1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

20 043

Parlementaire Vergadering van de Raad van
Europa

AO/ Nr. 96

VERSLAG VAN DE ZITTING 2014 (EERSTE DEEL)
Vastgesteld 3 april 2014
1. Inleiding
De delegatie uit de beide Kamers der Staten-Generaal naar de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa heeft van 27 t/m 31 januari
2014 deelgenomen aan het eerste deel van de zitting 2014 in Straatsburg.
Zij brengt hiermee verslag uit van de behandeling van de tijdens deze
vergadering geagendeerde onderwerpen en van de bijdragen van haar
leden aan het debat over die onderwerpen. Bij de verschillende onderwerpen in dit verslag zijn de nummers van de desbetreffende
documenten, die kunnen worden terug gevonden op de website van de
Parlementaire Vergadering1, vermeld.
Aan het begin van deze deelsessie heeft de delegatie over een aantal
binnen de Raad van Europa lopende zaken en relevante ontwikkelingen
een mondelinge briefing ontvangen van de Permanente Vertegenwoordiger bij de Raad van Europa, mevr. drs. Ellen Berends.
Eén van de onderwerpen die aan de orde kwamen betrof de begin mei
2014 te houden vergadering van het Comité van Ministers (CvM) die in het
teken zal staan van de 65e verjaardag van de Raad van Europa. Het CvM
zal in die bijeenkomst ook aandacht besteden aan de uitkomsten van de
monitoring van de lidstaten van de Raad en aan mogelijkheden tot
verbetering van de daarbij gehanteerde procedures. De consultatie van de
Parlementaire Assemblee door het CvM, die onderdeel uitmaakt van de
procedure tot benoeming van een nieuwe Secretaris-Generaal van de
Raad van Europa, en de effecten van de in 2013 in het kader van de
tweejaarlijkse begroting van de Raad vastgestelde «zero nominal growth»
op de activiteiten in het jaar 2014 vormden vervolgens onderwerpen van
bespreking.
Tot slot gaf ambassadeur Berends een toelichting op een aantal rapporten
van organen van de Raad van Europa – GRECO, CPT en het Congres van
Lokale en Regionale Autoriteiten.

1

kst-20043-96
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

http:assembly.coe.int

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

1

Bij de aanvang van de eerste vergadering van de Assemblee
op maandag 27 januari 2014 heeft de Assemblee zich in een geheime
stemming uitgesproken over de kandidatuur van twee van haar leden
voor de functie van President van de Assemblee voor de jaren 2014 en
2015. De Luxemburgse afgevaardigde, mevr. Anne Brasseur (ALDE)
behaalde in de eerste ronde 165 stemmen, de vereiste absolute
meerderheid, terwijl Robert Walter (VK, EDG) 125 stemmen op zijn naam
wist te vergaren.
2. Progress report van het Bureau en van het Standing Committee
(doc.nr. 13374)
Naar aanleiding van een door de heer Mignon, President van de
Assemblee in 2012 en 2013, uitgebracht rapport over de werkzaamheden
van het Bureau en het Standing Committee over de eerste weken van
januari 2014 heeft de heer Kox het woord gevoerd namens de fractie van
Verenigd Europees Links. Hij feliciteerde allereerst mevrouw Brasseur met
haar verkiezing tot President van de Assemblee en complimenteerde
vervolgens de heer Mignon die in de voorbije twee jaren met veel inzet
een President van de gehele Assemblee, waarin parlementariërs uit 47
landen met allerlei ideeën en geschiedenissen zitting hebben, is geweest.
Hij noemde de heer Mignon een voorbeeld voor de nieuwe President,
mevrouw Brasseur.
Eén van de belangrijkste onderwerpen op de agenda van President
Mignon betrof de verbetering van de betrekkingen met internationale
organisaties, in het bijzonder de Europese Unie. Samen met de
Assemblee, het CvM en de Secretaris-Generaal, was hij daarin succesvol.
Op dit moment is de EU één van de grootste officiële betalers aan de
werkzaamheden van de Raad van Europa. Dat is een goede zaak. Minder
goed is dat de toetreding van de EU tot het EVRM te lang duurt en dat
daarover nu al jaren wordt gesproken. De heer Kox wees op het feit dat hij
circa tien jaren geleden samen met toenmalig collega-senator Van Thijn
een motie over dat onderwerp had voorgesteld.
De komende twee jaren zullen vooral ook moeten worden gebruikt om te
investeren in de betrekkingen met het Europees Parlement. De nieuwe
President van de Assemblee zal alles in het werk moeten om te
voorkomen dat de PACE en het EP elkaar gaan beconcurreren in plaats
van naar synergie te streven, aldus de heer Kox.
3. De weigering om de moordenaars van Sergei Magnitsky
straffeloos te laten (doc.nr. 13356)
Rapport
Namens het Committee on Legal Affairs and Human Rights heeft de
afgevaardigde Gross (Socialistische fractie, Zwitserland) een rapport
gepresenteerd waarin de commissie haar ontzetting uitspreekt over zowel
de dood van de Russische belasting- en accountancydeskundige die in
2009 in voorarrest verbleef en onderzoek had gedaan naar een grootschalige fraude tegen de Russische belastingautoriteiten, als over het feit
dat geen van de voor zijn dood verantwoordelijke mensen tot op heden is
gestraft.
Magnitsky, die werd opgesloten op verdenking van belastingontduiking
nadat zijn klachten voor onderzoek waren doorgezonden door dezelfde
ambtenaren die hij had beschuldigd van medeplichtigheid aan oplichting,
werd ondanks zijn verslechterende gezondheid aan steeds zwaardere
omstandigheden blootgesteld en stierf in de gevangenis nadat hij was
geslagen met rubberen stokken.
Op basis van deze gedetailleerde analyse van de gebeurtenissen dringt de
commissie er bij de bevoegde Russische autoriteiten op aan om de

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

2

achtergronden en de omstandigheden waaronder Magnitsky is gestorven
en de mogelijke strafrechtelijke verantwoordelijkheid van alle betrokken
ambtenaren grondig te onderzoeken, inclusief de tegenstrijdige getuigenissen van gevangenispersoneel en andere getuigen, het bestaan van
twee verschillende versies van de «overlijdensakten» en de herkomst van
de extreme rijkdom waarin sommige gepensioneerde ambtenaren van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en van de belastingdienst nu verkeren.
Gerichte straffen tegen de individuele betrokkenen, zoals een embargo op
visa en het bevriezen van banktegoeden zou, zo denkt de commissie, als
laatste middel overwogen moeten worden.
Debat
Aan het debat over dit rapport is deelgenomen door de heer Omtzigt die
het woord voerde namens de fractie van Europese Volkspartij.
De heer Omtzigt complimenteerde de heer Gross met zijn heldere en
minutieus geschreven rapport over de omstandigheden waaronder Sergei
Magnitsky ongeveer 4 jaar geleden stierf. De Russische autoriteiten
hadden ervoor kunnen zorgen dat dit debat niet zou plaatsvinden toen
circa 4,5 jaar geleden mevr. Leutheusser-Schnarrenberger al aandacht
besteedde aan de vreselijke situatie waarin Magnitsky in voorarrest
verkeerde en zij al om zijn vrijlating vroeg. In plaats van te onderzoeken
waarom hij stierf besloten de Russische autoriteiten ervoor te zorgen dat
niemand dat te weten zou komen. Magnitsky zat een jaar in voorarrest en
werd met een rubber stok doodgeslagen. Zoals de heer Gross beschreef
waren er twee overlijdensakten. Niemand die de foto’s ziet van het
lichaam van Magnitsky, die zijn moeder hier gisteren in het gebouw van
de PACE heeft getoond, kan nog langer twijfelen over datgene wat direct
aan zijn dood voorafging.
De heer Omtzigt noemde het een goede zaak dat nu is onderzocht wat er
is gebeurd omdat het in deze zaak ook gaat om een enorme belastingfraude die in de eerste dagen van Rusland in de doofpot is gestopt.
Sommige afgevaardigden willen spreken over de cliënt van Magnitsky,
maar dit rapport gaat over Magnitsky. De heer Omtzigt voegde toe dat zijn
fractie het betreurt dat die leden van de Russische delegatie die dat
hadden beloofd geen addendum op het rapport van de heer Gross
hebben geschreven. Zij hadden beloofd hun visie op de gebeurtenissen te
geven en te laten zien wat de Russische autoriteiten aan onderzoek
hebben gedaan; tot nu toe is dat niet gebeurd. Voorts hebben de Russen
geen deskundigen afgevaardigd naar een hoorzitting die met wederzijdse
instemming is gehouden. Dus als zij van mening zijn dat het werk van de
heer Gross onvolledig is, dan hebben zij dat aan zichzelf te wijten. Een
aantal leden, zo vervolgde de heer Omtzigt, heeft te kennen gegeven niet
hem, maar de heer Gross als rapporteur te laten optreden. De heer
Omtzigt zei deze leden te willen danken omdat er een helder rapport ligt.
Hij besloot zijn rede met het uitspreken van de hoop dat nu eindelijk recht
zal worden gedaan aan Magnitsky want dat zal Rusland een beter en
veiliger land maken.
Namens de fractie van Verenigd Europees Links merkte de heer Kox op
dat het intussen meer dan vier jaar geleden is dat Magnitsky in een
Russische cel stierf. Deze getrouwde vader van twee kinderen mocht
gedurende bijna een jaar zijn gezin niet zien. Hij overleed nadat hij in een
gevangenis in Moskou was mishandeld. Hoe heeft dat kunnen gebeuren?
En wat is er gebeurd? Wie moet verantwoordelijk worden gehouden voor
zijn dood? Waarom verstrijkt de tijd zonder dat deze vragen worden
beantwoord? Daar gaat het rapport van de heer Gross over. Voor de
antwoorden op deze vragen zijn wij aangewezen op de bevoegde
Russische autoriteiten. Het debat van vandaag benadrukt dat we
straffeloosheid van diegenen die verantwoordelijk zijn voor zo’n duidelijke

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

3

schending van mensenrechten niet kunnen accepteren. De Public
Oversight Committee in Moskou wees er kort na de dood van Magnitsky
op dat deze zaak een inbreuk op het recht op leven kan worden genoemd,
een fundamenteel mensenrecht dat geldt voor iedereen in Europa onder
de Europese Conventie voor de Rechten van de Mens, die ook door de
Russische Federatie is ondertekend. De genoemde commissie -een ngo –
ontdekte dat er psychologische en fysieke druk op Magnitsky was
uitgeoefend terwijl hij in de gevangenis zat. Op basis van de bevindingen
van deze commissie heeft de Presidentiële Commissie voor de Samenleving en de Mensenrechten van de Russische Federatie de relevante
autoriteiten opdracht gegeven de verantwoordelijken voor de dood van
Magnitsky ter verantwoording te roepen. Meer dan vier jaar na dit
schandaal wachten we daar nog steeds op; een schandvlek.
Intussen wordt de naam Magnitsky over de hele wereld gebruikt en
misbruikt. Wetten worden naar hem genoemd en om hem worden
sancties opgelegd aan ambtenaren. Maar de fractie van Verenigd
Europees Links is van mening dat er recht moet worden gedaan. Zij staat
er versteld over dat mensen die in hechtenis zijn en daarmee zijn
toevertrouwd aan het gezag van de grootste lidstaat door mishandeling
kunnen sterven. De heer Magnitsky is niet de enige die onder verdachte
omstandigheden in een Russische gevangenis is overleden en vele
anderen ondergaan martelingen. Dat is onacceptabel, of mensen nu in de
gevangenis zitten voor een misdrijf, dan wel voor het trachten te
beëindigen van corruptie.
De heer Kox merkte voorts op dat Magnitsky door velen in de Raad van
Europa en daarbuiten wordt beschouwd als een held, terwijl anderen van
mening zijn dat hij in criminele zaken was verwikkeld. Hij zei dat zijn
fractie wel zou willen uitschreeuwen dat het er niet toe doet wat
Magnitsky was of wat hij deed. Het EVRM en alle mensenrechtenverdragen van de Raad van Europa verplichten alle staten te zorgen voor al
diegenen die in hechtenis zitten, schuldig of onschuldig. Deze conventies
garanderen dat er een eerlijk proces komt en dat mensen, wat zij ook
gedaan mogen hebben, niet onmenselijk worden behandeld en
vernederd.
Hoe interessant alle gepraat over geld en belastingontduiking ook moge
zijn, wij moeten ons concentreren op die kant van de zaak. Waar het om
gaat is dat Magnitsky’s mensenrechten zijn genegeerd en geschonden en
daar moet de Russische Federatie verantwoordelijk voor worden
gehouden.
Resolutie
Het debat is afgesloten met de aanvaarding van een resolutie met het
documentnummer 1966.
4. Een strategie om racsime en intolerantie in Europa te
voorkomen en het bestrijden van racisme in het politieapparaat
Rapporten
Door het Committee on Equality and Non-Discrimination zijn twee
rapporten gepresenteerd, die tegelijk aan de orde zijn gesteld.
Het eerste rapport (doc.nr. 13385) besteedt aandacht aan strategieën die
racisme en intolerantie kunnen voorkomen en stelt vast dat uitingen van
racisme, haat en intolerantie de laatste 10 jaar zowel in ernst als in aantal
zijn toegenomen. De effecten van de economische crisis op het sociale
stelsel en de onmacht van regeringen om te komen met adequaat beleid
voor sociale cohesie, migratie en het daarin betrekken van de Roma heeft
aan die opleving bijgedragen, een opleving die bovendien nog is versterkt
door het groeiende gebruik van het internet en de sociale media.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

4

De aanpak van racisme, haat en intolerantie in Europa door middel van
strategisch beleid in plaats van een verbrokkelde benadering is dringend
geworden. De urgentie wordt nog groter al men bedenkt dat deze
verschijnselen gevolgen hebben voor hele groepen mensen die tot
slachtoffer worden gemaakt. Zij veroorzaken scheidslijnen tussen
verschillende groepen in de samenleving die mensenrechten en sociale
cohesie aantasten en zij hollen het vertrouwen in de overheden, de
rechtshandhaving en uiteindelijk de democratie uit.
Een strategische benadering van racisme, haat en intolerantie houdt in dat
een integraal wettelijk kader op nationaal niveau wordt opgezet dan wel
versterkt, terwijl meer wordt gedaan aan een effectieve uitvoering van die
wettelijke regels. Op dit terrein dient de Raad van Europa een leidende rol
op zich te nemen waarbij de nadruk wordt gelegd op preventie, vergroting
van de bewustwording en kennis over mensenrechten; het internet en de
sociale media kunnen waardevolle instrumenten zijn om een groter
publiek te bereiken.
Het tweede rapport (doc.nr. 13384), in het bijzonder handelend over
racisme bij de politie, stelt vast dat racisme aan geen enkel onderdeel van
de samenleving voorbijgaat en de politie dan ook geen uitzondering is.
Racisme kan aanwezig zijn in het handelen of het gedrag van politiemensen, in hun interactie met de bevolking of met andere politiemensen.
Racisme wordt ook aangetroffen in de regels en reglementen die de
politie toepast; zij wordt dan institutioneel racisme genoemd.
Zogenoemde «racial profiling» is daarvan een vorm die zorgen baart.
Het rapport merkt voorts op dat lidstaten van de Raad van Europa de
moed zouden moeten hebben om toe te geven dat racisme bij de politie
bestaat en om die aan te pakken. Zij zouden onafhankelijke klachtenprocedures in het leven moeten roepen en zouden er verder voor moeten
instaan dat racistische misdrijven begaan door politiemensen onmiddellijk
worden onderzocht en bestraft in het bijzonder vanuit de notie dat
straffeloosheid wordt moet worden voorkomen, het vertrouwen in de
politie wordt gehandhaafd en rapportage wordt aangemoedigd. Ook
zouden de lidstaten hun huidige wetgeving en praktijk nog eens moeten
bezien en zo nodig herzien indien zij een racistische connotatie bevatten.
Aan het debat over deze rapporten is deelgenomen door mevrouw
Faber-Van de Klashorst die opmerkte dat enkele decennia geleden de
zgn «rode vrouwen» in Nederland streden voor gelijke rechten voor
vrouwen. Deze rechten zijn nu neergeslagen in wetgeving en zijn intussen
in de huidige praktijk aan het afbrokkelen. De stad Utrecht bijvoorbeeld
heeft twee informatiebalies geopend in de Omar Al Faroek-moskee: één
voor mannen en één voor vrouwen. Dat is een vorm van apartheid. De
gemeente Amsterdam registreert polygame huwelijken, maar polygamie
is strafbaar in Nederland; de wet wordt dus niet nageleefd.
Mevrouw Faber vervolgde haar betoog met de stelling dat antisemitisme
in Europa groeit. Vorig jaar schoot de jihadist Mohammed Merah in
Toulouse een rabbi en drie kinderen zonder enige waarschuwing dood
louter en alleen omdat zij Joods waren. De toename van het geweld tegen
Joden is zo zorgelijk dat de Israëlische regering op het punt staat een plan
aan te nemen om tienduizenden Franse Joden op korte termijn naar Israël
te brengen. Klaarblijkelijk is Europa niet in staat om een veilige haven te
zijn voor Europese Joden; of wil het dat niet?
Tijdens de oliecrisis in de jaren »70 stelde Europa zijn olievoorraden veilig
door de zgn. Euro-Arabische dialoog te beginnen. Eén van de twee
voorwaarden die daarbij aan Europa werden opgelegd was erkenning van
de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie, de PLO. Die erkenning hield de
stilzwijgende erkenning is van het PLO-Charter, waarin de vernietiging van
Israël stond vermeld. Bovendien werd Europa gedwongen om zijn
grenzen te openen voor niet-westerse immigranten en hun cultuur. Aan
immigranten moesten gelijke rechten worden verleend om hun eigen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

5

cultuur en religie te kunnen beleven. Zo heeft de Islam vaste voet aan land
gekregen in Europa.
De ideologische Islam is nauw verbonden met de Koran en met de
Sharia-wetgeving die geen gelijke rechten toekent aan vrouwen,
homoseksuelen en niet-gelovigen.
De Islam is de belangrijkste bron van intolerantie in Europa, zo vervolgde
mevrouw Faber haar betoog. Eén van beide rapporten geeft inzicht in de
schending van de vrijheid van meningsuiting en de beperking van iedere
vorm van kritiek op de Islam. Daarom beveelt het rapport de
Euro-Arabische dialoog aan en wordt het er deel van. De democratie
wordt misbruikt om de Islam een stevige voet aan de grond te laten
krijgen in Europa. Door middel van de vele miljoenen oliedollars komt de
Westerse wereld terecht in een proces van islamisering. Een uitspraak van
de minister-president van Turkije, de heer Erdogan, stemde tot nadenken
toen hij zei «democratie is als een trein: als je je bestemming bereikt hebt
stap je uit». Intussen kruipen de Europese elites voor de Islamitische
landen en gaan zij door de krokodil te voeren in de hoop, zoals Sir
Winston Churchill eens zei, «dat die hen tenslotte opeet». Het aanvaarden
van de Islam betekent het einde van de Westerse, democratische
rechtsstaat, zo besloot mevrouw Faber.
Aan dit debat is ook deelgenomen door mevrouw Strik, die meedeelde
een ander stem uit Nederland te zullen laten horen. Zij dankte de beide
rapporteurs die een kwetsbaar element uit onze samenleving op de
agenda hadden gezet.
Racisme en intolerantie zijn gevaarlijk, vooral als hun bestaan wordt
ontkend. Beide zijn overal in de Raad van Europa en zijn ook altijd
aanwezig geweest; maar met de rapporteur was mevrouw Strik het eens
dat de economische crisis racisme en discriminatie heeft aangewakkerd.
Iedere burger zou in de spiegel moeten kijken en zich moeten afvragen
hoe hij racistisch gedrag moet voorkomen, maar politici zouden dat vaker
en beter moeten doen. Overheden hebben een grote verantwoordelijkheid
om racisme en discriminatie te voorkomen en ervoor te zorgen dat
iedereen in de samenleving gelijke rechten heeft. Dat impliceert niet
alleen onderwijs en bewustwording – die zijn natuurlijk belangrijk – maar
ook actief beleid om uitsluiting van migranten, bijvoorbeeld op de
arbeidsmarkt. De volledige participatie van migranten is een belangrijk
instrument om burgers hun eigen lot in handen te kunnen laten nemen en
te integreren. En iedere vorm van discriminatie dient te worden aangepakt
door mensen toegang te geven tot klachtprocedures en door vervolging
van discriminatie en racisme.
Over het tweede rapport dat over de aanpak van racisme bij de politie
handelt merkte mevrouw Strik op dat bekend is dat indien institutioneel
racisme zich voordoet binnen overheden, racisme in de samenleving niet
uitgebannen kan worden. Onderzoek heeft uitgewezen dat niet alleen de
Britse politie, maar ook de Duitse politie te kampen heeft met institutioneel racisme. Vorig jaar beschuldigde Amnesty Internationale de
Nederlandse politie van «racist profiling». Dat zijn ernstige conclusies
aangezien alle burgers de garantie moeten hebben dat de politie hun
rechten, inclusief het recht op gelijke behandeling, beschermt. De politie
moet zich ervan bewust zijn dat moorden en andere misdrijven kunnen
zijn ingegeven door racisme; als zij dat niet is schiet zij tekort in de
bescherming van de slachtoffers van racistische misdrijven. Onschuldige
migranten kunnen worden vervolgd of veroordeeld voor misdrijven als
gevolg van vooroordelen. Etnische profilering maakt de kans daar op veel
groter. In Nederland wordt nu een databank opgezet waarin alle vingerafdrukken van migranten worden opgeslagen. De politie is bevoegd om die
databank te gebruiken voor politietaken, zelfs wanneer er geen concrete
verdenking of aanwijzing is dat de dader een migrant is. Dat houdt in dat
de gegevens van migranten vaker worden doorzocht dan die van andere

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

6

burgers en dat feit alleen al schept het risico van stigmatisering en
racisme.
Mevrouw Strik merkte voorts op het werk van de Raad van Europa in zijn
strijd tegen racisme en discriminatie volop te steunen. Het rapport van de
European Commission against Racism and Intolerance (ECRI) over
Nederland concludeerde dat de Nederlandse regering meer moet doen en
dat leidde tot een heftige discussie. Dat is goed, want dat levert een
bijdrage aan het bewustzijn dat migranten last hebben van discriminatie
en racisme. Bewustwording alleen is echter niet genoeg; de lidstaten
moeten de aanbevelingen van ECRI ook uitvoeren. Het is aan ons, zo
besloot mevrouw Strik, om ervoor te zorgen dat onze regeringen die
aanbevelingen uitvoeren. Wij moeten de rol van waakhond van de
mensenrechten niet alleen in Straatsburg, maar ook thuis in eigen land
vervullen.
Aan het slot van het debat heeft de Assemblee een tweetal resoluties
aanvaard; zij werden voorzien van de nummers 1967 en 1968.
5. Evaluatie van het «Partnerschip for Democracy» met de
Palestijnse Nationale Raad
Rapport (doc.nr. 13382)
Het Committee on Political Affairs and Democracy heeft een rapport
aangeboden waarin de stand van zaken is opgenomen van de ontwikkelingen in Palestina en van de uitvoering van de afspraken zoals die
werden aangegaan door de Palestijnse Nationale Raad (PNC) in oktober
2011 toen deze het tweede parlement werd waaraan de status van
«Partner for Democracy» van de Raad van Europa werd toegekend. In het
rapport wordt met instemming kennis genomen van het feit dat de
Palestijnse delegatie bij de PACE volop gebruik maakt van haar mogelijkheden om deel te nemen aan de activiteiten van de PACE; geconcludeerd
wordt dat de voortzetting van dit partnerschap in lijn is met de wens van
alle politieke fracties en van een brede vertegenwoordiging van de
Palestijnse samenleving.
Het rapport vraagt zowel de Raad van Europa als de PNC de inspanningen
om de verplichtingen die zij op zich namen toen ze elkaars «partner voor
democratie» werden te vergroten en het stelt voor door te gaan met het
toezicht op de uitvoering van die afspraken en binnen twee jaar met een
nieuwe evaluatie te komen.
Debat
Het rapport van de commissie is verdedigd door haar rapporteur, de heer
Kox, die ter inleiding van zijn bijdrage, herinnerde aan het feit dat de
PACE op 4 oktober 2011 de status van «Partner for Democracy» toekende
aan de PNC die daarmee het tweede parlement – na het parlement van
Marokko – werd dat die status, die in 2009 door de PACE werd geïntroduceerd om institutionele samenwerking met parlementen van buurlanden
van de lidstaten van de Raad van Europa op te zetten, kreeg. De PNC
verklaarde toen dat hij dezelfde waarden deelt als die welke de Raad van
Europa is toegedaan en ging politieke verplichtingen aan in overeenstemming met het Reglement van Orde van de PACE. De Assemblee
stelde dat daarnaast een aantal maatregelen van uitzonderlijk belang is
voor het versterken van de democratie, de rechtsstaat en het respect voor
de mensenrechten en de fundamentele vrijheden in de Palestijnse
gebieden.
Vandaag, zo vervolgde de heer Kox, evalueert de PACE de eerste twee
jaren van het partnerschap en neemt zij een besluit over het vervolg. Hij
zei te hopen dat de door hem opgestelde resolutie en de toelichting

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

7

daarop de instemming van de Assemblee zal hebben, zoals eerder het
geval was in de commissie die deze in december 2013 unaniem
aanvaardde. De bijdragen van de kant van de leden van de commissie
hebben ervoor gezorgd dat het rapport nu echt een commissierapport is.
De heer Kox zei vervolgens enkele algemene opmerkingen te willen
maken over het partnerschap. Allereerst wilde hij zijn waardering
uitspreken over de actieve deelname van de Palestijnse parlementaire
delegatie aan het werk van de Assemblee en haar commissies. Vooral de
voorzitter van de delegatie, de heer Bernard Sabella, verdient dank voor
de uitstekende en charmante wijze waarop hij zijn delegatie leidt en
waarmee hij het belang dat de Palestijnse delegatie hecht aan het
partnerschap onderstreept.
De heer Kox sprak ook dank uit aan de Palestijnse delegatie, zijn
voorzitter, geassisteerd door de heer Ibrahim Khreisheh, secretarisgeneraal van de Palestijnse Wetgevende Raad, voor de plezierige en
professionele manier waarop zij hem toegang hadden verschaft tot alle
informatie en tot alle relevante spelers die hij wenste te spreken, zoals
parlementariërs, de minister-president, ministers, hoofden van instellingen, zoals de centrale kiescommissie en het anti-corruptie bureau, de
hoogste rechter, de mensenrechtencommissaris, leden van vakbonden,
mediavertegenwoordigers, en vele gewone Palestijnse burgers, inclusief
vrouwen, jonge studenten en ondernemers. Zij allen hadden de heer Kox
zich keer op keer doen realiseren hoezeer de Palestijnen geïnteresseerd
zijn in deze bijzondere band met de Assemblee.
Nadat het Partnership for Democracy aan de PNC was toegekend steunde
de PACE de Palestijnse aanvraag voor een vol lidmaatschap van de
Verenigde Naties in 2011. Omdat de VN Veiligheidsraad echter niet in staat
was een unanieme aanbeveling op de aanvraag uit te brengen kwam dat
volle lidmaatschap er niet ofschoon 130 VN-leden, waaronder 18 leden
van de Raad van Europa, de Palestijnse staat al hebben erkend. De
Assemblee nam kennis van de resolutie van de Algemene Vergadering
van de VN die aan de Palestijnen de niet-lidstaatstatus toekende waarmee
de mogelijkheden voor de Palestijnen om zich aan te sluiten bij sommige
internationale organisaties en toe te treden tot bepaalde internationale
verdragen en conventies werden vergroot. De Assemblee besloot in het
verlengde van die resolutie om de naam «Palestina»op te nemen in de
ledenlijst en aanverwante documenten.
De heer Kox merkte vervolgens op dat er gedurende het partnerschap een
verzoeningsovereenkomst tussen de Palestijnse autoriteiten en de
feitelijke machthebbers in Gaza tot stand was gekomen. Hij zei het echter
te betreuren dat de overeenkomst nog niet in werking was getreden en
dat er tot nu toe geen Palestijnse regering van nationale eenheid kon
worden gevormd. Als gevolg daarvan moet men het eerst eens worden
over de data van de zo noodzakelijke parlements- en presidentsverkiezingen.
Recente ontwikkelingen laten zien dat er nieuwe activiteiten worden
ontplooid om de verzoeningsovereenkomst uit te voeren. Het is, zo stelde
de heer Kox, van het grootste belang dat het gebrek aan checks en
balances als gevolg van het ontbreken van een effectieve wetgever in
Palestina wordt opgelost.
Vorig jaar zijn er nieuwe onderhandelingen van start gegaan tussen de
regeringen van Palestina en Israël, mede dankzij de inspanningen van de
Amerikaanse regering. Overeengekomen is dat de onderhandelingen 9
maanden zullen duren. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken,
Kerry, heeft de laatste maanden bezoeken gebracht aan Palestina en Israël
en heeft andere leiders uit de regio ontmoet. Ofschoon men moet
erkennen dat sprake is van een traag proces zei de heer Kox de
Assemblee te willen vragen er bij alle partijen op te willen aandringen de
onderhandelingen te steunen en optimistisch te zijn over het uiteindelijk
bereiken van een akkoord.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

8

De heer Kox vroeg de Assemblee vervolgens om door middel van het
aanvaarden van de eerder al door de commissie aangenomen resolutie
opnieuw steun uit te spreken voor een twee-statenoplossing, op te roepen
een eind te maken aan de illegale bezetting door Israël van Palestijnse
gebieden en de voortgaande bouw van illegale nederzettingen in de
Palestijnse gebieden te betreuren. Respect voor het internationale recht
van de kant van alle partijen is een absoluut vereiste voor het bereiken
van een rechtvaardige oplossing die, indien en zodra ze wordt bereikt, ten
goede zal komen aan de gehele wereld, in het bijzonder aan de burgers
van Palestina en Israël.
Met genoegen zei de heer Kox te hebben vastgesteld dat de Knesseth de
PACE heeft meegedeeld dat het de steun die het twee jaar geleden gaf aan
het partnerschap voortzet. Hij voegde toe dat zijn de interpretatie van
bepaalde elementen uit het rapport natuurlijk kan afwijken van die van
Israël, maar hij zei zijn best te hebben gedaan om alle conclusies te
baseren op feiten die hij heeft kunnen verifiëren in Palestina. Zijn collega’s
in de Knesseth riep de heer Kox op zich tot het uiterste in te spannen om
ervoor te zorgen dat gekozen Palestijnse parlementariërs worden
vrijgelaten uit Israëlische gevangenissen; parlementariërs horen niet in de
gevangenis, zij moeten hun werk in het parlement kunnen doen en de
belangen van hun volk kunnen dienen.
Het feit dat Palestina geen vol lid is van de VN maakt het niet mogelijk dat
zij volledig deelneemt aan de speciale VN-mechanismen, inclusief de
wereldwijde periodieke VN-review. Dat verhindert niet dat Palestina zich
aansluit bij de conventies en andere juridische instrumenten van de Raad
van Europa, ervan uitgaande dat daarover binnen het CvM en de lidstaten
overeenstemming bestaat. De heer Kox vroeg de Secretaris-Generaal van
de Raad van Europa de Palestijnse autoriteiten daarbij desgewenst
behulpzaam te zijn. Ook moedigde hij de Secretaris-Generaal aan om,
samen met relevante partners alle noodzakelijke stappen te zetten om de
expertise en de ervaring van de Raad van Europa in te zetten voor de
verdere ontwikkeling van de Palestijnse mensenrechten, de rechtsstaat en
de democratie en om na te gaan welke mogelijkheden er voor Palestina
zijn om meer gebruik te maken van het instrumentarium van de Raad van
Europa. De relatie tussen de Raad van Europa en Palestina moet de
komende jaren niet alleen voortgezet, maar ook verdiept worden. De heer
Kox zei de Palestijnse collega’s te willen uitnodigen met nieuwe
voorstellen naar de Assemblee te komen.
Afsluitend stelde de heer Kox de Assemblee voor de gemaakte vorderingen te verwelkomen en te besluiten door te gaan met het houden van
toezicht op de politieke hervormingen in Palestina, bijstand aan te bieden
aan de PNC en de stand van zaken van het partnerschap over twee jaar
opnieuw op te maken.
Ook mevrouw Strik heeft aan het debat deelgenomen en merkte ter
inleiding van haar betoog op steun te geven aan het werk van rapporteur
Kox, dat heeft geleid tot het zetten van de eerste stappen op weg naar
samenwerking tussen de Raad van Europa en Palestina en tot het
onderhavige rapport daarover. Het noemt enkele kleine verbeteringen,
maar het gaat ook in op de onderwerpen waarmee te weinig vorderingen
zijn gemaakt. Mevrouw Strik zei te hopen dat alle spelers, inclusief de
Raad van Europa zelf, doorgaan met het intensiveren van de samenwerking en het verlenen van steun aan de hervormingen in Palestina. Men
kan, zo vervolgde zij, dit proces natuurlijk niet bezien zonder zich
rekenschap te geven van de context waarin de Palestijnse autoriteiten
moeten samenwerken. Zij zijn nog steeds kwetsbaar en in hoge mate
afhankelijk van het beleid dat de Israëlische regering jegens hen voert.
Palestijnse burgers worden in ernstige mate beperkt in hun bewegingsvrijheid en kunnen als gevolg daarvan niet deelnemen aan conferenties,
vredesbesprekingen en vergaderingen met hun burgers. Mevrouw Strik

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

9

riep de Israëlische waarnemers bij de Raad van Europa op om aan deze
beperkingen een eind te maken en ervoor te zorgen dat de Palestijnse
politici hun werk kunnen doen.
Mevrouw Strik merkte voorts op dat het belangrijk is eens bijzondere
aandacht te besteden aan de schendingen van de rechtsstaat in Palestina.
Ondanks het feit dat de Palestijnse autoriteiten daar al het nodige aan
doen zouden zij daar meer oog voor moeten hebben. Tegelijkertijd
worden zij bij het verbeteren van de rechtsstaat en de situatie inzake de
mensenrechten geconfronteerd met enorme obstakels als gevolg van de
illegale bezetting door Israël. Natuurlijk hoopt iedereen dat het minister
Kerry in april lukt om te komen met de opzet van een interimovereenkomst, maar men kan daar niet alles van laten afhangen. Europa
zou moeten proberen de illegale bezetting en de bouw van nieuwe
nederzettingen te laten stoppen. De EU met haar economische samenwerkingsprogramma’s heeft concrete instrumenten in handen en haar
associatieovereenkomsten kennen een mensenrechtenclausule. Tot op
heden zijn deze mensenrechtenclausules, ondanks het feit dat Israël zich
niet houdt aan het internationale recht en aan de uitspraken van het
Internationale Gerechtshof, niet van toepassing verklaard. Het voortzetten
van de dialoog is van vitaal belang, maar woorden dienen te worden
gevolgd door daden anders worden ze inhoudsloos.
De Raad van Europa verkeert in de unieke situatie dat ze betrekkingen
onderhoudt met de parlementen van beide landen. Mevrouw Strik drong
er bij zowel de Assemblee als bij het Comité van Ministers op aan om na
te gaan met welke strategie deze contacten kunnen worden ingezet om
beide partijen tot elkaar te brengen. Zou het niet geweldig zijn als het
vredesproces op de weg naar een twee-staten-oplossing vanaf de basisleden van de parlementen – op gang gebracht zou worden? Mevrouw
Strik zei te hopen op een besef van urgentie en commitment voor een
gelijke behandeling en voor mensenrechten voor alle burgers in beide
landen; de schendingen hebben al te lang geduurd en verder uitstel is
geen optie.
In zijn reactie op de sprekers in het debat wees de heer Kox erop dat
niemand bewaar had aangetekend tegen de voortzetting van het
partnerschap met Palestina. Tegelijkertijd hebben enkelen erop gewezen
dat er sprake is van een mission impossible: het opbouwen van een
democratie in een bezet gebied. Toch hebben de Palestijnen zelf de moed
niet opgegeven en willen ook zij door met het partnerschap om Palestina
voor te bereiden op de status van een onafhankelijke, democratische
rechtsstaat. De heer Kox zei dat zij daarin alle steun verdienen.
De heer Kox schetste voorts de situatie in Palestina, zoals hij die tijdens
zijn vele bezoeken had aangetroffen: niets is er eenvoudig, alles is
moeilijk. Omdat bijna ieder probleem onoplosbaar is hebben de Palestijnen een goede reden om trots te zijn op wat zij hebben bereikt. Maar zij
moeten op die weg verder en daarom wordt het partnerschap voortgezet.
De Assemblee kan hen daarbij op twee punten helpen: bij het toetreden
tot de verschillende verdragen van de Raad van Europa en, door middel
van het leveren van expertise en bijstand, bij de opbouw van staatsinstellingen.
De heer Kox zei persoonlijk van mening te zijn dat het onmogelijk is een
duurzame democratie in een land op te bouwen terwijl het bezet wordt.
Dat kan alleen in een vrije en onafhankelijk land. De Israëlische
waarnemer die het woord had gevoerd dankte de heer Kox voor het feit
dat deze zich niet had verzet tegen het partnerschap. Natuurlijk steunt
Israël de gedachte dat Palestina zich democratisch moet ontwikkelen,
maar dat betekent tegelijkertijd dat men dat land niet kan vragen zijn
geschiedenis te vergeten. Niemand mag de geschiedenis vergeten .
Daarom zei de heer Kox de Israëlische regering op te roepen de Palestijnen het recht te geven, zoals Israël dat recht ook eens heeft gekregen,

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

10

om zich tot onafhankelijk land te ontwikkelen met een eigen democratie.
Dat betekent dat begonnen moet worden met de vrijlating van de in de
gevangenis gezette Palestijnen. Een democratie kan niet functioneren
wanneer er parlementariërs gevangen zitten.
Resolutie
Aan het slot van de vergadering heeft de Assemblee een resolutie
aanvaard die kan worden gevonden onder nummer 1969.
6. Internet en politiek: de gevolgen van nieuwe informatie- en
communicatietechnologie voor de democratie
Rapport (doc.nr. 13386)
Een door het Committee on Culture, Science, Education and Media
gepresenteerd rapport wijst erop dat het internet een centrale rol speelt in
onze democratische samenleving. Het heeft maatschappelijke groepen in
staat gesteld zich te mobiliseren en, anders dan vroeger, regeringen en
politici aan te spreken terwijl het de publieke participatie in democratische
processen heeft doen toenemen. In het bijzonder de sociale media kunnen
de burgers opnieuw verbinden met hun democratische instituties – of dat
nu parlementen of politieke partijen zijn – op nieuwe en dynamische
manieren.
Anderzijds is de gefragmenteerde, op het internet gebaseerde, besluitvorming niet noodzakelijkerwijs het meest geschikt voor het complexe
beleidsproces. Het vervangen van de representatieve democratie door een
vorm van directe democratie via internetverkiezingen zou het risico met
zich mee kunnen brengen dat kleine, onbekende groepen die over
aanzienlijke middelen beschikken beslissingen naar hun hand kunnen
zetten zonder dat zij daarop kunnen worden aangesproken en dus niet
gelegitimeerde macht zouden uitoefenen. Het internet kan ook als
instrument van misbruik dienen: het biedt een platform voor haat en
intolerantie, is een voedingsbodem voor georganiseerde misdaadsyndicaten, terroristen en dictators en biedt mogelijkheden tot geniepige
schendingen van het privéleven en, niet in de laatste plaats zoals
recentelijk is gebleken, tot onaanvaardbare inbreuken door staatsveiligheidsdiensten.
Het internet is van iedereen en er zullen manieren gevonden moeten
worden om de openheid en neutraliteit ervan overeind te houden terwijl
tegelijkertijd moet worden voorkomen dat het een gigantisch gluurmechanisme zonder enige democratische controle wordt. Internetgebruikers en
internetaanbieders moeten tot zelfregulering worden aangespoord en
parlementen zullen richtinggevend moeten zijn bij het dichten van de
digitale kloof en zullen nieuwe normen moeten stellen ten aanzien van
nieuwe methoden van gegevensverwerking en – beheer zoals «semantic
polling», «search algorithms evaluating»en «internet trolling». Het
uiteindelijke doel zal moeten zijn te komen tot een model van internetbeheer dat enerzijds de vrijheid en de veiligheid op het internet waarborgt
en anderzijds recht doet aan het respect voor de mensenrechten, vooral in
landen waar die het meest onder druk staan. De commissie stelt daarom
aan de Raad van Europa voor zich te zetten aan het opmaken van een
«White Paper» over Democratie, politiek en het Internet.
Debat
Aan het debat over dit rapport is deelgenomen door de heer Franken die
namens het Committee on Political Affairs and Democracy een zgn
opinion op het rapport had uitgebracht. Deze opinion is terug te vinden
onder documentnummer 13399.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

11

De heer Franken complimenteerde de rapporteur – de zojuist benoemde
voorzitter van de Assemblee, mevrouw Brasseur – met het interessante
rapport, meer in het bijzonder waar het de behandeling betreft van de
gevolgen van de sociale media en de nieuwe informatietechnologieën
voor de democratie. Er is hier sprake van een nieuwe en belangwekkende
ontwikkeling waarbij het einde van een machtsconcentratie ten aanzien
van informatie en een gewijzigde relatie tussen de representatieve
democratie en de klassieke democratie in zicht komt. Deze ontwikkeling
kent enkele positieve aspecten, maar ook een aantal gevaren.
Eén van de positieve gevolgen is dat er nu een mogelijkheid is voor een
betere relatie tussen politici en burgers en een betere dialoog. Als politici
meer willen luisteren kan er een actiever burgerschap ontstaan en een
meer op conversatie geënte politiek.
Er zijn echter ook gevaren, zo vervolgde de heer Franken. In de eerste
plaats hebben politici in een representatieve democratie behoefte aan het
voeren van discussies met collega’s ter wille van coherentie en coördinatie. In de tweede plaats kan een enkele stem valse verwachtingen
wekken omdat zij niet wordt gesteund door een meerderheid. Politici
worden gekozen. Zij zijn verantwoording schuldig aan en hebben banden
met al hun kiezers, niet uitsluitend met diegene die een boodschap
verzendt en een antwoord van de politicus ontvangt. Een derde gevaar ligt
in de mogelijkheid dat de publieke opinie wordt gemanipuleerd.
De heer Franken zei de analyse van het rapport en de conclusies te delen.
De ontwikkelingen zijn interessant, maar scheppen vooralsnog geen
alternatief voor de representatieve democratie. De sociale media vormen
echter al een wezenlijk onderdeel van de representatieve democratie,
reden om in te stemmen met de voorstellen en aanbevelingen in het
rapport, zo voegde de heer Franken toe. Met instemming deelde de heer
Franken tenslotte kennis te hebben genomen van het feit dat enkele door
hem ingediende amendementen inmiddels de goedkeuring hadden
kunnen wegdragen van de rapporteur en waren overgenomen door het
Committee on Political Affairs and Democracy en het Committee on
Culture, Science, Education and Media.
Mevrouw Faber-Van de Klashorst nam eveneens deel aan het debat en
merkte op dat de boekdrukkunst grote gevolgen heeft gehad voor de
wetenschap waardoor de mensheid grote stappen voorwaarts heeft
gedaan. In die tijden wilden de heersers hun onderdanen beschermen
tegen gevaarlijke geschriften en ideeën. Zij vreesden dat het religieuze of
politieke gezag zou worden ondermijnd en stelden daarom, onder het
mom van morele overwegingen, censuur in.
Het internet kenmerkt zich doordat het communicatie binnen ieders bereik
brengt. Gegevens worden supersnel de wereld rond gezonden. Een
onbeperkte bron van informatie is beschikbaar gekomen voor een ieder
en we kunnen zonder enige beperking via het wereldwijde net gedachten
uitwisselen. Het internet wordt, zo stelde mevrouw Faber, machtiger dan
het gedrukte woord en mensen zijn zich terdege bewust van die macht.
Mensen zijn zich ook bewust van het feit dat ze worden misleid door de
elite, die de feiten anders kunnen voorstellen dan ze zijn. Wat veel politici
in eigen land zeggen verschilt van wat zij zeggen in Brussel. Mensen
beginnen daar afkerig van te worden. Via het internet kunnen zij
ervaringen met gelijkgestemden uitwisselen. Zij realiseren zich dat zij
zaken die hen worden opgelegd, zoals het verlies van soevereiniteit aan
niet gekozen Europese bestuurders en de islamisering van Europa, niet
wensen. Beide houden verlies van vrijheid in. Nieuwe digitale communicatie doet het establishment schudden, maar het is precies dit instrument
dat kansen schept voor de democratie. Via internet kunnen politici snel in
contact komen met burgers. Het establishment ziet dat echter als het
ondermijnen van de eigen positie. In plaats van zelfreflectie gaat zij over
tot censuur. Met gladde praatjes roept zij op het gebruik van internet

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

12

binnen wettelijke kaders te plaatsen. Zij probeert bij het publiek vrees in te
boezemen door te stellen dat het internet kan worden gebruikt voor
dubieuze doelen zoals criminele activiteiten en internationaal terrorisme.
Als het internet wordt gebruikt voor criminele activiteiten moeten
diegenen die dat doen worden gestraft. Wij moeten het internet niet
straffen, dat is immers een instrument. Onwenselijke activiteiten kunnen
worden opgespoord door middel van adequaat onderzoek, aldus
mevrouw Faber.
Zij voegde toe dat de stelling dat het internet de democratie ondermijnt
een misvatting is. Hoe kan de democratie worden ondermijnd door de
vrijheid van meningsuiting? Censuur wordt opgelegd door totalitaire
regimes. Is de EU een totalitair regime? Alleen mensen die in vrijheid
leven kunnen volledig gedijen en een bijdrage leveren aan een hoog
welvaartsniveau voor iedereen. Nederland heeft twee perioden van
censuur gekend: de inlijving door het Keizerrijk van Napoleon en de
Tweede Wereldoorlog. Gedurende beide perioden was Nederland bezet
en werd het onderdrukt door dictators. Wij moeten onszelf nooit meer de
mond laten snoeren en we zullen ons nooit meer laten onderdrukken door
een dictator, zeker niet door een dictator uit Brussel, aldus mevrouw
Faber-Van de Klashorst.
Aanbeveling
Aan het einde van het debat heeft de Assemblee een aanbeveling
aangenomen onder nummer 2033.
7. Syrische vluchtelingen: hoe kan de internationale hulp worden
georganiseerd en ondersteund?
Rapport (doc.nr. 13372)
In een door het Committee on Migration, Refugees and Displaced Persons
uitgebracht rapport wordt vastgesteld dat sinds het begin van het conflict
in Syrië 2,2 miljoen Syriërs, waaronder 1,1 miljoen kinderen het land zijn
ontvlucht terwijl 6,8 miljoen mensen in Syrië humanitaire hulp nodig
hebben en 4,25 miljoen mensen ontheemd zijn.
Ondanks de verschillende oproepen van de Bijzondere Rapporteur voor
de Mensenrechten van Ontheemden van de VN en van de MinisterPresident van Turkije en in weerwil van de hulp van buurlanden en de
landen van de Raad van Europa verslechtert de situatie gestaag en
hebben de slachtoffers meer en meer te leiden van een gebrek aan
drinkwater, voedsel, kleding en huisvesting. Het seksuele geweld en sekse
gerelateerde geweld tegen vrouwen en kinderen in sommige vluchtelingenkampen vormt een bijzondere en groeiende zorg.
Staten moeten solidariteit en gulheid jegens de buren van Syrië tonen om
ervoor te zorgen dat de druk op die landen wordt verlicht; ze moeten
plannen helpen opstellen om het hoofd te bieden aan de massale
instroom van Syrische vluchtelingen en om de nood te lenigen.
Debat
Aan het debat over dit rapport is deelgenomen door mevrouw Strik die,
sprekend namens de Socialistische Fractie, de rapporteurs dankte voor
het feit dat zij dit vraagstuk opnieuw op de agenda hebben gezet. De
situatie in Syrië is verslechterd en zal in de toekomst nog meer verslechteren. We hebben te maken met het grootste vluchtelingenprobleem ooit.
Nu de vredesbesprekingen onlangs zijn vastgelopen is een spoedig einde
aan de oorlog niet te verwachten. En zelfs als er een eind komt aan de
oorlog zal een snelle en blijvende terugkeer van de vluchtelingen niet
mogelijk zijn want hun land is totaal vernield. Zowel de infrastructuur als

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

13

de huizen, de ziekenhuizen en de scholen zijn volledig vernietigd. Er
moeten dus tegelijk korte en lange termijnoplossingen komen. Voor de
korte termijn gaat het erom toegang te krijgen tot de vele ontheemde
mensen om ze te kunnen voorzien van voedsel, onderdak en gezondheidszorg. Dat kan alleen gebeuren als er voldoende politieke steun is;
mevrouw Strik riep daarom in het bijzonder de Russische delegatie op om
Assad ertoe te bewegen samen te werken met de hulporganisaties.
Zij vervolgde haar betoog door erop te wijzen dat de meeste vluchtelingen
buiten Syrië in de buurlanden verblijven, waarvan Turkije een buitengewone prestatie levert. Andere landen, in het bijzonder Libanon en
Jordanië, zijn door de enorme druk bijna bezweken. Het aantal vluchtelingen in Libanon bedraagt een kwart van het aantal inwoners van het
land. Als dergelijke aantallen zouden gelden voor Duitsland en Frankrijk
zouden die landen nu respectievelijk 20 en meer dan 15 miljoen vluchtelingen tellen. De politieke situatie in Libanon is zo fragiel dat we mogelijk
een tweede oorlog in dit gebied tegemoet kunnen zien met alle menselijke
tragedies die dat met zich mee zou brengen. Actieve hulp, fysiek en
financieel is dus nodig. Veel Syrische vluchtelingen proberen intussen een
veilig heenkomen te zoeken buiten de regio waarbij ze zich wegens een
gebrek aan vestigingsmogelijkheden gedwongen zien een route over zee
te kiezen. In doorgangslanden als Egypte zijn zij niet veilig en zij die erin
slagen Europa te bereiken worden opgesloten in detentiecentra in
Griekenland of Bulgarije of worden gedongen terug te keren naar Turkije.
In de lente kan Europa een grote stroom bootvluchtelingen verwachten
dus met nietsdoen wordt het leven van velen in de waagschaal gelegd.
Europa, zo vervolgde mevrouw Strik, moet zijn aandeel nemen in het
aantal vluchtelingen. UNHCR heeft om meer opvang gevraagd en alleen
Duitsland heeft 10.000 vluchtelingen uitgenodigd. Mevrouw Strik zei te
hopen dat de andere Europese landen dit voorbeeld zullen volgen; het is
nog niet te laat. Laat we werk maken van het aanbieden van meer opvang,
van een ruimhartiger visumbeleid voor Syriërs en van hun terugkeer uit
Griekenland en Bulgarije. Wij hebben een effectief instrument om grote
stappen te zetten: de EU-richtlijn inzake tijdelijke bescherming die is
bedoeld te voorzien in oplossingen op grotere schaal. Mevrouw Strik
besloot met het uitspreken van de wens dat haar collega’s in de
Assemblee dit onderwerp op de nationale agenda zouden zetten zodat de
EU-ministerraad er een besluit over zal moeten nemen.
Resolutie
Het debat werd afgesloten met de aanvaarding van een resolutie
genummerd 1971.
8. Migranten: bevorderen dat zij bijdragen aan de Europese
gastlanden; Integratietoetsen: stimulans of belemmering van
integratie
Rapporten
In een zgn. joint debate heeft de Assemblee aandacht besteed aan de
rapporten van twee van haar commissies; het eerste rapport van het
Committee on Migration, Refugees and Displaced Persons over de vraag
op welke wijze kan worden bevorderd dat migranten een bijdrage leveren
aan het land dat hen opneemt (doc.nr. 13367) het tweede rapport,
waarvan mevrouw Strik optrad als rapporteur, uitgebracht namens
dezelfde commissie, getiteld «Integration Tests: helping or hindering
integration» (doc.nr. 13361).
In laatstgenoemd rapport stelt de commissie vast dat een toenemend
aantal lidstaten van de Raad van Europa integratietoetsen voor migranten
heeft ingevoerd, die vooral zijn gebaseerd op de kennis van de taal van

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

14

het gastland, maar soms ook op onderwerpen die te maken hebben met
burgerschap, waaronder geschiedenis, politieke instituties, samenleving
en democratische waarden. Zonder twijfel draagt goede kennis van een
taal bij aan goede integratie. Maar er bestaan echter ook ernstige zorgen
dat deze toetsen in feite een belemmering vormen voor integratie en tot
uitsluiting leiden: zgn. pre-entry tests kunnen een obstakel vormen voor
gezinshereniging terwijl integratietoetsen voor migranten die reeds in het
gastland verblijven een hindernis kunnen vormen voor de toegang tot
bepaalde rechten van ingezetenen; ze kunnen ook leiden tot rancune in
migrantengemeenschappen en discriminatie tegen bepaalde groepen, in
het bijzonder tegen mensen die ongeletterd zijn of geen onderwijs hebben
genoten. De vrees bestaat ook dat het primaire doel – of althans een
voorspelbaar gevolg – van deze toetsen erin bestaat het aantal migranten
te verlagen. Als dat zo is, is dat een stap terug. De lidstaten moeten ervoor
instaan dat deze toetsen worden gebaseerd op reële prestatieniveaus, dat
de leertrajecten om de toets af te leggen en de toets zelf gesubsidieerd
worden en dat alternatieven beschikbaar zijn.
Voorts dient het Comité van Ministers na te gaan hoe moet worden
omgegaan met de verschillende niveaus van taalvaardigheid en
-bekwaamheid (het zgn. Common European Framework of References for
Languages (CEFR)), zoals die door lidstaten in deze toetsen worden
gebruikt, maar die nooit zijn ontworpen als instrument voor het meten
van integratie.
Debat
Mevrouw Strik merkte ter inleiding van haar verdediging van het rapport
op dat Europese landen lange tijd hebben getracht een adequaat
integratiebeleid te ontwikkelen. Van het verleden hebben wij geleerd dat
arbeidsmigratie zonder aandacht voor de behoeften en de integratie van
de arbeidsmigranten zowel hen als onze samenlevingen schade kunnen
toebrengen. Goede integratie en participatie komt alle partijen in de
samenleving ten goede en om dat te bereiken zijn inspanningen van alle
actoren nodig: de autoriteiten, de eigen burgers en de migranten. De basis
daarvoor wordt gelegd doordat migranten de taal en de samenleving van
het ontvangende land leren. De autoriteiten dienen daarom adequaat
taalonderwijs te organiseren en aan te bieden en de migranten dienen
alles in het werk te stellen om de taal te leren.
Landen hebben hun integratiebeleid ontwikkeld met vallen en opstaan,
maar de afgelopen 10 jaar is de nadruk in een aantal landen verschoven
van een publieke verantwoordelijkheid jegens de migrant naar een eigen
verantwoordelijkheid van de migrant. In plaats van een doel is integratie
meer en meer een voorwaarde voor migranten geworden. De migrant
moet eerst aantonen dat hij is geïntegreerd voordat hij kan deelnemen
aan of zelfs kan binnenkomen in het ontvangende land. Dat is noch eerlijk,
noch effectief, zo zei mevrouw Strik.
In een aantal noordelijke lanen, waaronder Nederland, moeten familieleden van buiten Europa een integratie-examen halen voordat ze zich bij
hun familieleden in Europa mogen voegen. Duitsland en Frankrijk bieden
talencursussen buiten Europa aan, landen als Nederland, Oostenrijk,
Denemarken en het Verenigd Koninkrijk doen dat niet. Ook is het niveau
van de examens de laatste jaren opgeschroefd en kan het voorkomen dat
de echtgenote het examen niet haalt. Dat kan komen doordat er geen
onderwijsaanbod was of doordat het niveau van betrokkene te laag was.
Analfabeten, mensen die een ander alfabet beheersen en ouderen hebben
grote problemen met deze examens. Migranten in of vlak na een
oorlogssituatie zakken relatief vaker voor deze examens. Zij leven vaak in
barre omstandigheden en moeten gevaarlijke reizen maken om naar de
ambassade te komen waar het examen moet worden afgelegd. Daardoor
wordt de familiehereniging noodgedwongen enorm vertraagd of soms

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

15

definitief geblokkeerd. De lidstaten van de Raad van Europa hebben
zichzelf verbonden aan het recht op een familieleven en aan artikel 8 van
de Europese Conventie voor de Mensenrechten en de lidstaten van de EU
hebben zelfs het recht op familiehereniging vastgelegd. Die rechten zijn
bedoeld om de integratie van migranten te bevorderen omdat mensen het
best gedijen wanneer zij hun familiebanden kunnen beleven. Kinderen
integreren ook het best als ze zo snel mogelijk in hun nieuwe land
verenigd kunnen worden met hun familie. We leggen deze rechten dus
vast om ze vervolgens te belasten met eisen waaraan niet alle migranten
kunnen voldoen. Daarmee hebben we het recht op familieleven tot een
selectief recht gemaakt dat er alleen is voor de goed opgeleide, jonge en
rijke migranten. Dat zou voor de Raad van Europa niet aanvaardbaar
moeten zijn.
Integratietoetsen zijn, zo vervolgde mevrouw Strik, niet alleen een
probleem bij binnenkomst. Migranten moeten binnen bepaalde tijd vaak
verdere toetsen afleggen om te voorkomen dat ze worden uitgezet. Dat
legt een enorme druk op hen en heeft vaak een contraproductief effect
waardoor zij zich al helemaal niet meer geïntegreerd voelen. Integratie is
vooral een mentaal proces dat kan worden bevorderd door beleid dat
inzet op een gastvrije ontvangst, goede scholing, toegang tot de arbeidsmarkt en bestrijding van discriminatie.
Een veilige woonomgeving is een wezenlijk vereiste om migranten te
laten investeren in hun toekomst in Europa. De permanente verblijfsstatus
biedt die zekerheid en meer mogelijkheden voor integratie. Werkgevers
bijvoorbeeld geven de voorkeur aan migranten met die status en banken
eisen haar bij het verstrekken van hypotheken. Het verwerven van de
nationaliteit van een land biedt nog meer zekerheid en geeft ook het recht
tot politieke participatie. Lidstaten hebben een groot belang bij het
bevorderen van de integratie en van het gevoel van migranten er bij te
horen. Zij dienen daarom toegankelijke procedures voor het verkrijgen
van de permanente verblijfsstatus op te stellen en moeten daarbij
rekening houden met de verschillende opleidingsniveaus en competenties
van migranten.
Een ander probleem is wat en hoe gemeten moet worden. Je bent niet per
definitie perfect geïntegreerd als je moeilijke vragen over de geschiedenis
of de cultuur van een land kunt beantwoorden. Als je dat soort vragen niet
kunt beantwoorden wil dat, anderzijds, niet zeggen dat je niet goed
geïntegreerd bent. In veel gevallen zijn zelfs burgers van het land niet in
staat dat soort vragen te beantwoorden, maar niemand concludeert
daarmee dat zij niet geïntegreerd zijn. Zelfs analfabete burgers kunnen
goed in een samenleving functioneren en kunnen tal van contacten
hebben; men moet dus erg voorzichtig zijn bij het kiezen van indicatoren
voor het bepalen van iemands integratieniveau, zeker als de uitkomst
daarvan gevolgen heeft voor het recht van verblijf van de migrant.
In de afgelopen 10 jaar is de moeilijkheidsgraad van de toetsen voor het
verkrijgen van een permanente verblijfsvergunning en voor naturalisatie
significant verhoogd. Zij hebben een «one size fits all» – karakter waarin
voor individuele elementen geen plaats is. Of je nu een lage opleiding
hebt of je een getraumatiseerde vluchteling bent, je moet hetzelfde
examen halen. Nu al zien we, aldus mevrouw Strik, een massale
terugloop in het aantal aanvragen voor een permanente verblijfsvergunning en voor naturalisatie. Als gevolg daarvan komen meer en meer
migranten voor jaren of zelfs definitief terecht in een onveilige woonsituatie. De meeste van hen zullen het land niet verlaten; voor hen zal
integreren nog moeilijker worden, hetgeen gevolgen heeft voor zowel
henzelf als voor het land.
Mevrouw Strik zei te willen concluderen dat het verband tussen de
integratietoetsen en de verblijfsrechten laat zien dat ons integratiebeleid
te ver is doorgeschoten. Het maakt inbreuk op mensenrechten en kan een
beletsel vormen voor integratie. Toetsen kunnen in dat beleid worden

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

16

gebruikt, maar alleen op een manier die het doel dient, zoals het meten
van de taalvaardigheid om na te gaan hoe onderwijs op maat eruit moet
zien. Toetsen dienen geen instrument van integratiebeleid te zijn, in ieder
geval niet waar het gaat om familiehereniging of om de verkrijging van
een hogere status na jarenlang verblijf, want dan worden ze een
instrument van uitsluiting dat de meest kwetsbaren het hardst treft.
Mevrouw Strik zei daarom te concluderen dat integratietoetsen in het
kader van verblijfsrechten onrechtvaardig en niet effectief zijn en de
aandacht afleiden van werkelijk en effectief integratiebeleid. Bijna alle
migranten willen heel graag de taal leren en een goede positie in de
maatschappij veroveren. Laat ons daarom werken aan effectieve
maatregelen zoals het stimuleren van migranten om het lot in eigen hand
te nemen en te investeren in onderwijs en opleiding waarmee ze toegang
krijgen tot de samenleving en de arbeidsmarkt. Dan volgt integratie als
vanzelf, aldus mevrouw Strik.
Resolutie
Het debat werd door de Assemblee afgesloten met de aanvaarding van
twee resoluties onder de nummers 1972 en 1973.
De voorzitter van de delegatie,
Franken
De griffier van de delegatie,
Nieuwenhuizen

Staten-Generaal, vergaderjaar 2013–2014, 20 043, nr. 96

17