2011D42611

Lijst van vragen
1
Wat is, los van het bepalen welke activiteiten woningcorporaties mogen
verrichten, de taak van het Rijk bij de inhoud van voorliggend rapport?
2
Hoe beoordeelt u de conclusies van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV) ten aanzien van de kwaliteit van de interne controle op
grondaankopen en risicovolle projecten? Op welke wijze worden de
aanbevelingen van het CFV verwerkt in regelgeving?
3
Welke woningcorporaties hebben een grondpositie/woning die minstens
vijf keer het landelijk gemiddelde bedraagt? Bent u bereid om deze
woningcorporaties, voor zover deze niet zijn meegenomen in de CFV
studie, op korte termijn aan een stresstest te onderwerpen?
4
In hoeverre is het vormen van een investeringscommissie vanuit de Raad
van Commissarissen een taak van de Raad, zeer zeker als er sprake is van
een goed risicomanagement? Is een investeringscommissie binnen de
Raad van Commissarissen niet een vorm van meebesturen in plaats van
controlerend toezicht? Hoe beoordeelt u een dergelijke investeringscommissie?
5
Wat zijn de redenen dat het financiële belang van grondposities van
woningcorporaties de afgelopen jaren sterk zijn gestegen?
6
In hoeverre is het mogelijk om te bepalen dat grondposities van woningcorporaties in verhouding staan tot de omvang van de woningcorporaties
(bijvoorbeeld de aanwezige woningvoorraad) en de locale bouwbehoefte
van circa vijf jaar?
7
Wanneer is duidelijk wat de totale afwaarderingen over 2010 zijn?
8
Hoe is het te verklaren dat tussen 2006 en 2007 de grondposities
toenemen van 992 miljoen euro naar 1 613 miljoen euro? Is deze toename
veroorzaakt door de aankoop van grond door een kleine groep woningcorporaties of doordat juist meer woningcorporaties grond zijn gaan
aankopen? Ligt hier mogelijk een relatie met de verruiming van mogelijk
toekomstig gebruik van 5 naar 10 jaar?
9
Was de grondprijsontwikkeling op dat moment gunstig, zodat woningcorporaties voor een goede prijs zijn ingestapt? Of was de prijs van een
hectare in 2006/2007 juist hoog, zodat er sprake was van een duurkoop
(met de kennis van nu)? Werden de aankopen meer gedreven door
speculatie dan de werkelijke benodigde hoeveelheid grond voor de
realisatie van de doelstelling?

nds-tk-2011D42611

1

10
Hoe heeft het financieel belang aan grondposities zich in de periode 1995
tot 2006 zich ontwikkeld? Is er in deze periode een toename van het aantal
woningcorporaties dat grond aankocht? Kan in dit overzicht de gemiddelde grondprijs per hectare worden meegenomen (uitgesplitst in
agrarische grondprijs en «rode» grondprijs)?
11
Is het mogelijk om een overzicht te geven van de gemiddelde grondprijs
ten opzichte van de gemiddelde stichtingskosten als het gaat om de
gebouwde sociale huurwoningen in de periode 1995 tot en met 2010? Is
de grondprijs in deze periode harder gestegen dan de bouwkosten van
een gemiddelde (sociale) huurwoning?
12
Wat is de invloed van fusies en de grootte van woningcorporaties op de
mate waarin woningcorporaties risico nemen? Neemt de mate van risico
onevenredig toe met het aantal woongelegenheden dat een woningcorporatie bezit? Kan er een overzicht worden gegeven van het risico dat een
woningcorporatie per woongelegenheid neemt en draagt (uitgesplitst
naar de grootte van woningcorporaties en in de jaren van 2005 tot en met
2010)?
13
In hoeverre worden woningcorporaties min of meer gedwongen tijdig
grondposities te verwerven om niet overgeleverd te worden aan dure
grondaankopen via projectontwikkelaars?
14
In hoeverre heeft het loslaten van de voorkeurspositie door gemeenten
(voorkeursrecht) bijgedragen aan te grote grondposities van woningcorporaties?
15
Waar zijn de totale stichtingkosten (17,6 miljard euro) uit opgebouwd?
16
Een reden voor een fusie is vaak de mogelijkheid om meer en goedkoper
kapitaal aan te trekken. Is er gebleken dat na een fusie het risicobeheermanagement en het intern toezicht wordt aangepast aan de nieuwe omvang
van de woningcorporatie en aan het nieuwe risicoprofiel?
17
Is er een verschil te zien tussen stedelijke en niet-stedelijke woningcorporaties? Was de grondaankoop in en nabij stedelijk gebied groter dan in
niet-stedelijk gebied? In hoeverre is door de aankoop van (dure) grond in
steden de onrendabele top toegenomen?
18
In hoeverre heeft de (toename van de) grondaankoop van woningcorporaties geleid tot een prijsopdrijving van de grondprijs?
19
Kan de afwaardering die wordt verwacht, worden opgevangen door de
(betrokken) woningcorporaties?
20
In hoeverre zorgen woningcorporaties voor voldoende transparantie door
risicovolle projecten in een verbinding onder te brengen? Zou volgens het
CFV een gescheiden administratie tussen DAEB en niet DAEB er toe

2

bijdragen aan meer beheersing van het risico voor het hart van de
woningcorporatie?
21
Is de eis op grond van het Besluit Beheer Sociale Huursector dat grond
slechts verworven mag worden «...indien op het moment van aankoop
mag worden verwacht dat deze binnen redelijke termijn (ca tien jaar) een
woonbestemming krijgt» helder begrensd? Zo ja, kan deze begrenzing
worden aangeduid: moet op het moment van aankoop een woonbestemming al zijn vastgelegd in een publiek planologisch kader of
bestemmingsplan, of moet een bestemmingswijziging in procedure zijn?
Zo nee, bent u bereid om deze begrenzing duidelijk te verankeren in
regelgeving?
22
Moet één van de aanbevelingen van het onderzoek niet zijn dat woningcorporaties slechte projectontwikkelaars zijn gebleken, zeker als de reactie
van de commissarissen nu nog steeds is dat gekeken moet worden hoe
commerciële vastgoedondernemingen zich verantwoorden? Leidt het
onderzoek dan niet tot de aanbeveling dat woningcorporaties zich op dit
moment zeer terughoudend moeten opstellen met grondaankopen? Moet
er niet besloten worden tot een stop aan grondaankopen, totdat er sprake
is van goede risicobeheersing en behoorlijk toezicht door de Raden van
Toezicht?
23
Op welke manier wordt voorkomen dat de aanbevelingen door CFV leiden
tot een vlucht in processen en procedures zonder dat de cultuur van
behoorlijk toezicht verbetert? Draagt de toename van risicobeheersing op
papier d.m.v. protocollen en formats ook bij aan een noodzakelijke
cultuurverandering, waarbij bestuursvoorzitters en toezichthouders
gezamenlijk streven naar een zo beperkt mogelijk risico en daarmee
handelend als een werkelijk maatschappelijke onderneming, die met
publiekgebonden kapitaal bijdraagt aan een zo groot mogelijk maatschappelijk rendement op de langere termijn?
24
Wordt de afweging beter als risico’s nauwgezet besproken worden in
dikke rapporten en door externe deskundigen? Bestaat dan niet het risico
dat de afweging juist meer wordt gemaakt door een select groepje
professionals en accountants, dat zich nog minder verbonden voelt met
de doelgroep van beleid? Heeft het CFV bij de aanbevelingen rekening
gehouden met het proces van groepsdenken of met het proces dat
betrokken actoren zich gaan onttrekken aan verantwoordelijkheden door
het inhuren van derden en deskundigen?
25
Geven de uitkomsten van dit onderzoek aanleiding tot het aanpassen van
de Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting, bijvoorbeeld
ten aanzien van risicobeheersing bij projectontwikkeling van commerciële
projecten?
26
Hoe controleert het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) of bij
aanvraag van geborgde financiering van grondaankopen voldaan wordt
aan de eis dat de grond «{een woon- of maatschappelijke vastgoed
bestemming heeft of zal krijgen»? Is er een sanctie als achteraf blijkt dat
toch niet aan deze eis voldaan wordt?

3

27
Onderschrijft u het standpunt van het CFV dat woningcorporaties die
grondposities verwerven een grondaankoopbeleid geformuleerd moeten
hebben? Onderschrijft u dat dit grondaankoopbeleid vooraf goedgekeurd
dient te zijn door de Raad van Commissarissen? Hoeveel van de 235
woningcorporaties die ultimo 2009 grondposities innamen beschikken
over een door de Raad van Commissarissen goedgekeurd grondbeleid?
Indien u onderschrijft dat een (goedgekeurd) grondbeleid een noodzakelijke randvoorwaarde is voor grondtransacties, op welke wijze gaat u dit
uitgangspunt verankeren?
28
Uit het onderzoek blijkt dat slechts de helft van de woningcorporaties het
aankoopbeleid heeft vast laten stellen door het bestuur. Hoe beoordeelt u
dit feit en het gegeven dat minder dan de helft van de woningcorporaties
een aankoopbeleid hanteert dat is goedgekeurd door de Raad van
Commissarissen?
29
Kan geconcludeerd worden dat er een directe link bestaat tussen grote
afwaarderingen op grondposities en het ontbreken van vastgesteld en
goedgekeurd aankoopbeleid van woningcorporaties?
30
Bent u van mening dat iedere woningcorporatie over een deugdelijk
vastgesteld en goedgekeurd aankoopbeleid zou moeten beschikken? Bent
u van plan dit in regelgeving vast te leggen?
31
Hoe beoordeelt u het gegeven dat in slechts de helft van de gevallen
sprake is van een vastgelegde exit-strategie met betrekking tot risicovolle
aankopen?
32
Onderschrijft u dat individuele investeringsvoorstellen gebaseerd zouden
moeten zijn op een gestandaardiseerd format? Zou dit format naar uw
mening vooraf goedgekeurd moeten zijn door de Raad van Commissarissen? Indien u onderschrijft dat een (goedgekeurd) format een noodzakelijke randvoorwaarde is voor grondaankopen, op welke wijze gaat hij dit
uitgangspunt verankeren?
33
Zijn er wettelijke restricties gesteld aan de omvang van het mandaat van
directeur-bestuurder(s) bij transacties? Zo nee, zou er geen vangnetbepaling dan wel plafondbepaling geformuleerd moeten worden, gerelateerd aan de omvang van de woningcorporatie?
34
Hoe is te verklaren dat (commerciële) projectontwikkeling door woningcorporaties steeds belangrijker is geworden?
35
Hoe beoordeelt u het gegeven dat bij een op de vijf corporaties het beleid
ten aanzien van risicovolle projecten niet is goedgekeurd door de Raad
van Commissarissen? Wat zegt dit volgens u over de interne controle bij
deze woningcorporaties?
36
Zijn er op grond van vigerende wetgeving restricties gesteld aan
risicovolle projecten bij woningcorporaties? Zo ja, welke en voldeden de

4

woningcorporaties die geen eigen beleid geformuleerd hebben t.a.v.
risicovolle projecten wel aan de wettelijke eisen?
37
Hoe groot is het aandeel van risicovolle projecten dat door woningcorporaties is ondergebracht in verbindingen?
38
Hoe beoordeelt u het gegeven dat in alle onderzochte gevallen een
verbindingenstatuut ontbreekt? Deelt u de mening van het CFV dat het
ontbreken van een dergelijk statuut een belangrijke tekortkoming is? Hoe
gaat u in de toekomst toezien op implementatie van zulke statuten?
39
Bent u van mening dat woningcorporaties een duidelijk onderscheid
moeten aanbrengen in het beleid ten aanzien van risicovolle projecten en
overig beleid?
40
Hoe beoordeelt u het gebrek aan relatie tussen aankopen en beleidsplannen?
41
In hoeverre wordt overwogen dat in het jaarverslag van de Raad van
Commissarissen verplicht moet worden ingegaan op de projecten en de
grondposities van woningcorporaties?
42
In hoeverre is het denkbaar dat wordt voorgeschreven dat woningcorporaties in het jaarverslag een verplichte paragraaf inzake «projecten in
verbindingen» en «grondposities» opnemen? Hoe zou dit kunnen worden
gerealiseerd?
43
In hoeverre wordt overwogen om te bewerkstelligen dat de accountant
zich ook nadrukkelijk richt op de «verbindingen» en niet alleen op de
activiteiten die behoren tot de kerntaken van woningcorporaties? Hoe kan
dit worden bereikt?
44
Welke nadere regels kunnen gesteld worden aan het maximum aan
grondposities?
45
In welke mate moeten woningcorporaties risicovolle grondposities
kunnen aangaan?
46
Is er bij de onderzochte woningcorporaties een relatie tussen de omvang
van risicovolle projecten en de schaal van woningcorporaties te leggen? Is
deze procentueel gelijk of zitten hier verschillen tussen?

5