Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

27 923

Werken in het onderwijs

Nr. 206

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2015
Hierbij zend ik u het eindrapport van het effectonderzoek bij de InnovatieImpuls Onderwijs1. Uit het rapport komt een positief beeld naar voren
over de effecten van verschillende innovatieve maatregelen die door
scholen in het kader van de InnovatieImpuls Onderwijs zijn uitgevoerd.
Onderstaand ga ik kort in op de achtergrond van de InnovatieImpuls
Onderwijs en de positieve uitkomsten. Voor verdere verdieping verwijs ik
naar het bijgevoegde eindrapport.
InnovatieImpuls Onderwijs
Onderdeel van de InnovatieImpuls Onderwijs (IIO) was een subsidieregeling die scholen in het primair en voortgezet onderwijs vanaf 2011 tot
en met 2014 de mogelijkheid gaf te experimenteren met innovatieve
maatregelen binnen de school. Doel hiervan was om de arbeidsproductiviteit van leraren te verhogen om op termijn het dreigende lerarentekort
te kunnen aanpakken. Voorwaarden bij de experimenten waren dat de
innovatie niet ten koste ging van de onderwijskwaliteit en niet leidde tot
een hogere werkdruk bij leraren.
Toegepaste innovatieve maatregelen
Aan de experimenten liggen vijf verschillende innovatieconcepten ten
grondslag, die door het veld zelf ontwikkeld zijn als mogelijke oplossingen
voor het destijds verwachte lerarentekort. De concepten doen een groot
beroep op de professionaliteit van leraren.
Onderstaand vindt u de vijf IIO-concepten met de volgende invulling en
verwachte effecten:
1. In het SlimFit-concept worden reguliere jaarklassen in het primair
onderwijs vervangen door «units» van zeventig à negentig leerlingen,
1

kst-27923-206
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 923, nr. 206

1

2.

3.

4.

5.

waarin een breed samengesteld team verantwoordelijk is voor het
onderwijs. De arbeidsproductiviteit van leraren neemt hier mogelijk
toe door schaalvergroting, functiedifferentiatie en inzet van ICT.
Bij Leerlingen voor Leerlingen maken ouderejaarsleerlingen in het
voortgezet onderwijs onder begeleiding van een vakdocent en een
mediaspecialist filmpjes voor onderbouwleerlingen waarin ze
vakspecifieke, veel voorkomende vragen beantwoorden. Deze filmpjes
moeten ervoor zorgen dat docenten en leerlingen met minder
contacturen toekunnen, doordat leerlingen hier ook zelfstandig leren
van educatieve filmpjes in een digitale leeromgeving.
Met behulp van Videolessen kunnen leerlingen in het voortgezet
onderwijs op verschillende locaties tegelijkertijd dezelfde lessen
volgen door een rechtstreekse videoverbinding. Zo is het mogelijk om
(keuze)vakken met een beperkt leerlingaantal toch aan te bieden.
Bij E-klas & PAL-student bestaat een E-klas uit een rijk gevulde
elektronische leeromgeving in het vo, ontwikkeld door leraren zelf, die
ondersteuning krijgen van getrainde PAL-studenten (PAL = Persoonlijk
Assistent Leraar). De arbeidsproductiviteit neemt mogelijk toe, omdat
docenten en leerlingen met minder contacturen toekunnen, doordat
leerlingen ook zelfstandig met de E-klas kunnen werken.
Bij Onderwijsteams in het voortgezet onderwijs geven teams van
leraren samen les aan grotere groepen leerlingen, bijgestaan door
onderwijs-ondersteuners en een digitale leeromgeving. Door het
werken in teams ontstaat er bij docenten ruimte om zich te professionaliseren. Ook hier is sprake van schaalvergroting, functiedifferentiatie
en de inzet van ICT.

Bijna 150 scholen in het primair en voortgezet onderwijs hebben met één
van de vijf concepten geëxperimenteerd. De effecten van de maatregelen
op arbeidsproductiviteit, onderwijskwaliteit en werkdruk zijn onderzocht.
Het onderzoek heeft gebruik gemaakt van experiment- en controlescholen.
Positieve uitkomsten
De IIO heeft bijgedragen aan het innoverend vermogen van de scholen.
Het onderzoek laat zien dat de scholen die hebben geëxperimenteerd met
het innovatieconcept voor het primair onderwijs (SlimFit) hogere
leeropbrengsten en een hogere oudertevredenheid kunnen bereiken.
Leerlingen krijgen onderwijs op maat. Het anders organiseren van het
onderwijs maakt het mogelijk om beter aan te sluiten bij de talenten en
leerbehoeften van leerlingen. Het onderzoek laat verder zien dat scholen
in het voortgezet onderwijs met drie van de vier innovatieconcepten een
lerarentekort kunnen tegengaan door de arbeidsproductiviteit te
verhogen. Onderwijsteams, Videolessen en E-klas & PAL-student doen dat
door meer leerlingen per contactuur van leraren, zonder dat dit nadelige
invloed hoeft te hebben op de onderwijskwaliteit en de werkdruk. Bij
Videolessen en E-Klas & PAL-student kunnen leraren zelfs tevredener
worden met de werkdruk. Met Leerlingen voor Leerlingen en Onderwijsteams kunnen hogere cijfers worden bereikt.
Benutting door scholen
De ervaringen en kennis van de IIO-scholen kunnen andere scholen goed
benutten bij het realiseren van de doelen uit de sectorakkoorden voor het
primair en voortgezet onderwijs en de Lerarenagenda (Kamerstuk 27 923,
nr. 171). Het gaat bijvoorbeeld om het vormgeven van passend onderwijs,
het bieden van uitdagend onderwijs of het creëren van breed samengesteld teams, ook op kleine scholen. Scholen in het voortgezet onderwijs
kunnen bovendien met inzet van eigentijdse middelen specifieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 923, nr. 206

2

lerarentekorten ondervangen. Verder kunnen scholen maatwerk in het
onderwijs vormgeven met als resultaat hogere cijfers van leerlingen.
De IIO is nog een jaar lang actief om de ervaringen in het veld te
verspreiden, onder andere door te adviseren en het leggen van verbinding
tussen geïnteresseerde scholen en de voormalige IIO-scholen, om
zodoende opschaling mogelijk te maken.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 923, nr. 206

3