Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1577
Vragen van de leden Westerveld (GroenLinks), Van den Hul (PvdA) en Van
der Graaf (ChristenUnie) aan de Ministers voor Rechtsbescherming, voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over emotionele verwaarlozing en huiselijk
geweld als gevolg van de lockdown (ingezonden 18 januari 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport),
mede namens de Minister voor Rechtsbescherming en de Minister voor Basisen Voortgezet Onderwijs en Media (ontvangen 5 februari 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het onderzoek van de Universiteit Leiden waaruit blijkt dat
fors meer kinderen slachtoffer zijn van emotionele mishandeling en getuige
van huiselijk geweld? Zijn er meer onderzoeken over de effecten van de
lockdown op het welzijn van kinderen? Zo ja, welke zijn bij u bekend?1
Antwoord 1
Ja, wij zijn bekend met dit onderzoek van de Universiteit Leiden. Er is meer
onderzoek uitgevoerd naar de effecten van de lockdown op het welzijn van
kinderen. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) biedt een overzicht van
onderzoeken naar de gevolgen van de coronatijd op kinderen, jongeren en
gezinnen.2 Het Verwey-Jonker Instituut heeft in juni 2020 het onderzoek
«Kwetsbare gezinnen in tijden van Corona» uitgebracht, dat als bijlage bij de
vierde voortgangsrapportage van het programma Geweld hoort nergens thuis
naar uw Kamer is gestuurd.3
Daarnaast subsidieert ZonMw onderzoek naar het effect van het coronavirus
COVID-19 op de maatschappij. Daarin is ook aandacht voor onderzoek naar
vraagstukken rondom sociale en economische problemen die zijn blootgelegd
of ontstaan door de coronacrisis.

1

Universiteit Leiden, 6 januari 2021, «Tijdens lockdown meer slachtoffers van kindermishandeling», https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2021/01/tijdens-lockdown-meer-slachtoffersvan-kindermishandeling
2
Website Nederlands Jeugdinstituut: zie https://www.nji.nl/nl/coronavirus/Professionals/Vooralle-professionals/Onderzoek-gevolgen-coronatijd.
3
Bijlage bij Kamerstuk 28 345, nr. 234

ah-tk-20202021-1577
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 2
Hoe verklaart u het dat de onderzoekers aangeven dat diverse vormen van
kindermishandeling en huiselijk geweld zijn toegenomen tijdens de lockdown,
maar dit niet blijkt uit cijfers en signalen bij Veilig Thuis, Jeugdzorg en de
Raad voor de Kinderbescherming?
Antwoord 2
In het onderzoek van de Universiteit Leiden gaat het om een schatting van
kindermishandeling op basis van vermoedens van professionals uit het
onderwijs en de kinderopvang. Deze schatting is dat er in het voorjaar van
2020 vaker sprake was en van emotionele verwaarlozing van kinderen,
waaronder verwaarlozing van het onderwijs en getuige zijn van huiselijk
geweld, dan in het voorjaar van 2017. Uit deze studie onder deze groep
professionals blijkt het aantal vermoedens van andere vormen van kindermishandeling dan emotionele verwaarlozing naar schatting niet significant
gestegen te zijn.
Het landelijke beeld is dat het aantal adviesvragen aan Veilig Thuis in de
eerste helft van 2020 is gestegen vergeleken met het jaar daarvoor. Het aantal
meldingen bij Veilig Thuis is in deze periode stabiel gebleven (vanuit het
onderwijs en de kinderopvang is het aantal adviesvragen en meldingen
gedaald). Het gebruik van jeugdhulp is licht gedaald en de instroom bij de
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) laat een stabiel beeld zien.
Er zijn zorgen over kinderen in kwetsbare situaties en over het effect van de
maatregelen op huiselijk geweld en kindermishandeling tijdens deze
coronacrisis. Ook tonen verschillende onderzoeken aan dat de coronaperiode
een grote impact heeft op gezinnen. Sommige cijfers van betrokken
organisaties lijken deze zorgen deels te bevestigen, waaronder recente cijfers
van De Kindertelefoon, andere cijfers (vooralsnog) niet. Wij houden daarom
samen met deze organisaties de (cijfermatige) ontwikkelingen momenteel en
ook de komende tijd nauwlettend in de gaten. Zoals in de brief bij de vijfde
voortgangsrapportage Geweld hoort nergens thuis is aangegeven, is een
mogelijke verklaring van het stagneren van het aantal meldingen bij aanvang
van de coronamaatregelen dat professionals tijdelijk minder zicht hadden op
gezinnen. Nader onderzoek zal uitsluitsel moeten geven over de verklaringen
voor deze ontwikkelingen.
Vraag 3
Worden cijfers en signalen die binnenkomen bij deze instanties landelijk
bijgehouden zodat trends tijdig zichtbaar zijn? Zo ja, waar? Kunt u een
overzicht geven van het aantal signalen en de herkomst ervan in de
afgelopen tien jaar?
Antwoord 3
Ja, op de website van het CBS staat de beleidsinformatie Veilig Thuis en
beleidsinformatie Jeugdhulp en jeugdbescherming vermeld. Deze wordt
halfjaarlijks gepubliceerd. Daarnaast houden genoemde organisaties eigen
cijfers bij, zoals instroomcijfers of in het geval van Veilig Thuis-organisaties
het aantal adviesvragen en meldingen, zodat trends tijdig zichtbaar zijn.
Veilig Thuis bestaat sinds 2015 en is regionaal georganiseerd. De Veilig
Thuis-organisaties hebben zich de afgelopen jaren gezamenlijk ingespannen
voor het eenduidig leveren van registratiegegevens aan het CBS, zodat naast
regionale cijfers ook landelijke cijfers konden worden gegenereerd. Hierdoor
is sinds 2019 landelijke beleidsinformatie Veilig Thuis beschikbaar. De meest
recente beleidsinformatie Veilig Thuis heeft betrekking op de eerste helft van
2020. De regionale Veilig Thuis-organisaties hebben zelf vaker dan twee keer
per jaar zicht op meldingen en adviesvragen binnen de eigen regio.
De RvdK houdt zicht op de instroom, sinds de coronapandemie ook specifiek
de instroom van spoedzaken. De RvdK maakt sinds enkele jaren zijn
landelijke, regionale en lokale cijfers inzichtelijk op www.cijfersrvdk.nl. Op
deze website zijn de instroomcijfers van de RvdK sinds 2015 zichtbaar.
Daarnaast deelt de RvdK gegevens met het CBS voor bovengenoemde
beleidsinformatie jeugd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 4
Bent u het met de mening eens dat het logisch is dat spanningen, stress en
onrust zijn toegenomen vanwege de coronacrisis en bijbehorende onzekerheden? Waar kunnen ouders en opvoeders terecht als zij vragen hebben of
ondersteuning nodig hebben? Bent u het met de mening eens dat er een
toegankelijke plek moet zijn waar ouders en opvoeders hulp kunnen krijgen,
los van jeugdbeschermingsorganisaties? Zijn mogelijkheden om anoniem te
chatten (zoals bij hulporganisatie Fier) bekend bij de meeste ouders? Zo nee,
wat doet u eraan om de bekendheid te vergroten?
Antwoord 4
Wij zien met u dat spanningen, stress en onrust kunnen toenemen tijdens de
coronacrisis. Op verschillende manieren geven we tips over hoe om te gaan
met deze gevoelens, zoals op de coronawebsite van de rijksoverheid.nl. Ook
voor ouders en opvoeders is het van belang dat zij hulp kunnen krijgen. Het
Nederlands Jeugdinstituut (NJI) heeft informatie voor ouders en opvoeders.
Daarnaast zijn er diverse telefoonlijnen voor ondersteuning bij spanningen
waarnaar verwezen wordt op de verschillende websites en via social media:
Voor opvoedvragen of spanningen tussen partners/ouders kunnen mensen
bellen met MIND Korrelatie 0900 1450. Chatten of Whatsappen kan ook.
Kinderen kunnen hun verhaal kwijt bij De Kindertelefoon.
Volwassenen kunnen de Luisterlijn bellen.
Jongeren tussen de 8 en 25 jaar kunnen anoniem hulp zoeken via jongerenhulponline.nl.
Er zijn ook andere organisaties die online, via chats of telefonisch hulp
bieden, zoals de chat via JouwGGD.nl, de Ouderlijn.nl en de chat van Fier.
Ook Veilig Thuis heeft een chatfunctie, bedoeld voor mensen die te maken
hebben met huiselijk geweld of kindermishandeling en voor omstanders. Via
de chat kan advies gevraagd worden over de situatie. Als spanningen hoog
oplopen en dit leidt tot onveilige situaties kan iedereen bellen of chatten met
Veilig Thuis. De chat van Veilig Thuis is tijdens de maatregel van de
avondklok langer bereikbaar tot 22.00 uur. De chatfunctie is nadrukkelijk
bedoeld voor adviesvragen en is anoniem.
Daarnaast biedt de campagne «Ik vermoed huiselijk geweld» op verschillende
manieren handelingsperspectieven als er een vermoeden is van huiselijk
geweld en kindermishandeling. Op de campagne website «ikvermoedhuiselijkgeweld.nl» zijn tips opgenomen over wat omstanders voor anderen
kunnen doen als er zorgen zijn en waar betrokkenen kunnen voor hulp, ook
als iemand zelf in een onveilige situatie zit.
Vraag 5
Wat doet u om hulpverleners die in de gezinnen werken te ondersteunen om
hun werk veilig te kunnen doen en besmettingsrisico’s te voorkomen?
Antwoord 5
Iedereen die in de zorg werkt moet dit veilig kunnen doen. Goede en
voldoende bescherming van zorgmedewerkers én patiënten staat voorop. De
uitgangspunten voor het gebruik van beschermingsmiddelen buiten het
ziekenhuis zijn opgesteld door het RIVM in overleg met de sector.
Persoonlijke beschermingsmiddelen beschermen het kind, de jongere en de
professional tegen het coronavirus. Professionals maken in elke situatie een
gedegen afweging over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen,
op basis van ervaring, professioneel inzicht en met behulp van afwegingskaders. Op de website van het NJI4 staan handreikingen voor professionals om
te bepalen wanneer je welke persoonlijke beschermingsmiddelen gebruikt.
Daarnaast geeft het Outbreak Management Team5 (OMT) aan dat er ruimte
blijft voor professionals om zelf een professionele afweging te maken en
gemotiveerd af te wijken van de normen in de richtlijnen voor het gebruik
van persoonlijke beschermingsmiddelen, als de situatie daarom vraagt. Ik
vind het belangrijk om te benadrukken dat het OMT dit niet alleen zegt vanuit
het oogpunt van infectiepreventie, maar ook om rekening te houden met

4

Website Nederlands Jeugdinstituut, zie: Persoonlijke beschermingsmiddelen | Coronavirus |
NJi
5
Kamerstuk 25 296 ,nr. 950

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

gevoelens van onzekerheid of onveiligheid bij de medewerkers. Werkgevers
moeten dergelijke verzoeken en signalen van hun medewerkers serieus
nemen.
Professionals staan voor de uitdaging om goede afwegingen te maken tussen
de vragen en behoeften van gezinnen en maatregelen met het oog op
gezondheidsrisico’s. Dit vraagt meer dan ooit om het leveren van maatwerk.
Het is belangrijk dat professionals zorgvuldig blijven afwegen welke vorm van
contact past bij de specifieke situatie van het kind, de jongere, het gezin of
andere betrokkenen. Op de website van het NJI wordt deze informatie
gedeeld voor ouders, jongeren en professionals.
Vraag 6
Zijn ook in de huidige lockdown kinderen «uit het oog verloren» door
scholen? Zo ja, om hoeveel kinderen gaat dit? Wat wordt er gedaan om hen
weer in beeld te krijgen?
Antwoord 6
De Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS) heeft begin januari een peiling
uitgezet onder haar leden.6 In vergelijking met de vorige lockdown hebben
bijna alle scholen vanaf het begin alle leerlingen in beeld. Ook worden er
meer leerlingen opgevangen, met name ook leerlingen in een kwetsbare
positie. We vragen er bij scholen en schoolbesturen aandacht voor dat zicht
wordt gehouden op alle leerlingen, en dat er regelmatig contact is tussen de
school en alle leerlingen en hun ouders. Wanneer er geen contact wordt
verkregen met de leerling of de ouder(s), kan de school een melding doen via
het verzuimregister in de categorie «overig verzuim». De school en leerplichtambtenaar stemmen dan met elkaar af hoe contact wordt verkregen met de
leerling en de ouder(s) om tot een oplossing te komen. De leerplichtambtenaren, RMC-begeleiders, jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen werken samen
aan het ondersteunen van de scholen in het omgaan met corona-verzuim.
Vraag 7
Wat doet u specifiek in deze periode van lockdown om scholen en leerkrachten te ondersteunen wanneer zij zien dat het niet goed gaat met een leerling?
Is er specifiek beleid om deze kinderen zoveel mogelijk naar de noodopvang
te laten gaan?
Antwoord 7
Voor hulp en advies op het gebied van onderwijs in tijden van corona blijft
lesopafstand.nl het startpunt. Hier zetten de PO-raad, VO-raad, Kennisnet en
andere sociale partners in het onderwijs zich onverminderd voor in. Er is
€ 210 miljoen beschikbaar gesteld om extra hulp in te zetten binnen de
school, bijvoorbeeld leraren, onderwijsassistenten maar ook ondersteunend
personeel voor noodopvang of ter ontzorging van leraren in deze uitdagende
tijd.
We vragen er aandacht voor dat zicht wordt gehouden op alle leerlingen, en
dat er regelmatig contact is tussen de school en alle leerlingen en hun
ouders. Er is geleerd van de eerste lockdown in het online lesgeven.
Leerkrachten doen hun uiterste best om vinger aan de pols te houden en te
zien hoe het gaat met kinderen. Een school kan (waar nodig in overleg met
de gemeente) een kind waarmee het niet goed gaat aanmerken als kwetsbaar
en opvangen in de noodopvang. Als een school vermoedt dat er sprake is
van een acuut of structureel zorgelijke situatie kan de school in eerste
instantie overleggen met het lokale team, jeugdhulpaanbieders en/of Veilig
Thuis. Voor scholen is op de site weeraanwezigopschool.nl informatie te
vinden als zij zich zorgen maken over een leerling of diens gezinssituatie en
op de site van Stichting School en Veiligheid o.a. hoe scholen toch de sociale
veiligheid op afstand in de gaten kunnen houden en ook wat te doen als
dingen echt minder goed blijken te gaan.7 Daarnaast is de app Meldcode
kindermishandeling voor het onderwijs gelanceerd in de eerste periode van
afstandsonderwijs. De app is laagdrempelig, anomien en gericht op gebruik

6
7

https://avs.nl/actueel/nieuws/meeste-leerlingen-in-beeld-en-kwetsbare-leerlingen-op-school/
https://www.schoolenveiligheid.nl/news/coronavirus-maatregelen-in-en-gevolgen-voor-hetonderwijs/#webinar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

in de dagelijkse praktijk van scholen. Tevens is in de «Week tegen Kindermishandeling» in november jl. door het onderwijsveld het «Handelingskader
kindermishandeling en huiselijk geweld: randvoorwaarden en richtlijnen voor
uitvoering van de wet meldcode in de praktijk» gepubliceerd.8 Met dit kader
beogen de AVS, PO-raad en VO-raad de randvoorwaarden voor signalering
en aanpak van kindermishandeling in het onderwijs te verhelderen en een
implementatie-impuls te geven aan de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling door onderwijsorganisaties en hun professionals.
Tot slot is eerder gecommuniceerd dat het belangrijk is dat scholen zich
bewust zijn van hun signalerende rol in het (mentaal) welbevinden van
leerlingen, en hoe zij mét ouders samenwerken om er samen voor leerlingen
te zijn.9
Vraag 8
Bent u het met de onderzoekers eens dat het sluiten van de scholen, zeker
voor deze groep kwetsbare kinderen, zoveel mogelijk voorkomen dient te
worden en dat nu, tijdens de sluiting, het van belang is dat beter in kaart
gebracht moet worden welke gezinnen kwetsbaar zijn en wat ouders nodig
hebben om hun kinderen beter te kunnen begeleiden? Zo ja, wat gaat u met
de aanbevelingen uit het onderzoek doen?
Antwoord 8
De onderzoekers geven aan dat, indien sluiting onvermijdelijk is, het van
belang is dat contact met ouders wordt gefaciliteerd, om beter in kaart te
brengen welke ouders wel en niet in staat zijn om hun kinderen te begeleiden
in het thuisonderwijs, of ouders spanningen in het gezin ervaren, en om te
inventariseren wat ouders en het gezin nodig hebben om hun kinderen beter
te kunnen begeleiden. Wij zijn het met de onderzoekers eens en vinden dat
dit contact er ook met leerlingen en ouders moet zijn. In de eerdere Kamerbrieven vragen wij er aandacht voor dat zicht wordt gehouden op alle
leerlingen, en dat er regelmatig contact is tussen de school en alle leerlingen
en hun ouders.10 Zoals aangegeven in de beantwoording op vraag 7 worden
scholen hierin ondersteund11. Alle scholen gaan over op onderwijs op
afstand, maar kinderen in een kwetsbare positie kunnen wel naar school. Of
een leerling in een kwetsbare positie naar school gaat, wordt door de school
bepaald, in overleg met ouders/verzorgers en waar nodig de gemeente. De
leerlingen waar het om gaat, zijn meestal al bekend bij de scholen en de
gemeenten. Scholen kunnen bij zorgen over kinderen overleggen met het
lokale team, jeugdhulpaanbieders en/of Veilig Thuis. Gemeentelijke organisaties kunnen ook overleggen met de RvdK en Gecertificeerde Instellingen.
Vraag 9
Bent u het met de onderzoekers eens dat de resultaten duidelijk maken dat
«de negatieve effecten van de sluiting van de scholen en kinderopvang op de
(onveilige) thuissituaties van kinderen en gezinnen meegenomen moeten
worden in beslissingen omtrent de vorming van beleid»? Zo ja, hoe weegt u
deze resultaten mee?
Antwoord 9
Ja, dat ben ik met de onderzoekers eens. Het kabinet is zich bewust van de
negatieve effecten van de sluiting van het onderwijs voor kinderen en
gezinnen, zoals onder andere verwoord in dit onderzoek en daarom is eerder
aangegeven dat zodra het kan, de scholen weer open moeten gaan. De
8

Beweging tegen Kindermishandeling is een samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang
met als doel de kinderen die (mogelijk) slachtoffer zijn van kindermishandeling en/of huiselijk
geweld in beeld te brengen en professionals te stimuleren adequaat te handelen. Het handelingskader is ontwikkeld door de PO-Raad, VO-raad en AVS en wordt ondersteund door de
andere samenwerkingspartners (Bracheorganisatie Kinderopvang, Branchevereniging
maatschappelijke kinderopvang, BOink en Ouders & Onderwijs)
9
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/01/22/funderend-onderwijstijdens-en-na-de-coronacrisis-een-nationaal-programma
10
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/documenten/kamerstukken/
2021/01/13/kamerbrief-inzake-stand-van-zaken-covid-19
11
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/01/22/funderend-onderwijstijdens-en-na-de-coronacrisis-een-nationaal-programma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

basisscholen kunnen vanaf 8 februari 2021 weer open. De dreiging van een
derde golf door varianten van het virus maakt het helaas onmogelijk om nu
ook de scholen in het voortgezet onderwijs te openen.
Vraag 10
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het algemeen overleg over kindermishandeling en huiselijk geweld van 8 februari 2021?
Antwoord 10
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6