Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

23 987

Lidmaatschap van de Europese Unie

Nr. 231

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN DE STAATSSECRETARIS
VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2018
In aanvulling op de beantwoording van het verzoek van de vaste
commissie voor Europese Zaken van 18 januari 2018, de beantwoording
van de Kamervragen over de economische consequenties van het vertrek
van het VK uit de Europese Unie (EU) («Brexit») van de leden Amhaouch,
Geurts en Omtzigt (allen CDA) van 6 februari 2018 (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1068), de beantwoording van de Kamervragen over
de economische consequenties van de Brexit voor Nederland van de
leden Amhaouch, Geurts en Omtzigt (allen CDA) van 19 februari 2018
(Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1206), de kabinetsreactie op het
KPMG rapport en op vragen omtrent Brexit van 20 februari 2018
(Kamerstuk 23 987, nr. 217) bieden wij, mede namens de Minister van
Buitenlandse Zaken, de Minister van Economische Zaken en Klimaat, de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de staatsecretaris
van Financiën, u hierbij een overzicht van de verschillende activiteiten die
het kabinet onderneemt om het bedrijfsleven voor te bereiden en te
ondersteunen bij de naderende Brexit.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

kst-23987-231
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 987, nr. 231

1

Voortgang Brexit-onderhandelingen
De Europese Commissie en het Verenigd Koninkrijk (VK) presenteerden op
19 maart 2018 een principeakkoord over een aantal onderdelen van de
verdragstekst voor het terugtrekkingsakkoord, namelijk over de
overgangsperiode, burgers, financiële afwikkeling en over verschillende
andere onderwerpen aangaande de terugtrekking, zoals lopende
douane-procedures. Dit is een belangrijke stap op weg naar een definitief
akkoord op grond van artikel 50 EU-verdrag voor een ordelijke terugtrekking van het VK uit de Europese Unie (EU). Het kabinet verwelkomt
deze voortgang. Het risico op een Brexit zonder terugtrekkingsakkoord,
het zogenaamde cliff-edge-scenario, is met dit akkoord afgenomen maar
niet weggenomen.
Het is de intentie van de EU27 en het VK dat het terugtrekkingsakkoord
ook vergezeld zal gaan van een politieke verklaring over het kader van de
toekomstige betrekkingen. Tijdens de overgangsperiode kan een akkoord
over de toekomstige relatie worden gesloten opdat deze kan worden
toegepast in de periode daarna.
Dit voorlopig akkoord wordt pas definitief als er overeenstemming komt
over het gehele terugtrekkingsakkoord. Er is nog een aantal essentiële
onderdelen waarover de partijen nog geen overeenstemming hebben
bereikt. Er is mogelijkerwijze pas op het laatste moment zekerheid dat het
terugtrekkingsakkoord, inclusief de overgangsfase, daadwerkelijk in
werking zal treden. Het getuigt van verstandig beleid om ons voorzichtigheidshalve op het cliff-edge-scenario voor te bereiden en het bedrijfsleven
te adviseren dat ook te doen. Zoals aangegeven in de brief van 19 februari
jl. (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1206), heeft het kabinet
besloten de capaciteit bij de douane en landbouwgerelateerde keuringsorganisaties uit te breiden.
Ook in een scenario waarbij het VK op 30 maart 2019 uit de EU treedt met
een terugtrekkingsakkoord, inclusief een overgangsperiode waardoor het
EU-acquis ook nog de gehele overgangsperiode (in beginsel tot en met
31 december 2020) van toepassing blijft, moet Nederland zich voorbereiden op de nieuwe relatie met het VK.
Zodoende kunnen de volgende scenario’s worden onderscheiden:
– Een scenario waarbij het VK op 30 maart 2019 uit de EU treedt zonder
een terugtrekkingsakkoord (het cliff-edge-scenario).
– Een scenario waarbij het VK op 30 maart 2019 uit de EU treedt met een
terugtrekkingsakkoord, inclusief een overgangsperiode, waardoor het
EU-acquis ook nog de gehele overgangsperiode (in beginsel tot en met
31 december 2020) van toepassing blijft, maar zonder akkoord over de
toekomstige relatie (deal-scenario zonder akkoord toekomstige relatie).
– Een scenario waarbij het VK op 30 maart 2019 uit de EU treedt met een
terugtrekkingsakkoord, inclusief een overgangsperiode, waardoor het
EU-acquis ook nog de gehele overgangsperiode (in beginsel tot en met
31 december 2020) van toepassing blijft, en met na afloop een akkoord
over de toekomstige relatie (deal-scenario met akkoord toekomstige
relatie).
Zoals door de Minister van Buitenlandse Zaken aangegeven in zijn reactie
van 12 januari 2018 (Kamerstuk 23 987, nr. 208) op de conclusies en
aanbevelingen van de Brexit-rapporteurs van uw Kamer (Kamerstuk
23 987, nr. 196) brengen alle departementen momenteel in kaart welke
maatregelen moeten worden genomen om de verstoringen als gevolg van
de terugtrekking van het VK uit de EU, in de bovenstaande scenario’s,
zoveel mogelijk te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 987, nr. 231

2

Brexit zal grote gevolgen hebben op de Nederlandse handel en economie
Het VK is een belangrijke handelspartner van Nederland en onze
economieën zijn nauw verweven. Het VK is na Duitsland en België de
derde exportbestemming van Nederlandse bedrijven. In 2017 exporteerde
Nederland voor EUR 39 miljard aan goederen en EUR 21,7 miljard aan
diensten naar het VK.1 Het VK was in 2017 de derde handelspartner van
Nederland in internationale diensten, achter Duitsland en de Verenigde
Staten. De export van goederen en diensten naar het VK droeg in 2016
voor 3,2% bij aan het bbp.2 Op dit moment zijn er 200.000 banen in
Nederland afhankelijk van de uitvoer met het VK.3
Nederlandse bedrijven en instellingen hebben eind 2015 ter waarde van
EUR 454 miljard aan directe investeringen uitstaan in het VK. Dit is ruim
11% van alle uitstaande Nederlandse investeringen in het buitenland.
Vanuit het VK staat EUR 335 miljard aan investeringen uit in Nederland.
Hiermee neemt het VK de derde positie in, achter de VS en Luxemburg.4
De keuze van het VK om niet langer deel te willen uitmaken van de
Europese interne markt en de douane-unie zal onherroepelijk leiden tot
een toename van belemmeringen voor Nederlandse ondernemers die
zakendoen in het VK. Ondernemers zullen zich moeten voorbereiden op
herinvoering van goederencontroles aan de grens. Zoals het kabinet
constateerde in de reactie op het KPMG-rapport Impact van non-tarifaire
handelsbelemmeringen als gevolg van Brexit 5 (Kamerstuk 23 987, nr. 217)
zullen de veranderingen zeker voor bedrijven die op dit moment louter
actief zijn op de Europese interne markt en geen ervaring hebben met het
exporteren naar of importeren vanuit zogeheten derde landen, zoals het
VK dat zal gaan worden, significant zijn. Ook dienstverlenende bedrijven,
zeker als deze Nederlandse of andere EU-onderdanen inzetten bij het
uitvoeren van grensoverschrijdende dienstverlening, zullen te maken
krijgen met grote veranderingen. Zelfs bedrijven die zelf niet actief zijn in
het VK kunnen gevolgen ondervinden van de Brexit. Dit kan komen omdat
hun toeleveranciers afhankelijk zijn van het VK en vertraging gaan
ondervinden bij hun leveringen, of omdat hun afnemers minder
eenvoudig naar het VK kunnen exporteren. Ook voor ondernemingen die
hun ICT-systemen of data-opslag in het VK hebben kan de Brexit gevolgen
hebben. Voor zover hun activiteiten zorgen voor een verplaatsing van
persoonsgegevens naar het VK, vallen ze na de Brexit onder het derdelandenregime van de Algemene Verordening Gegevensbescherming.
Persoonsgegevens mogen dan alleen geoorloofd worden verwerkt in het
VK, indien de Europese Commissie een zogenaamde adequaatheidsbeslissing neemt waarin het vaststelt dat het VK passende waarborgen
biedt. Bij ontbreken van die adequaatheidsbeslissing moet de verwerkingsverantwoordelijke of verwerker toezien op passende waarborgen.
Het CPB schat dat op de lange termijn (2030) de kosten voor het vertrek
van het VK uit de EU – indien er geen aanvullende handelsafspraken
1

CBS, Verenigd Koninkrijk derde dienstenhandelspartner en goederenexport naar VK blijft
achter, https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/11/verenigd-koninkrijk-derdedienstenhandelspartner
2
CBS, Verdiensten export naar Verenigd Koninkrijk, 2015–2016, https://www.cbs.nl/nl-nl/
maatwerk/2018/09/verdiensten-export-naar-verenigd-koninkrijk-2015–2016.
3
CBS, Internationaliseringsmonitor 2017–1, https://www.cbs.nl/-/media/_pdf/2017/09/
internationaliseringsmonitor.pdf.
4
De Nederlandsche Bank, Betalingsbalans en extern vermogen,
www.dnb.nl/statistiek/statistieken-dnb/betalingsbalans-en-extern-vermogen/index.jsp.
5
KPMG, Impact van non-tarifaire handelsbelemmeringen als gevolg van Brexit, https://
home.kpmg.com/content/dam/kpmg/nl/pdf/2018/sector/overheid/impact-van-non-tarifairehandelsbelemmeringen-als-gevolg-van-brexit.pdf/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 987, nr. 231

3

worden gemaakt – kunnen oplopen tot 1,2% van het bbp. Wanneer ook
rekening wordt gehouden met de dynamische effecten (zoals op
innovatie), kunnen de kosten oplopen tot 2,0% van het bbp. Dat komt
overeen met ongeveer EUR 1.000 per persoon per jaar. Indien er een
handelsakkoord wordt gesloten, zijn de geschatte bbp-effecten respectievelijk -0,9% en -1,5%.6
Bedrijfsleven verantwoordelijk, het kabinet ondersteunt
Het bedrijfsleven is zelf verantwoordelijk voor een gedegen voorbereiding
op de gevolgen van Brexit. Een gedegen voorbereiding kost tijd.
Zekerheid over de uitkomst van de onderhandelingen zal pas in een laat
stadium te verwachten zijn. Het bedrijfsleven staat er echter niet alleen
voor. Om het bedrijfsleven in staat te stellen zich goed voor te bereiden,
biedt het kabinet verschillende vormen van ondersteuning.
Voorlichting en dialoog
Het kabinet acht het als zijn taak burgers, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties actief te informeren over de gevolgen van de Brexit.
Om het bedrijfsleven in staat te stellen zich goed voor te bereiden, heeft
het kabinet na het Brexit-referendum een Brexitloket opgericht, wat recent
is aangesloten op de dienstverlening vanuit RVO.nl en de Kamer van
Koophandel. Bij dit loket kunnen ondernemers zowel telefonisch als
online (www.brexitloket.nl) terecht met vragen over Brexit.
Tevens is er in samenwerking met VNO-NCW de website www.hulpbijbrexit.nl gelanceerd, waar bedrijven worden geïnformeerd over mogelijke
relevante voorbereidingsmaatregelen en waar ervaringen kunnen worden
uitgewisseld. Aan dit platform zijn zowel brancheverenigingen, banken,
als de rijksoverheid verbonden, om bedrijven te informeren over de
praktische voorbereidingen die ze kunnen treffen.
Daarnaast gaat het kabinet op verschillende plaatsen in het land het
gesprek aan met ondernemers. Zo sprak de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat op 26 januari jl. op een gezamenlijk Brexitevenement met VNO-NCW over de voorbereidingen door bedrijven op de
Brexit. Op 29 maart jl. vond een groot Brexit-evenement plaats in het
World Forum in Den Haag, waar de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking één van de sprekers was. Zowel de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat hebben de Rotterdamse haven bezocht en
met bedrijven de impact van de Brexit besproken. De komende maanden
zal het kabinet op meerdere evenementen spreken. Tevens wordt een
groot aantal bedrijven bezocht en worden regelmatig stakeholder
bijeenkomsten georganiseerd om van ondernemers persoonlijk te horen
wat de Brexit voor hen betekent.
Regulier overleg over de Brexit vindt ook plaats in het National Trade
Facilitation Forum (Overleg Douane Bedrijfsleven), waarin de Nederlandse
overheid samenwerkt met koepelorganisaties in het kader van het toezicht
op het EU-buitengrensoverschrijdend goederenverkeer.

6

CPB, Nederlandse kosten Brexit door minder handel, https://www.cpb.nl/sites/default/files/
omnidownload/CPB-Policy-Brief-2016–07-Nederlandse-kosten-Brexit-door-minder-handel.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 987, nr. 231

4

Brexit Impact Scan
Om ondernemers beter inzicht te geven in de mogelijke gevolgen van de
Brexit voor hun onderneming, heeft het kabinet de Brexit Impact Scan
ontwikkeld. Dit is een digitale tool, waarmee een ondernemer door middel
van enkele vragen gewezen wordt op de gevolgen van de Brexit voor dat
onderdeel van zijn bedrijfsprocessen. Tevens worden er concrete adviezen
aangereikt op welke wijze de ondernemer zich kan voorbereiden. Deze
adviezen zullen worden aangepast naar mate er een beter beeld ontstaat
over de inrichting van de toekomstige relatie tussen de EU en het VK.
In lijn met de motie van het lid Azarkan (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1228),
worden ondernemers tevens geholpen de kansen van de Brexit optimaal
te benutten. Zo wijst de tool er bijvoorbeeld op dat Britse ondernemers na
de Brexit niet meer automatisch gebruik kunnen maken van de verlaagde
invoertarieven die Europese ondernemers hebben op grond van handelsakkoorden die de EU met derde landen heeft gesloten. Ook wordt er in de
adviezen op gewezen dat Britse ondernemers na de Brexit minder
makkelijk zaken kunnen doen in de EU.
Alternatieve-marktenstrategie
Het kabinet wil ondernemers graag ondersteunen bij het verminderen van
de afhankelijkheid van het VK als afzetmarkt. Daarom gaat het kabinet
voorlichting geven op welke andere markten, naast het VK, handelsintensivering mogelijk is en op welke wijze de overheid hierbij behulpzaam kan
zijn. Hiervoor zal tevens aandacht zijn in de verschillende handelsmissies
die de komende jaren worden georganiseerd naar diverse Europese
landen.
Brexit-vouchers
Om in het bijzonder het mkb te stimuleren zich gedegen voor te bereiden
op de gevolgen van de Brexit, biedt het kabinet voorts ondernemers die
op dit moment actief zijn in het VK de mogelijkheid om financiële
ondersteuning aan te vragen voor het inwinnen van deskundig advies. Zo
kunnen bedrijven advies vragen om hun kansen in andere markten dan
het VK te identificeren en de gevolgen van de Brexit voor hun onderneming in kaart te brengen op het terrein van logistiek, het vrij verkeer
van werknemers, goederen en diensten. Deze regeling sluit aan bij de
reeds bestaande kennisvouchers voor startende ondernemers en vormt
onderdeel van de regeling Starters in International Business (SiB). De
ondernemer kan onder deze regeling 50% van de kosten tot maximaal
€ 2.500 (exclusief btw) vergoed krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 23 987, nr. 231

5