Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 620

Beleidsdoelstellingen op het gebied van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nr. 223

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR MEDISCHE ZORG EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 maart 2019
Hierbij informeren wij u over de rapportage van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) over de inspanningen van zorgverzekeraars om de wachttijden te verminderen in de volgende zorgsectoren:
– Geestelijke gezondheidszorg (ggz)
– Medisch specialistische zorg (msz)
– Wijkverpleging.
Het NZa-rapport Controles zorgverzekeraars naar aanpak wachttijden:
Samenvattend rapport treft u in de bijlage aan1. Met deze toezending
wordt voldaan aan de toezegging van de Staatssecretaris in de brief bij de
NZa informatiekaart inzake wachttijden in de ggz van 21 december 2018.2
In deze brief gaan wij per sector nader in op de conclusies van de NZa.
Daarnaast behandelen wij algemene conclusies en de vervolgstappen van
de NZa.
Kernpunten
–

–

1
2

kst-32620-223
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

De NZa heeft in 2018 controlebezoeken afgelegd bij zorgverzekeraars.
Hun inspanningen om wachttijden te verminderen in de ggz, msz en
wijkverpleging zijn beoordeeld aan de hand van beoordelingskaders
per sector, die ontwikkeld zijn om houvast te bieden aan verzekeraars
over wat de NZa van hen verwacht. De conclusies staan in dit rapport.
Het algemene beeld voor alle sectoren is dat verzekeraars actief zijn,
wat positief is, maar dat het nog ontbreekt aan structureel inzicht in de
ontwikkeling van de wachttijden en in de resultaten van de verrichte
activiteiten. Dit gaat onder meer over het evalueren van de effectiviteit
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 25 424, nr. 451.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 620, nr. 223

1

–

–

van afspraken die met zorgaanbieders gemaakt worden. Hierdoor
ontbreekt het aan een belangrijke randvoorwaarde voor verzekeraars
om te kunnen (bij)sturen als resultaten uitblijven.
Individuele zorgverzekeraars hebben van de NZa allen een terugkoppeling gehad over wat goed gaat en welke aandachtspunten er nog zijn.
Hiermee kunnen zij aan de slag. In 2019 toetst de NZa in hoeverre dit is
opgepakt en treedt waar nodig handhavend op. Wij zijn positief over
deze concrete aanpak van de NZa en zijn overtuigd dat het toezicht
ermee verrijkt wordt.
De inspanningen van zorgverzekeraars kunnen worden aangescherpt.
Tegelijkertijd constateren wij dat er ook andere redenen zijn voor het
ontstaan (of terugdringen) van wachttijden, zoals de ontwikkelingen op
de arbeidsmarkt. De problematiek is complex, zoals de NZa ook
vaststelt. Er zijn inspanningen nodig van alle betrokken partijen.
Hierover zijn ook afspraken gemaakt in de hoofdlijnenakkoorden voor
de ggz, de msz en de wijkverpleging.

Over het onderwerp, rol NZa en het rapport
Toegankelijkheid van zorg vinden wij van essentieel belang. Iedereen
moet tijdig en binnen redelijke afstand de zorg kunnen ontvangen die hij
nodig heeft. Het kan voorkomen dat iemand even moet wachten op
electieve zorg (acute zorg moet direct worden verleend), maar het is
onacceptabel als wachttijden de Treeknormen overschrijden. Helaas komt
dit nog voor, zoals de NZa in deze rapportage ook constateert. Wachttijden
staan dan ook hoog op de beleidsagenda en wij spreken er regelmatig
over met uw Kamer.
De NZa speelt een belangrijke rol in het oplossen van de wachttijdproblematiek. De NZa ziet toe op de bijdrages van zorgaanbieders en verzekeraars hieraan. Daarbij wordt van zorgaanbieders verwacht dat zij inzicht
geven in de wachttijden. Van zorgverzekeraars wordt een actieve houding
verwacht in het terugdringen van de wachttijden. Dit in het kader van hun
zorgplicht richting verzekerden. Als partijen zich onvoldoende inspannen,
spreekt de NZa hen hierop aan. En mocht dat nodig zijn, kan de NZa extra
maatregelen nemen zoals het opleggen van een aanwijzing of last onder
dwangsom.
In dit rapport beschrijft de NZa een specifieke invulling van het toezicht op
zorgverzekeraars, en de conclusies die daaruit getrokken kunnen worden.
Het gaat om controlebezoeken in 2018. Hierbij zijn de inspanningen van
verzekeraars beoordeeld aan de hand van beoordelingskaders per sector,
die ontwikkeld zijn om houvast te bieden aan zorgverzekeraars over wat
de NZa van hen verwacht. Het betreft dus een concretisering van de
Beleidsregel toezichtkader zorgplicht zorgverzekeraars Zvw.
De beoordelingskaders bestaan uit vijf hoofdthema’s:
– Inzicht in de wachttijdenproblematiek
– Handelen richting verzekerden
– Handelen richting zorgaanbieders
– Bedrijfsprocessen
– Agenderen (voor de msz is dit geen onderdeel van het beoordelingskader)
Context
In mei 2017 heeft de NZa het Actieplan wachttijden in de zorg opgesteld3.
Op 6 juli 2018 heeft de NZa voor de laatste keer gerapporteerd over de
3

Kamerstukken 25 424 en 29 248, nr. 353.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 620, nr. 223

2

voortgang4. Met het actieplan heeft de NZa de regie genomen en gezorgd
voor belangrijke randvoorwaarden voor het verminderen van de
wachttijden.
Het is aan zorgaanbieders, zorgverzekeraars en andere betrokken partijen
om de aanpak van de wachttijdenproblematiek verder vorm te geven. Dit
uiteraard onder toezicht van de NZa en ook de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ). In de hooflijnenakkoorden in de ggz, msz en wijkverpleging zijn afspraken gemaakt over de inspanningen van alle betrokken
partijen om zorg binnen de Treeknormen te blijven leveren.
Dit rapport geeft inzicht in de inspanningen van zorgverzekeraars. De NZa
concludeert dat zij aandacht hebben voor de wachttijden en veel
verschillende activiteiten verrichten die kunnen bijdragen aan het
terugdringen van de wachttijden in de drie betreffende zorgsectoren. Toch
lijken de wachttijden nog niet af te nemen. De NZa stelt dan ook vast dat
er ruimte voor verdere verbetering is. Wij beamen dat. Duidelijk is dat
zorgverzekeraars verder aan de bak moeten. Dit neemt overigens niet weg
dat, naast het feit dat een zorgverzekeraar zich al dan niet inspant, er ook
andere redenen zijn voor het ontstaan van wachttijden. Voorbeelden zijn
de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en ten aanzien van de (verdeling
van de) behandelcapaciteit. De wachttijdproblematiek is complex, zoals de
NZa ook vaststelt. Er zijn inspanningen nodig van alle betrokken partijen,
niet alleen van zorgverzekeraars.
Conclusies ggz
De NZa constateert in deze rapportage dat alle bezochte zorgverzekeraars
structureel contact hebben met zorgaanbieders met te lange wachttijden.
Wel stelt de NZa vast dat het vaak ontbreekt aan doelgerichte afspraken
met aanbieders, en vooral ook aan het monitoren van dergelijke afspraken
op organisatieniveau. De opvolging van eventuele acties wordt enkel
meegenomen in de reguliere contacten met aanbieders (in het kader van
de zorginkoop). Het risico daarvan is dat de aanpak van wachttijden niet
genoeg op het netvlies van het management van de zorgverzekeraar
komt. Dit is een belangrijk aandachtspunt volgens de NZa. Daarnaast
benadrukt de NZa het belang van het verder bestendigen en verbeteren
van de samenwerking met alle relevante partijen in de regio. Dus niet
alleen met zorgaanbieders, maar bijvoorbeeld ook met gemeenten.
Reactie Staatssecretaris:
Met deze aanbevelingen raakt de NZa aan belangrijke uitgangspunten van
het actieplan vervolgaanpak wachttijden in de ggz. Hierin werken
zorgverzekeraars, zorgaanbieders en andere relevante partijen immers
samen om de wachttijden in de ggz in alle regio’s tot onder de Treeknormen terug te brengen. Deze rapportage van de NZa biedt waardevolle
inzichten om de inspanningen van verzekeraars indien nodig verder aan te
scherpen.
Over de voortgang van het actieplan vervolgaanpak wachttijden in de ggz
zal ik uw Kamer binnenkort apart informeren, zoals toegezegd in de brief
van 22 februari 2019.5

4
5

Kamerstuk 32 620, nr. 207.
Kamerstuk 25 424, nr. 455.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 620, nr. 223

3

Conclusies msz
De NZa geeft als belangrijkste aandachtspunt binnen de msz aan dat het
bij een aantal van de onderzochte zorgverzekeraars nog ontbreekt aan
structureel inzicht in de wachttijden en aan concrete resultaatgerichte
afspraken met zorgaanbieders en de monitoring daarvan. De NZa ziet het
als positief punt dat alle zes de bezochte zorgverzekeraars bedrijfsprocessen hebben ingericht om te kunnen sturen op de wachttijden, zowel op
operationeel niveau tussen de afdelingen zorginkoop en zorgbemiddeling
als op managementniveau.
Reactie Minister voor Medische Zorg en Sport:
In juli 2018 heb ik u geïnformeerd over de vervolgrapportage wachttijden
van de NZa (Kamerstuk 32 620, nr. 207). Op 13 november 2018 heb ik u
geïnformeerd over de meest recente cijfers en de stand van zaken met
betrekking tot aanpak van de wachttijden.6 In het Algemeen Overleg van
13 februari 2019 stonden de wachttijden ook op de agenda. Voor een
aantal specialismen zijn de wachttijden voor een polikliniekbezoek nog
steeds te lang. Dit vind ik onwenselijk. De NZa kijkt op dit moment samen
met de Patiëntenfederatie naar de mogelijkheden om de wachttijden van
de NZa op de website Zorgkaart Nederland te delen, zodat patiënten
binnenkort zelf ook de wachttijd in hun omgeving kunnen raadplegen. Ik
zie dat partijen inspanningen plegen om de wachttijden te verminderen,
maar continue aandacht en meer inzet zijn nodig. Uit de rapportage van
de NZa blijkt dat zorgverzekeraars nog meer kunnen doen en ik vind het
dan ook goed dat zorgverzekeraars in de komende maanden door de NZa
worden aangespoord om zich nog actiever op te stellen richting verzekerden en zorgaanbieders om het inzicht te vergroten en om beter het
effect van hun acties na te gaan.
De constatering dat zorgverzekeraars bereid zijn inspanningen te leveren
en extra financiële middelen uit te trekken voor de terugdringing van
wachttijden, stemt mij positief. Tegelijkertijd blijkt geld lang niet altijd het
probleem, zoals zorgverzekeraars zelf ook aangeven. Er zijn vaak ook
andere redenen voor de wachttijden. In deze rapportage komt dit niet
expliciet terug. Maar de aanpak van personeelstekorten, cliëntvoorkeuren
en capaciteitsproblemen is eveneens nodig om de wachttijden te
reduceren. Dit blijft vragen om inzet van alle partijen op diverse terreinen,
teneinde de wachttijden onder de Treeknormen te krijgen.
Conclusies wijkverpleging
Voor de wijkverpleging is er geen wachttijdregistratie.7 De NZa heeft
daarom een aanvullend onderzoek laten uitvoeren om meer inzicht te
krijgen in de toegankelijkheid van de wijkverpleging.8 Hier wordt in dit
rapport meermaals naar verwezen. Uit het aanvullende onderzoek blijkt
dat wanneer een zorgaanbieder is gevonden, de zorg over het algemeen
binnen enkele dagen wordt verleend.
De zorg start gemiddeld 2,6 dagen na aanmelding en 37% van de cliënten
ontvangt op de dag van aanmelding al wijkverpleging. In 7% van de
gevallen duurt het een week of langer en slechts in 1% van de gevallen
wordt de Treeknorm van zes weken niet gehaald. Uit de rapportage van de
6

Kamerstuk 32 620, nr. 214.
Voor casemanagement dementie bestaat wel een dergelijke wachttijdregistratie, voortkomend
uit de Regeling transparantie zorgaanbieders casemanagement dementie.
8
De studie Toegankelijkheid van de wijkverpleging van Significant (2018) vindt u als bijlage bij
deze brief. Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 620, nr. 223

4

NZa blijkt dat zorgverzekeraars de wachttijd vóór de indicatiestelling als
een groter probleem zien dan de wachttijd na de indicatiestelling. Mede
daarom zien zij geen nut in een algemene wachttijdregistratie, ook niet
voor de acute zorg.
De NZa constateert dat drie van de vier bezochte zorgverzekeraars actief
zorg bemiddelen. Kanttekening die de NZa hierbij plaatst is dat zorgverzekeraars vervolgens niet toetsen of deze bemiddeling ook succesvol is
geweest en de cliënten in zorg zijn genomen. De NZa vindt daarnaast dat
de bemiddelingsrol van de zorgverzekeraars beter voor het voetlicht kan
komen, bijvoorbeeld door informatie op de website te publiceren.
Reactie Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
Het aanvullende onderzoek naar de wachttijden in de wijkverpleging toont
aan dat de Treeknorm in de wijkverpleging vrijwel altijd behaald wordt.
Dat betekent niet dat er geen problemen zijn. Het vinden van een
aanbieder kan voor verwijzers, cliënten en mantelzorgers echter tegenvallen. Dat kan onnodige zorgkosten met zich mee brengen wanneer een
cliënt bijvoorbeeld in het ziekenhuis moet wachten op wijkverpleging.
Belangrijke redenen zijn de arbeidsmarktproblematiek en de versnippering van het zorgaanbod.
Het is belangrijk dat zorgverzekeraars actief zorg bemiddelen en in
spoedeisende situaties actief handelen bij het zoeken naar een
beschikbare wijkverpleegkundige. Het is daarom wenselijk dat alle
zorgverzekeraars niet alleen een proces voor zorgbemiddeling inrichten,
maar vervolgens ook (steekproefsgewijs) de resultaten meten. Uiteraard
kunnen verzekerden zich ook zelf tot de zorgverzekeraar richten als een
bemiddelingsactie niet succesvol is gebleken. Tevens is het belangrijk dat
de zorgbemiddeling makkelijk toegankelijk is voor zorgverleners (zoals
bijvoorbeeld transferverpleegkundigen) die het niet lukt om de benodigde
wijkverpleging te vinden, zodat snel actief meegezocht kan worden.
Daarnaast ben ik het met de NZa eens dat zorgverzekeraars hun verzekerden beter kunnen informeren over de mogelijkheden van zorgbemiddeling. Teveel verzekerden, maar ook aanbieders, hebben hier geen weet
van of maken niet van deze mogelijkheid gebruik. Verder vind ik het
wenselijk dat de NZa met het beoordelingskader langs de zorgverzekeraars gaat en hen aan bovenstaande punten laat werken. Ik verwacht dat
de NZa erop toeziet dat zorgverzekeraars met het beoordelingskader aan
de slag gaan.
Uit het aanvullende onderzoek blijkt dus dat er weinig wachttijd is voor
het ontvangen van zorg zodra een aanbieder is gevonden. Het blijkt in
praktijk echter wel lastig om snel een aanbieder voor wijkverpleegkundige
zorg te vinden. Daarom roep ik de sector op om gezamenlijk het proces
voor toeleiding naar de wijkverpleging te verbeteren.
Algemene conclusies
Volgens de NZa ontbreekt het zorgverzekeraars in alle drie de sectoren
nog aan structureel inzicht in de ontwikkeling van de wachttijden en in de
resultaten van de verschillende activiteiten die worden ondernomen. Dit
betreft onder meer het evalueren van de effectiviteit van de met zorgaanbieders en andere betrokken partijen gemaakte afspraken ten aanzien van
wachttijdreductie en het leveren van zorg binnen de Treeknormen.
Hierdoor ontbreekt het aan een belangrijke randvoorwaarde voor
verzekeraars om te kunnen (bij)sturen als het gewenste resultaat van hun
inspanningen uitblijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 620, nr. 223

5

Dit is een concreet aandachtspunt waar zorgverzekeraars mee aan de slag
kunnen. De NZa zal hen hierop aanspreken en indien nodig handhavend
optreden. Er zijn ook al goede voorbeelden waarbij de wachttijden
nauwkeurig worden gemonitord. Bovendien is de kwaliteit van data die
verzekeraars tot hun beschikking hebben om zichzelf het structurele
inzicht te verschaffen de afgelopen tijd sterk verbeterd. De NZa noemt in
dit kader de Transparantieregeling zorgaanbieders ggz, die aanbieders in
de ggz verplicht om maandelijks hun wachttijdgegevens aan te leveren
aan Vektis. In de brief van 21 december 2018 is de Staatssecretaris hier
nader op ingegaan (Kamerstuk 25 424, nr. 451).
Voor zowel de ggz als de msz stelt de NZa dat alle zorgverzekeraars hun
verzekerden actief wijzen op de mogelijkheid van zorgbemiddeling. Dat
stemt ons positief, omdat wij het belangrijk vinden dat verzekerden weten
dat zij (in het geval van een te lange wachttijd) terecht kunnen bij hun
zorgverzekeraar voor bemiddeling naar een andere zorgaanbieder. Wel
kunnen verzekeraars de zorgbemiddeling in de wijkverpleging nog meer
onder de aandacht brengen. Eerder in de brief wordt nader op dit punt
ingegaan. Verder stelt de NZa dat de meting van de resultaten van de
zorgbemiddeling een aandachtspunt is voor zorgverzekeraars. Dat geldt
voor alle drie de sectoren. Er blijken echter ook goede voorbeelden te zijn,
bijvoorbeeld van zorgverzekeraars die na een bemiddelingsverzoek
(steekproefsgewijs) contact opnemen met de verzekerde om na te gaan of
hij elders zorg heeft kunnen krijgen. Dit soort goede voorbeelden zijn voor
andere verzekeraars een handvat om tot verbetering te komen.
Vervolg NZa
Na de controlebezoeken waarvan de conclusies in dit rapport zijn
beschreven, hebben de individuele verzekeraars allen een terugkoppeling
van de NZa gehad over wat goed gaat en welke aandachtspunten er nog
zijn. In het tweede kwartaal van 2019 gaat de NZa toetsen in hoeverre
deze punten zijn opgepakt. Bij onvoldoende voortgang zal de NZa verdere
stappen zetten, zoals openbaarmaking en het geven van een aanwijzing.
Dit ondersteunen wij.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 620, nr. 223

6