Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

27 562

Verstedelijkingsbeleid tot 2010

Nr. 36

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN WIJKEN EN INTEGRATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juni 2009
Op 15 mei jongstleden heb ik u mijn brief over de crisismaatregelen in de
woningmarkt toegezonden (TK 27 562, nr. 26). Eén van de voorgestelde
maatregelen betreft het stimuleringsbudget woningbouw. Voor dit
stimuleringsbudget is € 395 mln. uitgetrokken in 2009 en 2010. In de
Ministerraad van heden heeft de Raad ingestemd met de beschikbaarstelling van een (deel) van dit budget. Met bijgaande «Tijdelijke stimuleringsregeling woningbouwprojecten 2009» en een specifieke inzet voor de
restauratie van monumenten heb ik daar invulling aan gegeven.1 Deze
regeling zal binnen enkele dagen in de Staatscourant worden gepubliceerd, waarna gemeenten op korte termijn (vóór 16 juli 2009) verzoeken
om een bijdrage uit het eerste deel van het stimuleringsbudget kunnen
indienen. Zoals toegezegd in het Algemeen Overleg met de Algemene
Commissie voor Wonen Wijken en Integratie op 20 en 27 mei 2009
ontvangt uw Kamer direct na de besluitvorming in de Ministerraad de
invulling van de stimuleringsmaatregelen. Met deze brief licht ik de hoofdlijnen van de inzet van het stimuleringsbudget toe.
Analyse

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Zoals ook aangegeven in de brief van 15 mei jongstleden dreigen belangrijke projecten op het gebied van uitbreidingsnieuwbouw en herstructurering stil te vallen, zowel door een afnemende vraag van woonconsumenten als door een terughoudende opstelling van financiers en vermogensverstrekkers. Dit heeft als gevolg dat de noodzakelijke uitbreiding van de
woningvoorraad in de knel komt, de doorstroming in en naar de koopsector vermindert en de druk op de huurmarkt steeds groter wordt. De
inzet van het stimuleringsbudget is er op gericht deze spiraal te doorbreken en stilgevallen of vertraagde projecten vlot te trekken. De maatregel moet gemeenten, projectontwikkelaars, (sociale) verhuurders,
bouwers, etc. in staat stellen om zoveel mogelijk voor eigen (markt)risico
door te kunnen blijven bouwen. Daarbij is sprake van een aanzienlijk
verschil in terugval tussen de bouw van huurwoningen en koopwoningen.
Wat betreft de bouw van huurwoningen in opdracht van corporaties en

KST132408
0809tkkst27562-36
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 562, nr. 36

1

1

particuliere verhuurders (tot voor kort circa 30% van de woningproductie),
kan worden vastgesteld dat als gevolg van de crisis de vraag naar huurwoningen toeneemt. Potentiële kopers wijken (tijdelijk) uit naar huurwoningen. Een verschuiving van koopwoningbouw naar huurwoningbouw wordt echter beperkt door de tijd die is gemoeid met project(exploitatie)- aanpassingen (bijvoorbeeld verschuivingen van koop naar huur).
Tegen deze achtergrond wordt verwacht dat de bouw van sociale huurwoningen de komende jaren niet zal terugvallen maar dat – zonder
aanvullende maatregelen – een mogelijke (huur)productiegroei niet zal
worden gerealiseerd. Dit neemt overigens niet weg dat er bij specifieke
projecten met sociale woningbouw knelpunten op kunnen treden. De inzet
van het stimuleringsbudget is – behalve op koopwoningen – dan ook
gericht op huurwoningen met een aanvangshuur boven de liberalisatiegrens (€ 647,53 per maand per 1 juli 2009). Verwacht mag worden dat
koopwoningen die door commerciële verhuurders en corporaties worden
overgenomen een huur zullen hebben die ligt boven de liberalisatiegrens.
Wat betreft de productie van huurwoningen onder deze huurgrens mag
verwacht worden dat door de inspanningen van corporaties tezamen met
de borging van de benodigde leningen door het Waarborgfonds Sociale
Woningbouw (WSW) de realisatie van sociale huurwoningen op het
gewenste niveau zal blijven.
Wat betreft de bouw van koopwoningen (tot voor kort 70% van de woningbouwproductie) in opdracht van projectontwikkelaars, corporaties en
gemengde, publiek-private ontwikkelingscombinaties, is de situatie
anders. De bouw van koopwoningen is inmiddels naar een zorgelijk peil
gedaald door de combinatie van (tijdelijke) vraaguitval en een terughoudender opstelling van zowel externe (banken) als interne vermogensverstrekkers met betrekking tot de koopwoningbouw. Dit betekent dat veel
koopwoningbouwprojecten respectievelijk gemengde projecten nu, door
koopvraaguitval en een terughoudender opstelling van vermogensverschaffers, worden stopgezet of niet van start gaan.
De inzet van het stimuleringsbudget wordt dan ook gericht op het gebied
waar de problemen zich met name voordoen. Opzet van de stimuleringsregeling is dat een financiële ondersteuning kan worden geboden voor
koopwoningbouw en de huurwoningbouw voor zover de huurwoningen
een aanvangshuur hebben die ligt boven de liberalisatiegrens.
Uitgangspunten
In het aanvullend beleidsakkoord is aangegeven dat de maatregelen tijdig,
tijdelijk en trefzeker dienen te zijn. De inzet zal zo snel mogelijk effect
moeten hebben op de werkgelegenheid in met name 2009 en 2010. Daarnaast is in het akkoord aangegeven dat het extra investeringspakket tot
een versteviging van de stedelijke vernieuwing, het grote stedenbeleid en
wijkaanpak zal leiden. Tegen deze achtergrond zijn voor het stimuleringsbudget de volgende uitgangspunten geformuleerd:
– de inzet van het stimuleringsbudget dient toegespitst te zijn op een
optimale beperking van de terugval van de productie van koop- en
huurwoningen en behoud en herstel van werkgelegenheid;
– inzet zal daarbij, overwegend moeten neerslaan in stedelijke gebieden;
– De inzet zal zo snel mogelijk effect dienen te hebben (start bouw in
2009/2010);
– Andere partijen (inclusief marktpartijen) dienen bereidheid te hebben
getoond ook extra middelen in te zetten, zodat het stimuleringsbudget
daadwerkelijk additioneel is. Er mag daarbij uiteraard niet worden
ingeleverd op de kwaliteit van de te bouwen woningen;
– een projectgerichte inzet waarbij gemeenten aanvrager zijn. Het kan
hierbij zowel gaan om kleinere (minimaal 10 koop- en/of duurdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 562, nr. 36

2

–
–

huurwoningen) en grotere «pure» woningbouwprojecten als om
complexere projecten waar woningbouw (met de gehanteerde
minimumomvang) een onderdeel van vormt;
bij geen of onvoldoende gerealiseerd effect, vindt volledige/
gedeeltelijke terugvordering van de rijksbijdrage plaats;
lage uitvoeringskosten en administratieve lasten.

Vormgeving
Vanwege de spoedeisendheid en de noodzaak om de middelen gericht en
op korte termijn (2009 en 2010) in te zetten is gekozen voor een specifieke
(tijdelijke) regeling gebaseerd op artikel 20 van de Wet stedelijke vernieuwing.
De regeling is zodanig vorm gegeven dat er sprake is van drie rondes (juni
2009, tweede helft 2009 en voorjaar 2010) waarbij gemeenten projecten
kunnen aanmelden. De bijgaande regeling heeft alleen betrekking op de
eerste ronde waarvoor een rijksbijdrage wordt ingezet van maximaal
€ 100 mln. De ervaringen met deze regeling zullen worden meegenomen
in de regeling voor de volgende ronde. De uitwerking van de regeling
voor de tweede ronde zal na overleg met een vertegenwoordiging van
gemeenten plaatsvinden zodat de regeling ook zo goed mogelijk aansluit
bij de lokale praktijk. Bij de eerste ronde is het van belang dat deze vóór
de zomer operationeel is zodat deze gericht kan worden op acute knelpunten in projecten. Gemeenten en andere partijen hebben daar ook op
aangedrongen getuige de vele brieven en mails die ik heb ontvangen over
stilgevallen startklare projecten. Deze eerste ronde richt zich op ondersteuning van dergelijke projecten die ook daadwerkelijk in 2009 tot de
start van de bouw moeten leiden. Wanneer achteraf blijkt dat daar niet
aan voldaan wordt, wordt de bijdrage teruggevorderd.
Gemeenten krijgen daarbij vrijheid met betrekking tot de specifieke inzet
van de subsidie in het betreffende project, maar voorwaarde is wel dat
aangegeven wordt hoe -in samenwerking met andere betrokken partijen
(onder andere ontwikkelaars, corporaties) extra (financiële) inspanningen
zijn verricht om het project alsnog in 2009 te laten starten.
De regeling is vorm gegeven als tendersysteem. Aanvragen van gemeenten worden na de indieningsperiode gerangschikt waarna toekenning
plaatsvindt totdat het budget voor de eerste ronde is uitgeput. Gegeven
deze uitgangspunten zijn voor projecten die voor (eventuele) subsidie in
de eerste ronde in aanmerking komen de volgende criteria geformuleerd:
– ondersteuning is mogelijk voor startklare projecten met koop- en/of
huurwoningen waarbij het bij huurwoningen gaat om woningen met
een aanvangshuur boven de liberalisatiegrens;
– de gemeente moet aannemelijk maken dat het project nog niet is
gestart of is gestagneerd vanwege economische factoren en welke
(extra) financiële inspanningen door betrokken partijen zijn gerealiseerd om het project alsnog te laten starten;
– de eerste fase van de bouwvergunning van de woning moet bij de
gemeente zijn aangevraagd vóór de besluitvorming van het kabinet
over het aanvullende beleidsakkoord (25 maart 2009);
– voor de woningen moet voor de start van de bouw ook een afbouwgarantie zijn afgegeven om te borgen dat de woningen in geval van
faillissement van bouwpartijen worden gerealiseerd;
– per project is de maximale bijdrage gelimiteerd tot € 10 000,– per
woning voor woningen in de koopsector en huurwoningen met een
aanvangshuur boven de liberalisatiegrens.
In de eerste ronde kan op basis van de «Tijdelijke stimuleringsregeling
woningbouwprojecten 2009» ook de verbouw van gemeentelijke monumenten, waarbij sprake is van functieverandering van een niet-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 562, nr. 36

3

woongebouw (zoals oude fabrieken of kerkgebouwen), in aanmerking
komen voor subsidie. Deze projecten zullen op dezelfde wijze beoordeeld
worden als projecten met nieuwbouwwoningen.
Voor de selectie van de projecten waarvoor een bijdrage wordt verstrekt
wordt -gelet op de benodigde snelheid en duidelijkheid in de eerste ronde
– zoveel mogelijk gebruik gemaakt van objectieve criteria. In deze ronde
vindt de selectie van ingediende projecten dan ook plaats door de
projectenbijdragen in een rangorde te plaatsen waarbij projecten met de
kleinste bijdrage per woning als eerste in aanmerking komen voor een
bijdrage. Pas wanneer er plannen af moeten vallen omdat het maximale
subsidiebedrag voor de eerste ronde bereikt is, kan voor de plannen die
gelijk eindigen onderaan de scorelijst een verdere selectie worden
gemaakt.
De subsidie wordt als eenmalige bijdrage verstrekt. De subsidie wordt
teruggevorderd wanneer de bouw niet in 2009 is gestart. Naast de start
van de bouw is ook van belang dat de daadwerkelijke afbouw en oplevering van de woningen niet wordt vertraagd. Dit wordt allereerst geborgd
doordat in de door de waarborginstituten -die ook de afbouwgaranties
verstrekken- gehanteerde koop / aannemingsovereenkomsten de voorwaarde is opgenomen dat de woningen binnen een gemaximeerd aantal
werkbare dagen dienen te zijn opgeleverd. Bovendien stimuleert de
gevraagde additionaliteit de betrokken partijen de woningen snel te realiseren («de rentetikker tikt door»). In dat licht en vanwege de beoogde
beperking van de uitvoeringslasten voor gemeenten, is er vanaf gezien
een additionele voorwaarde met betrekking tot de periode van afbouw en
oplevering te stellen.
Monumenten
Zoals afgesproken in het aanvullend beleidsakkoord zal een deel van het
stimuleringsbudget worden ingezet voor de restauratie van monumenten.
In die sector is eveneens sprake van een (dreigend) werkgelegenheidsverlies en terugval van productie. Voor rijksmonumenten kan worden
aangesloten bij de bestaande regeling voor de restauratie van rijksmonumenten (BRIM) van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hierbij zijn in het verleden al plannen ingediend en subsidiabele
kosten vastgesteld. In overleg met de minister van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap is een selectie gemaakt van rijksmonumenten die voor deze
eerste subsidieronde in aanmerking komen. Daarbij is als criterium gehanteerd dat het gaat om rijksmonumenten met een herbestemming tot
woningen, die gelegen zijn in een herstructureringsgebied en waarbij de
restauratie in 2009 kan starten.
Daarbij zijn wij gekomen tot de volgende monumenten:
– de Lambertuskerk in Maastricht (subsidie € 3 800 000,–) – gebiedsaanpak wonen/werken, herbestemming;
– Hartelust, Leeuwarden (subsidie € 901 000,–) – wonen,
herbestemming;
– Huis Rodenburgh in Dordrecht (subsidie € 1 515 000,–)
herbestemming, gebiedsaanpak wonen/werken;
– de Clemenskerk in Hilversum (subsidie € 2 978 000,–) – herbestemmen
kerk tot wonen;
– het Karenhuis in Alkmaar (subsidie € 2 100 000,–) – herbestemmen
bejaardenhuis tot wonen;
– de DRU fabriek in Ulft (subsidie € 1 750 000,–) – herbestemmen industrie tot wonen/werken.
De totale inzet voor monumenten in deze eerste ronde komt daarmee op
circa € 13 mln. Deze subsidie leidt tot een totale investering van circa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 562, nr. 36

4

€ 38,2 mln. in bouwprojecten. De selectie zal worden bekrachtigd via de
begroting van WWI.
De minister voor Wonen Wijken en Integratie,
E. E. van der Laan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 562, nr. 36

5