Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

35 942

Wijziging van de Jeugdwet in verband met het
versterken van de rechtspositie van jeugdigen
die worden opgenomen in een gesloten
accommodatie (Wet rechtspositie gesloten
jeugdhulp)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 28 september 2022
INHOUDSOPGAVE
blz.
I.

ALGEMEEN

1

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Inleiding
Historie en ontwikkelingen bij de gesloten jeugdhulp
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
Verhouding tot andere wet- en regelgeving
Gevolgen en regeldrukeffecten
Adviezen en consultatie
Overig

3
5
11
39
51
54
56

II.

ARTIKELSGEWIJS

58

I. ALGEMEEN
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van 3 december
2021 inzake het wetsvoorstel tot wijziging van de Jeugdwet in verband
met het versterken van de rechtspositie van jeugdigen die worden
opgenomen in een gesloten accommodatie (Wet rechtspositie gesloten
jeugdhulp).
Ik dank de leden van de VVD-fractie, D66-fractie, PVV-fractie, CDA-fractie,
GroenLinks-fractie, ChristenUnie-fractie, SGP-fractie, BBB-fractie en
BIJ1-fractie voor hun bijdragen. Ik ben verheugd te constateren dat de
commissie, onder het voorbehoud dat de gestelde vragen voldoende
zullen worden beantwoord, de openbare behandeling van het
wetsvoorstel voldoende voorbereid acht. Graag beantwoord ik de door
deze leden gestelde vragen. Bij de beantwoording is de volgorde van het
verslag aangehouden. De vragen zijn in een cursief lettertype geplaatst.
De beantwoording van de vragen staat in gewone typografie.

kst-35942-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

1

Op 7 december 2021 heeft de Tweede Kamer unaniem een motie
aangenomen waarin de regering gevraagd is te komen met plannen om:
te stoppen met gesloten jeugdzorg met zo min mogelijk uithuisplaatsingen, in te zetten op ambulante zorg, passende hulp, wonen dicht bij
huis, stabiliteit, liefde, aandacht en structuur; het netwerk van het gezin bij
plannen en oplossingen nadrukkelijk te betrekken en samen te leren hoe
we de hulp voor gezinnen en jongeren kunnen verbeteren.1
Op 8 juli 2022 heeft de Tweede Kamer een brief ontvangen waarin staat
hoe ik deze motie ga uitvoeren.2 Mijn ambitie daarbij is dat jeugdigen met
complexe en meervoudige problemen die bescherming en veiligheid
nodig hebben de best passende zorg krijgen. Als uit oogpunt van
bescherming en veiligheid vrijheidsbeperkende maatregelen nodig zijn
geldt daarvoor als uitgangspunt het «nee, tenzij beginsel» dat ten
grondslag ligt aan dit wetsvoorstel.
In samenhang met deze brief en naar aanleiding van door de leden van de
commissie gestelde vragen heb ik op onderdelen het wetsvoorstel
gewijzigd:
– Insluiten wordt beperkt tot één dag, met maximaal één dag verlenging;
– De mogelijkheden voor familieleden om een jeugdige te bezoeken
worden verruimd;
– Voor het opnemen van geneeskundige behandelingen in het hulpverleningsplan van een jeugdige wordt de betrokkenheid en instemming
van een arts vereist;
– Indien het niet lukt de toepassing van een vrijheidsbeperkende
maatregel voor afloop van de eerder bepaalde termijn af te bouwen,
moet de jeugdhulpverantwoordelijke een niet bij de jeugdhulp
betrokken onafhankelijke deskundige advies vragen over het afbouwen
van die maatregel.
– Het beperken van de bewegingsvrijheid is toegevoegd aan de
vrijheidsbeperkende maatregelen die op basis van de voorwaardelijke
machtiging mogen worden toegepast om plaatsing in een gesloten
accommodatie te voorkomen.
– Het voorgestelde artikel 6.3.1.2 is verduidelijkt. Daarbij is opgenomen
dat een vrijheidsbeperkende maatregel gericht mag zijn op het
bereiken van met de jeugdhulp beoogde doelen voor de ontwikkeling
van de jeugdige, die in het hulpverleningsplan zijn opgenomen.
Het doel van het wetsvoorstel is een verbetering van de rechtspositie van
jeugdigen die geplaatst zijn in de gesloten jeugdhulp. Het wetsvoorstel is
erop gericht dat vrijheidsbeperkende maatregelen zo min mogelijk en
voor een zo kort mogelijke duur worden toegepast. Daarbij worden
strengere en meer voorwaarden aan de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen voorgesteld dan in de huidige Jeugdwet. Het
wetsvoorstel vervangt een groot deel van hoofdstuk 6 van de huidige
Jeugdwet dat de enige wettelijke basis vormt voor het toepassen van
vrijheidsbeperkende maatregelen in accommodaties voor jeugdhulp. Het
schrappen van hoofdstuk 6 zou betekenen dat, met uitzondering van
jeugdhulpaccommodaties die onder de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg (Wvggz) of de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd) vallen, in geen enkele jeugdhulpaccommodatie enige vrijheidsbeperkende maatregel toegepast zou
mogen worden. Dat acht ik onverantwoord. Er doen zich helaas situaties
voor waarin het noodzakelijk is vrijheidsbeperkende maatregelen toe te
passen.

1
2

Kamerstukken II 2021/22, 35 925 XVI, nr. 119.
Kamerstukken II 2021/22, 31 839, nr. 871.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

2

1. Inleiding
1.1 Een nieuwe rechtspositieregeling voor jeugdigen in de gesloten
jeugdhulp
1. De leden van de VVD-fractie lezen dat de verbetering van de rechtspositie van jeugdigen in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) in een separaat
wetsvoorstel wordt geregeld. Deze leden vragen op welke termijn dit
wetsvoorstel naar de Kamer zal worden gestuurd.
Naar verwachting zal de internetconsultatie van dat wetsvoorstel
plaatsvinden in het vierde kwartaal van 2022. Na verwerking van de
reacties van de consultatie, zal het wetsvoorstel vervolgens ter advisering
aan de Afdeling advisering van de Raad van State worden toegezonden.
2. De leden van de GroenLinks-fractie brengen naar voren dat zij het fijn
vinden dat er eindelijk een wetsvoorstel voorligt, maar denken dat dit
onvoldoende de rechtspositie van jongeren verbetert. Op een aantal
punten wordt de rechtspositie van jongeren in dit voorstel versterkt. Op
andere punten lijkt het echter alsof sprake is van een verzwaring. Deze
leden vragen of de regering een overzicht kan geven van alle wijzigingen
waarbij sprake is van een verzwaring ten opzichte van de huidige
Jeugdwet en aangeven waarom hiervoor gekozen is en op welke manier
rekening is gehouden met het belang van de jeugdige.
Ik hecht eraan te benadrukken dat het wetsvoorstel de rechtspositie van
jeugdigen versterkt en jeugdigen een betere rechtsbescherming biedt dan
thans op grond van de huidige Jeugdwet het geval is. Wel zijn onderdelen
gedetailleerder beschreven dan in hoofdstuk 6 van de huidige Jeugdwet.
Dat is ook gebeurd op advies van ZonMw.3 Het wetsvoorstel ondersteunt
de rechten van jeugdigen. Zo is expliciet opgenomen dat bij het opstellen
van het hulpverleningsplan zoveel mogelijk rekening gehouden moet
worden met de wensen en voorkeuren van de jeugdige en dat de
jeugdigen een eigen kamer hebben. Dit zijn zaken die nu niet zijn
opgenomen in de Jeugdwet. Daarnaast bevat het wetsvoorstel strengere
voorschriften voor het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Dat betreft vrijheidsbeperkende maatregelen die ook nu worden
toegepast. Er zijn twee maatregelen in het wetsvoorstel opgenomen die
niet zijn opgenomen in het huidige hoofdstuk 6 van de Jeugdwet. Dit zijn
de maatregel dat toezicht kan worden uitgeoefend op een jeugdige en de
maatregel dat een jeugdige verplicht kan worden tijdelijk in de eigen
kamer te verblijven. Dit lijkt wellicht een verzwaring voor jeugdigen omdat
het om nieuwe maatregelen lijkt te gaan. Het zijn echter maatregelen
waarvan in de praktijk is gebleken dat zij soms noodzakelijk zijn en dat
met die maatregelen noodsituaties kunnen worden voorkomen. Door
toezicht uit te oefenen kan bijvoorbeeld snel worden opgemerkt dat een
jeugdige zichzelf iets dreigt aan te doen. Het tijdelijk in de eigen kamer
verblijven kan in bepaalde gevallen ervoor zorgen dat een jeugdige tot
rust komt. Tegen deze achtergrond is voorgesteld deze maatregelen
wettelijk te verankeren. Verder bevat het wetsvoorstel de bepaling dat
uitsluitend de in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet opgenomen vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden toegepast. De voorwaarden voor het
mogen toepassen van deze maatregelen worden ten opzichte van de
huidige Jeugdwet verzwaard, zodat die maatregelen daadwerkelijk zo
beperkt mogelijk worden toegepast. Tevens wordt hiermee de rechtspositie en de rechtszekerheid van de jeugdige versterkt.

3

Thematische wetsevaluatie Gedwongen Zorg, ZonMw, 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

3

3. Het lid van de BBB-fractie vraagt hoe contacten geregeld zijn met
andere personen die voor de jeugdige belangrijk zijn, bijvoorbeeld broers
of zussen.
Jeugdhulpaanbieders hebben in de huisregels opgenomen op welke
tijden bezoekers op bezoek kunnen komen. Op die tijden kunnen personen
die belangrijk zijn voor de jeugdige, zoals broers of zussen, eveneens op
bezoek komen. Met bijgevoegde nota van wijziging heb ik naar aanleiding
van deze vraag aan het wetsvoorstel toegevoegd dat, indien familieleden
vanwege dringende verplichtingen of belemmeringen niet in staat zijn de
jeugdige op de in de huisregels vastgestelde tijden en plaatsen te
bezoeken, de jeugdhulpaanbieder hen buiten deze tijden daartoe in de
gelegenheid moet stellen. Op deze wijze wordt gewaarborgd dat
familieleden altijd in de gelegenheid worden gesteld de jeugdige te
bezoeken.
4. Tevens vraagt het lid van de BBB-fractie hoe het recht op de eigen
identiteit met betrekking tot godsdienst of geloofsovertuiging wordt
geborgd.
In artikel 4.1.1, tweede lid, van de Jeugdwet is al de verplichting
opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder er zorg voor draagt dat in de
accommodatie geestelijke verzorging beschikbaar is die zoveel mogelijk
aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de jeugdige of ouder.
Jeugdhulpaanbieders zijn daartoe verplicht als het jeugdhulp betreft die
verblijf van een jeugdige of ouder in een accommodatie gedurende ten
minste een etmaal met zich brengt. Deze eis is daarmee tevens van
toepassing bij gesloten accommodaties en er is daarom geen noodzaak
om een dergelijke bepaling nogmaals op te nemen in hoofdstuk 6 van de
Jeugdwet.
1.2 Doelstelling en achtergronden
5. De leden van de D66-fractie vragen of de regering kan ingaan op de
situatie vanaf het moment dat een jeugdige in eerste instantie wordt
opgenomen in een gesloten accommodatie. Deze leden vragen of het niet
tevens een doelstelling zou moeten zijn om dat zo veel mogelijk te
voorkomen.
Zoals beschreven in de brief van 8 juli 2022 waarnaar ik in de inleiding van
deze nota naar aanleiding van het verslag verwees, is het beleid niet
alleen gericht op de af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp, maar ook
om te komen tot nul plaatsingen in gesloten jeugdhulpinstellingen. Het
doel van dit wetsvoorstel is het verbeteren van de rechtspositie van de
jeugdigen voor wie gesloten jeugdhulp toch noodzakelijk blijkt. Het
wetsvoorstel heeft als uitgangspunt het nee, tenzij-beginsel. Dat betekent
dat, ook als jeugdigen zijn geplaatst in een gesloten accommodatie,
vrijheidsbeperking zoveel mogelijk moet worden voorkomen.
6. en 7. Tevens vragen deze leden of de regering kan ingaan op het risico
van een eventueel lagere drempel als gevolg van dit wetsvoorstel om
over te gaan op gesloten jeugdzorg.
Ten slotte vragen de leden van de D66-fractie of tevens kan worden
ingegaan op de vraag welke maatregelen genomen worden om dat te
voorkomen of tegen te gaan.
In het wetsvoorstel wordt voorgesteld dat de kinderrechter in het kader
van een verzoek om een machtiging, voorafgaand aan het afgeven van
een machtiging moet beoordelen of gesloten jeugdhulp geschikt is voor
de betreffende jeugdige en of er geen minder ingrijpende mogelijkheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

4

zijn om de opgroei- en opvoedingsproblemen te behandelen. Op dit
moment voorziet de Jeugdwet daar niet in. Er zullen dus juist extra
voorwaarden gesteld worden voor het verlenen van een machtiging
gesloten jeugdhulp. Met andere woorden, het wetsvoorstel verhoogt de
drempel om over te gaan op gesloten jeugdhulp.
Verder hebben betrokken partijen met het actieprogramma Zorg voor de
Jeugd zich de afgelopen jaren ingezet om de instroom in de gesloten
jeugdhulp te verminderen. Samen met de jeugdhulpaanbieders wordt er
hard gewerkt om jongeren zo thuis als mogelijk op te laten groeien; onder
andere met projecten als StroomOP, een netwerk van zorg- en onderwijsprofessionals die plaatsingen in de gesloten jeugdhulp proberen te
voorkomen en de gedwongen zorg proberen te verbeteren. Daarnaast is
«Ketenbreed Leren» opgezet, een onderzoek- en verandertraject waarin
teruggekeken wordt wat er voorafgaat aan specialistische, weinig
voorkomende plaatsingen met verblijf. Er is een dalende lijn te zien in het
aantal plaatsingen in de gesloten jeugdhulp, van 1924 jeugdigen in 2017
naar 1175 jeugdigen in 20214.
8. De leden van de PVV-fractie zijn geen voorstander van gedwongen zorg
en vrijheidsbeperkende maatregelen. Deze maatregelen vragen wat
genoemde leden betreft dan ook om professioneel toezicht. Deze leden
delen de mening van de regering dat indien vrijheidsbeperkingen
noodzakelijk blijken, deze zoveel mogelijk in duur beperkt dienen te
worden. Bovendien zou geen enkel kind langer dan strikt noodzakelijk is in
een gesloten instelling behoeven te verblijven. Deze leden vragen hoe de
regering de uitstroom hieruit gaat verbeteren.
De uitstroom uit de gesloten jeugdhulp wordt op verschillende manieren
bevorderd. Dat begint bij jongeren meer inspraak te geven in hun eigen
hulpverleningsplan. Door jongeren mede-eigenaar van hun eigen
hulpverleningsplan te maken, wordt het behandeltraject effectiever wat
bevorderlijk is voor de uitstroom. Daarnaast draagt de mogelijkheid van
verlengde jeugdhulp bij aan het bevorderen van de uitstroom uit de
gesloten jeugdhulp en het vergroten van een stabiele woon- en leefsituatie na uitstroom. Verder zijn verschillende projecten gestart, zoals dat
jeugdigen «op kamers» kunnen gaan waar zij met begeleiding een eerste
maar tegelijkertijd beschermde stap naar zelfstandigheid kunnen zetten.
2. Historie en ontwikkelingen bij de gesloten jeugdhulp
2.1 Ontstaansgeschiedenis gesloten jeugdhulp
9. De leden van de PVV-fractie vragen welke alternatieven voor gesloten
jeugdhulp in de afgelopen jaren ontwikkeld zijn.
Er zijn de laatste jaren verschillende alternatieven ontwikkeld voor
gesloten jeugdhulp in de huidige vorm. Een voorbeeld van een alternatief
is het integraal ambulant team dat jeugdhulpaanbieder Parlan heeft
opgezet voor de regio Zuid-Kennemerland/ IJmond. Het doel van dit team
is dat de jeugdige voor wie een gesloten plaatsing is aangevraagd toch in
de thuissituatie kan blijven. Het team gaat in gesprek met de verwijzers
om te bespreken wat er nodig is om de jeugdige thuis te laten wonen en
welke risico’s dat met zich brengt.5 De methodiek Jouw Zorg van iHUB
waarin ouders en kinderen samen beslissen over de toekomst is er ook op
gericht gedwongen behandelingen steeds minder nodig te maken. De
professional kiest met ouders en jeugdige een gezamenlijk haalbaar doel
4
5

Plaatsings en uitstroomgegevens JeugdzorgPlus, Jeugdzorg Nederland, maart 2022.
Samenwerking om kleinschaligheid te bevorderen, zie www.parlan.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

5

dat iedereen motiveert en een behandelmethode. Bedoeling is dat die
maximaal drie maanden duurt.6 Daarnaast hebben de aanbieders van
gesloten jeugdhulp 14 kleinschalige gesloten woonvormen ontwikkeld.7
Een voorbeeld daarvan is de kleinschalige voorziening Velserduin in
IJmuiden waar vier jeugdigen met begeleiding wonen.
10. De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat er een scheiding
bestaat tussen de plaatsing van jongeren met en jongeren zonder
strafrechtelijke titel. Door de invoering van de gesloten jeugdhulp werd
het mogelijk om jongeren zonder strafrechtelijk titel niet langer in de
justitiële inrichtingen te plaatsen. Deze leden vragen in hoeverre het in
omgekeerde zin (wettelijk) gewaarborgd is dat jongeren die vanwege een
strafrechtelijke veroordeling besloten geplaatst worden, niet in de
gesloten jeugdhulp terecht kunnen komen.
Het klopt dat als gevolg van de scheiding straf-civiel het uitgangspunt is
dat jeugdigen die niet strafrechtelijk veroordeeld zijn, niet in een justitiële
jeugdinrichting worden geplaatst. Plaatsing in een justitiële inrichting
(jeugddetentie of pij-maatregel) kan alleen na een strafrechtelijke
veroordeling wegens een misdrijf.
In de omgekeerde situatie geldt dat voor de plaatsing in de gesloten
jeugdhulp een afzonderlijke machtiging van de kinderrechter is vereist
(artikel 6.1.2 Jeugdwet). Daarmee is in de wettelijke systematiek uitgesloten dat een plaatsing in de gesloten jeugdhulp uitsluitend het gevolg is
van een strafrechtelijke veroordeling. Voor de volledigheid merk ik op dat
ook in strafrechtelijk kader jeugdhulp als bedoeld in de Jeugdwet kan
worden ingezet. Ook in het jeugdstrafrecht geldt immers als uitgangspunt
dat jeugdigen worden behandeld en hulp krijgen die nodig is om aan een
gunstige ontwikkeling bij te dragen. Diverse strafrechtelijke titels voorzien
in de inzet van jeugdhulp.
Daarom is het wel denkbaar dat jeugdigen die zijn veroordeeld en
jeugdigen die niet zijn veroordeeld wegens een strafbaar feit, bij een
zorgaanbieder gezamenlijk worden behandeld. Bijvoorbeeld omdat een
plaatsing in een zorginstelling naast een strafrechtelijke sanctie wordt
opgelegd of omdat een plaatsing onderdeel is van een bijzondere
voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling. Ook kan de officier van
justitie, belast met de vervolging van strafbare feiten het initiatief nemen
tot het verkrijgen van een machtiging tot plaatsing in de gesloten
jeugdhulp (artikel 6.1.8, tweede lid, Jeugdwet). Overigens kunnen ook in
die gevallen enkel de ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen
aanleiding zijn voor het verlenen van een dergelijke machtiging.
2.2 Beleidsontwikkeling gesloten jeugdhulp: minder vrijheidsbeperking
11. en 12. De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat de
onderhavige wetswijziging voldoende ruimte aan kleinschalige initiatieven biedt, waarbij voldoende ruimte is voor maatwerk voor de hulp aan
jongeren. Zij vragen de regering in hoeverre het wetsvoorstel ruimte laat
voor maatwerk.
Tevens vragen de leden van de VVD-fractie of deze wetswijziging
voldoende ruimte biedt aan bijvoorbeeld innovatieve gesloten kleinschalige (woon)voorzieningen, alternatieven voor gesloten jeugdhulp.
Graag ontvangen deze leden hier een reactie van de regering op.

6
7

Jouw zorg, te vinden www.ihub.nu.
Zie het factsheet Kenmerken en spreiding kleinschalige verblijven dat met de Voortgangsbrief
Jeugd (Kamerstukken II 2021/22 31 839, nr. 812) aan de Kamer gestuurd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

6

De voorgestelde wetswijziging laat ruimte voor kleinschalige gesloten
voorzieningen of het bieden van maatwerk. De eisen en mogelijkheden
ten aanzien van gesloten jeugdhulp, die zijn opgenomen in de huidige
Jeugdwet alsmede in het wetsvoorstel zijn van toepassing op alle
gesloten accommodaties, ongeacht het aantal capaciteitsplaatsen van die
accommodatie. Er is met andere woorden ruimte voor kleinschalige
initiatieven met een laag beveiligingsniveau waar bijvoorbeeld maar een
deel van de mogelijke vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast wordt.
De afgelopen jaren zijn veertien kleinschalige gesloten voorzieningen
opgezet. De voorgestelde wetswijziging staat de verdere ontwikkeling van
dergelijke voorzieningen niet in de weg. Het is overigens mogelijk dat de
gesloten accommodatie slechts een deel van de gehele bouwkundige
voorziening betreft. Ook dat biedt ruimte voor maatwerk. Op deze wijze
kan in hetzelfde gebouw zowel gesloten jeugdhulp als andere jeugdhulp
worden geboden.
13. De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de in de toelichting genoemde stellingen uit de proefschriften van
mevrouw De Jong-de Kruijf en mevrouw De Valk. Hoe zorgt de regering
ervoor dat deze uitgangspunten niet alleen terechtkomen in de wetgeving,
maar ook in het beleid van de Staatssecretaris van VWS, in de bekostiging
van jeugdzorginstellingen en in het beleid van jeugdzorginstellingen? In
hoeverre worden uitgangspunten, zoals de stelling dat repressie in de
gesloten jeugdhulp de effectiviteit van de behandeling bedreigt bijvoorbeeld, doorleefd in de behandelingen die in de sector uitgevoerd worden?
Er is reeds een beweging in gang gezet naar minder plaatsingen in de
gesloten jeugdhulp en, als plaatsing toch nodig is, streven instellingen
ernaar het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen (repressie) te
beperken. Zo is de sector gestart met het project «ik laat je niet alleen»,
waarbij het streven is het aantal insluitingen sterk te verminderen. Met de
specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp ondersteunt
het Rijk gemeenten en instellingen in die beweging.8 Op basis van deze
uitkering hebben de coördinerende gemeenten voor gesloten jeugdhulp
middelen gekregen voor de transitie van de gesloten jeugdhulp (€ 33,5
mln.) en de ombouw van separeercellen naar kindvriendelijke afzonderingsruimten (€ 5 mln.).
Daarnaast is dit wetsvoorstel erop gericht dat de gesloten jeugdhulp
minder repressief wordt. Bijvoorbeeld door meer voorwaarden te
verbinden aan het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen dan
nu het geval is. Tevens is in het wetsvoorstel de eis opgenomen dat
aanbieders van gesloten jeugdhulp een beleidsplan maken over de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in de gesloten accommodatie, dat gericht is op het terugdringen en voorkomen van de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen en het zoeken naar
alternatieven op basis van vrijwilligheid. Verder regelt het wetsvoorstel
dat jeugdhulpaanbieders aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(hierna: IGJ) gegevens moeten aanleveren over de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen en zodoende meer verantwoording over
hun beleid moeten afleggen dan op grond van de huidige Jeugdwet.
14. De leden van de PVV-fractie vragen of de regering kan aangeven hoe
vaak plaatsing in een separatie- of isoleercel heeft plaatsgevonden in het
afgelopen jaar. Tevens vragen deze leden of alle separeerruimtes
inmiddels zijn gesloten en zo nee, waarom niet.

8

Stcrt. 2021, 43111.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

7

In de periode van juni 2020 tot mei 2021 zijn er 301 plaatsingen geweest in
een isoleer-of separeerruimte.9 Sluiting van separeerruimten vraagt tijd
omdat instellingen en hun medewerkers daarvoor moeten beschikken
over voldoende alternatieve interventies. In 2022 willen de instellingen
voor gesloten jeugdhulp alle specifieke separeerruimten gesloten hebben.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat afzonderingsruimten alleen in
noodsituaties gebruikt mogen worden voor jongeren van twaalf jaar en
ouder. Tevens moeten deze ruimten ingevolge het wetsvoorstel kindvriendelijk zijn en voldoen aan nader te stellen eisen.
15. Waarom wordt de mogelijkheid tot het opleggen van deze maatregel
met dit wetsvoorstel nog wel in stand gehouden als het doel is om het
aantal gedwongen afzonderingen naar nul te reduceren, zo vragen de
leden van de PVV-fractie.
In navolging van de Wvggz en de Wzd wordt in dit wetsvoorstel de term
insluiting gebruikt voor de maatregel gedwongen afzonderen. Hoewel de
inzet is het aantal insluitingen sterk te verminderen, bevat het
wetsvoorstel geen verbod op insluiting. Een tijdelijke insluiting moet zo
min mogelijk plaatsvinden, maar kan soms noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld
als het gedrag van een jeugdige een ernstig gevaar voor diens
gezondheid vormt. Er is een risico dat bij het ontbreken van de
mogelijkheid tot insluiting andere vrijheidsbeperkende maatregelen zoals
vastpakken en vasthouden vaker en langduriger ingezet gaan worden.
Omdat het van groot belang is dat insluitingen tot een minimum beperkt
worden, is in het wetsvoorstel opgenomen dat de inzet ervan alleen is
toegestaan in noodsituaties voor jongeren van twaalf jaar en ouder.
Bovendien moet de duur van de insluiting zo kort mogelijk zijn en is in het
wetsvoorstel een maximale duur opgenomen. Met bijgevoegde nota van
wijziging is die maximale termijn teruggebracht tot één dag met een
mogelijkheid van een eenmalige verlenging met nog een dag indien een
gekwalificeerde gedragswetenschapper oordeelt dat er nog sprake is van
een noodsituatie en de insluiting noodzakelijk en geschikt is om die
noodsituatie af te wenden. Daarmee is de inzet van deze maatregel niet
alleen in vergelijking met de huidige Jeugdwet sterk beperkt, maar ook in
vergelijking met de Wvggz en de Wzd.
16. Verder vragen de leden van de PVV-fractie of de regering kan
aangeven wat het verschil is tussen plaatsing in een isoleerruimte en
insluiting. Ten slotte vragen deze leden of de regering tevens kan
aangeven aan welke eisen de ruimte moet voldoen waarin de jongere
wordt ingesloten.
Insluiting is het insluiten van een jeugdige in een afgesloten ruimte,
waarin geen hulpverleners fysiek aanwezig zijn en die de jeugdige niet op
eigen initiatief kan verlaten. In de huidige Jeugdwet wordt hiervoor de
term afzonderen gebruikt. In het kader van harmonisatie wordt de term
insluiten overgenomen van de Wvggz en de Wzd die eveneens betrekking
hebben op gedwongen zorg. Insluiting kan op basis van het wetsvoorstel
niet meer in een traditionele isoleerruimte plaatsvinden, omdat het een
kindvriendelijke ruimte moet zijn die moet voldoen aan nader te stellen
eisen. Die eisen zullen in ieder geval betrekking hebben op de inrichting
van de ruimte en het permanente contact met een hulpverlener.
17. De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de toelichting dat het
terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in
gesloten accommodaties de afgelopen jaren meer aandacht heeft
gekregen. Dit zou samenhangen met maatschappelijke onrust over het
9

Eindrapport-etappe-3-Ik-laat-je-niet-alleen.pdf (jeugdzorgnederland.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

8

insluiten of afzonderen in separatie- of isoleerruimtes en de bijbehorende
media-aandacht en Kamervragen. Genoemde leden vragen of enkel deze
maatschappelijke onrust, media-aandacht en Kamervragen tot het inzicht
hebben geleid dat het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen moet
worden teruggedrongen. Zijn er niet ook al jaren signalen van jeugdigen
en ouders zelf geweest? Waarom zijn die onvoldoende gehoord?
Het klopt dat er de afgelopen jaren ook signalen van jeugdigen en ouders
geweest zijn. Los van de maatschappelijke onrust zijn deze signalen
uiteraard van belang bij de ontwikkeling naar een gesloten jeugdhulp
waar vrijheidsbeperkende maatregelen zo min mogelijk worden
toegepast. Ook hebben in de voorbereiding van dit wetsvoorstel bijeenkomsten plaatsgevonden met jeugdigen die ervaring hebben gehad met
het verblijf in de gesloten jeugdhulp. Verschillende onderdelen van het
wetsvoorstel vloeien voort uit voorstellen van jeugdigen zelf. Zo is
opgenomen dat in de gesloten accommodatie een afzonderlijke ruimte,
anders dan de eigen kamer, moet zijn waar jeugdigen op eigen verzoek
alleen kunnen zijn.
18. De leden van de GroenLinks-fractie lezen daarnaast dat er ook een
groeiend inzicht is in het feit dat een langdurig verblijf in een gesloten
accommodatie niet goed is voor jeugdigen. Kan de regering aangeven
hoeveel jongeren er nu in JeugdzorgPlus instellingen verblijven? In
hoeverre is dat aantal afgenomen de afgelopen vijf jaar?
In 2021 verbleven 1584 jeugdigen in een gesloten accommodatie. In de
afgelopen vijf jaar is het aantal unieke jeugdigen dat verbleef in de
gesloten jeugdhulp gedaald van 2233 in 2016 naar 1584 in 2021.10
19. Verder vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoeveel kleinschalige woonvoorzieningen er inmiddels zijn. Genoemde leden hebben
het idee dat dit wetsvoorstel nog vooral op (grotere) JeugdzorgPlus
instellingen is geschreven. Sluit dit wetsvoorstel ook aan bij kleinschalige
initiatieven die de toekomst moeten worden?
De voorgestelde wetswijziging biedt ruimte voor kleinschalige gesloten
voorzieningen of het bieden van maatwerk. De eisen en mogelijkheden
ten aanzien van gesloten jeugdhulp, die zijn opgenomen in de huidige
Jeugdwet alsmede in het wetsvoorstel zijn van toepassing op alle
gesloten accommodaties, ongeacht het aantal capaciteitsplaatsen van die
accommodatie. Er is met andere woorden ruimte voor kleinschalige
initiatieven met een laag beveiligingsniveau waar bijvoorbeeld maar een
deel van de mogelijke vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast
worden. De afgelopen jaren zijn veertien kleinschalige gesloten voorzieningen opgezet. De voorgestelde wetswijziging staat de verdere ontwikkeling van dergelijke voorzieningen niet in de weg.
20. Tevens vragen de leden van de GroenLinks-fractie of het bijvoorbeeld
binnen dit wetsvoorstel mogelijk is om jongeren, bij wie de machtiging
afloopt, op vrijwillige basis voor een bepaalde tijd te laten blijven wonen
binnen zo’n voorziening, om een goede overgang te bewerkstelligen? Is
het binnen dit wetsvoorstel mogelijk dat jongeren met en zonder
machtiging in dezelfde voorziening wonen?
Een jeugdhulpaanbieder mag een jeugdige bij wie de machtiging afloopt
op vrijwillige basis in de gesloten accommodatie laten verblijven.
Jeugdigen mogen namelijk zonder machtiging verblijven in een gesloten
accommodatie. Daarbij geldt dan wel dat vrijheidsbeperkende maatre10

Plaatsings en uitstroomgegevens JeugdzorgPlus, Jeugdzorg Nederland maart 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

9

gelen, maatregelen tegen de wil van de jeugdige of van degene die het
gezag over hem uitoefent, niet mogen worden toegepast als er ten
aanzien van die jeugdige geen geldige machtiging is voor gesloten
jeugdhulp.
21. De leden van de GroenLinks-fractie weten dat er geïnvesteerd is om de
afbouw van JeugdzorgPlus naar kleinschalige woonvoorzieningen
mogelijk te maken, maar zij krijgen ook signalen dat dit nog onvoldoende
is. Kan de regering hierop reageren? Is de regering het met deze leden
eens dat niet alleen een wetsvoorstel, maar ook voldoende financiële
middelen deze transitie naar echt minder gesloten jeugdzorg en minder
vrijheidsbeperkende middelen mogelijk moet maken? Hoeveel is de
regering bereid om te investeren om deze doelen te behalen? Is er
bijvoorbeeld ook voldoende geld om separeerruimtes om te bouwen naar
intensive care eenheden, zo vraagt ook de Afdeling advisering van de
Raad van State (hierna: de Afdeling). Hoeveel ruimtes zijn al omgebouwd?
Deze leden ontvangen op deze vragen graag een reactie.
Ik deel de opvatting dat er investeringen nodig zijn om de transitie naar
minder gesloten jeugdhulp en minder vrijheidsbeperkende maatregelen
mogelijk te maken. In 2020 hebben de elf coördinerende gemeenten
samen € 33,5 mln. ontvangen voor de transitie van de gesloten jeugdhulp
naar kleinschalige woonvoorzieningen. Dit bedrag was bedoeld als een
impuls voor deze gemeenten en de instellingen voor gesloten jeugdhulp.
Inmiddels hebben deze gemeenten en instellingen bovenregionale
plannen opgesteld om deze transitie te realiseren.
Eind 2021 hebben dezelfde elf coördinerende gemeenten samen € 5 mln.
ontvangen voor de ombouw van de separeerruimten naar kindvriendelijke
afzonderingsruimten en de ontwikkeling van relationele beveiliging: een
werkwijze waarbij het bieden van veiligheid niet gebaseerd is op hekken
of muren (fysieke beveiliging), maar op de relatie tussen jeugdige en de
medewerker van de jeugdhulpinstelling.11 Het is niet bekend hoeveel van
de separeerruimten al omgebouwd zijn. De instellingen willen in de loop
van 2022 alle nog bestaande separeerruimten sluiten.
22. en 23. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering inzichtelijk
wil maken hoe de aantallen verblijf, instroom en uitstroom in de gesloten
jeugdhulp zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. De leden van de
SGP-fractie lezen dat de regering vol vertrouwen is over het feit dat het
moet lukken om de aantallen verder te beperken, ook met de krapte aan
personeel. Deze leden vragen of de regering kan aangeven op basis van
welke inschattingen en verwachtingen welke daling de komende jaren
beoogd en reëel geacht mag worden.
Onderstaande tabel bevat de door de leden van de SGP-fractie gevraagde
informatie over de aantallen verblijf, instroom (nieuwe en hernieuwde
aanmeldingen) en uitstroom (aantal uitgestroomde unieke jongeren).12

2021
2020
2019
2018
2017

Instroom

Uitstroom

Verblijf gedurende het
jaar

1.042
1.129
1.392
1.435
1.552

1.094
1.278
1.502
1.459
1.586

1.584
1.802
2.212
2.112
2.254

Meer informatie is terug te vinden in de Uitgangspuntennotitie Besteding en verdeling € 5
mln. ombouw separeerruimten die gepubliceerd is op www.jeugdzorgnederland.nl.
12
Plaatsings en uitstroomgegevens JeugdzorgPlus, Jeugdzorg Nederland, maart 2022.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

10

2016

Instroom

Uitstroom

Verblijf gedurende het
jaar

1.519

1.527

2.233

Hieruit komt naar voren dat de instroom de laatste jaren substantieel
afneemt en dat er op jaarbasis veel minder jeugdigen in de gesloten
jeugdhulp verblijven, ook al was in de afgelopen jaren al sprake van
krapte in personeel. Het beleid is erop gericht dat steeds minder
jeugdigen in een gesloten accommodatie worden opgenomen.
Uitgangspunt is dan ook dat deze neerwaartse trend zich zal voortzetten.
24. De leden van de SGP-fractie vragen voorts aandacht voor het feit dat
door de tijd ook meer aandacht is ontstaan voor het belang van het
bevorderen van het contact tussen de jongere en zijn ouders en gezin.
Deze leden constateren dat het wetsvoorstel daar nauwelijks aandacht
voor heeft en dat de toelichting er niet op ingaat. Waarom wordt dit
wetsvoorstel niet benut om ook aan dit kernthema eigenstandig aandacht
te geven?
Het belang van het bevorderen van het contact tussen de jeugdige die
verblijft in een gesloten accommodatie en zijn ouders en gezin onderschrijf ik. Met bijgevoegde nota van wijziging heb ik, naar aanleiding van
deze vraag en vragen van de leden van andere fracties, aan het
wetsvoorstel toegevoegd dat, indien familieleden vanwege dringende
verplichtingen of belemmeringen niet in staat zijn de jeugdige op de in de
huisregels vastgestelde tijden en plaatsen te bezoeken, de jeugdhulpaanbieder hen buiten deze tijden daartoe in de gelegenheid moet stellen. Op
grond van artikel 37, onderdeel d, van het Verdrag inzake de rechten van
het kind heeft ieder kind dat van zijn vrijheid is beroofd het recht op
contact met familie, behalve in uitzonderijke omstandigheden. In het
wetsvoorstel is vastgelegd dat het contact met hun ouders en gezin alleen
beperkt kan worden als de instelling vaststelt dat zwaarwegende belangen
van de jeugdige zich daartegen verzetten. Daarvan kan sprake zijn als de
opgroei- en opvoedingsproblemen van de jeugdige samenhangen met het
gedrag of problematiek van ouders.
25. De leden van de SGP-fractie constateren dat het in de afgelopen jaren
regelmatig is voorgekomen dat een noodzakelijke plaatsing van een
jongere niet kon worden uitgevoerd, omdat de rechter moest constateren
dat er geen capaciteit beschikbaar was. Deze leden vragen hoe de
regering dit probleem tegengaat, mede in het licht van recente adviezen
die aangeven dat het Rijk hierin verantwoordelijkheid moet nemen. In
hoeverre kan dit wetsvoorstel benut worden om meer garanties te bieden
op plaatsing indien de rechter daartoe besluit?
Indien een kinderrechter een machtiging gesloten jeugdhulp afgeeft, is
een gemeente verplicht die machtiging uit te voeren. Het zorgdragen voor
voldoende capaciteit is een verantwoordelijkheid van gemeenten die al is
vastgelegd in de Jeugdwet. Momenteel zijn er geen signalen dat
jeugdigen omwille van capaciteitsproblemen niet geplaatst kunnen
worden in een gesloten accommodatie.
3. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
26. De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering op een aantal
punten onderdelen heeft weggelaten in het onderhavige wetsvoorstel, die
wel in de consultatieversie waren opgenomen. Deze leden vragen of de
regering kan aangeven om welke reden deze verschillende onderdelen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

11

verschillende gevallen zijn weggelaten. Zij vragen daarbij in ieder geval
aandacht voor het wegvallen van de regeling over het beleven van de
godsdienst en levensovertuiging en de beschikbaarheid van geestelijke
bijstand. Wil de regering dit alsnog in het voorstel verankeren?
Het klopt dat een aantal onderdelen die in de consultatieversie van het
wetsvoorstel waren opgenomen niet langer deel uit maken van het
onderhavige wetsvoorstel. Daarnaast zijn een aantal onderdelen
aangepast en een aantal nieuwe onderdelen opgenomen. De meeste
aanpassingen hebben plaatsgevonden om de rechtspositie van de
jeugdigen verder te versterken. Daarnaast bleek een aantal onderdelen
niet langer noodzakelijk omdat het ingediende wetsvoorstel nog
uitsluitend een wijziging van de Jeugdwet behelst. Het betreft onderdelen
die al in de Jeugdwet zijn opgenomen, betrekking hebben op de
Jeugdwet in het algemeen en derhalve buiten de reikwijdte van het
wetsvoorstel vallen of die uitsluitend samenhingen met justitiële
jeugdinrichtingen. Het geconsulteerde wetsvoorstel had betrekking op
zowel gesloten jeugdhulp als justitiële jeugdinrichtingen. Uit de consultatiereacties kwam naar voren dat er inmiddels geen draagvlak meer is voor
een wet met die reikwijdte.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat een jeugdige op eigen verzoek
tijdelijk in een afzonderlijke en veilige ruimte, anders dan de eigen kamer,
kan verblijven. Deze bepaling was niet opgenomen in het geconsulteerde
wetsvoorstel en is op verzoek van jeugdigen in het wetsvoorstel
opgenomen. De huidige Jeugdwet staat een dergelijke mogelijkheid niet
in de weg en ook nu kunnen jeugdigen dit aangeven wanneer zij zijn
opgenomen. Verschil is echter dat met de introductie van deze bepaling
de jeugdhulpaanbieders ervoor moeten gaan zorgen dat een dergelijke
ruimte daadwerkelijk ter beschikking wordt gesteld. Daarbij is in het
wetsvoorstel een grondslag opgenomen dat nadere regels gesteld
worden over die afzonderlijke en veilige ruimte.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was opgenomen dat in de accommodatie toezicht kon worden uitgeoefend ten behoeve van de ordelijke gang
van zaken en de veiligheid in de accommodatie. Dit wordt niet langer
mogelijk gemaakt. Het uitoefenen van toezicht vormt een vrijheidsbeperking en in het huidige wetsvoorstel is het uitoefenen van toezicht
opgenomen als vrijheidsbeperkende maatregel. Het mag dus niet in zijn
algemeenheid wordt uitgeoefend en moet altijd voldoen aan alle
voorwaarden die worden gesteld aan het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Voorts is thans toegevoegd dat indien een beslissing tot toepassing van
een vrijheidsbeperkende maatregel wordt genomen, de jeugdige
geïnformeerd moet worden over de klachtwaardigheid ervan en over de
mogelijkheid van advies en bijstand van een vertrouwenspersoon.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was insluiting in de eigen kamer
opgenomen als mogelijke vrijheidsbeperkende maatregel. Hoewel in
eerste instantie werd gedacht dat dit een minder ingrijpende maatregel
zou vormen dan insluiting in een afzonderlijke, daarvoor bestemde
ruimte, bleek uit de consultatiereacties dat deze maatregel juist schadelijk
kan uitpakken. De eigen kamer van de jeugdige moet een voor de
jeugdige veilige ruimte zijn en blijven. Daaraan kan afbreuk worden
gedaan door insluiting in die kamer toe te staan.
Het insluiten van jeugdigen in een afzonderlijke ruimte wordt op basis van
het huidige wetsvoorstel nog wel toegestaan, echter alleen in noodsituaties en alleen in geval van jeugdigen vanaf 12 jaar. Op grond van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

12

huidige Jeugdwet is insluiten toegestaan bij alle jeugdigen voor een
periode van maximaal zeven dagen. Met bijgevoegde nota van wijziging
wordt de maximale termijn van insluiting teruggebracht tot één dag met
daarbij de mogelijkheid om dat eenmaal te verlengen met ten hoogste
nog een dag. Dit laatste is slechts mogelijk indien een gekwalificeerde
gedragswetenschapper oordeelt dat er nog steeds sprake is van een
noodsituatie en dat de insluiting noodzakelijk en geschikt is om die
noodsituatie af te wenden.
Ten aanzien van bezoek aan opgenomen jeugdigen was er eerder in
voorzien dat indien ouders, stiefouders, de voogd of pleegouders
vanwege dringende verplichtingen of belemmeringen niet in staat zijn de
jeugdige op de in de huisregels vastgestelde tijden en plaatsen te
bezoeken, zij buiten deze tijden daartoe in de gelegenheid moeten worden
gesteld. Dit was niet opgenomen in het ingediende wetsvoorstel. Met
bijgevoegde nota van wijziging is deze bepaling weer teruggebracht in het
wetsvoorstel.
Ook was opgenomen dat uiterlijk binnen zeven dagen een klacht
ingediend moest worden tegen een beslissing tot toepassing van een
vrijheidsbeperkende maatregel. Dit is gewijzigd in een redelijke termijn,
net zoals dat nu het geval is op grond van de huidige Jeugdwet. Het is
niet altijd mogelijk voor een jeugdige om binnen een korte termijn als
zeven dagen een klacht in te dienen. Verder bevatte het geconsulteerde
wetsvoorstel de bepaling dat een jeugdige gedurende ten minste
gemiddeld acht en een half uur per dag door de week en gedurende ten
minste gemiddeld zes uur per dag in het weekeinde moest deelnemen aan
gemeenschappelijke activiteiten. Hieronder werd ook het volgen van
onderwijs begrepen. In het wetsvoorstel is niet langer opgenomen dat
jeugdigen moeten deelnemen aan gemeenschappelijk activiteiten.
Overigens blijft wel altijd de onderwijsplicht gelden. In het wetsvoorstel is
thans opgenomen dat een jeugdhulpaanbieder ervoor moet zorgen dat
een jeugdige ten minste gedurende zes uur per dag de mogelijkheid krijgt
om deel te nemen aan onderwijs dat aansluit bij diens leerbehoefte,
andere activiteiten in het kader van pedagogische vorming en gemeenschappelijke activiteiten. Hiermee wordt beter tot uitdrukking gebracht dat
een jeugdige er zelf voor mag kiezen niet deel te nemen aan een gemeenschappelijke activiteit. Het aantal uren is teruggebracht naar ten minste
zes omdat er ook voldoende tijd en ruimte moet zijn voor jeugdigen om
eigen hobby’s en sportactiviteiten te kunnen doen. Het geven van die
ruimte past tevens in het streven het leefklimaat in de gesloten accommodaties minder repressief te maken als nu ervaren wordt.
In het geconsulteerde voorstel was opgenomen dat jeugdigen in een
groep verblijven van ten minste twee personen. Het wetsvoorstel bevat
geen minimale groepsgrootte. In de praktijk doen jeugdigen vaak
activiteiten binnen een groep. De grootte van die groep wordt overgelaten
aan de jeugdhulpaanbieder. Die kan het beste beoordelen welke groepsgrootte voor de betrokken jeugdigen het beste is. Dit kan ook betekenen
dat juist een individueel programma wordt aangeboden. Kortom, door
niet langer een minimale groepsgrootte te verplichten, kan ook hier
maatwerk worden geboden.
Verder was eerder opgenomen dat het hulpverleningsplan voor de
jeugdige binnen drie weken na opname vastgesteld moet worden. In het
onderhavige wetsvoorstel is daarvoor een langere termijn opgenomen, te
weten zes weken. Op grond van artikel 4.1.3 van de Jeugdwet wordt ook
voor hulpverleningsplannen buiten de gesloten jeugdhulp een maximale
termijn van zes weken aangehouden. Los daarvan is het juist van belang
dat het hulpverleningsplan weloverwogen wordt vastgesteld, waarbij
onder meer voldoende gelegenheid worden geboden aan een jeugdige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

13

om diens wensen en voorkeuren aan te geven. Het is dan ook juist
belangrijk dat er voldoende tijd is om dat plan vast te stellen. Overigens
mogen vrijheidsbeperkende maatregelen niet worden toegepast zolang er
geen hulpverleningsplan is vastgesteld, tenzij er sprake is van een
noodsituatie.
De bepaling dat elke twee weken de voortgang van de uitvoering van het
hulpverleningsplan besproken zou moeten worden met de jeugdige is niet
langer opgenomen. Dat is omdat het de bedoeling is dat jeugdverleners
voortdurend de voortgang van de uitvoering in de gaten houden en
continu in contact blijven met de jeugdigen. De bepaling zou ertoe kunnen
leiden dat slechts op officieel aangewezen momenten wordt nagedacht
over de voortgang.
De volgende onderdelen zijn komen te vervallen of aangepast in verband
met de aangepaste reikwijdte van het wetsvoorstel.
Zo was in het geconsulteerde wetsvoorstel inderdaad opgenomen dat een
jeugdige in de gelegenheid gesteld moet worden zijn godsdienst of
levensovertuiging vrij te belijden en te beleven. Deze bepaling was
noodzakelijk voor de jeugdigen die verblijven in een justitiële jeugdinrichting. In de Jeugdwet is dit recht al opgenomen.
Op grond van artikel 4.1.1, tweede lid, van de Jeugdwet moet de
jeugdhulpaanbieder er zorg voor dragen dat in de accommodatie
geestelijke verzorging beschikbaar is, die zoveel mogelijk aansluit bij de
godsdienst of levensovertuiging van de jeugdige of ouder. Jeugdhulpaanbieders zijn daartoe verplicht als het jeugdhulp betreft die verblijf van een
jeugdige of ouder in een accommodatie gedurende ten minste een etmaal
met zich brengt. Deze eis is daarmee tevens van toepassing bij gesloten
accommodaties en er is daarom geen noodzaak om een dergelijke
bepaling nogmaals op te nemen in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was voorts opgenomen dat de
directeur regelmatig overlegt met de jeugdigen over zaken die rechtstreeks hun verblijf raken. Dit was overgenomen uit de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen zodat medezeggenschap vanuit de jeugdigen
goed geborgd is. In het geval van jeugdhulp, en daarmee tevens de
gesloten jeugdhulp, is de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen
2018 van toepassing. Daarin is bepaald dat cliënten en hun vertegenwoordigers in de gelegenheid moeten worden gesteld inspraak uit te oefenen
in aangelegenheden die direct van invloed zijn op het dagelijks leven van
de cliënten. Op het terrein van de jeugdhulp is op deze wijze de medezeggenschap reeds goed geborgd en is een apart artikel daarvoor niet
noodzakelijk. Overigens was anders dan in het geconsulteerde
wetsvoorstel in het wetsvoorstel per abuis niet opgenomen dat een
jeugdige na opname zo spoedig mogelijk wordt geïnformeerd over de
medezeggenschapsregeling. Met de nota van wijziging is dat teruggeplaatst in het wetsvoorstel.
Verder bevatte het geconsulteerde wetsvoorstel de mogelijkheid van
bemiddeling bij klachten. In het geval van de jeugdhulp is daarvoor reeds
een mogelijkheid opgenomen in het Besluit Jeugdwet en het artikel in het
wetsvoorstel is daarom komen te vervallen.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was nog opgenomen dat indien de
jeugdige niet de beschikking heeft over kleding en schoeisel, de directeur
daarin zou voorzien. Verder was nog opgenomen dat bij regeling regels
gesteld konden worden over het toekennen van zakgeld. Het verzorgen
van kleding en schoeisel en het eventueel toekennen van zakgeld is echter
een onderwerp dat niet alleen aan de orde kan zijn bij gesloten jeugdhulp,
maar bij alle instellingen waar kinderen verblijven. Momenteel wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

14

samen met de VNG en Jeugdzorg Nederland onderzocht op welke wijze
hiermee het beste binnen de jeugdhulp kan worden omgegaan. Omdat
het onderwerp van belang is voor jeugdigen in alle instellingen past een
eventuele regeling niet binnen de reikwijdte van dit wetsvoorstel dat
uitsluitend ziet op gesloten jeugdhulp.
Het geconsulteerde wetsvoorstel introduceerde drie soorten regimes, te
weten een beperkt gesloten regime, een gesloten regime, en een hoog
beveiligd gesloten regime. De mogelijke introductie van meerdere
regimes stuitte op veel weerstand. In het beperkt gesloten regime zouden
minder vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast mogen worden dan in
de andere regimes. Tijdens de consultatie werd naar voren gebracht dat
dit zou leiden tot extra overplaatsingen op het moment dat toch meer
maatregelen nodig zouden zijn. Daarnaast zou een verdeling in regimes
maatwerk in de weg staan. Derhalve wordt in het wetsvoorstel niet langer
een onderscheid gemaakt in regimes en daarbij behorende mogelijkheden
van vrijheidsbeperkende maatregelen. Extra overplaatsingen en gebrek
aan mogelijkheden voor maatwerk zijn niet in het belang van jeugdigen.
Indien een jeugdhulpinstelling zich registreert als gesloten accommodatie
is het toegestaan om alle in het wetsvoorstel opgenomen vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen. Bij iedere maatregel moet wel telkens
voldaan worden aan de eisen van het nee, tenzij-beginsel.
Alle maatregelen die eerder waren opgenomen in het zogeheten derde
regime zijn komen te vervallen, aangezien deze artikelen uitsluitend
betrekking hadden op jeugdigen die zijn opgenomen in een justitiële
jeugdinrichting. Ook het hoofdstuk dat zag op disciplinaire straffen is
komen te vervallen omdat de reikwijdte van het huidige wetsvoorstel is
beperkt tot gesloten jeugdhulp.
Het geconsulteerde wetsvoorstel bevatte een directeur als functionaris die
over verschillende zaken kon beslissen. In de jeugdhulpsector werd
aangegeven dat een dergelijke werkwijze te weinig flexibiliteit zou bieden.
Het is gebruikelijk dat de jeugdhulpaanbieder eindverantwoordelijk is. In
justitiële jeugdinrichtingen is er altijd sprake van een directeur. Doordat
besloten is het wetsvoorstel alleen nog betrekking te laten hebben op
gesloten jeugdhulp, was er niet langer de noodzaak of wens om de
directeur als specifieke functionaris op te nemen.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was opgenomen dat de directeur of
een jeugdhulpverantwoordelijke een jeugdige aanwijzingen kan geven
voor zover die noodzakelijk zijn in het belang van de veiligheid en orde in
de gesloten accommodatie of de met de jeugdhulp beoogde doelen, en
dat een jeugdige verplicht is de aanwijzingen op te volgen. Dit is niet
opgenomen in het huidige wetsvoorstel. Ook dat een jeugdige voor ten
hoogste een uur uitgesloten kon worden van het verblijf in de groep of
van gemeenschappelijke activiteiten indien het gedrag van een jeugdige
verstorend is, maakt niet meer deel uit van het wetsvoorstel. Het betrof
mogelijkheden die thans zijn opgenomen in de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen. Binnen de jeugdhulp is er geen noodzaak om formele
aanwijzingen te geven. In gesloten accommodaties wordt in de praktijk
regelmatig aan jeugdigen gevraagd om iets te doen wat niet specifiek in
het hulpverleningsplan is opgenomen, bijvoorbeeld om dingen op te
ruimen in de keuken. In het kader van goed met elkaar omgaan, is het dan
uiteraard de bedoeling dat de jeugdige daar gehoor aan geeft. Er is echter
geen sprake van formele aanwijzingen die moeten worden opgevolgd.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was bepaald dat een vrijheidsbeperkende maatregel er ook op gericht mocht zijn om de orde in de accommodatie te handhaven, strafbare feiten te voorkomen of op te sporen, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

15

vrijheidsbeneming ongestoord ten uitvoer te leggen dan wel om een op
grond van het Wetboek van Strafvordering of de Wet DNA-onderzoek bij
veroordeelden door de officier van justitie of de rechter-commissaris
genomen beslissing uit te voeren. In het huidige wetsvoorstel zijn deze
gronden voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen niet
langer opgenomen. Dit vloeit eveneens voort uit het feit dat het
wetsvoorstel niet langer betrekking heeft op justitiële jeugdinrichtingen.
Het geconsulteerde wetsvoorstel voorzag, indien zou worden gekozen
voor het in dat voorstel opgenomen tweede regime, in de mogelijkheid
om zogeheten fysiek ingrijpen toe te passen. Daarmee werd fysiek
ingrijpen bedoeld dat verder gaat dan het vastpakken of vastpakken en
vasthouden. Dit onderdeel is niet langer opgenomen in het wetsvoorstel
als gevolg van de keus dat het wetsvoorstel niet langer van toepassing is
op jeugdigen die worden opgenomen in een justitiële jeugdinrichting.
De artikelen die zien op gegevensverwerking zijn aangepast in die zin dat
die artikelen die betrekking hadden op gegevensverwerkingen in justitiële
jeugdinrichtingen en op gegevensuitwisseling tussen jeugdhulpinstellingen en justitiële jeugdinrichtingen niet zijn opgenomen in het huidige
wetsvoorstel. Ten slotte was ook het hoofdstuk dat zag op toezicht en
handhaving niet langer noodzakelijk, nu het huidige wetsvoorstel slechts
betrekking heeft op gesloten jeugdhulp en de nieuwe artikelen ten aanzien
van gesloten jeugdhulp deel zullen uitmaken van de Jeugdwet. De al
geldende regels voor toezicht en handhaving van de Jeugdwet zijn van
toepassing op hoofdstuk 6 van de Jeugdwet en dit wetsvoorstel brengt
daarin geen verandering.
27. Het lid van de fractie van BIJ1 geeft aan dat in het wetsvoorstel niet zo
duidelijk is wat nu precies de rol is van de «jeugdhulpverantwoordelijke».
Het lid van de fractie van BIJ1 hoort graag wie deze persoon moet zijn,
aangezien het bij dit lid overkomt alsof het een medewerker uit de
instelling is, die beslist of een kind daar thuishoort of niet.
De jeugdhulpverantwoordelijke is degene die behoort tot een bij
ministeriële regeling aangewezen categorie van deskundigen. De
jeugdhulpverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de uitvoering van de
jeugdhulp en de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in een
gesloten accommodatie.
Tot die categorie van deskundigen zal in ieder geval de gekwalificeerde
gedragswetenschapper behoren. Degenen die als jeugdhulpverantwoordelijke zullen worden aangewezen zijn nu reeds werkzaam in gesloten
accommodaties en voeren in de praktijk ook al de taken uit die met dit
wetsvoorstel in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet opgenomen worden. Het
betreft niet een nieuwe functie, maar de introductie van deze term is
bedoeld om in hoofdstuk 6 te verduidelijken wie waarvoor verantwoordelijk is. Dat is ook in het belang van de jeugdige.
De jeugdhulpverantwoordelijke beslist niet over de opname van een
jeugdige in een gesloten accommodatie. Uitsluitend een rechter kan een
machtiging voor opname in een gesloten accommodatie verlenen. Het is
daarnaast mogelijk dat een jeugdige vrijwillig in een gesloten accommodatie verblijft. Echter, in dat geval mogen geen vrijheidsbeperkende
maatregelen tegen de wil van de jeugdige of diens ouders, worden
toegepast ten aanzien van die jeugdige.
De jeugdhulpverantwoordelijke wordt aangewezen door de jeugdhulpaanbieder. Dit kan een medewerker van de instelling zijn of iemand die als
zelfstandige deze positie betrekt. Dit betreft een beslissing van de
jeugdhulpaanbieder. Wel zal dit iemand moeten zijn die behoort tot een
aangewezen categorie van deskundigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

16

28. Het lid van de fractie van BIJ1 vraagt tevens of de onafhankelijke
cliëntondersteuning geregeld is. Kan een jongere bijvoorbeeld tijdens zijn
traject steun krijgen van een ervaringsdeskundige?
In het voorgestelde artikel 6.2.9 is opgenomen dat een jeugdige zich bij
het opstellen van het hulpverleningsplan kan laten bijstaan door een
vertrouwenspersoon, familielid of naaste. Die naaste kan ook een
ervaringsdeskundige zijn.
Momenteel wordt onderzocht of ervaringsdeskundigen een rol zouden
kunnen vervullen bij het verlenen van jeugdhulp. Dat onderzoek heeft
betrekking op alle vormen van jeugdhulp.
3.1 Reikwijdte
29. De leden van de D66-fractie hebben nadere vragen bij de keuze om de
aanbeveling van ZonMw om de regeling van de onvrijwillige plaatsing in
een residentiële instelling vanuit het Burgerlijk Wetboek op te nemen in de
Jeugdwet niet over te nemen. Er wordt gesteld dat voor deze jongeren
geen vrijheidsbenemend of vrijheidsbeperkend regime nodig is. Is dat in
al deze casussen inderdaad het geval? Zal een uithuisplaatsing niet per
definitie als een grote vrijheidsbeperking worden ervaren en zullen
daarmee ook niet alle zorghandelingen die plaatsvinden in de residentiële
instellingen in de praktijk ervaren worden als vrijheidsbeperkend? Hoe
wordt die grens bepaald? Wat is dan nog de reden om daarvoor minder of
geen waarborgen te hanteren die er wél bestaan bij vrijheidsbeperkende
maatregelen in de gesloten jeugdhulp?
Een gedwongen uithuisplaatsing vindt plaats als de rechter een
machtiging uithuisplaatsing afgeeft. Die machtiging wordt alleen verleend
omdat de uithuisplaatsing noodzakelijk is in het belang van de verzorging
en opvoeding van de minderjarige of tot onderzoek van diens geestelijke
of lichamelijke gesteldheid (artikel 1:265b BW). Ik onderschrijf dat een
gedwongen uithuisplaatsing altijd diep ingrijpt in het leven en de
persoonlijke levenssfeer van jeugdigen. Om die reden is er altijd een
rechterlijke machtiging nodig om een jeugdige gedwongen uit huis te
plaatsen. Een uithuisplaatsing betekent echter niet dat die jeugdigen in
een gesloten accommodatie geplaatst moeten worden. In principe wordt
er juist naar gestreefd deze kinderen te plaatsen in een pleeggezin,
gezinshuis of, als deze opties niet mogelijk blijken, een zogeheten open
jeugdhulpinstelling. Bovendien mogen vrijheidsbeperkende maatregelen,
maatregelen tegen de wil van de jeugdige zoals beschreven in hoofdstuk
6 van de Jeugdwet, niet worden toegepast bij deze kinderen. Uitsluitend
indien er sprake is van ernstige opvoed- en opgroeiproblemen en de
plaatsing in een residentiële instelling noodzakelijk is om te voorkomen
dat de jeugdige zich onttrekt of onttrokken wordt aan de noodzakelijke
jeugdhulp kan de rechter op grond van de Jeugdwet een machtiging
gesloten jeugdhulp afgeven. Ingeval voor een jeugdige een machtiging
gesloten jeugdhulp is verleend, mogen, indien voldaan wordt aan de
daarvoor gestelde voorwaarden, vrijheidsbeperkende maatregelen
worden toegepast. Met dit wetsvoorstel wordt beoogd de rechtspositie
van de jeugdige voor wie een machtiging gesloten jeugdhulp is verleend
te verbeteren.
30. Tevens vragen de leden van de D66-fractie in hoeverre de stelling
getoetst is in de praktijk dat van jeugdigen die uit huis zijn geplaatst niet
wordt verwacht dat zij weg zullen lopen en dat zij zich ook niet zullen
onttrekken aan eventueel noodzakelijke jeugdhulp. In ongeveer hoeveel
gevallen per jaar komt dat toch voor, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

17

Het is niet bekend hoe vaak jeugdigen die uithuisgeplaatst zijn in een
open residentiële instelling weglopen en zich onttrekken aan de noodzakelijke jeugdhulp. Wel is bekend dat ruim 40% van de plaatsingen in de
gesloten jeugdhulp afkomstig is van een open residentiële instelling.
31. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat voor paragraaf 1 van
hoofdstuk 6 van de Jeugdwet wordt voorgesteld dat de rechter, explicieter
dan tot nu toe, zich ervan vergewist of er geen minder ingrijpende
mogelijkheden zijn dan een gesloten plaatsing. Deze leden vragen of de
regering kan uitleggen wat met deze opmerking wordt bedoeld. Op welke
manier moet de rechter zich hier explicieter van op de hoogte stellen?
Met dit wetsvoorstel worden de voorwaarden waaronder een kinderrechter een machtiging kan verlenen met een aantal punten aangevuld.
Op basis van artikel 6.1.2 van de huidige Jeugdwet kan een machtiging
slechts worden verleend indien naar het oordeel van de kinderrechter:
– de jeugdhulp noodzakelijk is in verband met ernstige opgroei- of
opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar
volwassenheid ernstig belemmeren, en
– de opneming en het verblijf noodzakelijk zijn om te voorkomen dat de
jeugdige zich aan deze jeugdhulp onttrekt of daaraan door anderen
wordt onttrokken.
Dit wetsvoorstel voegt daar twee voorwaarden aan toe. De opneming en
het verblijf moet ook geschikt zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich
aan deze jeugdhulp onttrekt of daaraan door anderen wordt onttrokken.
Tevens moet de rechter oordelen dat er geen minder ingrijpende
maatregelen zijn om de opgroei- en opvoedingsproblemen te behandelen.
Dit betekent dat kinderrechters deze extra voorwaarden moeten betrekken
bij hun oordeel over het verzoek voor een machtiging gesloten jeugdhulp.
Het verzoek moet daarover uitsluitsel geven. Alleen als blijkt dat aan alle
voorwaarden is voldaan mag de rechter een machtiging gesloten
jeugdhulp afgeven.
3.2 Tenuitvoerlegging
32. De leden van de SGP-fractie begrijpen dat de regering in algemene zin
als uitgangspunt hanteert dat het niet wenselijk is dat jongeren lange tijd
in een afzonderlijke ruimte verblijven. Deze leden vragen echter of de
regering wel kan bevestigen dat ook hierbij primair het belang van de
jongere leidend is, zodat in individuele zaken niet op onwenselijke wijze te
snel en te veel druk wordt uitgeoefend waar de jongere zelf niet bij gebaat
is.
Jeugdigen in de gesloten jeugdhulp verdienen de aandacht, begeleiding
en zorg die bij hun ontwikkeling past. Het belang van de jeugdige is het
belangrijkste uitgangspunt. Tegen die achtergrond bevat het wetsvoorstel
een artikel waarin is opgenomen dat een jeugdige op eigen verzoek in een
afzonderlijke ruimte, anders dan de eigen kamer, kan verblijven. Daarbij is
het uiteraard niet zo dat er vervolgens druk uitgeoefend mag worden op
deze jeugdige. De jeugdige kan de afzonderlijke ruimte ieder moment
verlaten omdat het niet toegestaan is om in dit soort situaties de kamer af
te sluiten. Wel is het van belang dat de jeugdhulpprofessionals, jeugdhulpverantwoordelijke of gedragsdeskundige in gesprek blijven met de
jeugdige om de reden waarom de jeugdige in die kamer wil zijn te
begrijpen en om vervolgens samen met de jeugdige te werken aan het
wegnemen van die oorzaak. Het voor langere tijd verblijven in een
afzonderlijke ruimte zonder dat de jeugdige daadwerkelijk wordt geholpen
met diens problemen of zorgen is niet in het belang van de jeugdige.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

18

3.3 Toepassing vrijheidsbeperkende maatregelen
33. De leden van de PVV-fractie vragen in hoeverre de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen van toepassing is op jongeren die
zonder machtiging van de rechter verblijven in de gesloten instellingen.
Dit wetsvoorstel biedt geen ruimte om tegen de wil van de jeugdige of
tegen de wil van degene die het gezag over de jeugdige uitoefent,
vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen zonder dat voor die
jeugdige een machtiging gesloten jeugdhulp is verleend.
34. De leden van de PVV-fractie vrezen dat het gebrek aan personeel kan
zorgen voor het inzetten van vrijheidsbeperkende maatregelen in de
gesloten setting. Deelt de regering deze zorgen? Hoe gaat zij ervoor
zorgen dat onderbezetting nooit een reden kan zijn voor de inzet van
vrijheidsbeperkende maatregelen, ook niet als door onderbezetting een
crisissituatie ontstaat? Hoe gaat de regering hierop toezien?
Onderbezetting is geen grond op basis waarvan vrijheidsbeperkende
maatregelen mogen worden toegepast. Ook de huidige Jeugdwet staat
dat niet toe. Hoewel er sprake is van een krappe arbeidsmarkt zijn veel
jeugdhulpaanbieders actief bezig met het afbouwen van de inzet van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Zo hebben jeugdhulpaanbieders
stappen gezet in het terugdringen van het aantal insluitingen.13
Daarnaast vindt toezicht plaats op de uitvoering van gesloten jeugdhulp.
Op grond van het wetsvoorstel zullen jeugdhulpaanbieders meer dan nu
het geval is verantwoording moeten afleggen over de toepassing van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Zo moet de toepassing van iedere
vrijheidsbeperkende maatregel gemotiveerd worden vastgelegd in het
dossier van de betreffende jeugdige en moet de beslissing tot toepassing
van een maatregel op schrift worden gesteld en aan de jeugdige worden
overhandigd. Jeugdhulpaanbieders moeten jaarlijks een rapportage over
de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen aanleveren bij de IGJ
ten behoeve van het toezicht hierop.
35. Tevens vragen de leden van de PVV-fractie hoe het interne toezicht op
de uitvoering van vrijheidsbeperkende maatregelen is geregeld. Hoe
wordt de visie van de jeugdigen zelf meegenomen in de werkwijze en de
toepassing daarvan?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat jeugdhulpaanbieders een
beleidsplan moeten opstellen over de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen dat gericht is op het terugdringen en voorkomen van de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen en het zoeken naar
alternatieven op basis van vrijwilligheid. In het Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0 is afgesproken dat indien een vrijheidsbeperkende maatregel
wordt toegepast, dit wordt geëvalueerd met het team en de jeugdige,
zodat een leercyclus ontstaat.14 In dit Kwaliteitskader is tevens
opgenomen dat de instelling systematisch kwaliteitsmanagement
uitvoert. Dat kan door middel van registreren en analyseren van
incidenten en door naar aanleiding van de analyse verbeteringen door te
voeren. Verder wordt met het wetsvoorstel voorgesteld uitdrukkelijk de
visie van de jeugdigen te betrekken. Opgenomen is dat het hulpverleningsplan, inclusief wijzigingen, gezamenlijk met de jeugdige opgesteld
moet worden. Hierbij moet zoveel als mogelijk rekening worden
gehouden met de wensen en voorkeuren van de jeugdige.
13

Op weg naar nul separaties: de balans na 2,5 jaar actie-onderzoek «Ik laat je niet alleen» |
Branches Zorg voor Jeugd.
14
Kwaliteitskader-JeugdzorgPlus-2.0.pdf (jeugdzorgnederland.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

19

36. Ook vragen de leden van de PVV-fractie hoe wordt geborgd dat in de
beslissing nadrukkelijk wordt ingegaan op wat met de visie van de
jongere is gedaan en op welke wijze rekening is gehouden met het belang
van de jongere.
Op grond van het Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0 zal de jeugdhulpverantwoordelijke bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
altijd rekening houden met de visie en het belang van de jeugdige.15 Ook
de beginselen die centraal staan in het wetsvoorstel, namelijk het nee,
tenzij beginsel en de beginselen van subsidiariteit, proportionaliteit,
doelmatigheid en veiligheid brengen automatisch met zich mee dat
rekening dient te worden gehouden met het belang van de jeugdige. Een
beslissing die niet in het belang van de jeugdige is, mag dan ook niet
worden genomen. Voordat een beslissing tot het toepassen van een
vrijheidsbeperkende maatregel wordt genomen, moet de jeugdhulpverantwoordelijke in gesprek gaan met de betreffende jeugdige. In dat
gesprek kan de jeugdige zijn of haar visie geven. In de uiteindelijke
beslissing moet de jeugdhulpverantwoordelijke een motivering opnemen,
rekening houdend met de visie die de jeugdige in het gesprek naar voren
heeft gebracht. Wel is het zo dat de jeugdhulpverantwoordelijke beslist of
een maatregel noodzakelijk, proportioneel en geschikt is, en of er op dat
moment toch geen alternatief voorhanden is waarmee hetzelfde doel kan
worden bereikt. Indien een jeugdige vindt dat zijn of haar visie niet goed is
meegewogen en het (mede) daarom niet eens is met de beslissing kan
diegene daarover een klacht indienen. Jeugdigen moeten actief geïnformeerd worden over de klachtwaardigheid van beslissingen. Een klacht
kan ook betrekking hebben op de onderbouwing van een beslissing.
Tevens zullen de beslissingen ter sprake komen bij de regelmatige
evaluaties van het hulpverleningsplan. Ten slotte maken de beslissingen
deel uit van de informatie die verstrekt moet worden aan de IGJ, zodat er
ook extern toezicht plaatsvindt op de zorgvuldigheid van beslissingen.
37. De leden van de PVV-fractie vragen voorts of elektronisch toezicht
mogelijk blijft nadat de jeugdige is opgenomen in een gesloten setting.
Ten slotte vragen de leden van de PVV-fractie of de regering het met hen
eens is dat sommige vrijheidsbeperkende regels over genoemde zaken,
zoals een verbod om op bepaalde plekken te komen, ook in huisregels
geregeld worden, zoals het ontvangen van bezoek of het niet betreden
van andermans kamer.
In de praktijk van de gesloten jeugdhulp vindt het gebruik van elektronisch
toezicht vooral plaats met de zogeheten Kansband.16 Het gebruik daarvan
kan deel uitmaken van de maatregelen die gesteld zijn in een voorwaardelijke machtiging waaraan de jeugdige zich moet houden om (terug)plaatsing in de gesloten jeugdhulp te voorkomen. Via een GPS-systeem
kunnen dan één of twee personen uit zijn familie of sociaal netwerk de
jeugdige volgen, bijvoorbeeld om te monitoren of de jeugdige niet naar
bepaalde plaatsen gaat waarvan als voorwaarde is gesteld dat hij of zij
daar niet naartoe mag gaan. Indien de jeugdige onverhoopt toch
(terug)geplaatst wordt in een gesloten accommodatie, zal deze vorm van
toezicht niet langer noodzakelijk zijn.
De huisregels van een accommodatie gelden voor alle jeugdigen die daar
verblijven en moeten gericht zijn op een ordelijke gang van zaken, de
veiligheid binnen de gesloten accommodatie en het waarborgen van een
pedagogisch klimaat.

15
16

Kwaliteitskader-JeugdzorgPlus-2.0.pdf(jeugdzorgnederland.nl).
Kansband – Topaze (topaze-hulp.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

20

Vrijheidsbeperkende maatregelen worden individueel toegepast en zijn
gericht op het waarborgen van de veiligheid van een jeugdige of anderen,
het afwenden van gevaar voor de gezondheid van een jeugdige of
anderen en het bereiken van de in het hulpverleningsplan opgenomen
doelen. De huisregels mogen niet beogen om vrijheden te beperken. Het
niet zonder toestemming betreden van iemands eigen kamer kan
inderdaad een huisregel zijn om eenieder voldoende privacy te bieden.
38. Ook vragen de leden van de PVV-fractie of instemming van de ouder(s)
nodig is bij de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Bij een machtiging voor gesloten jeugdhulp is er geen instemming van de
ouder(s) nodig om vrijheidsbeperkende maatregelen in te zetten. Wel
kunnen ouders hun zienswijze hierover geven bij het vaststellen of
wijzigen van een hulpverleningsplan. In dit plan wordt onder andere
opgenomen welke vrijheidsbeperkende maatregelen kunnen worden
toegepast, de gevallen waarin en de termijn waarin die maatregelen
toegepast kunnen worden.
3.3.1 Doelen van en voorwaarden voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
39. De leden van de D66-fractie zouden graag meer onderbouwing willen
ontvangen over de gekozen doelen die zijn opgenomen op grond waarvan
vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden toegepast. In hoeverre
zijn de doelen die in het hulpverleningsplan zijn opgesteld altijd
voldoende om deze maatregelen toe te passen?
In het wetsvoorstel zijn drie doelen opgenomen waarvoor het toepassen
van vrijheidsbeperkende maatregelen is geoorloofd: het waarborgen van
de veiligheid van een jeugdige of anderen, het afwenden van gevaar voor
de gezondheid van een jeugdige of anderen of het bereiken van de in het
hulpverleningsplan opgenomen doelen. Wat betreft het laatste gaat het
om de met de jeugdhulp beoogde doelen voor de ontwikkeling van de
jeugdige, die zijn opgenomen in het hulpverleningsplan van die jeugdige.
Deze drie doelen zijn afgeleid van de noodzaak van een plaatsing in een
gesloten accommodatie: jeugdhulp is noodzakelijk in verband met
ernstige opvoed- en opgroeiproblematiek en het risico dat de jeugdige
zich onttrekt of onttrokken wordt aan de jeugdhulp.
Samen met de jeugdige worden de doelen die gericht zijn op de verdere
ontwikkeling van de jeugdige in het hulpverleningsplan vastgelegd.
Tevens wordt bij het opstellen van dit plan nagedacht over welke situaties
tijdens het verblijf kunnen ontstaan in verband met de problematiek van
de jeugdige. De ontwikkeling van de jeugdige en de te bereiken doelen
kunnen op sommige momenten door de jeugdige zelf worden gehinderd
vanwege de (gedrags)problematiek waarmee de jeugdige kampt. Dan kan
het soms noodzakelijk zijn maatregelen te treffen in verband met de in het
plan vastgelegde doelen. Bij het opstellen van het hulpverleningsplan
wordt dan ook gesproken over de vrijheidsbeperkende maatregelen die in
dergelijke situaties kunnen worden toegepast. Zo kan gedacht worden aan
het onderzoeken van de kleding of het lichaam bij een vermoeden van
aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen bij een jeugdige die
kampt met verslavingsproblematiek. Naar aanleiding van deze vraag en
vergelijkbare vragen van de leden van de GroenLinks-fractie en de
SGP-fractie heb ik met de nota van wijziging een verduidelijking aangebracht ten aanzien van de doelen waarop vrijheidsbeperkende maatregelen gericht mogen zijn.
40. Verder vragen de leden van de D66-fractie of deze doelen uit het
hulpverleningsplan altijd goed worden gecommuniceerd en besproken
met de jongere en waar mogelijk met de desbetreffende ouders. Is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

21

dan ook altijd duidelijk dat deze doelen in het hulpverleningsplan een
grond kunnen zijn om vrijheidsbeperkende maatregelen te nemen?
Om een doel te bereiken is het noodzakelijk dit niet alleen met de jeugdige
en ouders te bespreken maar ook samen een plan te maken om dit doel te
bereiken. In artikel 6.2.9 van het wetsvoorstel is dan ook opgenomen dat
de jeugdhulpverantwoordelijke samen met de jeugdige het hulpverleningsplan dient op te stellen (lid 1). En deze moet daarnaast voorafgaand
aan het vaststellen of wijzigen van het hulpverleningsplan overleggen met
de ouders van de jeugdige, degene die het gezag heeft over de jeugdige,
de voor de verlening van de jeugdhulp relevante familie en naasten. De
doelen voor de ontwikkeling van de jongere moeten altijd worden
opgenomen in het hulpverleningsplan alsmede welke vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast kunnen worden. Dat betekent tegelijkertijd
dat op grond van het wetsvoorstel zowel de te bereiken doelen als de
eventuele mogelijke maatregelen met de jeugdige zelf besproken moeten
worden.
41. Tevens vragen de leden van de D66-fractie hoe de medezeggenschap
bij het opstellen van dit hulpverleningsplan in algemene zin is geregeld.
In artikel 4.2.4 van de Jeugdwet is bepaald dat de Wet medezeggenschap
cliënten zorginstellingen 2018 van overeenkomstige toepassing is op
jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen en dat de in te stellen
cliëntenraden zowel de belangen van de jeugdigen als die van hun ouders
dienen te behartigen. Daarnaast is in dit wetsvoorstel specifiek voor de
gesloten jeugdhulp opgenomen dat de jeugdhulpverantwoordelijke
samen met de jeugdige het hulpverleningsplan dient op te stellen. In
datzelfde artikel zijn extra waarborgen meegenomen, bijvoorbeeld dat een
jeugdige zich kan laten bijstaan door een vertrouwenspersoon bij het
opstellen, wijzigen en evalueren van het hulpverleningsplan.
42. Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie of het altijd duidelijk is
voor mensen die te maken krijgen met deze gewijzigde Jeugdwet wat
verstaan wordt onder de veiligheid of het gevaar voor de gezondheid voor
de jeugdige of anderen.
Ook op grond van hoofdstuk 6 van de huidige Jeugdwet kunnen bepaalde
vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast in verband met de
veiligheid van de jeugdige of gevaar voor de gezondheid van de jeugdige.
De medewerkers van jeugdhulpinstellingen zijn goed ingevoerd in het
herkennen van onveiligheid of gevaar voor de gezondheid. In de memorie
van toelichting (paragraaf 3.3.2) wordt ingegaan op wat kan worden
verstaan onder de veiligheid of het gevaar voor de gezondheid voor
jeugdige of anderen. Zo kan er bijvoorbeeld sprake zijn van een dreiging
van automutilatie of suïcide, gevaar of onveiligheid uitgaande van
zogeheten «loverboys» of gevaar vanwege verslavingsproblematiek.
43. De leden van de D66-fractie onderkennen de wens om ruimte te
bieden voor vrijheidsbeperkende maatregelen in het geval van een
noodsituatie. Worden ouders of voogden altijd op de hoogte gesteld
indien een dergelijke noodsituatie is ontstaan en er vrijheidsbeperkende
maatregelen buiten het hulpverleningsplan zijn toegepast? Zal het
hulpverleningsplan dan op korte termijn worden besproken en/of
aangepast indien er vrijheidsbeperkende maatregelen zijn toegepast
buiten het hulpverleningsplan om, zodat het plan zo snel mogelijk aansluit
op de bestaande situatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

22

De ouders of voogden worden niet van de toepassing van elke maatregel
op de hoogte gesteld. Dat is wel het geval indien de jeugdige tijdelijk
wordt overgeplaatst of als insluiting wordt toegepast. De jeugdhulpaanbieder informeert dan de gecertificeerde instelling indien deze ten aanzien
van de jeugdige een kinderbeschermingsmaatregel uitvoert, en de ouders
indien de jeugdige niet onder toezicht is gesteld of de pleegouders. Ook
worden zij geïnformeerd wanneer de jeugdige wordt verplicht om deel te
nemen aan jeugdhulpverleningsprogramma’s of wanneer deze geneeskundige behandelingen moet ondergaan. Ingeval van jeugdigen van
zestien jaar en ouder is voorafgaand aan het informeren van ouders,
pleegouders of de gecertificeerde instelling de instemming van de
jeugdige vereist.
Het op de hoogte brengen van ouders en voogden is niet beperkt tot
noodsituaties. Op grond van het wetsvoorstel zal insluiting nog alleen
mogen worden toegepast in noodsituaties. De andere maatregelen,
waarover de ouders worden ingelicht, kunnen zich ook voordoen als er
geen sprake is van een noodsituatie. In dat geval moet de maatregel wel
zijn opgenomen in het hulpverleningsplan van de betreffende jeugdige.
Het is overigens niet zo dat een maatregel die is toegepast vanwege een
noodsituatie automatisch wordt toegevoegd aan het hulpverleningsplan.
Voor insluiting geldt dat dit op grond van het wetsvoorstel niet zal zijn
toegestaan. Wat betreft andere maatregelen geldt dat indien de jeugdhulpverantwoordelijke van oordeel is dat het noodzakelijk is een
maatregel na een noodsituatie voort te zetten, dat wordt overwogen de
maatregel op te nemen in het hulpverleningsplan van de jeugdige. Het
plan wordt dan samen met de jeugdige aangepast en ook de ouders
worden daar weer bij betrokken.
Verder is in het wetsvoorstel opgenomen dat het hulpverleningsplan ten
minste iedere twee maanden geëvalueerd moet worden met de jeugdige.
In dit hulpverleningsplan zijn ook de vrijheidsbeperkende maatregelen
opgenomen, die daarmee eveneens geëvalueerd en eventueel gewijzigd
worden.
44. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er drie doelen zijn
opgesteld waarbij, om die doelen te bereiken, vrijheidsbeperkende
maatregelen uitsluitend mogen worden toegepast. De doelen omtrent
veiligheid van de jeugdige of anderen en gevaar voor de gezondheid van
jeugdigen of anderen zijn begrijpelijk. Het derde doel «de in het hulpverleningsplan opgenomen doelen te bereiken» roept bij genoemde leden wel
vragen op. Om wat voor doelen gaat dit dan? Welke doelen rechtvaardigen vrijheidsbeperkende middelen?
Het gaat hierbij om de met de jeugdhulp beoogde doelen voor de
ontwikkeling van de jeugdige, die zijn opgenomen in het hulpverleningsplan van die jeugdige. Samen met de jeugdige worden de doelen die
gericht zijn op de verdere ontwikkeling van de jeugdige in het hulpverleningsplan vastgelegd. Tevens wordt bij het opstellen van dit plan
nagedacht over welke situaties tijdens het verblijf kunnen ontstaan in
verband met de problematiek van de jongere. De ontwikkeling van de
jeugdige kan op sommige momenten door de jeugdige zelf worden
gehinderd vanwege de (gedrags)problematiek waarmee de jeugdige
kampt. Dan kan het soms noodzakelijk zijn maatregelen te treffen in
verband met de in het plan vastgelegde doelen. Bij het opstellen van het
hulpverleningsplan wordt dan ook gesproken over de vrijheidsbeperkende
maatregelen die kunnen worden toegepast in dergelijke situaties. Zo kan
gedacht worden aan het onderzoeken van de kleding of lichaam bij een
vermoeden van aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

23

een jeugdige die kampt met verslavingsproblematiek of aan het
verplichten van de jeugdige om deel te nemen aan een jeugdhulpverleningsprogramma. Naar aanleiding van deze vraag en vergelijkbare vragen
van de leden van de D66-fractie en de SGP-fractie heb ik met de nota van
wijziging een verduidelijking aangebracht ten aanzien van de doelen
waarop vrijheidsbeperkende maatregelen gericht mogen zijn.
45. Het hulpverleningsplan moet in overeenstemming met de jongere
opgesteld worden. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of dit dan
betekent dat deze doelen waar vrijheidsbeperkende maatregelen aan
verbonden zijn enkel en alleen in het plan worden opgesteld als jongeren
zelf akkoord zijn.
Het hulpverleningsplan moet samen met de jeugdige opgesteld worden
en er moet zoveel mogelijk rekening gehouden worden met de wensen en
voorkeuren van de jeugdige. Helaas kan het voorkomen dat een jongere
zelf niet met alles akkoord wil gaan. In het kader van de ontwikkeling en
bescherming van de jongere, kan het zijn dat een doel toch wordt
opgenomen inclusief welke vrijheidsbeperkende maatregel kan worden
toegepast als er op dat moment geen alternatief is.
46. De leden van de GroenLinks-fractie weten dat bij de Wzd en de Wvggz
alleen gedwongen zorg mag worden verleend als dat nodig is om ernstig
nadeel te voorkomen. Het behalen van de doelen uit het zorgplan is in
beide bovengenoemde wetten geen legitimatie van gedwongen zorg. Kan
de regering uitleggen waarom in het onderhavige wetsvoorstel bij
jeugdigen hiervan afgeweken wordt? Zeker met het oog op de wens om
gedwongen zorg in de drie wetten, de Wzd, de Wvggz en de Jeugdwet te
harmoniseren?
Een jeugdige wordt opgenomen in een gesloten accommodatie omdat
jeugdhulp noodzakelijk is in verband met ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid
ernstig belemmeren, en omdat die opname en het verblijf noodzakelijk
zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich aan deze jeugdhulp onttrekt of
daaraan door anderen wordt onttrokken. Met andere woorden, de reden
van opname is erin gelegen om die ontwikkeling en daarmee samenhangende doelen alsnog te bereiken. Tegen die achtergrond is het in geval
van jeugdhulp daarom in bepaalde gevallen noodzakelijk dat dwang kan
worden toegepast in verband met die te bereiken ontwikkeling en doelen.
In het geval van de Wvggz en de Wzd is de reden van gedwongen zorg
gelegen in het voorkomen van ernstig nadeel. Samen met de jeugdige
worden de doelen die gericht zijn op de verdere ontwikkeling van de
jeugdige in het hulpverleningsplan vastgelegd. Tevens wordt bij het
opstellen van dit plan nagedacht over welke situaties tijdens het verblijf
kunnen ontstaan in verband met de problematiek van de jongere. De
ontwikkeling van de jeugdige kan op sommige momenten door de
jeugdige zelf worden gehinderd vanwege de (gedrags)problemen
waarmee de jeugdige kampt. Dan kan het soms noodzakelijk worden
maatregelen te treffen in verband met de in het plan vastgelegde doelen.
Bij het opstellen van het hulpverleningsplan wordt dan ook gesproken
over de vrijheidsbeperkende maatregelen die kunnen worden toegepast in
dergelijke situaties. Zo kan gedacht worden aan het onderzoeken van de
kleding of lichaam bij een vermoeden van aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen bij een jeugdige die kampt met verslavingsproblematiek.
47. Er zijn nog een aantal andere punten waarop de drie wetten niet
harmoniseren. Zo verschilt de besluitvorming over gedwongen zorgverlening sterk per wet. Op basis van de Wvggz is toetsing door de rechter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

24

vooraf voorgeschreven, op basis van de Wzd wordt een stappenplan
gevolgd dat de inzet van deskundigen van meerdere disciplines
voorschrijft en in dit nieuwe voorstel kan een gekwalificeerde gedragswetenschapper op grond van de Jeugdwet tot gedwongen jeugdhulpverlening besluiten zonder betrokkenheid van andere hulpverleners. Kan de
regering de keuze voor het verschil hierin tussen deze drie wetten
verklaren, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
Het klopt dat de besluitvorming voor de toepassing van dwang niet in alle
drie de wetten hetzelfde is. Dat verschil vindt zijn basis in de doelgroepen
waarop de wetten gericht zijn. Kernpunt is dat de betrokkenen een goede
rechtsbescherming wordt geboden op het gebied van gedwongen zorg.
Net als in het geval van de Wvggz en de Wzd is bij gedwongen opname
op grond van de Jeugdwet een machtiging van de rechter noodzakelijk.
De wijze waarop de gedwongen jeugdhulp na opname wordt vastgesteld
heeft in de praktijk grote overeenkomsten met het stappenplan van de
Wzd. De opname is erop gericht om de benodigde jeugdhulp te kunnen
verlenen zodat de jeugdige zich verder kan ontwikkelen. De ontwikkeling
van jeugdigen is een voortdurend en telkens veranderend proces. De
benodigde jeugdhulp en eventueel daarbij benodigde gedwongen
jeugdhulp kan daarmee ook per ontwikkelingsfase verschillen. Tegen die
achtergrond is het minder passend dat voorafgaand aan de opname alle
vormen van gedwongen zorg al in de machtiging worden opgenomen,
zoals bij een zorgmachtiging op grond van de Wvggz. Het is passender
om dat vast te stellen tijdens de opname van de jeugdige zodat het ook
telkens kan worden bijgesteld zodra dat nodig is. Het is niet zo dat de
gekwalificeerde gedragswetenschapper zonder betrokkenheid van
anderen beslist over de toe te passen gedwongen jeugdhulp. Het
hulpverleningsplan wordt samen met de jeugdige en in overleg met onder
meer diens ouders vastgesteld. Als deskundige op het gebied van
gedragsproblematiek wordt de gedragswetenschapper betrokken. De
jeugdhulpverantwoordelijke kan alleen besluiten vrijheidsbeperkende
maatregelen op te nemen met instemming van die deskundige gedragswetenschapper. Verder heb ik met bijgevoegde nota van wijziging
toegevoegd dat ook een arts betrokken moet zijn en instemming moet
geven zodra die maatregelen betrekking hebben op geneeskundige
behandelingen.
48. De leden van de GroenLinks-fractie concluderen dat de rechtspositie
van de jeugdige op basis van dit wetsvoorstel minder goed geregeld lijkt
te zijn dan in de Wzd en in de Wvggz. Zij ontvangen hierover graag een
reactie. Kan de regering voorts een overzicht sturen waarin is aangegeven
hoe de verschillende onderwerpen die in dit wetsvoorstel geregeld
worden in de Wzd en Wvggz geregeld worden en per onderwerp het
verschil motiveren?
Rechtsbescherming en het versterken van de rechtspositie staat in het
wetsvoorstel voorop, net als in de Wvggz en de Wzd. Met het
wetsvoorstel is voor veel onderdelen aangesloten bij de Wvggz en de
Wzd, maar de rechtspositie van de jeugdige op basis van het wetsvoorstel
is niet geheel hetzelfde geregeld als in de Wvggz of de Wzd omdat de
betrokken doelgroep anders is. Bij de vormgeving is namelijk rekening
gehouden met de wijze waarop jeugdhulp wordt verleend en de specifieke
problematiek van de betroken jeugdigen. Ten aanzien van een aantal
andere onderdelen is aangesloten bij de al bestaande werkwijzen op
grond van de Jeugdwet. Een voorbeeld is de terminologie. Dwang wordt
in de Wvggz aangeduid met de term verplichte zorg en in de Wzd met
onvrijwillige zorg. In onderhavig wetsvoorstel wordt de term vrijheidsbeperkende maatregelen gebruikt. Dat is de term die op dit moment wordt
gebruikt in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet. De vormen van dwang die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

25

mogen worden toegepast op basis van dit wetsvoorstel zijn in principe
dezelfde als in de Wvggz en Wzd.
Een ander verschil tussen de Wvggz en Wzd enerzijds en het wetsvoorstel
anderzijds, is dat het wetsvoorstel niet de vorm van ambulante dwang
kent. Echter, de Jeugdwet bevat wel het instrument van de voorwaardelijke machtiging. Die voorwaardelijke machtiging heeft in de praktijk veel
gelijkenissen met de wijze waarop ambulante gedwongen zorg op grond
van de Wvggz of de Wzd wordt ingezet: wanneer betrokkene onder de
Wvggz of de Wzd bijvoorbeeld gedwongen medicatie in de thuissituatie
kan ontvangen, kan daarmee mogelijk een zwaardere vorm van dwang,
zoals gedwongen opname, uitblijven. Als er sprake is van een situatie
waarin een jeugdige ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft en
er daarbij sprake is van onttrekking aan de benodigde jeugdhulp, lijkt
ambulante jeugdhulp veelal niet meer mogelijk. Ondanks dat opname
voor deze jeugdigen dan vaak noodzakelijk is geworden, bevat de
Jeugdwet de mogelijkheid van een voorwaardelijke machtiging. Als de
jeugdige zich houdt aan de voorwaarden hoeft geen opname plaats te
vinden. In het geval van een voorwaardelijke machtiging kunnen tevens
dwangmaatregelen worden toegepast, bijvoorbeeld urinecontroles als het
gaat om een jeugdige met drugsproblematiek.
In het geval van verplichte geestelijke gezondheidszorg op grond van de
Wvggz moeten alle vormen van dwang die noodzakelijk zijn voor een
betrokken persoon vooraf door de rechter worden getoetst. De zorgverantwoordelijke beslist over de daadwerkelijke toepassing. Voor personen
die onder de reikwijdte van de Wzd vallen, wordt het verlenen van dwang
beslist aan de hand van het zogeheten stappenplan. De wijze waarop op
grond van de Jeugdwet wordt besloten tot dwang is in veel opzichten
vergelijkbaar met de Wzd. Net als bij de Wzd is een rechterlijke
machtiging noodzakelijk voor een gedwongen opname. Vervolgens
worden de overige eventueel benodigde vormen van dwang, in de
Jeugdwet «vrijheidsbeperkende maatregelen» genoemd, opgenomen in
het zorgplan. In het geval van de Jeugdwet wordt daarvoor de term
jeugdhulpverleningsplan gebruikt. De jeugdhulpverantwoordelijke stelt
het jeugdhulpverleningsplan op en moet daarbij altijd een andere
deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, raadplegen.
Verschil met de Wzd is hier dat de jeugdhulpverantwoordelijke die
deskundige niet hoeft te raadplegen indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is. Het aantal
gekwalificeerde gedragswetenschappers werkzaam in de gesloten
jeugdhulp is beperkt en met de gekozen werkwijze wordt in ieder geval
bewerkstelligd dat altijd een deskundige met de juiste kwalificaties
oordeelt over de benodigde jeugdhulp en eventuele vrijheidsbeperkende
maatregelen. Alleen een deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, mag beslissen over het opnemen van vrijheidsbeperkende
maatregelen in het hulpverleningsplan.
In de Wzd en de Wvggz is voorzien in een Wzd-functionaris respectievelijk
geneesheer-directeur. Op het gebied van jeugdhulp worden de taken en
de rol, die de Wzd-functionaris en de geneesheer-directeur heeft, door de
gekwalificeerde gedragswetenschapper en de directeur van de jeugdhulpinstelling vervuld. In de Jeugdwet is de eindverantwoordelijkheid
voor jeugdhulp neergelegd bij de jeugdhulpaanbieder. In de jeugdhulpinstellingen worden meerdere disciplines betrokken bij het nemen van
kernbeslissingen. Hierdoor wordt de juiste kennis betrokken en wordt
voorkomen dat eenzijdig naar de problematiek wordt gekeken. De
gekwalificeerde gedragswetenschapper beslist wanneer vrijheidsbeperkende maatregelen bij een specifieke jeugdige noodzakelijk zijn en draagt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

26

er zorg voor dat die vrijheidsbeperkende maatregelen zo spoedig mogelijk
worden afgebouwd.
In plaats van een crisismaatregel (Wvggz) of inbewaringstelling (Wzd) die
de burgemeester voor drie dagen kan opleggen, alsmede de machtiging
tot voortzetting van deze twee mogelijkheden voor drie respectievelijk zes
weken om iemand met spoed gedwongen zorg te kunnen verlenen, kent
de Jeugdwet de spoedmachtiging. De spoedmachtiging op grond van de
Jeugdwet heeft een duur van ten hoogste vier weken. Een verschil tussen
de crisismaatregel enerzijds en de inbewaringstelling en spoedmachtiging
anderzijds is dat de laatste twee slechts zien op de opname en een
crisismaatregel ook andere zorgvormen kan behelzen. Het wetsvoorstel
brengt geen wijzigingen aan in de typen machtigingen die door de
kinderrechter verleend kunnen worden in het kader van jeugdhulp.
Ten slotte hebben de op grond van de Wzd en de Wvggz ingestelde
klachtencommissies tevens de mogelijkheid een schadevergoeding toe te
kennen. De op grond van de Jeugdwet ingestelde klachtencommissie
hebben die mogelijkheid niet. Indien die klachtencommissie de klacht
gegrond verklaart, kan de commissie wel bepalen dat enige tegemoetkoming, die geldelijk van aard kan zijn, geboden is en deze tegemoetkoming vaststellen. Daarnaast kan door middel van een rechterlijke
procedure om een schadevergoeding bij de civiele rechter verzocht
worden.
49. De leden van de GroenLinks-fractie lezen verder in de toelichting dat
een vrijheidsbeperkende maatregel alleen mag worden toegepast als er
geen adequate alternatieven meer voorhanden zijn. Betekent dit ook dat
een vrijheidsbeperkende maatregel nooit mag worden toegepast omdat er
te weinig personeel is? Of te weinig goed opgeleid personeel? Wat gaat
de regering doen om te voorkomen dat vanwege personeelstekorten of
gebrek aan passende opvang vrijheidsbeperkende maatregelen worden
toegepast?
Onderbezetting is geen grond op basis waarvan vrijheidsbeperkende
maatregelen mogen worden toegepast. Ook de huidige Jeugdwet staat
dat niet toe. Daarnaast vindt toezicht plaats op de uitvoering van gesloten
jeugdhulp. Op grond van het wetsvoorstel zullen jeugdhulpaanbieders
bovendien meer dan nu het geval is, verantwoording moeten afleggen
over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen. Zo moet de
toepassing van iedere vrijheidsbeperkende maatregel gemotiveerd
worden vastgelegd in het dossier van de betreffende jeugdige en moet de
beslissing tot toepassing van een maatregel op schrift worden gesteld en
aan de jeugdige worden overhandigd. Jeugdhulpaanbieders moeten
jaarlijks een rapportage over de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen aanleveren bij de Inspectie Gezondheid en Jeugd ten
behoeve van het toezicht hierop. Veel jeugdhulpaanbieders zijn actief
bezig met het afbouwen van de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen. Zo hebben jeugdhulpaanbieders stappen gezet in het terugdringen
van het aantal insluitingen.17
50. In het geval van een noodsituatie mogen vrijheidsbeperkende
maatregelen ook worden toegepast. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen wat allemaal wordt gezien als noodsituatie.
Een noodsituatie is een situatie waarin dringend maatregelen nodig zijn
om de schade voor de jeugdige of zijn omgeving te beperken, bijvoorbeeld wanneer een jeugdige suïcidaal is of zeer agressief is. De beoor17

Op weg naar nul separaties: de balans na 2,5 jaar actie-onderzoek «Ik laat je niet alleen» |
Branches Zorg voor Jeugd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

27

deling of er in een concrete situatie sprake is van een noodsituatie, ligt
uiteindelijk bij de betrokken jeugdhulpverantwoordelijke. Ook in het geval
van een noodsituatie gelden voor het toepassen van een vrijheidsbeperkende maatregel uiteraard het «nee, tenzij-beginsel» en de vereisten van
proportionaliteit en subsidiariteit.
51. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het geval van een
noodsituatie een maatregel ten hoogste drie opeenvolgende dagen wordt
toegepast. Hierbij wordt aangesloten bij de termijn van de Wvggz. De
Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) kent een termijn van
maximaal één dag (maximaal twee dagen bij kinderen ouder dan 16 jaar).
Kan de regering uitleggen waarom ervoor gekozen is om aan te sluiten bij
de Wvggz en niet bij de Bjj? Genoemde leden vinden het niet uit te leggen
dat aan jongeren in een hulpverleningstraject langer beperkende
maatregelen kunnen worden opgelegd dan aan jongeren in een justitieel
traject. Deze leden zien dat ook de Afdeling hier kritiek op heeft. Kan de
regering op deze kritiek reageren? Enkel alleen het antwoord dat het
gewenst is om aan te sluiten bij de Wvggz is onvoldoende, zeker gezien
het feit dat bij andere onderwerpen juist niet wordt aangesloten bij de
Wvggz. Zie in dit verband ook de opmerkingen hierboven.
Met de bijgevoegde nota van wijziging stel ik voor de maximale termijn
van drie dagen voor de maatregel van insluiting verder terug te brengen
naar een maximale termijn van één dag, met dien verstande dat deze
eenmaal verlengd kan worden met nog één dag bij het voortduren van
een noodsituatie. Een gekwalificeerde gedragswetenschapper moet
beoordelen of voortzetting noodzakelijk is om de noodsituatie af te
wenden. Uiteraard moet tevens wederom worden voldaan aan de
voorwaarden van het nee, tenzij-beginsel. Ook dient de verlenging
gemotiveerd te worden vastgelegd.
In eerste instantie was vanuit het oogpunt van harmonisatie voor de
termijn van insluiting gekozen voor aansluiting bij de Wvggz. Naar
aanleiding van nader overleg met jeugdigen die in de gesloten jeugdhulp
hebben verbleven, deze vraag en een vergelijkbare vraag van de leden
van de D66-fractie heb ik met de nota van wijziging voorgesteld deze
termijn verder terug te brengen. Ook sluit het wetsvoorstel zo beter aan
bij de uitkomsten van het project «Ik laat je niet alleen». Daaruit bleek dat
de maximale duur van een insluiting in de praktijk één dag is.
Het gevolg van deze wijziging is bovendien dat de maximale duur van een
insluiting in de gesloten jeugdhulp niet langer is dan die in een justitiële
jeugdinrichting. Overigens merk ik op dat de Bjj geen regeling voor de
toepassing van maatregelen bij noodsituaties bevat. De toepassing van de
maatregel insluiting wordt in dit wetsvoorstel beperkt tot noodsituaties.
De Bjj bevat meerdere grondslagen om insluiting toe te passen. Zo mag
op grond van de Bjj insluiting ingezet worden als ordemaatregel of
disciplinaire maatregel.
52. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat een gekwalificeerde
gedragswetenschapper tijdens een noodsituatie zo snel mogelijk moet
beoordelen of de insluiting noodzakelijk is en geschikt is om de noodsituatie af te wenden. Is die gekwalificeerde gedragswetenschapper altijd
aanwezig? Zo niet, wie bepaalt dan dat insluiting noodzakelijk is? Of mag
insluiting zonder gekwalificeerde gedragswetenschapper nooit ingezet
worden?
In een gesloten accommodatie is de jeugdhulpverantwoordelijke
verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdhulp en de toepassing
van vrijheidsbeperkende maatregelen, waaronder insluiting. Een
jeugdhulpverantwoordelijke mag dan ook besluiten tot een insluiting. De
gedragswetenschappers zijn niet 24 uur aanwezig in de gesloten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

28

accommodaties. Wanneer insluiting plaatsvindt terwijl de gedragswetenschapper afwezig is, wordt de gedragswetenschapper hierover meteen
ingelicht en dient de gedragswetenschapper zo spoedig mogelijk te
beoordelen of de insluiting inderdaad noodzakelijk en geschikt is om de
noodsituatie af te wenden. De insluiting wordt onmiddellijk beëindigd
zodra de gedragswetenschapper oordeelt dat de insluiting niet noodzakelijk en geschikt is om de noodsituatie af te wenden.
53. De leden van de SGP-fractie merken op dat in het wetsvoorstel het
bereiken van de doelen van het hulpverleningsplan een zelfstandige
grond kan zijn voor het treffen van een maatregel. Daarmee zou deze
vrijheidsbeperking primair een positief doel dienen. Deze grond verschilt
wezenlijk van het treffen van maatregelen om negatieve gevolgen te
voorkomen, zoals schade aan de veiligheid van de jeugdige of gevaar
voor anderen. Zij vragen de regering hierop nader te reflecteren. In
hoeverre is het wenselijk en noodzakelijk om het bereiken van de
hulpverleningsdoelen als zelfstandige grond voor maatregelen te regelen?
Ontstaat hiermee niet het risico dat maatregelen een oneigenlijk
drukmiddel kunnen worden dat in mindere mate te objectiveren valt?
Het gaat hierbij om de met de jeugdhulp beoogde doelen voor de
ontwikkeling van de jeugdige, die zijn opgenomen in het hulpverleningsplan van die jeugdige. Een jeugdige wordt opgenomen omdat
jeugdhulp noodzakelijk is in verband met ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar volwassenheid
ernstig belemmeren, en omdat die opname en het verblijf noodzakelijk
zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich aan deze jeugdhulp onttrekt of
daaraan door anderen wordt onttrokken. Samen met de jeugdige worden
de doelen die gericht zijn op de verdere ontwikkeling van de jeugdige in
het hulpverleningsplan vastgelegd. Tevens wordt bij het opstellen van dit
plan nagedacht over welke situaties tijdens het verblijf kunnen ontstaan in
verband met de problematiek van de jeugdige. De ontwikkeling van de
jeugdige kan op sommige momenten door de jeugdige zelf worden
gehinderd bijvoorbeeld vanwege diens (gedrags)problematiek. Dan kan
het soms noodzakelijk zijn maatregelen te treffen in verband met de in het
plan vastgelegde doelen. Bij het opstellen van het hulpverleningsplan
wordt dan ook gesproken over de vrijheidsbeperkende maatregelen die
kunnen worden toegepast in dergelijke situaties. Zo kan gedacht worden
aan het onderzoeken van de kleding of het lichaam bij een vermoeden van
aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen bij een jeugdige die
kampt met verslavingsproblematiek of aan het verplichten van de
jeugdige om deel te nemen aan een jeugdhulpverleningsprogramma.
Naar aanleiding van deze vraag en vergelijkbare vragen van de leden van
de D66-fractie en de GroenLinks-fractie heb ik met de nota van wijziging
een verduidelijking aangebracht ten aanzien van de doelen waarop
vrijheidsbeperkende maatregelen gericht mogen zijn.
54. De wijze waarop de in te zetten maatregelen geregeld zijn, komt de
leden van de SGP-fractie onnodig gekunsteld voor. Het wetsvoorstel
bepaalt dat in beginsel alleen maatregelen mogen worden ingezet
waarmee de jongere zelf heeft ingestemd, maar dat daarvan in noodsituaties mag worden afgeweken. Vervolgens dient na een noodsituatie
alsnog de maatregel aan het plan toegevoegd te worden. Waarom is het
noodzakelijk dit zo te regelen? Biedt het niet veel meer duidelijkheid als de
jongere bij binnenkomst weet dat een bepaald maatregelenpakket
toegepast kan worden omdat dit inherent is aan deze vorm van hulp,
waarbij in de praktijk vooral ingezet moet worden op het zoveel mogelijk
voorkomen van maatregelen in samenwerking met de jongere? Deze
leden wijzen erop dat het aantal maatregelen wettelijk wordt beperkt en
dat strenge vereisten gaan gelden voor toepassing van de maatregelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

29

(zie ook artikel 6.3.1.3 Jeugdwet). Ontstaat bovendien door de gekozen
systematiek niet het risico van een ongewenste oprekking van het begrip
noodsituatie?
De doelen van dit wetsvoorstel zijn het versterken van de rechtspositie
van jeugdigen in gesloten accommodaties en het zoveel mogelijk
beperken van vrijheidsbeperking. Het is dan ook juist niet de bedoeling
dat alle toegestane vrijheidsbeperkende maatregelen bij iedere
opgenomen jeugdige worden toegepast. Daarom mogen vrijheidsbeperkende maatregelen in beginsel alleen worden toegepast als deze zijn
opgenomen in het hulpverleningsplan. De jeugdhulpverantwoordelijke
stelt samen met de jeugdige het hulpverleningsplan op. Hierbij moet, op
grond van het voorgestelde vijfde lid van artikel 6.2.9, zoveel als mogelijk
rekening worden gehouden met de wensen en voorkeuren van de
jeugdige. Hoewel instemming van de jeugdige niet is vereist zorgt dit
ervoor dat rekening wordt gehouden met de visie van de jeugdige.
Noodsituaties zijn situaties waarin dringend maatregelen nodig zijn om de
schade voor de jeugdige of zijn omgeving te beperken, bijvoorbeeld
wanneer een jeugdige suïcidaal of zeer agressief is. Met het toestaan van
de toepassing van maatregelen in noodsituaties zonder dat die maatregel
in het hulpverleningsplan van een jeugdige is opgenomen, wordt
voorkomen dat jeugdhulpverantwoordelijken niet kunnen ingrijpen
wanneer de jeugdige zichzelf of zijn omgeving schade dreigt toe te
brengen. Ook in geval van een noodsituatie geldt het nee, tenzij-beginsel
bij iedere vrijheidsbeperkende maatregel alsmede de beginselen van
proportionaliteit en subsidiariteit.
Anders dan de leden van de SGP-fractie lijken te veronderstellen, wordt
de in de noodsituatie getroffen maatregel zeker niet altijd opgenomen in
het hulpverleningsplan. Dat is alleen het geval indien de jeugdhulpverantwoordelijke van oordeel is dat het noodzakelijk is een maatregel die is
toegepast bij een noodsituatie voort te zetten. In dat geval moet worden
overwogen de maatregel op te nemen in het hulpverleningsplan van de
jeugdige waarbij instemming nodig is van de gekwalificeerde gedragswetenschapper. Tevens wordt de jeugdige de gelegenheid geboden diens
visie, wensen en voorkeuren aan te geven ten aanzien van de mogelijke
opname van de betreffende maatregel in het hulpverleningsplan.
3.3.2 Toegestane vrijheidsbeperkende maatregelen in gesloten accommodaties
55. De leden van de D66-fractie zouden graag meer achtergrondinformatie
willen ontvangen over de situatie waarin een jongere op eigen verzoek in
een afgezonderde kamer verblijft.
Tijdens een bijeenkomst met ervaringsdeskundigen hebben jongeren
toegelicht in welke situaties het juist fijn kan zijn om tot rust te kunnen
komen in een andere ruimte dan de eigen kamer. Een jeugdige kan
zodanig van slag zijn dat er een risico bestaat dat op de eigen kamer
waardevolle spullen vernield worden door de jeugdige zelf. Tevens kan
een afzonderingsruimte als rustgevend worden ervaren wanneer er in de
eigen kamer te veel prikkels zijn. Het voornemen is om in het Besluit
Jeugdwet nadere regels over deze ruimte te stellen, zoals regels over
daglichttoetreding en verlichting en dat de jeugdige de ventilatie en
temperatuur zelf moet kunnen regelen. Tevens is het voornemen om
regels op te nemen over de monitoring van de toestand van de jeugdige,
over dat de jeugdige op elk moment contact moet kunnen hebben met
een jeugdhulpverlener en dat een sanitaire gelegenheid toegankelijk moet
zijn zonder tussenkomst van een medewerker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

30

56. Tevens vragen de leden van de D66-fractie of een afzondering ook als
vrijwillig wordt aangemerkt als een jongere daartoe besluit nadat een
hulpverlener dit al dan niet heeft geadviseerd of daartoe heeft aangedrongen. Wat is precies het verschil tussen een vrijwillige en een
verplichte insluiting en is dat voldoende bekend bij mensen die met deze
herziene Jeugdwet te maken krijgen? Zouden sommige regels zoals de
maximale duur van de afzondering van drie dagen, ook niet van nut
kunnen zijn in sommige situaties waarbij sprake is van vrijwillige
afzondering, in het belang van de ontwikkeling van de jongere?
De jeugdhulpverlener bespreekt met een jeugdige wat in een bepaalde
situatie de jeugdige kan helpen. Daarbij zullen de verschillende opties ter
sprake komen. Als de jeugdhulpverlener de indruk heeft dat de betreffende jeugdige overprikkeld is of om andere reden tot rust lijkt te moeten
komen, kan de mogelijkheid van de afzonderingsruimte worden genoemd
(of eventueel geadviseerd). De jeugdige kan vervolgens kiezen of hij of zij
van die ruimte gebruik wil maken. Alleen wanneer de jeugdige, uit eigen
initiatief of omdat de jeugdige die door de jeugdhulpverlener genoemde
optie inderdaad een goed idee lijkt, zelf verzoekt om afzondering is er
sprake van vrijwilligheid. Bovendien kan de jeugdige in het geval van een
vrijwillige afzondering de ruimte altijd verlaten zodra hij of zij dat wenst.
De duur van een vrijwillige afzondering staat niet van tevoren vast; per
situatie en per jeugdige zal besproken worden wat in het belang van de
jeugdige is. De intentie van de vrijwillige afzondering is het tegemoetkomen aan de wens van de jeugdigen. Een jeugdhulpverlener zal in
contact blijven met de jeugdige om te monitoren of het goed gaat met de
jeugdige en of de afzondering niet langdurig wordt. Om te voorkomen dat
iemand langdurig in de ruimte blijft, hetgeen voor de meeste jeugdige
minder goed is voor hun ontwikkeling, blijven de jeugdhulpverleners in
gesprek met de jeugdige over wat er gedaan kan worden aan het
probleem of de situatie waardoor hij of zij de behoefte had naar de
afzonderingsruimte te gaan. Vervolgens kan er gewerkt worden aan het
oplossen van die oorzaak.
Er is geen aanleiding te veronderstellen dat medewerkers in een gesloten
accommodatie niet voldoende op de hoogte zijn van het verschil tussen
een verplichte insluiting en de situatie waarin jeugdigen zelf kiezen voor
een afzondering. Wel heb ik naar aanleiding van het signalement van de
IGJ en het AKJ over het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen
in de open residentiële jeugdhulp18 besloten om in samenwerking met
branchepartijen te zorgen voor passende voorlichting over het toepassen
van vrijheidsbeperkende maatregelen.19
57. De leden van de PVV-fractie verbazen zich erover dat het besluit om
een geneeskundige behandeling onder dwang uit te voeren, genomen kan
worden door iemand die geen arts is. Zij ontvangen hierover graag een
toelichting.
Het verplicht ondergaan van geneeskundige behandelingen, zoals het
toedienen van medicijnen, is opgenomen in de limitatieve opsomming
van vrijheidsbeperkende maatregelen. Op grond van artikel 6.3.2 van de
huidige Jeugdwet kunnen eveneens verplichte geneeskundige behandelingen plaatsvinden. In onderhavig wetsvoorstel is opgenomen dat de
behandeling moet worden verricht door een arts of, in diens opdracht,
door een verpleegkundige. Er moet daarbij zijn voldaan aan de in het
wetsvoorstel opgenomen en beschreven voorwaarden. Daarnaast is met
bijgevoegde nota van wijziging aan het wetsvoorstel toegevoegd dat de
18
19

Te raadplegen op www.igj.nl
Kamerstukken II 2021/22, 31 839, nr. 853.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

31

jeugdhulpverantwoordelijke moet overleggen met een arts indien wordt
overwogen in het hulpverleningsplan geneeskundige behandelingen als
vorm van vrijheidsbeperkende maatregel op te nemen en dat de arts moet
instemmen met het daadwerkelijk opnemen van die geneeskundige
behandelingen in het hulpverleningsplan.
58. De leden van de PVV-fractie vinden het voorts belangrijk dat jongeren
contact kunnen behouden met belangrijke personen in hun leven, zoals
broertjes en zusjes en opa en oma’s. Hoe wordt dit geborgd?
Jeugdhulpaanbieders hebben in de huisregels opgenomen op welke
tijden bezoekers op bezoek kunnen komen bij de jeugdigen die zijn
opgenomen. Op die tijden kunnen personen die belangrijk zijn voor de
jeugdige, zoals broers of zussen, eveneens op bezoek komen. Met
bijgevoegde nota van wijziging wordt aan het wetsvoorstel toegevoegd
dat, indien familieleden vanwege dringende verplichtingen of belemmeringen niet in staat zijn de jeugdige op de in de huisregels vastgestelde
tijden en plaatsen te bezoeken, de jeugdhulpaanbieder hen buiten deze
tijden daartoe in de gelegenheid moet stellen.
59. Verder vragen de leden van de PVV-fractie welke minimumeisen
worden gesteld aan de eigen kamer. Kan de jongere zijn eigen kamer
inrichten?
De jeugdige kan zijn eigen kamer inrichten binnen de grenzen van wat
mogelijk is. Dit verschilt per locatie. In het Besluit Jeugdwet is geregeld
dat een accommodatie voor gesloten jeugdhulp geschikt moet zijn voor
jeugdigen om daar te kunnen verblijven in een veilige, beschermde
omgeving, die voldoende privacy biedt. Het Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0 bevat de bepaling dat de instellingen ervoor moeten zorgen
dat de leefomgeving van de jeugdigen kindvriendelijk, schoon, passend
en veilig is. Wat betreft bouwkundige voorschriften is het Bouwbesluit
2012 van toepassing op de gebouwen van de instellingen.
60. De leden van de PVV-fractie vragen hoe de invulling van tijd, zijnde
niet gemeenschappelijke activiteiten, eruitziet. Hoeveel uur moet de
jongere op de eigen kamer verblijven? Soms worden jongeren naar hun
kamer gestuurd zonder dat deze op slot gaat, hoe lang mag dit maximaal
duren?
De tijdbesteding voor een jeugdige bestaat uit onderwijs, behandeling,
sport, vrijetijdsbesteding en groepsactiviteiten. Voor een jeugdige die
meer dan drie weken in de gesloten accommodatie zal verblijven, wordt
een hulpverleningsplan opgesteld. In dat plan wordt onder andere
opgenomen welke invulling van de vrije tijd de jeugdige wenst. Zo
hebben instellingen overdag een moment waarop de jongeren zelf uit
activiteiten (bijvoorbeeld sporten, muziek luisteren, koken, spelletje doen)
kunnen kiezen. De jeugdige kan binnen de regels en afspraken die met
hem of haar zijn gemaakt zelf bepalen op welke wijze hij of zijn de vrije tijd
besteedt. Het aantal uur dat een jeugdige op zijn kamer moet blijven is
niet vooraf vastgesteld, tenzij het onderdeel is van diens persoonlijke
hulpverleningsplan. In het wetsvoorstel is als mogelijke vrijheidsbeperkende maatregel opgenomen dat een jeugdige enige tijd in zijn kamer
moet blijven zonder dat de kamer is afgesloten. Daarbij moet voldaan
worden aan alle aan de vrijheidsbeperkende maatregelen gestelde
voorwaarden. Ook moet de jeugdige dan vooraf worden uitgelegd hoe
lang deze op zijn of haar kamer moet blijven. De duur is niet vastgelegd in
het wetsvoorstel aangezien dit zo kort mogelijk moet zijn, maar wel van
geval tot geval door de jeugdhulpverantwoordelijke beoordeeld moet
kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

32

61. Tenslotte vragen de leden van de PVV-factie of de regering kan
aangeven of een jongere die een vrijheidsbeperkende maatregel heeft
opgelegd gekregen nog onderwijs kan en mag volgen.
Bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen blijft het recht op
onderwijs bestaan. Het onderhavig wetsvoorstel bepaalt dat jeugdhulpaanbieders ervoor moeten zorgen dat een jeugdige kan deelnemen aan
onderwijs dat aansluit bij diens leerbehoefte of andere activiteiten in het
kader van pedagogische vorming, alsmede aan gemeenschappelijke
activiteiten gedurende ten minste zes uur per dag. Bij andere activiteiten
in het kader van pedagogische vorming kan worden gedacht aan
cursussen, stages en arbeidstoeleidingsprojecten. Een jeugdige moet in
staat worden gesteld onderwijs te blijven volgen, ook als voor enige tijd
een vrijheidsbeperkende maatregel wordt toegepast. Indien nodig kan
eventueel een (tijdelijk) individueel onderwijsprogramma worden
aangeboden. Alleen in het geval van een noodsituatie waarbij het
noodzakelijk is dat een jeugdige voor enige tijd in een afzonderingsruimte
blijft, kan het voorkomen dat een jeugdige een dag onderwijs mist.
62. De leden van de CDA-fractie lezen dat nadere regels over de
toepassing van de maatregelen moeten worden vastgesteld bij AMvB. Uit
de toelichting blijkt slechts dat hierbij gedacht kan worden aan extra
bescherming biedende nadere regels ten aanzien van vastpakken en
vasthouden en insluiten. Kan de regering een uitgebreidere toelichting
geven over het effect van deze nadere regelgeving en hoe de verdere
uitwerking van de genoemde regels zal worden vormgegeven? De leden
van de CDA-fractie verzoeken de regering om nadere concretisering op dit
punt.
Er zullen nadere regels worden gesteld over toezicht, zoals op welke
plaatsen cameratoezicht toegestaan is en over de bewaartermijn van
camerabeelden. Zo zal cameratoezicht op de kamer van de jeugdige niet
worden toegestaan tenzij er gegronde zorg is dat de jeugdige zich in de
eigen kamer iets zal aandoen. Met betrekking tot vastpakken en
vasthouden zal worden vereist dat dit op een verantwoorde wijze gebeurt,
niet langer dan noodzakelijk en proportioneel. Verder zullen nadere regels
worden gesteld over de wijze waarop afzonderingsruimten worden
ingericht, zoals regels over daglichttoetreding en verlichting en dat de
jeugdige de ventilatie en temperatuur zelf moet kunnen regelen en zonder
tussenkomst van een medewerker gebruik moet kunnen maken van een
sanitaire gelegenheid. Tevens ben ik voornemens regels te stellen over de
wijze waarop contact wordt gehouden met een jeugdige indien die zich in
die ruimte bevindt en over de monitoring van de toestand van de jeugdige
tijdens een insluiting. Tevens worden nadere regels opgenomen over de
wijze waarop controle van kamers en controle van urine moet plaatsvinden en de wijze waarop contact met personen van buiten de accommodatie beperkt mag worden.
63. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in dit voorstel de
mogelijkheid tot gedwongen afzondering wordt beperkt tot noodsituaties
en dat jeugdigen onder de 12 jaar niet mogen worden ingesloten.
Waarom is als doelstelling van dit wetsvoorstel niet aangesloten bij het
streven van de gesloten jeugdhulpaanbieders van nul insluitingen?
Waarom is dit doel nog niet gehaald en hebben er in een half jaar tijd toch
400 afzonderingen plaatsgevonden? Wat kan dit wetsvoorstel hieraan
bijdragen?
Het uitgangspunt van het wetsvoorstel is het «nee, tenzij-beginsel». Dat
geldt ook voor de mogelijkheid van insluiting. Daarmee breng ik ook tot
uiting dat mijn inzet is dat het aantal insluitingen naar nul gaat. Mede na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

33

overleg met de aanbieders heb ik ervoor gekozen geen verbod op
insluiten in het wetsvoorstel op te nemen; ook om te voorkomen dat als
gevolg daarvan andere vrijheidsbeperkende maatregelen zoals
vastpakken en vasthouden langduriger en vaker ingezet gaan worden.
Bovendien zou een verbod ook afwijkend zijn ten opzichte van de Wvggz
en de Wzd. Wel wordt, zoals in de vraagstelling staat opgenomen,
voorgesteld het gebruik ervan te beperken tot noodsituaties bij jeugdigen
van twaalf jaar en ouder
In het kader van het project «Ik laat je niet alleen» hebben de aanbieders
van gesloten jeugdhulp de afgelopen jaren het aantal gedwongen
afzonderingen geregistreerd.20 Daaruit bleek dat het aantal afzonderingen
gedaald is van 391 in 2019 naar 301 in 2021. Uit de rapportages over de
voortgang van het project bleek dat de belangrijkste aanleidingen voor
een gedwongen afzondering in een separeerruimte agressie en zelfbeschadiging zijn.
64. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er risico’s kleven aan een
verbod op insluiten, zoals voor langere tijd vastpakken en een waterbedeffect van overplaatsingen. Dit klinkt alsof het enkel mogelijk is van een
schadelijke maatregel (insluiten) naar andere schadelijke maatregelen
(vastpakken) en overplaatsen te gaan. Zijn er geen minder schadelijke
maatregelen te bedenken die in plaats van insluiting kunnen worden
ingezet?
In de wet is opgenomen dat een vrijheidsbeperkende maatregel slechts
kan worden toegepast indien er voor de jeugdige, gelet op het beoogde
doel, geen minder bezwarende alternatieven zijn. Tevens moet de
maatregel evenredig zijn en naar verwachting effectief zijn. Daarmee
wordt wettelijk voorgeschreven dat de minder bezwarende alternatieven,
of minder bezwarende maatregelen, eerst afgewogen of toegepast
moeten zijn. Pas als dat niet toereikend is, komt een vrijheidsbeperkende
maatregel aan de orde. Dat betekent dat op het moment dat een insluiting
aan de orde kan zijn, de minder bezwarende alternatieven al zijn
overwogen en toegepast. Als in die situatie insluiting geen mogelijkheid
is, dan zou dat ertoe kunnen leiden dat de jeugdige verplaatst moet
worden naar bijvoorbeeld een ggz-instelling waar insluiten wel is
toegestaan. Ook is denkbaar dat een jeugdige dan langere tijd vastgehouden gaat worden omdat er vrees is dat diegene zichzelf iets zal
aandoen.
65. De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat in het
wetsvoorstel als maatregel is opgenomen de verplichting tijdelijk in de
eigen kamer of in een afzonderlijke verblijfsruimte te verblijven zonder dat
de kamer of die ruimte afgesloten is. Hoe lang kan deze verplichting
maximaal duren, zo vragen deze leden.
Voor het toepassen van deze maatregel moet aan alle voorwaarden voor
het toepassen van een vrijheidsbeperkende maatregel worden voldaan.
Ook moet de jeugdige vooraf worden uitgelegd hoe lang deze op zijn of
haar kamer moet blijven. De duur is niet vastgelegd in het wetsvoorstel
aangezien dit zo kort mogelijk moet zijn, maar wel van geval tot geval
door de jeugdhulpverantwoordelijke beoordeeld moet kunnen worden.
66. Het hebben van een eigen kamer is voor de jeugdigen belangrijk. Het
valt de leden van de GroenLinks-fractie op dat er geen minimumeisen
gesteld zijn aan deze eigen kamer (zoals afmeting, eigen douche en toilet,
vriendelijke uitstraling, het mogen bezitten van eigen spullen, het mogen
20

Eindrapport-etappe-3-Ik-laat-je-niet-alleen.pdf (jeugdzorgnederland.nl.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

34

inrichten van de kamer eigen tv, et cetera) en in het verlengde hiervan ook
niet aan de leefgroep en de buitenruimte (artikel 27 VN-Verdrag inzake de
rechten van het kind (IVRK)). Welke minimumeisen kunnen gesteld
worden aan de eigen kamer, de leefgroep en de buitenruimte? Is
overwogen minimumeisen in de wet of andere regelgeving vast te leggen
voor de eigen kamer, de leefgroep en de buitenruimte? Hoe wordt ervoor
gezorgd dat de eigen kamer ook daadwerkelijk een plek is waar de
jeugdige zich fijn en veilig voelt? Hoe wordt aangesloten bij de ambitie
van de regering om kinderen «zo thuis mogelijk» op te laten groeien?
Het wetsvoorstel regelt dat een jeugdige in de gesloten jeugdhulp altijd
over een eigen kamer beschikt. Op grond van het huidige Besluit
Jeugdwet moet een accommodatie voor gesloten jeugdhulp geschikt zijn
voor jeugdigen om daar te kunnen verblijven in een veilige, beschermde
omgeving, die voldoende privacy biedt.
De jeugdige kan zijn eigen kamer inrichten binnen de grenzen van wat
mogelijk is. Dit verschilt per locatie. Het Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0
bevat de bepaling dat de instellingen ervoor zorgen dat de leefomgeving
van de jeugdigen kindvriendelijk, schoon, passend en veilig is.
3.4 Klachtrecht en vertrouwenspersoon
67. De leden van de D66-fractie vragen waarom ervoor gekozen is om een
verplichting in de wet op te nemen om jongeren erop te wijzen dat zij
gebruik kunnen maken van een vertrouwenspersoon en er niet voor
gekozen is om in de regel een vertrouwenspersoon voor te schrijven in
het geval van vrijheidsbeperkende maatregelen in de gesloten jeugdhulp.
De vrijheidsbeperkende maatregelen die bij een jeugdige toegepast
kunnen worden, moeten in het hulpverleningsplan staan. De jeugdige kan
dit met een vertrouwenspersoon bespreken. Met de vertrouwenspersonen
van de Stichting Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ) is
afgesproken dat de basisfrequentie voor het bezoek aan de gesloten
accommodaties wekelijks is. De vertrouwenspersonen zoeken de
jeugdigen op en zorgen dat ze in de huiskamer of apart goed benaderbaar
en bereikbaar zijn voor de jeugdigen. Daarnaast is het van belang dat de
jeugdhulpaanbieder de mogelijkheden van de vertrouwenspersoon actief
aanbiedt, zodat de jeugdigen daar goed mee bekend zijn.
Omdat ik juist de jeugdigen zelf willen laten kiezen of zij gebruik willen
maken van advies en bijstand van een vertrouwenspersoon is niet
opgenomen dat jeugdigen gebruik moeten maken van een vertrouwenspersoon. Een verplichte adviseur kan namelijk het effect hebben dat de
jeugdige dat ervaart als een opgedrongen persoon met wie hij verplicht in
gesprek moet.
68. De leden van de D66-fractie vragen of de regering ook kan ingaan op
de uitgebreide taak van deze vertrouwenspersoon om tekortkomingen in
de structuur en uitvoering van de zorg te signaleren en aan de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) te melden. Is het in dat licht niet
noodzakelijk dat er altijd een vertrouwenspersoon aanwezig is bij een
instelling waar vrijheidsbeperkende maatregelen genomen worden, ook
indien alle jongeren er niet voor gekozen hebben?
De taak van een vertrouwenspersoon om tekortkomingen in de structuur
en uitvoering van de zorg en de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen (par. 6.3) te melden aan de IGJ is nieuw ten opzichte van de
huidige wet. Met deze taakuitbreiding heeft op dit punt een harmonisatie
met de Wvggz en de Wzd plaatsgevonden. Het verschaft de vertrouwens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

35

persoon een wettelijke basis om tekortkomingen die de vertrouwenspersoon constateert tijdens de bezoeken te melden bij de IGJ. De
basisfrequentie van een wekelijks bezoek en daarop aanvullend bezoek op
verzoek van de jeugdige betekent dat de vertrouwenspersoon zodanig
frequent in de accommodatie aanwezig is dat deze zeker in staat zal zijn
om eventuele tekortkomingen te signaleren.
69. Tevens vragen de leden van de D66-fractie welk deel van de jongeren
die onder de Jeugdwet gaan vallen, op dit moment gebruik maken van de
vertrouwenspersoon en wat de verwachting is na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel.
De positie van de vertrouwenspersoon is al goed ingebed in de gesloten
accommodaties. De proactieve houding van de vertrouwenspersonen en
het wekelijks bezoeken van de groepen heeft daaraan bijgedragen. In het
wetsvoorstel is opgenomen dat de jeugdhulpaanbieders de jeugdigen
actief moeten informeren over de mogelijkheden van advies en bijstand
door een vertrouwenspersoon. Daarmee wordt de positie van de
vertrouwenspersoon nog verder ondersteund. Op basis van de registratie
van het AKJ blijkt dat in 2021 725 unieke jeugdigen één of meerdere
kwesties over de gesloten jeugdhulp met een vertrouwenspersoon
besproken hebben. Deze jeugdigen zijn met informatie, advies en
ondersteuning geholpen bij hun vragen, problemen of klachten over de
gesloten jeugdhulp.
Hoeveel dit er zullen worden na de wetswijziging is lastig in te schatten.
De verwachting is dat dit zal groeien omdat het AKJ jeugdigen kan
ondersteunen bij het opstellen, wijzigen en bijstellen van hun hulpverleningsplan en omdat de instelling de verplichting krijgt om de ondersteuning van de vertrouwenspersoon onder de aandacht van de
jeugdigen te brengen.
70. De leden van de PVV-fractie vragen hoe de medezeggenschap van
jongeren in de gesloten setting geborgd is. Wordt de jongere over de
medezeggenschapsregeling geïnformeerd?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat de jeugdige bij binnenkomst zo
spoedig mogelijk mondeling en schriftelijk geïnformeerd moet worden
over de in de gesloten accommodatie geldende huisregels, de klachtenregeling, de mogelijkheden een vertrouwenspersoon in te schakelen en de
medezeggenschap. Dat de jeugdige geïnformeerd moet worden over de
medezeggenschap was abusievelijk weggevallen in het wetsvoorstel en is
met de nota van wijziging weer toegevoegd. Instellingen werken op dit
moment met jongerenraden. Jeugdigen kunnen zelf onderwerpen
agenderen en worden betrokken in beleidstrajecten. Jeugdigen worden
ook steeds meer betrokken bij besluitvorming rond de gang van zaken op
de groepen om de autonomie van jongeren te versterken.
71. Tevens vragen de leden van de PVV-fractie waarom de termijn
waarbinnen het hulpverleningsplan wordt vastgesteld, gesteld is op zes
weken in plaats van op drie weken. Op welke manier wordt hierbij
rekening gehouden met het belang van de jongere?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat het hulpverleningsplan binnen zes
weken wordt vastgesteld. Om dit zorgvuldig te doen en de jeugdige de
mogelijkheid en tijd te bieden zich te laten bijstaan door een vertrouwenspersoon, familielid of naaste en zijn wensen of voorkeuren te uiten, is een
tijdspad gekozen waarbinnen dit redelijkerwijs mogelijk is. Ook de
jeugdhulpverantwoordelijke heeft tijd nodig om het plan te bespreken met
onder meer de jeugdige, ouders en een gekwalificeerde gedragswetenschapper indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf geen gekwalificeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

36

gedragswetenschapper is. In vergelijking met de huidige Jeugdwet is
nadrukkelijk opgenomen dat zoveel als mogelijk rekening moet worden
gehouden met de voorkeuren en wensen van de jeugdige. Tevens wordt
voorgesteld de ouders meer te betrekken bij het opstellen van het
hulpverleningsplan.
72. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat jeugdhulpaanbieders
verplicht zijn om bij een beslissing tot toepassing van een vrijheidsbeperkende maatregel de jeugdige erop te wijzen dat het mogelijk is om een
klacht in te dienen. Hoe wordt gecontroleerd dat dit ook echt elke keer
wordt aangeboden? Hetzelfde geldt voor de verplichting van jeugdhulpaanbieders om erop te wijzen dat een vertrouwenspersoon in de arm kan
worden genomen door jongeren. In hoeverre wordt dit al gedaan en is dit
bij iedereen bekend? Hoe wordt gecontroleerd of jeugdhulpaanbieders dit
ook gaan doen?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat jeugdigen bij binnenkomst gewezen
moeten worden op het bestaan van de vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersonen bezoeken de gesloten accommodaties wekelijks en maken
met alle jeugdigen kennis. Ze hebben de taak jeugdigen te informeren
over hun werk, hoe ze te bereiken zijn en de klachtmogelijkheden. De
vertrouwenspersonen zullen tijdens de bezoeken en de gesprekken met de
jeugdigen geconfronteerd worden met eventuele onbekendheid of
onwetendheid van de jeugdigen en kunnen hierover met de jeugdhulpaanbieder in gesprek gaan omdat dit ook onder de signaleringsfunctie
valt.
73. De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat in het voorgestelde artikel 6.2.4, vierde lid Jeugdwet staat dat de jeugdige zo spoedig
mogelijk na opname in een gesloten accommodatie schriftelijk en
mondeling wordt geïnformeerd in voor hem duidelijke en toegankelijke
bewoordingen over:
a. de in de gesloten accommodatie geldende huisregels;
b. de klachtenregeling; en
c. de mogelijkheden een vertrouwenspersoon in te schakelen.
In het oorspronkelijke conceptvoorstel stond ook nog dat de jeugdige
tevens geïnformeerd zou moeten worden over de medezeggenschapsregeling. Hoe is de medezeggenschap van jeugdigen in de instellingen voor
gesloten jeugdhulp geborgd? Waarom is uit het onderhavige wetsvoorstel
gehaald dat de jeugdige over de medezeggenschapsregeling wordt
geïnformeerd?
Dit was per abuis weggevallen in het ingediende wetsvoorstel. Inmiddels
is bij nota van wijziging opgenomen dat de jeugdige bij binnenkomst zo
spoedig mogelijk mondeling en schriftelijk geïnformeerd moet worden
over de medezeggenschap.
74. De leden van de GroenLinks-fractie merken tevens op dat in het
oorspronkelijke conceptvoorstel in artikel 7.3 stond dat de directeur
regelmatig overlegt met de jeugdigen over zaken die rechtstreeks hun
verblijf raken. Dit komt in het onderhavige wetsvoorstel niet meer terug.
Waarom niet? Hoe wordt geborgd dat de directeur en een vertegenwoordiging van jeugdigen een minimaal aantal keren per jaar overleggen over
zaken die rechtstreeks hun verblijf raken?
Deze bepaling was in de consultatieversie opgenomen omdat dat
wetsvoorstel ook betrekking had op de rechtspositie van jeugdigen in
justitiële jeugdinrichtingen. Het ingediende wetsvoorstel heeft uitsluitend
betrekking op de instellingen voor gesloten jeugdhulp. Ingeval van de
Jeugdwet is de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

37

toepassing. Daarin zijn dergelijke bepalingen al opgenomen en daarom is
deze bepaling niet meer noodzakelijk.
3.5 De voorwaardelijke machtiging
75. De leden van de D66-fractie lezen dat de voorwaardelijke machtiging
kan worden getypeerd als een «stok achter de deur», waarbij de jeugdige
zelf accepteert dat de vrijheidsbeperkende maatregelen volgen uit het niet
nakomen van voorwaarden waar de jeugdige zelf mee heeft ingestemd. In
hoeverre is hier altijd sprake van volledige instemming van de jeugdige in
kwestie? Kan het bijvoorbeeld ook voorkomen dat zulke regels als
voorwaarde worden gesteld om zorg te ontvangen bij een bepaalde
instelling? Heeft de jongere in kwestie dan altijd alternatieven als hij niet
akkoord wenst te gaan met de voorwaardelijke vrijheidsbeperkende
maatregelen?
Een voorwaardelijke machtiging gesloten jeugdhulp wordt verleend door
de kinderrechter. Dat doet de kinderechter alleen als de jeugdige de
jeugdhulp aanvaardt die is opgenomen in diens hulpverleningsplan en
zich bereid heeft verklaard de voorwaarden na te leven of redelijkerwijs is
aan te nemen dat de voorwaarden zullen worden nageleefd. Die
voorwaarden moeten eveneens zijn opgenomen in het hulpverleningsplan. Bij het opstellen van het hulpverleningsplan kan de jeugdige
wensen en voorkeuren aandragen.
In het hulpverleningsplan kan een beperkt aantal vrijheidsbeperkende
maatregelen worden opgenomen. Dat zijn onderzoek aan het lichaam of
kleding op aanwezigheid van gevaarlijke voorwerpen, onderzoek van
urine op aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen of elektronisch toezicht. Dit zijn maatregelen waarmee gecontroleerd kan worden of
een jeugdige zich inderdaad aan voorwaarden houdt, indien dat noodzakelijk en evenredig is en niet op andere wijze kan worden gecontroleerd.
Met de nota van wijziging heb ik voorgesteld daaraan het beperken van de
bewegingsvrijheid als mogelijke maatregel toe te voegen. In recente
gesprekken met jeugdhulpaanbieders is naar voren gekomen dat, indien
het een jeugdige betreft die in een open accommodatie verblijft, de
voorwaarde dat een jeugdige niet zelfstandig het gebouw van de
jeugdhulpaanbieder mag verlaten, al voldoende is om ervoor te zorgen
dat een jeugdige niet hoeft te worden overgeplaatst naar een gesloten
accommodatie. Uit het niet nakomen van de voorwaarden volgt niet dat
vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast. Wel is het zo dat
indien de jeugdige de voorwaarden structureel niet naleeft, de jeugdhulpaanbieder kan besluiten de jeugdige alsnog op te nemen in een gesloten
accommodatie. Daarmee wordt de voorwaardelijke machtiging omgezet
in een machtiging.
76. De leden van de D66-fractie vragen vervolgens in hoeverre er in de
regels rondom de voorwaardelijke machtiging ook een rol is weggelegd
voor een externe of onafhankelijke deskundige die controleert in hoeverre
aan de voorwaarden is voldaan. Gelden dat soort voorwaarden (vergelijkbaar aan de Wzd) en zo nee, waarom is daar niet voor gekozen?
Hier gelden voorwaarden die vergelijkbaar zijn met voorwaarden die in de
Wzd zijn opgenomen. Ingeval van een voorwaardelijke machtiging op
grond van de Wzd neemt een zorgverantwoordelijke de cliënt op in een
instelling indien de cliënt zich niet houdt aan gestelde voorwaarden. In dat
geval moet voorafgaand aan de opname advies over de voorgenomen
opname worden gevraagd aan een onafhankelijke deskundige.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

38

Ingeval van de voorwaardelijke machtiging op grond van de Jeugdwet
beoordeelt een jeugdhulpaanbieder of opname noodzakelijk is. Die betrekt
daarbij het advies van een onafhankelijke gedragswetenschapper. Het
hulpverleningsplan van de jeugdige moet vermelden welke medewerker
van de jeugdhulpaanbieder bevoegd is tot het nemen van het besluit dat
de jeugdige opgenomen wordt omdat hij zich niet houdt aan de vooraf
overeengekomen voorwaarden of dat de opneming en het verblijf
noodzakelijk zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich aan de jeugdhulp
die hij nodig heeft onttrekt of daaraan door anderen wordt onttrokken. Dat
hulpverleningsplan moet tijdens de zitting – en dus voorafgaand aan de
eventuele plaatsing- worden overgelegd aan de rechter.
77. De leden van de D66-fractie lezen dat er geen tussenkomst van de
rechter is bij schorsing en het intrekken van de schorsing. Toch gaat het
dan om maatregelen die gebruikelijk wel bij de rechter worden getoetst.
Wie worden er op de hoogte gebracht in het geval van een dergelijke
schorsing en in hoeverre is het mogelijk of wenselijk dat op aanvraag een
rechter alsnog toetst of (het intrekken van) een schorsing gerechtvaardigd
is?
De jeugdhulpaanbieder doet aan de raad voor de kinderbescherming en
aan het college van burgemeester en wethouders mededeling van een
besluit tot schorsing van een machtiging. De tenuitvoerlegging van de
machtiging kan door de jeugdhulpaanbieder worden geschorst, indien het
naar zijn oordeel niet langer nodig is te voorkomen dat de jeugdige zich
aan de jeugdhulp die hij nodig heeft onttrekt of daaraan door anderen
wordt onttrokken. Schorsing vindt niet plaats dan nadat een gekwalificeerde gedragswetenschapper daarmee heeft ingestemd. De machtiging
blijft wel «boven de markt hangen». Dit betekent dat de tenuitvoerlegging
– eventueel tijdelijk – kan worden hervat als de jeugdige een terugval
heeft. Als criterium voor hervatting geldt vanzelfsprekend dat de
tenuitvoerlegging nodig moet zijn om te voorkomen dat de jeugdige zich
aan de jeugdhulp die hij nodig heeft, onttrekt of daaraan door anderen
wordt onttrokken. Als de jeugdige of diens wettelijk vertegenwoordiger
het niet eens is met het intrekken van een schorsing, kan – net als
wanneer bij een voorwaardelijke machtiging wordt besloten de jeugdige
op te nemen- daarover een beslissing van de kinderrechter worden
gevraagd. De rechter kan de intrekking van de schorsing geheel of
gedeeltelijk vervallen verklaren.
4. Verhouding tot andere wet- en regelgeving
78. De leden van de PVV-fractie vragen of de regering een overzicht kan
verstrekken van alle wijzigingen waarbij sprake is van een verzwaring
en/of verslechtering ten opzichte van de huidige Jeugdwet en hierbij
aangegeven kan worden op welke manier rekening gehouden is met het
belang van het kind.
Ik hecht eraan te benadrukken dat het wetsvoorstel de rechtspositie van
jeugdigen versterkt en jeugdigen een betere rechtsbescherming biedt dan
thans op grond van de huidige Jeugdwet het geval is. Daarbij zijn
onderdelen gedetailleerder beschreven dan in hoofdstuk 6 van de huidige
Jeugdwet. Dat is ook gebeurd op advies van ZonMw. Het wetsvoorstel
ondersteunt de rechten van jeugdigen. Zo is expliciet opgenomen dat bij
het opstellen van het hulpverleningsplan zoveel mogelijk rekening
gehouden moet worden met de wensen en voorkeuren van de jeugdige
en dat de jeugdigen een eigen kamer hebben. Dit zijn zaken die nu niet
zijn opgenomen in de Jeugdwet. Daarnaast bevat het wetsvoorstel
strengere voorschriften voor het toepassen van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Dat betreft vrijheidsbeperkende maatregelen die ook nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

39

worden toegepast. Er zijn twee maatregelen in het wetsvoorstel
opgenomen die niet zijn opgenomen in het huidige hoofdstuk 6 van de
Jeugdwet. Dit zijn de maatregel dat toezicht kan worden uitgeoefend op
een jeugdige en de maatregel dat een jeugdige verplicht kan worden
tijdelijk in de eigen kamer te verblijven. Dit lijkt wellicht een verzwaring
voor jeugdigen omdat het om nieuwe maatregelen lijkt te gaan. Het zijn
echter maatregelen waarvan in de praktijk is gebleken dat zij soms
noodzakelijk zijn en dat met die maatregelen noodsituaties kunnen
worden voorkomen. Door toezicht uit te oefenen kan bijvoorbeeld snel
worden opgemerkt dat een jeugdige zichzelf iets dreigt aan te doen. Het
tijdelijk in de eigen kamer verblijven kan in bepaalde gevallen ervoor
zorgen dat een jeugdige tot rust komt. Tegen deze achtergrond is
voorgesteld deze maatregelen wettelijk te verankeren. Verder bevat het
wetsvoorstel de bepaling dat uitsluitend de in hoofdstuk 6 van de
Jeugdwet opgenomen vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden
toegepast. De voorwaarden voor het mogen toepassen van deze
maatregelen worden ten opzichte van de huidige Jeugdwet verzwaard,
zodat die maatregelen daadwerkelijk zo beperkt mogelijk worden
toegepast. Tevens wordt hiermee de rechtspositie en de rechtszekerheid
van de jeugdige versterkt.
79. Het lid van de BBB-fractie wil hier in zijn algemeenheid opmerken dat
er weinig harmonisatie is met andere wetgeving en verzoekt de regering
om hier meer aandacht aan te besteden.
Bij het vormgeven van het onderhavige wetsvoorstel is aansluiting
gezocht bij de Wvggz en de Wzd. Evenals in de Wvggz en de Wzd is het
nee, tenzij-beginsel opgenomen. Ook de vormen van gedwongen zorg of
jeugdhulp die zijn toegestaan, komen overeen. Er is wel een verschil in
gebruik van bepaalde termen tussen de Jeugdwet en de Wvggz. Zo is het
begrip jeugdhulp een kernbegrip in de Jeugdwet, terwijl in de Wvggz de
term zorg wordt gehanteerd.
4.1 Verhouding tot de Wvggz, de Wzd en de Bjj
80. De leden van de VVD-fractie zouden graag een gedetailleerd overzicht
ontvangen waarin is aangegeven hoe de verschillende onderwerpen die
in het onderhavige wetsvoorstel worden geregeld, in de Wvggz en de Wzd
worden geregeld, daar de rechtspositie van jeugdigen op basis van deze
wetswijziging minder goed lijkt gewaarborgd dan in de huidige Bjj. Welke
verschillen zullen er in de praktijk ontstaan inzake de rechtspositie van
jongeren nadat onderhavig wetsvoorstel in werking is getreden?
Rechtsbescherming en het versterken van de rechtspositie staat in het
wetsvoorstel voorop, net als in de Wvggz en de Wzd. Met het
wetsvoorstel is voor veel onderdelen aangesloten bij de Wvggz en de
Wzd, maar de rechtspositie van de jeugdige op basis van het wetsvoorstel
is niet geheel hetzelfde geregeld als in de Wvggz of de Wzd omdat de
betrokken doelgroep anders is. Bij de vormgeving is namelijk rekening
gehouden met de wijze waarop jeugdhulp wordt verleend en de specifieke
problematiek van de betroken jeugdigen. Ten aanzien van een aantal
andere onderdelen is aangesloten bij de al bestaande werkwijzen op
grond van de Jeugdwet. Een voorbeeld is de terminologie. Dwang wordt
in de Wvggz aangeduid met de term verplichte zorg en in de Wzd met
onvrijwillige zorg. In onderhavig wetsvoorstel wordt de term vrijheidsbeperkende maatregelen gebruikt. Dat is de term die op dit moment wordt
gebruikt in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet. De vormen van dwang die
mogen worden toegepast op basis van dit wetsvoorstel zijn in principe
dezelfde als in de Wvggz en Wzd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

40

Een ander verschil tussen de Wvggz en Wzd enerzijds en het wetsvoorstel
anderzijds, is dat het wetsvoorstel niet de vorm van ambulante dwang
kent. Echter, de Jeugdwet bevat wel het instrument van de voorwaardelijke machtiging. Die voorwaardelijke machtiging heeft in de praktijk veel
gelijkenissen met de wijze waarop ambulante gedwongen zorg op grond
van de Wvggz of de Wzd wordt ingezet: wanneer betrokkene onder de
Wvggz of de Wzd bijvoorbeeld gedwongen medicatie in de thuissituatie
kan ontvangen, kan daarmee mogelijk een zwaardere vorm van dwang,
zoals gedwongen opname, uitblijven. Als er sprake is van een situatie
waarin een jeugdige ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft en
er daarbij sprake is van onttrekking aan de benodigde jeugdhulp, lijkt
ambulante jeugdhulp veelal niet meer mogelijk. Ondanks dat opname
voor deze jeugdigen dan vaak noodzakelijk is geworden, bevat de
Jeugdwet de mogelijkheid van een voorwaardelijke machtiging. Als de
jeugdige zich houdt aan de voorwaarden hoeft geen opname plaats te
vinden. In het geval van een voorwaardelijke machtiging kunnen tevens
dwangmaatregelen worden toegepast, bijvoorbeeld urinecontroles als het
gaat om een jeugdige met drugsproblematiek.
In het geval van verplichte geestelijke gezondheidszorg op grond van de
Wvggz moeten alle vormen van dwang die noodzakelijk zijn voor een
betrokken persoon vooraf door de rechter worden getoetst. De zorgverantwoordelijke beslist over de daadwerkelijke toepassing. Voor personen
die onder de reikwijdte van de Wzd vallen, wordt het verlenen van dwang
beslist aan de hand van het zogeheten stappenplan. De wijze waarop op
grond van de Jeugdwet wordt besloten tot dwang is in veel opzichten
vergelijkbaar met de Wzd. Net als bij de Wzd is een rechterlijke
machtiging noodzakelijk voor een gedwongen opname. Vervolgens
worden de overige eventueel benodigde vormen van dwang, in de
Jeugdwet «vrijheidsbeperkende maatregelen» genoemd, opgenomen in
het zorgplan. In het geval van de Jeugdwet wordt daarvoor de term
jeugdhulpverleningsplan gebruikt. De jeugdhulpverantwoordelijke stelt
het jeugdhulpverleningsplan op en moet daarbij altijd een andere
deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, raadplegen.
Verschil met de Wzd is hier dat de jeugdhulpverantwoordelijke die
deskundige niet hoeft te raadplegen indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is. Het aantal
gekwalificeerde gedragswetenschappers werkzaam in de gesloten
jeugdhulp is beperkt en met de gekozen werkwijze wordt in ieder geval
bewerkstelligd dat altijd een deskundige met de juiste kwalificaties
oordeelt over de benodigde jeugdhulp en eventuele vrijheidsbeperkende
maatregelen. Alleen een deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, mag beslissen over het opnemen van vrijheidsbeperkende
maatregelen in het hulpverleningsplan.
In de Wzd en de Wvggz is voorzien in een Wzd-functionaris respectievelijk
een geneesheer-directeur. Op het gebied van jeugdhulp worden de taken
en de rol, die de Wzd-functionaris en de geneesheer-directeur heeft, door
de gekwalificeerde gedragswetenschapper en de directeur van de
jeugdhulpinstelling vervuld. In de Jeugdwet is de eindverantwoordelijkheid voor jeugdhulp neergelegd bij de jeugdhulpaanbieder. In de
jeugdhulpinstellingen worden meerdere disciplines betrokken bij het
nemen van kernbeslissingen. Hierdoor wordt de juiste kennis betrokken
en wordt voorkomen dat eenzijdig naar de problematiek wordt gekeken.
De gekwalificeerde gedragswetenschapper beslist wanneer vrijheidsbeperkende maatregelen bij een specifieke jeugdige noodzakelijk zijn en
draagt er zorg voor dat die vrijheidsbeperkende maatregelen zo spoedig
mogelijk worden afgebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

41

In plaats van een crisismaatregel (Wvggz) of inbewaringstelling (Wzd) die
de burgemeester voor drie dagen kan opleggen, alsmede de machtiging
tot voortzetting van deze twee mogelijkheden voor drie respectievelijk zes
weken om iemand met spoed gedwongen zorg te kunnen verlenen, kent
de Jeugdwet de spoedmachtiging. De spoedmachtiging op grond van de
Jeugdwet heeft een duur van ten hoogste vier weken. Een verschil tussen
de crisismaatregel enerzijds en de inbewaringstelling en spoedmachtiging
anderzijds is dat de laatste twee slechts zien op de opname en een
crisismaatregel ook andere zorgvormen kan behelzen. Het wetsvoorstel
brengt geen wijzigingen aan in de typen machtigingen die door de
kinderrechter verleend kunnen worden in het kader van jeugdhulp.
Ten slotte hebben de op grond van de Wzd en de Wvggz ingestelde
klachtencommissies tevens de mogelijkheid een schadevergoeding toe te
kennen. De op grond van de Jeugdwet ingestelde klachtencommissie
hebben die mogelijkheid niet. Indien die klachtencommissie de klacht
gegrond verklaart, kan de commissie wel bepalen dat enige tegemoetkoming, die geldelijk van aard kan zijn, geboden is en deze tegemoetkoming vaststellen. Daarnaast kan door middel van een rechterlijke
procedure om een schadevergoeding bij de civiele rechter verzocht
worden.
81. De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nader kan
toelichten waarom de gesloten jeugdhulp geharmoniseerd wordt met de
JJI’s en niet met de Wvggz en/of Wzd. Zij vragen tevens waarom de
koppeling wordt gemaakt met straf voor de jongere, in plaats van met
zorg voor de jongere.
Ik hecht eraan te benadrukken dat het wetsvoorstel, anders dan de
consultatieversie, geen koppeling legt met justitiële jeugdinrichtingen.
Met het wetsvoorstel wordt juist aangesloten bij de Wvggz en de Wzd.
Daarom worden met dit wetsvoorstel het nee, tenzij-beginsel en de
jeugdhulpverantwoordelijke naar analogie van de Wzd en de Wvggz
geïntroduceerd. Ook de vormen van dwang die toegepast mogen worden
op basis van de Jeugdwet en het onderhavige wetsvoorstel komen
overeen met de vormen van gedwongen zorg die zijn toegestaan op
grond van de Wvggz en de Wzd. De in het wetsvoorstel opgenomen
regeling voor de vertrouwenspersoon komt (in de kern) overeen met de
wijze waarop dat is vormgegeven in de Wzd en de Wvggz.
Kort gezegd, in het wetsvoorstel wordt geen koppeling gelegd met straf
voor jongeren. Vrijheidsbeperkende maatregelen mogen nooit worden
toegepast met het doel een jeugdige te straffen. Ook mogen jeugdigen
niet worden gestraft als zij zich verzetten tegen bijvoorbeeld het doen van
urinecontrole. Ook op grond van de huidige Jeugdwet is dat niet
toegestaan.
82. De leden van de D66-fractie vinden het positief om te vernemen dat bij
de regels zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel is getracht aan te sluiten bij
de regels ten aanzien van gedwongen zorg in de Wvggz en in de Wzd. Kan
de regering uiteenzetten wat in vergelijkbare gevallen de overeenkomsten
en verschillen zijn in de wettelijke voorschriften tussen de Jeugdwet
enerzijds en de Wvggz en Wzd anderzijds? Kan de regering daarnaast
uiteenzetten wat de reden is voor de eventuele verschillen tussen de
genoemde twee wetten en de voorstellen in het wetsvoorstel? Waarom
bestaat er bijvoorbeeld in de Jeugdwet geen vergelijkbare functie zoals de
Wzd-functionaris in de Wzd?
Rechtsbescherming en het versterken van de rechtspositie staat in het
wetsvoorstel voorop, net als in de Wvggz en de Wzd. Met het
wetsvoorstel is voor veel onderdelen aangesloten bij de Wvggz en de
Wzd, maar de rechtspositie van de jeugdige op basis van het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

42

is niet geheel hetzelfde geregeld als in de Wvggz of de Wzd omdat de
betrokken doelgroep anders is. Bij de vormgeving is namelijk rekening
gehouden met de wijze waarop jeugdhulp wordt verleend en de specifieke
problematiek van de betroken jeugdigen. Ten aanzien van een aantal
andere onderdelen is aangesloten bij de al bestaande werkwijzen op
grond van de Jeugdwet. Een voorbeeld is de terminologie. Dwang wordt
in de Wvggz aangeduid met de term verplichte zorg en in de Wzd met
onvrijwillige zorg. In onderhavig wetsvoorstel wordt de term vrijheidsbeperkende maatregelen gebruikt. Dat is de term die op dit moment wordt
gebruikt in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet. De vormen van dwang die
mogen worden toegepast op basis van dit wetsvoorstel zijn in principe
dezelfde als in de Wvggz en Wzd.
Een ander verschil tussen de Wvggz enerzijds en Wzd en het wetsvoorstel
anderzijds, is dat het wetsvoorstel niet de vorm van ambulante dwang
kent. Echter, de Jeugdwet bevat wel het instrument van de voorwaardelijke machtiging. Die voorwaardelijke machtiging heeft in de praktijk veel
gelijkenissen met de wijze waarop ambulante gedwongen zorg op grond
van de Wvggz of de Wzd wordt ingezet: wanneer betrokkene onder de
Wvggz of de Wzd bijvoorbeeld gedwongen medicatie in de thuissituatie
kan ontvangen, kan daarmee mogelijk een zwaardere vorm van dwang,
zoals gedwongen opname, uitblijven. Als er sprake is van een situatie
waarin een jeugdige ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft en
er daarbij sprake is van onttrekking aan de benodigde jeugdhulp, lijkt
ambulante jeugdhulp veelal niet meer mogelijk. Ondanks dat opname
voor deze jeugdigen dan vaak noodzakelijk is geworden, bevat de
Jeugdwet de mogelijkheid van een voorwaardelijke machtiging. Als de
jeugdige zich houdt aan de voorwaarden hoeft geen opname plaats te
vinden. In het geval van een voorwaardelijke machtiging kunnen tevens
dwangmaatregelen worden toegepast, bijvoorbeeld urinecontroles als het
gaat om een jeugdige met drugsproblematiek.
In het geval van verplichte geestelijke gezondheidszorg op grond van de
Wvggz moeten alle vormen van dwang die noodzakelijk zijn voor een
betrokken persoon vooraf door de rechter worden getoetst. De zorgverantwoordelijke beslist over de daadwerkelijke toepassing. Voor personen
die onder de reikwijdte van de Wzd vallen, wordt het verlenen van dwang
beslist aan de hand van het zogeheten stappenplan. De wijze waarop op
grond van de Jeugdwet wordt besloten tot dwang is in veel opzichten
vergelijkbaar met de Wzd. Net als bij de Wzd is een rechterlijke
machtiging noodzakelijk voor een gedwongen opname. Vervolgens
worden de overige eventueel benodigde vormen van dwang, in de
Jeugdwet «vrijheidsbeperkende maatregelen» genoemd, opgenomen in
het zorgplan. In het geval van de Jeugdwet wordt daarvoor de term
jeugdhulpverleningsplan gebruikt. De jeugdhulpverantwoordelijke stelt
het jeugdhulpverleningsplan op en moet daarbij altijd een andere
deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, raadplegen.
Verschil met de Wzd is hier dat de jeugdhulpverantwoordelijke die
deskundige niet hoeft te raadplegen indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is. Het aantal
gekwalificeerde gedragswetenschappers werkzaam in de gesloten
jeugdhulp is beperkt en met de gekozen werkwijze wordt in ieder geval
bewerkstelligd dat altijd een deskundige met de juiste kwalificaties
oordeelt over de benodigde jeugdhulp en eventuele vrijheidsbeperkende
maatregelen. Alleen een deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, mag beslissen over het opnemen van vrijheidsbeperkende
maatregelen in het hulpverleningsplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

43

In de Wzd en de Wvggz is voorzien in een Wzd-functionaris respectievelijk
een geneesheer-directeur. Op het gebied van jeugdhulp worden de taken
en de rol, die de Wzd-functionaris en de geneesheer-directeur heeft, door
de gekwalificeerde gedragswetenschapper en de directeur van de
jeugdhulpinstelling vervuld. In de Jeugdwet is de eindverantwoordelijkheid voor jeugdhulp neergelegd bij de jeugdhulpaanbieder. In de
jeugdhulpinstellingen worden meerdere disciplines betrokken bij het
nemen van kernbeslissingen. Hierdoor wordt de juiste kennis betrokken
en wordt voorkomen dat eenzijdig naar de problematiek wordt gekeken.
De gekwalificeerde gedragswetenschapper beslist wanneer vrijheidsbeperkende maatregelen bij een specifieke jeugdige noodzakelijk zijn en
draagt er zorg voor dat die vrijheidsbeperkende maatregelen zo spoedig
mogelijk worden afgebouwd.
In plaats van een crisismaatregel (Wvggz) of inbewaringstelling (Wzd) die
de burgemeester voor drie dagen kan opleggen, alsmede de machtiging
tot voortzetting van deze twee mogelijkheden voor drie respectievelijk zes
weken om iemand met spoed gedwongen zorg te kunnen verlenen, kent
de Jeugdwet de spoedmachtiging. De spoedmachtiging op grond van de
Jeugdwet heeft een duur van ten hoogste vier weken. Een verschil tussen
de crisismaatregel enerzijds en de inbewaringstelling en spoedmachtiging
anderzijds is dat de laatste twee slechts zien op de opname en een
crisismaatregel ook andere zorgvormen kan behelzen. Het wetsvoorstel
brengt geen wijzigingen aan in de typen machtigingen die door de
kinderrechter verleend kunnen worden in het kader van jeugdhulp.
Ten slotte hebben de op grond van de Wzd en de Wvggz ingestelde
klachtencommissies tevens de mogelijkheid een schadevergoeding toe te
kennen. De op grond van de Jeugdwet ingestelde klachtencommissie
hebben die mogelijkheid niet. Indien die klachtencommissie de klacht
gegrond verklaart, kan de commissie wel bepalen dat enige tegemoetkoming, die geldelijk van aard kan zijn, geboden is en deze tegemoetkoming vaststellen. Daarnaast kan door middel van een rechterlijke
procedure om een schadevergoeding bij de civiele rechter verzocht
worden.
83. De leden van de D66-fractie vragen voorts of is onderzocht of het niet
mogelijk was om instellingen met gesloten jeugdhulp volledig onder de
Wvggz of de Wzd te laten vallen.
De Wzd heeft betrekking op gedwongen zorg voor psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten. De Wvggz heeft betrekking op
gedwongen zorg voor personen met een psychische stoornis. Gesloten
jeugdhulp wordt verleend aan jeugdigen in verband met ernstige opgroeiof opvoedingsproblemen die de ontwikkeling van de jeugdige naar
volwassenheid ernstig belemmeren, en voor wie de opneming en het
verblijf in een gesloten accommodatie noodzakelijk zijn om te voorkomen
dat de jeugdige zich aan deze jeugdhulp onttrekt of daaraan door anderen
wordt onttrokken. Dit kunnen jeugdigen zijn met een psychische stoornis,
met een verstandelijke beperking maar ook jeugdigen die geen
psychische stoornis en ook geen verstandelijke beperking hebben.
84. De leden van de D66-fractie vragen daarnaast welke veranderingen
jeugdigen ondervinden als zij vanuit zorg onder de Jeugdwet overstappen
naar zorg onder de Wvggz en in hoeverre daar overgangsmaatregelen
voor zijn getroffen.
De belangrijkste verandering voor een jeugdige die vanuit een instelling
voor gesloten jeugdhulp overstapt naar een jeugd-ggz instelling is dat de
jeugdige vooral behandeld zal worden voor zijn of haar psychische
problemen en de focus minder zal liggen op ernstige opgroei of opvoed-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

44

problemen. Gedwongen zorg in een ggz-instelling betekent in de praktijk
dat de jeugdige met dezelfde vrijheidsbeperkende maatregelen geconfronteerd kan worden als tijdens het verblijf in een gesloten jeugdhulpinstelling. Zowel de Wvggz als het onderhavige wetsvoorstel gaan bij de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen uit van het «nee,
tenzij-beginsel». Ingeval gedwongen zorg op grond van de Wvggz
noodzakelijk is, dan moet voor die jeugdige een zorgmachtiging op grond
van de Wvggz worden aangevraagd. Een op grond van de Wvggz
afgegeven zorgmachtiging tot opname schorst een eerdere rechterlijke
machtiging op grond van hoofdstuk 6 van de Jeugdwet zodra de
betrokken jeugdige is opgenomen in de ggz-instelling.
85. De leden van de PVV-fractie willen graag een gedetailleerd overzicht
ontvangen waarin is aangegeven hoe de verschillende onderwerpen die
in dit wetsvoorstel geregeld worden, in de Wzd en Wvggz zijn geregeld
(zoals bijvoorbeeld de evaluatie van het hulpverleningsplan). Genoemde
leden vragen de regering daarbij deze verschillen duidelijk aan te geven
en te motiveren.
Rechtsbescherming en het versterken van de rechtspositie staat in het
wetsvoorstel voorop, net als in de Wvggz en de Wzd. Met het
wetsvoorstel is voor veel onderdelen aangesloten bij de Wvggz en de
Wzd, maar de rechtspositie van de jeugdige op basis van het wetsvoorstel
is niet geheel hetzelfde geregeld als in de Wvggz of de Wzd omdat de
betrokken doelgroep anders is. Bij de vormgeving is namelijk rekening
gehouden met de wijze waarop jeugdhulp wordt verleend en de specifieke
problematiek van de betroken jeugdigen. Ten aanzien van een aantal
andere onderdelen is aangesloten bij de al bestaande werkwijzen op
grond van de Jeugdwet. Een voorbeeld is de terminologie. Dwang wordt
in de Wvggz aangeduid met de term verplichte zorg en in de Wzd met
onvrijwillige zorg. In onderhavig wetsvoorstel wordt de term vrijheidsbeperkende maatregelen gebruikt. Dat is de term die op dit moment wordt
gebruikt in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet. De vormen van dwang die
mogen worden toegepast op basis van dit wetsvoorstel zijn in principe
dezelfde als in de Wvggz en Wzd.
Een ander verschil tussen de Wvggz en Wzd enerzijds en het wetsvoorstel
anderzijds, is dat het wetsvoorstel niet de vorm van ambulante dwang
kent. Echter, de Jeugdwet bevat wel het instrument van de voorwaardelijke machtiging. Die voorwaardelijke machtiging heeft in de praktijk veel
gelijkenissen met de wijze waarop ambulante gedwongen zorg op grond
van de Wvggz of de Wzd wordt ingezet: wanneer betrokkene onder de
Wvggz of de Wzd bijvoorbeeld gedwongen medicatie in de thuissituatie
kan ontvangen, kan daarmee mogelijk een zwaardere vorm van dwang,
zoals gedwongen opname, uitblijven. Als er sprake is van een situatie
waarin een jeugdige ernstige opgroei- of opvoedingsproblemen heeft en
er daarbij sprake is van onttrekking aan de benodigde jeugdhulp, lijkt
ambulante jeugdhulp veelal niet meer mogelijk. Ondanks dat opname
voor deze jeugdigen dan vaak noodzakelijk is geworden, bevat de
Jeugdwet de mogelijkheid van een voorwaardelijke machtiging. Als de
jeugdige zich houdt aan de voorwaarden hoeft geen opname plaats te
vinden. In het geval van een voorwaardelijke machtiging kunnen tevens
dwangmaatregelen worden toegepast, bijvoorbeeld urinecontroles als het
gaat om een jeugdige met drugsproblematiek.
In het geval van verplichte geestelijke gezondheidszorg op grond van de
Wvggz moeten alle vormen van dwang die noodzakelijk zijn voor een
betrokken persoon vooraf door de rechter worden getoetst. De zorgverantwoordelijke beslist over de daadwerkelijke toepassing. Voor personen
die onder de reikwijdte van de Wzd vallen, wordt het verlenen van dwang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

45

beslist aan de hand van het zogeheten stappenplan. De wijze waarop op
grond van de Jeugdwet wordt besloten tot dwang is in veel opzichten
vergelijkbaar met de Wzd. Net als bij de Wzd is een rechterlijke
machtiging noodzakelijk voor een gedwongen opname. Vervolgens
worden de overige eventueel benodigde vormen van dwang, in de
Jeugdwet «vrijheidsbeperkende maatregelen» genoemd, opgenomen in
het zorgplan. In het geval van de Jeugdwet wordt daarvoor de term
jeugdhulpverleningsplan gebruikt. De jeugdhulpverantwoordelijke stelt
het jeugdhulpverleningsplan op en moet daarbij altijd een andere
deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, raadplegen.
Verschil met de Wzd is hier dat de jeugdhulpverantwoordelijke die
deskundige niet hoeft te raadplegen indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is. Het aantal
gekwalificeerde gedragswetenschappers werkzaam in de gesloten
jeugdhulp is beperkt en met de gekozen werkwijze wordt in ieder geval
bewerkstelligd dat altijd een deskundige met de juiste kwalificaties
oordeelt over de benodigde jeugdhulp en eventuele vrijheidsbeperkende
maatregelen. Alleen een deskundige, de gekwalificeerde gedragswetenschapper, mag beslissen over het opnemen van vrijheidsbeperkende
maatregelen in het hulpverleningsplan.
In de Wzd en de Wvggz is voorzien in een Wzd-functionaris respectievelijk
een geneesheer-directeur. Op het gebied van jeugdhulp worden de taken
en de rol, die de Wzd-functionaris en de geneesheer-directeur heeft, door
de gekwalificeerde gedragswetenschapper en de directeur van de
jeugdhulpinstelling vervuld. In de Jeugdwet is de eindverantwoordelijkheid voor jeugdhulp neergelegd bij de jeugdhulpaanbieder. In de
jeugdhulpinstellingen worden meerdere disciplines betrokken bij het
nemen van kernbeslissingen. Hierdoor wordt de juiste kennis betrokken
en wordt voorkomen dat eenzijdig naar de problematiek wordt gekeken.
De gekwalificeerde gedragswetenschapper beslist wanneer vrijheidsbeperkende maatregelen bij een specifieke jeugdige noodzakelijk zijn en
draagt er zorg voor dat die vrijheidsbeperkende maatregelen zo spoedig
mogelijk worden afgebouwd.
In plaats van een crisismaatregel (Wvggz) of inbewaringstelling (Wzd) die
de burgemeester voor drie dagen kan opleggen, alsmede de machtiging
tot voortzetting van deze twee mogelijkheden voor drie respectievelijk zes
weken om iemand met spoed gedwongen zorg te kunnen verlenen, kent
de Jeugdwet de spoedmachtiging. De spoedmachtiging op grond van de
Jeugdwet heeft een duur van ten hoogste vier weken. Een verschil tussen
de crisismaatregel enerzijds en de inbewaringstelling en spoedmachtiging
anderzijds is dat de laatste twee slechts zien op de opname en een
crisismaatregel ook andere zorgvormen kan behelzen. Het wetsvoorstel
brengt geen wijzigingen aan in de typen machtigingen die door de
kinderrechter verleend kunnen worden in het kader van jeugdhulp.
Ten slotte hebben de op grond van de Wzd en de Wvggz ingestelde
klachtencommissies tevens de mogelijkheid een schadevergoeding toe te
kennen. De op grond van de Jeugdwet ingestelde klachtencommissie
hebben die mogelijkheid niet. Indien die klachtencommissie de klacht
gegrond verklaart, kan de commissie wel bepalen dat enige tegemoetkoming, die geldelijk van aard kan zijn, geboden is en deze tegemoetkoming vaststellen. Daarnaast kan door middel van een rechterlijke
procedure om een schadevergoeding bij de civiele rechter verzocht
worden.
86. Tevens willen de leden van de PVV-fractie een overzicht ontvangen van
de elementen welke uit het oorspronkelijke voorstel geschrapt zijn en
welke elementen gehandhaafd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

46

Het klopt dat een aantal onderdelen die in de consultatieversie van het
wetsvoorstel waren opgenomen niet langer deel uit maken van het
onderhavige wetsvoorstel. Daarnaast zijn een aantal onderdelen
aangepast en een aantal nieuwe onderdelen opgenomen. De meeste
aanpassingen hebben plaatsgevonden om de rechtspositie van de
jeugdigen verder te versterken. Daarnaast bleek een aantal onderdelen
niet langer noodzakelijk omdat het ingediende wetsvoorstel nog
uitsluitend een wijziging van de Jeugdwet behelst. Het betreft onderdelen
die al in de Jeugdwet zijn opgenomen, betrekking hebben op de
Jeugdwet in het algemeen en derhalve buiten de reikwijdte van het
wetsvoorstel vallen of die uitsluitend samenhingen met justitiële
jeugdinrichtingen. Het geconsulteerde wetsvoorstel had betrekking op
zowel gesloten jeugdhulp als justitiële jeugdinrichtingen. Uit de consultatiereacties kwam naar voren dat er inmiddels geen draagvlak meer is voor
een wet met die reikwijdte.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat een jeugdige op eigen verzoek
tijdelijk in een afzonderlijke en veilige ruimte, anders dan de eigen kamer,
kan verblijven. Deze bepaling was niet opgenomen in het geconsulteerde
wetsvoorstel en is op verzoek van jeugdigen in het wetsvoorstel
opgenomen. De huidige Jeugdwet staat een dergelijke mogelijkheid niet
in de weg en ook nu kunnen jeugdigen dit aangeven wanneer zij zijn
opgenomen. Verschil is echter dat met de introductie van deze bepaling
de jeugdhulpaanbieders ervoor moeten gaan zorgen dat een dergelijke
ruimte daadwerkelijk ter beschikking wordt gesteld. Daarbij is in het
wetsvoorstel een grondslag opgenomen dat nadere regels gesteld
worden over die afzonderlijke en veilige ruimte.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was opgenomen dat in de accommodatie toezicht kon worden uitgeoefend ten behoeve van de ordelijke gang
van zaken en de veiligheid in de accommodatie. Dit wordt niet langer
mogelijk gemaakt. Het uitoefenen van toezicht vormt een vrijheidsbeperking en in het huidige wetsvoorstel is het uitoefenen van toezicht
opgenomen als vrijheidsbeperkende maatregel. Het mag dus niet in zijn
algemeenheid wordt uitgeoefend en moet altijd voldoen aan alle
voorwaarden die worden gesteld aan het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Voorts is thans toegevoegd dat indien een beslissing tot toepassing van
een vrijheidsbeperkende maatregel wordt genomen, de jeugdige
geïnformeerd moet worden over de klachtwaardigheid ervan en over de
mogelijkheid van advies en bijstand van een vertrouwenspersoon.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was insluiting in de eigen kamer
opgenomen als mogelijke vrijheidsbeperkende maatregel. Hoewel in
eerste instantie werd gedacht dat dit een minder ingrijpende maatregel
zou vormen dan insluiting in een afzonderlijke, daarvoor bestemde
ruimte, bleek uit de consultatiereacties dat deze maatregel juist schadelijk
kan uitpakken. De eigen kamer van de jeugdige moet een voor de
jeugdige veilige ruimte zijn en blijven. Daaraan kan afbreuk worden
gedaan door insluiting in die kamer toe te staan.
Het insluiten van jeugdigen in een afzonderlijke ruimte wordt op basis van
het huidige wetsvoorstel nog wel toegestaan, echter alleen in noodsituaties en alleen in geval van jeugdigen vanaf 12 jaar. Op grond van de
huidige Jeugdwet is insluiten toegestaan bij alle jeugdigen voor een
periode van maximaal zeven dagen. Met bijgevoegde nota van wijziging
wordt de maximale termijn van insluiting teruggebracht tot één dag met
daarbij de mogelijkheid om dat eenmaal te verlengen met ten hoogste
nog een dag. Dit laatste is slechts mogelijk indien een gekwalificeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

47

gedragswetenschapper oordeelt dat er nog steeds sprake is van een
noodsituatie en dat de insluiting noodzakelijk en geschikt is om die
noodsituatie af te wenden.
Ten aanzien van bezoek aan opgenomen jeugdigen was er eerder in
voorzien dat indien ouders, stiefouders, de voogd of pleegouders
vanwege dringende verplichtingen of belemmeringen niet in staat zijn de
jeugdige op de in de huisregels vastgestelde tijden en plaatsen te
bezoeken, zij buiten deze tijden daartoe in de gelegenheid moeten worden
gesteld. Dit was niet opgenomen in het ingediende wetsvoorstel. Met
bijgevoegde nota van wijziging is deze bepaling weer teruggebracht in het
wetsvoorstel.
Ook was opgenomen dat uiterlijk binnen zeven dagen een klacht
ingediend moest worden tegen een beslissing tot toepassing van een
vrijheidsbeperkende maatregel. Dit is gewijzigd in een redelijke termijn,
net zoals dat nu het geval is op grond van de huidige Jeugdwet. Het is
niet altijd mogelijk voor een jeugdige om binnen een korte termijn als
zeven dagen een klacht in te dienen. Verder bevatte het geconsulteerde
wetsvoorstel de bepaling dat een jeugdige gedurende ten minste
gemiddeld acht en een half uur per dag door de week en gedurende ten
minste gemiddeld zes uur per dag in het weekeinde moest deelnemen aan
gemeenschappelijke activiteiten. Hieronder werd ook het volgen van
onderwijs begrepen. In het wetsvoorstel is niet langer opgenomen dat
jeugdigen moeten deelnemen aan gemeenschappelijk activiteiten.
Overigens blijft wel altijd de onderwijsplicht gelden. In het wetsvoorstel is
thans opgenomen dat een jeugdhulpaanbieder ervoor moet zorgen dat
een jeugdige ten minste gedurende zes uur per dag de mogelijkheid krijgt
om deel te nemen aan onderwijs dat aansluit bij diens leerbehoefte,
andere activiteiten in het kader van pedagogische vorming en gemeenschappelijke activiteiten. Hiermee wordt beter tot uitdrukking gebracht dat
een jeugdige er zelf voor mag kiezen niet deel te nemen aan een gemeenschappelijke activiteit. Het aantal uren is teruggebracht naar ten minste
zes omdat er ook voldoende tijd en ruimte moet zijn voor jeugdigen om
eigen hobby’s en sportactiviteiten te kunnen doen. Het geven van die
ruimte past tevens in het streven het leefklimaat in de gesloten accommodaties minder repressief te maken als nu ervaren wordt.
In het geconsulteerde voorstel was opgenomen dat jeugdigen in een
groep verblijven van ten minste twee personen. Het wetsvoorstel bevat
geen minimale groepsgrootte. In de praktijk doen jeugdigen vaak
activiteiten binnen een groep. De grootte van die groep wordt overgelaten
aan de jeugdhulpaanbieder. Die kan het beste beoordelen welke groepsgrootte voor de betrokken jeugdigen het beste is. Dit kan ook betekenen
dat juist een individueel programma wordt aangeboden. Kortom, door
niet langer een minimale groepsgrootte te verplichten, kan ook hier
maatwerk worden geboden.
Verder was eerder opgenomen dat het hulpverleningsplan voor de
jeugdige binnen drie weken na opname vastgesteld moet worden. In het
onderhavige wetsvoorstel is daarvoor een langere termijn opgenomen, te
weten zes weken. Op grond van artikel 4.1.3 van de Jeugdwet wordt ook
voor hulpverleningsplannen buiten de gesloten jeugdhulp een maximale
termijn van zes weken aangehouden. Los daarvan is het juist van belang
dat het hulpverleningsplan weloverwogen wordt vastgesteld, waarbij
onder meer voldoende gelegenheid worden geboden aan een jeugdige
om diens wensen en voorkeuren aan te geven. Het is dan ook juist
belangrijk dat er voldoende tijd is om dat plan vast te stellen. Overigens
mogen vrijheidsbeperkende maatregelen niet worden toegepast zolang er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

48

geen hulpverleningsplan is vastgesteld, tenzij er sprake is van een
noodsituatie.
De bepaling dat elke twee weken de voortgang van de uitvoering van het
hulpverleningsplan besproken zou moeten worden met de jeugdige is niet
langer opgenomen. Dat is omdat het de bedoeling is dat jeugdverleners
voortdurend de voortgang van de uitvoering in de gaten houden en
continu in contact blijven met de jeugdigen. De bepaling zou ertoe kunnen
leiden dat slechts op officieel aangewezen momenten wordt nagedacht
over de voortgang.
De volgende onderdelen zijn komen te vervallen of aangepast in verband
met de aangepaste reikwijdte van het wetsvoorstel.
Zo was in het geconsulteerde wetsvoorstel inderdaad opgenomen dat een
jeugdige in de gelegenheid gesteld moet worden zijn godsdienst of
levensovertuiging vrij te belijden en te beleven. Deze bepaling was
noodzakelijk voor de jeugdigen die verblijven in een justitiële jeugdinrichting. In de Jeugdwet is dit recht al opgenomen.
Op grond van artikel 4.1.1, tweede lid, van de Jeugdwet moet de
jeugdhulpaanbieder er zorg voor dragen dat in de accommodatie
geestelijke verzorging beschikbaar is, die zoveel mogelijk aansluit bij de
godsdienst of levensovertuiging van de jeugdige of ouder. Jeugdhulpaanbieders zijn daartoe verplicht als het jeugdhulp betreft die verblijf van een
jeugdige of ouder in een accommodatie gedurende ten minste een etmaal
met zich brengt. Deze eis is daarmee tevens van toepassing bij gesloten
accommodaties en er is daarom geen noodzaak om een dergelijke
bepaling nogmaals op te nemen in hoofdstuk 6 van de Jeugdwet.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was voorts opgenomen dat de
directeur regelmatig overlegt met de jeugdigen over zaken die rechtstreeks hun verblijf raken. Dit was overgenomen uit de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen zodat medezeggenschap vanuit de jeugdigen
goed geborgd is. In het geval van jeugdhulp, en daarmee tevens de
gesloten jeugdhulp, is de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen
2018 van toepassing. Daarin is bepaald dat cliënten en hun vertegenwoordigers in de gelegenheid moeten worden gesteld inspraak uit te oefenen
in aangelegenheden die direct van invloed zijn op het dagelijks leven van
de cliënten. Op het terrein van de jeugdhulp is op deze wijze de medezeggenschap reeds goed geborgd en is een apart artikel daarvoor niet
noodzakelijk. Overigens was anders dan in het geconsulteerde
wetsvoorstel in het wetsvoorstel per abuis niet opgenomen dat een
jeugdige na opname zo spoedig mogelijk wordt geïnformeerd over de
medezeggenschapsregeling. Met de nota van wijziging is dat teruggeplaatst in het wetsvoorstel.
Verder bevatte het geconsulteerde wetsvoorstel de mogelijkheid van
bemiddeling bij klachten. In het geval van de jeugdhulp is daarvoor reeds
een mogelijkheid opgenomen in het Besluit Jeugdwet en het artikel in het
wetsvoorstel is daarom komen te vervallen.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was nog opgenomen dat indien de
jeugdige niet de beschikking heeft over kleding en schoeisel, de directeur
daarin zou voorzien. Verder was nog opgenomen dat bij regeling regels
gesteld konden worden over het toekennen van zakgeld. Het verzorgen
van kleding en schoeisel en het eventueel toekennen van zakgeld is echter
een onderwerp dat niet alleen aan de orde kan zijn bij gesloten jeugdhulp,
maar bij alle instellingen waar kinderen verblijven. Momenteel wordt
samen met de VNG en Jeugdzorg Nederland onderzocht op welke wijze
hiermee het beste binnen de jeugdhulp kan worden omgegaan. Omdat
het onderwerp van belang is voor jeugdigen in alle instellingen past een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

49

eventuele regeling niet binnen de reikwijdte van dit wetsvoorstel dat
uitsluitend ziet op gesloten jeugdhulp.
Het geconsulteerde wetsvoorstel introduceerde drie soorten regimes, te
weten een beperkt gesloten regime, een gesloten regime, en een hoog
beveiligd gesloten regime. De mogelijke introductie van meerdere
regimes stuitte op veel weerstand. In het beperkt gesloten regime zouden
minder vrijheidsbeperkende maatregelen toegepast mogen worden dan in
de andere regimes. Tijdens de consultatie werd naar voren gebracht dat
dit zou leiden tot extra overplaatsingen op het moment dat toch meer
maatregelen nodig zouden zijn. Daarnaast zou een verdeling in regimes
maatwerk in de weg staan. Derhalve wordt in het wetsvoorstel niet langer
een onderscheid gemaakt in regimes en daarbij behorende mogelijkheden
van vrijheidsbeperkende maatregelen. Extra overplaatsingen en gebrek
aan mogelijkheden voor maatwerk zijn niet in het belang van jeugdigen.
Indien een jeugdhulpinstelling zich registreert als gesloten accommodatie
is het toegestaan om alle in het wetsvoorstel opgenomen vrijheidsbeperkende maatregelen toe te passen. Bij iedere maatregel moet wel telkens
voldaan worden aan de eisen van het nee, tenzij-beginsel.
Alle maatregelen die eerder waren opgenomen in het zogeheten derde
regime zijn komen te vervallen, aangezien deze artikelen uitsluitend
betrekking hadden op jeugdigen die zijn opgenomen in een justitiële
jeugdinrichting. Ook het hoofdstuk dat zag op disciplinaire straffen is
komen te vervallen omdat de reikwijdte van het huidige wetsvoorstel is
beperkt tot gesloten jeugdhulp.
Het geconsulteerde wetsvoorstel bevatte een directeur als functionaris die
over verschillende zaken kon beslissen. In de jeugdhulpsector werd
aangegeven dat een dergelijke werkwijze te weinig flexibiliteit zou bieden.
Het is gebruikelijk dat de jeugdhulpaanbieder eindverantwoordelijk is. In
justitiële jeugdinrichtingen is er altijd sprake van een directeur. Doordat
besloten is het wetsvoorstel alleen nog betrekking te laten hebben op
gesloten jeugdhulp, was er niet langer de noodzaak of wens om de
directeur als specifieke functionaris op te nemen.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was opgenomen dat de directeur of
een jeugdhulpverantwoordelijke een jeugdige aanwijzingen kan geven
voor zover die noodzakelijk zijn in het belang van de veiligheid en orde in
de gesloten accommodatie of de met de jeugdhulp beoogde doelen, en
dat een jeugdige verplicht is de aanwijzingen op te volgen. Dit is niet
opgenomen in het huidige wetsvoorstel. Ook dat een jeugdige voor ten
hoogste een uur uitgesloten kon worden van het verblijf in de groep of
van gemeenschappelijke activiteiten indien het gedrag van een jeugdige
verstorend is, maakt niet meer deel uit van het wetsvoorstel. Het betrof
mogelijkheden die thans zijn opgenomen in de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen. Binnen de jeugdhulp is er geen noodzaak om formele
aanwijzingen te geven. In gesloten accommodaties wordt in de praktijk
regelmatig aan jeugdigen gevraagd om iets te doen wat niet specifiek in
het hulpverleningsplan is opgenomen, bijvoorbeeld om dingen op te
ruimen in de keuken. In het kader van goed met elkaar omgaan, is het dan
uiteraard de bedoeling dat de jeugdige daar gehoor aan geeft. Er is echter
geen sprake van formele aanwijzingen die moeten worden opgevolgd.
In het geconsulteerde wetsvoorstel was bepaald dat een vrijheidsbeperkende maatregel er ook op gericht mocht zijn om de orde in de accommodatie te handhaven, strafbare feiten te voorkomen of op te sporen, de
vrijheidsbeneming ongestoord ten uitvoer te leggen dan wel om een op
grond van het Wetboek van Strafvordering of de Wet DNA-onderzoek bij
veroordeelden door de officier van justitie of de rechter-commissaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

50

genomen beslissing uit te voeren. In het huidige wetsvoorstel zijn deze
gronden voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen niet
langer opgenomen. Dit vloeit eveneens voort uit het feit dat het
wetsvoorstel niet langer betrekking heeft op justitiële jeugdinrichtingen.
Het geconsulteerde wetsvoorstel voorzag, indien zou worden gekozen
voor het in dat voorstel opgenomen tweede regime, in de mogelijkheid
om zogeheten fysiek ingrijpen toe te passen. Daarmee werd fysiek
ingrijpen bedoeld dat verder gaat dan het vastpakken of vastpakken en
vasthouden. Dit onderdeel is niet langer opgenomen in het wetsvoorstel
als gevolg van de keus dat het wetsvoorstel niet langer van toepassing is
op jeugdigen die worden opgenomen in een justitiële jeugdinrichting.
De artikelen die zien op gegevensverwerking zijn aangepast in die zin dat
die artikelen die betrekking hadden op gegevensverwerkingen in justitiële
jeugdinrichtingen en op gegevensuitwisseling tussen jeugdhulpinstellingen en justitiële jeugdinrichtingen niet zijn opgenomen in het huidige
wetsvoorstel. Ten slotte was ook het hoofdstuk dat zag op toezicht en
handhaving niet langer noodzakelijk, nu het huidige wetsvoorstel slechts
betrekking heeft op gesloten jeugdhulp en de nieuwe artikelen ten aanzien
van gesloten jeugdhulp deel zullen uitmaken van de Jeugdwet. De al
geldende regels voor toezicht en handhaving van de Jeugdwet zijn van
toepassing op hoofdstuk 6 van de Jeugdwet en dit wetsvoorstel brengt
daarin geen verandering.
5. Gevolgen en regeldrukeffecten
87. De leden van de D66-fractie verwijzen naar de wetsbehandeling van de
Wvggz en Wzd waarbij snel na de inwerkingtreding ervan reparatiewetgeving moest worden ingediend om de administratieve lasten te beperken
en deze wetten goed uitvoerbaar te maken. Kan de regering aangeven of
de lessen van deze reparatiewetgeving en de daarbij aangenomen
amendementen zijn meegenomen in het onderhavige wetsvoorstel en zo
ja, op welke manier?
De lessen van de reparatiewetgeving voor de Wvggz en de Wzd zijn zeker
meegenomen in dit wetsvoorstel. Zo bevat het wetsvoorstel niet de eis
van een voorafgaande schriftelijke beslissing van de jeugdhulpverantwoordelijke bij het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen in
noodsituaties, zoals dat eerder wel was opgenomen in de Wzd. Veel
wijzigingen van de reparatiewetgeving van de Wvggz en Wzd zijn niet van
toepassing omdat ze bijvoorbeeld betrekking hebben op procedures
rondom machtigingen en het bepalen van de wilsbekwaamheid. Onderhavig wetvoorstel ziet primair op het versterken van de rechtspositie van
jeugdigen bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen.
88. De leden van de D66-fractie vragen of ook is gekeken hoe tegelijkertijd
de administratieve lastendruk kon worden verminderd voor deze
professionals ter compensatie van de stijging van die lastendruk als
gevolg van dit wetsvoorstel.
Onderzoeksbureau Significant is gevraagd om de lastendruk als gevolg
van dit wetsvoorstel in kaart te brengen. Uit hun onderzoek blijkt dat het
registreren van vrijheidsbeperkende maatregelen de grootste impact op
de administratieve lasten zal hebben. Deze extra registraties zijn echter
noodzakelijk omdat daarmee meer inzicht ontstaat over wanneer en in
hoeverre dwang wordt toegepast. Op basis van die gegevens kunnen
plannen worden ontwikkeld om dwang verder te beperken. Ten aanzien
van de Jeugdwet in zijn geheel wordt op verschillende vlakken gewerkt
aan het verminderen van lastendruk. In 2019 heeft het traject «[Ont]regel
de Zorg» plaatsgevonden om onnodige lastendruk tegen te gaan. Zo zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

51

er binnen het sociaal domein honderden lokale schrapsessies geweest en
was er specifiek voor jeugd ook een Landelijke Schrapweek Jeugd,
bestaande uit bijeenkomsten in vijf regio’s. Met het project zijn de
volgende mijlpalen behaald:
• Het convenant stoppen met tijdschrijven;
• Goede voorbeelden in kaart van verminderen administratieve lasten;
• Standaardisering informatie-uitwisseling tussen gemeenten en
aanbieders via het Model Prestatiecodes Jeugd.
89. De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van goede
informatie naar de jongeren en ouders, maar willen ook waken voor
een te grote informatiestroom, waardoor betrokkenen geen overzicht
meer hebben en de kern van de zaak mogelijk missen. Zou de regering
kunnen ingaan op de hoeveelheid informatiemomenten die zullen
ontstaan bij een gemiddeld traject voor gesloten jeugdhulp voor
jongeren en voor hun ouders als gevolg van dit wetsvoorstel? Zou de
regering daarnaast kunnen ingaan op de wijze waarop deze communicatie plaatsvindt en of deze getoetst is om goed aan te sluiten op de
wensen van de jongeren en ouders, en of deze communicatie effectief
is om hun rechten goed uit te kunnen oefenen?
De gezinsvoogd of soms onderzoeker van de Raad voor de kinderbescherming informeert jeugdigen en ouders vooraf over de gesloten
plaatsing van een jeugdige en zij worden betrokken bij de besluitvorming
hieromtrent. Het uitgangspunt is dat jeugdigen en ouders zoveel als
mogelijk worden geïnformeerd en betrokken. Zo worden de jeugdige en
de ouders geïnformeerd over de reden en het voornemen om een verzoek
tot gesloten plaatsing in te dienen. De mening van de jeugdige en de
ouders wordt ook betrokken bij de besluitvorming. Zodra het besluit is
genomen om een verzoek tot gesloten plaatsing in te dienen, worden de
jeugdige en diens ouders geïnformeerd over de redenen, hoe het
(eventuele) proces bij de rechtbank eruitziet en welke rechten jeugdige en
ouders hebben. Nadat de kinderrechter uitspraak heeft gedaan, bespreekt
de gezinsvoogd de beslissing met de jeugdige en de ouders en krijgen zij
informatie over het vervolg. In situaties waarin onverwijld moet worden
ingegrepen, kunnen de momenten waarop jeugdigen en ouders worden
geïnformeerd afwijken.
Bij opname in een gesloten jeugdhulpaccommodatie informeert de
jeugdhulpverantwoordelijke de jeugdige mondeling en schriftelijk over de
geldende huisregels, de klachtenregeling, de mogelijkheden een
vertrouwenspersoon in te schakelen en de medezeggenschapsregeling.
Verder moeten de jeugdigen altijd mondeling en schriftelijk informatie
krijgen over de beslissing om een vrijheidsbeperkende maatregel toe te
passen.
De jeugdhulpaanbieder informeert de ouders indien de jeugdige niet
onder toezicht is gesteld of de pleegouders, als de jeugdige tijdelijk wordt
overgeplaatst of als insluiting wordt toegepast. Ook worden zij geïnformeerd wanneer de jeugdige wordt verplicht om deel te nemen aan
jeugdhulpverleningsprogramma’s of wanneer deze geneeskundige
behandelingen moet ondergaan. Ieder half jaar ontvangen zij een
rapportage over de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Ingeval van jeugdigen van zestien jaar en ouder is voorafgaand aan het
informeren van ouders, pleegouders of de gecertificeerde instelling de
instemming van de jeugdige vereist.
Tijdens het ontwerpen van dit wetsvoorstel ben ik met verschillende
betrokkenen in gesprek geweest, waaronder jongeren. Hierbij is ook
gesproken over de (behoefte aan) informatievoorziening tijdens de
opname. Mede naar aanleiding van die gesprekken is in het wetsvoorstel
opgenomen dat jeugdigen schriftelijk geïnformeerd moeten worden over
beslissingen tot toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

52

90. De leden van de D66-fractie vragen tenslotte naar de randvoorwaarden
waarmee dit wetsvoorstel goed uitvoerbaar is. Is dat overal in Nederland
realistisch, kijkend naar de tekorten aan mensen en middelen bij veel
jeugdzorginstellingen? Hoe zijn die tekorten meegenomen in de
uitvoering van dit wetsvoorstel?
Er is sprake van een krappe arbeidsmarkt. Dit is en blijft ook de komende
periode een van de grootste uitdagingen in de jeugdhulp. Het is een
complex vraagstuk dat niet op korte termijn is opgelost. De Ministeries
van VWS en JenV werken samen met de VNG, jeugdhulpaanbieders,
beroepsverenigingen en de vakbonden aan het vergroten van de
aantrekkelijkheid van werken in de jeugdhulp voor potentiële jeugdhulpmedewerkers, aan het aanpakken van arbeidsmarktknelpunten, het
behoud van personeel en het aantrekken van nieuw personeel.
Het terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
vraagt voldoende geschoold personeel. Daarnaast is continuïteit in de
personele bezetting van invloed op de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen. Continuïteit draagt bij aan het scheppen van een
vertrouwensband tussen de medewerkers en de jeugdigen en daarmee
aan het verminderen van de toepassing van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Gelet op de huidige krapte aan goed opgeleide
medewerkers is continuïteit in de personele bezetting dan ook een
aandachtspunt voor de gesloten jeugdhulp. Tegelijkertijd is gebleken dat
ook in deze omstandigheden de instellingen voor gesloten jeugdhulp er
de afgelopen jaren in geslaagd zijn het aantal gedwongen afzonderingen
met 61% terug te dringen, zo bleek uit het eindrapport «Ik laat je niet
alleen».21
Het kabinet heeft in 2021 eenmalig € 5 mln. beschikbaar gesteld voor de
ombouw van de huidige afzonderingsruimten naar kindvriendelijke
ruimten en de ontwikkeling van relationele beveiliging: een werkwijze
waarbij het bieden van veiligheid niet gebaseerd is op hekken of muren
(fysieke beveiliging), maar op de relatie tussen jeugdige en de
medewerker van de jeugdhulpinstelling.22
91. De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de regering erkent dat het
terugdringen van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
vraagt om voldoende geschoold personeel. Ook de Afdeling waarschuwt
dat de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel staat en valt bij voldoende
geschoold personeel, iets waar op dit moment (en de komende jaren) een
groot tekort aan is. De regering noemt dit enkel in één zinnetje een
aandachtspunt, maar wat gaat zij concreet doen om het personeelstekort
in deze sector aan te pakken? Zeker met het oog op de transformatie naar
kleinschalige voorzieningen, waarbij nog meer personeel nodig zal zijn.
Er is sprake van een krappe arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssector en
dat geldt ook voor de jeugdhulp. De inzet, kwaliteit en betrokkenheid van
jeugdhulpprofessionals is cruciaal voor het leveren van zorg voor
jeugdigen en het is de verantwoordelijkheid van werkgevers, opdracht
verlenende gemeenten, brancheverenigingen en het Rijk om te investeren
in voldoende medewerkers in de jeugdhulp.
In de arbeidsmarktaanpak specifiek voor de jeugdhulp werken VWS en
JenV samen met gemeenten en de partijen in het veld aan het vergroten
van de aantrekkelijkheid van de jeugdhulp voor potentiële jeugdzorgwerkers, aan het aanpakken van arbeidsmarktknelpunten, het behoud van
personeel en het aantrekken van nieuw personeel. O.a. via projecten van
de Arbeidsmarkttafel werken partijen aan het delen van goede
21
22

Eindrapport-etappe-3-Ik-laat-je-niet-alleen.pdf (jeugdzorgnederland.nl).
Meer informatie is terug te vinden in de Uitgangspuntennotitie Besteding en verdeling € mln.
ombouw separeerruimten die gepubliceerd is op www.jeugdzorgnederland.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

53

voorbeelden en handreikingen op thema’s als o.a. goed werkgeverschap
en inwerken en begeleiden.
Daarnaast zal de Hervormingsagenda Jeugd, die momenteel wordt
opgesteld, ook vanuit het arbeidsmarktperspectief moeten leiden tot
inhoudelijke structurele, lange termijn oplossingen.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport heeft op 13 mei 2022 een
hoofdlijnenbrief over het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt
Zorg & Welzijn (TAZ) gestuurd.23 VWS pakt in het TAZ-programma, samen
met de partijen in het veld – zoals o.a. werkgevers en werknemers,
zorgverzekeraars en beroeps- en brancheverenigingen de uitdagingen op
die er liggen op de arbeidsmarkt zorg en welzijn. De aanpak, inclusief de
bijbehorende financiële middelen, is bedoeld voor de sector zorg en
welzijn, inclusief de jeugdzorg en richt zich op drie programmalijnen:
ruimte voor innovatieve werkvormen; ruimte voor behoud van
medewerkers door goed werkgeverschap en werkplezier; en ruimte voor
leren en ontwikkelen. De Minister voor Langdurige Zorg en Sport stuurt
een verdere uitwerking van het programma TAZ, inclusief een financiële
paragraaf, in het najaar naar de Tweede Kamer. Tot augustus 2023 is er
het huidige SectorplanPlus, dat financieringsmogelijkheden biedt voor
opleidingstrajecten voor individuele zorgaanbieders.
92. De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering het met deze
leden eens is dat het aanpakken van de personeelstekorten de hoogste
prioriteit zou moeten hebben en een absolute voorwaarde is om dit
wetsvoorstel überhaupt uit te voeren. Kan de regering ook de samenhang
schetsen tussen personeelstekorten en het gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen? In hoeverre hangt per locatie het een met het ander
samen? In hoeverre hebben flexcontracten en daardoor steeds wisselende
hulpverleners hier invloed op? Is de regering het met deze leden eens dat
het verschijnen van constant nieuwe gezichten tot een afbreuk aan
vertrouwen kan leiden, en dat deze mogelijk verlatingsangst en trauma tot
gevolg kunnen hebben?
Het aanpakken van de arbeidsmarktproblematiek heeft een hoge prioriteit.
Als iemand zorg nodig heeft, zijn een vertrouwd gezicht en continuïteit
van professionals van groot belang. Tegelijkertijd is niet altijd te
voorkomen dat jeugdigen in het kader van jeugdhulp met meerdere
jeugdhulpverleners te maken krijgen. Als een wisseling van behandelaar
nodig is, dan is het belangrijk dat er tussen de betrokken zorgverleners
een goede overdracht plaatsvindt, zodat de jeugdige hiervan zo min
mogelijk nadelige gevolgen zal hebben. Onderbezetting is geen grond op
basis waarvan vrijheidsbeperkende maatregelen mogen worden
toegepast. Ook de huidige Jeugdwet staat dat niet toe. De krapte aan
medewerkers staat er niet aan in de weg dat veel jeugdhulpaanbieders
actief bezig zijn met het afbouwen van de inzet van vrijheidsbeperkende
maatregelen. Zo hebben jeugdhulpaanbieders grote stappen gezet in het
terugdringen van het aantal insluitingen.
6. Adviezen en consultatie
93. De leden van de VVD-fractie lezen dat de vertrouwenspersoon op
vaste momenten aanwezig is in de gesloten accommodatie en vragen de
regering hoe is gewaarborgd dat de vertrouwenspersoon spreekuur kan
houden in de gesloten accommodaties, zodat de jeugdige hem of haar
daar eventueel kan opzoeken. Zodat de vertrouwenspersoon vrije toegang
heeft indien de jeugdige hiernaar vraagt, en niet enkel op vaste
momenten. De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat hier
23

Kamerstukken II 2021/22, 29 282 nr. 462.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

54

sprake van blijft, daar de behoefte aan spreekuur met een vertrouwenspersoon niet altijd constant is en op het ene moment harder nodig is dan
op het andere moment.
Ik deel de opvatting van de leden van de VVD-fractie dat het belangrijk is
dat de vertrouwenspersoon vrije toegang heeft. Daarin wordt als volgt
voorzien:
• In artikel 4.1.9 van de huidige Jeugdwet is opgenomen dat de
jeugdhulpaanbieder de jeugdigen, ouders en pleegouders tijdig
moeten informeren over de mogelijkheid gebruik te maken van de
diensten van een vertrouwenspersoon. Tevens is daarin de verplichting opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder een vertrouwenspersoon
in de gelegenheid stelt zijn taak uit te oefenen, en dat de jeugdhulpaanbieder er zorg voor moet dragen dat de jeugdigen, ouders en
pleegouders zelfstandig, zonder tussenkomst van derden, contact
kunnen hebben met een vertrouwenspersoon. In het wetsvoorstel is
daarbij opgenomen dat een jeugdige, diens ouders of pleegouders in
de gesloten accommodatie een beroep moeten kunnen doen op een
vertrouwenspersoon. Tevens is opgenomen dat de vertrouwenspersoon, voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak
nodig is, vrije toegang heeft tot de jeugdige en geen toestemming van
derden behoeft om te spreken met de jeugdige. De vertrouwenspersoon is op vaste tijden aanwezig in een instelling en kan daarnaast
altijd, los van die momenten, contact hebben en gesprekken voeren
met een jeugdige.
• In artikel 4.1.4 van het Besluit Jeugdwet is al bepaald dat de vertrouwenspersoon vrije toegang heeft tot de gebouwen, terreinen en
ruimten van jeugdhulpaanbieders waar jeugdigen zich kunnen
bevinden voor zover dit voor een juiste uitoefening van zijn taak nodig
is.
94. In het voorgestelde vijfde lid van artikel 6.2.9 is opgenomen dat de
jeugdhulpverantwoordelijke bij het opstellen van het hulpverleningsplan,
zoveel mogelijk rekening moet houden met de wensen en voorkeuren van
de jeugdige. De leden van de VVD-fractie vragen aan de regering of dit
inhoudt dat het hulpverleningsplan alleen met instemming van de
jeugdige kan worden opgesteld. In artikel 4.1.3 lezen genoemde leden dat
er sprake is van een hulpverleningsplan dat zowel van de jeugdige als van
de ouders overeenstemming behoeft. Is ook de instemming van de
ouders hierbij nodig? De leden van de VVD-fractie wensen hier duidelijkheid over van de regering, daar het hen niet duidelijk is hoe de
artikelen 4.1.3 en 6.2.9 zich tot elkaar verhouden. Het bovenstaande maakt
dat deze leden van mening zijn dat in deze wetswijziging op dit moment
sprake is van onduidelijkheid over de formele positie van de jeugdige.
Tevens is er onduidelijkheid over wat de formele positie is van de
perso(o)n(en) die gezag uitoefenen over de jeugdige. Ook hierover
ontvangen de leden van de VVD-fractie graag een reactie.
In het hulpverleningsplan van een jeugdige die verblijft in een gesloten
accommodatie moet conform het vijfde lid van artikel 6.2.9 zoveel als
mogelijk rekening worden gehouden met de wensen en voorkeuren van
de jeugdige, maar er is geen instemming van de jeugdige vereist.
Hoofdstuk 6 van de Jeugdwet heeft specifiek betrekking op de gesloten
jeugdhulp, die juist nodig is indien de jeugdige ernstige opgroei- en
opvoedingsproblemen heeft en de jeugdige zich onttrekt aan of wordt
onttrokken aan de benodigde jeugdhulp. In dat geval kan jeugdhulp tegen
de wil van de jeugdige of diens ouders aan de orde zijn, als dat noodzakelijk en geschikt is en er tevens geen minder zwaar alternatief kan
worden geboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

55

Artikel 4.1.3 heeft betrekking op het hulpverleningsplan bij vrijwillige
jeugdhulp. In dat geval is overeenstemming met de ouders die het gezag
uitoefenen of van de voogd vereist en met de jeugdige als hij of zij 12 jaar
of ouder is.
95. In het kader van de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
in de open jeugdhulp vragen de leden van de VVD-fractie de regering in
hoeverre maatregelen in de praktijk ook toegepast mogen worden ten
aanzien van jongeren zonder een machtiging voor de gesloten jeugdhulp.
Vrijheidsbeperkende maatregelen zijn maatregelen die tegen de wil van
de jeugdige diens rechten beperken. Dat is alleen toegestaan op basis van
een machtiging gesloten jeugdhulp die alleen in geregistreerde accommodaties voor gesloten jeugdhulp uitgevoerd mag worden. Vrijheidsbeperkende maatregelen zijn derhalve niet toegestaan in open jeugdhulpinstellingen.
96. Ook lezen de leden van de VVD-fractie dat indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf een gekwalificeerde gedragswetenschapper is, de
jeugdhulpverantwoordelijke zelf kan beslissen over de opname van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Wanneer een jeugdhulpverantwoordelijke dus geen gekwalificeerde gedragswetenschapper is, kan deze
jeugdhulpverantwoordelijke geen vrijheidsbeperkende maatregelen
opnemen in een hulpverleningsplan zonder de toestemming van een
gekwalificeerde gedragswetenschapper. De leden van de VVD-fractie
vragen de regering naar aanleiding hiervan hoe de jeugdhulpverantwoordelijke dan wel de verantwoordelijkheid voor toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in het algemeen kan dragen. Graag ontvangen de
leden van de VVD-fractie hier een reactie van de regering op.
De jeugdhulpverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de uitvoering van
de jeugdhulp en de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen in
een gesloten accommodatie. De jeugdhulpverantwoordelijke beoordeelt
dat er sprake is van een concrete situatie waarin een bepaalde maatregel
toegepast mag worden, zoals opgenomen in het hulpverleningsplan van
een jeugdige. Dat is een verantwoordelijkheid die betrekking heeft op de
feitelijke uitvoering van het hulpverleningsplan. Die verantwoordelijkheid
kan de jeugdhulpverantwoordelijke goed dragen. Bij het opstellen van het
plan wordt al nagedacht en vastgelegd welke hulpverleners hiertoe in
staat zijn. Op dat moment wordt beoordeeld welke specifieke hulpverleners daartoe bekwaam zijn. De jeugdhulpverantwoordelijke is een
hulpverlener die in de dagelijkse praktijk zorg verleent aan de jeugdigen,
waardoor diegene juist snel kan beoordelen of extra maatregelen nodig
zijn of dat er sprake is van een situatie die met minder ingrijpen kan
worden opgelost.
De beslissing over welke vrijheidsbeperkende maatregelen opgenomen
worden in het hulpverleningsplan en het daarbij bepalen in welke
gevallen die maatregelen aan de orde zijn, is een zwaardere en meer
omvattende verantwoordelijkheid dan het uitvoeren van het hulpverleningsplan. Tegen die achtergrond is het noodzakelijk dat altijd een
gekwalificeerde gedragswetenschapper beslist over de opname van
vrijheidsbeperkende maatregelen in het hulpverleningsplan.
7. Overig
97. De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat in het conceptvoorstel stond dat de jeugdigen op grond van het toenmalige artikel 3.2 in
de gelegenheid werden gesteld hun godsdienst of levensovertuiging vrij
te belijden en te beleven (op basis van onder meer artikel 14 IVRK). In het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

56

onderhavige wetsvoorstel zien wij deze bepaling niet terug. Klopt het dat
in dit wetsvoorstel het recht van de jeugdige op het vrij belijden en
beleven van zijn godsdienst of levensovertuiging niet is opgenomen? Wat
is hiervan de reden? Hoe wordt het recht op het vrij belijden en beleven
van zijn godsdienst of levensovertuiging voor jeugdigen die in een
instelling voor gesloten jeugdhulp verblijven dan wél geborgd?
In artikel 4.1.1, tweede lid, van de Jeugdwet is al de verplichting
opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder er zorg voor draagt dat in de
accommodatie geestelijke verzorging beschikbaar is, die zoveel mogelijk
aansluit bij de godsdienst of levensovertuiging van de jeugdige of ouder.
Jeugdhulpaanbieders zijn daartoe verplicht als het jeugdhulp betreft die
verblijf van een jeugdige of ouder in een accommodatie gedurende ten
minste een etmaal met zich brengt. Deze eis is daarmee tevens van
toepassing bij gesloten accommodaties en er is daarom geen noodzaak
om een dergelijke bepaling nogmaals op te nemen in hoofdstuk 6 van de
Jeugdwet.
98. De leden van de GroenLinks-fractie merken tevens op dat in het
wetsvoorstel geen expliciete aandacht is voor het behoud van contacten
met andere voor de jeugdige belangrijke personen, zoals broertjes en
zusjes en grootouders. Hoe wordt geborgd dat de jeugdigen contact
kunnen houden met voor hen belangrijke personen (niet zijnde de
ouders)? Hoe verhoudt zich dit tot artikel 8 van het IVRK?
Naast contact met ouders zijn contacten met andere voor de jeugdige
belangrijke personen, zoals broers en zussen, opa’s oma’s zeker van
belang. Op grond van artikel 37, onderdeel d, van het IVRK heeft ieder
kind dat van zijn vrijheid is beroofd het recht op contact met familie,
behalve in uitzonderijke omstandigheden. Jeugdhulpaanbieders hebben
in de huisregels opgenomen op welke tijden bezoekers op bezoek kunnen
komen bij de jeugdigen die zijn opgenomen. Op die tijden kunnen
personen die belangrijk zijn voor de jeugdige, zoals broers of zussen,
eveneens op bezoek komen. Met bijgevoegde nota van wijziging is aan
het wetsvoorstel toegevoegd dat, indien familieleden vanwege dringende
verplichtingen of belemmeringen niet in staat zijn de jeugdige op de in de
huisregels vastgestelde tijden en plaatsen te bezoeken, de jeugdhulpaanbieder hen buiten deze tijden daartoe in de gelegenheid moet stellen.
In het wetsvoorstel is vastgelegd dat het contact met hun ouders en gezin
alleen beperkt kan worden als de instelling vaststelt dat zwaarwegende
belangen van de jeugdige zich daartegen verzetten. Daarvan kan sprake
zijn als de opgroei- en opvoedingsproblemen van de jeugdige samenhangen met het gedrag of problematiek van ouders.
99. De leden van de GroenLinks-fractie weten dat uit meerdere rapporten
blijkt dat jeugdigen veelal de dupe zijn van discussies tussen de jeugdinstelling, de gecertificeerde instelling en de gemeente over wie het zak- en
kleedgeld «moet betalen». In het conceptvoorstel stond dat aan de
jeugdige zakgeld kan worden toegekend. Een soortgelijke bepaling is niet
terug te vinden in het huidige wetsvoorstel. Waarom niet? Hoe wordt
eenduidig geregeld dat de jeugdige zak- en kleedgeld krijgt, van wie en
hoeveel, zodat de jeugdige de discussie over wie moet betalen niet hoeft
af te wachten?
Ik erken dat zak- en kleedgeld een knelpunt kan zijn. Ook Jeugdzorg
Nederland en de VNG bevestigen dat er zich nog steeds met enige
regelmaat problemen voordoen rondom zak- en kleedgeld bij jeugdigen
die in een instelling verblijven en dat deze problemen voor een groot deel
voortkomen uit onduidelijkheid. Samen met de VNG en Jeugdzorg
Nederland worden momenteel verschillende verbeteringen verkend, in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

57

het bijzonder een vereenvoudiging van de bestaande handreiking zak- en
kleedgeld- voor kinderen met een maatregel voor jeugdbescherming24 en
een specifieke wettelijke regeling vergelijkbaar met de pleegvergoeding.
7.1 Investeer in alternatieven
100. Het lid van de fractie van BIJ1 geeft aan dat uit het promotieonderzoek van Jonathan Leipoldt over het sociale klimaat in residentiële
jeugdhulp bleek dat een positief, ondersteunend, gestructureerd en
zorgzaam klimaat gericht op groei nodig is. Hiervoor moet geïnvesteerd
worden in goede residentiële jeugdhulp, naar het voorbeeld van
Noorwegen, waar enkel open kleinschalige woongroepen zijn en waar
gesloten jeugdzorg niet bestaat.
De nadruk moet wat genoemd lid betreft meer gelegd worden op wonen.
De zorg voor deze jongeren kan beter kleinschalig ingericht worden voor
een stabielere leefomgeving. Een veilige vaste woonplek waar de
behandeling naartoe komt. Hoe dwang en drang wel zou moeten worden
teruggedrongen, welke alternatieven passend zijn en hoe we daar gaan
komen, is niet aan ons politici. Dit moet door de mensen om wie het gaat
bedacht worden, jongeren die helaas deze ervaringskennis hebben
moeten opdoen in de gesloten jeugdzorg. Samen met de professionals,
want wat hebben zij bijvoorbeeld nodig qua bijscholing?
De oproep van het lid van de fractie van BIJ1 sluit aan bij de brief over de
gesloten jeugdhulp waarnaar ik in de inleiding verwezen heb. We gaan
investeren in een ombouw van grootschalige, vaak in buitengebieden
gelegen, voorzieningen naar kleinschalige voorzieningen die bescherming
en veiligheid bieden. En dat gaan we samen doen met ervaringsdeskundigen en professionals.
Terugdringen van dwang vraagt inderdaad een andere manier van
werken. Een voorbeeld daarvan is relationele beveiliging. Dat is een
manier van beveiliging met de volgende uitgangspunten:
• Een constructieve samenwerkingsrelatie tussen medewerker en
jongere, waarbinnen jongeren de ruimte krijgen om te leren met vallen
en opstaan.
• De medewerker gaat het contact aan vanuit een basishouding
gekenmerkt door zes basiselementen.
• De medewerker is fysiek aanwezig om onveilige situaties te voorkomen of op een gepaste manier in te grijpen om verdere escalatie te
voorkomen.
De elf coördinerende gemeenten gesloten jeugdhulp hebben in 2021
samen € 5 mln. uitgekeerd gekregen voor de ombouw van separeerruimten naar kindvriendelijke afzonderingsruimten en de ontwikkeling van
relationele beveiliging voor medewerkers in de gesloten jeugdhulp. Het
leren werken met relationele beveiliging gaat gepaard met bijscholing van
medewerkers.
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel D
Artikel 6.1.4
101. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering de risico’s heeft
overwogen van de bepaling dat de keuzevrijheid van het geslacht zoveel
mogelijk bij de jongere wordt gelegd. Waarom is het nodig dit zo te
24

Handreiking zak- en kleedgeld voor kinderen met een maatregel voor jeugdbescherming van
VNG, Jeugdzorg Nederland, VNG en GGZ Nederland, oktober 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

58

regelen en hoe verhoudt dit zich tot andere wetten op dit punt? Het komt
genoemde leden logischer voor om te bepalen dat het onderzoek in
beginsel wordt verricht door een persoon van hetzelfde geslacht als dat
van de jeugdige, tenzij gegronde reden bestaat daarvan af te wijken.
Bij het opstellen van dit wetsvoorstel zijn gesprekken gevoerd met
ervaringsdeskundigen. Die ervaringsdeskundigen hebben naar voren
gebracht dat het belangrijk is dat jeugdigen zelf die keuze mogen maken.
Hun keuze is vaak gebaseerd op wat zij hebben meegemaakt voordat zij in
de gesloten accommodatie geplaatst waren. Die ervaringen kunnen
traumatiserend zijn geweest. Bovendien speelt deze keuzevrijheid ook in
op de behoefte van LHBTI+ jongeren. Het heeft daarom de voorkeur dat
de jeugdige zelf een positieve keuze maakt dan dat diegene zou moeten
aangeven af te willen wijken. De keuze heeft uitsluitend betrekking op de
keuze van het geslacht en niet op wie welk onderzoek uitvoert.
Artikel I, onderdeel F
Artikel 6.2.4
102. De leden van de SGP-fractie vragen waarom bij deze verplichting niet
een maximumtermijn is opgenomen.
In artikel 6.2.4 van het wetsvoorstel is de verplichting opgenomen dat de
jeugdige zo spoedig mogelijk na opname in een gesloten accommodatie
op duidelijke en toegankelijke wijze zowel schriftelijk als mondeling wordt
geïnformeerd over de huisregels, de klachtenregeling en de mogelijkheden een vertrouwenspersoon in te schakelen. Met bijgevoegde nota
van wijziging heb ik daaraan toegevoegd dat jeugdige ook geïnformeerd
moet worden over de medezeggenschapsregeling. In het artikel is geen
maximumtermijn opgenomen omdat het van de omstandigheden afhangt
hoe snel dit kan plaatsvinden. Uitgangspunt is dat een jeugdige meteen
bij aankomst wordt geïnformeerd over deze zaken. Echter, soms zal dat
niet mogelijk zijn, bijvoorbeeld omdat een jeugdige te emotioneel is om
die informatie tot zich te nemen.
Artikel I, onderdeel G
Artikel 6.2.5
103. De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat in het conceptvoorstel nog stond dat de jeugdige deelneemt aan gemeenschappelijke
activiteiten gedurende ten minste gemiddeld acht en een half uur per dag
door de week en gedurende ten minste zes uur per dag in het weekeinde.
In het onderhavige wetsvoorstel is het aantal uren verlaagd naar ten
minste zes uur per dag (artikel 6.2.5). Waarom is ervoor gekozen minder
uren op te nemen in het onderhavige wetsvoorstel dan in het oorspronkelijke concept? Hoe ziet de invulling van de overige tijd eruit? Moet de
jeugdige dan bijvoorbeeld verplicht op zijn of haar kamer zitten? Mag de
jeugdige deze tijd invullen met eigen activiteiten? Hoeveel uur per dag
moet de jeugdige op de eigen kamer verblijven? Waarom is er niet voor
gekozen hier een maximumaantal uur aan te verbinden?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat een jeugdhulpaanbieder ervoor
moet zorgen dat een jeugdige ten minste gedurende zes uur per dag de
mogelijkheid krijgt om deel te nemen aan onderwijs dat aansluit bij diens
leerbehoefte, andere activiteiten in het kader van pedagogische vorming
en gemeenschappelijke activiteiten. Hiermee wordt beter tot uitdrukking
gebracht dat een jeugdige er zelf voor mag kiezen niet deel te nemen aan
een gemeenschappelijke activiteit. Los daarvan geldt de onderwijsplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

59

Het aantal uren is teruggebracht naar zes omdat er ook voldoende tijd en
ruimte moet zijn voor jeugdigen om eigen hobby’s en sportactiviteiten te
kunnen doen. Het is belangrijk dat jeugdigen de tijd en ruimte krijgen zich
te ontwikkelen in hun eigen gebied van interesse. Naast de gemeenschappelijke activiteiten zullen jeugdigen bovendien ook jeugdhulp ontvangen,
waarvoor ook voldoende tijd moet zijn. Jeugdigen worden niet verplicht
de resterende tijd op de eigen kamer te verblijven. Er is dus ook geen
aanleiding hiervoor een maximaal aantal uren op te nemen
104. De leden van de GroenLinks-fractie vinden het onduidelijk of de
toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen invloed heeft op de
mogelijkheid onderwijs te volgen en hoe hiermee bij de belangenafweging rekening moet worden gehouden. Kan een jeugdige die een
vrijheidsbeperkende maatregel opgelegd krijgt onderwijs (en bijbehorende stages) blijven volgen en zo niet, hoe ziet de regering dit in het licht
van het recht op onderwijs?
Bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen blijft het recht op
onderwijs bestaan. Het wetsvoorstel bepaalt dat jeugdhulpaanbieders
ervoor moeten zorgen dat een jeugdige kan deelnemen aan het onderwijs
dat aansluit bij diens leerbehoefte of andere activiteiten in het kader van
pedagogische vorming, alsmede aan gemeenschappelijke activiteiten
gedurende ten minste zes uur per dag. Bij andere activiteiten in het kader
van pedagogische vorming kan worden gedacht aan cursussen, stages en
arbeidstoeleidingsprojecten. Een jeugdige moet in staat worden gesteld
onderwijs te blijven volgen, ook als voor enige tijd een vrijheidsbeperkende maatregel wordt toegepast. Indien nodig kan een (tijdelijk)
individueel onderwijsprogramma worden aangeboden. Alleen in het geval
van een noodsituatie waarbij het noodzakelijk is dat een jeugdige voor
enige tijd in een afzonderingsruimte blijft, kan het voorkomen dat een
jeugdige een dag onderwijs mist.
105. Tevens vragen de leden van de GroenLinks-fractie in hoeverre er voor
elke jeugdige onderwijs op niveau is. Deze leden krijgen vaak signalen dat
er enkel onderwijs wordt aangeboden op een lager niveau. Hoe verhoudt
zich dit tot het IVRK, waar het recht op onderwijs specifiek onderdeel van
is?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat de jeugdhulpaanbieder ervoor moet
zorgen dat een jeugdige kan deelnemen aan onderwijs dat aansluit bij
diens leerbehoefte. Indien nodig kan een (tijdelijk) individueel onderwijsprogramma worden aangeboden. Hiermee voldoet het wetsvoorstel aan
de eisen van het IVRK.
Goede samenwerking tussen zorg en onderwijs is belangrijk om voor
iedere jeugdige een passend onderwijsprogramma te kunnen bieden. Op
veel plekken gaat dat al goed, maar geconstateerd is dat dit nog niet
overal voldoende lukt. Daarom is eerder een herbezinning aangekondigd
in het kader van het residentieel onderwijs, waarover het kabinet in
september 2022 de Tweede Kamer nader zal informeren.25
Artikel 6.2.6
106. De leden van de SGP-fractie constateren dat in nadere regels
voorwaarden kunnen worden gesteld inzake de afzonderlijke ruimtes.
Deze leden vragen op grond van welke nadere voorschriften voorwaarden
worden gesteld aan de eigen kamers van de jongeren. Hoe verhouden
deze voorschriften zich tot de voorschriften die op grond van het
Bouwbesluit aan verschillende soorten kamers worden gesteld?
25

Kamerstukken II, 2021/22, 31 293, nr. 607.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

60

Het wetsvoorstel regelt dat een jeugdige in de gesloten jeugdhulp altijd
over een eigen kamer beschikt. Het wetsvoorstel bevat geen grondslag
om nadere regels te stellen aan de eigen kamers. In het huidige Besluit
Jeugdwet is al geregeld dat een accommodatie voor gesloten jeugdhulp
geschikt moet zijn voor jeugdigen om daar te kunnen verblijven in een
veilige, beschermde omgeving, die voldoende privacy biedt.
De jeugdige kan zijn eigen kamer inrichten binnen de grenzen wat
mogelijk is. Dit verschilt per locatie. Het Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0
bevat een bepaling dat de instellingen ervoor zorgen dat de leefomgeving
van de jeugdigen kindvriendelijk, schoon, passend en veilig is. Wat betreft
bouwkundige voorschriften is het Bouwbesluit 2012 van toepassing op de
gebouwen van de instellingen.
Artikel 6.2.8
107. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering wil toelichten wat
het volgens haar betekent indien de jongere niet veilig met het kind kan
verblijven in de desbetreffende locatie voor gesloten jeugdhulp. Betekent
dit dat in beginsel eerst naar een geschikte locatie gezocht moet worden
of wordt dan aangenomen dat een inbreuk gemaakt moet worden op het
recht op familieleven? Deze leden vragen eveneens waarom niet duidelijk
is omschreven wie de toets op veiligheid uitvoert. Waarom is bijvoorbeeld
niet bepaald dat de Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt of een
veilige opvoedsituatie van het kind aanwezig is?
Veiligheid voor het kind en de jeugdige moeder staan voorop. De
instelling, jeugdhulpverantwoordelijke en gedragsdeskundige zullen
hierover in gesprek gaan met de jeugdige moeder om de wensen en
mogelijkheden te bespreken. Het verblijf van een kind bij de moeder is in
beginsel een recht van de jeugdige moeder. De inzet is dan ook dat de
jeugdige moeder samen met het kind in de gesloten accommodatie kan
verblijven, tenzij er goede redenen zijn om dit niet toe te staan. Onveiligheid kan ontstaan door gedrag of problematiek van andere opgenomen
jeugdigen of van de moeder zelf. Het is mogelijk een klacht in te dienen
over de weigering om een kind bij de jeugdige moeder in de gesloten
accommodatie te verzorgen en op te voeden.
Een minderjarige moeder krijgt niet van rechtswege gezag over haar kind.
De moeder kan een meerderjarigheidverklaring aanvragen op grond van
artikel 1:253ha lid 1 van het Burgerlijk Wetboek of er moet op een andere
manier voorzien worden in het gezag voor het kind. Als de minderjarige
moeder zich meerderjarig wil laten verklaren of als de rechter vragen
heeft over de persoon die de voogdij gaat krijgen, dan kan de Raad voor
de Kinderbescherming (RvdK) verzocht worden een onderzoek te doen
naar wie het best belast kan worden met de voogdij over het kind. Kort
gezegd is de betrokkenheid van de RvdK al geregeld in het Burgerlijk
Wetboek. Bij jeugdigen die in de gesloten accommodatie verblijven zijn
jeugdhulpprofessionals betrokken die zo nodig de RvdK kunnen inschakelen om een onderzoek te doen en een advies aan de rechtbank te geven.
Artikel 6.2.9
108. De leden van de GroenLinks-fractie lezen in artikel 6.2.9 dat de
jeugdhulpaanbieder ervoor zorgdraagt dat het hulpverleningsplan, zo
spoedig mogelijk, maar in elk geval binnen zes weken na opname in de
gesloten accommodatie, wordt vastgesteld. In het conceptvoorstel stond
een termijn van drie weken. Waarom is de termijn waarbinnen het
hulpverleningsplan moet worden vastgesteld, gesteld op zes weken in
plaats van drie? Op welke manier is hierbij rekening gehouden met het
belang van de jeugdige?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

61

In het wetsvoorstel staat dat de jeugdige betrokken wordt bij de
vaststelling van het hulpverleningsplan, maar dit is niet letterlijk terug te
lezen bij de wijziging daarvan (artikel 6.2.9, vierde lid). Waarom is dat niet
het geval, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie. Is de regering het
met deze leden eens dat inspraak in de behandeldoelen ook leidt tot meer
betrokkenheid en verantwoordelijkheid over het traject? Zo ja, waarom
krijgt de jeugdige geen formele inspraakmogelijkheid?
In het wetsvoorstel is opgenomen dat het hulpverleningsplan binnen zes
weken wordt vastgesteld. Om dit zorgvuldig te doen en de jeugdige de
mogelijkheid en tijd te bieden zich te laten bijstaan door een vertrouwenspersoon, familielid of naaste en zijn wensen of voorkeuren te uiten, is een
tijdspad gekozen waarbinnen dit redelijkerwijs mogelijk is. Ook de
jeugdhulpverantwoordelijke heeft tijd nodig om het plan te bespreken met
de jeugdige, ouders, gezaghebbenden, relevante familieleden en een
gekwalificeerde gedragswetenschapper indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf geen gekwalificeerde gedragswetenschapper is. In het
voorgestelde artikel 6.2.9, eerste lid, is opgenomen dat de jeugdhulpverantwoordelijke samen met de jeugdige een hulpverleningsplan moet
opstellen. Daarmee wordt de jeugdhulpverantwoordelijke verplicht de
jeugdige te betrekken en inspraak te geven. Dat is een verdergaande
verplichting voor de jeugdhulpverantwoordelijke dan de verplichting die
eerder was opgenomen in het geconsulteerde wetsvoorstel. Daarin was
opgenomen dat met de jeugdige overlegd moest worden over het
hulpverleningsplan. Verder is in het vijfde lid van artikel 6.2.9 opgenomen
dat de jeugdhulpverantwoordelijke bij het opstellen van het hulpverleningsplan zoveel als mogelijk rekening moet houden met de wensen en
voorkeuren van de jeugdige.
109. De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de regering
beredeneerd heeft gekozen voor het al dan niet vermelden van de positie
van de ouders in dit wetsartikel. Waarom staan in het derde lid van artikel
6.2.9 bijvoorbeeld wel de ouders vermeld, maar niet in het eerste lid?
Waarom worden de ouders niet vermeld in het vijfde lid? Deze leden
vragen eveneens of het de bedoeling is dat de jeugdhulpverantwoordelijke ook voorafgaand overlegt met de ouders indien zij geen gezag meer
hebben over de jeugdige. Ook vragen zij waarom de evaluatie alleen
plaatsvindt samen met de jeugdige, terwijl ook anderen bij de opstelling
van het plan relevant waren en een inbreng mochten leveren. Is het
verstandig, ook vanuit het belang van het kind, om dit zonder enige
wettelijke regeling en garantie over te laten aan de wens van de jongere?
In het wetsvoorstel staat de rechtspositie van de jeugdige centraal.
Daarom moet zoveel mogelijk rekening gehouden worden met de wensen
en voorkeuren van de jeugdige. Tegen deze achtergrond wordt ook
voorgesteld dat het hulpverleningsplan primair wordt vastgesteld door de
jeugdhulpverantwoordelijke samen met de jeugdige en dat de evaluaties
van het hulpverleningsplan ook samen met de jeugdige worden gedaan.
De ouders worden wel betrokken bij het vaststellen of wijzigen van het
hulpverleningsplan, ook als zij geen gezag hebben over het kind. Daarom
zijn de ouders wel opgenomen in het derde lid omdat zij zich wellicht ook
willen laten bijstaan door een vertrouwenspersoon, familielid of naaste.
110. Het lid van de BBB-fractie merkt op dat de termijn waarbinnen het
hulpverleningsplan moet worden vastgesteld vrij lang is. Waarom kan dit
niet korter? Dit is toch niet in het belang van een kind in nood? Hoe wordt
de jeugdige betrokken bij dit plan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

62

In het wetsvoorstel is opgenomen dat het hulpverleningsplan zo spoedig
mogelijk wordt vastgesteld. Om dit zorgvuldig te doen en de jeugdige de
mogelijkheid en tijd te bieden zich te laten bijstaan door een vertrouwenspersoon, familielid of naaste en zijn wensen of voorkeuren te uiten, is een
tijdspad gekozen waarbinnen dit redelijkerwijs mogelijk is. Ook de
jeugdhulpverantwoordelijke heeft tijd nodig om het plan te bespreken met
de jeugdige, ouders, gezaghebbenden, relevante familieleden en een
gekwalificeerde gedragswetenschapper indien de jeugdhulpverantwoordelijke zelf geen gekwalificeerde gedragswetenschapper is. In vergelijking
met de huidige Jeugdwet is nadrukkelijk opgenomen dat zoveel als
mogelijk rekening moet worden gehouden met de voorkeuren en wensen
van de jeugdige. Tevens wordt voorgesteld de ouders meer te betrekken
bij het opstellen van het hulpverleningsplan.
Artikel 6.2.10
111. De leden van de SGP-fractie vragen hoe deze bepaling zich verhoudt
tot artikel 6.2.9, achtste lid. Is de regeling over de frequentie dan nog
nodig?
In artikel 6.2.9, achtste lid, is opgenomen dat de jeugdhulpverantwoordelijke het hulpverleningsplan samen met de jeugdige vier weken na
aanvang van de uitvoering ervan evalueert en vervolgens ten minste elke
twee maanden. In artikel 6.2.10, eerste lid, is opgenomen dat in het
hulpverleningsplan moet worden opgenomen wat de frequentie is
waarmee en de omstandigheden zijn waaronder het hulpverleningsplan
wordt geëvalueerd en het hulpverleningsplan wordt gewijzigd. In artikel
6.2.9 is een minimumeis opgenomen terwijl in het opvolgende artikel
6.2.10 is opgenomen dat benoemd moet worden precies welke frequentie
is afgesproken met de betreffende jeugdige. Dat kan vaker zijn dan het
minimum.
Artikel I, onderdeel H
Artikel 6.3.1.2
112. Het lid van de BBB-fractie ondersteunt de bedoeling van dit en het
voorgaande wetsartikel. Zij vraagt daarbij hoe echter wordt geborgd dat
dit ook daadwerkelijk gebeurt. Uiteindelijk draait het hier om de interpretatie van nut en noodzaak. Kan de regering verduidelijken hoe de inzet van
de klachtencommissie dit waarborgt?
Het wetsvoorstel heeft als uitgangspunt het nee, tenzij-beginsel voor het
toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Door dit expliciet op te
nemen in de wet gaat er een dwingende werking van uit. De wens om
vrijheidsbeperkende maatregelen terug te dringen wordt ook door de
jeugdhulpaanbieders breed gedragen. Tevens kan de klachtencommissie,
wanneer de voorwaarden die gesteld worden aan het toepassen van
vrijheidsbeperkende maatregelen expliciet worden opgenomen in de
wettekst, daaraan toetsen.
113. Het lid van de BBB-fractie vraagt voorts met betrekking tot het vijfde
lid van dit artikel waarom de gekwalificeerde gedragswetenschapper niet
ook moet beoordelen of een minder ingrijpende maatregel mogelijk is.
Het klopt dat de gekwalificeerde gedragswetenschapper dat moet
beoordelen en die eis volgt uit het vijfde lid van artikel 6.3.1.2. In het vijfde
lid is opgenomen dat de gekwalificeerde gedragswetenschapper
beoordeelt of de maatregel noodzakelijk en geschikt is om de noodsituatie
af te wenden. Geschikt betekent dat er, gelet op het beoogde doel, voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

63

jeugdige op dat moment geen minder bezwarende alternatieven zijn.
Tevens moet de maatregel evenredig zijn en moet redelijkerwijs te
verwachten zijn dat de maatregel effectief is.
Artikel 6.3.1.4
114. De leden van de GroenLinks-fractie concluderen dat de jeugdhulpverantwoordelijke een beslissing tot toepassing van een vrijheidsbeperkende
maatregel niet neemt voordat hij – voor zover mogelijk – met de betrokken
jeugdige de voorgenomen beslissing heeft besproken in een voor die
jeugdige begrijpelijke en toegankelijke taal. Op grond van artikel 6.3.1.4,
tweede lid, wordt de beslissing op schrift gezet en voorzien van een
schriftelijke motivering. Onduidelijk is of in deze motivering ook wordt
aangegeven wat met de visie van de jeugdige is gedaan en, als een
beslissing is genomen die niet in het belang van de jeugdige is, een uitleg
waarom deze beslissing toch genomen is. Hoe wordt geborgd dat in de
beslissing nadrukkelijk wordt ingegaan op wat er met de visie van de
jeugdige is gedaan en op welke wijze rekening is gehouden met het
belang van de jeugdige, zo vragen genoemde leden.
Op grond van het Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0 zal de jeugdhulpverantwoordelijke bij de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen
rekening houden met de visie en het belang van de jeugdige.26 Ook de
beginselen die centraal staan in het wetsvoorstel, namelijk het nee, tenzij
beginsel en de beginselen van subsidiariteit, proportionaliteit, doelmatigheid en veiligheid brengen met zich mee dat rekening dient te worden
gehouden met het belang van de jeugdige. Een beslissing die niet in het
belang van de jeugdige is, mag dan ook niet worden genomen. Voordat
een beslissing tot het toepassen van een vrijheidsbeperkende maatregel
wordt genomen, moet de jeugdhulpverantwoordelijke in gesprek gaan
met de betreffende jeugdige. In dat gesprek kan de jeugdige zijn of haar
visie geven. In de beslissing moet de jeugdhulpverantwoordelijke een
motivering opnemen rekening houdend met de visie die de jeugdige in
het gesprek naar voren heeft gebracht. Wel is het zo dat de jeugdhulpverantwoordelijke uiteindelijk beslist of een maatregel noodzakelijk,
proportioneel en geschikt is, en dat er op dat moment toch geen alternatief voorhanden is waarmee hetzelfde doel kan worden bereikt. Indien
een jeugdige vindt dat zijn of haar visie niet goed is meegewogen en het
(mede) daarom niet eens is met de beslissing kan diegene daarover een
klacht indienen. Jeugdigen moeten actief geïnformeerd worden over de
klachtwaardigheid van beslissingen. Een klacht kan betrekking hebben op
de onderbouwing van een beslissing. Tevens zullen de beslissingen ter
sprake komen bij de regelmatige evaluaties van het hulpverleningsplan.
Ten slotte maken de beslissingen deel uit van de informatie die verstrekt
moet worden aan de IGJ, zodat er ook extern toezicht plaatsvindt op de
zorgvuldigheid van beslissingen.
115. De leden van de SGP-fractie vragen waarom de klachtwaardigheid
pas na vier dagen meegedeeld moet worden. Deze leden vragen hoe die
termijn zich verhoudt tot de maximale duur van bijvoorbeeld een isolatie.
Zij wijzen er ook op dat bij verlenging binnen twaalf uur een gedragswetenschapper ingeschakeld moet worden. Is het niet wenselijk dat jongeren
veel eerder geïnformeerd worden over de klachtwaardigheid en de
mogelijkheid van bijstand door een vertrouwenspersoon?
Met de nota van wijziging heb ik voorgesteld de termijn van de insluiting
terug te brengen naar één dag, met de mogelijkheid dit eenmalig met nog
een dag te verlengen onder de voorwaarde dat er nog steeds sprake is
26

Kwaliteitskader JeugdzorgPlus 2.0.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

64

van een noodsituatie waarbij insluiting de enige maatregel is om die
noodsituatie af te wenden. Tevens heb ik met de nota van wijziging de
termijn van vier dagen waarbinnen de jeugdige geïnformeerd moet
worden over de klachtwaardigheid van vrijheidsbeperkende maatregelen
laten vervallen. Op de kortst mogelijke termijn zal de jeugdige geïnformeerd moeten worden over de klachtwaardigheid. Soms kunnen zich
wellicht omstandigheden voordoen waarbij dit niet meteen kan worden
medegedeeld en opgenomen bij de beslissing. In dat geval wordt de
jeugdige in ieder geval zo spoedig mogelijk geïnformeerd.
Artikel 6.3.2.1
116. De leden van de CDA-fractie hebben nog vragen over het toezicht.
Het wetsvoorstel regelt dat toezicht kan plaatsvinden met behulp van
bijvoorbeeld camera’s. Het is deze leden echter niet duidelijk welke
vormen van toezicht precies kunnen worden ingezet. Kan de regering hier
nader op ingaan en aangeven welke vormen van toezicht mogelijk zijn
met dit nieuwe wetsvoorstel? Kan de regering dan voorts aangeven hoe
deze vormen van toezicht zich verhouden tot de vereisten van proportionaliteit en de subsidiariteit?
Bij of krachtens algemene maatregel zullen nadere regels worden
opgesteld over de voorwaarden waaronder verschillende vormen van
toezicht mogen worden toegepast. Het voornemen is om de volgende
vormen van toezicht toe te staan: persoonlijk toezicht door de aanwezigheid van een hulpverlener, cameratoezicht of toezicht op het gebruik
van communicatiemiddelen. Het uitoefenen van toezicht is een vrijheidsbeperkende maatregel en zal dus altijd moeten voldoen aan het nee,
tenzij-beginsel en de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Dat
moet iedere keer dat toezicht wordt uitgeoefend bij een jeugdige
zorgvuldig worden afgewogen.
117. De leden van de SGP-fractie constateren dat in het wetsvoorstel en
de toelichting niet duidelijk en consistent gesproken wordt van toezicht en
elektronisch toezicht. Zij vragen of ook in dit artikel enkel elektronisch
toezicht bedoeld is of dat ook andere vormen van toezicht denkbaar zijn.
In artikel 6.3.2.4 wordt bijvoorbeeld weer in het bijzonder gesproken van
toezicht op telefoongesprekken. Zij vragen of de regering het voorstel op
dit punt nog eens wil bezien.
In artikel 6.1.4 van het wetsvoorstel wordt gesproken over elektronisch
toezicht. Dit artikel heeft betrekking op de voorwaardelijke machtiging
gesloten jeugdhulp. Met elektronisch toezicht wordt gedoeld op het
monitoren waar de jeugdige zich bevindt of heeft bevonden, door middel
van bijvoorbeeld een zogeheten Kansband.27. Bij een voorwaardelijke
machtiging gesloten jeugdhulp kan alleen deze vorm van toezicht worden
toegepast indien dat als maatregel is opgenomen in de machtiging.
De artikelen 6.3.2.1 en 6.3.2.4 van het wetsvoorstel gaan in op het toezicht
dat kan worden uitgeoefend gedurende het verblijf in de gesloten
accommodatie, zoals het toezicht op telefoongesprekken, het gebruik van
andere communicatiemiddelen en bezoek. Bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur zullen nog nadere regels worden opgesteld over
de voorwaarden waaronder verschillende vormen van toezicht mogen
worden toegepast. Het voornemen is om de volgende vormen van
toezicht toe te staan: persoonlijk toezicht door de aanwezigheid van een
hulpverlener, cameratoezicht of toezicht op het gebruik van communica-

27

Kansband – Topaze (topaze-hulp.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

65

tiemiddelen. Als een jeugdige is opgenomen, zal elektronisch toezicht in
principe niet noodzakelijk zijn.
Artikel 6.3.2.3
118. Het lid van de BBB-fractie vraagt welke waarborgen er zijn bij het
verplicht toedienen van medicatie. Waar kan een jeugdige terecht als hij
dat niet wil en wie velt daarover dan een oordeel? Het verplicht
ondergaan van geneeskundige behandelingen kan in de ogen van
genoemd lid alleen worden opgelegd door een arts. Dit lijkt niet zo
geregeld in het voorliggende wetsvoorstel. Kan de regering dit toelichten?
Het verplicht toedienen van medicatie kan een vrijheidsbeperkende
maatregel zijn. Het doel van het gedwongen toedienen van medicatie mag
uitsluitend zijn:
a. het waarborgen van de veiligheid van een jeugdige of anderen;
b. het afwenden van gevaar voor de gezondheid van een jeugdige of
anderen; of
c. het bereiken van de in het hulpverleningsplan opgenomen doelen.
Voordat tot gedwongen toediening kan worden overgegaan, moet eerst
worden beoordeeld of wordt voldaan aan het nee, tenzij-beginsel. Dan
gaat het erom of er voor de jeugdige geen minder bezwarende alternatieven zijn, of de maatregel evenredig is en redelijkerwijs te verwachten is
dat de maatregel effectief is. Tevens moet de maatregel zijn opgenomen
in het hulpverleningsplan van de jeugdige. Bovendien moet altijd eerst
met de jeugdige worden besproken dat toediening van een medicijn
noodzakelijk wordt geacht. Zodoende wordt een jeugdige uitgelegd wat
nodig is en wordt de jeugdige ook de gelegenheid geboden te kiezen
vrijwillig het medicijn te nemen. Alleen in noodsituaties kan van dat
gesprek worden afgezien en kan het gaan om een maatregel die niet is
opgenomen in het hulpverleningsplan, omdat dan veelal spoed is
geboden. Op deze wijze wordt geborgd dat het gedwongen toedienen van
medicatie zoveel als mogelijk wordt tegengegaan.
Ingeval besloten wordt medicatie gedwongen toe te dienen en de
jeugdige vindt dat dit onterecht is gedaan, dan kan een klacht worden
ingediend bij de klachtencommissie. Geneeskundige behandelingen,
waaronder het toedienen van medicijnen, worden verricht door een arts
of, in diens opdracht, door een verpleegkundige. Verder is met de nota
van wijziging toegevoegd dat indien bij het vaststellen van het hulpverleningsplan geneeskundige behandelingen worden overwogen, dat dit
moet worden besproken met een arts. Tevens is daarbij opgenomen dat
voor het in het hulpverleningsplan opnemen van geneeskundige
behandelingen de instemming van een arts verplicht is.
Artikel 6.3.2.5
119. Het lid van de BBB-fractie ziet graag dat hier heel terughoudend mee
om wordt gegaan, zeker waar het gaat om kinderen die bijvoorbeeld
slachtoffer zijn van seksueel misbruik. Hoe gaat de regering deze jongeren
beschermen met dit wetsartikel in het achterhoofd?
Het lid van de BBB-fractie vraagt met betrekking tot het tweede lid van dit
artikel wat een redelijke termijn is waarbinnen een klacht moet worden
ingediend. Tevens vraagt dit lid waarom de Kinderombudsman niet wordt
genoemd als instantie waar een klacht ingediend kan worden.
Het uitgangspunt bij de uitvoering van bepaalde maatregelen, zoals
onderzoek aan het lichaam, is dat rekening wordt gehouden met de
ervaringen en problematiek van de jeugdige. Om dit tot uitdrukking te
brengen, is in het tweede lid van artikel 6.3.2.5 opgenomen dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

66

onderzoek aan het lichaam verricht dient te worden op besloten plaatsen
door, voor zover mogelijk, personen van het geslacht dat de voorkeur
heeft van de jeugdige. Bij het opstellen van het hulpverleningsplan wordt
zoveel mogelijk rekening gehouden met de voorkeuren en wensen van de
jeugdige. Tijdens het opstellen van dit plan kan de jeugdhulpverantwoordelijke met de jeugdige bespreken hoe onderzoek aan het lichaam op een
voor de jeugdige veilige manier uitgevoerd zou kunnen worden.
Wat een redelijke termijn is voor het indienen van een klacht, zal afhangen
van de concrete omstandigheden van de situatie. Ik acht het wenselijk om
voldoende ruimte te bieden aan jeugdigen die eerst tijd nodig hebben
voor de verwerking van hun emoties. Tegelijkertijd zie ik hierbij ook het
belang van de jeugdhulpaanbieder voor het instellen van een redelijke
termijn. Van belang is dat de jeugdhulpaanbieder nog wel in staat is om
naar behoren te kunnen reageren op de klacht.
Op grond van artikel 11c, eerste lid, onder b1, van de Wet Nationale
ombudsman kan een jeugdige een klacht indienen bij de Kinderombudsman als de jeugdige meent dat een of meer rechten van de jeugdige
niet worden geëerbiedigd. Op grond van artikel 11b, tweede lid onder c,
van de Wet Nationale ombudsman kan de Kinderombudsman onderzoek
instellen naar aanleiding van klachten of zelfs uit eigen beweging. Het
klachtrecht waar dit wetsvoorstel in voorziet is aanvullend op de
mogelijkheid om te klagen bij de Kinderombudsman. Daar waar de
Kinderombudsman de (bredere) taak heeft om te bevorderen dat de
rechten van jeugdigen worden geëerbiedigd door bestuursorganen en
door privaatrechtelijke organisaties, heeft de klachtencommissie de
specifieke taak om te beslissen over de klachten die jeugdigen tijdens hun
verblijf in de gesloten jeugdhulp indienen over toegepaste vrijheidsbeperkende maatregelen.
Artikel I, onderdeel I
Artikel 6.4.1
120. De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering in dit artikel
niet meer positief het bevorderen van verlof en de band met de ouders en
het gezin heeft opgenomen, mede in het licht van internationale
verdragen. Ook vragen zij waarom de regeling niet zo is geformuleerd dat
verlof enkel dan niet wordt toegestaan indien redelijke aanwijzingen
bestaan dat de jongere zich niet aan de regels zal houden.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat, naast de mogelijkheden die het
hulpverleningsplan biedt om de gesloten accommodatie te verlaten, de
jeugdhulpverantwoordelijke een jeugdige verlof kan verlenen om de
gesloten accommodatie tijdelijk te verlaten als het verlenen van verlof
verantwoord is. Omdat het gaat om een gedwongen plaatsing in een
gesloten accommodatie is gekozen voor de formulering dat de instelling
de jeugdige verlof kan verlenen. Immers, dat de jeugdige zich onttrekt of
onttrokken wordt aan noodzakelijke jeugdhulp ligt aan de basis van de
machtiging gesloten jeugdhulp. In de praktijk maakt het verlof deel uit van
het oefenen met vrijheden. Het is niet alleen een kwestie van het houden
aan de voorwaarden waaronder het verlof verleend wordt. Het moet in het
licht van de doelen uit het hulpverleningsplan verantwoord zijn.
Artikel I, onderdeel M
121. De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de jeugdige uiterlijk
binnen vier dagen na de beslissing schriftelijk in kennis wordt gesteld van
de klachtwaardigheid van de beslissing en de mogelijkheid van advies en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

67

bijstand door de vertrouwenspersoon. Waarom wordt een termijn van vier
dagen gehanteerd en waarom wordt de jeugdige niet direct schriftelijk op
de hoogte gesteld van de klachtwaardigheid van de beslissing en de
mogelijkheid van advies en bijstand van een vertrouwenspersoon?
Met de nota van wijziging is de termijn van vier dagen waarbinnen de
jeugdige geïnformeerd moet worden over de klachtwaardigheid van
vrijheidsbeperkende maatregelen komen te vervallen. Een jeugdige moet
op de kortst mogelijke termijn worden geïnformeerd. In principe zal de
jeugdige meteen op het moment dat de beslissing wordt overhandigd,
worden geïnformeerd over de klachtwaardigheid. Soms kunnen zich
wellicht omstandigheden voordoen waarbij dit niet meteen kan worden
opgenomen bij de beslissing. In dat geval wordt de jeugdige in ieder
geval zo spoedig mogelijk geïnformeerd.
122. In het wetsvoorstel staat dat de klacht binnen een redelijke termijn
moet worden ingediend. De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat
wordt verstaan onder een redelijke termijn. In hoeverre wordt vastgelegd
dat rekening moet worden gehouden met de situatie van jongeren bij een
eventuele overschrijding van die redelijke termijn?
Dat een klacht binnen redelijke termijn moet worden ingediend, is bewust
opgenomen omdat dat de ruimte geeft de termijn te bepalen al naar
gelang de omstandigheden van een geval. Het zal per jeugdige verschillen
op welk moment de jeugdige toe is aan het indienen van een klacht. Door
er een redelijke termijn van te maken kan er altijd beoordeeld worden of
de termijn redelijk geacht kan worden in verhouding met de aard of de
ernst van de klacht. Soms kunnen jeugdigen jaren na het verlaten van een
instelling nog van de gelegenheid gebruik willen maken om een klacht in
te dienen. De huidige formulering maakt dit mogelijk.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 942, nr. 6

68