Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

30 012

Leven Lang Leren

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 76

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2017
Tijdens het vragenuur van 28 november jongstleden heb ik uw Kamer
toegezegd om nog voor de begrotingsbehandeling in een brief in te gaan
op een aantal in dat debat gestelde vragen over scholing van werknemers
(Handelingen II 2017/18, nr. 17, item 4). De heer Wiersma (VVD) vroeg om
een overzicht van de middelen voor scholing die beschikbaar zijn, om
welke sectoren, O&O fondsen en cao afspraken het gaat, en om de
verdere aanpak en het proces van de in het Regeerakkoord (bijlage bij
Kamerstuk 34 700, nr. 34) genoemde individuele leerrechten. Daarnaast
vroeg de heer Van Weyenberg (D66) om het percentage scholingsfondsen
dat omscholing mogelijk maakt. Met deze brief doe ik mijn toezeggingen
gestand.
Scholing van werkenden is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van
werkgevers en werknemers. Beiden hebben er ook belang bij. Werkgevers
hebben er belang bij dat hun werknemers productief en inzetbaar aan het
werk kunnen zijn, en ze doen dat onder andere door de inzet van middelen
voor scholing, via O&O fondsen, maar ook breder. Ook werknemers
moeten hun kennis en vaardigheden op peil houden, in het belang van
een goede positie op de arbeidsmarkt, nu en in de toekomst. Wanneer elk
tijdig zijn verantwoordelijkheid neemt, houden we de Nederlandse
economie en arbeidsmarkt sterk.
De overheid zorgt voor de noodzakelijke randvoorwaarden, zoals de
fiscale scholingsaftrek, maar ook door maatregelen van sociale partners te
ondersteunen, zoals via de sectorplannen en ESF.
Investeringen in scholing
Uit het onderzoek «Bedrijfsopleidingen 2015» van CBS blijkt dat in 2015
85% van de bedrijven cursussen en andere bedrijfsopleidingen heeft
aangeboden aan medewerkers. Dat is een stijging ten opzichte van 2010,
toen dit percentage 79% bedroeg. De investeringen per deelnemer voor
de cursussen bedroegen gemiddeld € 1.100 per persoon. Inclusief de

kst-30012-76
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 012, nr. 76

1

kosten voor het volgen van cursussen onder werktijd bedroeg dit € 2.140,per deelnemer. Het CBS-onderzoek «Bedrijfsopleidingen 2010» laat zien
dat in 2010 door bedrijven in totaal voor € 1,7 miljard werd uitgegeven
aan cursussen voor medewerkers. In het onderzoek over 2015 is het totaal
aan investeringen niet gepubliceerd. Voor een deel vinden deze investeringen via O&O fondsen plaats.
SZW onderzoekt om het jaar de financiële situatie van cao-fondsen. Dit
betreft cao-fondsen waar algemeen verbindend verklaarde
cao-bepalingen aan ten grondslag liggen. Voor deze fondsen geldt de
verplichting om het financieel jaarverslag aan SZW te zenden vóór 1 juli
van het daaropvolgende jaar. Het laatste onderzoek betreft de jaarverslagen over het boekjaar 2015. Dit betreft de 85 algemeen verbindend
verklaarde Sociale- en O&O-fondsen. De resultaten van dat onderzoek zijn
opgenomen in de «Rapportage cao-afspraken 2016», die mijn ambtsvoorganger dit voorjaar aan uw Kamer heeft verzonden (Kamerstuk 29 544, nr.
783). Uit de rapportage blijkt dat de totale baten van deze 85 fondsen
413,6 miljoen euro waren en de totale lasten 401,6 miljoen. In de bijlage
treft u overzichten aan van de totale baten, lasten en reserves1.
De doelstellingen en activiteiten van al deze fondsen zijn divers. Zij
omvatten niet alleen scholing van medewerkers, maar ook employability,
vitaliteit, gezondheid en arbeidsomstandigheden, mobiliteit, preventiebeleid en re-integratie van en werkhervattingskansen voor oudere
werkzoekenden. 2 De in de cao-rapportage genoemde totalen van baten,
lasten en reserves betreffen dan ook niet alleen baten, lasten en reserves
ten behoeve van scholing. Ook betekent het feit dat de fondsen reserves
aanhouden, niet automatisch dat er geld op de plank blijft liggen.
Reserves zijn bijvoorbeeld nodig om lopende verplichtingen na te kunnen
komen, om periodes zonder premieheffing of zonder avv te kunnen
overbruggen. De omvang van de reserves verschilt per fonds en per soort
fonds. Tevens geldt dat niet alle sectoren O&O-fondsen hebben. De
financiële sector, die in het debat werd aangehaald, heeft bijvoorbeeld
geen (algemeen verbindend verklaard) O&O-fonds.
Voor het antwoord op de vraag hoeveel vanuit deze cao-fondsen besteed
is aan scholing, zijn de doelstellingen «opleiding & ontwikkeling» (O&O)
en «werkgelegenheid» relevant. Uit de rapportage blijkt dat van de 85
fondsen er 63 in 2015 uitgaven deden aan O&O-gerelateerde doelstellingen. Deze uitgaven bedroegen in totaal € 168,6 miljoen. Daarnaast
werd er nog € 75 miljoen geïnvesteerd in scholing en werkervaring voor
werkzoekenden (werkgelegenheidsdoelstelling). Het totaal beliep daarmee
€ 244,3 miljoen.
In onderstaande tabel treft u de uitgaven aan de doelstellingen «O&O» en
«werkgelegenheid» per economische sector. Hier is te zien dat in de
bouwsector verreweg de meeste uitgaven aan opleiding & ontwikkeling
en werkgelegenheid worden gedaan. Binnen deze sector vallen het
O&O-fonds en het scholingsfonds van de Bouwnijverheid met in totaal
ruim 54 miljoen euro aan uitgaven.
Economische sector

Landbouw
Industrie

1
2

O&O

Werk

Totaal

Aantal fondsen per
sector

5.125
31.462

4.280
35.007

9.405
66.469

2
25

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Rapportage stand van zaken betreffende scholing van flexibele werknemers, Stichting van de
Arbeid, 26 juni 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 012, nr. 76

2

Economische sector

Bouwnijverheid
Handel en horeca
Vervoer en communicatie
Zakelijke dienstverlening
Overige dienstverlening
Totaal

O&O

Werk

Totaal

Aantal fondsen per
sector

82.491
15.004
15.456
12.762
6.262
168.562

21.380
7.701
4.507
371
2.405
75.651

103.871
22.705
19.963
13.133
8.667
244.213

8
28
3
13
6
85

SZW heeft ook onderzoek gedaan naar de ruimte die fondsen-cao’s bieden
voor omscholing. Onderzocht zijn de 85 hiervoor genoemde algemeen
verbindend verklaarde fondsen-cao’s. Daaruit blijk dat er in het algemeen
geen sprake is van het uitsluiten van het gebruik van scholingsmiddelen
voor omscholing. Veel fondsen ondersteunen ook activiteiten gericht op
het bevorderen van een bredere inzetbaarheid van werknemers, buiten de
eigen functie of de eigen sector. Daarbij komt dat ook «sectorspecifieke»
opleidingsactiviteiten vaak bruikbaar zijn buiten de eigen sector. Bijvoorbeeld lessen Nederlands vergoed vanuit het fonds in de schoonmaaksector; en cursussen marketing, ict, logistiek, lassen, elektra en heftruckrijden vergoed vanuit het fonds in de Agrarische sector (Colland).
Bij één algemeen verbindend verklaarde fondsen-cao is een expliciete
beperking aangetroffen. Vanwege het (toekomstige) personeelstekort in
de sector is daarin opgenomen dat er voor is gekozen om alleen
branchekwalificerende scholing te subsidiëren.
ESF
Eén van de thema’s binnen de ESF 2014–2020 regeling is Duurzame
inzetbaarheid regio’s en sectoren (DI R&S). DI R&S is gericht op het
(inter-)sectoraal en regionaal stimuleren van de bewustwording, ontwikkeling, uitvoering en verspreiding van maatregelen op het terrein van
duurzame inzetbaarheid. Scholing kan hier onderdeel van uitmaken, maar
alleen als het voor werknemers noodzakelijk is om toekomstige functies
uit te oefenen. Voor het thema DI R&S is een indicatief budget van 43
miljoen euro beschikbaar voor de periode 2014 – 2020. De realisatie van
de subsidieaanvragen uit het tijdvak van 2016 en 2017 is nog niet bekend
omdat de projecten en beoordelingen nog plaatsvinden.
Door middel van nieuwe openstellingen wordt het budget voor duurzame
inzetbaarheid de komende jaren besteed.
Individuele leerrechten
Uw Kamer vroeg ook naar de aanpak en het proces rondom de
omvorming van de fiscale scholingsaftrek naar individuele leerrechten,
zoals aangegeven in het Regeerakkoord. De komende tijd zal ik dit beleid
samen met de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap nader
uitwerken. Het kabinet zal hierbij oog hebben voor specifieke groepen die
tijdens hun loopbaan weinig aan scholing doen, zoals laagopgeleiden en
ouderen. Echter, het belang van permanent leren beperkt zich niet tot deze
groepen; om duurzaam inzetbaar te blijven is het van belang dat alle
werkenden nadenken over hun loopbaan en stappen zetten om hun
kennis en vaardigheden op peil te houden. Ook staat de omvorming van
de fiscale scholingsaftrek niet op zichzelf. Er is een bredere aanpak nodig,
waarover het kabinet afspraken wil maken met sociale partners en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 012, nr. 76

3

onderwijsinstellingen. Dat onderstreept de gezamenlijke verantwoordelijkheid op het gebied van levenlang leren die ik aan het begin van deze
brief al noemde.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 012, nr. 76

4