Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2021

Nr. 90

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2021
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Defensie, de Personeelsrapportage Defensie over het jaar 2020 aan1. In deze rapportage wordt
ingegaan op de resultaten van de werving, de instroom en uitstroom van
personeel, de personele samenstelling, de werkbeleving en in het
bijzonder de impact van de COVID-19-pandemie op het welzijn van het
personeel. Ook wordt er aandacht gegeven aan de adaptieve krijgsmacht
en diversiteit & inclusiviteit bij Defensie.
Defensie heeft zich in snel tempo aangepast aan de uitdagingen die de
COVID-19-pandemie stelde op het gebied van online werving, selectie,
keuring en opleiding-op-afstand voor nieuw personeel. Met veel inzet is
een nieuwe aanpak tot stand gekomen. Daar zijn we trots op, net als het
feit dat bij de werkbeleving van het defensiepersoneel sprake is van een
significante verbetering van de motivatie (+5%), de tevredenheid (+10%)
en het vertrouwen in de toekomst (+9%). Deze positieve trend werd
versterkt na de totstandkoming van het arbeidsvoorwaardenakkoord
2018–2020 (Bijlage bij Kamerstuk 35 000 X, nr. 149) in 2019 en heeft zich in
2020 doorgezet.
Ook zijn we blij te constateren dat in 2020 het saldo tussen in- en
uitstroom van militair personeel positief is (meer instroom dan uitstroom),
net als in 2019. Er is een daling van de uitstroom van militairen van 16%
ten opzichte van 2019.
In deze brief wordt verder ingegaan op de voortgang van de zogeheten
proeftuinen bij Defensie ter verbetering van de personele vulling en een
tweetal moties van uw Kamer, waarover ik u in de brief Ontwikkelingen op
personeelsgebied van 16 februari jl. heb geïnformeerd (Kamerstuk
35 570 X, nr. 84).
1

kst-35570-X-90
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 90

1

Tot slot kijk ik terug op de belangrijkste ontwikkelingen ten aanzien van
het personeelsbestand in de afgelopen kabinetsperiode, ga ik in op de
verbeteringen van de personele gereedheid en kijk ik vooruit naar de
richting die Defensie voorstaat op het gebied van personeel.
Proeftuinen
In de proeftuinen is op kleine schaal geëxperimenteerd met een betere
balans tussen in-, door- en uitstroom van personeel. Zo heeft de vliegbasis Volkel het accent bij de proeftuin gelegd op het verbeteren van de
instroom en het behoud van schaarse categorieën medewerkers, terwijl
de 13e Lichte Brigade in Oirschot heeft gefocust op een andere wijze van
werving en maatwerk ontwikkeltrajecten voor het zittend personeel.
Daarnaast zijn initiatieven ontplooid voor regionale invulling van de
Algemene Militaire Opleiding (AMO) in Volkel en Oirschot en is een
gezamenlijke AMO van aspirant-luchtverdedigers van CLAS en CLSK van
start gegaan bij het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC) in Vredepeel. De ervaringen tot op heden zijn overwegend
positief. Bij de proeftuinen die in 2019 zijn gestart, is het effect op de
personele gereedheid zichtbaar en heeft geresulteerd in een verbetering
van de vulling van eenheden die tot dusverre te maken hadden met
structurele ondervulling, in het bijzonder voor de rangen soldaten en
korporaals. De proeftuinen hebben, ondanks de COVID-19-beperkingen,
onder meer door digitale werving (bijvoorbeeld Onderzeedienst Live) en
netwerkcontacten gezorgd voor meer belangstellenden en sollicitanten.
Ook het onderhouden van nauwe contacten met kandidaten die hun
belangstelling voor een loopbaan bij Defensie kenbaar hebben gemaakt,
heeft bijgedragen aan een hogere instroom. Bij de proeftuinen die in 2019
zijn gestart is er een zichtbaar effect op de personele gereedheid, in het
bijzonder doordat er meer soldaten en korporaals zijn ingestroomd.
Daarnaast hebben de proeftuinen geresulteerd in een verbetering van de
positie van Defensie binnen lokale netwerken en op de regionale
arbeidsmarkt.
Naast deze positieve ervaringen is er ruimte voor verdere verbetering. Zo
beschikken de commandanten van de proeftuinen wel over de personele
bevoegdheden en mandaten, maar niet over de bijbehorende budgetten.
Het is dan ook wenselijk om naast de bevoegdheden ook de bijbehorende
budgetten op een lager niveau te beleggen. Een ander aandachtspunt is
optimale inzet van centraal beschikbare capaciteit voor selectie en keuring
van sollicitanten en het verruimen van de mogelijkheden om tijdelijk extra
selectie- en keuringscapaciteit (psychologen en artsen) en ook opleidingscapaciteit (instructeurs) van buiten Defensie in te zetten. Op deze wijze
kan, waar passend, naast centraal ook lokaal en regionaal het traject van
werving, selectie, aanstelling en opleiding worden ingericht en kunnen zo
onder regie van DCPL meer sollicitanten/aspirant-militairen worden
geselecteerd, gekeurd en aangesteld.
De ervaringen en resultaten uit de proeftuinen zullen worden gebruikt bij
de uitwerking van het HR-model (zie ook het kopje Vooruitblik).
Werkgarantieregeling
In mijn brief van 16 februari jl. heb ik u geïnformeerd over de motie van
het lid Kerstens (Kamerstuk 35 570 X, nr. 84). In aanvulling hierop kan ik
melden dat Defensie werkt aan een plan om dit jaar en volgend jaar
schaarse categorieën personeel, veelal in de technische en maritieme
vakgebieden, in te lenen van andere organisaties. Hiertoe is een
zogeheten «inleenloket» van start gegaan op 2 maart 2021. Defensie
draagt bij aan het behoud van schaarse kennis in Nederlandse topsectoren, helpt het bedrijven die in economisch zwaar weer zitten door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 90

2

mensen tijdelijk over te nemen en wordt voorkomen dat mensen in een
uitkeringssituatie terecht komen. Tegelijkertijd wordt zo ook de gereedheid
en inzetbaarheid van de krijgsmacht tijdelijk vergroot. U wordt hierover
via de 1e suppletoire begroting geïnformeerd.
Schrijnende gevallen AOW-gat Militairen
Naar aanleiding van de motie van de leden Kerstens en Karabulut over
inkomensverlies Uitkering Gewezen Militairen (UGM) (Kamerstuk
35 570 X, nr. 25) zal een onafhankelijke commissie «Schrijnende gevallen
AOW-gat Militairen» op korte termijn haar werkzaamheden aanvangen.
De commissie onder voorzitterschap van de heer Van Zwol heeft tot taak
te onderzoeken of bij de uitvoering van de compensatieregeling AOW-gat
geborgd is dat de groep gewezen militairen daadwerkelijk 100% van de
gerechtvaardigde aanspraak heeft ontvangen. Binnen dit kader onderzoekt
de commissie tevens of de uitvoering van de regeling kan leiden tot
schrijnende individuele gevallen. Oplevering van het rapport is voorzien in
het derde kwartaal van 2021.
Terugblik personeelsbestand Defensie
Terugkijkend over de afgelopen kabinetsperiode is het personeelsbestand
van Defensie met 9% gestegen van ruim 60.400 voltijdsequivalenten
(VTE’n) eind 2017 naar ruim 66.000 VTE’n eind 2020 (militairen, burgerpersoneel en reservisten). Er is in deze kabinetsperiode een formatiegroei van
ongeveer 6.700 functies gerealiseerd, waaronder 2.900 burgermedewerkers en 3.800 militairen.
De groei van de formatie heeft een negatieve uitwerking op de personele
vulling. Op 1 januari 2021 had Defensie 9.061 (militaire) vacante functies.
Hierbij is het goed om een aantal zaken in ogenschouw te nemen. Zo is
jaarlijks sprake van de in- en uitstroom van circa 3.000 tot 4.000 militairen,
conform de regels in het huidige Flexibel Personeelssysteem (FPS).
Hierdoor heeft Defensie standaard een flink aantal functies structureel
open staan. Daarnaast zijn niet alle vacante functies ook vacatures (zie
voor nadere duiding Kamerstuk 35 000 X, nr. 130 d.d. 8 april 2019). Dat
komt vanwege grote aantallen militair personeel in opleiding (Defensie
leidt grotendeels zelf haar personeel op), militair personeel dat tussen
functies rouleert (conform het functieroulatiesysteem) en re-integranten.
Bovendien geldt dat een vacante functie pas een vacature wordt, zodra die
daadwerkelijk wordt opengesteld voor vulling. Bij reorganisatietrajecten
bijvoorbeeld, blijven functies regelmatig enige tijd vacant. Het besef is
verder gegroeid dat niet elke vacature hetzelfde effect heeft op de
gereedheid en inzetbaarheid. Vandaar dat de focus nu ligt op het werven
van personele capaciteit voor die schaarstecategorieën die cruciaal zijn
voor de gereedheid en inzetbaarheid.
Aanpak verbetering personele gereedheid
Om de personele gereedheid te verbeteren is eind vorig jaar een Taskforce
Personeel (hierna taskforce) opgericht om de extra inspanningen op het
gebied van werving en instroom te coördineren. Vanuit de taskforce zijn
vier operatielijnen opgesteld die bijdragen aan het vergroten van de
personele gereedheid:
• Ondersteuning van de jaarlijkse aanstellings- en opleidingsopdrachten
van het Dienstencentrum Personeelslogistiek (DCPL);
• Extra inspanningen gericht op de werving en selectie van schaarstecategorieën, die cruciaal zijn voor de personele gereedheid. Dit met hulp
van een externe daarin gespecialiseerde partij;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 90

3

•
•

Alternatieve vulling: het inrichten van een loket om tijdelijk personeel
in te lenen van andere organisaties;
Bijdrage leveren aan de werving van reservisten.

Defensie heeft daarnaast geïnvesteerd in verdergaande (personele)
samenwerking met partners. Daarom onderzoekt Defensie hoe capaciteiten van partners kunnen worden geïntegreerd in de krijgsmacht. Zo zijn
de eerste vijf werknemers van Snijder B.V. (wereldwijd verhuurder van
grondverzetmaterieel) aangesteld, opgeleid en ingezet bij de Koninklijke
Landmacht. De genie gaat dit concept in de volgende fase, welke is
voorzien in 2021–2022, opschalen naar meer bedrijven. Met deze aanpak
binnen het programma adaptieve krijgsmacht zijn de afgelopen jaren
vernieuwende samenwerkingsvormen ontwikkeld die direct bijdragen aan
het operationeel vermogen van de krijgsmacht.
Verder wordt aan de hand van de opgedane (leer)ervaringen in de
proeftuinen een meer integrale ketenbenadering van werving tot aan
startfunctie gebruikt om gerichter te sturen op personele gereedheid in
plaats van alleen vulling van vacante functies. Hiermee zijn en worden er
concrete stappen gezet die bijdragen aan het herstel van de personele
gereedheid en inzetbaarheid.
Maar om toegerust te zijn op de uitdagingen voor de toekomst is dit niet
voldoende. Er is hiervoor een grondige herziening van het personeelsmodel nodig. Deze kabinetsperiode heeft Defensie dan ook gewerkt aan
het voorbereiden van de zogeheten HR-transitie: de stapsgewijze
invoering van een nieuw HR-model dat het huidige FPS zal opvolgen,
omvat zowel de wijze waarop Defensie als goed werkgever in haar
behoefte aan personeel voorziet en daarop stuurt, als hoe Defensie haar
personeel beloont.
Vooruitblik
Vooruitkijkend staan de komende jaren voor een belangrijk deel in het
teken van deze transitie. Het nieuwe HR-model moet Defensie in staat
stellen om beter en flexibeler te kunnen sturen op benodigde personele
capaciteit. Vanuit de Defensievisie 2035 (Kamerstuk 34 919, nr. 71) wordt
de koppeling gemaakt naar de toekomstige taken van Defensie en aan de
hand van Strategische Personeelsplanning (SPP) wordt inzichtelijk
gemaakt in hoeverre het huidige personeelsbestand in kwalitatief en
kwantitatief opzicht past bij de toekomstige ontwikkeling en inzet van de
krijgsmacht. In 2021 worden verdere stappen op dit gebied gezet en dat
geldt onder andere voor de meerjarige aanstellingsopdracht. Bovendien
wordt de focus sterker gelegd op de categorieën die direct bijdragen aan
een hogere personele gereedheid, de zogenoemde schaarstecategorieën.
Toch is verbetering van de instroom alleen niet voldoende om de
operationele gereedheid op norm te krijgen. Het tijdig en volledig
opleiden én bovenal het behoud van militair personeel draagt bij aan de
verbetering van de personele gereedheid.
In een aparte brief wordt uw Kamer geïnformeerd over de HR-transitie.
Met ingang van de volgende Personeelsrapportage zal over de voortgang
van de HR-transitie twee keer per jaar worden gerapporteerd.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 90

4