Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2024

Nr. 14

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 oktober 2023
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister en Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de brief van 6 juli
2023 over het Vierlandenoverleg OCW & Voortgang Caribische Landen
(Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 254).
De vragen en opmerkingen zijn op 4 oktober 2023 aan de Minister en
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij
brief van 17 oktober 2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
De adjunct-griffier van de commissie,
Huls

kst-36410-VIII-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

1

Inhoud
I

II

blz.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie en GroenLinksfractie

2
2
2
5

Reactie van de Minister en de Staatssecretaris

7

6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken voor het Vierlandenoverleg OCW & Voortgang Caribische Landen.
Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat binnen de regiegroep studiesucces
Caribische Studenten wordt gekeken naar belemmeringen die Caribische
studenten ervaren in de voorbereiding op de eilanden op een vervolgstudie in Nederland of elders, tijdens en na afloop van hun studie. Wat zijn
de belemmeringen die de Caribische studenten ervaren? Deze leden lezen
tevens dat de vier landen een Caribbean academic foundation year (CAFY)
(door)ontwikkelen. Wat zijn de benodigde uitgaven hiervoor? Hoe worden
deze uitgaven verdeeld over de landen?
Daarnaast lezen de leden van de VVD-fractie dat er een voorstel wordt
gedaan voor «een nieuw fonds om de culturele samenwerking tussen de
landen te versterken». Dit fonds kan voor het «M4LO1 van 2024 operationeel ... zijn.» Hoe groot moet dat fonds worden en waar komt de dekking
vandaan?
Tot slot lezen de leden van de VVD-fractie dat er gesproken wordt over
een werkgroep immaterieel erfgoed. Wanneer kunnen deze leden een
eindproduct in de vorm van een lijst voor immaterieel erfgoed in het
Koninkrijk verwachten en welke opvolging na het plaatsen op deze lijst
van immaterieel erfgoed is voorzien?
Inbreng van de leden van de D66-fractie
«Wij zijn één Koninkrijk, Nos ta un reino, We are one Kingdom». Voor de
leden van de D66 – fractie is dit het uitgangspunt voor onze relaties
binnen het Koninkrijk. Deze leden onderstrepen wederom de bijzondere
band tussen het Caribisch en Europees deel van het Koninkrijk der
Nederlanden. Een historische band die een periode beslaat van bijna
400 jaar.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het bijzondere Herdenkingsjaar Slavernijverleden het startschot is voor verdieping over onze
gedeelde geschiedenis en tevens een kans is om vorm te geven aan onze
gezamenlijke toekomst. Een toekomst die gebaseerd is op gelijkwaardigheid, emancipatie, solidariteit en wederzijds vertrouwen.

1

M4LO: Ministerieel Vierlandenoverleg Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

2

De leden van D66-fractie zijn van mening dat onderwijs, cultuur en
emancipatie belangrijke bouwstenen zijn om een menswaardige
samenleving te waarborgen. Deze leden hebben in de afgelopen periode
verschillende moties ingediend die de regering verzochten om de
samenwerking binnen het Koninkrijk te intensiveren. Zij verwijzen onder
andere naar de moties over de verkenning van een Koninkrijksbeurs2 en
experimentele hybride samenwerkingsverbanden binnen het vervolgonderwijs3, het versterken van de kwaliteit van de bibliotheekvoorzieningen
op Caribisch Nederland4, en het verbeteren van de culturele samenwerking binnen het Koninkrijk5.
De leden van de D66 -fractie zijn van mening dat het kabinet de afgelopen
periode een aantal belangrijke stappen heeft gezet om de kwaliteit van het
onderwijs en de samenwerking op het gebied van cultuur in het Caribisch
deel van het Koninkrijk te verbeteren. Tegelijkertijd constateren deze leden
dat de grote uitdagingen vragen om hervormingen. Niet alleen hervormingen binnen het onderwijssysteem, maar ook hervormingen van het
Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden (hierna: het Statuut).
Deze leden vragen aan de Minister of de samenwerking op het gebied van
onderwijs niet verder moet gaan dan artikel 37 van het Statuut nu
voorschrijft. Gelet op de uitdagingen en de behoeften vragen zij aan de
Minister om nader toe te lichten of onderwijs niet een Koninkrijksaangelegenheid moet worden.
Vierlandenoverleg
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
verslag van het Vierlandenoverleg6. Deze leden vragen aan de Minister
om nader toe te lichten wat de oorspronkelijke doelstellingen zijn van het
Vierlandenoverleg, wat de vergaderfrequentie is van dit overleg en welke
resultaten de betrokken Ministers beogen te realiseren via deze overlegstructuur. Deze leden vragen of de Minister een overzicht naar de Kamer
kan sturen van alle resultaten die sinds het eerste Vierlandenoverleg in
2019 tot op heden zijn behaald. Zij vragen tevens of het na vier jaar niet
wenselijk is om het Vierlandenoverleg te evalueren en de conclusies en
aanbevelingen te sturen naar beide Kamers.
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie aan de Minister om te
reflecteren op het voorstel om voorafgaand aan het Vierlandenoverleg
schriftelijke inbreng op te halen vanuit beide Kamers, om de leden zo
beter te betrekken bij de onderwerpen die op de agenda van het Vierlandenoverleg staan.
Studiefinanciering
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de stappen die
worden ondernomen, om automatische gegevensuitwisseling tussen
DUO7 en de Belastingdiensten van Curaçao, Aruba en Sint Maarten te
verbeteren. Deze leden vragen aan de Minister om nader toe te lichten
waarom alleen een consensus Rijkswet niet volstaat en de Caribische
landen aanvullend ook een grondslag in de wetgeving nodig hebben om

2

Kamerstuk 31 288, nr. 941.
Kamerstuk 36 200 IV, nr. 70.
4
Kamerstuk 31 288, nr. 942.
5
Kamerstuk 36 200 IV, nr. 14.
6
Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 254.
7
DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

3

gegevens uit te wisselen. Kan de Minister ook een tijdpad aangeven van
het wetstraject?
Platform hoger onderwijs
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
Platform Hoger Onderwijs. Deze leden vragen of het onderwijsveld van
Caribisch Nederland ook kan aansluiten bij deze werkgroep. Welke rol is
weggelegd voor het mbo8 in het Caribisch deel van het Koninkrijk en staat
de haalbaarheid van experimentele (hybride) samenwerkingsverbanden
binnen het vervolgonderwijs9 ook op de agenda van het Vierlandenoverleg in november 2023? Kan de Minister bovendien een uitgebreide
toelichting geven op de laatste stand van zaken met betrekking tot de
Dutch Caribbean Research Platform?
Doorlichting
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de doorlichtingen die in het kader van Landspakketten zijn uitgevoerd op Aruba,
Curaçao en Sint Maarten. Deze leden vragen aan de Minister wat de
resultaten zijn van de nulmetingen en op welke thema’s uit de
doorlichting de landen gaan samenwerken. Zij vragen aan de Minister of
hij nader kan toelichten wat de doelstellingen zijn en hoe de voortgang
van de samenwerking wordt gemonitord.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
implementatie van de Koninkrijksbeurs. Deze leden onderstrepen het
belang van wederzijdse kennis en begrip binnen ons Koninkrijk. Zij vragen
aan de Minister of hij bereid is te verkennen of de Koninkrijksbeurs ook
opengesteld kan worden voor docenten, onderzoekers en overige
onderwijsprofessionals om ook binnen deze doelgroepen wederzijdse
kennis en begrip te stimuleren.
Cultuurfonds
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
werkgroep die bezig is met het ontwikkelen van een Cultuurfonds die de
culturele samenwerking tussen de landen moet versterken. Deze leden
vragen aan de Minister en de Staatssecretaris wanneer de Kamer wordt
geïnformeerd over het nog op te richten Cultuurfonds. Kunnen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba ook gebruikmaken van de financiële middelen uit
het Cultuurfonds. Zij vragen bovendien of, en zo ja, op welke wijze,
cultuurorganisaties zoals Rijkscultuurfondsen worden betrokken.
De leden van de D66-fractie zijn er voorstander van om aan de hand van
culturele attaches de Nederlandse cultuur te promoten in het buitenland.
Deze leden vragen aan de Minister en de Staatssecretaris op welke wijze
de samenwerking tussen het Caribisch deel en het Europees deel van het
Koninkrijk geïntensiveerd kan worden in het kader van het internationaal
cultuurbeleid.
Herdenkingsjaar Slavernijverleden en Immaterieel Erfgoed
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
activiteiten die worden georganiseerd in het kader van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden en de werkgroep die zich bezighoudt met een
8
9

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
Zie motie van het lid Wuite c.s. over het verkennen welke experimentele (hybride) samenwerkingsverbanden haalbaar zijn op het gebied van vervolgonderwijs (Kamerstuk 36 200 IV, nr. 70).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

4

nieuwe nominatieprocedure voor de internationale ICH10-lijsten van
Unesco. Deze leden vragen aan de Minister en de Staatssecretaris om
nader toe te lichten, of en zo ja, welke ondersteuningsverzoeken zijn
binnengekomen vanuit de zes Caribische eilanden die betrekking hebben
op materieel en immaterieel erfgoed11. Zij vragen welke ondersteuning, in
de vorm van capaciteit en financiële middelen, vanuit het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wordt geboden. Zij vragen tevens
welke vormen van lesmateriaal binnen het onderwijs worden gemaakt in
het kader van meer bewustwording over het Nederlandse slavernijverleden.
Vervolg
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie aan de Minister en Staatssecretaris of de agenda van het Vierlandenoverleg dat gepland staat voor
november 2023 al is vastgelegd. Deze leden vragen aan de Minister en
Staatssecretaris of de agenda naar de Kamer kan worden gestuurd.
Tevens vragen zij of de leden van zowel de Tweede als de Eerste Kamer in
de toekomst input kunnen meegeven voor toekomstige Vierlandenoverleggen.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief inzake het Vierlandenoverleg OCW & Voortgang Caribische
Landen. Deze leden hebben nog enkele vragen over de doorlichting van
het onderwijsbestel in de Caribische landen.
De Arubaanse, Curaçaose en Sint Maartense onderwijsinspecties hebben
in duo-samenwerking met de Inspectie van het Onderwijs (hierna: de
inspectie) een doorlichting uitgevoerd van het onderwijsbestel op
respectievelijk Aruba, Curaçao en Sint Maarten, terwijl in het landspakket
Curaçao was opgenomen dat een doorlichting van het onderwijs zou
plaatsvinden door een onafhankelijke expertgroep. Wat zijn de proceservaringen? Leidt onderzoek door de inspectie niet eerder tot rolverwarring,
ook al omdat veel mensen in de landen elkaar kennen? Hoe wordt er
gemonitord en gerapporteerd?
De leden van de CDA-fractie vragen verder wat de gezamenlijke
conclusies zijn. Hoe gaat de doorlichting daadwerkelijk bijdragen aan de
noodzakelijke verbetering van de basiskwaliteit van het onderwijs,
aangezien de onderwijsinspecties een rol hebben in het beoordelen van
kwaliteit van het onderwijs? Welke verschillen zijn de Minister opgevallen?
Wat is de positie van het bijzonder onderwijs in de drie landen in de wet in
relatie tot openbaar onderwijs? Welk percentage van leerlingen gaat naar
privéscholen (per land aan te geven)? Herkent de Minister de signalen dat,
in tegenstelling tot Nederland waar ook kinderen van welgestelde ouders
naar het reguliere onderwijs gaan, welgestelde ouders in de Caribische
landen hun kinderen veelal naar privéscholen sturen? Erkent de Minister
dat dit negatieve gevolgen kan hebben voor het reguliere onderwijs in de
Caribische landen, omdat mensen met invloed geen belang lijken te
hebben om zich in te zetten voor goed regulier onderwijs voor alle
kinderen?
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie hoe de Minister terugkijkt op
dit proces van doorlichting en welke lessen te leren zijn voor een
eventuele volgende keer.
10
11

ICH: intangible cultural heritage.
Kamerstuk 36 284, nr. 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

5

Inbreng van de leden van de PvdA-fractie en de GroenLinksfractie
De leden van de PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie hebben met
belangstelling kennisgenomen van de onderhavige brief over de
gemaakte afspraken bij het jaarlijkse Ministerieel Vierlandenoverleg OCW
en over het digitaal M4LO. Deze leden willen gelijkwaardigheid tussen
Nederlanders in Caribisch en Europees Nederland.
De Minister schrijft dat er in de wetgeving van Aruba, Curaçao en Sint
Maarten nog een grondslag moet komen om gegevens te mogen
verstrekken aan DUO. Deze grondslag is belangrijk om de hoogte van de
aanvullende beurs te bepalen voor studenten uit deze landen en voor het
bepalen van hun draagkracht bij het terugbetalen van hun studieschuld.
Kan de Minister melden hoe het inmiddels staat met die wettelijke
grondslag?
De regiegroep studiesucces Caribische Studenten (hierna: regiegroep)
bekijkt sinds 2021 de belemmeringen die Caribische studenten ervaren in
de voorbereiding op een vervolgstudie in Nederland of elders. De leden
van de PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie willen dat er ondersteuning
komt voor studenten uit Caribische landen in Nederland met huisvesting,
aanpassing aan taal en cultuur, studiekeuze en -begeleiding en terugkeer
na de studie. Kan de Minister specificeren welke belemmeringen het
precies betreft die in beeld zijn bij de regiegroep? Wat doet de Minister
met de balans die de Nationale ombudsman in zijn eindrapportage in juli
2023 heeft opgemaakt naar aanleiding van zijn rapport Kopzorgen van
Caribische studenten12? Laat hij de regiegroep alle punten die de
Nationale ombudsman noemt snel oppakken en oplossen? Zo nee,
waarom niet?
In het kader van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden heeft het Nationaal
instituut Nederlands slavernijverleden een erfenis van € 75.000
beschikbaar gesteld voor activiteiten rond 1 juli 2023 op Aruba, Curaçao
en Sint Maarten. De leden van de PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie
vinden het tijd om inzake het slavernijverleden werk te maken van
verbinding en herstel. Deze leden willen dat binnen de gemeenschappen
in Europees en Caribisch Nederland het koloniale en slavernijverleden, de
doorwerking hiervan en het nodige herstel verder onderwerp zijn van
gesprekken. Kan de Minister inmiddels iets melden over de mate waarin
het rond 1 juli 2023 in Caribisch Nederland is gelukt om met de gelden
voor het Herdenkingsjaar activiteiten vanuit de samenleving te organiseren?
De Kamer heeft in februari 2022 de motie van de leden De Hoop (PvdA) en
Wuite (D66) aangenomen (Handelingen II 2021/22, nr. 53, item 9) die
verzocht om ook aan Caribische studenten een burgerservicenummer
(hierna: BSN) beschikbaar te stellen13. De Minister meldt dat het door de
complexiteit van de systemen van DUO pas met ingang van het studiejaar
2024–2025 mogelijk is om de Caribische studenten bij aanvang van hun
studie een BSN te verstrekken. Kan de Minister nader toelichten waarom
er sinds het aannemen van deze motie de hele studiejaren 2022–2023 en
2023–2024 nodig waren om de DUO-systemen aan te passen? Heeft DUO
gewacht met de aanpassing van de systemen totdat het Vierlandenoverleg had plaatsgevonden? Is hier sprake van (politieke) onwil? Kan de
Minister garanderen dat voor het studiejaar 2023–2024 elke Caribische
student bij de inschrijving in de Basisregistratie Personen vanuit
12
13

Nationale ombudsman, 19 juli 2023, «Eindrapportage Kopzorgen Caribische studenten».
Kamerstuk 31 288, nr. 940.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

6

gemeenten en/of de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens hiervoor een
oplossing met maatwerk krijgt aangereikt?
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en de Staatssecretaris van Cultuur en Media
Reactie op de vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD fractie vragen wat de belemmeringen zijn die de
Caribische studenten ervaren en verwijzen hierbij ook naar de Regiegroep
Studiesucces Caribische studenten. Op de eerste vraag verwijs ik de leden
graag naar het onderzoek van ResearchNed en het rapport van de
Nationale ombudsman, waarop mijn voorganger gereageerd heeft op
7 september 2021.14 Tussentijds heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang.15
De Regiegroep Studiesucces Caribische Studenten heeft de aanzet
gegeven voor het programma van de Strategic Education Alliance (SEA).
Via dit programma, met een looptijd van drie jaar, willen de Ministers voor
onderwijs binnen het Koninkrijk gezamenlijk het studiesucces van
Caribische studenten vergroten. Daartoe is tijdens het ministerieel
vierlandenoverleg in januari 2023 een voorstel voor de start van de eerste
drie prioriteiten gepresenteerd: een arbeidsmarktanalyse, mobiliteit
binnen het Koninkrijk (Koninkrijksbeurs) en het Caribbean Academic
Foundation Year (CAFY). In april 2023 hebben de vier Ministers van
onderwijs binnen het Koninkrijk het implementatieplan en de bijbehorende begroting (inclusief verdeelsleutel) goedgekeurd. Tijdens het
aankomende Ministerieel Vierlandenoverleg (M4LO) buigen de Ministers
zich over nieuwe prioriteiten en een stabiele en toekomstbestendige
structuur voor de organisatie en uitvoering van SEA.
De leden van de VVD fractie stelden tevens vragen over de (door)ontwikkeling van het Caribbean Academic Foundation Year (CAFY). Het CAFY is
in Aruba en Curaçao een succesvol programma, waar studenten reeds
aan kunnen deelnemen bij de Universiteit van Aruba en de University of
Curaçao. In het kader van SEA wordt een programma doorontwikkeld
naar aanleiding van de gezamenlijke ervaringen. Op Sint Maarten is het
CAFY-programma in ontwikkeling en wordt verkend hoe het
CAFY-programma op de University of St. Martin kan worden aangeboden
aan geïnteresseerde studenten. De drie Caribische landen dragen bij aan
de ontwikkeling en uitvoering van de programma’s waarvoor de drie
universiteiten nauw samenwerken. Samen met het Instituto Pedagogico
Arubano (IPA) hebben zij zich in juni 2023 verenigd in Caribbean Higher
Education Council of the Kingdom of the Netherlands (CHECK) om de
samenwerking verder te versterken.
Vanwege het ontbreken van een hoger onderwijsinstelling op Caribisch
Nederland zijn de drie universiteiten gevraagd een programma te
ontwikkelen voor studenten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, dat
aansluit op hun specifieke context en het mogelijk maakt om het
programma (deels) op het eigen eiland te kunnen volgen. Het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stelt hiervoor een bedrag van
€ 50.000 per jaar beschikbaar voor de looptijd van het huidige
programma. Het streven is dat het Foundation Year een tijdelijke
voorziening is die op enig moment «overbodig» is vanwege maatregelen
die genomen moeten worden in het voortgezet onderwijs om het

14
15

Kamerstukken 31 288 en 31 524, nr. 919.
Kamerstuk 35 925 IV, nr. 65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

7

succesvol studeren in het vervolgonderwijs, op de eilanden of elders, te
optimaliseren.
De leden van de VVD-fractie lazen dat er een voorstel wordt gedaan voor
«een nieuw fonds om de culturele samenwerking tussen de landen te
versterken». Het voorstel van het M4LO is om een fonds op te richten
door de vier landen gezamenlijk dat aansluit bij de behoefte in het
Caribisch Gebied in relatie tot onderzoek en documentatie van cultuur. Het
Ministerie van OCW werkt samen met de landen aan de uitwerking van dit
en de dekking daarvan, maar besluitvorming hierover moet nog plaatsvinden. Een richtbedrag voor het fonds is € 300.000 per jaar.
Tot slot lazen de leden van de VVD fractie dat er gesproken wordt over een
werkgroep immaterieel erfgoed. De werkgroep immaterieel erfgoed
bestaat uit vertegenwoordigers van de vier landen in het Koninkrijk en de
drie Openbare Lichamen. Tezamen werken zij aan taken geformuleerd in
de intentieverklaring immaterieel erfgoed uit 2019. Deze taken omvatten
onder andere het versterken van samenwerking binnen het Koninkrijk, het
bieden van capaciteitsopbouw en het ontwikkelen van immaterieel
erfgoed inventarislijsten.
De zes eilanden zijn allen bezig met het ontwikkelen van een eigen
inventaris. Deze worden bottom up vanuit de gemeenschap ontwikkeld.
De inventarissen zijn in verschillende stadia van ontwikkeling. Een
geslaagd voorbeeld is de website Patrimonio Kultural Intangibel Boneiru
die de UNESCO Werkgroep Bonaire vorig jaar heeft gelanceerd. Op de
website zijn veel vormen van immaterieel erfgoed beschreven en voorzien
van foto’s en films. De hele website is beschikbaar in Papiaments,
Nederlands en Engels. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland
(KIEN) heeft bijgedragen aan de vorm en inhoud van de website. Plaatsing
op de website zorgt voor zichtbaarheid van het immaterieel erfgoed en is
onderdeel van een breder proces van het waarborgen van immaterieel
erfgoed. Welke opvolging er gegeven wordt aan plaatsing verschilt per
immaterieel erfgoed.
Reactie op de vragen van de D66 fractie
Vierlandenoverleg
De leden van de D66 fractie vragen aan de Minister of de samenwerking
op het gebied van onderwijs niet verder moet gaan dan artikel 37 van het
Statuut nu voorschrijft. In het Statuut worden, volgens de officiële
toelichting, de aangelegenheden van het Koninkrijk limitatief opgesomd.
Op deze wijze wordt de autonomie van de landen zeker gesteld. Deze
Koninkrijkssfeer kan niet tegen de wil van de landen worden uitgebreid en
gaat altijd in overleg met de landen. Over onderwerpen die niet als een
Koninkrijksaangelegenheid zijn aangemerkt, kunnen dan ook in beginsel
slechts onderlinge regelingen worden getroffen op grond van artikel 38.
Via het M4LO werken wij daarnaast al verder samen dan artikel 37
voorschrijft, waarbij gelijkheid en gemeenschappelijkheid in de samenwerking voorop staat. De onderwerpen die in onze overleggen geagendeerd staan zijn voor alle landen van belang.
De leden van de D66 fractie vragen aan de Minister om nader toe te
lichten wat de oorspronkelijke doelstellingen zijn van het Vierlandenoverleg en naar de behaalde resultaten. De Ministers van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap van de vier landen komen in het M4LO bij elkaar
om afspraken te maken over de samenwerking in het Koninkrijk op
urgente of actuele onderwerpen op deze beleidsterreinen. Dat sluit ook
aan op het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, dat ons niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

8

verplicht tot deze samenwerking, maar daartoe wel oproept. De oorspronkelijke doelstelling is zodoende vrijwillige samenwerking tussen de vier
landen in het Koninkrijk met de gelijkwaardigheid van de partners als
uitgangspunt. Het overleg vindt in beginsel elk jaar plaats, waarbij er
tussentijdse overleggen kunnen worden ingepland voor actuele zaken. Zo
zijn er dit jaar twee digitale Ministeriële Vierlandenoverleggen geweest
over respectievelijk de implementatieplannen in het kader van het SEA
programma en de doorlichting van het onderwijs in het kader van de
landspakketten, en heeft er een regulier overleg plaatsgevonden in
januari.16 Een overzicht van de resultaten die tot op heden via het M4LO
zijn behaald zal ik naar uw Kamer sturen na afloop van het aankomende
M4LO van begin november in Den Haag, inclusief de slotconclusies van
die vergadering. De werkgroepen zorgen voor de continue monitoring en
evaluatie van de voortgang van de geagendeerde onderwerpen. De
wenselijkheid, mogelijke timing en vorm van een evaluatie van het
Vierlandenoverleg zal in gezamenlijkheid met de vier landen worden
geagendeerd.
Ook vragen de leden van de D66-fractie aan de Minister om te reflecteren
op het voorstel om voorafgaand aan het Vierlandenoverleg schriftelijke
inbreng op te halen vanuit beide Kamers. Zoals hiervoor aangegeven is de
doelstelling van het M4LO de vrijwillige samenwerking tussen de vier
landen in het Koninkrijk met de gelijkwaardigheid van de partners als
uitgangspunt. De onderwerpen op de agenda van het overleg worden in
gezamenlijkheid met de Ministers van de landen bepaald. Bij het opstellen
van de agenda wordt in algemene zin door het Ministerie van OCW
rekening gehouden met onderwerpen die ook in de Tweede Kamer
belangrijk worden gevonden om te bespreken met de landen. De actuele
thema’s die de landen in gezamenlijkheid willen behandelen worden
geagendeerd. Zo is de Strategic Education Alliance ontstaan naar
aanleiding van het rapport van ResearchNed en de Ombudsman over
studiesucces van Caribische studenten. Daarnaast werkt OCW naast de
geagendeerde onderwerpen op het M4LO ook in multilateraal of bilateraal
verband en met andere ministeries samen met het Caribische deel van het
Koninkrijk aan verschillende onderwerpen, zoals BSN of zorgverzekering
voor Caribische studenten.
Studiefinanciering
De leden vragen aan de Minister om nader toe te lichten waarom alleen
een consensus Rijkswet niet volstaat en de Caribische landen aanvullend
ook een grondslag in de wetgeving nodig hebben om gegevens uit te
wisselen. Voor het uitwisselen van gegevens zijn drie dingen nodig. Het
uitgevende land moet de specifieke gegevens mogen leveren voor het
specifieke doel, het ontvangende land moet ze mogen ontvangen en
verwerken en er dient geborgd te zijn dat de gegevensuitwisseling veilig
gebeurt. De consensus Rijkswetgeving kijkt alleen naar dat laatste aspect.
De consensusrijkswet levert een algemene verwerkingsgrond voor de
uitwisseling van gegevens zoals wij dat ook kennen vanuit de Algemene
Verordening Gegevensbescherming. Deze zorgt er voor dat er een
geharmoniseerd beschermingsniveau wordt bereikt als het gaat om de
uitwisseling van gegevens op structurele basis nu de Caribische landen
als derde landen door de AVG worden aangemerkt. Daarmee is dus nog
niet geregeld dat de Caribische landen de gegevens ook mogen
verstrekken. Met betrekking tot het tijdspad is de verwachting dat in 2024
de consensusrijkswet is afgestemd in het Justitieel Vierpartijenoverleg
(JVO) waarna de wet in consultatie kan worden gebracht.

16

Kamerstuk 26 200 VIII, nr. 254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

9

Platform hoger onderwijs
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
Platform Hoger Onderwijs en leden vragen of het onderwijsveld van
Caribisch Nederland ook kan aansluiten bij deze werkgroep. Het belang
van samenwerking wordt ook in het beroepsonderwijs nadrukkelijk
onderkend. Samenwerkingsverbanden tussen scholen voor beroepsonderwijs in de Caribische delen van het Koninkrijk en scholen in Europees
Nederland, bestaan er sinds jaar en dag. Ter versterking en verduurzaming van die samenwerking heeft een aantal Europees Nederlandse
mbo-instellingen onlangs een consortium opgericht en wordt ook in de
Caribische delen de mogelijkheid van consortiumvorming onderzocht. Het
Europees Nederlandse consortium zet zich onder andere in voor concrete
samenwerkingsprogramma’s. Zo wordt er op de benedenwindse eilanden
gekeken naar een samenwerking op het gebied van hospitalityopleidingen. Op dit moment wordt ook onderzocht op welke wijze kleine
opleidingen in de zorg, zoals doktersassistent en apothekersassistent, in
een samenwerkingsvorm kunnen worden gerealiseerd. Deze opleidingen
zijn op alle zes eilanden noodzakelijk, maar het aantal potentiële
studenten is op elk afzonderlijk eiland dusdanig klein dat de opleidingen
niet altijd aangeboden kunnen worden. In samenwerking zou dat wel
moeten kunnen. In deze zoektocht naar samenwerkingsmogelijkheden
wordt zeker ook gekeken naar hybride vormen van onderwijs. De
voortgang van dit samenwerkingsprogramma staat ook op de agenda van
het M4LO van november 2023.
De D66 fractie vraagt naar de laatste stand van zaken met betrekking tot
de Dutch Caribbean Research Platform. Hierover heeft de NWO
Programma Commissie Caribisch Onderzoek (PCCO) recent enkele
besluiten genomen. NWO heeft, gebaseerd op het adviesrapport Dutch
Caribbean Research Platform (DuCaRP)17, in vele gesprekken en
workshops op diverse eilanden opgehaald wat de toekomstige opgaven
en bijpassende werkwijze zou moeten zijn van CaRP voor de komende
jaren. Eén van de voorstellen van de klankbordgroep is de naamswijziging
van Dutch Caribbean Research Platform (DuCaRP) naar Caribbean
Research Platform (CaRP). Het algemene doel van CaRP is om het
onderzoek- en kennissysteem in het Caribische deel van het Koninkrijk te
versterken.
In de analyse van NWO zijn de specifieke belangen van de zes eilanden
binnen het Koninkrijk expliciet meegenomen. CaRP zal op elk van de zes
eilanden fysiek gerepresenteerd zijn. De medewerkers op de eilanden
zullen binnen hun takenpakket lokale taken en netwerktaken hebben.
Hierdoor het niet wenselijk om de taken van meerdere eilanden op één
plek te centraliseren en is ook bewust gekozen om het hoofdkantoor van
CaRP niet aan een specifiek eiland toe te wijzen. Er zullen per eiland
adviesraden worden ingericht met het idee dat er een voortdurende
wisselwerking tussen lokale en regionale perspectieven en behoeftes
ontstaat, met als insteek om het lokale én regionale eigenaarschap
duurzaam in de structuur van het platform te verankeren. De
medewerkers van CaRP zullen intensief samenwerken met bestaande
organisaties, structuren en initiatieven. Het is namelijk van groot belang
dat een krachtig netwerk wordt opgezet en de bestaande activiteiten
worden benut en versterkt. Op dit moment worden door OCW en NWO de
laatste organisatorische stappen gezet richting de formele start van het
Caribbean Research Platform (CaRP).

17

Bijlage bij Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 251.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

10

Doorlichting
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de doorlichtingen in het kader van Landspakketten en vragen wat de resultaten zijn
van de nulmetingen. Voor de resultaten verwijs ik de leden naar de
doorlichtingsrapporten van Aruba18, Curaçao19 en Sint Maarten20 zoals
gepubliceerd door de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO). De doelstellingen
zijn het realiseren van een basiskwaliteit van onderwijs, het realiseren van
een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, en het realiseren
van goede doorstroom tussen stelsels van onderwijs (al dan niet in
Europees Nederland). Hierbij wordt de overkoepelende onderwijsdoelstelling uit het Landspakket (thema G) nagestreefd. Afspraken voor de
uitwerking en realisatie van deze doelstellingen worden vastgelegd in een
uitvoeringsagenda per land.
Ten aanzien van het monitoren van de voortgang van deze afspraken
wordt, conform de Onderlinge Regeling Samenwerking bij Hervormingen
d.d. 4 april 2023, periodiek een overzicht van de voortgang op activiteitniveau verstrekt in de Uitvoeringsrapportage.21 Deze Uitvoeringsrapportage wordt door de Caribische landen en Nederland gezamenlijk
opgesteld en vastgesteld, en vervolgens door de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties verstrekt aan de Eerste en
Tweede Kamer. Daarnaast wordt de Onderlinge Regeling binnen drie jaar
na inwerkingtreding geëvalueerd door een onafhankelijke commissie.
Deze evaluatie zal tussentijds informatie verschaffen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de samenwerking.
De D66 fractie vraagt daarnaast op welke thema’s uit de doorlichting de
landen gaan samenwerken. De landen kennen hun eigen context en
geschiedenis, waardoor een deel van de aanbevelingen landspecifiek is.
De conclusies in de eindrapporten van de drie doorlichtingen zijn voor een
deel ook gemeenschappelijk. De aanbevelingen zijn over het algemeen te
herleiden naar 3 hoofdthema’s: 1) verbetering registratie- en informatievoorziening, 2) versterking van het onderwijs, waaronder versterken
docenten, eenduidig taalbeleid, betere aansluiting op het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt, en 3) versterking van het systeem, zoals een
volwassen governance structuur, efficiënt bekostigingssysteem en actuele
wetgeving.
Vanwege de onderlinge verschillen en landspecifieke context is directe
samenwerking op de implementatie van maatregelen niet vanzelfsprekend. Naast inhoudelijke verschillen, bevinden de landen zich vaak in
een andere fase van de implementatie. Zodoende was er een sterke
behoefte om deze verschillen juist te benutten door kennis en informatie
over geplande, reeds ingezette of zelfs afgeronde trajecten op deze
onderwerpen met elkaar te delen. Hiertoe is door een werkgroep van het
M4LO voorgesteld om een netwerkstructuur op te richten, die het
mogelijk maakt om laagdrempelig, gericht en op regelmatige basis
kennisuitwisseling met experts van de vier landen te bevorderen en –
indien er behoefte naar is – verdere inventarisaties voor samenwerking uit
te voeren.

18

https://www.two-acs.com/documenten/rapporten/2023/07/07/eindrapport-doorlichtingonderwijs-aruba.
19
https://www.two-acs.com/documenten/rapporten/2023/04/06/nulmeting-van-hetonderwijsbestel-van-curacao.
20
https://www.two-acs.com/documenten/rapporten/2023/07/07/eindrapport-doorlichtingonderwijs-sint-maarten-kopie.
21
https://www.two-acs.com/over-two/werkwijze-two/uitvoeringsagendas-enuitvoeringsrapportages.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

11

Voor de gemeenschappelijke onderwerpen uit de doorlichting heeft de
werkgroep daarnaast een plan van aanpak opgesteld voor de gezamenlijke ontwikkeling van een curriculum om de schoolbestuurders en
schoolleiders in zowel de Caribische landen als Caribisch Nederland te
versterken. De samenwerkingsverbanden zullen, vergelijkbaar met de
andere onderwerpen, worden gemonitord via de structuur van het M4LO.
De leden van de D66 fractie onderstrepen het belang van wederzijdse
kennis en begrip binnen ons Koninkrijk en vragen aan de Minister of hij
bereid is te verkennen of de Koninkrijksbeurs ook opengesteld kan
worden voor docenten, onderzoekers en overige onderwijsprofessionals
om ook binnen deze doelgroepen wederzijdse kennis en begrip te
stimuleren. De Koninkrijksbeurs is in 2023 ontwikkeld teneinde bij te
dragen aan het overkoepelende doel van SEA, namelijk het vergroten van
het studiesucces van Caribische studenten. Het beperkt zich daarom in de
eerste fase tot studie-uitwisseling en stage voor mbo- en hogeronderwijsstudenten. In het vervolg zal worden bezien of de Koninkrijksbeurs
opengesteld zou kunnen worden voor andere groepen, zoals docenten.
Cultuurfonds
De leden vragen aan de Minister en de Staatssecretaris wanneer de
Kamer wordt geïnformeerd over het nog op te richten Cultuurfonds. De
organisatorische inbedding van een mogelijk Koninkrijksfonds wordt op
dit moment met de landen verkend, maar de besluitvorming moet nog
plaatsvinden. Hierover staat het Ministerie van OCW ook in contact met
het Ministerie van Financiën. Zodra dit proces is afgerond, zal uw Kamer
daarover geïnformeerd worden. Als de keuze uitvalt op het onderbrengen
bij een mede door de Staat op te richten stichting, zal het voornemen
hiertoe conform artikel 4.7, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016
worden voorgehangen aan beide Kamers. Zoals in mijn uitgangspuntenbrief 2025–2028 benoemd22 heb ik de fondsen gevraagd hun regelingen
open te blijven stellen voor het gehele Koninkrijk en aandacht te hebben
voor hun zichtbaarheid en toegankelijkheid in het Caribisch deel van het
Koninkrijk.
De leden van de D66-fractie zijn er voorstander van om aan de hand van
culturele attachés de Nederlandse cultuur te promoten in het buitenland
en vragen aan de Minister en de Staatssecretaris op welke wijze de
samenwerking tussen het Caribisch deel en het Europees deel van het
Koninkrijk geïntensiveerd kan worden in het kader van het internationaal
cultuurbeleid. Deze vraag sluit aan op de motie van de leden Wuite en Van
Raan (Kamerstuk 36 200 IV, nr. 14) over het onderzoek hoe de culturele
samenwerking tussen de landen in het Koninkrijk versterkt kan worden.
Deze motie is ingediend tijdens het debat over de vaststelling van de
begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het
jaar 2023 op 20 oktober 202223. Op korte termijn krijgt uw Kamer een
separaat antwoord op deze motie, zoals ook aangekondigd in mijn brief
«Stand van zaken moties en toezeggingen met betrekking tot cultuur» van
22 juni.24 Het internationaal cultuurbeleid is Koninkrijksbeleid en is van
toepassing voor de internationale culturele samenwerking van het
Koninkrijk met aangewezen focuslanden, waaronder bijvoorbeeld
«buurlanden» van het Caribisch deel van het Koninkrijk als Suriname,
Brazilië en de VS. Het internationaal cultuurbeleid gaat niet zozeer in op
de samenwerking tussen het Caribisch deel en het Europees deel van het
Koninkrijk. Dit loopt via het nationale cultuurbeleid, en bijvoorbeeld het
22

Kamerstuk 32 820, nr. 499.
Handelingen II 2022/23, nr. 15, item 2.
24
Kamerstuk 32 820, nr. 500.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

12

werken aan de zichtbaarheid en toegankelijkheid van de rijkscultuurfondsen. In het huidige internationaal cultuurbeleid is wel aandacht voor
het wegnemen van drempels voor kunstenaars en creatieve professionals
uit het Caribisch deel van het Koninkrijk, zoals hoge reiskosten. DutchCulture heeft daarom besloten dat bepaalde reisvouchers voor Caribische
collega’s hoger zijn dan voor collega’s uit Europa, zodat de reiskosten
geen belemmering vormen om aan te kunnen sluiten bij relevante
netwerken en evenementen.
Herdenkingsjaar Slavernijverleden en Immaterieel Erfgoed
De leden hebben enkele vragen gesteld over de activiteiten die worden
georganiseerd in het kader van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden en
de werkgroep die zich bezighoudt met een nieuwe nominatieprocedure
voor de internationale ICH-lijsten van Unesco. De Rijksoverheid ondersteunt het gehele jaar initiatieven van of in samenwerking met de
verschillende groepen en gemeenschappen met een directe relatie tot het
slavernijverleden. Het kabinet stelt via het Mondriaan Fonds (MF) en het
Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP) subsidie beschikbaar voor culturele,
maatschappelijke en educatieve activiteiten vanuit de samenleving. Er
was aanvankelijk € 1 miljoen per fonds beschikbaar, maar vanwege grote
belangstelling in het gehele Koninkrijk werden de regelingen overvraagd.
Op 2 juni heb ik bekend gemaakt dat de twee regelingen worden
opgehoogd van € 1 miljoen naar € 3 miljoen. Daarnaast heeft het FCP
1,2 miljoen euro van haar eigen budget in de regeling gestoken. Daarmee
komt de regeling bij het FCP uit op € 4,2 miljoen en bij het MF op
€ 3 miljoen. Het FCP zorgt binnen deze ophoging voor een oormerking à
€ 800.000,– voor het Caribisch deel van het Koninkrijk, waarvan de helft
gereserveerd voor Caribisch Nederland. Initiatiefnemers kunnen hiervoor
aanvragen onder de huidige regeling indienen bij het FCP. Het FCP zorgt
daarnaast voor begeleiding op alle zes de eilanden, om initiatiefnemers te
begeleiden bij het doen van subsidieaanvragen. De deadline voor het
doen van een subsidieaanvraag bij het Fonds voor Cultuurparticipatie van
1 mei 2024 wordt mogelijk uitgesteld door het FCP, indien blijkt dat
initiatiefnemers in het Caribisch deel van het Koninkrijk meer tijd
behoeven. Het FCP heeft tot nu toe 161 aanvragen binnengekregen
waarvan 8 uit het Caribisch Gebied. De oproep van het Mondriaan Fonds
is inmiddels gesloten. Het Mondriaan Fonds heeft verdeeld over twee
rondes in totaal 106 projecten gehonoreerd: 54 projecten in de eerste
ronde, 52 projecten in de tweede. Van deze 106 zijn er 12 projecten
toegekend afkomstig uit het Caribisch deel van het Koninkrijk. De
toegekende projecten van beide fondsen afkomstig uit het Caribisch
Gebied hebben vooral betrekking op het materieel en immaterieel
erfgoed.
Naast de regelingen bij twee fondsen biedt het NiNsee alle eilanden uit
het Caribisch deel van het Koninkrijk een totaalbedrag van € 50.000 per
eiland voor de organisatie van activiteiten in het kader van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden in 2023 en 2024. Op ieder eiland beheert een
lokale organisatie de middelen.
De Openbare Lichamen ontvangen daarnaast middelen van OCW voor de
organisatie van activiteiten in het kader van de start en afsluiting van het
Herdenkingsjaar Slavernijverleden in 2023 en 2024. Het gaat om een
totaalbedrag van € 80.000 (€ 40.000 voor Bonaire en € 20.000 voor zowel
Saba als Sint Eustatius).
Wat betreft immaterieel erfgoed zijn er op dit moment geen concrete
ondersteuningsverzoeken uit het Caribisch deel van het Koninkrijk bij het
Ministerie van OCW. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

13

ondersteunt de werkgroep van het 4LO met capaciteit, bijvoorbeeld ten
aanzien van het ontwikkelen van de nominatieprocedure voor de
internationale immaterieel erfgoedlijsten van UNESCO.
Op de vraag welke vormen van lesmateriaal worden ontwikkeld kan ik de
Kamer informeren dat momenteel het curriculum van het funderend
onderwijs wordt herzien. In opdracht van het Ministerie van OCW
actualiseert Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) de kerndoelen in het
primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs en de
examenprogramma’s in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. SLO
werkt hierin nauw samen met leraren, vakexperts en curriculumexperts. In
de werkopdracht aan de makers van de kerndoelen is expliciet
opgenomen dat er, waar relevant, voorstellen moeten worden
opgenomen over hoe racisme, discriminatie, antisemitisme, koloniaal
verleden en migratiegeschiedenis stevig worden verankerd in het
curriculum.
Uitgeverijen en lesmateriaalontwikkelaars baseren het lesmateriaal dat zij
voor het funderend onderwijs ontwikkelen vervolgens in grote mate op
deze gestelde kerndoelen en eindtermen. Het Ministerie van OCW gaat
niet over het ontwikkelen van lesmateriaal. Rond het slavernijverleden in
de breedte en het Herdenkingsjaar Slavernijverleden specifiek, is door
verschillende organisaties aanvullend lesmateriaal ontwikkeld. Een
volledig overzicht daarvan bestaat niet. Wel zijn er organisaties, zoals het
Expertisepunt Burgerschap, die een deel van het aanbod proberen te
bundelen op hun websites.
Vervolg
Tot slot vragen de leden van de D66-fractie aan de Minister en Staatssecretaris of de agenda van het Vierlandenoverleg dat gepland staat voor
november 2023 al is vastgelegd. Op 28 en 29 september jl. heeft op
Curaçao het ambtelijk vooroverleg plaatsgevonden voor het Vierlandenoverleg en is de agenda voor het M4LO in november 2023 gezamenlijk
vastgesteld. Met betrekking tot onderwijs en wetenschap zijn de volgende
onderwerpen geagendeerd voor het aankomende Vierlandenoverleg:
• Strategic Education Alliance (SEA)
• Doorlichting van het onderwijs
• Stimuleren lerarenopleiding
• Platform Hoger Onderwijs (CHECK)
• Caribbean Research Platform (CARP)
• Studiefinanciering
• Examens
• Nederlands als vreemde taal
Voor Cultuur staan de volgende onderwerpen op de agenda:
• Onderwaterarcheologie
• Cultuurfonds
• Immaterieel Cultureel erfgoed
• Cultuureducatie
Het M4LO kent een roulerend voorzitterschap en het voorzittend land stelt
in overleg met de andere landen de agenda op. Momenteel is Nederland
voorzitter en na komend M4LO zal het voorzitterschap worden overdragen
aan één van de Caribische landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

14

Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie hebben vragen gesteld over de proceservaringen met de doorlichting van het onderwijsbestel en of onderzoek door
de inspectie niet eerder tot rolverwarring, ook al omdat veel mensen in de
landen elkaar kennen, en het betrekken van een expertgroep. In het
landspakket is onder G.1 opgenomen dat een expertgroep uit de vier
landen een doorlichting uit zo voeren op basis van een vastgesteld plan
van aanpak. Naast een beschrijving van de domeinen bevat de maatregel
een procesafspraak: «zo worden in elk geval de onderwijsinspecties van
de vier landen betrokken». In een plan van aanpak zijn vervolgens
afspraken gemaakt over samenstelling van de projectteams, de activiteiten, momenten van rapportage, de rolverdeling en het mandaat.
Onafhankelijkheid werd geborgd door samenwerkingsafspraken en
bijvoorbeeld gespreksleidraden voor de gesprekken. Tevens waren er
veelvuldig tussentijdse momenten van afstemming waarin het proces van
samenwerking werd geëvalueerd. De algemene indruk van het
projectteam over de samenwerking was positief.
Dit neemt niet weg dat de invulling en ervaring van onafhankelijkheid in
ieder geval door twee factoren wordt beïnvloed. De eerste factor betreft
de genoemde kleinschaligheid, waardoor naast formele samenwerkingsverbanden, burgers elkaar ook informeel in niet-werk gerelateerde
contexten kennen en tegenkomen. Dit kan bedoeld of onbedoeld leiden
tot verwevenheid van persoonlijke en professionele belangen. De
gespreksleidraden, voor- en nabesprekingen en het plan van aanpak
ondersteunden het team in het objectiveren van de bevindingen, waarbij
triangulatie het uitgangspunt betrof.
De tweede factor die bepalend is voor de invulling van onafhankelijkheid
betreft de procesafspraak onder G.1 om de inspecties van de landen te
betrekken. Het functioneren van de inspectie zelf was conform deze
beschrijving geen onderdeel van de doorlichting. Dit laat onverlet dat het
rapport aanbevelingen bevat over het wettelijk regelen van zowel
onafhankelijk intern toezicht bij schoolbesturen en de onafhankelijkheid
van de inspectie. Zo wordt voorgesteld dat de inspectie een helder
geformuleerd mandaat krijgt in de vorm van een toezichtkader en een
wettelijk verankerde positie. Het ontbreken hiervan maakt de positie van
de inspectie kwetsbaar bij de uitvoering van haar taak. Op uw vraag met
betrekking tot het monitoren en rapporteren heb ik eerder in deze brief
antwoord gegeven.
De CDA fractie stelde daarnaast enkele vragen over privéscholen. In de
Caribische landen behoort het merendeel van de scholen tot het openbaar
of bijzonder onderwijs. Er zijn slechts enkele scholen die een private
instelling zijn en het aandeel van deze leerlingen op de totale leerlingenpopulatie is derhalve beperkt. Onderwijswetgeving, waarin de positie van
zowel openbaar als bijzonder onderwijs in Aruba, Curaçao en Sint
Maarten is opgenomen, valt onder de autonomie van het land. De
Ministers van onderwijs van de Caribische landen zijn derhalve verantwoordelijk voor het onderwijsbeleid en -wetgeving op de eilanden. Naar
aanleiding van de doorlichtingen zetten zij zich in om opvolging te geven
aan de aanbevelingen in de rapporten en het onderwijs voor de leerlingen
op alle scholen te verbeteren.
De gegevens van de landen waar de fractie naar vraagt zijn mij niet
bekend. Op Aruba, Curaçao en Sint Maarten is een deel van het onderwijs
openbaar en een deel niet. Het staat ouders vrij om te kiezen tussen deze
scholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

15

Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie hoe de Minister terugkijkt op
dit proces van doorlichting en welke lessen te leren zijn voor een
eventuele volgende keer. De landen kennen hun eigen context en
geschiedenis, waardoor een deel van de aanbevelingen landspecifiek is.
De conclusies in de eindrapporten van de drie doorlichtingen zijn voor een
deel ook gemeenschappelijk. Voor daadwerkelijke verbetering van
basiskwaliteit is in alle drie de landen een samenhangende aanpak met
duidelijke aansturing, fasering en prioritering nodig. Integraal onderdeel
van dit proces moet zicht op (de ontwikkeling van de) kwaliteit van het
onderwijs zijn. Dit zicht bestaat aan de ene kant uit zicht op kengetallen
rondom de bereikte referentieniveaus en de in- door en uitstroom van
leerlingen. De eerste aanbeveling heeft daarom betrekking op het
inrichten van een dergelijk systeem. De andere kant van zicht op kwaliteit
bestaat uit zicht op de kwaliteit van het onderwijsleerproces: het
pedagogisch-didactisch handelen, het samenhangende aanbod en de
afstemming op leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Om hier
beter zicht op te krijgen is het van belang dat er sprake is van een
gedeelde kijk op kwaliteit van onderwijs en wettelijke borging van de rol
van de inspectie om op basis van een wettelijk vastgelegd kader de
kwaliteit van onderwijs in beeld te brengen en mandaat om besturen en
scholen herstelopdrachten te geven om de kwaliteit van onderwijs te
verbeteren. De inrichting van een volwassen governance structuur is
daarom ook een van de aanbevelingen. Hierdoor is duidelijk wie welke rol
heeft in bewaking en verbetering van de kwaliteit van onderwijs.
De verschillende (wettelijke) posities van het openbaar en bijzonder
onderwijs hangen samen met deze aanbeveling. In de rapporten wordt
besproken hoe het intern toezicht voor zowel openbaar als bijzonder
onderwijs onvoldoende zijn georganiseerd en dat het verschil in positionering kan leiden tot ongelijkheid in de verhouding tussen het openbaar
en bijzonder onderwijs. Dit vormt ook een barrière voor noodzakelijke
samenwerking om continuïteit te waarborgen.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie en de GroenLinksfractie
De leden van de PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie vragen of ik kan
melden hoe het inmiddels staat met die wettelijke grondslag voor het
uitwisselen van gegevens met DUO. De grondslag in de Caribische landen
is van belang om de draagkracht en de aanvullende beurs automatisch te
kunnen berekenen. Ik benadruk graag dat dat nu ook al kan, maar
(oud-)studenten dienen daar nu zelf de gegevens voor aan te leveren.
De Caribische landen gaan over hun eigen wetgevingsagenda en
prioriteiten daarbinnen. Aruba heeft aangegeven dat er wellicht een
mogelijkheid is om dit te creëren in de Belastingwetgeving. Op Curaçao
worden gesprekken met de lokale Belastingdienst gevoerd om te komen
tot een mogelijke grondslag. Sint-Maarten heeft aangegeven mogelijkheden te zien in het aanpassen van de Belastingwetgeving, waarmee een
grondslag ontstaat om bij ministeriële regeling een gegevensuitwisseling
met DUO toe te staan.
De fractie vraagt of ik kan specificeren welke belemmeringen in beeld zijn
bij de regiegroep. Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar
een eerdere vraag van de D66 fractie. De leden van de PvdA-fractie en de
GroenLinks-fractie vroegen tevens naar het vervolg van de eindrapportage van de Nationale ombudsman. De signalen in het rapport van de
Nationale ombudsman komen voor een belangrijk deel overeen met de
activiteiten van de Regiegroep en zijn onderdeel geworden van het
programma van SEA. Voor de resterende onderwerpen geldt dat deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

16

buiten dit kader reeds zijn opgepakt, bijvoorbeeld in een werkgroep in het
kader van het M4LO met betrekking tot studiefinanciering en draagkrachtmeting of het buiten het M4LO voor het BSN, waarover ik u in deze brief
heb geïnformeerd.
De leden vragen of ik iets kan melden over de mate waarin het rond 1 juli
2023 in Caribisch Nederland is gelukt om met de gelden voor het
Herdenkingsjaar activiteiten vanuit de samenleving te organiseren. Op
Bonaire, Saba en Sint Eustatius zijn op 1 juli 2023 activiteiten georganiseerd in het kader van de opening van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden. Zowel de gelden van het NiNsee à € 50.000,– per eiland, als de
extra gelden die het Ministerie van OCW beschikbaar stelt (€ 40.000,–voor Bonaire, € 20.000,– voor Saba en Sint Eustatius) hebben hieraan
bijgedragen. Op alle drie de eilanden was daarbij een kabinetslid
aanwezig om het belang van het slavernijverleden en de rol van de
eilanden daarbinnen vanuit het kabinet te benadrukken. Voor 1 juli 2024
stellen het NiNsee en het Ministerie van OCW opnieuw dezelfde bedragen
beschikbaar.
Daarnaast heeft het kabinet het Fonds voor Cultuurparticipatie gevraagd
om € 800.000,– van haar regeling voor het Herdenkingsjaar Slavernijverleden te reserveren voor het Caribisch deel van het Koninkrijk. De helft
hiervan wordt in eerste instantie gereserveerd voor Caribisch Nederland.
Voor alle zes de eilanden van het Caribisch deel van het Koninkrijk wordt
daarbij gezorgd voor begeleiding – aanwezig op de eilanden – bij het doen
van aanvragen. Hiermee beoogt het kabinet voldoende ruimte te creëren
voor maatschappelijk initiatief in het Caribisch deel van het Koninkrijk
gedurende het restant van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden.
Tot slot stelden de leden enkele vragen over het BSN voor Caribische
studenten. Met een BSN wordt het voor aspirant-studenten uit het
Caribisch gebied gemakkelijker een vliegende start te maken in hun studie
en met hun leven in Europees Nederland. De verstrekking van burgerservicenummers dient echter zorgvuldig en ordentelijk te verlopen, anders
hebben studenten hier eerder last van in plaats van dat het hen helpt. In
de afgelopen periode is er gewerkt om het juridisch en uitvoeringstechnisch mogelijk te maken dat DUO deze dienst kan verlenen. Het vergt tijd
om dit op een goede manier te doen. Om BSN-verstrekking door DUO
mogelijk te maken was het nodig om het Besluit basisregistratie Personen
(BRP) te wijzigen. Hiervoor heeft BZK een algemene maatregel van
bestuur (AMvB) opgesteld. Deze AMvB is 15 juli jongstleden vastgesteld,
waarmee de juridische voorbereidingen afgerond zijn.
Het verstrekken van een BSN is voor DUO een nieuwe taak en vergt ook
een goede analyse van de organisatorische en technische impact. Bij het
verstrekken van een BSN door DUO komt ook de wettelijke plicht om
wijzigingen in persoonsgegevens door te geven aan de BRP (RNI-deel).
Deze taak is complexer dan slechts het verstrekken van een BSN. DUO ligt
op schema om aan aspirant-studenten die vanaf studiejaar 2024–2025
gaan studeren een BSN te kunnen verstrekken.
Voor de studenten die voor de start van studiejaar 2023–2024 naar
Nederland zijn gekomen, is een overbruggingsmaatregel genomen door
de Staatssecretaris van Digitalisering en Koninkrijksrelaties.25 De
Staatssecretaris heeft alle colleges van B&W gevraagd om zich in te zetten
zodat alle studenten snel over een BSN kunnen beschikken. Daar waar de
inschrijving niet vlot kon worden afgehandeld en de student daarom

25

Kamerstukken 27 859 en 32 761, nr. 175.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

17

mogelijk in de problemen zou komen, bood de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens ondersteuning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 14

18