Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 015

Kindermishandeling

Nr. 161

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2019
In november 2018 heeft de Minister van Justitie en Veiligheid uw Kamer
het onderzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld (NRMSGK) «Dadermonitor seksueel geweld tegen kinderen»
aangeboden.1
In de aanbiedingsbrief is aangegeven dat het kabinet dit rapport van
belang acht voor het krijgen van inzicht in de aard en omvang van
seksueel geweld tegen kinderen. Het kabinet hecht veel waarde aan het
tegengaan van seksueel geweld tegen kinderen. Elke vorm van seksueel
geweld tegen kinderen is weerzinwekkend en dient bestreden te worden.
Daarom werken politie, het openbaar ministerie (OM) en andere partijen
dag in dag uit hard om deze ernstige misstanden aan te pakken.
Zedendelicten zoals het seksueel misbruik van kinderen zijn ernstige
schendingen van de lichamelijke en de geestelijke integriteit van het
slachtoffer. Zedenzaken zijn daarmee ingrijpende zaken die vaak veel
emoties in de samenleving oproepen. De gevolgen zijn ingrijpend en
langdurig voor degenen die het betreft en hun directe omgeving. Maar
ook voor mensen die ten onrechte beschuldigd worden van het plegen
van een zedendelict zijn de gevolgen groot. Met de belangen van al deze
betrokkenen dient in de verschillende fases van het opsporingsonderzoek
en de vervolging zo goed mogelijk rekening te worden gehouden. Dit
vraagt om uiterste zorgvuldigheid van de betrokken instanties tijdens het
opsporingsonderzoek en de vervolging.
De NRMSGK doet drie aanbevelingen op het terrein van de digitale
opsporing en het registratieproces met betrekking tot de uitkomsten van
het informatieve gesprek en de doorverwijzing van slachtoffers. De
NRMSGK heeft ook in de voorbereiding en afronding van het onderzoek
een aantal malen overleg gevoerd met de betrokken partijen. Wij hebben
1

kst-31015-161
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 31 015, nr. 158

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 161

1

uw Kamer aangegeven2 in gesprek te gaan met de betrokken organisaties,
in elk geval de politie en het OM, gelet op de nadruk op de digitale
opsporing bij het bestrijden van seksueel geweld tegen kinderen
(werkwijze, randvoorwaarden en instructies).
Hieronder gaan wij in op de aanbevelingen zoals gedaan door de
NRMSGK.
1. Onderzoek intensivering digitale opsporing: de Nationaal Rapporteur
beveelt de Minister van Justitie en Veiligheid aan te onderzoeken wat
er nodig is voor intensivering van digitale opsporing in zaken van
seksueel geweld tegen kinderen en te voorzien in de randvoorwaarden om dit te bewerkstelligen.
2. Integreer digitale opsporing in werkwijze: de Nationaal Rapporteur
beveelt het Openbaar Ministerie en de Nationale Politie aan relevante
bevindingen uit het onderzoek van de Minister van Justitie en
Veiligheid naar de nodige veranderingen in de opsporing in zaken
van seksueel geweld tegen kinderen te bestendigen in de aanwijzingen en instructies voor opsporing.
Reactie op aanbevelingen 1 en 2:
De maatschappij digitaliseert. Ook daders van seksueel misbruik maken
soms gebruik van digitale hulpmiddelen om het slachtoffer bijvoorbeeld
in te palmen of om het seksueel misbruik vast te leggen. Dit digitaal
(beeld)materiaal kan zeer relevant zijn voor het bewijs. Het OM stelt in de
«Aanwijzing zeden»3 dat in toenemende mate bewijs van zedendelicten
zich bevindt op gegevensdragers. Daarbij geeft het OM aan dat van
belang is dat deze gegevensdragers waar mogelijk in een zo vroeg
mogelijk stadium van het opsporingsonderzoek in beslag worden
genomen en worden onderzocht.
Om hier in de opsporingspraktijk goede invulling aan te kunnen geven, is
van belang dat de politie in den brede – niet alleen voor online kindermisbruik en zedendelicten – beschikt over voldoende kennis om dit bewijsmateriaal te vergaren conform de daartoe bestaande wettelijke mogelijkheden.
Het kabinet juicht het daarom toe dat de politie het belang van deze
kennis onderschrijft en dit structureel borgt in de opleidingen. In 2018
heeft de politie daarnaast digitale bewustwordingsdagen georganiseerd.
Om digitaal bewustzijn te borgen is de politie in samenwerking met de
politieacademie een module aan het ontwikkelen, specifiek voor zedenrechercheurs. Hierdoor ontstaat steeds meer bewustzijn voor het belang en
de (opsporings)mogelijkheden van de digitale dimensie bij een opsporingsonderzoek. Samen met het OM worden de mogelijkheden en de
randvoorwaarden voor het vergroten van bewustzijn en het toepassen in
het opsporingsonderzoek nader verkend. De Nationaal Rapporteur heeft
aangekondigd dit jaarlijks te toetsen. Wij zullen dit traject uiteraard met
belangstelling volgen.
Er is sprake van een substantiële stijging van het aantal meldingen van
kinderporno en andere vormen van online seksueel kindermisbruik bij de
politie, van ca. 3.000 in 2014 naar ca. 18.000 in 2017. Het beeld is dat dit
aantal in 2018 is doorgestegen naar ca. 30.000. Deze trend vind ik
zorgelijk. Een ontwikkeling van deze aard maakt dat extra investeringen in
opsporing alléén ontoereikend zullen zijn. Daarom startten wij begin 2018
met een hernieuwde aanpak van online seksueel kindermisbruik, waarin
ook wordt ingezet op publieke-private samenwerking en preventieve
2
3

Kamerstuk 31 015, nr. 158
https://www.om.nl/vaste-onderdelen/zoeken/@94030/aanwijzing-zeden/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 161

2

maatregelen.4 Een overzicht van een stand van zaken vindt u in twee
recente Kamerbrieven.5
In de Dadermonitor wordt bij deze aanbeveling gesteld dat de zogeheten
Teams Bestrijding Kinderpornografie en Kindersekstoerisme (TBKK’s)
sinds 2012 qua omvang hetzelfde zijn gebleven ondanks een enorme
toename van meldingen en complexiteit van zaken.
Vanaf 2015 is de bestrijding van kinderporno één van de landelijke
prioriteiten van de Veiligheidsagenda en sinds 2012 is de bestrijding
ingebed in een landelijke programma Zeden, kinderporno en kindersekstoerisme. De aanpak is uitgegroeid tot een effectieve opsporing, met één
nationale en tien regionale eenheden, waar 150 professionele politiemensen hun werk doen. Deze teams beschikken niet alleen zelf over
digitale expertise, maar kunnen daarnaast digitale expertise inschakelen
vanuit de teams digitale opsporing.
Binnen de politie wordt nauw samengewerkt tussen de teams Zeden en
als onderdeel daarvan de Teams Bestrijding Kinderpornografie en
Kindersekstoerisme en de Teams Digitale Opsporing en het Team High
Tech Crime. De expertise en opgedane ervaringen in deze domeinen
komen ten goede aan deze specifieke aanpakken.
Tegelijkertijd onderkent de Ministerie van Justitie en Veiligheid de
toenemende druk op de opsporing, onder meer door het gestegen aantal
meldingen. Mede daarom is de Kamer op 15 juni 2018 geïnformeerd over
de wijze waarop de extra beschikbare middelen uit het regeerakkoord wil
inzetten.6 Een stevig accent is gelegd op een toekomstgerichte versterking
van de opsporing. Er wordt substantieel geïnvesteerd in het versterken
van de aanpak van cybercrime en internationale samenwerking door het
hiertoe aanstellen van 111 fte bij de landelijke eenheid – waarvan 46 fte
voor cybercrime – en 60 fte agenten met specifieke digitale expertise ten
behoeve van de regionale eenheden. Criminelen maken immers volop
gebruik van de nieuwe mogelijkheden van internet en onze globaliserende
wereld. Deze middelen zijn gericht op versterking van de bredere aanpak
van cybercrime.
Naast juridische beperkingen voor de digitale opsporing, voortvloeiende
uit het wettelijk kader, dient per geval een proportionaliteitsafweging te
worden gemaakt. Met de financiële middelen (30 mln.) die in 2018 reeds
zijn vrijgemaakt voor diverse betrokken partijen voor onder andere
«cyber», wordt ook in algemene zin de digitale expertise (tools) van de
politie versterkt.
De NRMSGK stelt dat de «hackbevoegdheid» van de politie «waar
mogelijk en noodzakelijk» moet worden ingezet. Deze bevoegdheid is in
het wetsvoorstel Computer Criminaliteit III7 opgenomen als de
bevoegdheid tot binnendringen in geautomatiseerd werk. Inzet van deze
bevoegdheid is mogelijk, mits wordt voldaan aan wettelijke vereisten,
waaronder de toepasselijke wettelijke strafbedreiging. Ook kan deze
bevoegdheid ondersteunend zijn aan de programmatische hernieuwde
aanpak van online seksueel kindermisbruik/kinderporno.
Uit bovenstaande volgt dat door de betrokken partijen hard wordt gewerkt
aan de intensivering van digitale opsporing. De gewenste additionele
focus van opsporing wordt op dit moment niet bewerkstelligt door een
onderzoek of het aanpassen of wijzigen van instructies of aanwijzingen.
4

Kamerstuk 31 015, nr.135
Kamerstukken 31 015, nrs. 157 en 160
6
Kamerstuk 29 628, nr. 784
7
Wetsvoorstel Computer Criminaliteit III, Kamerstuk 34 372
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 161

3

3. Registreer verwijzing slachtoffers: de Nationaal Rapporteur beveelt de
Nationale Politie aan inzichtelijk te maken: (a) waarom een slachtoffer
na het informatief gesprek besluit geen aangifte te doen en (b) naar
welke hulpverlening dit slachtoffer is doorverwezen.
Reactie op aanbeveling 3:
De specifieke overwegingen van slachtoffers bij het doen van aangifte is
recent onderzocht door het WODC.8 9 In de beleidsreactie aan de Kamer
heeft mijn ambtsvoorganger aangegeven welke aanbevelingen uit het
WODC-onderzoek, op welke wijze zullen worden opgepakt.10 Hierin staat
gemeld welke acties er van start zijn gegaan om de rechtspositie van
zedenslachtoffers te verbeteren, en welke extra aandacht voor hen nodig
is voor de toegang tot zorg en recht.
Naar aanleiding van de EU-richtlijn minimumnormen is de positie van het
slachtoffer in de wetgeving, beleid en instructies van het OM versterkt. Bij
het bewerkstelligen van maatwerk richting het slachtoffer wordt de
kwetsbaarheid van het slachtoffer mede als uitgangspunt genomen. In de
Aanwijzing Zeden van het OM is bovendien meer aandacht voor de
bescherming van slachtoffers tegen secundaire victimisatie, waarbij
specifiek gelet wordt op het beperken van het aantal ondervragingen en
het vermijden van onnodige vertraging van het proces. Ook is daarin
aandacht voor de verantwoordelijkheden jegens (minderjarige) slachtoffers, onder meer vanuit het oogpunt van de veiligheid van slachtoffers
en specifieke (beschermings-)behoeften van minderjarige slachtoffers.
De overheid – inclusief de politie – zet al geruime tijd in om de drempels
bij het melden van seksueel misbruik zo laag mogelijk te maken. Het
Centrum Seksueel Geweld (CSG) heeft een belangrijke rol hierin, waar
slachtoffers laagdrempelig terecht kunnen voor psychische ondersteuning, forensisch-medisch onderzoek en medische zorg. Daarnaast
werkt de strafrechtketen ook samen met instanties zoals Slachtofferhulp
Nederland, Veilig Thuis, GGD en GGZ-instellingen om regionaal een
laagdrempelige toegang tot het recht en de zorg voor slachtoffers van
seksueel misbruik en seksueel geweld mogelijk te maken.
De politie start bij zedenzaken met een informatief gesprek. Het informatief gesprek dient enerzijds om de melder te informeren over de
gevolgen van het doen van aangifte en de mogelijke impact van het
strafrechtelijke traject. Daarnaast wordt informatie gegeven over de
mogelijkheden van hulpverlening, slachtofferrechten en juridische
bijstand. Anderzijds wordt op basis van de inhoud van het gesprek door
politie en OM afgewogen of strafrechtelijk optreden aangewezen is, en zo
ja, op welke wijze.
Aangifte doen is geen vrijblijvende zaak. Een eenmaal gedane aangifte
kan niet worden ingetrokken en is de start van een strafrechtelijk
onderzoek. Een slachtoffer kan desgewenst wel na het doen van aangifte
schriftelijk laten weten wat de (eventueel veranderde) wensen zijn rondom
strafvervolging.
Na het informatief gesprek wordt een melder in beginsel een bedenktijd
gegund voor het doen van aangifte. Dit geldt met name voor gevoelige
situaties waarin de melder en de verdachte elkaar kennen. De bedenktijd
8

https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/2712-de-beleving-van-slachtoffers-vanzedenmisdrijven-van-het-strafproces-van-aangifte-tot-tenuitvoerlegging.aspx
9
Momenteel verricht de Inspectie Justitie en Veiligheid een onderzoek naar het proces
rondom zeden van politie en het OM. De bejegening van slachtoffers maakt hier onderdeel
van uit. De Kamer wordt geïnformeerd na publicatie van dit rapport.
10
Kamerstuk 33 552, nr. 33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 161

4

bestaat omdat een strafrechtelijk onderzoek en strafproces heel
bezwarend kan zijn voor een slachtoffer. Het is belangrijk om daar bewust
bij stil te staan, voordat de stap van aangifte wordt gedaan. De politie
begeleidt het slachtoffer naar een Centrum Seksueel Geweld om daar
medische, psychische en forensische zorg te krijgen. Zo kunnen – met
instemming van het slachtoffer – sporen worden veilig gesteld en kan het
slachtoffer medische zorg krijgen, bijvoorbeeld om een SOA te
voorkomen. In het CSG kan het slachtoffer spreken met de zedenrechercheur, waarbij dan bijvoorbeeld het informatieve gesprek plaatsvindt.
Als het slachtoffer zich een grondig en afgewogen oordeel heeft gevormd
over de consequenties van het inzetten van het proces van opsporing en
vervolging en af wil zien van de bedenktijd, dan kan meteen een aangifte
worden opgenomen. Dat kan bijvoorbeeld ook in situaties van actueel
misbruik of heterdaadsituaties.
Het voeren van een informatief gesprek met een minderjarig slachtoffer
vergt de juiste inzet van de politie. Om die reden worden hierbij vaak door
de politie gedragsdeskundigen en andere relevante disciplines betrokken.
Dat gebeurt zeer zorgvuldig waarbij zoveel mogelijk rekening wordt
gehouden met de (specifieke) kwetsbaarheid van het minderjarige
slachtoffer. Dit alles ten einde het slachtoffer zo min mogelijk te belasten.
Ook de zedenofficieren van het OM zijn gespecialiseerd en professioneel
in de omgang met minderjarige zedenslachtoffers.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 161

5