Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2006–2007

29 688

Voorstel van wet van het lid Crone houdende
regels inzake de toegankelijkheid, veiligheid,
bereikbaarheid en redelijke prijsstelling van
basisbetaaldiensten (Wet toegankelijkheid en
bereikbaarheid basisbetaaldiensten)

Nr. 13

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2006
Tijdens de behandeling in tweede termijn van het initiatiefwetsvoorstel
«Toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbankdiensten» is de regering in
een breed gesteunde motie van de Kamerleden Van der Vlies en De Haan
(Kamerstuk 29 688, nr. 12) gevraagd om in overleg met de Nederlandse
Vereniging van Banken (NVB), het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en eventuele andere betrokken organisaties te komen tot een volledige inventarisatie van eventuele knelpunten met betrekking tot de bereikbaarheid van
betaaldiensten. (Handelingen der Kamer II, vergaderjaar 2005–2006,
nr. 103, blz. 6305) Ook dienen de verantwoordelijke partijen er zorg voor te
dragen dat de bestaande knelpunten op korte termijn opgelost worden.
Conform de toezegging aan uw Kamer breng ik hierbij verslag uit van de
stappen die tot dusverre zijn ondernomen om de problematiek in kaart te
brengen en te komen tot oplossingen voor de ervaren problematiek.
Analyse en inventarisatie

1

Naar aanleiding van de bovenstaande motie heb ik de NVB, de overige
partijen in het MOB, de VNG en de Landelijke Vereniging voor Kleine
Kernen (LVKK) verzocht om actief een bijdrage te leveren aan de thematiek van toegankelijkheid en bereikbaarheid van het betalingsverkeer. De
voorgenoemde partijen hebben zich bereid getoond om de knelpunten te
inventariseren en na te gaan welke oplossingen denkbaar zijn. De uitvoering hiervan heeft het MOB daarop neergelegd bij de al bestaande MOB
Werkgroep Toegankelijkheid en Bereikbaarheid (WTB). Deze werkgroep,
waarvan de Nederlandsche Bank (DNB) het secretariaat bekleedt, bestaat
uit vertegenwoordigers namens de banken, de Consumentenbond,
MKB-Nederland, Federatie Slechtzienden- en Blindenbelang (FSB)1, ANBO
(de bond voor vijftigplussers) en het Ministerie van Financiën2, en is tijdelijk uitgebreid met de VNG en de LVKK.

Mede namens de Chronisch Zieken- en
Gehandicaptenraad.
Het Ministerie van Financiën fungeert als
waarnemer in het MOB.

Teneinde aan het verzoek van de Kamer te kunnen voldoen heeft de
bovengenoemde werkgroep zich tot doel gesteld om te komen tot:

KST104196
0607tkkst29688-13
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2006

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 29 688, nr. 13

2

1

•
•
•

een overzicht van knelpunten op het gebied van de bereikbaarheid en
toegankelijkheid van betaaldiensten;
het voor zover mogelijk oplossen van eventueel gesignaleerde knelpunten;
een raamwerk of werkafspraak waarbinnen mogelijke knelpunten in de
toekomst in gezamenlijkheid kunnen worden opgelost.

Onderzoek onder achterban
Om te komen tot een inventarisatie van concrete knelpunten op het
gebied van de bereikbaarheid en toegankelijkheid hebben
MKB-Nederland, de Consumentenbond, de FSB, de ANBO, de VNG en de
LVKK middels een oproep hun achterban gevraagd een korte vragenlijst in
te vullen. Het zwaartepunt van de vragenlijst ligt op het gebied van bereikbaarheid, maar er is nadrukkelijk oog voor de verwevenheid met toegankelijkheid. Bereikbaarheidsproblemen kunnen immers (deels) worden
opgelost door de toegankelijkheid van alternatieven (bijvoorbeeld
thuisbankieren) te vergroten. Andersom kan bereikbaarheid ook negatief
beïnvloed worden indien alternatieven niet of moeilijk toegankelijk zijn
voor mensen met een fysieke beperking. Het onderzoek richt zich in principe op toegankelijkheid en bereikbaarheid van betaaldiensten voor alle
consumenten en ondernemers in heel Nederland. Vanwege de aard van
de motie is echter extra aandacht uitgegaan naar de groen gekleurde
gebieden op de «stippenkaart» van de NVB. Uit deze analyse komt naar
voren dat voor 99,2% van de huishoudens het kantorennetwerk van de
banken binnen vijf kilometer bereikbaar is. De huishoudens die verder dan
vijf kilometer van het huidige kantoornetwerk wonen, zijn terug te vinden
in de polders die vorige eeuw zijn aangelegd (Noordoostpolder, Flevoland) en in natuurgebieden (Waddeneilanden, Veluwe, Peel).

Voorlopige resultaten
Opgemerkt dient te worden dat de respons op de vragenlijsten nog niet
volledig is geanalyseerd en dat in deze voortgangsrapportage nog geen
definitieve conclusies kunnen worden getrokken. Echter, duidelijk is dat op
basis van de reeds beschikbare gegevens niet kan worden geconcludeerd
dat er in Nederland sprake is van een generiek bereikbaarheidsprobleem.
Ook zijn er nog geen aanwijzingen dat bepaalde regio’s, zoals de groene
gebieden op de «stippenkaart» van de NVB, als specifieke probleemgebieden kunnen worden gezien.

1

Opgemerkt dient te worden dat de Consumentenbond de vragenlijst op haar website
heeft geplaatst. Daarnaast zijn mensen op
deze vragenlijst geattendeerd via de algemene
Consumentenbond- nieuwsbrief en de
Geldgids-nieuwsbrief. Ook is het zogenaamde
Geldgidspanel gevraagd om de vragenlijst in
te vullen. Het is daarmee aannemelijk dat deze
respondenten ervaren internetgebruikers
zijn.
2
Heij, S en F. von Dewall (2005), Beschikbaarheid bankkantoren acceptabel, Bank- en
Effectbedrijf, pp 25–27.

Uit de respons komt wel naar voren dat de knelpunten rond de bereikbaarheid van het betalingsverkeer veelal een onderdeel vormen van een
bredere leefbaarheidproblematiek, onder andere als gevolg van schaalvergroting, afname van de bevolking en afname van voorzieningen. Voor een
beperkt deel van de consumenten geldt dat zij specifiek de afstand tot het
fysieke kantoornetwerk als problematisch ervaren. Bovendien blijkt uit de
respons dat fysieke bereikbaarheidsknelpunten voor consumenten grotendeels kunnen worden ondervangen door middel van alternatieve distributiekanalen zoals internetbankieren1 en bankbussen. Het thema «afstand»
lijkt voor het midden- en kleinbedrijf tot meer verwikkelingen te leiden.
Immers, ook wanneer er wel een bankkantoor aanwezig is, maar deze niet
over een kasfunctie beschikt, kan een knelpunt voor deze groep ontstaan.
Ondernemers hebben vrijwel dagelijks twee filiaalgebonden diensten
nodig, te weten wisselgeld halen en geld afstorten.
Bovengenoemde resultaten lijken te stroken met het beeld dat naar voren
komt uit een recent onderzoek van Heliview (2005)2. Uit dit onderzoek
komt naar voren dat voor 88% van de klanten de afstand tot de bank goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 29 688, nr. 13

2

tot acceptabel is en 92% van de respondenten goed uit de voeten te
kunnen met de alternatieve vormen van dienstverlening.
Dit neemt niet weg dat zich in bepaalde gemeenten en kleine(re) kernen
knelpunten voordoen, welke vragen om oplossingen en creativiteit op
lokaal niveau. Er zijn voldoende voorbeelden voorhanden van initiatieven
die banken samen met andere partijen hebben ontplooid om knelpunten
weg te nemen. Uit de voorlopige resultaten van de oproepen aan de
diverse achterbannen blijkt dat (consumenten en ondernemers in)
gemeenten en kleine kernen tevreden zijn met «maatwerk» oplossingen.
Een probleem dat zich echter kan voordoen is dat dergelijke oplossingen
moeilijk of niet van de grond komen als gevolg van communicatieproblemen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om communicatie binnen
banken, waarbij het lokale kantoor niet op de hoogte is van mogelijkheden
die er volgens het hoofdkantoor wel zijn. Daarnaast gaat het om communicatie tussen bank en afnemers, gemeenten en lokale organisaties. In het
laatste geval betreft het veelal situaties waarin een bank aankondigt een
bankkantoor te sluiten, zonder met dorpsorganisaties en/of de gemeente
om de tafel te gaan zitten om te bezien of een zeker niveau van dienstverlening kan worden gewaarborgd. In andere gevallen worden bereikbaarheidsproblemen ervaren, maar weten betrokkenen niet bij wie men daarvoor terecht kan. Ook wordt aandacht gevraagd voor de positie van
middenstanders in kleine gemeenschappen. Het komt voor dat zij consumenten de gelegenheid geven geld op te nemen en daardoor met extra
kosten worden geconfronteerd. Tot slot zijn er situaties waarin banken
oplossingen hebben voor ervaren knelpunten, maar klanten daarvan niet
op de hoogte zijn.
Een duidelijk signaal dat naar voren komt in de respons is dat met het
garanderen van fysieke aanwezigheid van bankdiensten in een bepaald
postcodegebied, niet alle knelpunten voor gebruikers van betaaldiensten
worden weggenomen. Zo heeft het merendeel van de klachten van consumenten niet betrekking op het gebrek aan fysieke kantoren, maar op
beperkte openingstijden, telefonische bereikbaarheid (toenemend gebruik
van 0800 en 0900-nummers, waardoor direct telefonisch contact met een
kantoor niet of nauwelijks mogelijk is), de toenemende digitalisering, etc.
Voor kwetsbare groepen, zoals ouderen en gehandicapten, gaat het voornamelijk om de aanwezigheid en bereikbaarheid van filialen en de toegankelijkheid van geldautomaten, internetbankieren en betaalautomaten.
Voor ondernemers is juist een toereikende kasfunctie van belang voor het
soepel en veilig laten verlopen van het chartale betalingsverkeer
(afstorten van de omzet en opnemen van wisselgeld).
De betrokken partijen gaan de komende tijd met elkaar om tafel om oplossingen te zoeken voor de vanuit de diverse achterbannen aangedragen
knelpunten.

Overige input
Naast het bovengenoemde onderzoek onder de achterban, bestaat er een
aantal lopende en reeds afgeronde onderzoeken van de WTB die nauw
verwant zijn aan de voorliggende thematiek en behulpzaam kunnen zijn
bij de inventarisatie of oplossing van knelpunten. De conclusies en aanbevelingen van deze onderzoeken worden meegenomen in het uiteindelijke
rapport dat aan uw Kamer zal worden gezonden. Onderstaand wordt kort
stilgestaan bij deze onderzoeken.
In 2004 verscheen het rapport «Bereikbaarheid bancaire dienstverlening –
analyse en inventarisatie van oplossingen en best practices». Dit rapport
is bedoeld voor diegenen die zich zorgen maken over de leefbaarheid van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 29 688, nr. 13

3

hun omgeving en vooral over het afnemende voorzieningenniveau, waaronder dat van banken. Met dit rapport is beoogd consumenten, winkeliers, (lokale) overheden, etc. een handvat te bieden om eventueel aanwezige knelpunten gezamenlijk en lokaal aan te pakken. Het rapport
bespreekt initiatieven die banken samen met andere dienstverlenende
partijen hebben ontplooid om knelpunten aan te vatten. Naast deze
«maatwerk» oplossingen komen ook oplossingsrichtingen aan bod die
meer generiek, voorwaardenscheppend van aard zijn en die een bijdrage
kunnen leveren aan het wegnemen van eventuele knelpunten. Een update
van de in dit rapport aangereikte toolkit kan in het vervolgtraject worden
toegepast, zodat het wiel niet telkens opnieuw hoeft te worden uitgevonden.
Omdat het zwaartepunt van het voorgenoemde rapport op de particuliere
markt lag, is in 2005/2006 een onderzoek gestart naar bereikbaarheidsproblemen en oplossingsmogelijkheden voor het midden- en kleinbedrijf.
Gebleken is dat er concrete mogelijkheden bestaan om het afstorten en
opnemen veiliger en goedkoper te maken (zie onder Oplossingsrichtingen). Het MOB stelt zo spoedig mogelijk een publieke versie van dit
rapport op.
Om een goed beeld te krijgen van de knelpunten die mensen met een
functiebeperking en senioren ervaren in de bereikbaarheid en toegankelijkheid van bankdiensten is de WTB een onderzoek gestart naar de wijze
waarop deze groep consumenten gebruik maakt van moderne wijze van
bankieren zoals internetbankieren. In het licht van de motie van Van der
Vlies en De Haan is het onderzoek ruimer opgesteld zodat er een goed
beeld verkregen wordt over hoe senioren en mensen met een functiebeperking hun bankzaken regelen en welke knelpunten zij daarbij ondervinden. De uitkomsten van dit onderzoek zijn begin volgend jaar beschikbaar.
Oplossingsrichtingen
Hoewel er vooralsnog geen aanwijzingen zijn dat de fysieke bereikbaarheid van bankkantoren als een generiek probleem wordt ervaren, is het
volgens de diverse betrokken partijen van belang om te komen tot een
werkafspraak waarbinnen specifieke knelpunten in gezamenlijkheid
kunnen worden opgelost. Een dergelijke werkafspraak dient structureel
van aard te zijn om ook in de toekomst de fysieke bereikbaarheid van
bankdiensten te waarborgen. In dit kader heeft de NVB een concreet voorstel gedaan voor een werkafspraak, waarmee zowel in als buiten het
verband van het MOB duurzaam kan worden gewaarborgd dat bereikbaarheidsknelpunten snel worden opgepakt door de lokaal betrokken partijen.
Daarnaast heeft NVB toegezegd om periodiek een nieuwe stippenkaart op
te stellen, om zo zicht te bieden op structurele ontwikkelingen ten aanzien
van de bereikbaarheid van betaaldiensten.
Op basis van de bovenstaande uitkomsten is één van de prioriteiten het
verbeteren van de communicatie en dialoog op lokaal niveau tussen bank
en afnemers, gemeenten en lokale organisaties. De banken hebben via de
NVB toegezegd altijd bereid te zijn om met gemeenten en kleine kernen te
spreken over oplossingen voor bereikbaarheid. Voorwaarde daarbij is wel
dat zulke oplossingen niet op zichzelf staan maar onderdeel uitmaken van
een integraal plan om de leefbaarheid te verbeteren en waarin ook de
lokale overheid en maatschappelijke spelers ten volle hun verantwoordelijkheid nemen. Momenteel wordt als concrete invulling van deze toezegging binnen de WTB een set werkafspraken uitgewerkt die er toe moet
leiden dat wanneer zich een knelpunt voordoet, de juiste partijen op lokaal
niveau met elkaar de dialoog aangaan. Daarnaast zijn de relevante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 29 688, nr. 13

4

partijen met elkaar in gesprek om concrete knelpunten die uit de
oproepen aan de diverse achterbannen naar voren komen gezamenlijk op
te lossen. Wanneer duidelijk is dat in een bepaald gebied sprake is van
een structureel bereikbaarheidsprobleem en er geen lokale initiatieven
van de grond komen, dan zal de WTB zich over de ontstane situatie
buigen. Er wordt momenteel gezocht naar objectieve criteria om vast te
kunnen stellen dat er sprake is van een structureel knelpunt. Voorts zal de
WTB de lokale partijen waar mogelijk voorzien van bestaande kennis en
werkwijzen om snelheid en efficiëntie te bevorderen.
In dit verband is belangrijk te constateren dat bereikbaarheid door
ouderen en mensen met een functiebeperking anders ervaren wordt. Een
reden is dat deze groepen over het algemeen minder mobiel zijn dan
overige consumenten en veelal een relatief laag inkomen hebben.
Grenzen van wat nog acceptabel is uit oogpunt van volwaardige participatie in de samenleving liggen daarom voor deze groepen soms anders.
Dit illustreert dat bereikbaarheid niet altijd in simpele eenduidige maatstaven is vast te leggen en dat de problematiek van kwetsbare groepen
specifieke aandacht vraagt. Deze thematiek zal ook in de toekomst toe op
de agenda van het MOB staan. Specifieke toegankelijkheidsproblemen
kunnen worden geagendeerd in de WTB.
Voor ondernemers blijkt dat er concrete mogelijkheden zijn om belangrijke knelpunten voor de groep bij hun waardevervoer weg te nemen.
Enkele van deze oplossingen zijn op 11 december jl. aan bod gekomen
tijdens een door DNB en MKB-Nederland georganiseerd seminar. Voorbeelden zijn de gezamenlijke inkoop door ondernemers van geldvervoer,
de bezorging van wisselgeld door een pakketbezorger en lokale recirculatie. Ook hier zal de WTB – waar mogelijk – een faciliterende rol spelen bij
de totstandkoming van lokale oplossingen.
Conclusie
De samenwerking tussen de verschillende partijen verloopt soepel en
constructief. Alle partijen hebben de wil uitgesproken in gezamenlijkheid
tot oplossingen te willen komen voor mogelijke knelpunten. Gegeven de
korte tijdlijnen hebben de partijen uit het MOB, de VNG en de LVKK al veel
voortgang weten te realiseren. Om te komen tot een inventarisatie van
concrete knelpunten op het gebied van de bereikbaarheid en toegankelijkheid hebben MKB Nederland, de Consumentenbond, de FSB, de ANBO,
de VNG en de LVKK middels een vragenlijst hun achterban geraadpleegd.
Op basis van het nu beschikbare materiaal zijn er vooralsnog geen aanwijzingen dat de fysieke bereikbaarheid van bankdiensten als een generiek
probleem wordt ervaren. Dat wil echter niet zeggen dat er geen
problemen zijn op het gebied van bereikbaarheid en toegankelijkheid van
betaaldiensten. Daarom is het volgens de betrokken partijen van belang
om te komen tot een werkafspraak waarbinnen specifieke knelpunten in
gezamenlijkheid kunnen worden opgelost. Het is de komende maanden
zaak om de resterende analyses af te ronden, specifieke bereikbaarheidsknelpunten uit weg te ruimen en te komen tot een raamwerk waarbinnen
eventuele toekomstige knelpunten geadresseerd kunnen worden. Het
uiteindelijke rapport zal naar verwachting in het voorjaar van 2007 aan uw
Kamer kunnen worden gestuurd.
De minister van Financiën,
G. Zalm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 29 688, nr. 13

5