederlandse economie zal afhangen van de snelheid waarmee het
coronavirus onder controle komt in binnen- en buitenland, hetgeen op dit
moment niet met zekerheid te voorspellen is.
Zeker is wel dat de Nederlandse economie er goed voorstaat en
voldoende buffers heeft om de negatieve economische gevolgen van het
virus op te vangen. De werkloosheid staat op een historisch laag niveau
en zowel het bedrijfsleven in algemene zin als de overheid heeft
voldoende financiële buffers. Daarnaast is de weerbaarheid van de
financiële sector de afgelopen tijd versterkt. Vanuit deze sterke uitgangspositie lijken vergaande overheidsmaatregelen op economisch terrein
vooralsnog niet nodig. Een overmatige beleidsreactie kan namelijk
onnodige neveneffecten met zich meebrengen. Het is daarom belangrijk
weloverwogen te werk te gaan. Het kabinet richt zich op maatwerk en zal
instrumenten inzetten als de situatie daar om vraagt. Het is op voorhand
niet te zeggen welke effecten een rol gaan spelen op de lange termijn. Het
kabinet houdt, samen met onder andere de sociale partners, de situatie
scherp in de gaten om, zoals ook eerder door het kabinet aangegeven,
tijdig alle noodzakelijke en passende maatregelen en voorzorgsmaat-

kst-35420-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 1

1

regelen te treffen als de situatie daartoe noopt. Deze brief gaat eerst in op
nationale en vervolgens op Europese maatregelen.
1. Nationale maatregelen
Het coronavirus heeft in eerste instantie voornamelijk invloed op de
aanbodkant van de economie. Door de lange, mondiaal georganiseerde
toeleveringsketens kunnen ondernemers in de problemen raken als er
bijvoorbeeld sprake is van vertraging in de toelevering van grondstoffen
of halffabricaten. Op het moment kan vertraging in de productie en
consumptie van goederen en diensten bijvoorbeeld leiden tot liquiditeitsproblemen voor ondernemers.
Tegelijk kan er een effect optreden aan de vraagzijde van de economie, als
gevolg van bijvoorbeeld groeiende onzekerheid, reisrestricties en
economische problemen in andere delen van de wereld. Vanuit landen
zoals China is nu minder vraag naar Nederlandse producten, zoals chips
voor de auto-industrie. Ook is er in Nederland op dit moment al sprake
van veel annuleringen van vakanties, congressen en andere grote
evenementen. In de horeca en de toerismesector zijn de effecten intussen
voelbaar.
Het kabinet beschikt naast de automatische stabilisatoren vanuit de
begroting over een instrumentarium om deze economische gevolgen te
mitigeren en neemt maatregelen om dat instrumentarium zo effectief in te
zetten. Zo bestaat de regeling voor werktijdverkorting om onnodig ontslag
van werknemers te voorkomen. Om bedrijven in hun liquiditeitsbehoefte
te voorzien, bestaat de maatregel Borgstelling MKB-kredieten. Deze zal
worden verruimd. Hieronder volgt een nadere toelichting op de
genoemde maatregelen.
1.1 Werktijdverkorting en mogelijke opschaling
Bedrijven die getroffen worden door de gevolgen van de uitbraak van het
coronavirus en aan alle voorwaarden voldoen, kunnen in aanmerking
komen voor de huidige regeling werktijdverkorting.
Werktijdverkorting is een bestaande regeling waar bedrijven een beroep
op kunnen doen die door een calamiteit tijdelijk een verlies van werkuren
hebben. Oftewel: er is tijdelijk geen werk meer voor (een deel) van het
personeel door omstandigheden die buiten het normale ondernemersrisico vallen. Deze calamiteit moet ten minste twee weken en maximaal 24
weken voor werkuitval zorgen. Ook moet er voor minstens twintig procent
van het personeel geen werk meer zijn. Voor dat deel van het personeel
kunnen werkgevers dan een beroep doen op de werkloosheidsuitkering
(WW). De medewerkers om wie het gaat spreken dan hun WW-rechten
aan. Ze moeten daarom wel WW-rechten hebben opgebouwd.
Bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) wordt
momenteel met veel inzet gewerkt aan het uitvoeren en opschalen van de
regeling voor werktijdverkorting. Op dagelijkse basis wordt door SZW
bekend gemaakt hoeveel aanvragen zijn ingediend, welke zijn gehonoreerd en welke zijn afgewezen. Het aantal ingediende aanvragen bedraagt
inmiddels 1700 (stand 11 maart 2020). Voor het opschalen van de
verwerking van de aanvragen zijn bij SZW extra mensen ingezet. Ook bij
het UWV wordt gewerkt aan vergroting van de verwerkingscapaciteit.
Uitgangspunt bij de uitvoering van de regeling is dat de aanvrager
verantwoordelijk is voor de correctheid van de aangeleverde gegevens en
de naleving van de voorwaarden voor de regeling. Voor het geval de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 1

2

capaciteit voor de uitvoering van de regeling voor werktijdverkorting
onvoldoende mocht blijken, wordt gekeken naar andere mogelijkheden.
Zzp’ers kunnen, omdat zij geen personeel in dienst hebben, geen beroep
doen op de regeling voor werktijdverkorting. Zzp’ers die door de uitbraak
van het coronavirus in de problemen komen, kunnen een beroep doen op
het Bbz (Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004) wanneer zij aan de
voorwaarden voor deze regeling voldoen. Het Bbz wordt uitgevoerd door
gemeenten. Zzp’ers die een beroep willen doen op het Bbz dienen zich te
wenden tot de gemeente waar zij staan ingeschreven.
1.2 Verruiming van de Borgstelling MKB-kredieten (BMKB)
Bedrijven – en met name het mkb – kunnen in liquiditeitsproblemen
komen als gevolg van het coronavirus en bredere economische effecten.
Banken en andere financiers kunnen bedrijven helpen door tijdelijke
verstrekking van een overbruggingskrediet of een ophoging van het
Rekening Courantkrediet (RC-krediet). Ook opschorting van aflossingen
van bestaande kredietlijnen is een mogelijkheid die financiers zelf kunnen
treffen. Indien de problemen toenemen kunnen maatregelen nodig zijn
om mkb’ers te ondersteunen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK) streeft er
daarom naar om per eind maart met een tijdelijke verruiming van de
BMKB de risico’s mitigeren, zodat bedrijven met een gezond toekomstperspectief gefinancierd kunnen blijven. Dit na consultatie van de Nederlandse Vereniging van Banken en het bedrijfsleven. Met de BMKB staat de
overheid voor een deel borg voor bedrijven die een lening willen
afsluiten, maar aan de betrokken financier (met name banken) niet genoeg
zekerheden kunnen bieden.
De bedrijven die worden geraakt door de gevolgen van het coronavirus en
daardoor in liquiditeitsproblemen komen, kunnen tijdelijk rekenen op
extra gunstige voorwaarden onder de BMKB. Er komt een nieuwe
tijdelijke (geldig tot 1 april 2021) maatregel – die voor de brede doelgroep
mkb-bedrijven zal worden ingezet – waarmee de Staat een hoger
garantieaandeel aanbiedt in de BMKB. In de huidige regeling betreft het
borgstellingskrediet 50% van het krediet dat de financier (vaak een bank)
verstrekt. De borg van de overheid bedraagt 90% van dit borgstellingskrediet. Voor deze maatregel wordt de omvang van het borgstellingskrediet in de BMKB verhoogd van 50% naar 75%. Deze maatregel kan
benut worden door bedrijven en is bestemd voor overbruggingskrediet of
verhoging rekening courant-krediet bij een financier, met een maximale
looptijd van 1 jaar. Ook een aantal overige voorwaarden in de BMKB zal
worden versoepeld. Dit helpt bedrijven om aan hun dagelijkse betaalverplichtingen te kunnen blijven voldoen. De totale kosten van deze
maatregel in de BMKB worden geraamd op tussen de 20 en 25 miljoen
euro.
Verder is transparante communicatie vanuit de overheid richting de
ondernemer van belang om onduidelijkheden te voorkomen. Daarom
heeft het kabinet nauw contact met brancheverenigingen, ondernemersverenigingen VNO-NCW en MKB-Nederland en de Kamer van Koophandel. Ondernemers zijn zelf ook heel alert. Dat is goed. Natuurlijk
kunnen zij ook vragen hebben. Het kabinet vindt het belangrijk dat zij op
een centrale plek terecht kunnen. Naast de informatie op de websites
rijksoverheid.nl/coronavirus en het RIVM kunnen zij ook bellen met het
adviesteam van de Kamer van Koophandel via telefoonnummer
0800–2117. De informatievoorziening aan ondernemers wordt voortdurend aangevuld en aangescherpt op basis van de binnengekomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 1

3

vragen. Datzelfde geldt voor de informatievoorziening over arbeidsomstandigheden. Werkgevers hebben vele praktische vragen over hoe de
algemene richtlijnen van het RIVM naar de concrete situatie op de
werkvloer vertaald kunnen worden. Bedrijfsartsen, arbodiensten of de
arbokerndeskundigen kunnen de werkgever bij die vertaalslag helpen.
SZW is in overleg met deze arboprofessionals om de informatievoorziening zo goed mogelijk te laten verlopen.
1.3 Begrotingsbeleid en automatische stabilisatie
De Nederlandse overheidsfinanciën staan er goed voor. Dit betekent dat
we alle maatregelen kunnen nemen die we momenteel noodzakelijk
achten. Als er aanvullend beleid nodig is, dan is daar ook de ruimte voor.
De Nederlandse begrotingssystematiek is gericht op het automatisch
stabiliseren van de economie; er hoeft niet bezuinigd te worden bij
economische tegenslag. Dit betekent dat economische schokken
eventueel direct worden opgevangen door hogere WW-uitgaven en
bijstand, en lagere belastinginkomsten (zoals de btw). Waar verder de
medische beheersing van het virus noopt tot noodzakelijke maatregelen
die leiden tot een extra budgettair beslag in het Rijksbrede beeld,
bijvoorbeeld ten behoeve van medewerkers in de zorg, past het kabinet
deze in. Bij een uitbraak van een epidemie is het soms nodig om op zeer
korte termijn besluiten te nemen, besluiten die ook binnen de zorgsector
financiële gevolgen zullen hebben. Vanzelfsprekend zullen we doen wat
nodig is.
1.4 Fiscaliteit
Om ervoor te zorgen dat ondernemers liquiditeitsproblemen het hoofd
kunnen bieden, is er de mogelijkheid tot het verzoek om bijzonder uitstel
van betaling in de inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting, omzetbelasting en loonbelasting. De Belastingdienst zal uitstel van betaling
verlenen als de ondernemer schriftelijk motiveert dat hij door de
coronacrisis in de problemen is gekomen. Zodra het verzoek om uitstel bij
de Belastingdienst binnen is, zet de Belastingdienst de invordering stil.
Individuele beoordeling van het verzoek vindt later plaats. De gebruikelijke
vereisten voor het verlenen van uitstel blijven gelden. Om ondernemers
tegemoet te komen zal de Belastingdienst de komende tijd een verzuimboete voor het niet (tijdig) betalen achterwege laten of terugdraaien. De
behandeling van verzoeken om uitstel moet handmatig plaatsvinden,
zodat behandeltijden kunnen oplopen indien veel verzoeken binnenkomen.
Daarnaast betalen ondernemers nu belasting op basis van een voorlopige
aanslag inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting. Ondernemers die
een lagere winst verwachten door de coronacrisis kunnen een verzoek
indienen voor een verlaging van de voorlopige aanslag, zodat ze meteen
minder belasting gaan betalen. Deze verzoeken zullen door de Belastingdienst worden ingewilligd.
1.5 Monitoren van financiële markten
Zoals hierboven beschreven kunnen de economische gevolgen van het
coronavirus (ook) bedrijven raken. Dit kan tot gevolg hebben dat bedrijven
tijdelijk extra liquiditeit nodig hebben of tijdelijk meer moeite hebben om
bestaande leningen af te betalen. Afhankelijk van de mate waarin dat
gebeurt, heeft dit impact op financiële instellingen. Er zijn de afgelopen
jaren belangrijke stappen gezet om de financiële sector weerbaarder te
maken. Zo zijn buffers opgebouwd die banken helpen om kredietverlening
in stand te houden en eventuele verliezen op te vangen. De Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 1

4

financiële sector staat er dan ook goed voor en kan tegen een stootje.
Daarnaast nemen financiële instellingen continu maatregelen om de
continuïteit van kritieke processen te waarborgen.
Hoewel ondernemingen de eerste problemen ondervinden van het
coronavirus, zijn er op dit moment geen concrete signalen dat er sprake is
van grootschalige (betalings)problemen bij ondernemingen en hun
kredietverleners, of andersoortige stress bijvoorbeeld op de interbancaire
markten. Dat kan in de toekomst uiteraard veranderen. Daarom is het van
belang om waakzaam te zijn. De Europese Centrale Bank (ECB), De
Nederlandse Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM)
monitoren de situatie. Het kabinet onderhoudt nauw contact met DNB en
AFM. Ook vindt er op korte termijn op initiatief van DNB, samen met het
Ministerie van Financiën en AFM, overleg plaats met de financiële sector.
Het doel van het overleg is om te bespreken hoe het coronavirus de sector
raakt en laatste ontwikkelingen te bespreken.
2. Maatregelen op internationaal en Europees niveau
Ook op internationaal vlak wordt in verschillende gremia overlegd over de
te nemen maatregelen om de economische gevolgen van het coronavirus
te mitigeren. Gezien het mondiale karakter van de uitbraak is het kabinet
van mening dat dergelijke gremia van groot belang zijn voor het uitwisselen van informatie tussen landen en instellingen, alsmede de coördinatie van beleid.
Zo heeft op 4 maart jl. een telefonische vergadering plaatsgevonden van
het International Monetary and Financial Committee (IMFC) en de
Eurogroep over de economische en financiële ontwikkelingen als gevolg
van het coronavirus. De Eurogroep heeft een verklaring aangenomen
waarin het de nationale maatregelen die lidstaten nemen ten behoeve van
het bestrijden van het virus verwelkomt, evenals de stappen die de
Europese Commissie zet om informatie-uitwisseling te coördineren. Ook
is in de verklaring opgenomen dat bij de eerstvolgende Eurogroep de
economische situatie en de mogelijke beleidsrespons besproken zal
worden. In het IMFC is gesproken over de economische impact van het
coronavirus, de nationale maatregelen die zijn genomen en over samenwerking tussen de leden om de gevolgen van het coronavirus virus te
mitigeren. Het IMFC riep het IMF op om zijn beschikbare instrumentarium
indien nodig te gebruiken om landen die gevolgen ondervinden van de
uitbraak te ondersteunen.
Op dinsdag 10 maart jl. heeft een videoconferentie plaatsgevonden met
de leden van de Europese Raad naar aanleiding van de verspreiding van
het coronavirus; uw Kamer ontvangt hiervan een separaat verslag. Tijdens
deze bespreking is voor wat betreft de economische impact verwezen
naar de Eurogroep en Ecofin van 16 en 17 maart a.s. Tot slot heeft de
Europese Commissie de leden van de Europese Raad geïnformeerd over
haar voornemen om een voorstel aan de Raad en het Europees parlement
te doen voor een Corona Response Investment Initiative. Dit is naast
bestaande instrumenten in de Europese begroting om te kunnen reageren
op dergelijke knelpunten zoals het Europese Solidariteitsfonds en de
Europese Noodhulpreserve.
De komende tijd zal ook in ander internationaal verband vaker gesproken
worden over het mitigeren van de economische gevolgen als gevolg van
het coronavirus. De Kamer zal hierover via de gebruikelijke kanalen
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 1

5

3. Vervolg
Zoals reeds boven aangegeven zal het kabinet de economische situatie
rondom het coronavirus nauwlettend blijven volgen, in nauwe samenwerking met de relevante nationale en internationale instituties, en indien
nodig tijdig alle noodzakelijke en passende vervolgmaatregelen treffen.
Het kabinet zal waar ontwikkelingen zich voordoen tijdig, duidelijk en
transparant communiceren.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 420, nr. 1

6