Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Infrastructuurfonds voor het jaar 2012

Nr. 21

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 december 2011
Investeren in wegen, vaarwegen en spoor is en blijft noodzakelijk. Maar
dit is niet voldoende. In tijden van financiële krapte is het meer dan ooit
van belang om het maximale rendement te halen uit bestaande
netwerken. Dat kan alleen in samenwerking met mijn regionale collega’s
en het regionale bedrijfsleven. Ieder op zijn eigen terrein en binnen de
eigen verantwoordelijkheid, maar in samenhang en in samenwerking.
Met het programma Beter Benutten reduceren wij gezamenlijk de files
deze kabinetsperiode met circa 20% op specifieke corridors in de drukste
gebieden van het land en accommoderen we daar de groei op het spoor.
De aanpak van Beter Benutten vult mijn investeringsstrategie aan. Met
deze aanpak bieden we de reiziger of transporteur de mogelijkheid om
bewust te kiezen: voor zowel het moment van reizen, de modaliteit als de
route.
Gebiedsprogramma’s Beter Benutten
Ik richt mij op de regio’s Amsterdam, Rotterdam, Haaglanden, Utrecht en
Brabant. Verder bouw ik voort op de lopende initiatieven in ArnhemNijmegen en Maastricht. Deze regio’s zijn terug te vinden in de file top-50
of er vinden grootschalige werkzaamheden plaats waarvan de reiziger
hinder ondervindt. Tijdens de BO MIRT gesprekken hebben ook de regio’s
Twente, Groningen-Assen en Zwolle-Kampen aangegeven een benuttingprogramma op te willen stellen, voortbordurend op lopende initiatieven in
de regio. Met Twente kon ik reeds nu al afspraken maken over de
versterking van het lopende programma Twente Mobiel. In het voorjaar
van 2012 zal ik ook met Groningen-Assen en Zwolle-Kampen afspraken
maken over de invulling van hun benuttingsprogramma’s.

kst-33000-A-21
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 A, nr. 21

1

Ik ben verheugd dat de samenwerking tussen Rijk, regio en bedrijfsleven
inmiddels gebiedsprogramma’s heeft voortgebracht met ruim 250 stevige
multimodale benuttingsmaatregelen. Gezamenlijk investeren wij hiervoor
ruim
€ 1,1 miljard. Zeven gebiedsprogramma’s worden aangestuurd door een
«bestuurlijk trio» bestaande uit een regionale bestuurder, een CEO en
ikzelf.
Het geheel overziend, constateer ik dat we de files op specifieke corridors
in deze gebieden met circa 20% kunnen reduceren. Adviezen van
deskundigen bevestigen dit positieve beeld. De precieze reductie wordt
per regio specifiek gemaakt in de komende maanden.
We hebben nu de verkenningsfase achter de rug. In de regio’s wordt
momenteel hard gewerkt om in februari 2012 de uitvoeringsbeslissingen
en startbeslissingen voor de eerste reeks aan maatregelen te nemen. Ik
streef ernaar om in trioverband uiterlijk 1 juli 2012 voor alle maatregelen
de uitvoerings- en startbeslissingen te nemen. Dan maken we ook de
benodigde zakelijke afspraken over het regiospecifieke percentage
filereductie en de uitvoering van de concrete maatregelen.
De maatregelen in de programma’s zijn divers, maar kennen één gemene
deler: ze richten zich op de grootste knelpunten per regio. De
programma’s bevatten maatregelen voor fiets, OV, spoor, binnenvaart en
weg. Zowel aan personen-vervoer als goederenvervoer wordt gedacht. De
maatregelen in de programma’s bestaan grofweg voor de helft uit
maatregelen die het aanbod aan infrastructuur verbeteren en voor de helft
aan maatregelen die de vraag beïnvloeden.
Hieronder beschrijf ik kort de hoofdpunten per regio; een compleet
overzicht van de afspraken vindt u in de bijlage.1
Amsterdam
Het accent in het regionale programma van Amsterdam ligt op de
zakelijke en logistieke verbindingassen Haarlemmermeer-SchipholAlmere-Lelystad en IJmond-Westelijk Havengebied-Schiphol/Aalsmeer.
Het programma zet stevig in op gedragsbeïnvloeding en de samenwerking tussen wegbeheerders op regionaal niveau. Zo levert bijvoorbeeld de aanleg van P+R faciliteiten, die een overstap van auto naar OV
faciliteren, naar verwachting een dagelijkse reductie van 1600 voertuigverliesuren op. Op de weg ligt in dit pakket de focus op het oplossen van
knelpunten op het hoofdwegennet (file top-50) en de aansluitingen tussen
het hoofd- en onderliggend wegennet. Het programma bevat maatregelen
die direct bijdragen aan het vergroten van de huidige infrastructuurcapaciteit, zoals de aanleg van een nieuwe spitsstrook op A7/A8. Deze
spitsstrook zorgt naar verwachting voor een dagelijkse reductie van 1300
voertuigverliesuren.
Arnhem-Nijmegen

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De regio Arnhem-Nijmegen kampt de komende jaren met wegwerkzaamheden aan het hoofdwegennet. Het programma bouwt voort op de
SLIM-aanpak. Het programma richt zich met name op de gedragsbeïnvloeding van reizigers in het gebied. Een maatregel waar veel effect van te
verwachten is, is een verdrievoudiging van de betrokkenheid van het
aantal werknemers (tot 120 000) dat meedoet aan Slim Werken Slim
Reizen waarvoor het bedrijfsleven in de regio zich in wil zetten. Dit levert
in potentie 2400 structurele spitsmijdingen op. Tevens wordt de regioring
gedynamiseerd. Dit houdt onder andere in dat de automobilist wordt
geïnformeerd over de gunstigste rijsnelheid. Op de invalswegen wordt de
automobilist geïnformeerd over de beste routekeuze of overstapmogelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 A, nr. 21

2

heden (P+R). De effecten hiervan worden ingeschat op 2000 voertuigverliesuren per werkdag.
Brabant
Het Programma Beter Benutten Brabant pakt de belangrijkste regionale
knelpunten aan en maakt het mobiliteitssysteem robuuster. Het
programma wordt vóór eind 2014 gerealiseerd en omvat maatregelen op
het gebied van: Intelligent Transport Systems (ITS), verknopen van
netwerken, mobiliteitsmanagement/Het Nieuwe Werken, verkeersmanagement en infrastructurele maatregelen. Met het fietspad bij de N69
wordt verwacht 6% minder voertuigverliesuren bij Valkenswaard te
realiseren. Tevens worden verkeerslichten door rijk en regio beter op
elkaar afgestemd in de binnenstad van Eindhoven. Tegen beperkte kosten,
wordt met deze maatregel een reductie van 240 voertuigverliesuren
bereikt.
Haaglanden
Het programma in de regio Haaglanden verbetert het wegennet in de
regio. In Haaglanden wordt geïnvesteerd in een aantal fietssterroutes en
wordt met een gerichte gebiedsaanpak voor de centrale zone Den Haag,
Zoetermeer, Delft en Leiden in nauwe samenwerking met werkgevers
ingezet op een duurzame integratie van vervoermanagement in de
bedrijfsvoering. De inzet op OV maatregelen (onder andere tramlijnen)
zorgen voor een dagelijkse reductie van circa 650 voertuigverliesuren. Een
ander voorbeeld is het optimaliseren van de A12 bij de afrit Voorburg, het
gaat om de aansluiting tussen het hoofd- en onderliggend wegennet.
Maastricht
De regio Maastricht wil met het Beter Benutten programma de bereikbaarheid van de stad structureel verbeteren en de overlast van de
aanbouw van de tunnel van de A2 beperken. Twee van de belangrijkste
maatregelen daartoe zijn de Maastricht Bereikbaar OV chipkaart en de
integrale knooppuntontwikkeling van Maastricht Noord. De OV chipkaart
wordt in overleg met de werkgever gratis verstrekt aan 15 000
werknemers van de top 25 bedrijven in de regio. Op de chipkaart worden
persoonlijke OV keten abonnementen verstrekt. Deze maatregelen leiden
ertoe dat er in 2014 dagelijks 400 auto’s minder in de ochtend- en
avondspits rijden.
Rotterdam
In de regio Rotterdam wordt het accent gelegd op het verbeteren van de
bereikbaarheid aan de Noord-Oost kant waar veel maatregelen in
combinatie met elkaar moeten zorgen voor een substantiële verbetering
van de doorstroming op en rond de «slinger» A16, A20, A13. In dat deel
van het maatregelenprogramma is een substantieel deel vraagbeïnvloeding opgenomen (geografisch van Delft-Zuid tot Gouda tot Drechtsteden). Hier worden met grote bedrijven en het MKB afspraken gemaakt
om via Slim Werken Slim Reizen de spitscongestie te reduceren. Alleen al
dit vraagbeïnvloedingsprogramma richt zich op een reductie van circa
3500 voertuigverliesuren per dag in de spitsen. Daarnaast worden parallel
verbindingen op het onderliggend wegennet versterkt aan de oostflank,
de barrièrewerking van de rivier verminderd door vervoer over water en
de synchromodaliteit van het goederenvervoer versterkt via ondersteunende maatregelen op de vaarwegen. Grote verladers in de Rijnstreek en
de greenports willen hun containers van en naar de Rotterdamse haven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 A, nr. 21

3

zoveel als mogelijk via de binnenvaart afwikkelen. Het gaat hierbij om
circa 100 000 containers.
Twente
De maatregelen in het gebiedsprogramma Twente richten zich op onder
meer het wegnemen van de belangrijkste knelpunten op het onderliggend
wegennet. Dit maakt het netwerk robuuster, zorgt voor ontlasting van het
hoofdwegennet en zorgt voor een halvering van de voertuigverliesuren op
de specifieke trajecten. Andere maatregelen zijn de aanleg van een
fietssnelweg en vergroting van de spitsfrequentie op het spoor
Goor-Hengelo-Oldenzaal. Daarnaast wordt een aantal vraagbeïnvloedende
maatregelen opgenomen in het programma, zoals verplaatsing/
verspreiding van schooltijden (studenten in de spits uit het OV; daardoor
wordt OV een aantrekkelijker alternatief voor autoforenzen) en werknemerscampagnes om gedragsverandering in het woon-werk-verkeer te
bewerkstelligen. Dit moet het aantal werknemers dat deelneemt aan het
programma, doen stijgen van 20 000 naar 150 000 werknemers.
Utrecht
In de regio Utrecht doen de grootste problemen zich op korte termijn op
het hoofdwegennet voor op de A12 ten zuiden van Utrecht, de A27 ten
oosten van de stad en de A1 bij Amersfoort. Daarnaast is Utrecht centraal
als OV-knoop een belangrijk knelpunt in de regio. Knooppunt Hoevelaken
is een belangrijk file top-50 knelpunt. In het kader van Beter Benutten
wordt op zo kort mogelijke termijn een spitsstrook aangelegd op de A1
tussen Bunschoten en Hoevelaken. Door nu slim voor te sorteren op de
definitieve aanpak van knooppunt Hoevelaken, kunnen we met deze
spitsstrook op een majeur knelpunt ongeveer 1000 voertuigverliesuren
per dag reduceren. Iets wat de automobilist echt zal merken. Ook het
bedrijfsleven zet haar beste beentje voor. In Utrecht hebben 15 grote
Utrechtse werkgevers zich verenigd. Onder aanvoering van één CEO
stellen zij een uitvoeringsprogramma op om de spitsdruk te doen
afnemen. Een belangrijke maatregel die deze bedrijven treffen, is dat ze
hun werknemers in staat stellen om één dag in de week buiten de spits te
reizen. Deze Utrechtse bedrijven willen de komende jaren hun groep
uitbreiden tot ongeveer 50 grote Utrechtse werkgevers. Een eerste
inschatting laat zien dat hierdoor minimaal 1000 voertuigen dagelijks uit
de spitsen in het Utrechtse netwerk verdwijnen.
Plus- en spitsstroken
Naast de regionale programma’s draag ik extra bij aan de verbetering van
de bereikbaarheid. Eerder meldde ik u al dat ik de openingstijden van 35
bestaande spits- en plusstroken binnenkort zal verruimen. Met de
permanente openstelling van enkele plusstroken wil ik de doorstroming
verder verbeteren. Voor de volgende plusstroken start ik binnenkort een
procedure op om deze eind 2012/ begin 2013 permanent open te stellen:
A1 knooppunt Watergraafsmeer (Diemen-Noord)-knooppunt Diemen, A4
Nieuw-Vennep-Hoofddorp, A4 Hoofddorp-knooppunt Burgerveen en A12
Woerden-Gouda.
Zoals hierboven gemeld maken ook twee nieuwe spitsstroken op de
A7/A8 en de A1 onderdeel uit van de gebiedsprogramma’s.
Decentraal spoor
Vanuit het Rijk wordt in het kader van het programma Beter Benutten € 90
mln. beschikbaar gesteld voor de aanpak van capaciteitsproblemen op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 A, nr. 21

4

gedecentraliseerde spoorlijnen. In het voorjaar van 2012, wanneer
duidelijk is op welke van de in de NMCA geïndiceerde lijnen die
knelpunten zich daadwerkelijk op korte termijn gaan voordoen, zal worden
bezien welke maatregel(en) daarvoor de beste oplossing zijn en wat die
kosten. Dat kunnen ook andersoortige maatregelen zijn dan de bekende
spoormaatregelen, zoals multimodale maatregelen, vraagbeïnvloeding
om de spitstreinen te ontlasten en innovatieve maatregelen. Over de
financiering van die maatregel(en) wordt op basis van cofinanciering
(publiek en privaat) afspraken gemaakt met de betrokken overheden.
ITS
Technologische ontwikkelingen leveren een belangrijke bijdrage om de
reiziger/transporteur in staat te stellen om bewust keuzes te maken in hun
reispatroon. Ik zie in dat kader veel mogelijkheden om met Intelligente
Transportsystemen (ITS) een bijdrage te leveren aan het verbeteren van
de bereikbaarheid. In uw Kamer is dit eerder aan de orde gesteld en wordt
het belang van ITS onderstreept. Hiervoor is samenwerking tussen
overheid en bedrijfsleven noodzakelijk; niet alleen binnen regio’s, maar
ook tussen regio’s. In de regionale voorstellen zitten verschillende
ITS-projecten. Deze voorstellen wil ik in samenhang brengen en waar
mogelijk opschalen naar een landelijk niveau. We zullen met de markt in
gesprek treden, om landelijke ITS-diensten verder te stimuleren. Ik creëer
de voorwaarden om hen in staat te stellen de reiziger optimaal te
bedienen.
Subsidie innovatief arbeidstijdenmanagement
Ik heb uw Kamer al eerder gemeld dat ik veel zie in onder andere Het
Nieuwe Werken, plaats- en tijdonafhankelijk werken, zelfroosteren om de
files mee te lijf te gaan. In het kader van ESF-actie E sociale innovatie
kunnen arbeidsorganisaties sinds 2008 subsidie aanvragen voor sociaal
innovatieve projecten, onder andere op het terrein van arbeidstijdenmanagement. Achtergrond van deze subsidie-regeling is dat innovatief
arbeidstijdenmanagement de afstemming tussen werkaanbod en
bezetting optimaliseert, waarbij tevens rekening wordt gehouden met de
individuele wensen van werknemers bij de combinatie van arbeid en zorg.
In het programma 2007–2013 van ESF-actie E is in totaal € 42 mln.
beschikbaar gesteld. De ESF-acties sociale innovatie 2008, 2009 en 2010
zijn succesvol afgesloten. Door deze ESF-acties is meer afwisseling en
verdieping in het werk tot stand gekomen. Daarnaast zijn door de acties
de competenties en vaardigheden van de werknemers beter benut, is het
imago van werkgevers verbeterd en is de efficiëntie verhoogd.
Onder andere naar aanleiding van de vraag van de heer Verhoeven (D66)
om de mogelijkheden naar een thuiswerkfonds te onderzoeken, heeft het
kabinet besloten om voor de periode 2011–2013 het resterende bedrag
van € 24 mln. ter beschikking te stellen (TK, 2011–2012, 29 544 nr. 355). Dit
maakt het mogelijk om onder andere meer flexibel werken bij het MKB
mogelijk te maken. De bestaande thema’s «procesverbetering» en
«arbeidstijdenmanagement» zijn uitgebreid met het thema «duurzame
inzetbaarheid».
Financiën Beter Benutten
In het begrotingsdebat van 23 november jl. heb ik toegezegd inzicht te
geven in de financiering van het programma Beter Benutten. Zoals ik in
mijn brief van 14 juni jl. heb gemeld, is voor het programma Beter
Benutten een bedrag van € 794 mln. t/m 2023 beschikbaar. Eerder heb ik
uw Kamer gemeld dat dit bedrag volledig belegd is. Het is over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 A, nr. 21

5

volgende posten verdeeld: rijksbijdrage aan de gebiedsprogramma’s:
€ 520 mln., marktbenadering ITS: € 50 mln., verbetering decentraal spoor:
€ 90 mln., versnelling Doorstroom Station Utrecht (DSSU): € 51 mln.,
landelijke openstelling spits- en plusstroken: € 50 mln., rijksbijdrage aan
platform Slim Werken Slim Reizen: € 10 mln., programma- en onderzoekskosten € 23 mln.
Omdat het mijn ambitie is nog deze kabinetsperiode de doelstellingen van
het programma Beter Benutten te behalen, is de afgelopen periode
gezocht naar mogelijkheden om binnen het MIRT-programma budgetten
in de juiste kasjaren beschikbaar te krijgen. Dit is mogelijk omdat in deze
kabinetsperiode onder andere voor de projecten A1/A6/A9 SAA, Zuidas en
HWBP-2 bedragen gereserveerd zijn, die niet volledig in deze periode
besteed zullen worden. Over de planning en programmering van deze
projecten bent u reeds geïnformeerd (TK 31 089 nr. 82, TK 32 668 nr. 1, TK
27 625 nr. 237) en ik voorzie dat deze projecten binnen de daar vastgelegde termijnen tot realisatie worden gebracht.
Ik heb gekozen om deze kasmiddelen voor de prioriteit Beter Benutten in
te zetten, zodat een voortvarende start wordt gemaakt met de gebiedsprogramma’s en de nationale maatregelen. Hieraan dragen ook de regio’s in
dezelfde jaren financieel bij. Om dit te ondersteunen heb ik besloten via
de BDU 2012 een eerste deel van de rijksbijdrage beschikbaar te stellen
aan de regio’s als dekking voor de kosten van de eerste projecten.
De budgettaire verwerking zal worden geregeld bij VJN2012/begroting
2013.
Over de voortgang van de uitvoering van de gebiedsprogramma’s, zal ik u
informeren in het kader van het MIRT-proces.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 A, nr. 21

6