MedewerkerRichtingDocumentsoort Onderwerp

Position Paper Provincie Limburg Elke regio telt!

31-05-2023

De huidige investeringslogica van het Rijk gaat uit van de gedachte dat door sterke regio’s nog sterker te
maken, andere regio’s daar automatisch ook van profiteren. Het rapport Elke regio telt! toont aan dat
deze aanname niet klopt en dat zelfs het tegendeel waar is. Tussen de economische kerngebieden en
andere delen van Nederland is er sprake van steeds grotere verschillen in brede welvaart. De daarmee
samenhangende maatschappelijke uitdagingen versterken elkaar ook nog eens negatief. Dit is ook voor
Limburg het geval. Parkstad is één van de vijf ‘voorbeeldregio’s’ die in het rapport centraal staan,
waarmee de drie adviesraden willen aangeven dat deze regio’s exemplarisch zijn voor de benoemde
scheefgroei. De laagste score op brede welvaartindicatoren opgeteld zien we ook terug in Heerlen,
Kerkrade en andere Parkstad-gemeenten. Verschillende andere Limburgse gemeenten laten eenzelfde
lage score zien1. Er is ook gekeken naar de mate waarin gemeenten ontbrekende delen van brede
welvaart kunnen compenseren door gebruik te maken van voorzieningen in de omliggende regio.
Op dit punt scoort de gehele oostgrens van Noord- en Midden-Limburg het slechtst2.
De reguliere beleids- en investeringslogica van het Rijk moet dan ook fundamenteel op de schop.
Niet enkel de economische kracht van het land als geheel moet centraal staan, maar een acceptabel
niveau van brede welvaart in heel Nederland. Wij onderschrijven daarom de aanbeveling in het rapport
om met ‘kansenagenda’s’ te werken. Door een andere investeringslogica van het Rijk krijgen we de
kans om dat te doen. Ook het derde hoofdpunt uit het rapport onderschrijven wij: een vitale en zichtbare
Rijksoverheid in de regio. We begrijpen dat deze aanbevelingen niet zonder meer direct gerealiseerd
kunnen worden. Daarom roepen wij het Rijk op om een fundamenteel gesprek aan te gaan met de regio.
Waar per direct door de Rijksoverheid mee gestart kan worden, is het stoppen van ontwikkelingen die
contrair zijn aan hetgeen in het rapport wordt geschetst. De ophanden zijnde wijzigingen in het
provinciefonds kennen voor Limburg sterk negatieve herverdeeleffecten. Hierdoor zijn er voor bestaande
wettelijke taken zoals natuurbeheer, openbaar vervoer, stikstofbeleid en vergunningen en handhaving in
de toekomst misschien nog minder geld beschikbaar. Vanuit onze eigen provinciale middelen zetten we
al vol in op deze onderwerpen, maar zien ook dat dit onder druk staat. Deze ontwikkeling in de
herverdeling van het Provinciefonds staat haaks op het beeld dat duidelijk naar voren komt uit het
rapport, namelijk dat er meer structurele aandacht voor regio’s nodig is. We hebben in de afgelopen
bestuursperiode op een aantal majeure dossiers kunnen ervaren dat, ondanks genoemde (incidentele)
investeringen, inderdaad niet elke regio even veel telt voor het Rijk.
 1. Investeer in regionale bereikbaarheid en openbaar vervoer
Ruim een derde van de provinciale begroting gaat naar de bereikbaarheid in Limburg. Ondanks het stevig
schrappen in ambities en projecten, zien we een steeds groter wordende druk van mobiliteit op de
begroting. Meest in het oog springende voorbeeld is de elektrificatie van de Maaslijn tussen Roermond en
Nijmegen. Deze elektrificatie (en spoorverdubbeling) zorgt voor verduurzaming en verbetering van de
regionale bereikbaarheid. In tegenstelling tot elders in Nederland, moet deze broodnodige investering
vooral door de betreffende regio’s zelf worden opgebracht.
1 Zie figuur 12 in Elke regio telt!, pagina 62.
2 Zie figuur 14 in Elke regio telt!, pagina 63.

1

MedewerkerRic hting Vertr ouwelij kheidD oc umentsoort Onderwerp

De ‘hittekaart’ van MIRT-investeringen in het rapport bevestigt dit beeld, waarbij Rijksinvesteringen in de
afgelopen ruim tien jaar voornamelijk in de economische kerngebieden Randstad en Eindhoven zijn
gedaan3. De investeringslogica vanuit het Rijk om de meeste publieke middelen te investeren daar waar
de meeste mensen wonen en werken, wringt dus uitermate in dit geval. Een miljard euro investeren in
een treinverbinding om bijvoorbeeld zeven minuten tijdswinst te boeken in de Randstad, terwijl er voor de
Maaslijn slechts beperkt Rijksmiddelen ter beschikking zijn, onderstreept duidelijk de scheefgroei die uit
het rapport naar voren komt.
 2. Verbeter de spreiding van de culturele infrastructuur
De aanwezigheid van een bereikbaar, toegankelijk en divers cultuuraanbod dat ook is afgestemd op de
specifieke kenmerken van de regio, is van groot belang voor de brede welvaart. De investeringen van het
Rijk op dit gebied blijven ver achter. In Limburg zetten we in op behoud en ontwikkeling van de culturele
infrastructuur in 2023: dit komt neer op bijna € 30 miljoen in de provinciale begroting. De extra inzet van
het Rijk om tot een betere regionale spreiding van middelen te komen staat hiertoe niet in verhouding.
Voor Limburg gaat het om € 250.000,- voor publieksactiviteiten in het Bonnefantenmuseum en voor een
aantal andere (buiten de Randstad gelegen) provincies gaat het om een impuls van € 300.000,- per jaar.
Voor de publieksactiviteiten in de provincies buiten de Randstad zien we dus een impuls van € 3 miljoen
per jaar terwijl de bijdrage aan Rijksmusea (hoofdzakelijk gelegen in de Randstad) in totaal ongeveer
€ 65 miljoen per jaar bedraagt. Naast de culturele infrastructuur zijn vele erfgoedparels in Limburg ook
van nationaal belang. Onze provincie kenmerkt zich door een veelheid aan kloosters, kerken, boerderijen
en kastelen. De Limburgse opgave voor deze specifieke monumentencategorie is groot en is niet alleen
financieel door gemeenten en/of Provincie te dragen. Het onderhouden en toegankelijk maken van
regionale cultuur en erfgoed behoeft dan ook meer erkenning op nationaal niveau.
 3. Pas regionaal maatwerk toe op de woonopgave van de toekomst
De provincie Limburg vraagt aandacht voor het beter toepasbaar maken van regelingen, evenals voor de
transitieopgave in wijken, naast de nieuwbouwopgave. Er zijn immers vele uitdagingen op het gebied van
brede welvaart: een groot aandeel verouderd bezit, energiearmoede, gezondheid en veiligheid.
De Nationale Woon- en Bouwagenda wordt begeleid met financiële middelen voor omvangrijke
nieuwbouw. Limburg kenmerkt zich echter door een fijnmazige structuur van steden en dorpen, waardoor
er geen grootschalige woningbouwlocaties zijn; er is juist sprake van een grote hoeveelheid aan kleinere
woningbouwplannen. Limburgse gemeenten passen vaak niet in de systematiek van het instrumentarium
zoals het MIRT, Volkshuisvestingsfonds, de Woningbouw-impuls en de Flexpool-regeling, vanwege een
ondergrens van deelname.
 4. Regionale verschillen in het versterken van de strafrechtketen
De strafrechtketen laat zien dat de regionale verschillen in Nederland groot zijn. In Limburg worstelt de
kleinste eenheid van Nederland met de zwaarste criminaliteit. Zo staat Limburg hoog op de lijst voor wat
betreft het aantal moorden en had de eenheid in het afgelopen jaar (2022) te maken met veertien TGO’s
(Team Grootschalige Opsporing) terwijl er maar capaciteit is voor drie.

3 Zie figuur 21 in Elke regio telt!, pagina 80.

Dossiernummer

2

MedewerkerRic hting Vertr ouwelij kheidD oc umentsoort Onderwerp

Daarnaast is de unieke ligging van Limburg als grensprovincie voor criminelen een kans om gebruik te
maken van verschillen in wet- en regelgeving tussen landen. Dat vraagt bijvoorbeeld om
experimenteerruimte voor bevordering van internationale samenwerking en informatie-uitwisseling.
Het gaat dus niet alleen maar om extra mensen of middelen, maar ook om investeringen in innovatie,
slimme samenwerking (ook over de grens).
Bovenstaande voorbeelden laten zien dat de bevindingen in het rapport Elke regio telt! op verschillende
niveaus doorwerkt. Zoals eerder aangegeven roepen wij de politiek op om op korte termijn kritisch te
kijken naar ontwikkelen die contrair werken op de ontwikkelingen die het rapport schetst. Dat incidentele
investeringen niet altijd een blijvende impact hebben, laten de eerder geschetste voorbeelden zien.
Daarnaast benadrukken wij dat het opstellen van kansagenda’s samen met de regio moet gebeuren.
Vanuit onze maatschappelijke opgaven en eigen ambitie nemen wij graag deel aan het uitwerken van de
benoemde kansenagenda’s. Als provincie gaan wij vol energie verder om samen met Limburgse
partners, publiek en privaat, meerdere ideeën uit te werken hoe de huidige investeringslogica kan worden
veranderd. Een eerste suggestie die wij reeds aan het ministerie van BZK hebben gedaan, is om dit
samen met Limburgse gemeenten op te pakken en als pilotprovincie voor zo’n kansenagenda te
fungeren.

Dossiernummer

3