Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 382

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2016
Het kabinet geeft prioriteit aan het beter afstemmen van de incasso door
overheidspartijen op de mogelijkheden en omstandigheden van mensen
met schulden. De afgelopen jaren is met een subsidie van het Ministerie
van Veiligheid en Justitie (VenJ) en het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) het beslagregister voor gerechtsdeurwaarders
ontwikkeld door de Koninklijke Beroepsorganisatie voor Gerechtsdeurwaarders (KBvG). Dit beslagregister is sinds 1 januari 2016 operationeel.
Het register levert een belangrijke bijdrage aan de afstemming tussen
gerechtsdeurwaarders. Daarmee wordt het mogelijk de beslagvrije voet
beter te borgen en onnodige kosten van (gerechtelijke) procedures en
incassoacties te voorkomen. Het beslagregister voor en door gerechtsdeurwaarders is een eerste stap. Het kabinet vindt het wenselijk dat ook
overheidsorganisaties op het beslagregister aansluiten (verbreding) en
maakt werk van de verdere implementatie van de Rijksincassovisie1.
Daarom heb ik Atos Consulting gevraagd een verkenning te doen naar de
verbreding van het Beslagregister en de nadere concretisering van de
Rijksincassovisie. Hierbij stuur ik u de rapportage2 en informeer ik u over
de verdere voortgang van de concretisering van de Rijksincassovisie en
verbreding van het beslagregister, zoals ik in mijn brief3 van 1 juli jl. heb
toegezegd. Dat doe ik mede namens de Minister van Economische Zaken
(EZ), de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de
Staatssecretaris van Financiën (FIN) en de Staatssecretaris van VenJ. Ook
ga ik in op de volgende stappen die ik met mijn collega-bewindspersonen
afgesproken heb.

1

Kamerstuk 24 515, nr. 336.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Kamerstuk 24 515, nr. 360.
2

kst-24515-382
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 382

1

Versterking van de positie van schuldenaren
Het kabinet heeft in deze kabinetsperiode uitvoering gegeven aan de
agenda schuldenbeleid4. Die agenda bevat maatregelen om overkreditering tegen te gaan, preventie en vroegsignalering te bevorderen, de
effectiviteit en kwaliteit van schuldhulpverlening te vergroten en de
Rijksincassovisie te operationaliseren. Versterking van de positie van
mensen met schulden staat daarin centraal. Schulden moeten zo veel
mogelijk worden voorkomen en daarbij hoort een betere bescherming van
de beslagvrije voet. Met de ontwikkeling van de Rijksincassovisie, de
vereenvoudiging van de beslagvrije voet, het breed wettelijk moratorium
en diverse maatregelen van uitvoeringsorganisaties om de incasso
klantvriendelijker te maken, zijn grote stappen voorwaarts gezet en daar
moeten we mee doorgaan. Dat blijkt ook uit het rapport van Atos
Consulting «Concretisering Rijksincassovisie». Dit rapport brengt onder
meer in beeld wat de stand van zaken is en welke acties de rijksoverheid
en overheidsorganisaties al ondernemen.
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft zich
onder andere gericht op het terugdringen van het aantal wanbetalers
zorgpremie. De bestuursrechtelijke premie is verlaagd en het is mogelijk
om (zonder tussenkomst van een schuldhulpverlener) met een betalingsregeling direct uit de wanbetalersregeling te stromen. Tevens is een
regeling getroffen die bijstandsgerechtigden in beginsel de mogelijkheid
biedt versneld uit te stromen uit het bestuursrechtelijk premieregime.
Inmiddels is het aantal wanbetalers zorgpremie gedaald van 325.000 in
2014 naar 280.000 op dit moment.
De uitvoeringsketen van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (VenJ)
gebruikt bij de inning van financiële sancties het zogenoemde kwadrantenmodel. Dat model geeft handvatten voor het maken van onderscheid
tussen verschillende typen personen (niet-willers/wel-willers en
niet-kunners/wel-kunners) met een financiële sanctie. Aan de hand van dit
onderscheid kiest het CJIB een passende benadering om tot een effectieve
inning van de sanctie te komen. Daarnaast kunnen burgers een verkeersboete, eventueel na verhoging, hoger dan € 225 in termijnen betalen. In
totaal zijn er vanaf 1 juli 2015 tot 1 juli 2016 ruim 60.000 aanvragen voor
betalen in termijnen toegekend.
De Belastingdienst helpt met de inzet van zogenoemde Stellateams
burgers die bijzondere problemen ervaren bij de inning van belasting- en
toeslagschulden.
De leden van de Manifestgroep, een netwerk van 16 uitvoeringsorganisaties5, werken als overheidsorganisaties samen op het gebied van
schuldenproblematiek. Zo is de Manifestgroep bezig met het op een rij
zetten van pilots waarin de partijen kunnen samenwerken op het gebied
van preventie van schulden.
Het kabinet zet de implementatie van de Rijksincassovisie onverminderd
door. De belangrijkste trajecten hierbij zijn, naast verbreding van het
beslagregister, de vereenvoudiging beslagvrije voet en het project
Clustering Rijksincasso. Het wetsvoorstel Vereenvoudiging van de
beslagvrije voet ligt momenteel ter advisering bij de Raad van State en ik
streef er naar dit wetsvoorstel, samen met de Minister van VenJ, nog dit
jaar naar uw Kamer te sturen. In het kader van het project Clustering
4
5

Kamerstuk 24 515, nr. 297.
Belastingdienst, CAK, CBS, CIZ, CJIB, Zorginstituut Nederland, Dienst Justis, Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland, DUO, IND, Kadaster, Kamer van Koophandel, RDW, CBR, SVB en
UWV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 382

2

Rijksincasso, onder verantwoordelijkheid van de Minister van VenJ, loopt
momenteel een aanbesteding voor de gerechtsdeurwaardersdiensten.
Zodra deze procedure is afgerond en er contracten zijn afgesloten met
gerechtsdeurwaarders kunnen de eerste gerechtsdeurwaarderszaken van
UWV, CAK, DUO, Rijksdienst voor ondernemend Nederland en Zorginstituut Nederland worden overgeheveld naar het CJIB. Hiermee kunnen
de verschillende incassotrajecten beter op elkaar worden afgestemd en
kan meer rekening worden houden met de draagkracht van betrokkenen.
Daarnaast heeft uw Kamer het onlangs door de Staatssecretaris van
Financiën ingediende wetsvoorstel Fiscale vereenvoudigingswet 2017
aangenomen. Dit wetsvoorstel strekt er onder meer toe de invorderingsregimes voor belasting- en toeslagschulden te harmoniseren
met ingang van 1 januari 2019.
Om het behoorlijk en effectief invorderen van bestuursrechtelijke
geldschulden te bevorderen is door de Ministeries van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en van VenJ, in samenwerking met
mensen uit de praktijk, een handreiking opgesteld6. Deze handreiking
beoogt een goed verloop van de communicatie met de burger te
bevorderen waardoor een schuld in een zo vroeg mogelijk stadium,
zonder veel bijkomende kosten, wordt terugbetaald. Daarbij is informeel,
persoonlijk contact met de burger in de verschillende stadia van het
invorderingsproces essentieel. Door informeel, persoonlijk contact
ontstaat beter inzicht in de (on)mogelijkheden van de schuldenaar,
waardoor schulden vaak eenvoudiger kunnen worden geïnd en ook meer
begrip kan ontstaan voor de inning. In vervolg hierop is afgelopen zomer
het pioniertraject «Behoorlijke en Effectieve Invordering» gestart om de
handreiking samen met de deelnemende gemeenten in de praktijk te
testen. Het doel is om na evaluatie van het traject te komen tot een
landelijke uitrol van een behoorlijke en effectieve invordering.
VenJ zal in 2017 een verdiepend onderzoek doen naar de verdere
toepassing van het eerdergenoemde kwadrantenmodel.
Verder neemt het kabinet de aanbevelingen van Atos Consulting over
nieuwe acties, zoals het uitwisselen van goede voorbeelden van informatievoorziening in incassoprocedures, ter hand.
Realisatie verbreding beslagregister
Het beslagregister levert voor gerechtsdeurwaarders een belangrijke
bijdrage aan de onderlinge afstemming. Daarnaast kan het harmoniseren
van het proces van beslaglegging bijdragen aan een vermindering van de
administratieve lasten voor zowel de schuldenaar als een vermindering
van uitvoeringskosten voor de overheid, door gebruik te maken van reeds
bekende gegevens bij overheidsorganisaties. Overheidsorganisaties die
beslag leggen via gerechtsdeurwaarders maken nu indirect al gebruik van
het beslagregister als zij zaken via een gerechtsdeurwaarder hebben
lopen. Het kabinet streeft ernaar dat (de eerste) overheidsorganisaties in
2019 aansluiten op het beslagregister.
Het rapport laat zien dat verbreding van het beslagregister een complexe
exercitie is, bijvoorbeeld vanwege de eisen die privacybescherming aan
verbreding van het register stelt. Voor een verantwoorde realisatie van de
verbreding van het beslagregister is meer informatie nodig om beleidskeuzes te maken over de reikwijdte (en eerste stappen) van verbreding
door:
− (gefaseerde) aansluiting van overheidspartijen;
− (mogelijke) uitbreiding van het beslagregister met andere incassomaatregelen.
6

http://www.prettigcontactmetdeoverheid.nl/handleiding-geldschulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 382

3

Ten aanzien van de uitbreiding van de gegevens in het beslagregister is
een belangrijke vraag welke gegevens overheidsorganisaties en gerechtsdeurwaarders in een register zouden kunnen uitwisselen en wat de meest
aangewezen wijze is om deze gegevensuitwisseling tot stand te brengen.
Uit de Wet bescherming persoonsgegevens vloeit voort dat het daarbij in
ieder geval moet gaan om gegevens die noodzakelijk zijn voor de
uitvoering van de publiekrechtelijke taak van de verschillende overheidsorganisaties (doelbinding).
De eerste stap is het uitvragen van uitvoeringsscans die inzicht moeten
bieden in de haalbaarheid en impact van aansluiting op het beslagregister. Op mijn verzoek voert UWV al een uitvoeringsscan uit naar
aansluiting op het beslagregister. UWV onderschrijft het belang van
verbreding van het beslagregister.
De eerste inschatting van UWV is dat de verbreding van het beslagregister
complexe materie is, dit ook in verband met de geheimhoudingsplicht die
UWV heeft met betrekking tot de gegevensverstrekking aan derden (het
gesloten systeem van gegevens van wet SUWI). Ik ben in overleg met de
SVB over de uitvoeringsscan die zij gaat uitvoeren. Op korte termijn
vraagt VWS het CAK om een uitvoeringsscan en vraagt VenJ het CJIB om
een uitvoeringstoets uit te voeren naar de aansluiting op en gebruik van
het beslagregister bij het CJIB. Ook de Belastingdienst onderzoekt de
implicaties van aansluiting op het beslagregister. De volgende stap is om
op basis van de resultaten van de verschillende uitvoeringsscans
simulaties te realiseren. Hierin simuleren overheidsorganisaties en
gerechtsdeurwaarders wat zij in bepaalde praktijkgevallen gedaan zouden
hebben als zij via het beslagregister over de relevante gegevens van de
andere partij zouden hebben beschikt.
Op basis van de uitvoeringsscans, simulaties en verdere verdieping maakt
het kabinet een beleidsvoorstel over de uitgangspunten van verbreding
van het beslagregister. Daarna kan de daadwerkelijke uitwerking van de
wettelijke basis plaatsvinden, waarbij het verminderen van administratieve lasten voor schuldenaars en waarborging van privacy belangrijke
aandachtspunten zijn. Ook hier zullen overheidsorganisaties en gerechtsdeurwaarders bij worden betrokken. Mijn collega-bewindspersonen en ik
streven er naar uw Kamer medio 2017 te informeren over de eerste
uitgangspunten van verbreding van het beslagregister.
Omdat de verbreding van het beslagregister nog enige tijd in beslag zal
nemen, is een voortvarende aansluiting van de gemeentelijke schuldhulpverlening op de Verwijsindex schuldhulpverlening (VISH) van extra
belang. VISH is in samenwerking tussen de KBvG en de Vereniging van
schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) tot stand gekomen.
VISH beoogt dat de gerechtsdeurwaarders en de schuldhulpverlening van
elkaars activiteiten op de hoogte zijn. Zo kunnen de gerechtsdeurwaarders
via dit systeem kennis hebben van het feit dat de schuldenaar schuldhulpverlening ontvangt en op basis daarvan hun opdrachtgever adviseren om
zijn incasso hierop aan te passen (stop te zetten). Partijen die reeds
aangesloten zijn, hebben positieve ervaringen met dit systeem. Nog lang
niet alle gemeenten hebben een aansluiting gerealiseerd. Gemeenten
laten hierdoor kansen liggen. Ook wanneer straks sprake is van een
verbreed beslagregister is de informatie of sprake is van enige hulpverlening voor een gerechtsdeurwaarder van essentiële meerwaarde en
kunnen via dit systeem onnodige extra (incasso)kosten worden
voorkomen. Ik zal via de verzamelbrief het belang van VISH nogmaals
onder de aandacht van gemeenten brengen en bespreek met de NVVK de
mogelijkheden om de noodzakelijke landelijke uitrol te bespoedigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 382

4

Met deze brief geef ik invulling aan de motie van de leden Schouten en
Yücel7 waarin de regering onder meer wordt verzocht om de Kamer
periodiek te informeren over de voortgang van de verdere uitwerking van
de Rijksincassovisie.
Het kabinet legt met de ingezette verbreding van het beslagregister en de
verdere implementatie van de Rijksincassovisie een noodzakelijke basis
voor betere samenwerking tussen overheidsorganisaties en daarmee een
betere bescherming van de beslagvrije voet.
Gezien de urgentie van de problematiek vind ik het van groot belang dat
alle betrokken partijen voortvarend blijven werken aan deze verbeteringen
op het terrein van de rijksincasso. Ik ben voornemens om u periodiek te
blijven informeren over de voortgang van de verdere implementatie van
de Rijksincassovisie en verbreding van het beslagregister.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

7

Kamerstuk 24 515, nr. 340.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 515, nr. 382

5