Resultaten mobiliteitsprojecten

Datum
Status

14 juni 2011
definitief

Samenvatting

3

1 Inleiding

5

2 Stand van zaken lopende en reeds afgeronde mobiliteitsprojecten
2.1 Filemijden Utrecht (FMU)
2.2 Slim Prijzen Waalbrug (SPW)
2.3 SpitsScoren A15 Rotterdam
2.4 Reistijdverwachtingen in Transport Management Systemen (RITS)
2.5 Spitsmijden Haaglanden (SMH)
2.6 Spitsmijden in Brabant
2.7 Slim Prijzen RegioRing (SPR)
2.8 Spitsvrij
2.9 Spitsmijden A12-corridor Utrecht
2.10 Brabant incar II

8
8
10
12
14
16
18
21
23
26
28

3 Overeenkomsten en verschillen mobiliteitsprojecten

29

4 Verkeerseffecten
4.1 Slim Prijzen Waalbrug
4.2 SpitsScoren A15 Rotterdam
4.3 Filemijden Utrecht
4.4 Reistijdwinst per dag
4.5 Verdeling over de spitsperiode
4.6 Vuistregel filereductie
4.7 Latente vraag

36
36
37
38
39
40
40
40

5 Kosteneffectiviteit
5.1 Kosten-batenanalyse mobiliteitsproject Waalbrug
5.2 Kosten-batenanalyse mobiliteitsproject FileMijden Utrecht

42
42
43

Bijlage 1 Filemijden Utrecht
1.1 Profiel deelnemers
1.2 Achtergrond van de enquêtedeelnemers
1.3 Effecten

45
46
47
49

Bijlage 2 Slim Prijzen Waalbrug
2.1 Profiel deelnemers
2.2 Achtergrond van de deelnemers
2.3 Effecten

60
61
62
64

Bijlage 3 SpitsScoren A15 Rotterdam
3.1 Profiel deelnemers
3.2 Effecten

77
78
80

Samenvatting

In vijf van de drukste regio‟s van Nederland1 kunnen reizigers ervoor kiezen om een beloning te
verdienen als zij de spits op de weg mijden. Deze zogenaamde mobiliteitsprojecten zijn in 2008
gestart en lopen nog door tot eind 2012. De belangrijkste doelen van de mobiliteitsprojecten waren
het verbeteren van de regionale bereikbaarheid, het zorgen voor gedragsverandering bij
automobilisten en het stimuleren van de MSP-markt (Multiple Service Providers). In deze
tussentijdse evaluatie worden de belangrijkste resultaten van de afgesloten en lopende projecten
gepresenteerd, waarbij geconstateerd kan worden dat de gestelde doelen op het gebied van
bereikbaarheid en gedragsverandering reeds worden gehaald; Bijvoorbeeld in Rotterdam is bij het
project SpitsScoren A15 ten doel gesteld om dagelijks 530 deelnemers uit de spits te halen. Dit
doel is bereikt en inmiddels verhoogd naar 715 deelnemers per dag uit de spits. Voor een uitspraak
over het stimuleren van marktpartijen is het nog te vroeg.
De belangrijkste conclusies kunnen als volgt worden samengevat.
De mobiliteitsprojecten zijn een effectief instrument om (duurzame) gedragsverandering te
realiseren. Bijna 30.000 automobilisten hebben meegedaan of doen mee aan een
mobiliteitsproject in hun regio. Binnen de verschillende projecten maakt de gemiddelde
deelnemer tussen de 35 en 50% minder spitsritten. Ongeveer driekwart van de deelnemers
mijdt de spits door op een ander tijdstip naar het werk te rijden (voor of na de spits). Circa
10-20% gaat thuis werken en slechts een paar procent kiest voor de overstap naar een
ander vervoermiddel zoals fiets of openbaar vervoer. Veel deelnemers zonder mogelijkheid
tot thuiswerken of flexibele arbeidstijden in hun arbeidsvoorwaarden hebben toch hun
gedrag aangepast; blijkbaar zijn de projecten voor veel deelnemers aanleiding geweest om
afspraken met de werkgever te maken over flexibele werktijden en/of gedeeltelijk
thuiswerken. Aan de andere kant maakt de helft van de deelnemers die wel de
mogelijkheid tot thuiswerken in hun arbeidsvoorwaarden hebben, geen gebruik van deze
mogelijkheid.
De mobiliteitsprojecten zijn een effectief instrument om de filedruk in de spitsen te
verminderen. De deelnemers aan de mobiliteitsprojecten zorgen dagelijks lokaal voor 4 tot
8% minder verkeer in de spits. Het gaat dan gemiddeld om 600-800 spitsmijdingen per
dag. Bij grote filedruk zorgt een paar procent minder verkeer al gauw voor 10-20% minder
congestie en dus reistijdwinst.
De mobiliteitsprojecten zijn onder voorwaarden een kosteneffectief instrument. De
deelnemers aan de projecten ontvangen gemiddeld ongeveer 4 Euro voor een gemeden
spits. De automobilisten die nog wel in de spits blijven rijden krijgen hierdoor een kortere
reistijd. De economische baten zijn hierdoor groter dan de kosten. Wel is het noodzakelijk
dat een mobiliteitsproject tenminste een doorlooptijd heeft van een half jaar tot een jaar
(of langer) omdat anders de investeringskosten niet voldoende worden terugverdiend. Ook
speelt de gekozen techniek een rol; een mobiliteitsproject op basis van alleen camera‟s is
goedkoper dan een project dat aanvullend ook On Board Units inzet.
Bij de uitvoering van de projecten is veel geleerd over de factoren, die een mobiliteitsproject al dan
niet tot een succes maken. Dit was ook een van de doelen bij de financiering van de projecten. De
opgedane leerervaringen kunnen gebruikt worden bij de nu nog lopende en toekomstige
mobiliteitsprojecten. Hoewel onderstaande bevindingen voor een deel gebaseerd zijn op
tussentijdse evaluaties lijkt het succes van de mobiliteitsprojecten afhankelijk te zijn van (een
combinatie van) de volgende voorwaarden:
Er moet sprake zijn van zware congestie. Op trajecten waar wegwerkzaamheden
plaatsvinden of in regio‟s waar structureel veel reistijdverlies wordt geleden kunnen
makkelijker veel deelnemers worden geworven en zullen de effecten ook groter kunnen
zijn. Op trajecten waar recent de capaciteit is verbeterd door bijvoorbeeld het aanleggen
van een spitsstrook is de effectiviteit van een mobiliteitsproject over het algemeen lager.

1

Haaglanden, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven-Den Bosch en Arnhem-Nijmegen.

Weggebruikers willen simpele projecten. De projecten die makkelijk uit te leggen zijn aan
de deelnemers (bijvoorbeeld: je mag tussen 6 en 9 uur niet op die weg rijden, dan krijg je
4 euro; we controleren met camera‟s of met de smartphone die je meekrijgt) lijken de
meeste deelnemers aan te trekken. Veel deelnemers lijken weerstand te hebben tegen een
kastje in de auto, niet vanwege de privacy maar omdat er dan aan hun auto gesleuteld
wordt.
Goede samenwerking tussen Rijk, regio en bedrijfsleven is cruciaal. Er zijn veel partijen
betrokken bij de opzet en uitvoering van de mobiliteitsprojecten, elk met hun eigen rol en
belang. De samenwerking tussen deze partijen is nodig om de opgedane kennis en ervaring
met elkaar te delen en toe te passen. Het bedrijfsleven is enerzijds betrokken vanuit het
Platform Slim Werken, Slim Reizen (de voormalige Taskforce Mobiliteitsmanagement). Dit
platform is van groot belang bij de verdere invoering van het Nieuwe Werken, onder
andere in de arbeidsvoorwaarden. Anderzijds wordt de uitvoering van de
Mobiliteitsprojecten ter hand genomen door een aantal consortia van bedrijven. De
aanbestedingen in de diverse regio‟s zijn tot nu toe gewonnen door drie verschillende
consortia. De ervaringen die deze consortia opdoen bij opzet en uitvoering van de
projecten leidt tot kwaliteitstoename en daarmee tot grotere effectiviteit van de
mobiliteitsprojecten.
Als onderdeel van de mobiliteitsprojecten worden in enkele projecten ook zogenaamde VASdiensten aangeboden. Bij deze Value Added Services kan gedacht worden aan het aanbieden van
applicaties op bijvoorbeeld een Smartphone, zoals informatie over actuele (en multimodale)
reistijden, wegwerkzaamheden of vrije parkeerplaatsen. In deze tussentijdse evaluatie kunnen nog
geen uitspraken worden gedaan over de effecten van het aanbieden van VAS-diensten.
Om eventuele fraude van deelnemers te bestrijden, zijn bij de mobiliteitsprojecten fraude preventie
protocollen ingesteld en vinden periodieke fraude analyses plaats. Uit de huidige analyses blijkt dat
op een enkele uitzondering na de deelnemers te goeder trouw zijn.
Toepassing van de mobiliteitsprojecten in de drukste regio‟s van Nederland kan zorgen voor een
aanzienlijke bijdrage in het verminderen van files in de spitsen, maar is maatwerk. Door de
mobiliteitsprojecten kan de beschikbare infrastructuurcapaciteit beter worden benut.
Daarom zijn de mobiliteitsprojecten onderdeel van het Programma Beter Benutten.

1 Inleiding
Sinds 2008 zijn vijf regio‟s van start gegaan met de voorbereiding van mobiliteitsprojecten2. Deze
mobiliteitsprojecten hebben als belangrijkste doel om filereductie te bereiken rond grote steden
gedurende spitstijden door het gedrag van weggebruikers te beïnvloeden. De focus van de
mobiliteitsprojecten ligt op twee soorten projecten:
introductie van prijsprikkels moet de bewustwording van mobiliteitskeuzes bij
weggebruikers vergroten en hun gedrag beïnvloeden;
stimuleren van innovatieve diensten, ook wel Value Added Services (VAS) genoemd, die de
bewustwording van mobiliteitskeuzes bij weggebruikers vergroten en leiden tot
gedragsverandering.
De mobiliteitsprojecten zijn onderdeel van de regionale convenanten die in het kader van de
Taskforce Mobiliteitsmanagement in september 2008 aan de ministers van V&W en VROM zijn
aangeboden.
De regio’s
De mobiliteitsprojecten vinden plaats in dezelfde regio‟s waar de Taskforce Mobiliteitsmanagement
actief is. De verwachting is dat de mobiliteitsprojecten en de maatregelen van de Taskforce elkaar
versterken en leiden tot betere bereikbaarheid van grote stedelijke gebieden. De regio‟s waar de
mobiliteitsprojecten plaatsvinden, zijn:
Regio Haaglanden
Stadsregio Rotterdam
Regio Utrecht3
Stadsregio Eindhoven-Den Bosch
Stadsregio Arnhem-Nijmegen
Uitvoering
De uitvoering van de mobiliteitsprojecten in de zes regio‟s is (en wordt) aanbesteed aan private
consortia en de projecten kennen ieder een eigen opzet en aanpak die zijn afgestemd op de locale
situatie. Wat de projecten gemeen hebben, is dat er automobilisten worden geworven die
gedurende de duur van een project door middel van prijsprikkels worden gestimuleerd een bepaald
traject tijdens de spits te mijden. De wijze van prikkelen verschilt van project tot project. Door
middel van (een combinatie van) cameraregistraties of gps-technologie wordt waargenomen of en
wanneer de deelnemers over het betreffende traject rijden. Bij een aantal projecten wordt bij de
deelnemers een kastje in de auto gemonteerd (On Board Equipment, OBE). Dit kastje heeft
enerzijds tot doel de ritten te registreren en anderzijds de bestuurder Value Added Services (VAS)
aan te bieden.
In totaal zullen naar verwachting tussen de 30.000 en 40.000 weggebruikers op vrijwillige basis
meedoen aan de mobiliteitsprojecten.

2

Het is nog niet bekend of het voorgenomen mobiliteitsproject in Amsterdam daadwerkelijk uitgevoerd zal
worden.
3
Dit betreft een breed gebied inclusief Amersfoort en Hilversum.

Pagina 5 van 90

Leeswijzer voor dit rapport
De regio‟s zijn verantwoordelijk voor de planning van de verschillende mobiliteitsprojecten. Omdat
niet alle regio‟s op hetzelfde moment van start zijn gegaan, zijn de eerste projecten inmiddels
afgerond of gestart en zijn andere projecten nog in de opstartfase of ontwerpfase.
Afgerond zijn:
Spitsmijden 2a (de uitkomsten zijn reeds in een aantal rapporten beschreven4);
Filemijden Utrecht West (beschreven in paragraaf 2.1 en in bijlage 1);
Slimprijzen Waalbrug (beschreven in paragraaf 2.2en in bijlage 2).
In volle gang zijn:
Spitsscoren op de A15 in Rotterdam (beschreven in paragraaf 2.3 en in bijlage 3);
RITS voor de logistieke sector in Rotterdam (beschreven in paragraaf 2.4).
Mobiliteitsprojecten in verschillende uitvoeringsfase, maar nog niet geëvalueerd:
Spitsmijden Haaglanden (beschreven in paragraaf 2.5);
Spitsmijden in Brabant (beschreven in paragraaf 2.6);
Slim Prijzen Regioring Arnhem-Nijmegen (beschreven in paragraaf 2.7);
Spitsvrij Utrecht-Oost (beschreven in paragraaf 2.8);
Spitsmijden A12-corridor Utrecht (beschreven in paragraaf 2.9);
Brabant incar II (beschreven in paragraaf 2.10).
Op basis van de eerste resultaten van de mobiliteitsprojecten is ook een aantal leerpunten
geformuleerd over:
De verschillen en overeenkomsten van de mobiliteitsprojecten (H3);
Verkeerseffecten(H4);
Kosteneffectiviteit (H5).
Centrale monitoring en evaluatie
De mobiliteitsprojecten worden door zowel de regio‟s zelf als het ministerie van Infrastructuur en
Milieu gemonitord en geëvalueerd. De monitoring en evaluatie die door het ministerie is opgezet,
heeft als hoofddoel resultaten te verzamelen met betrekking tot beleidseffecten, zoals
bereikbaarheid, gedragsverandering en mobiliteitsreductie van de deelnemers. Doordat de
monitoring van het ministerie van Infrastructuur en Milieu centraal plaatsvindt, kunnen regiooverschrijdende conclusies worden getrokken.
Om bovenstaande doelen te bereiken, worden de volgende ontwikkelingen gemonitord en
geëvalueerd:
de gedragseffecten bij de deelnemers;
het gebruik van de VAS-diensten.
Met de regio‟s zijn afspraken gemaakt over het verzamelen en opleveren van de nodige gegevens
voor dit monitoring- en evaluatierapport. In onderstaand overzicht is aangegeven welke gegevens
het betreft en met welke frequentie ze worden verzameld.

4

De rapporten zijn terug te vinden op www.spitsmijden.nl.

Pagina 6 van 90

1 | Gegevens die verzameld worden ten behoeve van de monitoring

Gewenst inzicht

Gedragseffecten

Gebruik VAS

Verklaring gemaakte keuzes door

Initiële systeembeschrijving

deelnemers

Gebruikservaringen

Feitelijk rijgedrag deelnemers
Wijze van

Enquêtes onder deelnemers

Systeembeschrijving door

meten5

Automatisch gegenereerde data o.b.v.

consortium

gps-technologie, ANPR camera‟s en

Enquêtes onder deelnemers

lusdata
Frequentie

Enquêtes: twee keer per jaar

Systeembeschrijving: bij aanvang

Automatisch gegenereerde data:

project

continu

Enquêtes: twee keer per jaar

In dit rapport wordt antwoord gegeven op de beleidsvragen die gesteld zijn over het effect van de
prijsprikkels en informatiediensten. Vanwege de verschillen in opzet en uitvoering kunnen de
resultaten van de mobiliteitsprojecten alleen op een hoog aggregatieniveau met elkaar worden
vergeleken. De beleidsvragen zijn:
Hoe reageren deelnemers op verschillende typen prikkels en eventueel maatregelen van
werkgevers?
Wijzigen de deelnemers hun gedrag door:
o Andere vertrektijden te kiezen?
o Andere routes te nemen?
o Andere modaliteiten (auto, motor, fiets, ov, carpool) te gebruiken?
o Andere werkplekken te gebruiken?
o Vaker thuis te werken?
Wat zijn de effecten bij deelnemers op afgelegde autokilometers, totaal en in de spits?
Wat is de invloed van VAS-diensten en de OBE-acceptatie op het gedrag van deelnemers?
Opgemerkt zij dat met de beschikbare data van Slim Prijzen Waalbrug, SpitsScoren A15 en
FileMijden Utrecht niet alle beleidsvragen in dit rapport kunnen worden beantwoord. Waar nog
geen antwoord op wordt gegeven, is hoe het gebruik van VAS en OBE eruitziet. In het volgende
evaluatierapport zullen de nog openstaande beleidsvragen worden beantwoord en zullen ook de
resultaten van nieuwe mobiliteitsprojecten worden meegenomen.

5

De wijze van dataverzameling wordt door de regio c.q. het uitvoerende consortium bepaald.

Pagina 7 van 90

2 Stand van zaken lopende en reeds afgeronde mobiliteitsprojecten
2.1 Filemijden Utrecht (FMU)
Doel: beperking van de hinder veroorzaakt door de werkzaamheden op de A2 tussen Hooggelegen
en Oudenrijn.
Regio: Utrecht
Wervingsgebied: A2 en vijf stedelijke invalswegen aan de (zuid)westzijde van de stad Utrecht
Handhavingsgebied: alle wegen op en binnen de ring Utrecht (FileMijden gebied)
2 | Het Filemijden gebied

FM03
FM02
FM19

N402

FM21

FM23

Maarssen
N230

A27
FM27

FM17
FM16
FM46
FM15
FM14

FM29

De Bilt
FM31
N327

FM47

A2

FM30

FM04

FM32

De Meern

FM50

A28

Utrecht

FM11

N412

FM09

FM33

N198

A12

N411

FM01

FM36

A12

A2

FM06

FM41
FM38
FM39
FM40
FM08

N408

A27
FM07

Nieuwegein

Houten

Spitstijden: 06.00-10.00 uur (ochtendspits)
Type regeling voor de deelnemers: 4 euro voor iedere keer dat zij minder vaak in de ochtendspits
reden dan in de referentieperiode
VAS-diensten: niet ingezet
Type gebruikte technische registratietechnieken: kentekenregistraties per camera
Aantal deelnemers
In totaal hebben 4.025 automobilisten gehoor gegeven aan het verzoek mee te doen aan het
project. Hiervan zijn 3.999 daadwerkelijk geactiveerd om deel te nemen aan het project.
Duur van het project: 30 november 2009 – 27 maart 2010

Pagina 8 van 90

Resultaten
Het mobiliteitsproject FileMijden Utrecht (West) is opgezet om de hinder veroorzaakt door de
werkzaamheden op de A2 tussen Hooggelegen en Oudenrijn te verminderen. De selectie van de
deelnemers vond plaats in de perioden 11 mei – 3 juli 2009 en 7 september – 30 oktober 2009. Op
basis van kentekenregistraties (per camera) is in deze perioden bijgehouden hoe vaak
automobilisten op de A2 en/of een vijftal stedelijke invalswegen aan de zuid- en westzijde van
Utrecht reden. Automobilisten die hier gemiddeld drie keer of vaker per twee weken in de
ochtendspits (6.00-10.00 uur) reden, kwamen in aanmerking voor deelname.
In de referentieperiode maakten de geselecteerde deelnemers bij elkaar 10.670 ochtendspitsritten
per week. Per geselecteerde deelnemer komt dit neer op gemiddeld 2,7 ochtendspitsritten per
week. Het aantal keer per week dat de geselecteerde deelnemers gemiddeld genomen in de
ochtendspits reden, varieert van minimaal 1,5 (het minimumaantal om voor selectie in aanmerking
te komen) tot maximaal 7,7.
In de projectperiode maakten de geselecteerde deelnemers gemiddeld 6.673 ochtendspitsritten per
week. Dit betekent een reductie van het aantal ochtendspitsritten van 36%. Het gemiddeld aantal
ochtendspitsritten per deelnemer tijdens de projectperiode komt hiermee te liggen op 1,7 per
week.
Uit de enquêtes komt naar voren dat de enquêtedeelnemers, ongeacht het tijdstip van reizen en
ongeacht het traject, minder vaak gebruik zijn gaan maken van de auto als het gaat om woonwerk en zakelijk verkeer (zie figuur 34). Bij privé6 verkeer is dat in mindere mate te zien.
Alternatieve vervoerwijzen worden tijdens de projectperiode vrijwel allemaal vaker (voor woonwerkverkeer) gebruikt dan daarvoor, zij het nog steeds in zeer geringe mate7. Het gebruik van het
openbaar vervoer is tussen begin- en eindenquête het meest toegenomen. Uit de enquête komt
ook naar voren dat de enquêtedeelnemers vaker (dat wil zeggen: gemiddeld meer dagen per
week) voor en na de ochtendspits zijn vertrokken, terwijl het gebruik van de wegen in het
FileMijden-gebied in de ochtendspits is afgenomen. Naast het eerder of later vertrekken zijn er ook
enquêtedeelnemers die een ander traject richting Utrecht hebben gekozen of helemaal niet in het
FileMijden-gebied komen met de auto door thuis te werken of gebruik te maken van het OV.

6

Privédoeleinden: winkelen, bezoek familie/kennissen, dagje uit, sport, hobby etc.
Het betreft hier het totale aantal woon-werk ritten per week in het Filemijden gebied, ongeacht het tijdstip.
Dit zijn dus zowel spitsritten als dalritten.
7

Pagina 9 van 90

2.2 Slim Prijzen Waalbrug (SPW)
Doel: beperking van de hinder veroorzaakt door de werkzaamheden op de A325/Prins
Mauritssingel.
Regio: Arnhem-Nijmegen
Traject: Waalbrug richting Nijmegen
3 | Het traject van Slim Prijzen Waalbrug

Spitstijden: 07.00-10.00 uur en 15.00-19.00 uur
Type regeling voor de deelnemers: 4 euro voor iedere keer dat zij minder vaak in de spits reden
dan in de referentieperiode
VAS-diensten: niet ingezet
Type gebruikte technische registratietechnieken: cameraregistraties
Duur van het project
In september 2009 ging Slim Prijzen Waalbrug van start met als geplande einddatum 18 december
2009. Vanwege het succes en omdat de wegwerkzaamheden aan de Waalbrug nog niet waren
afgerond werd het project verlengd tot en met 28 mei 2010.
Aantal deelnemers
In totaal hebben 6.685 automobilisten gehoor gegeven aan het verzoek mee te doen aan het
project. De werving en selectie van de deelnemers vond plaats in de periode 18 mei – 28 juni
2009. Op basis van kentekenregistraties is bijgehouden hoe vaak automobilisten over de Waalbrug
reden. Automobilisten die gemiddeld wekelijks minimaal één keer in de ochtend of in de avond in
de richting van Nijmegen over de Waalbrug reden, kwamen in aanmerking voor deelname. Van de
aanvankelijke deelnemersgroep bleven in de tweede fase nog 5.373 deelnemers (80%) over. Zij
hebben dus de gehele periode aan het mobiliteitsproject meegedaan.

Pagina 10 van 90

Resultaten
Het mobiliteitsproject Slim Prijzen Waalbrug is opgezet om de hinder, veroorzaakt door de
werkzaamheden op de A325/Prins Mauritssingel (de verbinding tussen Arnhem en Nijmegen), te
verminderen.
In de referentieperiode maakten alle deelnemers bij elkaar ongeveer 12.858 spitsritten per week.
Per deelnemer komt dit neer op gemiddeld 2,44 spitsritten per week. Veruit de meeste deelnemers
maakten één tot en met drie spitsritten per week (82%). Slechts een klein deel maakte vijf of meer
spitsritten (5%).
Na de start van Slim Prijzen Waalbrug neemt het aantal spitsritten van de deelnemers met 5.710
af: van 12.858 tot gemiddeld 7.148 per week8 (waarvan 3.222 in de ochtend en 3.926 in de
avond). Dit betekent een reductie van het totaal aantal spitsritten met 44%. Het gemiddeld aantal
spitsritten komt hiermee na de start te liggen op circa 1,35 per week: 0,61 in de ochtend en 0,74
in de avond.
De deelnemers wenden alle alternatieven aan – zij het in beperkte mate –om de spits met de auto
te mijden. De deelnemers mijden de spits met de auto door voor of na de spits met de auto over
de Waalbrug te rijden, thuis te werken, andere modaliteiten te gebruiken of een alternatieve route
te gebruiken.
Zes op de tien enquêtedeelnemers geven aan ook na het project op dezelfde manier te blijven
reizen, terwijl ongeveer een derde aangeeft niet altijd de spits te mijden, maar wel vaker dan
vroeger. 8% geeft aan zonder beloning weer met de auto in de spits te gaan rijden.

8

Gemiddeld genomen over de gehele projectperiode.

Pagina 11 van 90

2.3 SpitsScoren A15 Rotterdam
Doel: 5% van de weggebruikers op de A15 uit de spits.
Regio: Stadsregio Rotterdam
Traject: het betreft de A15 in westelijke richting. De Corridor is de polygoon9 die de wegbreedte
van het A15 traject Vaanplein – Afrit Rozenburg Centrum (hm 58,1 – hm 40,2) omvat. Daarnaast
behoort ook tot de Corridor de wegbreedte van de westelijke rijrichting van de N492, de N218
(Hartelbrug – kruising N57) en de parallelstructuur ten noorden van de A15 vanaf Charlois tot aan
de Calandbrug (bestaande uit de Vondelingenweg, Oude Maasweg, Botlekweg en Droespolderweg).

4 | Het traject van SpitsScoren A15

Spitstijden: 06.00-09.00 uur (ochtendspits).
Type regeling: deelnemers ontvangen een startbedrag (afhankelijk van het aantal keren dat ze in
de referentieperiode in de spits hebben gereden). Dat bedrag wordt verminderd met 5 euro per
keer dat ze in de spitstijden op het traject rijden. Na afloop wordt het resterende bedrag
uitbetaald. Via een smartphone melden ze van tevoren of zij de ochtendspits op de A15 gaan
mijden en zo ja, hoe.
VAS-diensten: VAS Reiswijzer. Deze webapplicatie biedt verwachte autoreistijden op basis van
historische verkeersdata. Deze gegevens worden gecombineerd met het tijdstip van de reis, het
weer, vakantieperiodes, seizoen en dag van de week. Andere diensten zijn de dialogue ports
(flexibele kantoorruimte langs de A15) en Pooll (een systeem om aan te melden voor carpoolen).
Daarnaast worden ov-alternatieven aangeboden.
Type gebruikte technische registratietechnieken: cameraregistraties en gps.
Aantal deelnemers: 2.041 (tot 4 juli 2010).
Duur van het project: 26 oktober 2009 – 29 juni 2012.

9

Een plat vlak

Pagina 12 van 90

Resultaten
De resultaten zijn gebaseerd op gegevens die verkregen zijn door middel van waargenomen ritten
van de deelnemers in de weken 44 (26 oktober 2009) tot en met 26 (4 juli 2010).
Gedurende deze periode hebben 2.041 deelnemers aan het project deelgenomen, waarbij moet
worden aangetekend dat niet alle deelnemers even lang hebben geparticipeerd en/of hun
gemaakte ritten hebben aangemeld. Zo zijn in week 44 de ritten van 793 deelnemers
waargenomen, terwijl het in week 50 om 1.118 deelnemers ging. In week 26 waren er 980
deelnemers waargenomen. Deze verschillen in aantallen deelnemers per week kunnen onder
andere worden verklaard door de continue in- en uitrstroom van deelnemers vanwege de continue
werving van deelnemers.
Van iedere deelnemer zijn gedurende vier opeenvolgende weken voor de start van SpitsScoren A15
de spitsritten op het traject waargenomen door middel van kentekenregistraties. Na de start zijn
de verplaatsingen van deelnemers geregistreerd door middel van zelf aangemelde ritten, in
combinatie met camera‟s en gps-waarnemingen.
Iedere ochtend moeten de deelnemers aangeven of ze een rit langs het traject gaan maken en zo
ja, of ze dan gaan spitsmijden. De deelnemers kunnen spitsmijden door wel met de auto te rijden,
maar dan een andere route te kiezen of buiten de spits te rijden. Ook kunnen zij ervoor kiezen een
ander vervoermiddel te nemen of thuis te werken. Opgemerkt zij dat spitsmijden niet hetzelfde is
als SpitsScoren, het criterium waarop de deelnemers worden beloond. We onderscheiden
spitsmijdingen en spitsscores. Stel dat iemand voorafgaand aan deelname al op een vaste dag in
de week buiten de spits rijdt en dat dan ook tijdens deelname doet, dan is dat wel een mijding,
maar geen spitsscore. Op basis van deze gegevens is het spitsmijdingsgedrag van de deelnemer
herleid.
In de referentieperiode maakten alle deelnemers bij elkaar circa 7.100 (ochtend)spitsritten per
week. Per deelnemer komt dit neer op gemiddeld 3,5 spitsritten per week. Dit hoge gemiddelde is
toe te schrijven aan de selectiecriteria van de deelnemers. Bij SpitsScoren A15 zijn deelnemers
geworven die gemiddeld minimaal 1,5 ochtendspitsrit per week maakten. Ruim een derde (38%)
van het aantal deelnemers aan SpitsScoren A15 maakte voor de start van het project vier
spitsritten per week en een op de vijf deelnemers reed 5 of meer dagen per week in de spits.
Bij de start van SpitsScoren A15 neemt het gemiddelde aantal ochtendspitsritten per deelnemer
per week af van 3,5 naar 1,9. Het overallgemiddelde voor de projectperiode tot en met week 26
2010 is 1,76: een daling van 49% ten opzichte van de referentieperiode.

Pagina 13 van 90

2.4 Reistijdverwachtingen in Transport Management Systemen (RITS)
Doelstellingen RITS
Het project “Reistijdverwachtingen in Transportmanagement Systemen (RITS)” is gestart op 1 juli
2009. Dit project wordt uitgevoerd door De Verkeersonderneming in samenwerking met
marktpartijen. De Verkeersonderneming is een samenwerkingsverband tussen Rijkswaterstaat
Zuid-Holland, gemeente Rotterdam, Stadsregio Rotterdam en het Havenbedrijf Rotterdam en staat
voor een bereikbare haven. Het project beoogt:
Beter benutten van de infrastructuur in- en om de haven van Rotterdam door integratie
van reistijdverwachtingen in planningsystemen van vervoerders (een informatieprikkel); De
planners en chauffeurs van vervoersbedrijven krijgen daarmee een betrouwbaar beeld van
de verkeerssituatie op het gehele wegennetwerk. De reistijdinformatiediensten
ondersteunen de vervoerders om de ritten zo efficiënt mogelijk in te plannen en bij het
mijden van de files.
Samenbrengen van aanbieders van reistijdverwachtingen, planningsystemen en
vervoerders voor het ontwikkelen en toepassen van nieuwe informatie diensten voor de
vrachtsector;
In kaart brengen van de business case van informatiediensten voor alle betrokken partijen
in de informatieketen;
Vervoerders inzicht bieden in het tijdverlies en kosten door congestie door middel van een
RITS-dashboard.
Aanpak
Het project bestaat uit twee deelprojecten:
Deelproject A: Integratie van lange termijn reistijdverwachtingen
De lange termijn reistijdverwachting wordt gebaseerd op historische reistijden en wordt door
vervoerders gebruikt voor het opstellen van de planning (voor de volgende dag of een tijdstip
minimaal 4 uur vooruit). De Verkeersonderneming geeft hiervoor een financiële prikkel aan 8
consortia bestaande uit een leverancier van reistijdverwachtingen, een aanbieder van
planningssystemen en minimaal twee vervoerders.
De eerste pilots zijn in april 2011 in de toepassingsfase gekomen. Inmiddels kan een planner bij
zeven bedrijven per deeltraject van een rit zien hoeveel vertraging in dat stuk wordt opgelopen en
op basis daarvan een rit anders inplannen. De Verkeersonderneming is een actieve dialoog gestart
met de pilotbedrijven om te bekijken waar de operationele en financiële voordelen worden
gerealiseerd en wanneer de informatie over vertragingen aanleiding is om ritten anders te plannen.
Om de kosten van het tijdverlies door files inzichtelijk te krijgen ontwikkelt De
Verkeersonderneming een RITS-dashboard dat elke vervoerder toont hoe het tijdverlies is
opgebouwd en bij welke klanten en trajecten de meeste vertraging wordt opgelopen. Het opzetten
van de RITS-dashboard is een complex vraagstuk waarbij informatie uit de planning en
boordcomputer moet worden gecombineerd. Meer inzicht in de omvang en aard van het tijdverlies
geeft de vervoerders een extra prikkel om met „kostbare‟ klanten in overleg te gaan over
alternatieve aflevertijden en het mijden van files.
Onderzocht wordt ook of het RITS-dashboard kan worden toegepast bij bedrijven die nog geen
RITS-informatie in hun eigen systeem hebben. Inzicht in de eerste resultaten van de pilots wordt
verwacht in september 2011.
Deelproject B : Integratie van korte termijn reistijdverwachtingen
De korte termijn reistijdverwachting wordt gebaseerd op actuele verkeersdata en historische
reistijden en wordt door vervoerders gebruikt voor het monitoren van de uitvoering van ritten en
het bijsturen van de planning (voor de komende vier uur). Ook hier worden consortia geprikkeld
om pilots te starten. Daarnaast test de Verkeersonderneming in een voorspelwedstrijd welke
partijen korte termijn reistijdverwachtingen kunnen leveren en wat de kwaliteit daarvan is. De
winnaars van de wedstrijd krijgen een budget om hiermee een nieuwe verkeersinformatiedienst in

Pagina 14 van 90

de markt te zetten. Deze dienst moet aantoonbaar door een minimaal aantal weggebruikers zijn
gebruikt om recht te hebben op de uitkering van het prijzengeld.
De eerste stap in deelproject B is de voorspelwedstrijd voor korte termijn reistijdverwachtingen. Er
hebben zes reistijdinformatiedienstverleners deelgenomen aan de wedstrijd. De twee hoofdprijzen
voor de deelnemer die het beste de echte reistijd heeft voorspeld en de deelnemer die voorspeld
heeft binnen de smalste bandbreedte (en dus met de hoogste betrouwbaarheid) zijn beiden
gewonnen door Model-it. Adapticon-PTV was in beide gevallen tweede. Adapticon-PTV scoorde wel
het beste op de categorie vrachtverkeer. Gebleken is dat alleen de twee prijswinnaars een
daadwerkelijke korte termijn reistijdvoorspeller hebben die telkens de meest actuele situatie
meeneemt voor een reis waarvan het vertrek steeds dichter bij komt.
De resultaten van de voorspelwedstrijd geven aan dat een korte termijn voorspeller meerwaarde
biedt ten opzichte van een reistijdvoorspeller op basis van alleen historische verkeersdata.
Opvallend is het grote verschil in afwijkingen op het hoofdwegennet en op het onderliggend
wegennet. Volgens de deelnemers is het verkeer op het onderliggend wegennet minder goed te
voorspellen, omdat reistijden meer variëren, maar de grootste factor is de kwaliteit van de data.
Gezamenlijk met de deelnemers wordt nu in kaart gebracht welke verbeteringen in de kwaliteit van
de data gewenst zijn om de voorspellingen te verbeteren.
In het tweede deel van deelproject B wordt ingezet op de integratie van de actuele
reistijdverwachting in de planningsystemen van de vervoerders. Bestaande en nieuwe consortia
kunnen voor de integratie van deze diensten samenwerken met De Verkeersonderneming.
Duur van het project
De looptijd van deelproject A was oorspronkelijk gepland van juli 2009 tot oktober 2010. Omdat de
consortia flink meer tijd nodig hebben voor het ontwikkelen en implementeren van RITS bij de
vervoerders is de looptijd van deelproject A verlengd tot april 2012. De looptijd van deelproject B
was gepland van 1 juli 2010 tot oktober 2011. De looptijd is verlengd tot oktober 2012. De TMSleveranciers die al betrokken zijn bij RITS maken eerst hun lopende pilot van deelproject A af
voordat ze starten met een vervolgpilot in deelproject B.
Doorkijk na 2012 en verder
Met RITS wordt een goede basis gelegd voor verkeersinformatiediensten voor het vrachtverkeer.
De proof-of-concept is geleverd bij een aantal TMS-leveranciers en vervoerders. De infrastructuur
van RITS is generiek toepasbaar overal in Nederland. In een volgende fase van RITS kan worden
ingezet op:
Stimuleren/aanjagen van de adoptie van RITS in de transportsector. De nadruk daarbij ligt op de
bewustwording en begeleiding van de scans waaruit blijkt waar de winst zit in het mijden van files.
Het RITS-dashboard kan zo worden ingericht dat op basis van boordcomputer gegevens van een
willekeurig bedrijf de gerealiseerde vertragingen kunnen worden berekend voor een periode van 6
maanden tot een jaar.
Afstemming van aankomsttijden en afhandeling bij distributiecentra en terminals. Met het
uitwisselen van verwachte aankomsttijden kunnen distributiecentra en terminals vroegtijdig
aangeven hoe laat en hoe snel vracht van vervoerders kan worden afgewikkeld. Daarmee neemt de
betrouwbaarheid van de planning toe en kan een vervoerder ook meer op basis van de reistijden
de planning sturen.

Pagina 15 van 90

2.5 Spitsmijden Haaglanden (SMH)
Doel: verbetering van de bereikbaarheid in Haaglanden
Regio: Haaglanden
Traject: zie onderstaande kaart (blauw omcirkelde gebied)
5 | Het Spitsmijden Haaglanden gebied

Spitstijden: Er wordt onderscheid gemaakt naar spitsmomenten en spitsrandmomenten.
Ochtendspits: 7.30u – 9.30u en avondspits 16.00u – 18.00u. Ochtendspitsranden: 6.00u – 7.30u
en 9.30u – 12.45u. Avondspitsranden: 12.45u – 16.00u en 18.00u – 19.30u.

Pagina 16 van 90

Type regeling voor de deelnemers: Deelnemers krijgen een persoonlijk budget, waarvan de hoogte
is gebaseerd op het individuele rijgedrag tijdens de nulmeting (max. €80,- per 5 weken).
Afwaardering vindt plaats volgens onderstaande tabel.

6 | Hoogte van de beloning per projectgebied en spitstijden

Spitstijden:

Projectgebied in (€):

Projectgebied uit (€):

06.00 07.30u

-1

0

Spitsrand

07.30 09.30u

-2

0

Spits

09.30 12.45u

-1

0

Spitsrand

12.45 16.00u

0

-1

Spitsrand

16.00 18.00u

0

-2

Spits

18.00 19.30u

0

-1

Spitsrand

19.30 06.00u

0

0

Geen spits

Het budget kan nooit onder de €0,- komen.
VAS-diensten: multimodale reisplanner, fietspromotie, rittenadministratie, carpooldating, PDA,
Conference Card, Dongel
Type gebruikte technische registratietechnieken: GPS (OBU) + camera‟s voor nulmeting, directe
werving en handhaving
Aantal deelnemers: Het project startte op 6 december met de eerste 50 deelnemers een test- en
leerfase. In deze fase werd de techniek, de logistiek en de communicatie in de praktijk getest. Op
peildatum 8 april 2011 hebben 400 deelnemers een On Board Unit in hun auto laten inbouwen.
Duur van het project: december 2010 – februari 2012

Pagina 17 van 90

2.6 Spitsmijden in Brabant
Doel: verbetering van de bereikbaarheid in Brabant
Regio: Eindhoven/Den Bosch
Doelgebied: binnenstad van Eindhoven en Den Bosch (zie kaarten)
Spitstijden: 07.30-09.30 en 15.30-18.30
Type regeling voor de deelnemers: deelnemers binnen de ruit van Den Bosch en binnen
gemeentegrens van Eindhoven: €1,25 per gemeden spits, overige deelnemers: €2,50
(afwaardering van beloningsbudget o.b.v. referentiegedrag)
VAS-diensten: PDA TravelStar met informatiediensten: reisinformatie en –kosten, actuele
parkeerinformatie, informatie m.b.t. wegwerkzaamheden & evenementen, actuele
verkeersinformatie, OV-informatie, carpoolcontacten.
Type gebruikte technische registratietechnieken: GPS (OBU) en camera‟s
Aantal deelnemers: 1.500
Duur van het project: september 2010 – april 2012
7 | Het Spitsmijden gebied in Den Bosch

Pagina 18 van 90

8 | Het Spitsmijden gebied in Eindhoven

De Provincie Noord-Brabant en het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE) werken samen
aan innovaties voor een bereikbaar Brabant. Door technologie kan de bestaande infrastructuur
efficiënter worden benut. Brabant is een vooraanstaande innovatieregio in Europa. Brabant is een
proeftuin voor het testen van nieuwe incar-technieken. In het mobiliteitsproject „Spitsmijden in
Brabant‟ wordt gedurende een periode van anderhalf jaar op een innovatieve en praktijkgerichte
manier onderzocht of spitsrijders te verleiden zijn tot gedragsverandering. Met kennis over de
invloed van een beloning en informatie op het reisgedrag van automobilisten wordt gebouwd aan
het oplossen van toekomstige bereikbaarheidsproblemen in de steden van Noord-Brabant en
Nederland.
In totaal kunnen maximaal 3.000 automobilisten deelnemen, die regelmatig met de auto in de spits
gesignaleerd zijn in de centra van ‟s-Hertogenbosch of Eindhoven. In april 2011 waren er ca 1.500
deelnemers.
Per deelnemer wordt een maandelijks beloningsbudget vastgesteld. Dit is een vast bedrag,
gebaseerd op een nulmeting in het voorjaar van 2010, Als de deelnemer tijdens de deelname de
spits volledig mijdt, kan hij deze volledige maandbeloning houden. Dit kan door meer telewerken,
reizen per openbaar vervoer of fiets of vroeger of later vertrekken. Echter, voor iedere passage
tijdens de spits, in de voor Eindhoven en ‟s-Hertogenbosch aangegeven gebieden, wordt een
bedrag van € 2,50 of € 1,25 van de beloning afgewaardeerd (afhankelijk van de woonplaats van de
deelnemer). De gebieden waarop het project zich richt, zijn het centrum, het Paleiskwartier Noord/
de Onderwijsboulevard in ‟s-Hertogenbosch en het centrum van Eindhoven (het gebied binnen de
Pagina 19 van 90

Ring). Het rijden in de spits wordt vastgesteld met een GPS-ontvanger die in de auto van de
deelnemer bevestigd is, de zogenaamde On Board Unit. Deze On Board Unit registreert alle ritten
van de auto gedurende de deelnameperiode
Daarnaast ontvangt de deelnemer de TravelStar, een handcomputer met innovatieve
reisinformatie. Deze zogeheten Value Added Services (VAS) is een belangrijk, en vergeleken met
andere mobiliteitsprojecten in Nederland onderscheidend, element in het project. Bij de start zijn
de volgende basis VAS-diensten aangeboden:
VAS parkeerinformatie:
Een service, die de gebruiker in staat stelt de juiste keuze te maken als het gaat om parkeren
in de gemeenten Eindhoven en „s-Hertogenbosch. Het gaat om informatie over parkeergarages,
parkeerterreinen en P+R terreinen die voor iedereen toegankelijk zijn. Het systeem geeft aan
hoeveel vrije parkeerplaatsen er zijn in parkeergarages en op parkeerterreinen.
Voor de P+ R terreinen van „s –Hertogenbosch is ook de totale reistijd aangegeven wanneer
men gebruik maakt van de buspendeldienst vanaf het P+R terrein. Uniek is dat de reisplanner
ook de bustijden kent. Er wordt dus een gecombineerd reisadvies gegeven.
VAS wegwerkzaamheden:
Deze service geeft de meest actuele informatie over wegwerkzaamheden en evenementen.
Bron hiervoor is www.haalmeeruitdeweg.nl: een site die overzicht geeft van
wegwerkzaamheden en evenementen binnen onze provincie. Het feit dat de lokale
wegwerkzaamheden zijn op genomen in de routenavigatie is uniek en aanvulling op bestaande
navigatiesystemen.
VAS intelligente snelheidsinformatie in de schoolomgeving (iSi):
De TravelStar waarschuwt automobilisten op het moment dat zij een basisschool naderen als er
kinderen van en naar school lopen en/of fietsen. Het signaal moet de automobilist beïnvloeden
om zijn rijgedrag hier op aan te passen. Uniek hierbij is dat de gebruiker het signaal alleen
ontvangt als de school begint of „uit‟ gaat, dus alleen als het nodig is. Bovendien waarschuwt
de Travelstar als men te snel rijdt. Ook zijn de aanlooproutes van en naar school gebruikt. Met
andere woorden: als men niet op een aanlooproute rijdt en dus waarschijnlijk geen kinderen
zal tegenkomen, krijgt men ook geen signaal.
Gedurende het project worden nieuwe informatiediensten toegevoegd, komen de diensten via de
website beschikbaar en wordt de gebruiksvriendelijkheid van de TravelStar verder ontwikkeld. Naar
verwachting wordt begin 2011 een nieuwe update verspreidt onder een beperkte groep
testdeelnemers. In deze update wordt onder andere een geïntegreerd auto- én een OV-advies
gegeven. Verder wordt genavigeerd op basis van actuele verkeersinformatie via de NDW. Ook is er
een feedbackmogelijkheid inbegrepen waarmee deelnemers wegbeheerders kunnen informeren
over foute data in de systemen. Daarnaast worden de informatiediensten straks ook via de
persoonlijke pagina op de website aangeboden.
Medio 2011 start de tweede fase van het mobiliteitsproject. Naar verwachting wordt dan gevarieerd
met de hoogte en het soort beloning dat mensen ontvangen. Ook wordt nagedacht over
differentiatie in tijd of het extra stimuleren van alternatieve vervoerswijzen. Definitieve keuzes
hiervoor moeten nog worden gemaakt en zijn mede afhankelijk van de resultaten tot nog toe.
‟Spitsmijden in Brabant‟ is een initiatief van de provincie Noord-Brabant en het
Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE), in samenwerking met de gemeenten ‟sHertogenbosch en Eindhoven, het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en de leden van het
Platform Mobiliteitsmanagement. Het project wordt uitgevoerd door ARKON, een consortium van
ARS T&TT BV en EFKON AG. De Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit Amsterdam
voeren een uitgebreid onderzoek uit naar de verkeerskundige en gedragskundige leerervaringen.

Pagina 20 van 90

2.7 Slim Prijzen RegioRing (SPR)
Doel: verbetering van de bereikbaarheid in de Stadsregio Arnhem-Nijmegen
Regio: Arnhem/Nijmegen
Traject: A12, A15, A73, A325 + sluiproutes (zie kaart)
Spitstijden: 07.00-09.00 en 15.30-18.30 uur
Type regeling voor de deelnemers: de deelnemer krijgt een beloningsbudget op basis van het
rijgedrag in de referentiemeting. Iedere keer dat de deelnemer in de spits op of binnen de
RegioRing rijdt, wordt €4,- afgewaardeerd.
VAS-diensten: PDA met Slim Travel: route- en reisinformatie, actuele informatie over OV,
knelpunten, wegwerkzaamheden, parkeerplekken.
Type gebruikte technische registratietechnieken: camera‟s op en binnen de RegioRing
Duur van het project: september 2010 – juni 2012
9 | Overzichtskaart meet- en controlepunten en bruggen Slim Prijzen Regioring

Stand van zaken SLIM Prijzen RegioRing
SLIM Prijzen RegioRing is een maatregel die wordt ingezet om de bereikbaarheid in de Stadsregio
Arnhem Nijmegen te verbeteren. Automobilisten worden met een financiële beloning verleid hun
reisgedrag tijdens de spits aan te passen. Deze maatregel wordt toegepast op de RegioRing (A12,
A50, A325, A73 en A15) omdat daar de komende jaren grootschalige wegwerkzaamheden
plaatsvinden. Het model is geënt op het succesvolle project SLIM Prijzen Waalbrug uit 2009-2010.
De hoofddoelstelling van SLIM Prijzen RegioRing is het bereiken van een verkeerskundig effect van
circa 3% autokilometers in de spits op de RegioRing. Daarnaast streeft het project naar:
gedragsverandering: het met een prijsprikkel verleiden van deelnemende automobilisten om
op een andere wijze te reizen: OV, fiets, voor en/of na de spits, of door niet te reizen
(telewerken)
Pagina 21 van 90

het tot stand brengen van bewustwording en van een leereffect. Ten aanzien van
automobilisten: mobiliteit is een schaars goed. In de file staan is een keuze. Er zijn
alternatieven. Ten aanzien van werkgevers: steeds vaker zullen werknemers een beroep doen
op uw flexibiliteit omdat de vraag naar Het Nieuwe Werken (flexibele werktijden, telewerken)
zal toenemen. Het is goed om daar vast aan te wennen
de doorontwikkeling van verkeersmanagement, onder andere VAS diensten
het leveren van een bijdrage aan duurzaamheid/leefkwaliteit: geluid- en luchtkwaliteit.
Voorafgaand aan de start van het project is in de maanden september tot en met eind november
2010, een test- en leerfase gehouden om de opzet van het project in de praktijk te toetsen. In
totaal zijn 2.000 deelnemers uitgenodigd waarvan 415 de gehele test- en leerfase hebben
doorlopen. Op basis van een non-respons enquête, een starterenquête onder deelnemers van de
leer- en testfase en een grondige analyse van het rijgedrag van de deelnemers is de opzet van het
project SLIM Prijzen RegioRing als volgt:
Deelnemers worden geselecteerd op het aantal keren dat zij in de referentiemeting op
werkdagen in de ochtend en/of avondspits op cruciale schakels van de RegioRing zijn
gesignaleerd.
Iedere keer dat deelnemers in de beloningsperiode op of binnen de RegioRing in de ochtend
en/of avondspits rijden, wordt een bedrag van € 4,00 afgewaardeerd. Ook dit afwaarderen
vindt plaats aan de hand van camerasignalering.
Sluipverkeer wordt ontmoedigd doordat er extra camera‟s worden geplaatst op
toegangswegen/onderliggend wegennet leidend naar de RegioRing. De camera‟s op de
bruggen (die in deze regio belangrijke toegangspoorten tot de hoofdwegen zijn ) blijven
gehandhaafd en gedurende het project worden op wisselende locaties mobiele camera‟s
geplaatst zodat ook steekproefsgewijs kan worden gecontroleerd.
De PDA wordt op een later moment in het project aan deelnemers aangeboden. Deelnemers
ontvangen een PDA met VAS-diensten op vrijwillige basis.
Werving deelnemers
Op 25 november 2010 is de werving voor het project RegioRing gestart. Er zijn in een eerste
zending 10.400 uitnodigingen verzonden naar potentiële deelnemers aan SLIM Prijzen RegioRing.
Een tweede zending van uitnodigingsbrieven heeft later in december plaatsgevonden. Uit de testen leerfase zijn 295 deelnemers overgegaan naar de nieuwe fase van het project. In totaal zijn er
ongeveer 14.000 deelnemers aan het project SLIM Prijzen RegioRing.

Pagina 22 van 90

2.8 Spitsvrij
Doel: betere doorstroming op de snelwegen A1, A27 en A28.
Regio: Utrecht Oost
Traject
Het projectgebied betreft de zone rondom de snelwegen A1/ A27 en A28 van de driehoek Lunetten
/ Eemnes/ Hoevelaken plus het gedeelte van de A12 tussen Lunetten en Maarsbergen, zoals
weergegeven in afbeelding 1. Deelnemers kunnen zowel binnen als buiten dit gebied wonen.
Spitstijden
ochtendspits: tussen 6:30 uur en 9:30 uur;
avondspits: tussen 15:30 uur en 18:30 uur.
Type regeling voor de deelnemers
Bepaling beloningsbudget
De cameraregistratie is bepalend voor de hoogte van het beloningsbudget van een individuele
deelnemer per beloningsperiode. Dit budget wordt vastgesteld op basis van het tijdens de
nulmeting gemeten aantal spitsmomenten van het voertuig van de potentiële deelnemer en is
afhankelijk van de volgende factoren:
de hoogte van de beloning per spitsmijding (zie tabel 10). Deze is afhankelijk van de binnen de
afwaarderingszone afgelegde afstand, ingedeeld in categorieën. Hoe groter het binnen de
spitstijden gemeden aantal kilometers, hoe hoger de beloning;
het aantal beloningsdagen in de betreffende maand;
het gemiddeld aantal spitsmomenten in de individuele nulmeting.

10 | Hoogte van de beloning per spitsmijding, ingedeeld naar afstandscategorieën

Binnen de afwaarderingszone
afgelegde afstand
Beloning per spitsmijding

≤ 5 km

5 ≤ 10 km

10 ≤ 15 km

> 15 km

€ 1,50

€ 2,-

€ 2,50

€ 3,-

Aan het begin van een beloningsperiode wordt het saldo van een deelnemer gelijk gesteld aan het
budget.
Beloningsperiode en beloningsdagen
Beloningsdagen zijn werkdagen van maandag tot en met vrijdag, met uitzondering van officiële
feestdagen en officiële schoolvakanties voor het voortgezet onderwijs in de regio „Midden‟, zoals
vastgesteld en gepubliceerd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Een
beloningsperiode is een kalendermaand.
Beloning door middel van afwaardering op het budget
De deelnemer krijgt maandelijks een beloning uitgekeerd voor de gemeden spitsen. Die beloning is
het budget minus de afwaardering. Afwaardering vindt (ongeacht het reismotief) plaats op
beloningsdagen, indien een deelnemer op basis van de voertuigapparatuur binnen de
afwaarderingszone gesignaleerd is. De hoogte van de afwaardering wordt vastgesteld op basis van
de volgende factoren:
de hoogte van de afwaardering per spitsmoment (zie tabel 11). Deze is afhankelijk van de
binnen het projectgebied afgelegde afstand, ingedeeld in categorieën. Hoe groter het
binnen de spitstijden binnen de afwaarderingszone gereden aantal kilometers, hoe hoger
de afwaardering;
het aantal spitsmomenten van de deelnemer binnen de beloningsperiode.
Pagina 23 van 90

11 | Hoogte van de afwaardering per spitsmoment, ingedeeld naar afstandscategorieën

Binnen de afwaarderingszone
afgelegde afstand
Afwaardering per spitsmoment

≤ 5 km

5 ≤ 10 km

10 ≤ 15 km

> 15 km

€ 1,50

€ 2,-

€ 2,50

€ 3,-

VAS-diensten
Webportal deelnemers en werkgevers
Mobiliteits-scan voor bedrijven
Telewerkendienst voor 1000 deelnemers
Teleconferencing dienst
Mobiliteitsbudget per deelnemer (€250,-)
GO-About dienst voor 1000 deelnemers
Pre-trip diensten: REIS wijzer, routeplanner, routeinformatie
On-trip diensten: Alerts
Post-trip diensten: terugkoppeling rij- en reisgedrag, bereikbaarheid
REIS wijzer – Post-trip bereikbaarheid voor werkgevers
Filenetwerken dienst voor 5000 deelnemers
EILEEN dienst voor 5000 deelnemers
Smartphones voor 4500 deelnemers
Werkgevers toolset

Type gebruikte technische registratietechnieken
De Opdrachtnemer registreert door middel van voertuigapparatuur verplaatsingsgegevens van de
deelnemende voertuigen. De Opdrachtnemer moet zorgen voor inbouw van de apparatuur in het
voertuig en voor instructie aan de deelnemer. De voertuigapparatuur dient tijdens beloningsdagen
alle verplaatsingsgegevens van het voertuig binnen de registratiezone vast te leggen vanaf van
4.00 uur ‟s ochtends tot 22.00 uur ‟s avonds. De verplaatsingsgegevens worden verzonden naar de
centrale verwerkingseenheid.
In de centrale verwerkingseenheid worden de verplaatsingsgegevens ontvangen, geregistreerd en
eventueel bewerkt. Op basis hiervan wordt bepaald welk bedrag van het budget van een
deelnemer wordt afgewaardeerd. De Opdrachtnemer plaatst deze informatie op de persoonlijke
webportal van de deelnemer.
Controle
Opdrachtnemer moet alles wat in zijn macht ligt in het werk stellen om fraude en manipulatie
onaantrekkelijk te maken en op te sporen. De Opdrachtnemer kan hierbij gebruik maken van de
camera‟s die ook worden gebruikt voor de werving en selectie van deelnemers.
Opdrachtnemer dient de Opdrachtgever bij elk vermoeden van fraude op de hoogte te stellen.
Mocht onverhoopt blijken dat een deelnemer fraude pleegt of pogingen daartoe doet, dan kan
Opdrachtgever de betreffende deelnemer uitsluiten van deelname.
Planning van het project
Start werving werkgevers: maart 2011
Start nulmeting: eind april 2011
Start publiekscampagne en directe werving: mei 2011
Inbouw eerste OBU‟s: eind mei 2011
Pagina 24 van 90

Deelnemers actief: juni 2011
Einde project: december 2012
Stand van zaken m.b.t. de werving
Per 1 april 2011 circa 15 (middel)grote werkgevers in de regio als deelnemende organisatie
geregistreerd.
12 | Afwaarderingszone Spitsvrij

Pagina 25 van 90

2.9 Spitsmijden A12-corridor Utrecht

Regio:Utrecht
Traject
Het project omvat twee deelprojecten, namelijk:
1. De A12 tussen knooppunt Lunetten en Veenendaal, tijdens de ochtendspits in
westelijke richting en (optioneel) tijdens de avondspits in oostelijke richting.
Deelnemers worden niet beloond indien zij de A12 mijden door op het onderliggend
wegennet te gaan rijden, dit om sluipverkeer te voorkomen;
2. De A12 ter hoogte van Utrecht, met name ter hoogte van de Galecopperbrug over het
Amsterdam-Rijnkanaal (dit project wordt nog nader gedefinieerd).
13 | Projectgebied Spitsmijden A12-corridor

Spitstijden
Voor het eerste deelproject (A12 Lunetten - Veenendaal) zijn de spitsijden:
ochtendspits: tussen 6:30 uur en 10:00 uur (westwaarts);
avondspits: tussen 15:30 uur en 19:00 uur (optioneel, oostwaarts).
Doel van het project:
Betere doorstroming op snelwegen
(wegverbreding, brugonderhoud)

A12

ten

tijde

van

wegwerkzaamheden

Type regeling voor de deelnemers
Bepaling beloningsbudget
De cameraregistratie is bepalend voor de hoogte van het beloningsbudget van een
individuele deelnemer per beloningsperiode. Dit budget wordt vastgesteld op basis van
het tijdens de nulmeting gemeten aantal spitsmomenten van het voertuig van de
potentiële deelnemer en is afhankelijk van de volgende factoren:
de hoogte van de beloning per spitsmijding;
het aantal beloningsdagen in de betreffende maand;
het gemiddeld aantal spitsmomenten in de individuele nulmeting.
Aan het begin van een beloningsperiode wordt het saldo van een deelnemer gelijk
gesteld aan het budget.
Pagina 26 van 90

Beloningsperiode en beloningsdagen
Beloningsdagen zijn werkdagen van maandag tot en met vrijdag, met uitzondering van
officiële feestdagen en officiële schoolvakanties voor het voortgezet onderwijs in de regio
„Midden‟, zoals vastgesteld en gepubliceerd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. Een beloningsperiode is een kalendermaand.
Beloning door middel van afwaardering op het budget
De deelnemer krijgt maandelijks een beloning uitgekeerd voor de gemeden spitsen. Die
beloning is het budget minus de afwaardering. Afwaarderingen vinden plaats op
beloningsdagen, indien een deelnemer op basis van de camera‟s binnen de
afwaarderingszone gesignaleerd is. De hoogte van de afwaardering wordt vastgesteld op
basis van het aantal spitsmomenten van de deelnemer binnen de beloningsperiode.
Type gebruikte technische registratietechnieken
Het registreren van het reisgedrag van deelnemers geschied door middel van
cameratechniek (ANPR). Bij Spitsmijden A12-corridor is ervoor gekozen om de
zogenaamde “kentekenregistratiedienst” apart van de Service Provider te contracteren.
Planning van het project
Voor deelproject 1 (tijdens wegverbreding A12 Lunetten-Veenendaal) geldt op
hoofdlijnen de volgende planning:
Start nulmeting: mei/juni 2011
Start directe werving: augustus / september 2011
Eerste spitsmijdingen: september / oktober 2011
Einde deelproject: juli 2012
Deelproject 2 (tijdens onderhoud aan A12 Galecopperbrug) wordt momenteel nader
uitgewerkt en wordt momenteel voorzien in de jaren 2013 en 2014.
Stand van zaken
Per eind april is de “kentekenregistratie dienst” gecontracteerd en is de “Service Provider
dienst” in aanbesteding.

Pagina 27 van 90

2.10 Brabant incar II
Doelstelling
Vanaf 6 december 2010 tot en met 1 maart 2011 heeft het Samenwerkingsverband Regio
Eindhoven (SRE) de subsidieregeling „Brabant incar II‟ opengesteld gehad. Het doel van de regeling
is het stimuleren van innovaties die gericht zijn op het veranderen van gedrag van weggebruikers
door middel van incar aangeboden informatieprikkels. Deze gedragsverandering heeft als doel een
betere benutting van het weggennet, een betere doorstroming en/of een betere verkeersveiligheid
en leefbaarheid. De subsidie wordt beschikbaar gesteld door het ministerie van Infrastructuur en
Milieu, de provincie Noord-Brabant en het SRE. In totaal is € 2.000.000,- beschikbaar. De
projecten lopen tot en met november 2012.
Projecten
In totaal zijn er acht volledige subsidieaanvragen binnen de gestelde termijn ingediend. Vier van de
ingediende projectvoorstellen komen in aanmerking voor een subsidie:

1. Smart-In Car
In dit project staat het CAN-netwerk in de auto centraal. Via dit netwerk is het
mogelijk om alle gedetailleerde voertuiggegevens op eenvoudige manier centraal
te verzamelen. Deze gegevens worden vervolgens real-time gecombineerd met
verkeersmanagement en verkeersinformatie en gebruikt in intelligente
verkeerstoepassingen (zoals geïndividualiseerde reisinformatie, zuinig rijden,
veilig rijden).
2. Truck Parking Occupancy Information
Dit project wil het steeds groter wordende probleem van veilige en beschikbare
parkeerplaatsen voor vrachtwagens (internationaal wegtransport) aanpakken. Het
beschikbaar zijn van parkeerplaatsen voor vrachtverkeer heeft grote impact op de
verkeersveiligheid, zowel vanwege het voldoen aan rijtijdbesluiten als het
voorkomen van parkeren op vluchtstroken vanwege volle parkeerplaatsen langs
snelwegen. Met behulp van een applicatie kunnen de bezettingsgraden van
parkeerplaatsen worden gemeten en zelfs voorspeld. Deze informatie wordt
gekoppeld aan de routenavigatie van de vrachtwagen. Het systeem wordt
ingeregeld op de A67 en daarna in de praktijk getest door Nederlandse
vrachtwagens die op 1 dag rijden (en dus 1 overnachting op een parkeerplaats)
van huis zijn.
3. CONTRAST
In dit project wordt het concept van Coöperatieve Systemen verder uitgewerkt.
Aan het einde van het project is een instrument ontwikkeld dat bestaat uit een
reeks van gekoppelde applicaties die beschikbaar komen op een SmartPhone èn in
het voertuig èn in een navigatiesysteem. Het project gaat gebruik maken van
real-time informatie uit diverse applicaties die al langs de weg staan in Brabant en
uit het voertuig zelf. Resultaat is dat veel betrouwbaarder en veel meer gericht op
de individuele weggebruiker informatie verstrekt kan worden. Door de hoge
betrouwbaarheid van de informatie en de hieraan gekoppelde routeadviezen zal er
veel invloed zijn op het gedrag van de weggebruiker.

4. RDSA Radio Dynamic Speed Advise

In dit project wordt Groene Golf-informatie (doorstroming bij
verkeersregelinstallaties) en Blauwe Golf-informatie (doorstroming/voorrang voor
hulpdiensten) in car gebracht zonder dat er een extra kastje nodig is. RDSA
maakt slim gebruik van bestaande FM-uitzendtechnieken en het vervangen van de
standaard oplaadkabel (van navigatiesystemen en SmartPhones) voor een nieuw
exemplaar met een ingebouwde miniatuurontvanger. De data die nodig zijn om
deze service te ontwikkelen, worden gehaald uit bestaande wegkantsystemen die
eveneens zullen worden voorzien van een kleine FM-zender.
Pagina 28 van 90

3 Overeenkomsten en verschillen mobiliteitsprojecten

In onderstaande tabel zijn de belangrijkste kenmerken van de afgeronde of lopende
mobiliteitsprojecten opgenomen (exclusief Spitsmijden A12-corridor Utrecht en de in-carprojecten
in Brabant).
14 | Kenmerken mobiliteitsprojecten
Spitsmijden 2a

SpitsScoren A15

Slim Prijzen

FileMijden Utrecht

Waalbrug
Traject

Zone 1: A12 van

A15 tussen Vaanplein en

Waalbrug richting

Alle wegen op en

Gouda naar

Rozenburg en de

Nijmegen

binnen de ring Utrecht

Zoetermeer

parallelle wegen

(FileMijden-gebied)

Zone 2: Zoetermeer
naar Den Haag
Spitsperiode

Zone 1: 06.30-09.30

06.00-09.00 uur in

07.00-10.00 uur en

uur

westelijke richting

15.00-19.00 uur

Zone 2: 07.00-09.30

Per 9 mei 2011 ook van

uur

15.00-18.00 uur in

06.00-10.00 uur

oostelijke richting
Doel

Inzicht in de

5% van de gebruikers op

Beperking van de

Beperking van de

bestendigheid van het

de A15 uit de spits ofwel

hinder veroorzaakt

hinder veroorzaakt

belonen, het gebruik

530 auto‟s per werkdag

door de

door de

van andere

minder ( en per 7 maart

werkzaamheden op

werkzaamheden op de

modaliteiten en de

2011 715 auto‟s)

de A325/Prins

A2 tussen Hooggelegen

Mauritssingel

en Oudenrijn

volumereductie
Periode

8 september 2008 – 29

26 oktober 2009 – juli

7 september – medio

30 november 2009 –

mei 2009

2012

2010

26 maart 2010

Type

Deelnemers ontvangen

Deelnemers ontvangen

Deelnemers

Deelnemers ontvangen

prijsprikkel

4 euro per keer dat ze

een startsaldo

ontvangen 4 euro

4 euro per keer dat ze

een trajectzone vaker

(afhankelijk van de

per keer dat ze

minder vaak in de

mijden dan voor de

spitsfrequentie voor de

minder vaak in de

ochtendspits het

start van het project.

start). Per keer dat ze

spits over de

FileMijden-gebied

Een deelnemer die in

met de auto in de spits

Waalbrug rijden dan

inrijden.

beide zones de spits

rijden, betalen ze 5 euro.

voor de start.

mijdt, verdient 8 euro

Aan het eind van de

per keer.

periode wordt het
resterende saldo
uitbetaald. Deelnemers
krijgen een smartphone
in bruikleen en kunnen
sparen om er eigenaar
van te worden.

Registratie-

Gps (via smartphone)

- Camera‟s

techniek

en camera‟s

- Applicatie op

Camera‟s

Camera‟s

smartphone waarmee
deelnemers hun
reisintenties doorgeven

Pagina 29 van 90

14 | Kenmerken mobiliteitsprojecten (vervolg)
Spitsmijden 2a

SpitsScoren A15

Slim Prijzen

FileMijden Utrecht

Waalbrug

771

1.500 – 1.70010

Werving

Kentekenregistraties in

Kentekenregistraties in

Kentekenregistraties in

Kentekenregistraties in

deelnemers

de periode april – juni

de periode september –

de periode eind april –

de periode 11 mei – 3

2008

november 2009

medio juli 2009

juli 2009

Selectie: gemiddeld

Selectie: minimaal zes

Selectie: gemiddeld

Selectie: gemiddeld

wekelijks minimaal één

spitsritten in vier

wekelijks minimaal één

vaker dan drie keer per

spitsrit

aaneengesloten weken

passage in ochtend of

twee weken op

avond

werkdagen (ma t/m vr)

Aantal
deelnemers

Fase 1: 6.660

4.025

Fase 2: 5.373

in de ochtendspits
(06.00-10.00 uur) op
de A2 en/of enkele
stedelijke invalswegen
aan de zuid- en
westzijde van Utrecht
(Lage Weide,
Hogeweidebrug, Martin
Luther Kinglaan,
Papendorp en
Europalaan)
VAS

Niet ingezet

Webapplicatie

Niet ingezet

Niet ingezet

REISWIJZER met
reistijdinformatie auto
en openbaar vervoer

10

Na de start zijn er nog deelnemers geworven.

Pagina 30 van 90

14 | Kenmerken mobiliteitsprojecten (vervolg)

Traject

Spitsmijden

Spitsmijden in

Slim Prijzen

Haaglanden

Brabant

Regioring

Spitsvrij

Binnenstad van Den

Binnenstad van

A12, A15, A73, A325 +

De zone rondom de

Haag

Eindhoven en Den

sluiproutes

snelwegen A1/ A27 en

Bosch

A28 van de driehoek
Lunetten / Eemnes/
Hoevelaken plus het
gedeelte van de A12
tussen Lunetten en
Maarsbergen

Spitsperiode

Ochtendspits: 7.30–
9.30 uur

07.30-09.30 uur en
15.30-18.30 uur

07.00-09.00 uur en
15.30-18.30 uur

6.30–9.30 uur en
15.30–18.30 uur

Ochtendspitsranden:
6.00–7.30 uur en
9.30–12.45 uur.
Avondspits 16.00–
18.00 uur.
Avondspitsranden:
12.45–16.00 uur en
18.00–19.30 uur.
Doel

Verbetering van de

Verbetering van de

Verbetering van de

Betere doorstroming op

bereikbaarheid in

bereikbaarheid in

bereikbaarheid in de

de snelwegen A1, A27

Haaglanden

Brabant

stadsregio Arnhem

en A28

Nijmegen
Periode

Type
prijsprikkel

december 2010 –

september 2010 – april

september 2010 – juni

Najaar 2011 –

februari 2012

2012

2012

december 2012

Deelnemers krijgen

Deelnemers binnen de

De deelnemer krijgt

De deelnemer krijgt

een persoonlijk budget,
waarvan de hoogte is
gebaseerd op het

ruit van Den Bosch en
binnen gemeentegrens
van Eindhoven: €1,25
per gemeden spits,

een beloningsbudget
op basis van het
rijgedrag in de

maandelijks een
beloning uitgekeerd
voor de gemeden
spitsen. Die beloning is

individuele rijgedrag

overige deelnemers:

referentiemeting.

het budget minus de

tijdens de nulmeting

€2,50 (afwaardering

Iedere keer dat de

afwaardering.

(max. €80,- per 5

van beloningsbudget

deelnemer in de spits

Afwaardering vindt

weken).

o.b.v.
referentiegedrag).

op of binnen de
RegioRing rijdt, wordt
€4,- afgewaardeerd.

plaats indien een
deelnemer op
beloningsdagen tijdens
de spitsperiodes binnen
de afwaarderingszone
gesignaleerd is. De
hoogte van de
afwaardering wordt
vastgesteld op basis
van de binnen het
projectgebied
afgelegde afstand.

Registratie-

Gps (via OBU) en

Gps (via OBU) en

techniek

camera‟s

camera‟s

Camera‟s

Gps (via OBU) en
camera‟s

Pagina 31 van 90

14 | Kenmerken mobiliteitsprojecten (vervolg)
Spitsmijden

Spitsmijden in

Slim Prijzen

Haaglanden

Brabant

Regioring

400

1.500

14.000

5.000

Werving

Kentekenregistraties

Kentekenregistraties

Kentekenregistraties

Kentekenregistraties

deelnemers

vanaf augustus 2010

vanaf juli 2010

vanaf september 2010

vanaf mei 2011

Selectie: gemiddeld

Selectie: gemiddeld

Selectie: gemiddeld

Selectie: gemiddeld

wekelijks minimaal 4

wekelijks minimaal 4

wekelijks minimaal 1 of

wekelijks minimaal 5

spitsritten van

spitsritten

2 spitsritten

spitsritten

Multimodale

PDA TravelStar met

PDA met Slim Travel:

Webportal deelnemers

reisplanner,

informatiediensten:

route- en

fietspromotie,

reisinformatie en –

reisinformatie, actuele

rittenadministratie,

kosten, actuele

informatie over OV,

carpooldating, PDA,

parkeerinformatie,

knelpunten,

1000 deelnemers

Conference Card,

informatie m.b.t.

wegwerkzaamheden,

Teleconferencing dienst

Dongel

wegwerkzaamheden &

parkeerplekken

Mobiliteitsbudget per

Aantal

Spitsvrij

deelnemers

maandag t/m
donderdag
VAS

evenementen, actuele
verkeersinformatie, OVinformatie,
carpoolcontacten

en werkgevers
Mobiliteits-scan voor
bedrijven
Telewerkendienst voor

deelnemer (€250,-)
GO-About dienst voor
1000 deelnemers
Pre-trip diensten: REIS
wijzer, routeplanner,
routeinformatie
On-trip diensten: Alerts
Post-trip diensten:
terugkoppeling rij- en
reisgedrag,
bereikbaarheid
REIS wijzer – Post-trip
bereikbaarheid voor
werkgevers
Filenetwerken dienst
voor 5000 deelnemers
EILEEN dienst voor
5000 deelnemers
Smartphones voor 4500
deelnemers
Werkgevers toolset

Pagina 32 van 90

Succesfactoren voor mobiliteitsprojecten
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de mobiliteitsprojecten verschillend zijn ingestoken, maar ook
overeenkomsten hebben. Bij de uitvoering van de projecten is veel geleerd over de factoren, die
een mobiliteitsproject al dan niet tot een succes maken. Dit was ook een van de doelen bij de
financiering van de projecten. De opgedane leerervaringen kunnen gebruikt worden bij de nu nog
lopende en toekomstige mobiliteitsprojecten. Hoewel onderstaande bevindingen voor een deel
gebaseerd zijn op tussentijdse evaluaties lijkt het succes van de mobiliteitsprojecten afhankelijk te
zijn van (een combinatie van) de volgende voorwaarden:
Er moet sprake zijn van zware congestie. Op trajecten waar wegwerkzaamheden
plaatsvinden of in regio‟s waar structureel veel reistijdverlies wordt geleden kunnen
makkelijker veel deelnemers worden geworven en zullen de effecten ook groter kunnen
zijn. Op trajecten waar recent de capaciteit is verbeterd door bijvoorbeeld het aanleggen
van een spitsstrook is de effectiviteit van een mobiliteitsproject over het algemeen lager.
Weggebruikers willen simpele projecten. De projecten die makkelijk uit te leggen zijn aan
de deelnemers (bijvoorbeeld: je mag tussen 6 en 9 uur niet op die weg rijden, dan krijg je
4 euro; we controleren met camera‟s of met de smartphone die je meekrijgt) lijken de
meeste deelnemers aan te trekken. Veel deelnemers lijken weerstand te hebben tegen een
kastje in de auto, niet vanwege de privacy maar omdat er dan aan hun auto gesleuteld
wordt.
Goede samenwerking tussen Rijk, regio en bedrijfsleven is cruciaal. Er zijn veel partijen
betrokken bij de opzet en uitvoering van de mobiliteitsprojecten, elk met hun eigen rol en
belang. De samenwerking tussen deze partijen is nodig om de opgedane kennis en ervaring
met elkaar te delen en toe te passen. Het bedrijfsleven is enerzijds betrokken vanuit het
Platform Slim Werken, Slim Reizen (de voormalige Taskforce Mobiliteitsmanagement). Dit
platform is van groot belang bij de verdere invoering van het Nieuwe Werken, onder
andere in de arbeidsvoorwaarden. Anderzijds wordt de uitvoering van de
Mobiliteitsprojecten ter hand genomen door een aantal consortia van bedrijven. De
aanbestedingen in de diverse regio‟s zijn tot nu toe gewonnen door drie verschillende
consortia. De ervaringen die deze consortia opdoen bij opzet en uitvoering van de
projecten leidt tot kwaliteitstoename en daarmee tot grotere effectiviteit van de
mobiliteitsprojecten.
Gedragsverandering van deelnemers van mobiliteitsprojecten
1 van de doelen van de mobiliteitsprojecten is het zorgen voor gedragsverandering bij
automobilisten. In onderstaande alinea‟s worden de belangrijkste resultaten van de afgesloten en
lopende projecten op het gebied van gedragsverandering beschreven. In de bijlagen wordt in meer
detail ingegaan op de resultaten van de Filemijden Utrecht, Slim Prijzen Waalbrug en SpitsScoren
A15. Zie voor een verdere analyse over gedragsverandering van automobilisten die deelnemen aan
mobiliteitsprojecten het rapport van TNO11.
Wijze van gedragsverandering
Binnen de verschillende projecten maakt de gemiddelde deelnemer circa 36-49% minder
spitsritten. Bijna 75% daarvan doet dit door op een ander tijdstip naar het werk te rijden.
Circa 10-20% mijdt de spits door thuis te werken.
Vormgeving van de projecten
Er bestaat een sterke relatie tussen de vormgeving van het project en het
mobiliteitsgedrag. Relevant zijn de wijze van berekenen van het referentieniveau, de duur
van de referentieperiode, de lengte van de spitsperiode (hoe langer, des te lastiger om er
vlak vóór of na te vertrekken), de hoogte van de beloning en de periode waarover deze
wordt berekend.
De huidige projecten gaan uit van een vaste beloning per gemeden spits. In volgende
mobiliteitsprojecten wordt ervaring opgedaan met beloningen die variëren qua tijd en
afstand.

11

Naar een betere doorstroming met positieve prijsprikkels, TNO, september 2010.

Pagina 33 van 90

Kenmerken van deelnemers
Er is nauwelijks een relatie tussen het aantal spitsmijdingen en kenmerken van de
deelnemers (inkomen, gezinssituatie, woon-werkverkeer afstand en type arbeidscontact,
etc).
De deelnemers zijn relatief hoog opgeleid. Bij SlimPrijzen Waalbrug heeft 39% Hbo/w.o.bachelor of -kandidaats en 23% w.o.-doctoraal of -master. Bij Filemijden Utrecht is dit 38
resp. 24%. Het opleidingsniveau is onder de deelnemers van SpitsScoren A15 gemiddeld
iets lager. Bij de Waalbrug realiseren deelnemers met de laagste en hoogste
opleidingsniveaus de minste reducties. Bij Filemijden Utrecht is de gemiddelde reductie het
hoogste bij laagopgeleiden.
Wel lijken veelrijders (waaronder ook leaserijders) relatief vaak de ochtendspits te mijden
en kunnen deelnemers met flexibele arbeidsvoorwaarden relatief vaker de spits mijden.
TNS Nipo ziet in haar onderzoek van Slim Prijzen Waalbrug en SpitsScoren A15 een
homogene groep deelnemers. Bij Filemijden Utrecht constateert TNS Nipo dat deelnemers
die flexibele arbeidsvoorwaarden hebben, mogen thuiswerken en dit ook doen relatief vaak
de spits mijden. Omdat circa 50% van de potentiële deelnemers aangeeft de spits niet te
kunnen mijden vanwege de (gepercipieerde) beperkte flexibiliteit van de
arbeidsvoorwaarden, ligt hier nog een belangrijke kans voor werkgevers (al dan niet in het
kader van de TFMM) om een bijdrage te leveren aan de benodigde cultuurverandering.
Duur van de gedragsverandering
De prijsprikkel brengt een consistente gedragsverandering teweeg. 60% van de
deelnemers aan Slim Prijzen Waalbrug geven zelf aan bij het wegvallen van de prikkel te
blijven spitsmijden. Ook uit de nameting van Slim Prijzen Waalbrug blijkt dat na afloop van
het project, toen er geen beloning meer werd uitgekeerd, het spitsmijdaandeel van de
deelnemers op een relatief hoog percentage gehandhaafd bleef. Tijdens de laatste
maanden van het project was het spitsmijdaandeel van alle deelnemers 43%. Na afloop
van het project is dit percentage weliswaar gedaald, zoals verwacht mag worden, maar
slechts zeer licht naar 37%. Het spitsmijdaandeel van de deelnemers voorafgaande aan het
project, dus toen men nog geen beloning kreeg, was ongeveer 7%.
Bij Spitsmijden A2 bleek dit niet het geval; in de volgende mobiliteitsprojecten zal ook in
nametingen worden gemeten of dit nu anders is.
Value Added Services
Als onderdeel van de mobiliteitsprojecten worden in enkele projecten ook zogenaamde VASdiensten aangeboden. Bij deze Value Added Services kan gedacht worden aan het aanbieden van
applicaties op bijvoorbeeld een Smartphone, zoals informatie over actuele (en multimodale)
reistijden, wegwerkzaamheden of vrije parkeerplaatsen. In deze tussentijdse evaluatie kunnen nog
geen uitspraken worden gedaan over de effecten van het aanbieden van VAS-diensten.
Fraudepreventie
Om eventuele fraude van deelnemers te bestrijden, zijn bij de mobiliteitsprojecten fraude preventie
protocollen ingesteld en vinden periodieke fraude analyses plaats. Uit de huidige analyses blijkt dat
op een enkele uitzondering na de deelnemers te goeder trouw zijn.
Conclusie
De mobiliteitsprojecten zijn een effectief instrument om (duurzame) gedragsverandering te
realiseren:
Bijna 30.000 automobilisten hebben meegedaan of doen mee aan een mobiliteitsproject in
hun regio;
Binnen de verschillende projecten maakt de gemiddelde deelnemer tussen de 35 en 50%
minder spitsritten;
Ongeveer driekwart van de deelnemers mijdt de spits door op een ander tijdstip naar het
werk te rijden (voor of na de spits). Circa 10-20% gaat thuis werken en slechts een paar
procent kiest voor de overstap naar een ander vervoermiddel zoals fiets of openbaar
vervoer;
Veel deelnemers zonder mogelijkheid tot thuiswerken of flexibele arbeidstijden in hun
arbeidsvoorwaarden hebben toch hun gedrag aangepast; blijkbaar zijn de projecten voor
Pagina 34 van 90

veel deelnemers aanleiding geweest om afspraken met de werkgever te maken over
flexibele werktijden en/of gedeeltelijk thuiswerken;
Aan de andere kant maakt de helft van de deelnemers die wel de mogelijkheid tot
thuiswerken in hun arbeidsvoorwaarden hebben, geen gebruik van deze mogelijkheid.

Pagina 35 van 90

4 Verkeerseffecten
In dit hoofdstuk wordt verder ingegaan op het effect van mobiliteitsprojecten op de bereikbaarheid.
4.1 Slim Prijzen Waalbrug
Kenmerken van het project
Aantal deelnemers: 6.685 (waarvan 5.373 ook in fase 2)
Aantal geanalyseerde deelnemers: 5.280
Werving en selectieperiode: 18 mei – 28 juni 2009
Wervingseis: minimaal 1 keer in de ochtend of in de avond richting Nijmegen
Duur van het project: september 2009 tot 18 december 2009
Verlenging: t/m 28 mei 2010
Spitstijden: 07.00-10.00 uur en 15.00-19.00 uur
Mobiliteitsgedrag van deelnemers
In de referentieperiode maakten 5.280 deelnemers bij elkaar 12.858 spitsritten per week. Per
deelnemer komt dit neer op gemiddeld 2,44 spitsritten per week. Na de start van Slim Prijzen
Waalbrug neemt het aantal spitsritten van de deelnemers met 5.710 af: van 12.858 tot gemiddeld
7.148 per week12 (waarvan 3.222 in de ochtend en 3.926 in de avond). Dit betekent een reductie
van het totaal aantal spitsritten van de deelnemers met 44%. Het gemiddeld aantal spitsritten
komt hiermee na de start te liggen op circa 1,35 per week: 0,61 in de ochtend en 0,74 in de
avond.
Intensiteiten tijdens het project
In onderstaande tabel wordt voor 2 representatieve maanden (november en maart) berekend aan
de hand van cameradata wat de gemiddelde intensiteit per week is van de Waalbrug tijdens de
spitsperioden. Wij hebben geen gegevens van de intensiteit voor de start van het project.
15 | Intensiteiten tijdens het project Slim Prijzen Waalbrug

november 2009

OS intensiteit per week AS intensiteit per week Totaal

week 45

30.161

40.892

week 46

29.231

40.517

week 47

29.141

40.928

week 48

28.524

40.855

gemiddeld per week

29.264

40.798

maart 2010

OS intensiteit per week AS intensiteit per week Totaal

week 9

29.876

39.650

week 10

26.214

38.411

week 11

29.546

40.555

week 12

29.719

40.522

gemiddeld per week

28.839

39.785

12

Gemiddeld genomen over de gehele projectperiode.

Pagina 36 van 90

70.062

68.623

16 | Invloed van spitsmijdingen op de intensiteit

Gemiddelde intensiteit op de Waalbrug richting
Nijmegen per week tijdens het project
Aantal spitsmijdingen per week van deelnemers
tijdens het project

Totaal (OS+AS)
Circa 70.000
5.710

Uit bovenstaande tabel kan worden geconcludeerd dat zonder de spitsmijdingen van het
mobiliteitsproject de intensiteit op de Waalbrug richting Nijmegen ongeveer 8% hoger zou zijn
geweest.

4.2 SpitsScoren A15 Rotterdam
Kenmerken van het project
Aantal deelnemers van 26 oktober 2009 tot en met 4 juli 2010: 2.041
Aantal geanalyseerde deelnemers: wisselt per periode vanwege doorlopende werving
Werving en selectie: Van iedere deelnemer zijn voorafgaand aan deelname de spitsritten
gedurende vier opeenvolgende weken op het traject waargenomen door middel van
kentekenregistraties.
Wervingseis: gemiddeld minimaal 1,5 ochtendspitsrit per week op de A15 in westelijke richting
Duur van het project: 26 oktober 2009 – 29 juni 2012
Spitstijden: 06.00-09.00 uur
Mobiliteitsgedrag van deelnemers
In de referentieperiode maakten alle deelnemers bij elkaar circa 7.100 (ochtend)spitsritten per
week. Per deelnemer komt dit neer op gemiddeld 3,5 spitsritten per week.
Bij de start van SpitsScoren A15 neemt het gemiddelde aantal ochtendspitsritten per deelnemer
per week af van 3,5 naar 1,9. Het overallgemiddelde voor de gehele projectperiode is 1,76: een
daling van 49% ten opzichte van de referentieperiode.
Vanwege de doorlopende werving hebben niet alle deelnemers even lang geparticipeerd. In
onderstaande tabel worden de spitsscores van de deelnemers van 26 oktober 2009 tot en met 4
juli 2010 (periode 1 t/m periode 8) per periode weergegeven. Elke periode duurt 4 weken. Een
spitsscore is het aantal verminderde spitsritten ten opzichte van het referentieniveau van de
betreffende deelnemers.

17 | Spitsscores van deelnemers tijdens het project

Periode

Aantal deelnemers

Gemiddelde spitsscore per dag

Periode 1

894 / 1.473

546,9

Periode 2

1.541/1.635

651,7

Periode 3

1.628/1.685

657,9

Periode 4

1.685/1.688

674

Periode 5

1.685/1.663

682,8

Periode 6

1.667/1.808

787,7

Periode 7

1.836/1.874

798

Periode 8

1.870/1.909

771,9

Totaal gemiddelde per periode

696,4

Pagina 37 van 90

Invloed van spitsmijdingen op de intensiteit
“Op basis van de metingen van het aantal spitsmijdingen en de analyse van het gedrag van
de deelnemers mag worden verwacht dat er door het project minder ritten in de ochtendspits
over de A15 richting haven worden afgewikkeld. Het gaat om een substantieel aantal
verplaatsingen van 5-7% van het aantal personenauto‟s. Dit percentage is gerelateerd aan
het aantal voertuigen dat eind 2008 over de A15 reed.
Het beoordelen van veranderingen in intensiteiten is complex. Vanwege autonome en
specifieke ontwikkelingen is het niet altijd evident hoe de relatie is tussen de impuls (hier
spitsmijden) en de response (intensiteiten op de weg). In de Rotterdamse regio trekt de
aanleg van de Tweede Maasvlakte een groot aantal nieuwe werkers aan. Daardoor alleen al
wordt minimaal een hoeveelheid extra verkeer afgewikkeld met een omvang die het aantal
filemijders benaderd!
Spitsmijden in deze corridor is, behoudens een korte proefperiode met een beperkt aan
deelnemers, gestart op 26 oktober 2009. Sinds die tijd is het aantal spitsmijdingen opgelopen
van 500 gemiddeld per werkdag naar bijna 800 in maart 2011. Daarbij geldt als kanttekening
dat deelnemers die meer ritten zijn gaan rijden op de A15 dan in de nulmeting, en dus
zorgen voor een extra belasting van het weggenet, hier niet in zijn meegenomen. Het gaat
hier om een beperkt effect, aangezien het contract met dergelijke deelnemers kan worden
beëindigd.
Om het effect op het aantal voertuigen in de A15 corridor te kunnen schatten is gebruik
gemaakt van de metingen uit de lusdetectoren van Rijkswaterstaat ter hoogte van de
Botlektunnel. Om de vergelijking overzichtelijk te houden, vergelijken we de intensiteiten van
geheel 2009 met geheel 2010, behoudens de twee zomermaanden juli en augustus.
Enkele opvallende kentallen voor de A15 in westelijke richting zijn:
De intensiteit op de A15 is tussen 2009 en 2010 gestegen met bijna 1%. Zonder de
ochtendspits (6-9 uur) is de intensiteit met bijna 2% gestegen.
In de ochtendspits (6-9 uur) is de intensiteit gedaald met bijna 2%.
Vlak voor de ochtendspits is de intensiteit gestegen met ruim 25% (het hoge percentage is
het gevolg van het lage aantal personenauto‟s in 2009).
Vlak na de ochtendspits is de intensiteit gestegen met ongeveer 6%.”13

4.3 Filemijden Utrecht
Kenmerken van het project
Aantal deelnemers: 3.999
Aantal geanalyseerde deelnemers: 3.895
Werving en selectieperiode: 11 mei – 3 juli 2009 en 7 september – 30 oktober 2009
Wervingseis: gemiddeld minimaal drie keer per twee weken in de ochtendspits op de A2 en/of vijf
stedelijke invalswegen aan de (zuid)westzijde van de stad Utrecht
Duur van het project: 30 november 2009 – 27 maart 2010
Spitstijden: 6.00-10.00 uur
Mobiliteitsgedrag van deelnemers
In de referentieperiode maakten de geselecteerde deelnemers bij elkaar 10.670 ochtendspitsritten
per week. Per geselecteerde deelnemer komt dit neer op gemiddeld 2,7 ochtendspitsritten per
week.
In de projectperiode maakten de geselecteerde deelnemers gemiddeld 6.673 ochtendspitsritten per
week. Dit betekent een reductie van 3.997 ochtendspitsritten (36%). Het gemiddeld aantal

13

Op weg naar betere benutting van reisalternatieven, Goudappel Coffeng, 2011.

Pagina 38 van 90

ochtendspitsritten per deelnemer tijdens de projectperiode komt hiermee te liggen op 1,7 per
week.
Intensiteiten voor, tijdens en na het project
Van de A2 zijn in beide rijrichtingen intensiteiten in de ochtendspits per werkdag bekend van voor,
tijdens en na het project. Deze intensiteiten zijn in onderstaande tabel beschreven. Hier is duidelijk
zichtbaar dat de gemiddelde intensiteiten per werkdag in de ochtendspits tijdens het project lager
zijn dan voor en na het project.

18 | Gegevens die verzameld worden ten behoeve van de monitoring

Locatie

Intensiteit OS voor
het project

Intensiteit OS tijdens
het project

Intensiteit OS na het
project

A2 Nieuwegein Amsterdam

21.092

20.257

21.642

A2 Maarssen – Den Bosch

16.731

15.834

17.243

Invloed van spitsmijdingen op de intensiteiten
Per werkdag heeft het mobiliteitsproject geleid tot een reductie van gemiddeld 799,4
ochtendspitsritten. Dit komt overeen met de afname van de intensiteit tijdens het project met
gemiddeld 866 voertuigen (5%). Opvallend is wel dat de intensiteit na het project nog iets hoger is
dan voor het project, namelijk een toename van 3% ten opzichte van de intensiteit voorafgaand
aan het project.

4.4 Reistijdwinst per dag
Voor de mobiliteitsprojecten is het niet eenvoudig om verkeerseffecten te meten, omdat het aantal
spitsmijdingen ten opzichte van het totale verkeer relatief beperkt in omvang is. Toch zijn met
dergelijke relatief beperkte aantallen spitsmijdingen wel degelijk verkeerseffecten te realiseren,
omdat enkele procenten minder verkeer net het verschil kunnen uitmaken tussen het wel of niet
ontstaan van een file. Van de reeds uitgevoerde mobiliteitsprojecten zijn de volgende gegevens
beschikbaar.

19 | Gegevens die verzameld worden ten behoeve van de monitoring

Gem. reistijd spits (min)
Project

Wegsegment

Filemijden
Utrecht
Slim Prijzen
Waalbrug

A2 Nieuwegein Hooggelegen
N325 Ressen –
Nijmegen

Filevrije
reistijd
(min)

Voertuig
verliesuren
Abs /
%15
dg

Vóór
project

Tijdens
project14

Reistijd
winst

8,0

7,416

0,6

5,7

-26%

-203

13,9

11,2

2,717

5,0

-30%

-639

14

Vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder (vanwege fluctuaties door het jaar heen).
Berekend als extra reistijd tijdens project t.o.v. extra reistijd voor het project. Oftewel: - (reistijd tijdens –
filevrije reistijd) / (reistijd voor – filevrije reistijd).
16
Dit is een conservatieve berekening die niet is gecorrigeerd voor autonome groei. Indien wel wordt
gecorrigeerd voor autonome groei komt de reistijd tijdens het project op 6,9 minuten. De voertuigverliesuren
nemen dan af met 40%, wat overeen komt met 365 uren reistijdwinst per dag.
17
Dit is een conservatieve berekening. Voor een beperkt aantal maanden tijdens het project zijn ook de
reistijden van dezelfde maanden een jaar eerder beschikbaar. Op basis daarvan is de reistijdwinst circa 5
minuten.
15

Pagina 39 van 90

Samenvattend kan gesteld worden dat de mobiliteitsprojecten op wegvakken met congestie
kunnen leiden tot een reistijdwinst van één tot enkele minuten. Dat komt overeen met een afname
van de voertuigverliesuren van 25 tot 35%. In absolute aantallen bespaart ieder mobiliteitsproject
honderden voertuigverliesuren per dag.
Een onderlinge vergelijking tussen de verkeerseffecten van de verschillende mobiliteitsprojecten
leidt tot het beeld dat de verkeerseffecten het grootst zijn op die locaties waar de fileproblematiek
het meest intens is.

4.5 Verdeling over de spitsperiode
Bij de mobiliteitsprojecten waar dit gemeten is, blijkt dat de deelnemers niet evenredig over het
spitsverkeer verdeeld zijn. De deelnemers reden voor de projecten namelijk met name in de
“buitenranden” van de spitsen. In de ochtendspits zijn de deelnemers met name afkomstig van het
eerste deel van in de spits, in de avondspits zijn de deelnemers juist afkomstig uit het laatste deel
van de spits.
Ook in het spitsmijdgedrag is een soortgelijk effect waarneembaar. De spitsritten aan de
buitenranden van de spitsen worden vaker gemeden dan de ritten in de binnenranden van de
spitsen. De reden voor dit gedrag zou wellicht gevonden kunnen worden gevonden in de cultuur op
de werkvloer of de werkdruk. Het is wellicht “not done” en/of praktisch onhandig om later aan te
komen op het werk (of vroeger weg te gaan). Daarentegen de werkdag verlengen is door eerder
aan te komen of later weg te gaan wordt wel als alternatief gezien. Dit onderwerp moet nog verder
onderzocht worden.
Omdat de spitsmijdingen een zwaartepunt hebben op de buitenranden van de spitsen, wordt
verwacht dat het verkeerseffect in de ochtendspits het grootst zal zijn. Immers, deze
spitsmijdingen worden aan het begin van de spits gerealiseerd, juist op het moment dat de files
ontstaan. Het ontstaan van files kan zo uitgesteld of soms zelfs voorkomen worden. Het is de
verwachting dat de spitsmijdingen in de avondspits op een andere manier verkeerseffecten zullen
sorteren. In de avondspits blijven files niet uit, maar lossen ze wel eerder op.
4.6 Vuistregel filereductie
Bij het inschatten van de invloed van de verkeersreductie op de filereductie, wordt veelal de
vuistregel gehanteerd dat een bepaalde verkeersreductie leidt tot een meervoud aan filereductie.
Bijvoorbeeld 1% minder verkeer leidt zo tot 3-4% filereductie. Wellicht is dit een regel die opgaat
voor een geheel netwerk. Op fileknelpunten in de spits is een veel grotere reductie zichtbaar; dan
kan 1% minder verkeer wel leiden tot 10% filereductie of meer. Op basis van dit gegeven is het te
verwachten dat er met een relatief beperkte verkeersreductie een relatief grote reistijdwinst kan
worden geboekt op de fileknelpunten.
4.7 Latente vraag
De latente vraag is de vervoersvraag die er is, maar vanwege de hoge kosten (in dit geval: lange
reistijd) niet wordt uitgevoerd. De hoeveelheid latente vraag is dus sterk regionaal bepaald. In
hoeverre de latente vraag loskomt is niet alleen afhankelijk van de hoeveelheid latente vraag,
maar ook van de impact van een maatregel op de reistijd.
Ter plaatse van de Waalbrug bij Nijmegen is de latente vraag waarschijnlijk aanzienlijk, omdat de
reistijden op dit traject tijdens de spits meer dan verdrievoudigden. Daarnaast had het
mobiliteitsproject op de Waalbrug een groot effect op de reistijd, de files namen na de start van het
project sterk af. Om die reden is te verwachten dat er veel latente vraag losgekomen is. Dit lijkt
ook het geval geweest te zijn, enkele maanden na de start van dit project waren de
spitsintensiteiten namelijk op het oude niveau terug. Echter, de reistijdwinst bleef grotendeels
behouden, mogelijk vanwege een betere spreiding van het verkeer over de spits heen.

Pagina 40 van 90

Bij Filemijden Utrecht was de impact van het project op de totale hoeveelheid verkeer veel kleiner.
Ook was de reistijdwinst, hoewel substantieel, kleiner dan bij de Waalbrug. Hoewel dit niet te
meten is, wordt daarom verwacht dat er bij Filemijden Utrecht Veel minder latente vraag is
losgekomen.
De hoeveelheid latente vraag die loskomt is mogelijk te sturen daar een mobiliteitsproject niet van
de ene op de andere dag te starten, maar deze over een langere periode “in te faseren”. Daarmee
worden niet alleen kosten uitgespaard, maar worden ook de effecten gemaximaliseerd. Daarom
wordt aanbevolen deze aanpak bij toekomstige mobiliteitsprojecten toe te passen en te
onderzoeken.
Conclusie
De mobiliteitsprojecten zijn een effectief instrument om de filedruk in de spitsen te verminderen.
De deelnemers aan de mobiliteitsprojecten zorgen dagelijks lokaal voor 4 tot 8% minder verkeer in
de spits. Het gaat dan gemiddeld om 600-800 spitsmijdingen per dag. Bij grote filedruk zorgt een
paar procent minder verkeer al gauw voor 10-20% minder congestie en dus reistijdwinst.

Pagina 41 van 90

5 Kosteneffectiviteit
In tegenstelling tot de gebruikelijke Kosten-Baten-Analyses (KBAs) van infrastructuurprojecten
treden in het geval van de mobiliteitsprojecten de kosten en baten in een beperkte tijdsperiode op.
De posten worden dan ook voor de gehele periode gepresenteerd in het prijspeil 2009, maar het is
niet nodig Netto-Contante Waarden te berekenen.
Er is voor gekozen de kosten inclusief BTW en belastingen mee te nemen in de overzichten. Dit
omdat dan de invloed op het budget van het Ministerie van I&M expliciet inzichtelijk wordt gemaakt
in de tabellen. Omdat belastingen een verdelingseffect zijn (het bedrag kan weer voor andere
overheidsuitgaven benut worden) worden deze ook aan de batenkant opgenomen: dit is dus het
bedrag dat het Ministerie van I&M heeft betaald, maar wat weer in „de schatkist‟ terechtkomt.
We beperken ons in deze analyse tot de directe effecten op gebruikers en de externe effecten
(milieu, veiligheid). Indirecte effecten op de economie op bijvoorbeeld arbeidsmarkt en
vestigingsklimaat worden niet meegenomen: gezien de beperkte periode doen die zich niet of
slechts beperkt voor. Bovendien bedragen deze effecten over het algemeen slechts een beperkt
deel van de totale effecten. De gehanteerde methodiek is eerder door RWS toegepast bij de
evaluatie van maatregelen bij wegwerkzaamheden op de Moerdijkbrug 18.

5.1 Kosten-batenanalyse mobiliteitsproject Waalbrug
Alle kosten en baten zijn gewaardeerd over de periode waarin zij zich voordoen. Tabel 20 geeft het
overzicht van de resultaten hiervan.
Voor de berekening van de kosten is uitgegaan van de aan de deelnemers uitgekeerde beloningen.
Deze bedroeg 4 euro per gemeden spits; totaal is er 968.000 Euro aan beloningen uitgekeerd. De
exploitatiekosten zijn de kosten voor organisatie, helpdesk, cameraregistratie etc. De
investeringskosten zijn in dit geval 0 euro, omdat gebruik gemaakt kon worden van bestaande
camera‟s.
Voor de berekening van de baten is gebruik gemaakt van de werkelijke reistijd- en
intensiteitsgegevens op de A325. Deze data zijn door de Stadsregio en de Gemeente Nijmegen ter
beschikking gesteld. Tijdens de beide spitsen bedroeg de intensiteit op een gemiddelde werkdag
voor de proef 15.055 auto‟s. De gemiddelde reistijdwinst tijdens de proef (door het verminderen
van de congestie ter plekke) bedroeg 2 minuten en 56 seconden per voertuig (in deze gemiddelde
reistijdwinst zijn de effecten van opvulling door latente vraag meegenomen). In totaal dus
gemiddeld 736 uur per dag. Uitgaande van 20 werkdagen per maand en een totale looptijd van 9
maanden gaat het in totaal om 180 * 736 = 132480 uur. Op basis van de gemiddelde value of time
in 2009 van € 10,39 levert dit een totale batenpost op van € 1.376 miljoen euro. Daarnaast levert
het lagere niveau van congestie een betere betrouwbaarheid op van de reistijd. Het effect hierop is
niet expliciet te bepalen. We passen daarom het standaard kengetal toe van 25% van de
reistijdwinst. Het betrouwbaarheidseffect is dan 344 duizend euro.
Tegenover het bedrag van 4 euro dat de gebruikers ontvingen staan de kosten van
gedragsaanpassing. Dit betreft niet alleen financiële kosten, maar ook de kosten van het op andere
tijden reizen dan wel de moeite die men moet doen om de file te mijden. Men gaat via een andere
route rijden, vaker thuiswerken, carpoolen, via een andere modaliteit reizen etc. Hoe hoog deze
kosten voor de gedragsaanpassing zijn, is niet bekend. Wel is zeker dat deze per saldo lager zijn
dan 4 euro: anders zou men wel tijdens de spits blijven rijden. Conform de OEI leidraad passen we
daarom de „rule of half‟ toe: gemiddeld genomen zullen de kosten van gedragsaanpassing 2 euro
bedragen. De netto baat voor de filemijder is dan 2 euro per keer dat de file gemeden wordt: 484
duizend euro.

18

Kosten batenanalyse hinderbeperkende maatregelen bij de werkzaamheden op de Moerdijkbrug in 2008.
Rijkswaterstaat 2009.

Pagina 42 van 90

Tevens kunnen er milieu-effecten optreden, die met name voortkomen uit het aantal gereden
kilometers. Enerzijds rijdt een deel van de filemijders via andere routes, waardoor omgereden
wordt. Anderzijds wordt er meer thuisgewerkt dan wel gebruik gemaakt van motor, fiets en
openbaar vervoer, waardoor het aantal gereden kilometers afneemt. Het is met behulp van de
bestaande gegevens niet aan te geven wat het netto-effect op het aantal gereden kilometers is
geweest. Het is echter aannemelijk dat per saldo de effecten klein zijn geweest. Hetzelfde geldt
voor de effecten op veiligheid en geluidshinder.

20 | Kosten batenanalyse van Slim Prijzen Waalbrug
KBA post

Euro * 1000

Kosten
Investering
Beloningen
Exploitatie
Subtotaal kosten

0
968
400
1.368

Baten
Filemijders
Reistijdwinst
Betrouwbaarheidseffect
Milieueffecten
Verkeersveiligheideffecten
Geluidshindereffecten

484
1.376
344
nihil
nihil
nihil

Subtotaal baten

2.204

Saldo baten – kosten

836

B/K ratio

1.61

De baten/kosten ratio is ruim groter dan 1, wat inhoudt dat het project als bijzonder kosteneffectief
kan worden beschouwd.
5.2 Kosten-batenanalyse mobiliteitsproject FileMijden Utrecht
Alle kosten en baten zijn gewaardeerd over de periode waarin zij zich voordoen. Tabel 21 geeft het
overzicht van de resultaten hiervan.
Voor de berekening van de kosten is uitgegaan van de aan de deelnemers uitgekeerde beloningen.
Deze bedroeg 4 euro per gemeden spits; totaal is er 216.000 Euro aan beloningen uitgekeerd. De
exploitatiekosten zijn de kosten voor organisatie, helpdesk, cameraregistratie etc. In Utrecht
moesten voor het project camera‟s worden geïnstalleerd. Deze camera‟s zijn bedoeld voor gebruik
over langere tijd, de investeringkosten voor deze KBA zijn geschat op 25% van de totale kosten.
Voor de berekening van de baten is gebruik gemaakt van de werkelijke reistijd- en
intensiteitsgegevens op de A2. De gemiddelde reistijdwinst tijdens de proef (door het verminderen
van de congestie ter plekke) bedroeg 1 minuut en 12 seconden per voertuig (in deze gemiddelde
reistijdwinst zijn de effecten van opvulling door latente vraag meegenomen). In totaal betekent dit
gemiddeld 365 uur per dag. In totaal gaat het dan bij FMU om 65 dagen * 365= 23725 uur. Op
basis van de gemiddelde value of time in 2009 van € 10,39 levert dit een totale batenpost op van €
247 duizend euro. Daarnaast levert het lagere niveau van congestie een betere betrouwbaarheid
op van de reistijd. Het effect hierop is niet expliciet te bepalen. We passen daarom het standaard
kengetal toe van 25% van de reistijdwinst. Het betrouwbaarheidseffect is dan 62 duizend euro.
Tegenover het bedrag van 4 euro dat de gebruikers ontvingen staan de kosten van
gedragsaanpassing. Dit betreft niet alleen financiële kosten, maar ook de kosten van het op andere
Pagina 43 van 90

tijden reizen dan wel de moeite die men moet doen om de file te mijden. Men gaat via een andere
route rijden, vaker thuiswerken, carpoolen, via een andere modaliteit reizen etc. Hoe hoog deze
kosten voor de gedragsaanpassing zijn, is niet bekend. Wel is zeker dat deze per saldo lager zijn
dan 4 euro: anders zou men wel tijdens de spits blijven rijden. Conform de OEI leidraad passen we
daarom de „rule of half‟ toe: gemiddeld genomen zullen de kosten van gedragsaanpassing 2 euro
bedragen. De netto baat voor de filemijder is dan 2 euro per keer dat de file gemeden wordt: 108
duizend euro.
Tevens kunnen er milieu-effecten optreden, die met name voortkomen uit het aantal gereden
kilometers. Enerzijds rijdt een deel van de filemijders via andere routes, waardoor omgereden
wordt. Anderzijds wordt er meer thuisgewerkt dan wel gebruik gemaakt van motor, fiets en
openbaar vervoer, waardoor het aantal gereden kilometers afneemt. Het is met behulp van de
bestaande gegevens niet aan te geven wat het netto-effect op het aantal gereden kilometers is
geweest. Het is echter aannemelijk dat per saldo de effecten klein zijn geweest. Hetzelfde geldt
voor de effecten op veiligheid en geluidshinder.

21 | Kosten batenanalyse van Filemijden Utrecht
KBA post

Euro * 1000

Kosten
Investering
Beloningen
Exploitatie
Subtotaal kosten

300
216
150
666

Baten
Filemijders
Reistijdwinst
Betrouwbaarheidseffect
Milieueffecten
Verkeersveiligheideffecten
Geluidshindereffecten

108
247
62
nihil
nihil
nihil

Subtotaal baten

417

Saldo baten – kosten

- 249

B/K ratio

0.66

De baten/kosten ratio is voor Utrecht kleiner dan 1, wat inhoudt dat het project niet als
kosteneffectief kan worden beschouwd. Het negatieve saldo van baten en kosten wordt
voornamelijk veroorzaakt door de korte doorlooptijd van het project. Bij een doorlooptijd van
bijvoorbeeld een jaar zou dit project meer kosteneffectief zijn geweest.
Conclusie
De mobiliteitsprojecten zijn onder voorwaarden een kosteneffectief instrument. De deelnemers aan
de projecten ontvangen gemiddeld ongeveer 4 Euro voor een gemeden spits. De automobilisten die
nog wel in de spits blijven rijden krijgen hierdoor een kortere reistijd. De economische baten zijn
hierdoor groter dan de kosten. Wel is het noodzakelijk dat een mobiliteitsproject tenminste een
doorlooptijd heeft van een half jaar tot een jaar (of langer) omdat anders de investeringskosten
niet voldoende worden terugverdiend. Ook speelt de gekozen techniek een rol; een
mobiliteitsproject op basis van alleen camera‟s is goedkoper dan een project dat aanvullend ook On
Board Units inzet.

Pagina 44 van 90

Bijlage 1 Filemijden Utrecht
In deze bijlage worden de resultaten van het mobiliteitsproject FileMijden Utrecht (West)
gepresenteerd, die zijn geanalyseerd door TNS NIPO. De resultaten laten de uitkomsten zien van
de analyses die het Ministerie van I&M en TNS NIPO hebben uitgevoerd op de data zoals die
verzameld zijn door de uitvoerende organisaties ARS19 en Ecorys.
Het mobiliteitsproject FileMijden Utrecht (West) is opgezet om de hinder veroorzaakt door de
werkzaamheden op de A2 tussen Hooggelegen en Oudenrijn te verminderen. In totaal hebben
4.025 automobilisten gehoor gegeven aan het verzoek mee te doen aan het project. Hiervan zijn
3.999 daadwerkelijk geactiveerd om deel te nemen aan het project. Zij ontvingen een beloning van
4 euro voor iedere keer dat zij minder vaak in de ochtendspits reden dan in de referentieperiode.
De selectie van de deelnemers vond plaats in de perioden 11 mei – 3 juli 2009 en 7 september –
30 oktober 2009. Op basis van kentekenregistraties (per camera) is in deze perioden bijgehouden
hoe vaak automobilisten op de A2 en/of een vijftal stedelijke invalswegen aan de zuid- en
westzijde van Utrecht reden. Automobilisten die hier gemiddeld drie keer of vaker per twee weken
in de ochtendspits (6.00-10.00 uur) reden, kwamen in aanmerking voor deelname.
In week 47 (medio november) zijn vanuit de groep automobilisten die in aanmerking kwamen voor
deelname vervolgens de deelnemers aan het project geworven.
In tabel 1.1 worden de opzet en uitvoering van FileMijden Utrecht (West) beschreven.
1.1 | Kenmerken van FileMijden Utrecht (West)
Regio: Utrecht.
Wervingsgebied: A2 en vijf stedelijke invalswegen aan de (zuid)westzijde van de stad
Utrecht.
Handhavingsgebied: alle wegen op en binnen de ring Utrecht (FileMijden gebied).
Spitstijden: 06.00-10.00 uur (ochtendspits).
Type regeling voor de deelnemers: 4 euro voor iedere keer dat zij minder vaak in de
ochtendspits reden dan in de referentieperiode.
VAS-diensten: niet ingezet.
Type gebruikte technische registratietechnieken: kentekenregistraties per camera.
Aantal deelnemers: 3.99920.
Duur van het project: 30 november 2009 – 27 maart 2010.
Dataverzameling:
o Aantal ochtendspitsritten van de deelnemers voor de start van het project (via
kentekenregistraties per camera);
o Enquête onder de deelnemers bij de start van het project (startenquête);
o Alle ritten (voor specifieke dagdelen) van de deelnemers tijdens het project (via
kentekenregistraties per camera);
o Enquête onder de deelnemers bij einde van het project (eindenquête).

19
20

ARS Traffic & Transport Technology.
Dit is het aantal deelnemers waarvan een activatiedatum van deelname aan het project bekend is.

Pagina 45 van 90

1.1 Profiel deelnemers
Alle deelnemers aan FileMijden Utrecht kregen bij aanmelding het verzoek via internet een
vragenlijst in te vullen: de startenquête. In deze vragenlijst waren de volgende onderwerpen
opgenomen:
werksituatie: woon-werkafstand, arbeidsvoorwaarden, werktijden;
persoonlijke kenmerken: geslacht, leeftijd, gezinssamenstelling, inkomen, opleiding;
autobezit: aantal auto‟s, eigendom van de auto, jaarkilometrage;
rijgedrag voorafgaande aan het project: wanneer en de wijze waarop men (naar het werk)
reist;
motieven voor de keuze van de gebruikte vervoerwijzen.
Richting het einde van de periode is opnieuw een vragenlijst uitgezet: de eindenquête. In deze
enquête is deelnemers gevraagd naar hun rijgedrag tijdens het project en is vastgesteld of en in
hoeverre de persoonlijke situatie en werksituatie zijn gewijzigd ten opzichte van de beginenquête.
In totaal hebben 2.863 deelnemers met een activatiedatum voor 22 februari 2010 de begin- en/of
eindenquête ingevuld:
572 deelnemers hebben alleen de beginenquête ingevuld;
770 deelnemers hebben alleen de eindenquête ingevuld;
1.521 deelnemers hebben zowel de begin- als eindenquête ingevuld.
Het aantal deelnemers dat tenminste één enquête heeft ingevuld tegenover het aantal deelnemers
met een activatiedatum voor 22 februari 2010 levert een responspercentage op van 72%.
Omdat wordt ingaan op zowel het spitsmijden van de totale groep deelnemers als op het
spitsmijden van de groep die de enquête heeft ingevuld, worden twee benamingen gehanteerd.
Met deelnemers spreken we over alle 3.953 deelnemers met een activatiedatum voor 22 februari
2010 en met enquêtedeelnemers spreken we over de 2.863 deelnemers die de begin- en/of
eindenquête hebben ingevuld.

Pagina 46 van 90

1.2 Achtergrond van de enquêtedeelnemers
In tabel 1.2 wordt ingegaan op de achtergrondkenmerken van de enquêtedeelnemers.
Aan de enquêtes van FileMijden Utrecht hebben aanzienlijk meer mannen dan vrouwen
deelgenomen (respectievelijk 70% en 30%). De meerderheid (84%) is tussen de 29 en 59 jaar
oud.
80% van de enquêtedeelnemers is getrouwd of samenwonend en ruim de helft (54%) heeft één of
meer kinderen.
Negen op de tien enquêtedeelnemers (90%) hebben een opleiding op minimaal MBO-niveau,
waarvan 38% een opleiding op HBO-/WO-bachelor of kandidaatsniveau en een kwart (24%) op
WO-doctoraal of master.
Een derde van de enquêtedeelnemers (32%)heeft een bruto huishoudinkomen tussen de €30.000,en €60.000,- per jaar21.
Bij vier op de tien enquêtedeelnemers (42%) is er één auto in het huishouden en bij ruim de helft
(51%) zijn er twee auto‟s. Ruim driekwart van de enquêtedeelnemers (76%) is zelf eigenaar van
de auto, 21% rijdt in een leaseauto.
De overgrote meerderheid (79%) van de enquêtedeelnemers werkt fulltime (vijf dagen per week of
meer). Ze doen dit hoofdzakelijk op een vast werkadres: 71% werkt vier of meer dagen per week
op een vast werkadres.
24% van de enquêtedeelnemers werkt minimaal één dag in de week thuis. 29% van de
enquêtedeelnemers werkt minimaal één dag in de week flexibel (op verschillende werkplekken).
Afgezet tegen het percentage enquêtedeelnemers waarbij de arbeidsvoorwaarden mogelijkheden
tot thuiswerken bieden (44%), laten de resultaten zien dat 28% van de enquêtedeelnemers die wel
kunnen thuiswerken volgens de arbeidsvoorwaarden, niet thuiswerkt of niet flexibel (een
combinatie van verschillende werkplekken) werkt.

21

Circa drie op de tien deelnemers willen geen informatie geven over het bruto jaarinkomen van hun
huishouden.

Pagina 47 van 90

1.2 | Achtergrondkenmerken enquêtedeelnemers FileMijden Utrecht (basis: n=2.863, begin- en/of
eindenquête ingevuld)
Sociodemografie
Geslacht

%

Gezinssamenstelling

%

Opleiding

%

Man

70

Alleenstaand

16

LBO/VBO/VMBO

6

Vrouw

30

Getr./samenw. zonder kinderen

29

MAVO/3 jaar HAVO en

4

Getr./samenw. met kinderen

Geboortejaar

VWO/VMBO

Alleenstaande ouder

51

MBO

19

Anders

3

HAVO en VWO bovenbouw/wo-

9

2

propedeuse
HBO/WO-bachelor of kandidaats

38

WO-doctoraal of master

24

%

Bruto jaarinkomen huishouden

%

t/m 1950

8

<30.000

7

1951-1960

24

30.000-60.000

32

1961-1970

33

> 60.000

33

1971-1980

27

Wil niet zeggen

28

1981-1990

9

Aantal auto’s in

%

Eigendom auto

%

Jaarkilometrage

%

1

42

In eigendom

76

< 5.000

0

2

51

Leaseauto

21

5.000-10.000

6

3

5

Bedrijfsauto

1

10.000-20.000

21

4

1

Eigendom andere particulier

1

20.000-30.000

26

30.000-40.000

22

40.000-50.000

14

> 50.000

11

Autobezit en-gebruik
huishouden

Arbeidsvoorwaarden
Arbeidstijden

%

Thuiswerken mogelijk (j/n)

%

Aantal werkdagen per week

%

Vaste blokken

37

Ja

44

0

0

Vaste tijdstippen

23

Nee

52

1

0

Ploegendiensten

4

Onbekend

4

2

0

Zelf bepalen

37

3

4

4

17

5

67

>5

12

Aantal dagen per week

%

vast/variabel

Aantal dagen per

%

week op vast

Aantal dagen per week

%

thuiswerken

flexibel

werkadres
0

9

0

76

0

71

1

2

1

14

1

8

2

5

2

6

2

5

3

13

3

1

3

3

4

24

4

1

4

3

5

42

>4

2

5

9

>5

5

>5

1

Pagina 48 van 90

1.3 Effecten
In deze paragraaf worden de effecten van de prijsprikkel op het spitsgedrag van de deelnemers
aan FileMijden Utrecht getoond. Daarbij wordt vooral gekeken naar de ontwikkeling in het aantal
ochtendspitsritten op basis van de kenteken(camera)registraties. Daar waar mogelijk worden de
effecten gerelateerd aan de kenmerken van de deelnemers, zoals vastgesteld met behulp van de
enquêtes.
In subparagraaf 1.3.1 wordt ingegaan op het aantal ochtendspitsritten dat de deelnemers
maakten vóór de start van het project: het rijgedrag in de ochtendspits tijdens de
referentieperiode.
In subparagraaf 1.3.2 wordt het aantal ochtendspitsritten tijdens het project behandeld. De
centrale vragen hier zijn: in hoeverre wijkt het aantal autoritten in de ochtendspits tijdens
de projectperiode af van dat tijdens de referentieperiode en in hoeverre is een eventueel
geconstateerde wijziging consistent gedurende de projectperiode?
In subparagraaf 1.3.3 wordt beschreven in welke mate de verschillende deelnemers
hebben bijgedragen aan veranderingen in het aantal ochtendspitsritten.
Daar waar de subparagrafen 1.3.1 tot en met 1.3.3 vooral ingaan op het in kaart brengen
van veranderingen in het aantal ochtendspitsritten per auto, wordt in subparagraaf 1.3.4
het gebruik van alternatieven behandeld. Is men vaker buiten de ochtendspits gaan rijden?
Heeft men vaker andere vervoermiddelen gebruikt? Is men vaker gaan thuiswerken?
In de laatste subparagraaf (1.3.5) wordt een relatie gelegd tussen het spitsmijden en de
kenmerken van de deelnemers.
Selectieprocedure ten behoeve van de effectanalyse
Ten einde een zuiver beeld van de effecten te kunnen geven is voorafgaande aan de analyse een
selectie gemaakt van de deelnemers. Om in aanmerking te komen voor de analyse worden de
volgende regels gehanteerd:
Alleen deelnemers die niet later gestart zijn met het project dan 21 februari 2010 worden
in beschouwing genomen. Van de deelnemers die later zijn begonnen kan alleen een korte
termijn effect van minder dan 6 weken getoond worden. Een eventueel terugvaleffect (in
hoeverre keert men terug naar het oude patroon?) wordt dan gemist. Het in de analyse
meenemen van deelnemers die later gestart zijn, heeft bovendien een verstorend effect op
een analyse door de tijd heen. Overigens is slechts 1% van de deelnemers later (dan
bovengenoemde datum) met het project gestart.
Week 49 is buiten beschouwing gelaten, omdat activatie in die week nog niet mogelijk was.
De weken 52 en 53 zijn vanwege de vakantieperiode buiten beschouwing gelaten.
Het rijgedrag van de deelnemers voor de start van het project is alleen bekend voor de
deelnemers die ook tijdens het project door camera‟s zijn geregistreerd in het Filemijden
gebied. Daarom kan het gedrag van 58 deelnemers in dit rapport niet worden
geanalyseerd.
Op basis van deze criteria zijn 3.895 deelnemers geselecteerd voor de effectanalyse 22. Ter
verduidelijking geeft het schema in figuur 1.3 de selectieprocedure weer voor de analyses.
In het schema zijn de aantallen na selectie weergegeven evenals de paragrafen in de rapportage
waarop de selectie van toepassing is.

22

Er zijn echter in totaal 3.953 deelnemers geactiveerd voor 22 februari 2010

Pagina 49 van 90

1.3 | Toegepaste selecties ten behoeve van de analyses

Aantal deelnemers
project: 3.999

- Activatiedatum voor 22
februari en
geregistreerde
deelnemers tijdens het
project: 3.895
(subparagraaf 1.3.1
t/m 1.3.3)

Activatiedatum voor 22
februari, begin- én
eindenquête ingevuld:
1.521 (subparagraaf
1.3.4)

Aantal
enquêtedeelnemers
(begin en/of
eindenquête ingevuld):
2.863 (paragraaf 1.2
en subparagraaf
1.3.5)

Pagina 50 van 90

1.3.1 Spitsritten voor de start
In de referentieperiode maakten de geselecteerde deelnemers bij elkaar 10.670 ochtendspitsritten
per week. Per geselecteerde deelnemer komt dit neer op gemiddeld 2,7 ochtendspitsritten per
week.
Het aantal keer per week dat de geselecteerde deelnemers gemiddeld genomen in de ochtendspits
reden, varieert van minimaal 1,5 (het minimumaantal om voor selectie in aanmerking te komen)
tot maximaal 7,7.
Zoals figuur 1.4 laat zien, reed een groot deel (72%) van de deelnemers tijdens de
referentieperiode gemiddeld drie per week of minder vaak in de ochtendspits. Opmerkelijk is het
relatief kleine aandeel „veelrijders‟. Circa 14% van de geselecteerde deelnemers reed gemiddeld
vier keer per week of vaker in de ochtendspits.
Van deze laatste groep kan gezegd worden dat de mogelijkheden om flexibel te kunnen werken
beperkter zijn dan voor de gemiddelde deelnemer aan het project:
39% heeft de mogelijkheid thuis te werken (tegenover totaal 44%; zie tabel 1.2);
31% kan de werktijden zelf bepalen (tegenover totaal 37%).

1.4 | Gemiddeld aantal ochtendspitsritten per week tijdens de referentieperiode (basis: n=3.895)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%

17%

19%

19%

17%

13%

8%

10%

4%

2%

4,5

5+

0%
1,5

2

2,5

3

3,5

4

Pagina 51 van 90

4.3.2 Spitsritten tijdens de projectperiode
In de projectperiode maakten de geselecteerde deelnemers gemiddeld 6.673 ochtendspitsritten per
week. Dit betekent een reductie van het aantal ochtendspitsritten van 36%. Het gemiddeld aantal
ochtendspitsritten per deelnemer tijdens de projectperiode komt hiermee te liggen op 1,7 per
week. Figuur 1.5 geeft het verloop van het aantal ochtendspitsritten tijdens de projectperiode weer
en het aantal ochtendspitsritten van de deelnemers in de referentieperiode. Hier wordt onderscheid
gemaakt tussen deelnemers die in week 50 werden geactiveerd (ref week 50) en alle deelnemers
(ref week 12).
1.5 | Aantal ochtendspitsritten FileMijden Utrecht per week tijdens de projectperiode (basis:
n=3.895; ref = referentieperiode)

12000
10670
10000
8179
7525

8000

6000

6791

6879

week 4

week 5

7182

7249

week 7

week 8

7744

7512

7515

week 9

week 10 week 11 week 12

6100

5701

5503

5234

5157

4382
4000

2000

0
Ref

Ref

week 50

week 51

week 1

week 2

week 3

week 6

week 50 week 12

Het aantal ochtendspitsritten is na de start van het project vrijwel gelijk aan het aantal
ochtendspitsritten tijdens de referentieperiode (Ref week 50). Daarna zien we een lichte toename
(te verklaren door een toename van het aantal geactiveerde deelnemers), maar een steeds grotere
afname ten opzichte van de referentieperiode. In tabel 1.6 wordt het aantal geactiveerde
deelnemers getoond per week.23
1.6 | Aantal geactiveerde deelnemers FileMijden Utrecht per week (basis: n=3.895)
Week 50 2009

1777

Week 51 2009

2017

Week 52 2009

2603

Week 53 2009

2967

Week 1 2010

3169

Week 2 2010

3403

Week 3 2010

3563

Week 4 2010

3730

Week 5 2010

3818

Week 6 2010

3867

Week 7 2010

3895

23

Dit betreft alleen de deelnemers die zijn geregistreerd door camera‟s tijdens het project

Pagina 52 van 90

In figuur 1.7 zijn naast het aantal ochtendspitsritten ook de aantallen avondspitsritten en ritten
buiten de spitsperioden weergegeven. Daarnaast wordt het aantal ochtendspitsritten ook
vergeleken met het weekgemiddelde van de geactiveerde deelnemers tijdens de referentieperiode.
De figuur laat zien dat het aantal ochtendspitsritten vrijwel „synchroon‟ loopt met het aantal
avondspitsritten: als het aantal ritten in de ochtendspits daalt, daalt ook het aantal ritten in de
avondspits. Het spitspatroon is in dit opzicht dus vrij sterk: „s ochtend in de spits, dan ook ‟s
avonds in de spits.
1.7 | Aantal ritten per week voor, tijdens en na de ochtend- en avondspits (basis: n=3.895)

12000

10000

8000

6000

4000

2000

0
week 50 week 51

week 1

week 2

week 3

week 4

week 5

week 6

week 7

week 8

ref ochtendspits tijdens

ochtendspits voor

ochtendspits tijdens

avondspits voor

avondspits tijdens

avondspits na

week 9

week 10

Pagina 53 van 90

week 11 week 12

ochtendspits na

1.3.3 Deelnemers die wel en deelnemers die niet zijn gaan spitsmijden
Bij FileMijden Utrecht hebben niet alle deelnemers even sterk bijgedragen aan de gemiddelde
reductie van het aantal spitsritten per week:
66% is minder vaak in de ochtendspits gaan rijden;
12% is net zo vaak als voorheen in de ochtendspits blijven rijden;
23% is vaker in de ochtendspits gaan rijden.
Mogelijk woog de tijdwinst tijdens het project vanwege kortere reistijden voor deze laatste groep
deelnemers zwaarder dan de prijsprikkel.
In tabel 1.8 staat op de verticale as het gemiddelde aantal ochtendspitsritten per week tijdens de
referentieperiode en op de horizontale as het gemiddeld aantal ochtendspitsritten per week tijdens
de projectperiode. In iedere cel is het aandeel betreffende deelnemers weergegeven.
Op de grijs gearceerde diagonaal staan de deelnemers die net zo veel ochtendspitsritten zijn
blijven maken. Onder de diagonaal bevinden zich de deelnemers die minder ochtendspitsritten zijn
gaan maken en boven de diagonaal de deelnemers die meer ochtendspitsritten zijn gaan maken.
Zo laat de figuur bijvoorbeeld zien dat 2,0% van de deelnemers voor de start gemiddeld drie
spitsritten maakte en na de start twee.
1.8 | Percentage deelnemers verdeeld over het gemiddeld aantal ochtendspitsritten per week dat
zij voor en na de start maken (basis: n=3.895)
Aantal ochtendspitsritten auto per week tijdens projectperiode
0,0

0,5

1,0

1,5

2,0

2,5

3,0

3,5

4,0

4,5

5,0+

Totaal

1,5

3,1

3,3

2,6

2,5

1,6

1,3

1,0

0,6

0,7

0,3

0,4

17,4

Aantal

2,0

3,0

3,0

2,7

2,3

2,0

1,6

1,6

1,0

0,5

0,2

0,6

18,5

ochtendspits-

2,5

2,7

2,4

2,0

2,7

2,6

2,2

1,7

1,3

0,5

0,6

0,5

19,3

ritten auto per

3,0

2,0

2,0

1,9

1,5

2,0

2,3

1,8

1,3

1,0

0,5

0,6

16,8

week tijdens

3,5

1,7

1,5

0,8

0,9

1,1

1,8

1,4

1,5

0,7

0,5

0,7

12,7

referentieperiode

4,0

1,1

0,7

0,6

0,8

0,8

0,8

1,1

1,0

0,6

0,3

0,5

8,4

4,5

0,5

0,3

0,4

0,3

0,4

0,6

0,3

0,6

0,4

0,3

0,3

4,4

5,0+

0,1

0,1

0,2

0,1

0,1

0,3

0,1

0,2

0,3

0,3

0,7

2,5

14,2

13,3

11,2

11,1

10,6

11,0

9,1

7,5

4,7

3,1

4,3

100,0

Totaal

Uit deze figuur lezen we verder af dat iets minder dan de helft (48%) van de deelnemers tijdens de
projectperiode één tot drie ochtendspitsritten minder maakt in vergelijking met de
referentieperiode. Er is zelfs een kleine groep deelnemers (5%) die een reductie heeft gerealiseerd
van gemiddeld meer dan drie ochtendspitsritten.
Zoals eerder opgemerkt kent FileMijden Utrecht relatief weinig „veelrijders‟. Dit beeld komt ook hier
terug: relatief veel deelnemers bevinden zich linksboven in de tabel. Dit is de groep die voor de
start al relatief weinig in de ochtendspits reed (gemiddeld 1,5 - 2,5 keer per week) en dat na de
start nog minder is gaan doen (32,4%).

Pagina 54 van 90

1.3.4 Alternatieven voor rijden in de ochtendspits
In deze subparagraaf wordt getoond op welke wijze de deelnemers de ochtendspits hebben
gemeden aan de hand van de enquête-uitkomsten. De uitspraken zijn daarmee gebaseerd op het
zelfgerapporteerd gedrag van de enquêtedeelnemers.
De resultaten hebben wederom betrekking op de enquêtedeelnemers die zijn geactiveerd voor 22
februari 2010. Als aanvullend criterium is gesteld dat ze zowel de begin- als eindenquête moeten
hebben ingevuld24. Na deze selectie gaat het om 1.521 deelnemers (zie ook figuur 1.3).
Uit de enquêtes komt naar voren dat de enquêtedeelnemers, ongeacht het tijdstip van reizen en
ongeacht het traject, minder vaak gebruik zijn gaan maken van de auto als het gaat om woonwerk en zakelijk verkeer (zie figuur 1.9). Bij privé25 verkeer is dat in mindere mate te zien.
1.9| Verdeling aantal ritten per auto (als bestuurder) per week, naar reismotief, begin- en
eindenquête (basis: n=1.521)

100%

3,6

2,9

3,7

2,8

2

3

2

4

16,8

19,7

80%

31
42

44
53
60%

11

20

22

21

5
4
3

12
19

40%

20%

1
3
4
6

1
4
3
7

8

7

5
2
2

10
5
2

8
3
1
8

41

37

Eindenquete

Beginenquete

31

39

15

0%
Beginenquete

Eindenquete

Beginenquete

Woon-werk

Zakelijk
0

1

2

3

4

Eindenquete
Privé

5

6

7

In figuur 1.9 is zichtbaar dat de antwoorden in de lagere categorieën (0 tot en met 2 ritten per
week) toenemen, terwijl de antwoorden in de hogere categorieën (5 tot en met 7 ritten per week)
afnemen. Als bijvoorbeeld wordt gekeken naar enquêtedeelnemers met een woon-werk motief,
geeft 8% in de beginenquête aan 0 ritten per week te rijden tegenover 15% in de eindenquête.

24

Alleen van deze deelnemers kunnen we het (zelfgerapporteerde) gedrag voor de start van het project en
tijdens het project met elkaar vergelijken.
25
Privédoeleinden: winkelen, bezoek familie/kennissen, dagje uit, sport, hobby etc.

Pagina 55 van 90

Mogelijkheden om de spits te mijden, zijn het vervangen van autoritten door ritten met een ander
vervoermiddel, niet reizen, het verschuiven van autoritten naar perioden van de dag buiten de
spits of naar andere routes. In welke mate hebben de enquêtedeelnemers voor deze alternatieven
gekozen? Aan de hand van de enquête-uitkomsten wordt dit in deze subparagraaf beantwoord.
Alternatieve vervoerwijzen worden tijdens de projectperiode vrijwel allemaal vaker (voor woonwerkverkeer) gebruikt dan daarvoor, zij het nog steeds in zeer geringe mate26. Het gebruik van het
openbaar vervoer is tussen begin- en eindenquête het meest toegenomen.

1.10 | Gemiddeld aantal dagen per week dat men van en naar het werk reist, naar vervoermiddel,
begin- en eindenquête (basis: n=1.521)
Beginenquête

Eindenquête
gemiddeld
aantal dagen
per week

aantal
enquêtedeelnemers

gemiddeld aantal
dagen per week

aantal
enquêtedeelnemers

Auto als
bestuurder

1392

4,59

1297

4,39

Auto als
passagier

19

2,00

33

2,79

Carpool

6

3,67

20

2,85

Fiets

21

2,14

36

3,00

Motor

2

3,50

3

4,00

Openbaar
vervoer

47

2,09

119

3,04

In tabel 1.11 wordt het aantal dagen per week getoond dat enquêtedeelnemers thuiswerken of
flexibel werken (een combinatie van verschillende werkplekken).

1.11 | Gemiddeld aantal dagen per week dat men thuiswerkt of flexibel werkt (basis: n=1.521)
Beginenquête

Eindenquête

Thuiswerken

1,36

1,61

Flexibel werken

3,19

3,25

26

Het betreft hier het totale aantal woon-werk ritten per week in het Filemijden gebied, ongeacht het tijdstip.
Dit zijn dus zowel spitsritten als dalritten.

Pagina 56 van 90

Naast het gebruik van andere vervoerwijzen kan men de ochtendspits ook mijden door eerder of
later van huis te vertrekken. Figuur 1.12 laat zien in welke mate de enquêtedeelnemers dit, naar
eigen zeggen, hebben gedaan.
Uit de figuur komt naar voren dat de enquêtedeelnemers vaker (dat wil zeggen: gemiddeld meer
dagen per week) voor en na de ochtendspits zijn vertrokken, terwijl het gebruik van de wegen in
het FileMijden-gebied in de ochtendspits is afgenomen.
Naast het eerder of later vertrekken zijn er ook enquêtedeelnemers die een ander traject richting
Utrecht hebben gekozen of helemaal niet in het FileMijden-gebied komen. De toename tussen de
begin- en eindenquête in de mate waarin men niet in het FileMijden-gebied komt (van gemiddeld
2,17 naar 2,49 dagen), zou verklaard kunnen worden door meer thuiswerkers of hoger gebruik van
OV.

1.12 | Gemiddeld aantal dagen per week dat men gebruik maakt van de wegen binnen het
FileMijden-gebied, naar moment van de dag, begin- en eindenquête (basis: n=1.521)

4,00

3,68

3,50
3,00

2,76
2,49

2,50

2,17

2,00
1,50

1,25
0,98

1,00
0,50

0,41

0,34

0,21

0,48
0,15 0,13

0,01

0,15

0,00
Voor 6:00 uur

Tussen 6:0010:00 uur

Tussen 10:0015:00 uur

Tussen 15:0019:00 uur

Beginenquete

Na 19:00 uur

Ander traject

Eindenquete

Pagina 57 van 90

Niet in Filemijden
Gebied

1.3.5 Relatie tussen het spitsmijden en kenmerken van de enquêtedeelnemers
In deze subparagraaf wordt ingegaan op de relatie tussen het spitsmijdingsgedrag en de
kenmerken van de enquêtedeelnemers. Hiertoe is voor de achtergrondkenmerken zoals ze aan de
orde zijn gekomen in paragraaf 1.2 de gemiddelde reductie van het aantal ochtendspitsritten (op
basis van de cameraregistraties) berekend. Hoewel een gemiddelde niet zaligmakend is, geeft het
een idee van de relatie die er bestaat tussen achtergrondkenmerken en spitsmijdingsgedrag.
Voor deze berekening zijn enquêtedeelnemers geselecteerd die in 2009 aan het project begonnen
zijn en die de begin- en/of eindenquête hebben ingevuld. De focus ligt op het gebruik van de
geselecteerde auto en de reductie die daarmee is gerealiseerd. Het gaat in totaal om 2.531
personen.
Tabel 1.13 laat zien wat er uit deze berekeningen is gekomen. Daarbij komt het volgende beeld
naar voren:
Mannen zijn door de prijsprikkel gemiddeld 1,14 autoritten minder in de ochtendspits gaan
maken. Bij vrouwen is de reductie met 0,75 ritten aanzienlijk lager27.
Alleenstaanden – al dan niet zijnde ouders – realiseren een grotere reductie dan
partnerhuishoudens. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat alleenstaanden flexibeler
kunnen handelen dan partnerhuishoudens.
Bij opleiding zien we dat de gemiddelde reductie bij laagopgeleiden groter is dan bij de
middelbaar of hoger opgeleiden.
Leeftijd en huishoudinkomen laten geen eenduidig beeld zien. Bij huishoudinkomen is de
gemiddelde reductie bij de „middencategorie‟ groter dan bij de laagste en hoogste
categorie.
Deelnemers die veel kilometers maken en/of veel dagen per week werken hebben relatief
vaak de ochtendspits vermeden. Deze groepen hebben relatief veel mogelijkheden en een
hogere financiële prikkel om hun gedrag aan te passen.
De uitkomsten bevestigen hier nogmaals dat gunstige (in de zin van flexibiliteit)
arbeidsvoorwaarden een positieve bijdrage kunnen leveren aan het spitsmijden. Het zijn
immers vooral de enquêtedeelnemers
o die zelf hun werktijden kunnen bepalen,
o die mogelijkheid tot thuis werken hebben en
o die ook daadwerkelijk vaak thuiswerken
die relatief vaak de spits mijden.

27

Voor sommige groepen is het aantal waarnemingen te gering om nauwkeurige uitkomsten te berekenen
(tww: te weinig waarnemingen).

Pagina 58 van 90

1.13 | Gemiddelde reductie van het aantal ochtendspitsritten met de (geselecteerde) auto naar
achtergrondkenmerken van de enquêtedeelnemers (basis: n=2.531)
Sociodemografie
Geslacht

Gezinssamenstelling

Opleiding

Man

-1,14

Alleenstaand

-1,13

Geen

Vrouw

-0,75

Getr./samenw. zonder

-1,03

onderwijs/basisonderwijs

-1,46

LBO/VBO/VMBO

-0,88

MAVO/3 jaar

-1,09

kinderen
Getr./samenw. met

-0,97

kinderen

tww

HAVO/VWO/VMBO

Alleenstaande ouder

-1,18

MBO

-0,99

HAVO en VWO
bovenbouw/wo-propedeuse
HBO/WO-bachelor of

-1,00

kandidaats
WO-doctoraal of master
Geboortejaar

-0,93

Bruto jaarinkomen
huish.

t/m 1950

-0,93

<30.000

-1,04

1951-1960

-1,05

30.000-60.000

-1,12

1961-1970

-0,98

> 60.000

-0,97

1971-1980

-1,08

Wil niet zeggen

-0,97

1981-1990

-1,02
Autobezit en -gebruik

Aantal auto’s

Eigendom auto

Jaarkilometrage

huish.
0

tww

In eigendom

-0,97

<5.000

1

-1,01

Leaseauto

-1,20

5.000-10.000

-0,78

tww

2

-1,02

Bedrijfsauto

-0,90

10.000-20.000

-0,90

3

-1,05

20.000-30.000

-0,94

>3

tww

30.000-40.000

-1,01

> 40.000

-1,27

Arbeidsvoorwaarden
Arbeidstijden

Thuiswerken mogelijk

vast/variabel

( j / n)

Vaste blokken

-0,80

Ja

-1,01

Vaste tijdstippen

-0,97

Nee

-0,97

Ploegendiensten

-1,07

Onbekend

-1,15

Zelf bepalen

-1,20

Werkdagen per

Dagen per week op

Aantal dagen per week

week

vast adres

thuiswerken

0

tww

0

-1,20

0

-0,99

1

tww

1

-0,97

1

-0,96

2

tww

2

-0,86

2

-1,06

3

-0,49

3

-0,83

3

tww

4

-0,73

4

-0,81

4

tww

5

-1,07

5

-1,11

>4

-1,34

>5

-1,11

>5

-1,10

Pagina 59 van 90

Bijlage 2 Slim Prijzen Waalbrug
In deze bijlage worden de resultaten gepresenteerd van het mobiliteitsproject Slim Prijzen
Waalbrug, die zijn geanalyseerd door TNS NIPO. De resultaten zijn gebaseerd op zowel de
uitkomsten die gerapporteerd zijn door de uitvoerende organisatie ARS 28 als op de analyse die TNS
NIPO heeft uitgevoerd op de beschikbare data.
Het mobiliteitsproject Slim Prijzen Waalbrug is opgezet om de hinder, veroorzaakt door de
werkzaamheden op de A325/Prins Mauritssingel (de verbinding tussen Arnhem en Nijmegen), te
verminderen. In totaal hebben 6.685 automobilisten gehoor gegeven aan het verzoek mee te doen
aan het project. Zij ontvingen een beloning van 4 euro voor iedere keer dat zij per week minder
vaak in de spits reden dan in de referentieperiode.
De werving en selectie van de deelnemers vond plaats in de periode 18 mei – 28 juni 2009. Op
basis van kentekenregistraties is bijgehouden hoe vaak automobilisten over de Waalbrug reden.
Automobilisten die gemiddeld wekelijks minimaal één keer in de ochtend of in de avond in de
richting van Nijmegen over de Waalbrug reden, kwamen in aanmerking voor deelname. In
september 2009 ging Slim Prijzen Waalbrug van start met als geplande einddatum 18 december
2009. Vanwege het succes en omdat de wegwerkzaamheden aan de Waalbrug nog niet waren
afgerond werd het project verlengd tot en met 28 mei 2010. Van de aanvankelijke
deelnemersgroep bleven in de tweede fase nog 5.373 deelnemers (80%) over29. Zij hebben dus de
gehele periode aan het mobiliteitsproject meegedaan.
Tabel 2.1 beschrijft de opzet en uitvoering van Slim Prijzen Waalbrug.
2.1 | Kenmerken van Slim Prijzen Waalbrug
Regio: Arnhem-Nijmegen.
Traject: Waalbrug richting Nijmegen.
Spitstijden: 07.00-10.00 uur en 15.00-19.00 uur.
Type regeling voor de deelnemers: 4 euro voor iedere keer dat zij minder vaak in de spits
reden dan in de referentieperiode.
VAS-diensten: niet ingezet.
Type gebruikte technische registratietechnieken: cameraregistraties.
Aantal deelnemers bij aanvang project: 6.685.
Aantal deelnemers bij einde project: 5.373.
Duur van het project: 7 september – 18 december 2009 (1e fase).
Verlenging: tot en met 28 mei 2010 (2e fase).
Dataverzameling:
o aantal spitsritten van de deelnemers voor de start van het project
(cameraregistraties);
o enquête onder de deelnemers bij de start van het project;
o enquete onder de deelnemers bij het einde van de 1e fase van het project;
o aantal ritten van de deelnemers tijdens het project (cameraregistraties);
o enquête onder de deelnemers bij einde van de 2e fase van het project.

28

Het mobiliteitsproject Slim Prijzen Waalbrug wordt uitgevoerd door ARS Traffic & Transport Technology.
ARS meldt dat 5.373 deelnemers de gehele projectperiode hebben meegedaan. Het reisgedrag is echter
geregistreerd voor 5.280 deelnemers. Wellicht dat een aantal deelnemers gedurende de projectperiode
helemaal niet meer over de Waalbrug heeft gereden, doordat ze de fiets en/of het ov hebben gebruikt en/of
hebben thuisgewerkt.
29

Pagina 60 van 90

2.1 Profiel deelnemers
Alle deelnemers aan Slim Prijzen Waalbrug kregen bij aanmelding het verzoek via internet een
vragenlijst in te vullen: de beginenquête. In deze vragenlijst waren de volgende onderwerpen
opgenomen:
werksituatie: woon-werkafstand, arbeidsvoorwaarden, werktijden;
persoonlijke kenmerken: geslacht, leeftijd, gezinssamenstelling, inkomen, opleiding;
autobezit: aantal auto‟s, eigendom van de auto, jaarkilometrage;
reisgedrag voorafgaande aan het project: wanneer en hoe men (naar het werk) reist;
motieven voor de keuze van de gebruikte vervoerwijzen.
De deelnemers die aangaven een recreatief motief te hebben, hebben een aangepaste enquête
mogen invullen.
Richting het einde van de periode (zowel aan het einde van de 1e als de 2e fase) is opnieuw een
vragenlijst uitgezet: de vervolgenquête. In deze enquête is deelnemers gevraagd naar hun
reisgedrag tijdens het project en is vastgesteld of en in hoeverre de persoonlijke situatie en
werksituatie zijn gewijzigd ten opzichte van de beginenquête.
Voor de analyse van de enquêtes zijn 4.919 deelnemers geselecteerd. Deze deelnemers hebben:
de begin- en/of vervolgenquêtes ingevuld;
de gehele projectperiode meegedaan;
en van deze deelnemers is het reisgedrag vanuit de cameraregistraties bekend.
Het aantal deelnemers binnen deze groep dat de beginenquête heeft ingevuld, bedraagt 3.072 met
een woon-werkmotief en 132 met een recreatief motief. Het aantal dat de vervolgenquêtes heeft
ingevuld, bedraagt 4.683.
Omdat hieronder zowel het spitsmijden van de totale groep deelnemers als het spitsmijden van de
groep die de enquête heeft ingevuld, wordt beschreven, worden twee benamingen gehanteerd.
Deelnemers zijn alle 5.280 deelnemers die de volledige projectperiode hebben meegedaan en door
een camera zijn geregistreerd in de richting van Nijmegen op de Waalbrug en enquêtedeelnemers
zijn de 4.919 deelnemers die de begin- en/of vervolgenquêtes hebben ingevuld.
Voor zowel de analyse van het (geregistreerde) reisgedrag als de analyse van de
enquêtegegevens zijn alleen die deelnemers meegenomen die de volledige
projectperiode hebben meegedaan. Deze periode loopt van week 37 in 2009 t/m
week 21 in 2010. In deze periode is het reisgedrag geregistreerd. De weken 52 en
53 zijn vanwege de vakantieperiode buiten de analyse gelaten.

Pagina 61 van 90

2.2 Achtergrond van de deelnemers
In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de achtergrondkenmerken van de enquêtedeelnemers aan
Slim Prijzen Waalbrug. De gegevens zijn gebaseerd op de beginenquête, dus op de eigenschappen
van de enquêtedeelnemers bij aanmelding voor het project.
Verderop in paragraaf 2.3.4 wordt ook gekeken naar hetgeen door de enquêtedeelnemers bij de
vervolgenquêtes is ingevuld om zo veranderingen (mogelijk als gevolg van het project) in kaart te
brengen.
Sociodemografische en -economische kenmerken
Aan de enquête van Slim Prijzen Waalbrug hebben iets meer mannen dan vrouwen deelgenomen
(respectievelijk 54% en 46%) en de meerderheid was bij aanmelding voor het project tussen de 29
en 58 jaar oud.
Drie kwart van de enquêtedeelnemers (75%) is getrouwd of samenwonend en bijna de helft (49%)
heeft een of meer kinderen.
Negen op de tien enquêtedeelnemers (89%) hebben een opleiding op minimaal mbo-niveau. De
grootste groep enquêtedeelnemers (39%) heeft een opleiding op hbo-/w.o.-bachelor- of kandidaatsniveau. Bijna een kwart (23%) heeft een w.o.-doctoraal of -master behaald, 20% heeft
een mbo-diploma en 7% heeft een havo- of vwo-diploma of een w.o.-propedeuse. Vier op de tien
enquêtedeelnemers (39%) hebben een brutohuishoudinkomen tussen de € 30.000,- en € 60.000,per jaar30.
Bij ruim de helft van de groep enquêtedeelnemers (53%) is er één auto in het huishouden en bij
43% zijn er twee auto‟s. Het overgrote deel van de enquêtedeelnemers (88%) is zelf eigenaar van
de auto. Circa 6% rijdt in een leaseauto.
Gedragskenmerken werken
De helft van de groep enquêtedeelnemers met een woon-werkmotief (51%) werkt vijf dagen per
week. Bijna een kwart (23%) werkt vier dagen per week en een op de tien enquêtedeelnemers met
een woon-werkmotief (9%) werkt drie dagen per week.
De meerderheid (73%) werkt tussen de drie en de vijf dagen per week op een vast werkadres en
een op de tien (10%) werkt minimaal een dag per week thuis.
Voor een kwart van de enquêtedeelnemers met een woon-werkmotief (25%) is het mogelijk om
thuis te werken. Opvallend is dat van degenen die volgens hun arbeidsvoorwaarden thuis mogen
werken 70% aangeeft hier geen gebruik van te maken. Een deel van de enquêtedeelnemers (3%)
zegt geen mogelijkheid te hebben tot thuiswerken, maar doet dit wel. Een ander deel van de
enquêtedeelnemers (20%) zegt flexibel te werken. Hieronder vallen enquêtedeelnemers die
aangeven gedeeltelijk thuis te werken (niet elke week of niet de hele dag). Van de
enquêtedeelnemers die aangeven de mogelijkheid te hebben om thuis te werken, werkt bijna de
helft (46%) flexibel.

30

Drie op de tien deelnemers willen geen informatie geven over hun inkomen.

Pagina 62 van 90

2.2 | Achtergrondkenmerken deelnemers Slim Prijzen Waalbrug (basis: beginenquête)
Sociodemografie
Geslacht

%

Gezinssamenstelling

%

Opleiding

%

Man

54

Alleenstaand

18

Geen onderwijs/basisonderwijs

1

Vrouw

46

Getr./samenw. zonder kinderen

30

Lbo/vbo/vmbo

5

Getr./samenw. met kinderen

45

Mavo/3 jaar havo en vwo/vmbo

4

Alleenstaande ouder

4

Mbo

20

Anders

3

Havo en vwo bovenbouw/w.o.-

7

propedeuse
Hbo/w.o.-bachelor of

39

-kandidaats
W.o.-doctoraal of -master

23

%

Jaarkilometrage

%

In eigendom

88

< 5.000

2

53

Leaseauto

6

5.000-10.000

13

43

Bedrijfsauto

2

10.000-20.000

38

3

3

Anders

3

20.000-30.000

27

>3

1

30.000-40.000

12

> 40.000

9

Geboortejaar

%

Brutojaarinkomen huishouden

%

t/m 1950

9

< 30.000 euro

13

1951-1960

23

30.000-60.000 euro

39

1961-1970

30

> 60.000 euro

17

1971-1980

26

Wil niet zeggen

31

1981-1990

12

Aantal auto’s in

%

Eigendom auto

0

0

1
2

Autobezit en -gebruik
huishouden

Arbeidsvoorwaarden
Arbeidstijden

%

Thuiswerken mogelijk (j/n)

%

Aantal werkdagen per week

%

Vaste blokken

35

Ja

25

0

0

Vaste tijdstippen

37

Nee

75

1

0

Ploegendiensten

7

Onbekend

0

2

1

Zelf bepalen

21

3

9

4

23

5

51

>5

15

Aantal dagen per week

%

vast/variabel

Aantal dagen per

%

week op vast

Aantal dagen per week

%

thuiswerken

flexibel

werkadres
0

11

0

89

0

80

1

2

1

7

1

6

2

5

2

2

2

4

3

14

3

1

3

2

4

23

4

0

4

3

5

36

>4

0

5

4

>5

8

>5

2

Pagina 63 van 90

2.3 Effecten
In deze paragraaf wordt het effect van de prijsprikkel op het spitsgedrag van de deelnemers aan
Slim Prijzen Waalbrug getoond. Er wordt vooral gekeken naar het verschil in het aantal spitsritten
(voor en na de start van het project) op basis van de cameraregistraties. Daar waar mogelijk
worden deze registraties gerelateerd aan de kenmerken van de deelnemers.
Hieronder wordt gekeken naar het aantal spitsritten dat de deelnemers maakten voor de
start;
In subparagraaf 2.3.2 wordt ingegaan op het aantal spitsritten na de start;
In subparagraaf 2.3.3 wordt beschreven in welke mate de verschillende deelnemers
hebben bijgedragen aan de reductie van het aantal spitsritten;
In subparagraaf 2.3.4 komen de alternatieven die de deelnemers hebben gekozen aan bod;
In de laatste subparagraaf wordt de vraag beantwoord of er een relatie is tussen het
spitsmijden en de kenmerken van de deelnemers.

2.3.1 Spitsritten voor de start
In de referentieperiode maakten alle deelnemers bij elkaar ongeveer 12.858 spitsritten per week.
Per deelnemer komt dit neer op gemiddeld 2,44 spitsritten per week.
Veruit de meeste deelnemers maakten één tot en met drie spitsritten per week (82%). Slechts een
klein deel maakte vijf of meer spitsritten (5%).
2.3 | Gemiddeld aantal spitsritten per week voor de start (ochtend + avond)
%
100

90

80

70

60

50

40
33
30

25

24

20
14
10
4
1
0
1

2

3

4

5

Pagina 64 van 90

6+

2.3.2 Spitsritten tijdens de projectperiode
Na de start van Slim Prijzen Waalbrug neemt het aantal spitsritten van de deelnemers met 5.710
af: van 12.858 tot gemiddeld 7.148 per week31 (waarvan 3.222 in de ochtend en 3.926 in de
avond).
Dit betekent een reductie van het totaal aantal spitsritten met 44%. Het gemiddeld aantal
spitsritten komt hiermee na de start te liggen op circa 1,35 per week: 0,61 in de ochtend en 0,74
in de avond.
Verloop in de tijd
Figuur 2.4 geeft het verloop van het aantal spitsritten in de tijd weer. Direct na de start in week 37
daalt het aantal spitsritten (sterk) en in de weken daarna blijft het aantal spitsritten op een laag
niveau, hoewel het aantal per week wel varieert.
2.4 | Aantal spitsritten per week (ochtend + avond)

12858

8586
80058014 7942

7950 7843 7980

7577
6926
5881

6929 7042

7409

7093

7647

7507

8082

7782

7651
7212 7284

6999
6403 6347

6212

7482 7669

7358 7180
6212

5784

7129
6405

6373

6062
5362

voor

31

w37 w38 w39 w40 w41 w42 w43 w44 w45 w46 w47 w48 w49 w50 w51 w01 w02 w03 w04 w05 w06 w07 w08 w09 w10 w11 w12 w13 w14 w15 w16 w17 w18 w19 w20 w21

Gemiddeld genomen over de gehele projectperiode.

Pagina 65 van 90

Om de trendmatige ontwikkeling van het aantal spitsritten tijdens de projectperiode beter
inzichtelijk te maken, geeft figuur 2.5 het gemiddeld aantal spitsritten per week weer voor
vierwekelijkse perioden.
Als rekening wordt gehouden met het feit dat de weken 14, 18, 19 en 21 (respectievelijk 2e
paasdag, 5 mei, Hemelvaart en 2e pinksterdag) nogal wat feestdagen tellen, kan geconcludeerd
worden dat, na een sterke daling in het aantal spitsritten bij de start van het project, het aantal
weer iets omhoog bijtrekt en zich vervolgens op dit hogere niveau handhaaft.
In figuur 2.5 zijn per periode ook het aantal werkdagen in die periode weergegeven. In de weken
14-17 zijn er bijvoorbeeld negentien werkdagen door de aanwezigheid van 2e paasdag. De rode
getallen geven weer dat er in die periode vakanties waren, te weten respectievelijk de krokus- en
meivakantie. Er is daarbij niet gecorrigeerd voor aantallen werkdagen. Bij de interpretatie van de
cijfers in de figuur is het zaak goed rekening te houden met de aanwezigheid van deze (doorgaans)
vrije dagen.
2.5 | Aantal spitsritten per week (ochtend + avond) voor vierwekelijkse perioden

14000
12858
12000

10000

7750

7641

8000

7484

7254

7412

7124

6789

6649

6232
6000

4000

2000

20

20

20

20

20

20

20

19

17

w37-40

w41-44

w45-48

w49-01

w02-05

w06-09

w10-13

w14-17

w18-21

0
voor

Pagina 66 van 90

2.3.3 Deelnemers die wel en deelnemers die niet zijn gaan spitsmijden
Van het aantal deelnemers heeft niet iedereen even sterk aan deze reductie bijgedragen. Ongeveer
67% van de deelnemers is minder vaak in de spits gaan rijden. Een kwart is net zo vaak als
voorheen in de spits blijven rijden. Opvallend is dat circa 7% van de deelnemers vaker in de spits
is gaan rijden.
2.6 | Percentage deelnemers dat minder vaak, even vaak en vaker in spits is gaan rijden
%
100

90

80

70

67

60

50

40

30

25

20
7

10

0
minder vaak

even vaak

vaker

Pagina 67 van 90

Tabel 2.7 laat een nadere onderverdeling van deze drie groepen zien. Op de verticale as staat het
aantal spitsritten per week voor de start en op de horizontale as het aantal spitsritten na de start.
In iedere cel is het aantal deelnemers weergegeven, uitgedrukt in een percentage ten opzichte van
het totaal aantal deelnemers. Op de diagonaal staan de deelnemers die net zo veel spitsritten zijn
blijven maken. Onder de diagonaal bevinden zich de deelnemers die minder spitsritten zijn gaan
maken en boven de diagonaal de deelnemers die meer spitsritten zijn gaan maken. Zo laat de tabel
bijvoorbeeld zien dat 7,3% van de deelnemers voor de start gemiddeld drie spitsritten maakte en
na de start twee.

2.7 | Percentage deelnemers verdeeld over het (gemiddeld) aantal spitsritten per week dat zij voor
en na de start maken
Aantal spitsritten auto per week na de start

Aantal spitsritten auto per
week voor de start

0

1

2

3

4

5+

1

10,5%

11,1%

2,8%

0,5%

0,0%

0,0%

24,9%

2

9,2%

12,4%

8,1%

2,3%

0,4%

0,0%

32,6%

3

4,5%

6,3%

7,3%

4,6%

1,0%

0,0%

23,7%

4

2,2%

3,4%

3,0%

3,4%

1,3%

0,2%

13,6%

5+
Totaal

Totaal

0,8%

0,8%

0,9%

1,0%

1,0%

0,6%

5,2%

27,2%

34,0%

22,1%

12,0%

3,8%

0,9%

100,0%

Pagina 68 van 90

2.3.4 Alternatieven voor de spits
In subparagraaf 2.3.2 hebben we laten zien dat het aantal spitsritten dat wekelijks door de
deelnemers wordt gemaakt na de start van het project (veel) lager ligt dan in de referentieperiode.
We hebben ook gezien dat dit aantal gedurende de projectperiode in eerste instantie weer iets
toeneemt, maar vervolgens stabiliseert op een niveau dat ruim 40% lager ligt dan in de
referentieperiode.
In deze paragraaf brengen we in kaart welke alternatieven de enquêtedeelnemers hebben gekozen
om de spits te mijden. Dit betreft alleen de enquêtedeelnemers met een woon-werkmotief.
Eerder of later van huis
In figuur 2.8 is de ontwikkeling van het aantal ritten buiten de spits gedurende het project
weergegeven. Om een eventuele trend te kunnen ontdekken, is het aantal ritten getoond voor
vierwekelijkse perioden.
Uit de figuur valt op te maken dat het aantal ritten buiten de spits gedurende de projectperiode
licht afneemt. De wat sterkere daling aan het eind van de projectperiode zou ook hier (deels) te
maken kunnen hebben met feestdagen.
2.8 | Aantal ritten per week buiten de spits voor vierwekelijkse perioden
7000

6086
6000

5856

5818

5679

5617
5394

5292

5095
4810

5000

4000

3000

2000

1000

0
w37-40

w41-44

w45-48

w49-01

w02-05

w06-09

w10-13

w14-17

w18-21

Omdat niet bekend is hoeveel ritten er buiten de spits werden gemaakt in de referentieperiode is
het moeilijk om iets te zeggen over het effect van het project op het aanwenden van dit alternatief.
Uit analyse blijkt wel dat enquêtedeelnemers voor het project gemiddeld 4,08 dagen per week en
tijdens het project gemiddeld 3,41 dagen per week van en naar het werk reizen als bestuurder van
een auto (zie figuur 2.9). Voor het project reden enquêtedeelnemers gemiddeld 0,16 dagen per
week en tijdens het project 0,31 dagen per week via een ander traject. Dit betekent dat
enquêtedeelnemers voor het project gemiddeld 3,91 dagen per week en tijdens het project
gemiddeld 3,10 dagen per week over de Waalbrug richting Nijmegen reden.
Uit de cameraregistraties blijkt dat deelnemers tijdens het project in de spits gemiddeld per week
1,65 ritten en buiten de spits 1,27 ritten maakten. In totaal waren dit gemiddeld 2,92 ritten per
week. Als de verhouding van de vorige alinea wordt aangehouden, maakten deelnemers in de
referentieperiode in totaal gemiddeld 3,69 ritten per week waarvan gemiddeld 2,44 ritten in de
spits.

Pagina 69 van 90

Conclusie zou zijn dat zij buiten de spits 1,26 ritten maakten. Dit zou betekenen dat deelnemers
gemiddeld per week 0,01 ritten meer buiten de spits reden tijdens het project.
Thuiswerken
323 enquêtedeelnemers met een woon-werkmotief geven tijdens de beginenquête aan gemiddeld
1,5 dagen per week thuis te werken. In de vervolgenquête geven 515 enquêtedeelnemers aan
gemiddeld 1,4 dagen thuis te werken.
Tegelijkertijd zien we echter dat het aandeel enquêtedeelnemers van wie de arbeidsvoorwaarden
mogelijkheden tot thuiswerken bevatten, is toegenomen van 25% bij de beginenquête tot 28% in
de vervolgenquête. Nadere analyse leert dat er bij de vervolgenquête deelnemers zijn bij gekomen
(zij deden niet mee aan de beginenquête) die relatief vaak (ten opzichte van de deelnemers aan de
beginenquête) de mogelijkheid hebben om thuis te werken.
Dit verklaart echter deels de toename van de mate waarin wordt thuisgewerkt, want we zien ook
onder enquêtedeelnemers die zowel de begin- als vervolgenquêtes hebben ingevuld dat ze iets
vaker zijn gaan thuiswerken.
Samenvattend zijn naarmate het project vorderde meer enquêtedeelnemers gaan thuiswerken. De
enquêtedeelnemers die voor het project al thuiswerkten, zijn tijdens het project iets vaker gaan
thuiswerken.

Pagina 70 van 90

Gebruik andere modaliteiten
Om de spits met de auto te mijden, kan ook gebruik gemaakt worden van alternatieve
vervoerwijzen.
Alternatieve vervoerwijzen zijn tijdens de projectperiode vrijwel allemaal vaker (voor woonwerkverkeer) gebruikt dan daarvoor, zij het nog steeds in zeer geringe mate32. Het gebruik van de
fiets en het openbaar vervoer is tussen begin-33 en vervolgenquêtes absoluut het meest
toegenomen.
Zowel voorafgaand aan als tijdens het project worden gemiddeld iets meer dan twee dagen per
week geen woon-werkreizen gemaakt. Voor veruit de meeste enquêtedeelnemers corresponderen
deze dagen met het weekend.
2.9 | Gemiddeld aantal dagen per week dat men van en naar het werk reist, naar vervoermiddel en
begin- en vervolgenquêtes (basis: enquêtedeelnemers die de begin- en/of vervolgenquêtes
hebben ingevuld)
4,5
4,08
4

3,5

3,41

3

2,38

2,5

2,4

2

1,5

1
0,42

0,5
0,02

0,06

0,05

0,11

0,3

0,19
0,02

0,04

0,07

0
Auto als bestuurder

Auto als passagier

Carpool

Fiets
Beginenquete

Motor

Openbaar vervoer

Reis niet van/naar werk

Vervolgenquete

Het gemiddeld aantal dagen dat men van en naar het werk reist, is in de beginenquête in totaal
voor alle vervoermiddelen 4,43. In de vervolgenquêtes is het gemiddeld aantal dagen licht
afgenomen naar 4,34. Het verschil van 0,09 wordt waarschijnlijk veroorzaakt door
enquêtedeelnemers die (vaker) zijn gaan thuiswerken.

32

Het betreft hier het totale aantal woon-werkritten per week over de Waalbrug, ongeacht het tijdstip. Dit zijn
dus zowel spitsritten als dalritten.
33
In de beginenquête is gevraagd het gebruik van modaliteiten voordat het project van start ging te
beschrijven, in de vervolgenquête is gevraagd het gebruik van modaliteiten tijdens het project te beschrijven.

Pagina 71 van 90

In figuur 2.10 is deze analyse opnieuw uitgevoerd, maar dan alleen voor de enquêtedeelnemers die
zowel aan de begin- als vervolgenquêtes hebben meegedaan.
2.10 | Gemiddeld aantal dagen per week dat men van en naar het werk reist, naar vervoermiddel
en begin- en vervolgenquêtes (basis: deelnemers die zowel de begin- als vervolgenquêtes
hebben ingevuld)
4,5
4,13
4

3,5

3,44

3

2,37

2,5

2,43

2

1,5

1
0,44

0,5
0,02

0,05

0,05

0,1

0,27

0,18
0,02

0,04

0,06

0
Auto als bestuurder

Auto als passagier

Carpool

Fiets
Beginenquete

Motor

Openbaar vervoer

Reis niet van/naar werk

Vervolgenquete

De conclusie die is getrokken op basis van figuur 2.9 blijft overeind: de enquêtedeelnemers zijn (in
beperkte mate) meer gebruik gaan maken van alternatieve vervoerwijzen, vooral van de fiets en
het openbaar vervoer.
Bij deze enquêtedeelnemers is het gemiddeld aantal dagen dat men van en naar het werk reist,
afgenomen van 4,46 naar 4,34. De enquêtedeelnemers zijn waarschijnlijk gemiddeld 0,12 dagen
meer gaan thuiswerken.
Gebruik alternatieve route
In de begin- en vervolgenquêtes is de enquêtedeelnemers gevraagd om aan te geven wanneer zij
normaal gesproken met de auto gebruikmaken van een ander traject dan de Waalbrug richting
Nijmegen. In de beginenquête zijn respondenten daarbij geïnstrueerd dat het hierbij gaat om het
reisgedrag voordat men mee ging doen aan het project.
Het gaat om 203 enquêtedeelnemers (van wie 14 met een recreatief motief) die vóór de
projectperiode gemiddeld 2,3 dagen per week via een ander traject naar Nijmegen rijden en tijdens
de projectperiode om 388 enquêtedeelnemers die gemiddeld 3,4 dagen per week via een ander
traject naar Nijmegen rijden.
Ook als we alleen kijken naar de enquêtedeelnemers die zowel de begin- als vervolgenquêtes
hebben ingevuld, zien we een toename in het gebruik van alternatieve routes: 173
enquêtedeelnemers die gemiddeld 2,2 dagen per week via een alternatieve route rijden vóór het
project tegenover 365 enquêtedeelnemers die 3,4 dagen per week tijdens het project via een
ander traject rijden.

Relevant is de vraag in hoeverre de deelnemers aan het project hun manier van reizen na het
project blijven voortzetten. Figuur 2.11 maakt de intentie van de enquêtedeelnemers inzichtelijk.

Pagina 72 van 90

2.11 | Intentie van enquêtedeelnemers om na afloop van het project op dezelfde manier te blijven
reizen (informatie afkomstig uit vervolgenquêtes)

8%

Ja, ik blijf ook na het project op deze manier reizen
Ik zal niet altijd de spits mijden, maar wel vaker dan
vroeger
Nee, zonder beloning ga ik weer met de auto in de spits
rijden

32%

60%

Zes op de tien enquêtedeelnemers geven aan ook na het project op dezelfde manier te blijven
reizen, terwijl ongeveer een derde aangeeft niet altijd de spits te mijden, maar wel vaker dan
vroeger. 8% geeft aan zonder beloning weer met de auto in de spits te gaan rijden.
Omdat het reisgedrag tijdens het project niet bij iedereen per definitie „beter‟ is (lees:
spitsmijdend) dan daarvoor, hebben we voor elk van de drie groepen de gemiddelde reductie in
spitsritten berekend.
Voor de grootste groep (60%) – zij die het reisgedrag handhaven – bedraagt dit gemiddelde -1,03
ritten. Deelnemers die aangeven vaker dan voorheen (maar niet altijd) de spits te gaan mijden
(32%), hebben een gemiddelde reductie van -1,38 spitsritten, deelnemers die beweren zonder
beloning weer met de auto in de spits te gaan rijden (8%) -1,56 spitsritten.
Voor deze laatste groep geldt dus dat ze tijdens de projectperiode in relatief sterke mate de spits
hebben gemeden, maar dat ze zonder beloning weer zullen „terugvallen‟ in hun oude gedrag.
Wellicht is dit te verklaren vanuit hun beperkte thuiswerkmogelijkheden (24% kan thuiswerken
tegenover 28% voor alle enquêtedeelnemers) en het feit dat ze veel dagen per week werken (75%
werkt vijf of meer dagen per week tegenover 63% voor alle enquêtedeelnemers).

Pagina 73 van 90

2.3.5 Relatie tussen het spitsmijden en kenmerken van de deelnemers
In deze subparagraaf wordt ingegaan op de relatie tussen het spitsmijdingsgedrag en de
kenmerken van de enquêtedeelnemers. Hiertoe is voor de achtergrondkenmerken zoals ze aan de
orde zijn gekomen in paragraaf 2.2 de gemiddelde reductie van het aantal spitsritten (op basis van
de cameraregistraties) berekend (zie tabellen 2.12 en 2.13). Hoewel een gemiddelde niet
zaligmakend is, geeft het een idee van de relatie die er bestaat tussen achtergrondkenmerken en
spitsmijdingsgedrag.
Bij de verschillende kenmerken komt het volgende beeld naar voren:
Mannen behalen een grotere reductie in het aantal spitsritten dan vrouwen.
Alleenstaanden realiseren een grotere reductie dan partnerhuishoudens. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat alleenstaanden flexibeler kunnen handelen dan
partnerhuishoudens.
Bij opleiding zien we dat de gemiddelde reductie in eerste instantie toeneemt met het
opleidingsniveau van de deelnemer. Vanaf het mbo daalt de mate waarin het aantal
spitsritten afneemt echter weer. Wellicht is het voor deelnemers in de laagste en hoogste
opleidingsniveaus – om uiteenlopende redenen – beroepshalve lastig om een reductie in
het aantal spitsritten te bereiken.
Deelnemers jonger dan 40 jaar realiseren een iets grotere reductie dan deelnemers van 40
jaar of ouder.
Bij huishoudinkomen zijn er nagenoeg geen verschillen in de gemiddelde reductie per
inkomensklasse.
De gemiddelde reductie in spitsritten is vooral groot bij huishoudens met meer dan drie
auto‟s. Het beeld voor één, twee en drie auto‟s is echter dusdanig verdeeld dat geen
conclusies kunnen worden verbonden aan het effect van autobezit op spitsmijdingsgedrag.
Het effect van gunstige (in de zin van flexibiliteit) arbeidsvoorwaarden op de mate van
spitsmijden is diffuus. Zo realiseren de deelnemers die zelf hun werktijden kunnen bepalen
weliswaar een relatief grote reductie, maar is het tegelijkertijd zo dat deelnemers die
zeggen thuis te kunnen werken een kleinere reductie halen dan deelnemers die zeggen dat
niet te kunnen. Dit kan worden verklaard vanwege het feit dat een aantal deelnemers
spitsritten reduceert door buiten de spits van en naar hun werk te reizen in plaats van thuis
te werken.
Deelnemers die vijf dagen per week werken, bereiken een relatief grote reductie ten
opzichte van deelnemers met minder werkdagen. Als iemand veel dagen werkt, is het
schijnbaar makkelijker om een grotere absolute reductie te realiseren. Tegelijkertijd zien
we juist weer een beperktere reductie bij deelnemers met meer dan vijf werkdagen,
vermoedelijk omdat dit deelnemers zijn met locatie- en tijdgebonden werk (detailhandel of
horeca bijvoorbeeld).

Pagina 74 van 90

2.12 | Gemiddelde reductie van het aantal spitsritten met de auto naar achtergrondkenmerken van
de enquêtedeelnemers
Sociodemografie
Geslacht

Gezinssamenstelling

Opleiding
tww34

Man

-1,28

Alleenstaand

-1,30

Geen

Vrouw

-1,10

Getr./samenw. zonder

-1,20

onderwijs/basisonderwijs

kinderen
Getr./samenw. met

-1,17

kinderen
Alleenstaande ouder

-1,17

Lbo/vbo/vmbo

-1,07

Mavo/3 jaar havo/vwo/vmbo

-1,27

Mbo

-1,31

Havo en vwo

-1,23

bovenbouw/w.o.-propedeuse
Hbo/w.o.-bachelor of -

-1,21

kandidaats
W.o.-doctoraal of -master
Geboortejaar

-1,08

Brutojaarinkomen
huish.

t/m 1950

-1,19

< 30.000 euro

-1,22

1951-1960

-1,14

30.000-60.000 euro

-1,21

1961-1970

-1,17

> 60.000 euro

-1,18

1971-1980

-1,26

Wil niet zeggen

-1,19

1981-1990

-1,28
Autobezit en -gebruik

Aantal auto’s huish.

Eigendom auto

Jaarkilometrage

0

tww

In eigendom

-1,19

< 5.000

-0,92

1

-1,16

Leaseauto

-1,43

5.000-10.000

-1,13

2

-1,24

Bedrijfsauto

-1,34

10.000-20.000

-1,18

3

-1,18

20.000-30.000

-1,21

>3

-1,38

30.000-40.000

-1,31

> 40.000

-1,28

Arbeidsvoorwaarden
Arbeidstijden

Thuiswerken

vast/variabel

mogelijk

Werkdagen per week

( j/n)
Vaste blokken

-1,19

Ja

-1,11

0

Vaste tijdstippen

-1,22

Nee

-1,18

1

tww

Ploegendiensten

-0,74

2

-0,91

Zelf bepalen

-1,26

3

-0,92

4

-1,09

5

-1,31

>5

-0,92

34

tww

Te weinig waarnemingen.

Pagina 75 van 90

2.13 | Gemiddelde reductie van het aantal spitsritten met de auto naar achtergrondkenmerken van
de enquêtedeelnemers (vervolg)
Dagen per week op

Aantal dagen per

vast adres

Aantal dagen per week

week thuiswerken

flexibel

0

-1,09

0

-1,17

0

-1,18

1

-0,95

1

-1,04

1

-1,13

2

-0,96

2

-1,19

2

-1,14

3

-1,05

3

-1,16

3

-0,83

4

-1,14

4

tww

4

-1,02

5

-1,36

>4

tww

5

-1,16

>5

-0,85

>5

-1,09

Pagina 76 van 90

Bijlage 3 SpitsScoren A15 Rotterdam
In deze bijlage worden de resultaten gepresenteerd van het mobiliteitsproject SpitsScoren A15, die
zijn geanalyseerd door TNS NIPO. De resultaten zijn gebaseerd op gegevens die verkregen zijn
door middel van waargenomen ritten van de deelnemers in de weken 44 (26 oktober 2009) tot en
met 26 (4 juli 2010).
Gedurende deze periode hebben 2.041 deelnemers aan het project deelgenomen, waarbij moet
worden aangetekend dat niet alle deelnemers even lang hebben geparticipeerd en/of hun
gemaakte ritten hebben aangemeld. Zo zijn in week 44 de ritten van 793 deelnemers
waargenomen, terwijl het in week 50 om 1.118 deelnemers ging. In week 26 – de laatste week die
in deze rapportage wordt beschreven – waren er 980 deelnemers waargenomen. Deze verschillen
in aantallen deelnemers per week kunnen onder andere worden verklaard door de continue in- en
uitstroom van deelnemers vanwege de continue werving van deelnemers.
Naast het waargenomen rijgedrag is van bijna alle deelnemers (96%) een aantal standaard
achtergrondkenmerken vastgelegd, zoals leeftijd (geboortedatum), geslacht en
huishoudsamenstelling. We noemen dit de proxy gegevens.
Eind maart 2010 is er een enquête afgenomen onder de deelnemers. Naast de registratie van een
aantal aanvullende achtergrondkenmerken (waaronder opleiding en inkomen), werd in deze
enquête ingegaan op de motivaties van de deelnemers achter bepaalde keuzen, zoals
overwegingen om tijdens het project thuis te werken of gebruik te maken van het openbaar
vervoer.
De enquête is ingevuld door 466 deelnemers, wat neerkomt op een respons van 23%. Aangezien
de enquêtedeelnemers in redelijke mate gelijkenis tonen met alle deelnemers kan een relatie
worden gelegd tussen het spitsmijden en de kenmerken en motivaties van de deelnemers.
De resultaten worden in de volgende paragrafen gepresenteerd. In paragraaf 3.1 wordt een beeld
geschetst van de deelnemersgroep. In paragraaf 3.2 worden de effecten van de prijsprikkel bij
SpitsScoren A15 beschreven.
In tabel 3.1 wordt de opzet en uitvoering van SpitsScoren A15 beschreven.

Pagina 77 van 90

3.1 | Kenmerken van SpitsScoren A15
Regio: Stadsregio Rotterdam.
Traject: het betreft de A15 in westelijke richting. De Corridor is de polygoon35 die de
wegbreedte van het A15 traject Vaanplein – Afrit Rozenburg Centrum (hm 58,1 – hm 40,2)
omvat. Daarnaast behoort ook tot de Corridor de wegbreedte van de westelijke rijrichting
van de N492, de N218 (Hartelbrug – kruising N57) en de parallelstructuur ten noorden van
de A15 vanaf Charlois tot aan de Calandbrug (bestaande uit de Vondelingenweg, Oude
Maasweg, Botlekweg en Droespolderweg).
Spitstijden: 06.00-09.00 uur (ochtendspits).
Type regeling: deelnemers ontvangen een startbedrag (afhankelijk van het aantal keren
dat ze in de referentieperiode in de spits hebben gereden). Dat bedrag wordt verminderd
met 5 euro per keer dat ze in de spitstijden op het traject rijden. Na afloop wordt het
resterende bedrag uitbetaald. Via een smartphone melden ze van tevoren of zij de
ochtendspits op de A15 gaan mijden en zo ja, hoe.
VAS-diensten: VAS Reiswijzer. Deze webapplicatie biedt verwachte autoreistijden op basis
van historische verkeersdata. Deze gegevens worden gecombineerd met het tijdstip van de
reis, het weer, vakantieperiodes, seizoen en dag van de week. Andere diensten zijn de
dialogue ports (flexibele kantoorruimte langs de A15) en Pooll (een systeem om aan te
melden voor carpoolen). Daarnaast worden ov-alternatieven aangeboden.
Type gebruikte technische registratietechnieken: cameraregistraties en gps.
Aantal deelnemers: 2.041 (tot 4 juli 2010).
Duur van het project: 26 oktober 2009 – 29 juni 2012.
Metingen: registraties door middel van:
o ritaanmelding door de deelnemers via Smartphone;
o validatie van de aanmelding door middel van camera‟s en gps 36;
o ritkenmerken door middel van gps-registratie (alleen van de aangemelde ritten).

Van iedere deelnemer zijn gedurende vier opeenvolgende weken voor de start van SpitsScoren A15
de spitsritten op het traject waargenomen door middel van kentekenregistraties. Na de start zijn
de verplaatsingen van deelnemers geregistreerd door middel van zelf aangemelde ritten, in
combinatie met camera‟s en gps-waarnemingen.
Iedere ochtend moeten de deelnemers aangeven of ze een rit langs het traject gaan maken en zo
ja, of ze dan gaan spitsmijden. De deelnemers kunnen spitsmijden door wel met de auto te rijden,
maar dan een andere route te kiezen of buiten de spits te rijden. Ook kunnen zij ervoor kiezen een
ander vervoermiddel te nemen of thuis te werken. Opgemerkt zij dat spitsmijden niet hetzelfde is
als SpitsScoren, het criterium waarop de deelnemers worden beloond. We onderscheiden
spitsmijdingen en spitsscores. Stel dat iemand voorafgaand aan deelname al op een vaste dag in
de week buiten de spits rijdt en dat dan ook tijdens deelname doet, dan is dat wel een mijding,
maar geen spitsscore. Op basis van deze gegevens is het spitsmijdingsgedrag van de deelnemer
herleid.

3.1 Profiel deelnemers
Bij de inschrijving is van de deelnemers een beperkt aantal achtergrondkenmerken vastgelegd.

35

Een plat vlak
Er wordt gecontroleerd of deelnemers die aangeven de spits te mijden ook daadwerkelijk niet in de spits
rijden.
36

Pagina 78 van 90

Acht op de tien deelnemers (79%) zijn getrouwd of samenwonend en bijna de helft (48%) heeft
een of meer kinderen. Maar liefst 86% van de deelnemers is van het mannelijk geslacht. De
gemiddelde leeftijd bedraagt 43 jaar.
Bij iets minder dan drie kwart van de deelnemers (73%) is er één auto in het huishouden en
ongeveer een kwart van de huishoudens (23%) bezit twee auto‟s. 88% van de deelnemers heeft
een of meer privéauto‟s tot zijn of haar beschikking en 18% een of meer lease- of bedrijfsauto‟s.
In de enquête die naderhand is uitgezet onder deelnemers is gevraagd naar een aantal aanvullende
achtergrondkenmerken. Deze zijn opgenomen in subparagraaf 3.2.5.

Pagina 79 van 90

3.2 Effecten
In deze paragraaf worden de effecten van de prijsprikkel op het spitsgedrag van de deelnemers
aan SpitsScoren A15 beschreven. Daar waar mogelijk worden de effecten gerelateerd aan de
kenmerken van de deelnemers.
Subparagraaf 3.2.1 gaat in op het aantal spitsritten dat de deelnemers maakten voor de
start;
In subparagraaf 3.2.2 wordt het aantal spitsritten na de start beschreven;
Subparagraaf 3.2.3 toont in welke mate de verschillende deelnemers hebben bijgedragen
aan de reductie van het aantal spitsritten;
Subparagraaf 3.2.4 beschrijft de alternatieven die de deelnemers hebben gekozen;
In de laatste subparagraaf wordt een relatie gelegd tussen het spitsmijden en de
kenmerken van de deelnemers.

3.2.1 Spitsritten voor de start
In de referentieperiode maakten alle deelnemers bij elkaar circa 7.100 (ochtend)spitsritten per
week. Per deelnemer komt dit neer op gemiddeld 3,5 spitsritten per week. Dit hoge gemiddelde is
toe te schrijven aan de selectiecriteria van de deelnemers. Bij SpitsScoren A15 zijn deelnemers
geworven die gemiddeld minimaal 1,5 ochtendspitsrit per week maakten.
Ruim een derde (38%) van het aantal deelnemers aan SpitsScoren A15 maakte voor de start van
het project vier spitsritten per week en een op de vijf deelnemers reed 5 of meer dagen per week
in de spits.
3.2 | Gemiddeld aantal (ochtend)spitsritten per week voor de start
%
100
90
80
70
60
50
38

40
27

30

20
20

16

10
0
2

3

4

5+

Pagina 80 van 90

3.2.2 Spitsritten tijdens de projectperiode
Bij de start van SpitsScoren A15 neemt het gemiddelde aantal ochtendspitsritten per deelnemer
per week af van 3,5 naar 1,9 (figuur 3.3).
Vanaf week 10 in 2010 gaan de gemiddelden nog verder naar beneden, waarbij moet worden
aangetekend dat de weken 14, 19 en 21 weken met feestdagen waren 37. Het overallgemiddelde
voor de projectperiode tot en met week 26 2010 is 1,76: een daling van 49% ten opzichte van de
referentieperiode.
3.3 | Gemiddeld aantal (ochtend)spitsritten per week vóór en tijdens het project

4

3,5

3,48

3

2,5

1,90

2

1,83 1,80 1,84 1,78 1,87 1,84

1,74

1,82 1,81 1,85 1,81 1,85 1,77 1,81

1,93

1,90 1,90
1,71

1,78 1,73

1,5

1,83 1,78 1,78

1,77
1,60

1,52

1,60

1,74

1,59

1,62

1,36

1

0,5

0
voor

w44 w45 w46 w47 w48 w49 w50 w51 w01 w02 w03 w04 w05 w06 w07 w09 w10 w11 w12 w13 w14 w15 w16 w17 w19 w20 w21 w22 w23 w24 w25 w26

In de enquête (zie ook verderop) is specifiek gevraagd naar het aantal ochtendspitsritten met de
auto. De enquêtedeelnemers geven aan voorafgaand aan SpitsScoren A15 gemiddeld 4,14
ochtendspitsritten met de auto via de A15 te hebben gemaakt. Tijdens hun deelname aan
SpitsScoren A15 bedraagt dit gemiddelde naar eigen zeggen 1,74: een daling van 59%.
In de enquête schatten de enquêtedeelnemers het aantal ochtendspitsritten via de A15
voorafgaand aan SpitsScoren A15 dus wat hoger in dan blijkt uit de registraties tijdens de
referentieperiode (respectievelijk 4,14 en 3,48). Tijdens SpitsScoren A15 komt de opgave via de
enquête overeen met de registratiegegevens (respectievelijk 1,74 en 1,76).

37

Om die reden zijn in de weken 8 (krokusvakantie) en 18 (meivakantie) helemaal geen gegevens verzameld.

Pagina 81 van 90

Om de trendmatige ontwikkeling van het gemiddeld aantal spitsritten beter inzichtelijk te maken,
laat figuur 3.4 de gemiddelden voor perioden van vier weken zien. De daling van het gemiddelde
vanaf week 10 komt ook hier naar voren.
De perioden in figuur 3.4 corresponderen met de acht perioden (van vier weken) van SpitsScoren
A15. Bij het bepalen van een periode is rekening gehouden met eventuele vakanties en
feestdagen38.
3.4 | Gemiddeld aantal (ochtend)spitsritten per week vóór en tijdens het project (gebaseerd op
perioden van vier weken)

4

3,5

3,48

3

2,5

2

1,84

1,81

1,82

1,84
1,71

1,74

w10-13

w14-17

1,65

1,73

1,5

1

0,5

0
voor

38

w44-47

w48-51

w01-04

w05-09

Vandaar bijvoorbeeld w05-09: week 8 beslaat een vakantieperiode en is uitgesloten.

Pagina 82 van 90

w19-22

w23-26

Omdat de groep (geregistreerde) deelnemers van week tot week anders is samengesteld39, heeft
iedere week een „eigen‟ referentiewaarde. Daarom hebben we in figuur 3.5 een koppeling gemaakt
met de gemiddelde referentieniveaus van de deelnemers per week.
De figuur maakt duidelijk dat het gemiddelde referentieniveau van de deelnemers gedurende de
projectperiode toeneemt40 (paarse lijn). Afgezet tegen het gemiddeld aantal spitsritten per week
(stippellijn), betekent dit dat de gemiddelde deelnemer naarmate het project vordert in
toenemende mate de spits is gaan mijden (stippellijn-paarse lijn=blauwe lijn).
3.5 | Gemiddeld aantal (ochtend)spitsritten per week tijdens het project afgezet tegen de
gemiddelde referentieniveaus van de betreffende deelnemers in die week
4,00
3,43 3,46 3,47 3,47 3,49 3,48 3,47 3,50 3,49 3,50

3,54 3,53 3,50 3,51 3,53 3,52 3,54 3,55 3,55 3,55 3,55 3,57 3,58

3,65 3,65 3,62 3,64 3,66 3,63 3,64 3,62 3,63

3,00

2,00

1,90 1,83 1,80 1,84

1,78 1,87 1,84 1,74 1,82 1,81 1,85 1,81 1,85 1,77 1,81

1,93

1,71 1,78 1,73

1,90 1,90
1,60 1,52

1,77

1,60

1,59

1,83 1,78 1,78 1,74

1,62

1,36

1,00

,00
w44 w45 w46 w47 w48 w49 w50 w51 w01 w02 w03 w04 w05 w06 w07 w09 w10 w11 w12 w13 w14 w15 w16 w17 w19 w20 w21 w22 w23 w24 w25 w26
-1,00
-1,53 -1,63

-1,67 -1,63 -1,71 -1,62 -1,63 -1,76 -1,68 -1,69 -1,69 -1,72 -1,65 -1,75 -1,71 -1,59

-2,00

-1,83 -1,76 -1,82

-1,67 -1,68
-1,95 -2,03

-1,85
-2,04

-2,05

-1,83 -1,85 -1,86 -1,88

-2,01

-2,29

-3,00
gemiddeld aantal spitsritten in betreffende week (spt)

gemiddeld referentieniveau voor deelnemers in betreffende week (ref)

39

spt-ref

Zo zijn er bijvoorbeeld 54 deelnemers van wie het rijgedrag gedurende alle 32 weken geregistreerd is en 104
deelnemers van wie slechts één week geregistreerd is.
40
Het lijkt erop dat naarmate de projectperiode verstrijkt relatief veel veelrijders participeren.

Pagina 83 van 90

3.2.3 Deelnemers die wel en deelnemers die niet zijn gaan spitsmijden
Zoals de figuren 3.3, 3.4 en 3.5 laten zien, zijn de deelnemers na de start van SpitsScoren A15
minder ochtendspitsritten met de auto gaan maken.
Dat wil niet zeggen dat dit voor iedere deelnemer geldt: figuur 3.6 laat zien dat circa 10% van de
deelnemers gemiddeld per week net zo veel autospitsritten is blijven maken, circa 3% is zelfs meer
autospitsritten gaan maken. Mogelijk woog de tijdwinst tijdens het project vanwege kortere
reistijden voor deze laatste groep deelnemers zwaarder dan de prijsprikkel. Veruit de grootste
groep, 87%, is wel minder spitsritten gaan maken.
3.6 | Percentage deelnemers dat minder vaak, even vaak en vaker in spits is gaan rijden
%
100
87

90
80
70
60
50
40
30
20

10
10
3
0
minder vaak

gelijk

vaker

Tabel 3.7 laat een nadere onderverdeling van deze drie groepen zien.
Op de verticale as staat het aantal spitsritten per week voor de start en op de horizontale as het
aantal spitsritten na de start. In iedere cel is het aandeel deelnemers weergegeven. Op de
diagonaal staan de deelnemers die net zo veel spitsritten zijn blijven maken. Onder de diagonaal
bevinden zich de deelnemers die minder spitsritten zijn gaan maken en boven de diagonaal de
deelnemers die meer spitsritten zijn gaan maken. Zo laat de tabel bijvoorbeeld zien dat 7,5% van
de deelnemers voor de start gemiddeld drie spitsritten per week maakte en na de start twee.

3.7 | Percentage deelnemers verdeeld over het aantal spitsritten per week dat zij voor en na de
start maken
Aantal spitsritten auto per week na de start
Aantal

Totaal

0

1

2

3

4

5+

2

3,0%

6,9%

4,1%

1,3%

0,4%

0,0%

15,7%

auto per

3

4,3%

10,6%

7,5%

2,9%

1,0%

0,2%

26,6%

week voor de

4

6,3%

11,9%

10,4%

6,1%

2,8%

0,2%

37,8%

5+

4,4%

5,8%

4,2%

3,0%

2,4%

0,1%

19,9%

17,9%

35,2%

26,3%

13,4%

6,7%

0,5%

100,0%

spitsritten

start
Totaal

Pagina 84 van 90

Uit deze tabel kan worden afgelezen dat ruim de helft (53%) van de deelnemers na de start van
SpitsScoren A15 nog maar nul of één spitsrit per week maakt. 18% van de deelnemers rijdt zelfs
geheel niet meer in de spits (nul spitsritten). Opvallend bij deze groep is dat daarvan weer zes op
de tien deelnemers voor de start gemiddeld vier of vijf spitsritten per week maakten. Deze
deelnemers hebben hun gedrag dus drastisch weten aan te passen.

3.2.4 Alternatieven voor de spits
In paragraaf 3.2.2 wordt getoond dat het aantal ochtendspitsritten dat wekelijks door de
deelnemers wordt gemaakt tijdens het project (veel) lager ligt dan in de referentieperiode.
In deze paragraaf wordt in kaart gebracht welke alternatieven de deelnemers hebben gekozen om
de spits te mijden volgens de enquêtegegevens. Zoals vermeld in de inleiding is de enquête door
slechts 466 deelnemers ingevuld.
Hoewel dit in principe voldoende is om met een betrouwbaarheidsniveau van 95% en een
foutenmarge van 5% uitspraken te doen over alle deelnemers (n=2.041), is het toch goed om te
kijken naar de mate waarin de enquêtedeelnemers qua samenstelling representatief zijn voor alle
deelnemers. In tabel 3.8 wordt een aantal gegevens vergeleken.
3.8 | Vergelijking achtergrondkenmerken enquêtedeelnemers met alle deelnemers
Enquêtedeelnemers
(n=466)
Alleenstaand (%)
Heeft kinderen (%)
Man (%)
Gemiddelde leeftijd
Een of meer privéauto‟s (%)
Een of meer leaseauto‟s (%)
Gemiddelde referentiewaarde
Gemiddeld aantal ochtendspitsritten per week tijdens
het project41
Gemiddelde reductie in het aantal ochtendspitsritten

Alle deelnemers
(n=2.041)
17
45
86
45
91
15
3,6

21
48
86
43
88
18
3,5

1,7
-2,0

1,6
-2,0

Uit de tabel kan worden opgemaakt dat de enquêtedeelnemers in redelijke mate gelijkenis tonen
met alle deelnemers. Ze zijn minder vaak alleenstaand (verschil van 4%), hebben minder vaak
kinderen (verschil van 3%) en zijn gemiddeld genomen iets ouder (verschil van 2 jaar). Verder zijn
ze in iets sterkere mate met de auto in de ochtendspits te vinden (verschil van 0,1), maar is de
gerealiseerde reductie gelijk aan die van alle deelnemers (-2,0 ochtendspitsritten). Het lijkt er dus
op dat we, ondanks deze kleine verschillen, de antwoorden van de deelnemers aan de enquête
kunnen gebruiken om het gebruik van alternatieven (voor het rijden over de A15 of parallelle
wegen met de auto in de ochtendspits) in kaart te brengen.

41

Deze gemiddelden op persoonsniveau zijn lager dan de wekelijkse gemiddelden, zoals opgenomen in figuur
22. Hieruit kan afgeleid worden dat het aantal weken waarin het rijgedrag van een deelnemer geregistreerd is
positief samenhangt (r=0,310) met de mate waarin men niet in de ochtendspits rijdt. Deelnemers die langer
(meer weken) deelnemen, zijn dus betere spitsscoorders.

Pagina 85 van 90

Eerder of later van huis
In figuur 3.9 is voor de perioden van SpitsScoren A15 het gemiddelde aantal ritten per week buiten
de ochtendspits te zien. De ontwikkeling van dit gemiddelde – een daling vanaf week 10 – is
ongeveer gelijk aan die van het gemiddelde aantal spitsritten per week, zoals opgenomen in figuur
18. Het overallgemiddelde is 1,92.
Het is niet mogelijk om het geregistreerde reisgedrag buiten de ochtendspits tijdens de
projectperiode te spiegelen aan dat van vóór de projectperiode.
3.9 | Gemiddeld aantal (geregistreerde) ritten per week buiten de ochtendspits tijdens het project
(gebaseerd op perioden van vier weken)

2,50

2,07

2,11
2,03

2,04

2,00

1,88
1,77

1,72

1,76

1,50

1,00

0,50

0,00
w44-47

w48-51

w01-04

w05-09

w10-13

w14-17

w19-22

w23-26

Uit de enquêtegegevens kunnen we wel informatie ontlenen over de ritten buiten de spits voor
aanvang van het project. Aan de enquêtedeelnemers is gevraagd aan te geven hoeveel ritten per
week ze voorafgaand aan hun deelname aan SpitsScoren A15 buiten de ochtendspits via de A15
reden.
Zij geven aan dat ze vóór SpitsScoren A15 gemiddeld 0,51 ritten per week buiten de ochtendspits
via de A15 reden en tijdens SpitsScoren A15 1,84 ritten per week. Dit komt redelijk overeen met
het gemiddelde zoals bepaald via de registraties (1,92).
Op basis van de enquêtegegevens kan geconcludeerd worden dat de deelnemers tijdens de
projectperiode vaker buiten de ochtendspits over de A15 zijn gaan reizen.

Pagina 86 van 90

Thuiswerken
Enquêtedeelnemers geven aan voorafgaand aan hun deelname aan SpitsScoren A15 gemiddeld
0,05 werkdagen per week thuis te werken. Tijdens SpitsScoren A15 bedraagt dit gemiddelde 0,17
werkdagen.
Voorafgaand aan het project werken 19 enquêtedeelnemers een of meer werkdagen thuis, tijdens
het project zijn dit er 52.
Hieruit blijkt dat de enquêtedeelnemers die al thuiswerkten voorafgaand aan SpitsScoren A15 dit
tijdens het project vaker zijn gaan doen en dat er ook nieuwe thuiswerkers zijn bijgekomen.
Ook is gevraagd aan te geven hoeveel uur per week men gemiddeld werkt op een vast werkadres,
thuis of elders. De enquêtedeelnemers hebben dit aangegeven voor zowel de periode voordat ze
deelnamen aan SpitsScoren A15 als de periode tijdens SpitsScoren A15. Het gemiddeld aantal uren
per locatie is opgenomen in tabel 3.10.
3.10 | Gemiddeld aantal uren per locatie vóór en tijdens SpitsScoren A15 (bron: enquête
SpitsScoren A15, n=466)

Vaste werkadres
Thuis
Elders

Voorafgaand aan SpitsScoren A15
35,7
1,0
0,6

Tijdens SpitsScoren A15
33,9
2,4
0,7

Het gemiddelde aantal uren per week dat de enquêtedeelnemers thuiswerken is toegenomen,
terwijl het gemiddelde aantal uren op de vaste werklocatie is afgenomen.
Voorafgaand aan SpitsScoren A15 geven 80 enquêtedeelnemers aan een of meer uren per week
thuis te werken, tijdens het project zijn dit er 136.
Ook hier is een toename in het aantal uren per week dat enquêtedeelnemers thuiswerken naast
een toename in het aantal enquêtedeelnemers dat een aantal uren thuiswerkt. Onder deze groep
vallen ook enquêtedeelnemers, die niet een hele dag thuiswerken, maar ‟s ochtends thuiswerken
en na de spits naar hun werk vertrekken.

Pagina 87 van 90

Gebruik andere modaliteiten
Om de spits met de auto te mijden, kan ook gebruik gemaakt worden van alternatieve
vervoerwijzen.
In figuur 3.11 is het gemiddelde aantal werkdagen per week opgenomen dat de
enquêtedeelnemers gebruik maken van alternatieve vervoermiddelen. Voor de volledigheid hebben
we ook het gemiddelde aantal werkdagen per week opgenomen dat de enquêtedeelnemers met de
auto over of buiten de A15-corridor hebben gereden.
3.11 | Gemiddeld aantal werkdagen per week dat gebruik wordt gemaakt van … (bron: enquête
SpitsScoren A15, n=466)

4,5
4,14
4

3,5
3

2,5

2

1,84

1,74

1,5
1
0,56

0,51
0,5
0,17

0,11

0,23
0,06

0,14

0,25
0,1

0,01 0,05

0

0,01

0,04 0,04

0
Auto in ochtendspits
A15

Auto buiten
ochtendspits A15

Auto buiten corridor

Carpool

Motor

Voor

Scooter/brommer/fiets

Openbaar vervoer

Groepsvervoer

Anders

Tijdens

Uit de figuur wordt duidelijk dat de rol van alternatieve vervoerwijzen weliswaar zeer beperkt is,
maar wel is toegenomen tijdens de projectperiode. Desalniettemin kiezen de enquêtedeelnemers er
vooral voor om buiten de ochtendspits met de auto over de A15 te rijden. Dit doen ze gemiddeld
3,5 keer zo vaak tijdens SpitsScoren A15 als daarvoor.
Gebruik alternatieve route
Uit figuur 3.11 valt ook op te maken dat de enquêtedeelnemers tijdens SpitsScoren A15 ook veel
vaker dan daarvoor met de auto buiten de corridor rijden (andere route dan via Vaanplein of
Rozenburg). Voorafgaand aan hun deelname aan SpitsScoren A15 is dit gemiddeld 0,17 keer per
week, tijdens hun deelname 0,56 keer per week.

Pagina 88 van 90

Resumerend
Van de verschillende alternatieven voor het in de ochtendspits met de auto over de A15 rijden zijn
de deelnemers vooral met de auto buiten de ochtendspits blijven rijden. De rol van alternatieve
vervoerwijzen was en is zeer beperkt. Hetzelfde geldt eigenlijk ook voor de mate waarin
thuisgewerkt wordt. De deelnemers kiezen er vooral voor om buiten de ochtendspits met de auto
over de A15 te rijden of om gebruik te maken van routes buiten de A15-corridor om.
De gemiddelde (jaar)kilometrages met de auto voorafgaand aan en tijdens SpitsScoren
ondersteunen deze bevinding. De verschillen tussen beide gemiddelden zijn klein: 24.000 kilometer
voorafgaand aan SpitsScoren, 22.300 kilometer tijdens SpitsScoren. De omvang van het
autogebruik neemt dus nauwelijks af, het is vooral de manier waarop de deelnemers de auto
gebruiken die wijzigt.

3.2.5 Relatie tussen het spitsmijden en kenmerken van de deelnemers
In deze paragraaf wordt ingegaan op de relatie tussen het spitsmijdingsgedrag en de kenmerken
van de enquêtedeelnemers. Hiertoe is voor de achtergrondkenmerken (proxy gegevens) zoals ze
aan de orde zijn gekomen in paragraaf 3.1 de gemiddelde reductie van het aantal spitsritten
berekend. Hoewel een gemiddelde niet zaligmakend is, geeft het een idee van de relatie die er
bestaat tussen achtergrondkenmerken en spitsmijdingsgedrag. Om extra verdieping in de
resultaten aan te brengen, wordt ook gekeken naar een aantal aanvullende achtergrondkenmerken
zoals dat verzameld is bij de enquête.
Geslacht (proxy)
De gemiddelde reductie onder mannen is groter dan onder vrouwen: respectievelijk -2,09 en -1,98
ochtendspitsritten.
Huishoudsamenstelling (proxy)
Samenwonenden of gehuwden realiseren met gemiddeld -2,09 ritten een sterkere reductie dan
alleenstaanden (-1,98). Er is geen verschil tussen huishoudens met en zonder kinderen.
Aantal auto’s in huishouden (proxy)
De gerealiseerde reductieniveaus gerelateerd aan het aantal auto‟s in een huishouden laat geen
eenduidig resultaat zien. De gemiddelde reductie bij huishoudens met één auto bedraagt -2,12, bij
huishoudens met twee auto‟s -1,98 en bij huishoudens met drie auto‟s -1,88. Als daarbij
onderscheid wordt gemaakt naar privéauto‟s en leaseauto‟s, zien we dat de gemiddelde reductie
afneemt bij meer dan één privéauto in het huishouden en toeneemt bij meer dan één leaseauto in
het huishouden.
Aantal werkdagen (enquête)
Dit effect is moeilijk te bepalen, aangezien bijna alle enquêtedeelnemers (95%) vier of meer dagen
in de week werken.
Wel is te zien dat de gemiddelde reductie bij vier werkdagen in de week -1,74 bedraagt, bij vijf
werkdagen -1,99 en bij zes werkdagen -2,51.
Mogelijkheid tot thuiswerken (enquête)
Opvallend is dat deelnemers die niet in de gelegenheid worden gesteld om thuis te werken
(conform hun arbeidsvoorwaarden) een grotere reductie realiseren dan deelnemers die wel kunnen
thuiswerken.

Pagina 89 van 90

Werksituatie (enquête)
Hoe flexibeler de werksituatie is wat betreft de werktijden, des te groter de gemiddelde reductie.
Zo realiseren enquêtedeelnemers die in ploegendiensten werken een gemiddelde reductie van
-1,52, terwijl enquêtedeelnemers die meestal zelf hun begin- en eindtijden kunnen bepalen een
reductie maken van -2,17.
Brutohuishoudinkomen (enquête)
Het brutohuishoudinkomen heeft geen eenduidige relatie met de mate waarin een reductie in het
aantal ochtendspitsritten wordt gerealiseerd.
Opleiding (enquête)
Ook opleiding kent geen eenduidige relatie met de gerealiseerde reductie: w.o.‟ers realiseren
-2,27, hbo‟ers -1,94, mbo‟ers -2,15 en lbo‟ers/vbo‟ers -2,29.

Pagina 90 van 90