Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 791

Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
BES inhoudende dat er in de verzorging en
opvoeding van een kind geen plaats is voor het
gebruik van geestelijk of lichamelijk geweld
jegens of van enige andere vernederende
behandeling van kinderen in de verzorging en
opvoeding

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
In de motie van het lid Van der Graaf (CU) c.s. van 10 oktober 2019 wordt
de regering onder meer opgeroepen om «in samenspraak met de
openbare lichamen met een wetsvoorstel te komen om geestelijk geweld,
lichamelijk geweld of andere vernederende behandeling in de opvoeding
op de BES te verbieden».1 Daaraan ligt, aldus de motie, de constatering
ten grondslag dat onder meer in het Burgerlijk Wetboek van Europees
Nederland «is opgenomen dat in de verzorging en opvoeding van het kind
de ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling mogen toepassen, maar dat een soortgelijke wet in het
Burgerlijk Wetboek BES ontbreekt.» (hierna: BW BES). Dit wetsvoorstel
geeft uitvoering aan deze motie. Deze toelichting wordt gegeven mede
namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
2. Hoofdlijnen van het voorstel
2.1 Algemeen
Het wetsvoorstel strekt tot aanpassing van het tweede lid van artikel 247
van Boek 1 van het BW BES. In dat lid is reeds bepaald dat onder
verzorging en opvoeding mede worden verstaan de zorg en de verantwoordelijkheid voor het geestelijk en lichamelijk welzijn van het kind en
het bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. Aan het lid
wordt toegevoegd dat onder verzorging en opvoeding ook wordt verstaan
de zorg en verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het kind. Aan het
lid wordt tevens toegevoegd dat in de verzorging en opvoeding geen
geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling mag worden toegepast.

1

kst-35791-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstukken II, 2019–2020, 35 300 IV, nr. 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

1

Het wetsvoorstel is gemodelleerd naar het Europees Nederlandse
wetsartikel 1:247 lid 2 BW. Gelet daarop wordt hierna eerst ingegaan op
de Europees Nederlandse wetsgeschiedenis en vervolgens op de
voorgestelde uitbreiding tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (hierna ook: de BES-eilanden).
2.2 Achtergronden bij de Europees Nederlandse wetsgeschiedenis
Het Europees Nederlandse artikel 1:247 lid 2 BW is in 2007 tot stand
gekomen.2 Het doel was een bijdrage te leveren aan de preventie van
kindermishandeling door ouders de verplichting op te leggen om hun
kinderen te verzorgen en op te voeden zonder toepassing van geestelijk of
lichamelijk geweld of van welke andere vernederende behandeling dan
ook. Daarmee is, kort gezegd, geweld in de opvoeding verboden. Het gaat
hierbij om alle denkbare vormen van geweld, dus ook het alledaagse
geweld tegen kinderen dat de ouders gebruiken als opvoedingsmiddel.3
Mishandeling van het kind, terwijl de ouders zeggen dat zij hun kinderen
slechts een «pedagogische tik» geven, is daarom in strijd met de regeling
van artikel 1:247 lid 2 BW.4
In de toelichting bij de Europees Nederlandse regeling is daarnaast tot
uitdrukking gebracht dat niet iedere handeling die de bedoeling tot
corrigeren heeft, geweld oplevert. Het stevig beetpakken van een kind om
te voorkomen dat het iets gevaarlijks doet, valt niet onder het toepassen
van geweld. Hier overheerst immers niet het bestraffen, maar het
voorkomen van gevaar. Wel kan het opzettelijk een kind pijn laten
ondervinden worden aangemerkt als een vorm van geweldsuitoefening in
de zin van artikel 1:247 lid 2 BW.5
In artikel 1:247 lid 2 BW is tot uitdrukking gebracht dat de ouders
verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van hun kinderen. Deze verantwoordelijkheid geldt zowel binnen als buiten het gezin. Ouders mogen
hun kinderen niet in een onveilige situatie brengen of laten zitten. Denk
hierbij aan onveilige situaties binnen het gezin, bij familie, op school, de
sportclub of andere verbanden waarin derden bijdragen aan de
opvoeding en ontplooiing van het kind. Het behoort daarom ook tot de
ouderlijke verantwoordelijkheid om situaties waarin ouders vermoeden
dat hun kind mishandeld of misbruikt wordt of zal worden, te voorkomen
of te stoppen. De verantwoordelijkheid van de ouders strekt zich daarmee
uit tot de hele leefomgeving van het kind.6
Opmerking verdient dat de reikwijdte van artikel 1:247 lid 2 BW niet is
beperkt tot ouders. Uit artikel 1:248 BW volgt dat het lid van overeenkomstige toepassing is op de voogd en op degene die een minderjarige
verzorgt en opvoedt zonder dat hem het gezag over die minderjarige
toekomt, zoals de pleegouders.7

2

Wet van 8 maart 2007 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek teneinde een
bijdrage te leveren aan het voorkomen van het gebruik van geestelijk of lichamelijk geweld
jegens of van enige andere vernederende behandeling van kinderen in de verzorging en
opvoeding (Stb. 2007, 145).
3
Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 6, p. 1.
4
Vgl. Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 6, p. 9.
5
Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 2–3.
6
Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 7–8.
7
Vgl. verder artikel 1:253v lid 1 BW indien sprake is van een gezamenlijke gezagsuitoefening
door de ouder en een ander dan de ouder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

2

2.3 Uitbreiding tot de BES-eilanden
Dit wetsvoorstel is van toepassing in de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba. Net als bij artikel 1:247 lid 2 BW voor Europees
Nederland is het doel een bijdrage te leveren aan de preventie van
kindermishandeling door ouders de verplichting op te leggen in de
verzorging en opvoeding van hun kinderen geen geestelijk of lichamelijk
geweld of enige andere vernederende behandeling toe te passen.
Hiermee zijn, net als voor de Europees Nederlandse regeling, alle vormen
van geweld in de opvoeding verboden. Het wetsvoorstel verbiedt
derhalve onder meer lijfstraffen, waaronder de pedagogische tik, het
gebruik van gewelddadige of bedreigende taal als opvoedingsmiddel,
lichamelijke of geestelijke verwaarlozing en seksueel misbruik.8
Opgemerkt wordt dat niet iedere handeling die de bedoeling tot corrigeren heeft, geweld oplevert. Het stevig beetpakken van een kind om te
voorkomen dat zijn handen in aanraking komen met de ronddraaiende
bladen van een ventilator, valt niet onder de toepassing van geweld. Hier
gaat het immers niet om bestraffen, maar om het voorkomen van gevaar.
Onderzoek duidt er op dat kindermishandeling in de huiselijke sfeer op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna ook: de BES) regelmatig
voorkomt.9 Gelet hierop is het gewenst dat in artikel 1:247 lid 2 BW BES
tot uitdrukking wordt gebracht dat in de opvoeding van een kind geen
plaats is voor geestelijk of lichamelijk geweld, of voor welke vernederende
behandeling dan ook. Dat uitgangspunt ligt ook besloten in het eerste lid
van artikel 19 van het Internationaal verdrag inzake de rechten van het
kind (IVRK).10 De nu bestaande tekstuele verschillen tussen de artikelen
1:247 lid 2 BW en 1:247 lid 2 BW BES zouden ten onrechte kunnen
suggereren dat geweld in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba wel een onderdeel van de opvoeding zou mogen zijn. Dat is niet
het geval, zo wil de regering met dit voorstel onderstrepen.
Artikel 1:248 BW BES breidt het toepassingsgebied van artikel 1:247 lid 2
BW BES verder uit. Naast de ouders vallen ook de voogd en degene die
de minderjarige verzorgt en opvoedt zonder dat hem het gezag over die
minderjarige toekomt, onder de reikwijdte van het artikellid. Dat betekent
dat ook pleegouders, en grootouders of ooms en tantes die de opvoeding
en verzorging feitelijk ter hand nemen, gehouden zijn om te handelen in
overeenstemming met artikel 1:247 lid 2 BW BES.
In de praktijk dragen voorts ook derden bij aan de opvoeding en
ontplooiing van het kind. Denk hierbij aan het onderwijs op school, de
kinderdagopvang of de (sport)club. Net als in de Europees-Nederlandse
context zijn de ouders binnen en buiten het gezin verantwoordelijk voor
de veiligheid van hun kinderen. Indien ouders vermoeden dat hun kind
door derden wordt mishandeld of misbruikt, dienen zij daarom stappen te
ondernemen om deze mishandeling of dit misbruik te stoppen. Naast
ouders dragen professionals en organisaties ook een verantwoordelijkheid om kinderen in Caribisch Nederland te vrijwaren van (geestelijk)
8

Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 7. Vgl. voorts artikel 19 IVRK.
Vgl. de Brief van de Staatssecretaris van VWS van 4 oktober 2016 (Kamerstukken II, 2016–2017,
28 345, nr. 170) met als bijlage het rapport «Inventariserend onderzoek maatregelen Huiselijk
Geweld en Kindermishandeling – BES Eilanden» (2016) en de Brief van de Staatssecretaris van
BZK van 2 oktober 2019, met als bijlage het rapport van Unicef inzake «Situatieanalyse
kinderen en jongeren in Caribisch Nederland» (2019). Vgl. verder het rapport van de Kinderombudsman, «Als je het ons vraagt. De Kinderombudsman op kinderrechtentour in Caribisch
Nederland», van 5 juli 2017, o.m. p. 29–30, 42–43, 56–57 en 61–63.
10
Vgl. ook de paragrafen 36, onderdeel f, en 37, onderdeel e, van de Concluding Observations
on the fourth periodic report on the Netherlands (CRC/C/NDL/CO/4) uit 2015 van het Kinderrechtencomité, met betrekking tot lijfstraffen.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

3

geweld en geen lijfstraffen toe te passen. Zo heeft het bevoegde gezag
volgens de vigerende onderwijswetgeving in Caribisch Nederland een
zorgplicht voor de sociale, psychische en fysieke veiligheid van leerlingen.
3. Het huidige (wettelijke) stelsel op de BES
Voor het jeugdbeleid in Caribisch Nederland zijn twee overheden
verantwoordelijk: de openbare lichamen van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba zijn verantwoordelijk voor de preventieve jeugdactiviteiten en de
laagdrempelige eerstelijns opvoedondersteuning aan ouders; het
Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor de ambulante en residentiële
jeugdzorg bij meer complexe (multi-)problematiek, de pleegzorg en de
uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregelen. Op Bonaire zijn de
preventie en opvoedondersteuning belegd bij het Centrum voor Jeugd en
Gezin. Op Sint Eustatius en Saba zijn deze taken recentelijk overdragen
aan de openbare lichamen. De preventie en opvoedondersteuning zijn
aldaar belegd bij units social support. Dit stelt de openbare lichamen in
staat om laagdrempelig hulp en ondersteuning te organiseren bij
opvoedvragen van ouders of verzorgers. Op dit moment wordt de
zwaardere jeugdzorg uitgevoerd door drie aanbieders: Jeugdzorg en
Gezinsvoogdij CN (JGCN) en de residentiële instellingen Stichting Project
en Rosa di Sharon. Vanaf 2016 is de kwaliteit van de jeugdzorg genormeerd en het toezicht op de uitvoering van jeugdzorg belegd bij de
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.11
JGCN is belast met de uitvoering van de ambulante jeugdzorg, de
pleegzorg en de kinderbeschermingsmaatregelen. Er wordt gewerkt aan
de hand van een methodiek die gericht is op de veiligheid van het kind.12
Doel hiervan is oorzaken van onveiligheid weg te nemen en te komen tot
een situatie waarin de kinderen voldoende veilig zijn en het gezin zonder
JGCN verder kan.
Op elk eiland is verder een Zorg- en Veiligheidshuis ingericht voor de
aanpak van multiproblematiek die aansluit bij de lokale situatie per eiland.
Casuïstiek waar sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling is in
deze Zorg- en Veiligheidshuizen geprioriteerd.13
Het Ministerie van VWS heeft met de openbare lichamen het Bestuursakkoord aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2017–202014
gesloten en voor de uitvoering hiervan middelen beschikbaar gesteld. Op
grond van dit bestuursakkoord hebben de openbare lichamen en het
ministerie samengewerkt aan preventie, deskundigheidsbevordering, het
versterken van de hulpverlening en het inrichten van laagdrempelige
advies- en meldpunten huiselijk geweld en kindermishandeling. Om de
ingeslagen weg te continueren en de aanpak verder uit te werken en te
bestendigen, heeft het Ministerie van VWS met de openbare lichamen een
nieuw bestuursakkoord getekend voor de periode 2021–2024.
Regelgeving in Europees Nederland die betrekking heeft op de aanpak
van kindermishandeling geldt veelal niet op Bonaire, Saba en Sint
Eustatius. De door middel van de Wet verplichte meldcode huiselijk

11

Kamerstukken II, 2014–15, 34 238.
JGCN werkt met de methodiek Child Focus Approach (CFA),die ondersteund wordt door de
methodiek Functional Family Parole (FFP).
13
Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 14 mei 2020,
Kamerstukken II, 2019–2020, 28 345, nr. 231. Vgl. ook het hiervoor genoemde rapport, p. 11–12.
14
Opgenomen als bijlage bij de Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport van 17 oktober 2017 (Kamerstukken II, 2017–2018, 28 345, nr. 183).
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

4

geweld en kindermishandeling15 in verschillende wetten, zoals de
Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, opgenomen
verplichting tot het vaststellen van een meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling geldt niet in Caribisch Nederland. Het Besluit
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling16, waarin de
genoemde verplichting is uitgewerkt, is evenmin van toepassing in
Caribisch Nederland. Wel is er in 2019 een juridische handreiking BES
ontwikkeld waarin een «Stappenplan melden bij vermoedens van huiselijk
geweld en kindermishandeling» is opgenomen. De handreiking draagt
verder bij aan de kennis van professionals in verschillende beroepsgroepen over hun wettelijke bevoegdheden rondom het melden van
vermoedens van kindermishandeling. Zo worden in de handreiking de
regels beschreven die specifiek per beroepsgroep gelden voor het delen
van informatie. Ook wordt ingegaan op het klacht- en tuchtrecht dat voor
de verschillende beroepsgroepen in Caribisch Nederland van toepassing
is.
De eilanden zijn in verschillende mate gevorderd met het inrichten van
een advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (hierna:
meldpunt).17 Op Bonaire is in het najaar van 2020 gestart met het
gefaseerd opzetten van een meldpunt. Voor Saba en Sint Eustatius wordt
toegewerkt naar het gefaseerd opzetten van een gezamenlijk meldpunt in
het eerste kwartaal van 2021. Inwoners en professionals die huiselijk
geweld of kindermishandeling vermoeden kunnen zich in ieder geval en
tot die tijd wenden tot bijvoorbeeld de politie, de Voogdijraad BES of
JGCN voor advies en meldingen.
Als een kind zodanig opgroeit dat zijn zedelijke of geestelijke belangen of
zijn gezondheid ernstig worden bedreigd, kan de rechter het kind onder
toezicht stellen indien aan de vereisten van artikel 1:254 BW BES is
voldaan. Dit gebeurt veelal op verzoek van de Voogdijraad BES op grond
van een uitgevoerd onderzoek naar de situatie van het kind. Een ondertoezichtstelling kan ook worden uitgesproken op verzoek van een van de
ouders, een ander die de minderjarige als behorende tot zijn gezin
verzorgt en opvoedt, een van de bloed- of aanverwanten tot en met de
vierde graad of op vordering van het Openbaar Ministerie. In het uiterste
geval kan een ouder door de rechter worden ontzet van het ouderlijk
gezag over een of meer van zijn kinderen (artikel 1:269 lid 1 onderdeel a
BW BES).
Het spreekt voor zich dat geweldsuitoefening in de opvoeding op de
BES-eilanden daarnaast ook in strafrechtelijke zin als kindermishandeling
kan worden aangemerkt. Mishandeling is als misdrijf strafbaar gesteld in
artikel 313 Wetboek van Strafrecht BES. Wanneer de mishandeling wordt
begaan tegen het eigen kind, is dit bovendien een strafverzwarende
omstandigheid (artikel 317, aanhef en onder 1°, Wetboek van strafrecht
BES).

15

Wet van 14 maart 2013 tot wijziging van diverse wetten in verband met de invoering van de
verplichting voor bepaalde instanties waar professionals werken en voor bepaalde
zelfstandige professionals om te beschikken over een meldcode voor huiselijk geweld en
kindermishandeling en de kennis en het gebruik daarvan te bevorderen, onderscheidenlijk die
meldcode te hanteren (verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling), Stb.
2013, 142.
16
Besluit van 16 juli 2013, houdende vaststelling van de minimumeisen voor de verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (Besluit verplichte meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling).
17
Zie de Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 14 mei 2020,
Kamerstukken II, 2019–2020, 28 345, nr. 231.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

5

4. Gevolgen
Het wetsvoorstel beoogt, evenals artikel 1:247 lid 2 BW doet voor
Europees Nederland,18 een bijdrage te leveren aan de preventie van
kindermishandeling op de BES-eilanden. Dat gebeurt concreet op twee
manieren: ten eerste door het stellen van de wettelijke norm dat ouders
geen geweld in de opvoeding van het kind mogen toepassen en, ten
tweede, doordat daarmee een aanknopingspunt voor professionals wordt
geboden om het gesprek over kindermishandeling aan te gaan.
Het voorstel is in hoofdzaak normstellend van aard. Daartoe is verduidelijkt wat de ouderlijke verantwoordelijkheid inhoudt door te bepalen dat er
geen ruimte is voor toepassing van geweld in de opvoeding. Dit draagt
tevens bij aan de bewustwording van ouders ten aanzien van het gebruik
van geweld in de opvoeding. Dat kan aanleiding zijn voor ouders om
geweld in de opvoeding onderling te bespreken en ervaringen uit te
wisselen over het bestraffen van kinderen. Er kan zo ruimte ontstaan voor
het aandragen van alternatieve (geweldvrije) oplossingen door familie,
vrienden of andere ouders. Ook kan het aanleiding zijn voor ouders om
ondersteuning te vragen bij de opvoeding van hun kinderen. Het voorstel
kan in die zin bijdragen aan het voorkomen van de toepassing van geweld
tegen kinderen als «opvoedingsmiddel».
Bij het voorgaande wordt nog het volgende opgemerkt. De ouders zijn op
grond van dit wetsvoorstel steeds verantwoordelijk voor de veiligheid van
hun kind. Die ouderlijke verantwoordelijkheid geldt voor de hele leefomgeving van het kind.19 Dat geldt dus ook in die situaties waarin derden
bijdragen aan de opvoeding en ontplooiing van het kind. Het komt op de
BES-eilanden ook voor dat kinderen worden opgevoed door familieleden
(bijvoorbeeld: een grootouder van de kinderen), buren of bekenden in
plaats van door de (biologische) ouder(s). De ouderlijke verantwoordelijkheid brengt dan mee dat de ouders dienen in te grijpen als zij weten of
vermoeden dat hun kind wordt mishandeld of misbruikt door één of meer
derden die het kind verzorgen en opvoeden. Dat kan bijvoorbeeld
gebeuren door het aanspreken van deze opvoeders door de ouder(s) of
door het inschakelen van een hulpverlener. Herhaald zij overigens dat de
in artikel 1:247 lid 2 BW BES neergelegde norm ook rechtstreeks toepasselijk is op derden die de minderjarige verzorgen en opvoeden (artikel
1:248 BW BES), waarmee het verbod op het toepassen van geweld in de
opvoeding zich ook uitstrekt tot familieleden, buren of bekenden die de
opvoeding en verzorging feitelijk ter hand nemen.
Het voorstel kan verder hulpverleners helpen om geweld in de opvoeding
bespreekbaar te maken en ouders te overtuigen van de noodzaak om hulp
te aanvaarden bij de opvoeding van hun kinderen. Hierdoor kan erger
worden voorkomen. Ten slotte kan het stellen van de norm een bijdrage
leveren aan het vroegtijdig signaleren van kindermishandeling door
professionals en burgers. Naar aanleiding van de melding kan zo nodig
van overheidswege worden ingegrepen.20
Voor kinderen kan de norm ook een steun in de rug zijn. Zij hebben
immers recht op een geweldvrije opvoeding en dit maakt het voor hen
gemakkelijker om «hun geheim» te bespreken met iemand die zij
vertrouwen of op school.21

18

Vgl. Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 4.
Vgl. Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 7–8.
20
Vgl. Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 4 en nr. 6, p. 1.
21
Vgl. Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 4.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

6

5. Constitutionele toetsing
Het wetsvoorstel is niet bedoeld om verder dan noodzakelijk te treden in
de verantwoordelijkheid en vrijheid die ouders, mede gelet op artikel 8
van het verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM), hebben bij de wijze waarop zij invulling
geven aan de verzorging en opvoeding van hun kinderen. Naast de
vrijheid van ouders om hun kinderen te verzorgen en op te voeden naar
eigen inzicht staat evenwel de plicht van de overheid om kinderen te
beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld, letsel
of misbruik, lichamelijke of geestelijke verwaarlozing of nalatige behandeling, mishandeling of exploitatie, met inbegrip van seksueel misbruik
(artikel 19 IVRK).22 Het gaat daarbij ook om de rechten van kinderen zelf,
namelijk het recht op lichamelijke en geestelijke integriteit, zoals bijvoorbeeld vastgelegd in de artikelen 3 (verbod op vernederende behandeling)
en 8 (recht op privéleven) van het EVRM.23 Met het voorstel wordt een
balans gevonden tussen de verantwoordelijkheid en vrijheid van ouders
en de plicht tot bescherming van kinderen door de overheid.
6. Uitvoering en handhaving
Artikel 1:247 BW BES maakt deel uit van de regeling omtrent het gezag
over minderjarige kinderen (titel 14 van Boek 1 BW BES). Dit gezag wordt
uitgeoefend door de ouder(s) of de voogd. Het ouderlijk gezag omvat de
plicht en het recht van de ouder zijn minderjarig kind te verzorgen en op
te voeden (artikel 1:247 lid 1 BW BES). Ouders zijn daarom primair
verantwoordelijk voor een geweldvrije opvoeding van de kinderen zoals
nu ook is geregeld in artikel 1:247 lid 2 BW BES. Artikel 1:248 BW BES
brengt mee dat artikel 1:247 lid 2 BW BES van overeenkomstige
toepassing is op de voogd en op degene die een minderjarige verzorgt en
opvoedt zonder dat hem het gezag over die minderjarige toekomt. Zoals
hiervoor (in paragraaf 4) reeds is geschetst kan het wetsvoorstel ertoe
leiden dat de toepassing van geweld in de opvoeding bespreekbaar en
voorkomen wordt.
Voor de handhaving van dit wetsvoorstel kan worden aangesloten bij de
bestaande middelen van handhaving in het BW BES ten aanzien van
kwesties behorend tot het ouderlijk gezag, waaronder in het uiterste geval
de ontzetting van het ouderlijk gezag door de rechter (artikel 1:269 lid 1
onderdeel a BW BES).
Het wetsvoorstel laat de strafrechtelijke handhavingsmogelijkheden
onverlet. Geweld in de relationele sfeer kan bijvoorbeeld de vorm
aannemen van mishandeling (artikel 313 Wetboek van Strafrecht BES).
Tegen het gebruiken van geweld in de opvoeding van kinderen kan zo
eveneens strafrechtelijk worden opgetreden.
7. Gevolgen van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de rijksbegroting. Het
wetsvoorstel zal naar verwachting ook geen financiële gevolgen hebben
voor de andere betrokkenen, waaronder de openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.
Voor het Caribisch deel van Nederland leidt de voorgestelde wetswijzing
naar verwachting niet tot extra administratieve lasten. Zoals hiervoor
reeds is toegelicht worden de bestaande middelen van handhaving
immers onverlet gelaten. Verder zal het wetsvoorstel naar verwachting
22
23

Vergelijk ook artikel 17 van het Europees Sociaal Handvest.
Vgl. Kamerstukken II, 2005–2006, 30 316, nr. 3, p. 1–2. Vergelijk ook de artikelen 10 (recht op
eerbiediging persoonlijke levenssfeer) en 11 (recht op onaantastbaarheid lichaam) van de
Grondwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

7

geen aanleiding geven tot een grotere belasting van de rechterlijke macht.
Geweld tegen kinderen in de opvoeding kan immers nu ook al voor de
rechter worden gebracht. De voorgestelde wijziging van artikel 1:247 lid 2
BW BES kan hierbij behulpzaam zijn, doordat het onderstreept dat geweld
tegen kinderen in de opvoeding is verboden.
8. Advies en consultatie
De BES-eilanden zijn op de reguliere wijze betrokken bij de voorbereiding
van dit voorstel. Vervolgens heeft van 25 september 2020 tot 6 november
2020 de internetconsultatie plaatsgevonden. Naar aanleiding hiervan zijn
twee reacties ontvangen, een openbare reactie van Unicef en een reactie
van de Kinderombudsman24. Het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR)
heeft te kennen gegeven het wetsvoorstel niet te selecteren voor een
formeel advies.
De binnengekomen reacties zijn positief.
Unicef heeft voorgesteld om in artikel 1:247 lid 2 BW BES naast «ouders»
tevens «verzorgers» op te nemen. Verzorgers dienen evenals ouders af te
zien van het toepassen van geestelijk of lichamelijk geweld in de
opvoeding en verzorging van het kind. Daarnaast hebben ook verzorgers
een verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het kind en dienen zij in
te grijpen als ze weten of vermoeden dat het kind te maken heeft met
geestelijk of lichamelijk geweld van derden die bijdragen in de opvoeding
van het kind. De Kinderombudsman wijst er in zijn reactie eveneens op
dat het verbod op het gebruik van geweld in de opvoeding niet alleen
moet gelden voor de ouders, maar ook voor andere verzorgers, zoals
grootouders, ooms en tantes.
Met Unicef en de Kinderombudsman wordt het belang van de rol van de
verzorger bij de opvoeding van het kind in Caribisch Nederland
onderkend. Het Burgerlijk Wetboek BES bevat daartoe een regeling.
Artikel 1:248 BW BES bepaalt namelijk: «Artikel 247, tweede lid, is van
overeenkomstige toepassing op de voogd en op degene die een minderjarige verzorgt en opvoedt zonder dat hem het gezag over die minderjarige toekomt.» De in artikel 1:247 lid 2 BW BES genoemde concretisering
van de omvang van het ouderlijk gezag, waaronder de zorg en verantwoordelijkheid voor de veiligheid van het kind, geldt daarmee ook voor
anderen dan de ouders, zoals de voogd, pleegouders of anderen die
feitelijk de verzorging en opvoeding ter hand nemen. Paragraaf 2 van deze
memorie is daarop aangevuld.
Verder stelt de Kinderombudsman dat de regeling van een verbod op het
gebruik van geestelijk of lichamelijk geweld in de opvoeding en
verzorging van het kind zonder flankerend beleid, weinig effect zal
hebben. In paragraaf 3 is gewezen op het (lopende) beleid vanuit de
ministeries van VWS en JenV met betrekking tot kindermishandeling en
opvoedondersteuning. Het wetsvoorstel vormt een ondersteuning voor dit
beleid. Er zal afstemming plaatsvinden tussen de ministeries van VWS en
JenV en de openbare lichamen over de wijze waarop middels bewustwording en voorlichting deze wetswijziging onder de aandacht zal worden
gebracht van professionals en burgers in Caribisch Nederland.
De Kinderombudsman heeft gevraagd om de mening van kinderen mee te
nemen in de voorbereiding op dit wetsvoorstel. De regering hecht belang
aan de mening van kinderen in zaken die voor hen van belang zijn. Uit het
rapport «Als je het ons vraagt. De Kinderombudsman op kinderrech24

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

8

tentour in Caribisch Nederland», uit 2017, en de reactie van de Kinderombudsman op het wetsvoorstel, blijkt dat dit wetsvoorstel goed past bij wat
kinderen en jongeren aan de Kinderombudsman hebben aangegeven. Het
voornemen is voorts om bij de invulling van het (lopende) beleid kinderen
te betrekken.
9. Overgangsrecht en inwerkingtreding
Het wetsvoorstel treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip. Er is geen noodzaak voor een bepaling van overgangsrecht.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Voorgesteld wordt dat het tweede lid van artikel 1:247 BW BES letterlijk in
overeenstemming wordt gebracht met het equivalent in het Europees
Nederlandse BW. Hiermee komt tot uitdrukking dat het een ondeelbaar
uitgangspunt is dat ouders in de verzorging en opvoeding van een kind
geen geestelijk of lichamelijk geweld of enige andere vernederende
behandeling toepassen. Om dezelfde reden wordt nu in het BW BES
verduidelijkt dat de verzorging en de opvoeding van een kind niet alleen
ziet op het geestelijk en lichamelijk welzijn van het kind, maar ook op
diens «veiligheid». Dat was tot dusver wel in het Europees Nederlandse
BW, maar niet in het BW BES geëxpliciteerd. Voor de inhoud en strekking
van het voorgestelde tweede lid van artikel 1:247 BW BES wordt verwezen
naar het voorgaande, in het bijzonder paragraaf 2 van deze toelichting.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 791, nr. 3

9