Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

851
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over het nagenoeg gelijkblijvende gebruik van
landbouwgif, ondanks beloftes voor een drastische afname (ingezonden
19 augustus 2021).
Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 22 november 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2020–2021, nr. 3985
Vraag 1 en 2
Kunt u bevestigen dat Nederland in 2018 het meeste landbouwgif per hectare
landbouwgrond gebruikte in de Europese Unie?1
Kunt u bevestigen dat in Nederland in 2019 slechts één procent minder
landbouwgif is verkocht en gebruikt dan in 2018?2 Hoe beoordeelt u deze
summiere daling?
Antwoord 1 en 2
Het bericht meldt dat in Nederland 10,3 kilogram werkzame stof per hectare
wordt gebruikt in 2018. Dit is in Europa het hoogst.
Het is niet duidelijk waarop dit getal is gebaseerd. Het is namelijk niet bekend
hoeveel gewasbeschermingsmiddelen er in Nederland gebruikt zijn in het jaar
2018 en het jaar 2019. Het CBS voert elke vier jaar een enquête uit om het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de agrarische sector in beeld te
brengen. De meest recente gegevens zijn van het jaar 20163.
Er is inmiddels een traject gestart in het kader van het Uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie gewasbescherming 2030, waardoor het mogelijk wordt om de
gebruikscijfers jaarlijks in te winnen en te publiceren.
Volgens het Compendium voor de Leefomgeving is in 2019 in Nederland de
afzet van gewasbeschermingsmiddelen afgenomen naar 9,2 miljoen kg
werkzame stof, dat is 1% minder dan het jaar ervoor. Dat betekent een
afname met 129.000 kilogram.
1

Statista, 21 april 2021, «Quels pays consomment le plus de pesticides en Europe?», https://
fr.statista.com/infographie/15061/consommation-pesticides-en-europe-par-pays/
2
Compendium voor de Leefomgeving, 1 april 2021, «Afzet van chemische gewasbeschermingsmiddelen, 2011–2019», https://www.clo.nl/indicatoren/nl0015-afzetgewasbeschermingsmiddelen-in-de-land--entuinbouw?ond=20885
3
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/30/landbouw-gebruikt-5–7-miljoen-kg-chemischemiddelen

ah-tk-20212022-851
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

De inzet in Nederland is – zoals uw Kamer weet – gericht op het realiseren
van weerbare planten en teeltsystemen, het verbinden van land- en tuinbouw
met natuur en nagenoeg geen emissie naar het milieu en nagenoeg geen
residuen op voedselproducten in 2030. Dit is een fundamentele, langjarige
transitie, waarbij het effect van de verschillende acties – die nu worden
uitgevoerd in het kader van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
gewasbescherming 2030 – niet direct zichtbaar is. Daarbij past het om naar
meerjarige trends te kijken in plaats van naar verschillen in de afzet tussen
twee kalenderjaren.
Er is een dalende trend te zien in de periode 2011 tot en met 2019 in de
verkoop van gewasbeschermingsmiddelen op de Compendium voor de
Leefomgeving.
Bovendien is het gebruik en de afzet van gewasbeschermingsmiddelen
afhankelijk van verschillende factoren, zoals de gewassen die worden geteeld,
de mate waarin ziekten, plagen en onkruiden voorkomen en de weersomstandigheden. Dit heeft ertoe geleid dat bij de Europees geharmoniseerde
risico-indicatoren gekozen is voor een referentieperiode van drie opeenvolgende kalenderjaren (2011 tot en met 2013) in plaats van één kalenderjaar.
Recent zijn de Nederlandse trends van de Europees geharmoniseerde
risico-indicatoren gepubliceerd4. Hieruit blijkt in Nederland een dalende trend
in de periode 2011 tot en met 2019 voor de groep werkzame stoffen met het
hoogste risicoprofiel en een stijgende trend voor de groep werkzame stoffen
met het laagste risicoprofiel.
Vraag 3
Deelt u het inzicht dat het gebruik van landbouwgif variabel is door wisselende weersomstandigheden en dat een afname van één procent dus
geïnterpreteerd kan worden als nagenoeg gelijkblijvend gebruik?
Antwoord 3
Het gebruik en de afzet van gewasbeschermingsmiddelen is, zoals ik het
antwoord op vraag 1 en 2 heb aangegeven, afhankelijk van verschillende
factoren, zoals de gewassen die worden geteeld, de mate waarin ziekten,
plagen en onkruiden voorkomen en de weersomstandigheden.
Ik verwijs u naar het antwoord op vraag 1 en 2 voor het tweede deel van uw
vraag.
Vraag 4
Kunt u bevestigen dat in 2019 in de gehele Europese Unie de verkoop van
landbouwgif 6% lager lag dan in 2018?3
Antwoord 4
De verkoop van de gewasbeschermingsmiddelen in de Europese Unie is
volgens Eurostat in 2019 6% lager dan in 20186.
Vraag 5
Kunt u bevestigen dat Nederland zijn «koploperpositie» in het overmatig
gebruik van landbouwgif in 2019 hiermee verder heeft versterkt?
Antwoord 5
Nee, dat kan ik niet. Er zijn namelijk op dit moment geen bruikbare gegevens
om de verschillende lidstaten in de Europese Unie goed met elkaar te
vergelijken.
Er ligt een voorstel voor een verordening betreffende statistieken over de
landbouwinput en -output. Dit voorstel is gericht op stroomlijning en
verbetering van het Europees systeem van landbouwstatistieken. Verordening
(EG) 1185/2009 betreffende statistieken over pesticiden wordt in dit proces
meegenomen (Kamerstuk 22 122 nr. 3080).

4

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bestrijdingsmiddelen/documenten/publicaties/2021/
08/05/harmonised-risk-indicator-hri-in-nederland
AgriHolland Nieuws, 30 april 2021, «Verkopen van bestrijdingsmiddelen in Europese Unie
namen in 2019 met 6% af», AgriHolland Nieuws: Verkopen van bestrijdingsmiddelen in
Europese Unie namen in 2019 met 6% af
6
https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20210422–1
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Kunt u de verkoop- en gebruikscijfers van landbouwgif in Nederland in het
jaar 2020 met de Kamer delen?
Antwoord 6
Deze gegevens zijn op dit moment nog niet beschikbaar. De afzetgegevens
worden in het voorjaar 2022 gepubliceerd en de gebruikscijfers worden naar
verwachting begin 2022 gepubliceerd door het CBS.
Vraag 7
Kunt u een verklaring geven voor het feit dat de verkoop van landbouwgif in
Nederland minder snel afneemt dan het Europese gemiddelde? Bent u
tevreden over het huidige beleid, waarvan dit het resultaat is?
Antwoord 7
De verkoop van gewasbeschermingsmiddelen is afhankelijk van verschillende
factoren (zie het antwoord op vraag 1, 2 en 3). Deze factoren zijn ook van
invloed op de totale verkochte hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen in
de Europese Unie.
De inzet in Nederland op het terrein van gewasbeschermingsmiddelen is op
dit moment gericht op het realiseren van weerbare planten en teeltsystemen,
dat vergt tijd (zie ook het antwoord op vraag 1 en 2). Tegelijkertijd blijven we
ons inzetten om ook nu al het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te
verduurzamen en te verlagen. Daarbij verwacht ik veel ook van de samenwerking met alle stakeholders in ons Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
gewasbescherming 2030.
Vraag 8
Welke lessen trekt u uit de ontwikkeling in bijvoorbeeld Denemarken, waar de
verkoop van landbouwgif in 2019 met 42% afnam ten opzichte van 2018?
Antwoord 8
Uit het bericht van Eurostat blijkt dat de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen in Denemarken in 2019 met 42% is afgenomen ten opzichte van
2011.
Elke lidstaat in de Europese Commissie kan binnen de kaders van Richtlijn
2009/128/EG gewasbeschermingsmiddelenbeleid formuleren dat aansluit bij
wijze waarop gewassen kunnen worden geproduceerd in de lidstaat,
waaronder het beschikbare pakket aan gewasbeschermingsmiddelen en
maatregelen om ziekten, plagen en onkruiden te bestrijden.
De grootste daling van de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen in
Denemarken is in de periode 2012–2014 blijkt uit de Deense geharmoniseerde
risico-indicator7. Een mogelijke verklaring hiervoor is het introduceren van
een gedifferentieerde heffing op de aankoopprijs van gewasbeschermingsmiddelen.
Vraag 9
Deelt u het inzicht dat als Nederland de huidige reductietrend – met de
huidige maatregelen – voortzet, we het doel uit de Farm to Fork-strategie van
50% minder gifgebruik pas tegen 2070 zullen halen? Hoeveel insecten
verwacht u dat er tegen die tijd, bij dat scenario, nog zijn? Kunt u omschrijven wat hiervan het ecologische impact is en de gevolgen voor mens en
dier?
Antwoord 9
Zoals u weet, heb ik de van Boer tot Bord-strategie verwelkomd, omdat deze
op hoofdlijnen overeenkomt met het kabinetsbeleid. Daarbij is het goed te
benoemen dat de kwantitatieve doelen in deze strategie voor de Europese
Unie als geheel gelden, en niet per lidstaat. Nederland draagt hieraan op het
terrein van gewasbescherming o.a. bij via het Uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie gewasbescherming 2030.

7

https://mst.dk/kemi/pesticider/anvendelse-af-pesticider/forbrug-af-pesticider-statistik-ogindikatorer/pesticidindikatorer/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

De Europese Commissie is nu bezig met het uitwerken van de van Boer tot
Bord-strategie in concrete voorstellen. Deze zal ik op zijn merites beoordelen.
Ik zal uw Kamer zoals gebruikelijk daarover informeren via het BNC-fiche.
Vraag 10
Kunt u bevestigen dat Frankrijk zich met het Ecophyto II+-plan ten doel heeft
gesteld om het gebruik van landbouwgif reeds in 2025 te halveren ten
opzichte van 2015?8 Wat vindt u van deze ambitie?
Antwoord 10
Het klopt dat Frankrijk zich voor heeft genomen om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen met 50% in 2025 ten opzichte van 2015
met «le plan Écophyto II+». Dit is de wijze waarop Frankrijk invulling geeft
aan Richtlijn 2009/128/EG.
Ik heb u in het antwoord op vraag 8 aangegeven dat elke lidstaat in de
Europese Unie een eigen invulling geeft aan de hierboven genoemde richtlijn.
Voor Nederland is het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 daarin leidend.
Vraag 11
Deelt u het inzicht dat wanneer u belooft dat het «radicaal anders» zou gaan
met het gebruik van landbouwgif, of schrijft dat het gebruik «drastisch zou
afnemen», maar u vervolgens geen kwantitatief doel stelt, u de voortgang
van uw beleid niet kan meten?5, 6
Antwoord 11
Het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 richt zich
op het realiseren van drie strategische doelen: 1) weerbare planten en
teeltsystemen, 2) het verbinden van land- en tuinbouw met natuur en 3)
nagenoeg geen emissies naar het milieu en nagenoeg geen residuen op
voedselproducten. Dit noem ik radicaal anders. Er staan (tussen)doelen in het
uitvoeringsprogramma voor deze strategische doelen. Hiervan is milieulast er
een (zie hoofdstuk 3). De betrokken partijen zijn zich ervan bewust dat
bepaalde (tussen)doelen nog nader geconcretiseerd moeten worden. Hiervoor
zal de uitkomst van het traject voor het opzetten van de monitoring van het
uitvoeringsprogramma worden gebruikt (zie bijlage 1).
Ik heb aangegeven dat ik verwacht dat de hierboven genoemde doelen een
drastische daling van de behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen tot
gevolg zal hebben. Wel zal ik de trend daarin volgen met de gegevens over
het gebruik en de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen.
Ik heb uw Kamer in het tweeminutendebat over de Landbouw- en Visserijraad
van 11 en 12 oktober 2021 op 7 oktober jl. gezegd waarom ik de aangenomen
motie van het lid Vestering heb ontraden (Kamerstuk 21 501-32 nr. 1346). In
deze motie wordt de regering verzocht, kwantitatieve tussendoelen te stellen
voor de uitfasering van het gebruik van pesticiden, aangevuld met een plan
om boeren te helpen bij de benodigde omschakeling nogmaals aangegeven.
We zijn bezig met het realiseren van de strategische doelen van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030. Een van deze
strategische doelen is nagenoeg zonder emissies naar het milieu en
nagenoeg zonder residuen op voedselproducten. Het is aan het volgende
kabinet om te beslissen hoe om te gaan met deze motie.
Vraag 12
Kunt u uw belofte voor «radicaal anders» en «drastisch minder» specifieker
formuleren, alsmede meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden, zoals
bijvoorbeeld ook Frankrijk heeft gedaan?
Antwoord 12
Ik verwijs u naar het antwoord op de vragen 10 en 11.
8

Ministère de l’Agriculture et de l’Alimentation France, 3 februari 2021, «Le plan Écophyto,
qu’est-ce que c’est?», https://agriculture.gouv.fr/le-plan-ecophyto-quest-ce-que-cest
Zembla, 16 april 2019, «Minister Schouten: «Gebruik gewasbeschermingsmiddelen moet
radicaal anders»»https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/minister-schouten-gebruikgewasbeschermingsmiddelen-moet-radicaal-anders
6
Kamerstuk 27 858 nr. 449, bijlage p. 4.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 13
Kunt u aangeven wat de voortgang is op de kwantitatieve doelen uit de Nota
Gezonde Groei, Duurzame Oogst voor 2023, namelijk: 90% minder normoverschrijdingen van de ecologische waterkwaliteitsdoelen ten opzichte van 2013,
95% minder normoverschrijdingen van de drinkwaternorm ten opzichte van
2013 en een toename van de hoeveelheid bloemrijke akkerranden? Zijn we op
koers om in ieder geval deze doelen te halen?
Antwoord 13
Het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 voorziet
in het jaarlijks monitoren van de voortgang aan de hand van relevante
indicatoren. Er wordt op dit moment gewerkt aan het opzetten daarvan.
Hierbij zal gekeken worden welke indicatoren bruikbaar zijn om de voortgang
van het proces en het realiseren van de doelen te meten. Er is afgesproken
om de bestaande indicatoren te gebruiken voor het realiseren van de
(tussen)doelen van de waterkwaliteit, zoals de doelen uit de nota «Gezonde
Groei, Duurzame Oogst» die zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma.
De Bestrijdingsmiddelenatlas laat een dalende trend zien voor de ecologische
waterkwaliteitsnormen. Het aantal normoverschrijdingen van de jaargemiddelde milieukwaliteitsnorm ligt in 2019 op ongeveer 40% en van de maximaal
aanvaardbare concentratie milieukwaliteitsnorm ligt in 2019 op ongeveer
60%.
Ik verwacht de eerste resultaten van de jaarlijkse monitoring in het najaar
2022. Ik zal uw Kamer daarover uiteraard informeren.
Vraag 14
Kunt u deze vragen één voor één en binnen de daarvoor gestelde termijn
beantwoorden?
Antwoord 14
Ik heb vraag 1 en 2 voorzien van een gecombineerd antwoord. Ik heb uw
vragen zo spoedig als mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5