Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 180

Goedkeuring van het op 6 februari 2019 te
Brussel tot stand gekomen Protocol bij het
Noord-Atlantisch Verdrag betreffende de
toetreding van de Republiek Noord-Macedonië
(Trb. 2019, 24)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State van het Koninkrijk wordt niet
openbaar gemaakt, omdat het zonder meer
instemmend luidt (artikel 26, zesde lid j° vijfde
lid, van de Wet op de Raad van State).

1. Inleiding
In navolging van het Prespa-akkoord tussen Macedonië en Griekenland
van 17 juni 2018 over een nieuwe officiële naam voor Macedonië,
besloten de staatshoofden en regeringsleiders tijdens de NAVO-top op
11 juli 2018 om Macedonië uit te nodigen voor toetredingsbesprekingen,
die zouden moeten leiden tot het NAVO-lidmaatschap. Hierover is door de
regering voorafgaand aan en na afloop van genoemde bijeenkomst aan
de Tweede Kamer gerapporteerd (Kamerstukken II 2017–2018, 28 676,
nr. 301 en nr. 302). De toetredingsbesprekingen vonden plaats in de
tweede helft van 2018.
Op 11 januari 2019 heeft Macedonië als uitvloeisel van het Prespa-akkoord
zijn naam grondwettelijk gewijzigd in de Republiek Noord-Macedonië
(hierna Noord-Macedonië) en zijn de vervolgstappen voorbereid die zullen
leiden tot daadwerkelijke toetreding. Op 25 januari 2019 stemde het
Griekse parlement in met het Prespa-akkoord.
Op 6 februari 2019 ondertekenden 29 NAVO-Bondgenoten het Protocol dat
Noord-Macedonië formeel uitnodigt om toe te treden tot het op 4 april
1949 te Washington tot stand gekomen Noord-Atlantisch Verdrag (Stb.
1949, J 355; hierna te noemen «het NAVO-Verdrag»). Dit Protocol behoeft
de goedkeuring van de nationale parlementen en zal in werking treden
wanneer alle NAVO-Bondgenoten dit hebben aanvaard. Na inwerkingtreding van het Protocol zal Noord-Macedonië een toetredingsakte kunnen
deponeren bij de Verenigde Staten, de depositaris van het verdrag, en
daarmee daadwerkelijk toetreden tot het NAVO-Verdrag.
De uitnodiging aan Noord-Macedonië om toe te treden, vastgelegd in het
op 6 februari 2019 te Brussel tot stand gekomen Protocol bij het
NAVO-Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek NoordMacedonië (Trb. 2019, 24; hierna te noemen «het Protocol»), past in het
«open deur»-beleid van de NAVO. Dit beleid houdt in dat de NAVO, in lijn
met artikel 10 van het NAVO-Verdrag en vanuit het oogpunt van bevordering van stabiliteit en samenwerking in Europa, bereid is de toetreding

kst-35180-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 180, nr. 3

1

in overweging te nemen van Europese landen die verwezenlijking van de
beginselen van dit Verdrag kunnen bevorderen en die kunnen bijdragen
aan de veiligheid van het Noord-Atlantisch gebied.
De uitnodiging aan Noord-Macedonië en de daaruit voortvloeiende
toetreding draagt bij aan de stabiliteit in de Euro-Atlantische veiligheidsregio en is daarmee in het belang van Nederland. Zo levert het als
betrouwbare partner al jarenlang een bijdrage aan de NAVO- missie in
Afghanistan. Noord-Macedonië bekleedt tevens een regionale voorbeeldfunctie vanwege het bestendigen van goede relaties met zijn buurlanden.
Voorbeelden hiervan zijn de Overeenkomst van Goed Nabuurschap met
Bulgarije, gesloten op 1 augustus 2017, en het Prespa-akkoord met
Griekenland, waarmee de betrokken landen langjarige twisten achter zich
laten. Ook heeft Noord-Macedonië belangrijke voortgang geboekt met
hervormingen op het gebied van de rechtsstaat, de positie van minderheden, corruptiebestrijding en mediavrijheid. De voortgang van deze
hervormingen zullen, ook na toetreding tot de NAVO, gemonitord blijven.
Toetreding van Noord-Macedonië tot de NAVO draagt hiermee bij aan de
verdere integratie van de westelijke Balkan in de Euro-Atlantische
structuren. Dit graduele en voorwaardelijke integratieproces is een
constante in de Europese en Atlantische buitenlandse politiek van de
afgelopen 2 à 3 decennia. Het proces draagt bij aan de regionale stabiliteit
die door de eeuwen heen meermaals op de proef is gesteld, meest recent
in de Balkanoorlog in de jaren negentig van de vorige eeuw, en dient het
belang van de NAVO(-Bondgenoten) en van de EU(-lidstaten).
2. Het toetredingsproces
Noord-Macedonië neemt vanaf 1999 deel aan het «Membership Action
Plan» (MAP) van de NAVO. Het MAP is een in 1999 door de NAVO
ontwikkeld programma, waarin landen die toetreding tot de NAVO
nastreven, worden geassisteerd bij de voorbereidingen daarvan op
politiek en militair terrein. Middels een «Annual National Programme»
(ANP) voorziet het MAP in diepgaande consultaties over de voor
toetreding noodzakelijke hervormingen. Als praktisch maatwerkinstrument van het «open deur»-beleid richt het ANP zich op de
versterking van democratische structuren en instituties, een goed
geëquipeerde, interoperabele en getrainde krijgsmacht en adequate,
geïmplementeerde wet- en regelgeving met het oog op het uitzenden van
troepen en de bescherming van informatie. MAP en ANP gaan uit van een
bijdrage van de aspirant-toetreder aan de drie kerntaken van de NAVO, te
weten gemeenschappelijke verdediging, crisisbeheersing en coöperatieve
veiligheid. Voor Noord-Macedonië is de aandacht in recente jaren in het
bijzonder uitgegaan naar hervormingen op het gebied van de rechtsstaat,
de positie van minderheden, corruptiebestrijding en mediavrijheid. Ook is
zijn bijdrage aan regionale stabiliteit belangrijk geweest, met name door
middel van de Overeenkomst van Goed Nabuurschap met Bulgarije en het
Prespa-akkoord met Griekenland.
Zoals vermeld in Kamerstuk 28 676, nr. 57, besloot de NAVO in 2008 om
het land uit te nodigen om lid te worden van de NAVO zodra een akkoord
was bereikt met Griekenland over de naamskwestie. Het Prespa-akkoord
werd op 17 juni 2018 door beide ministers van Buitenlandse Zaken
ondertekend en vervolgens op 20 juni 2018 goedgekeurd door het
parlement van op dat moment nog Macedonië. Naar aanleiding hiervan
besloten de staatshoofden en regeringsleiders tijdens de NAVO-Top op
11 juli 2018 om het land uit te nodigen voor toetredingsbesprekingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 180, nr. 3

2

Het Macedonische parlement stemde op 11 januari 2019 in met de
grondwetswijziging die voorziet in de nieuwe officiële naam voor het land,
te weten Noord-Macedonië zoals neergelegd in het Prespa-akkoord met
Griekenland. Daarop stemde op 25 januari 2019 ook het Griekse parlement
in met het Prespa-akkoord, waarmee werd voldaan aan de laatste formele
voorwaarde gekoppeld aan de NAVO-uitnodiging voor lidmaatschap van
Noord-Macedonië.
Zoals hierboven onder paragraaf 1 vermeld wordt met de ondertekening
van het toetredingsprotocol door de 29 NAVO-Bondgenoten, NoordMacedonië formeel uitgenodigd om toe te treden tot het NAVO-Verdrag.
Het Protocol zal in werking treden wanneer alle NAVO-Bondgenoten dit
hebben aanvaard. Hierna zal Noord-Macedonië een toetredingsakte bij het
NAVO-Verdrag kunnen deponeren bij de Verenigde Staten, de depositaris
van het verdrag, en daarmee daadwerkelijk toetreden.
Overigens is een NAVO-lidmaatschap nadrukkelijk geen voorportaal voor
EU-lidmaatschap. Zoals vermeld in Kamerstukken II 2017–2018, 23 987,
nr. 243 (brief, met bijlage, van 26 april 2018 aan de Tweede Kamer), blijft
het kabinetsbeleid ten aanzien van EU-toetreding «strikt en fair»:
Noord-Macedonië moet aan de voorwaarden voldoen voordat met een
volgende stap in het EU-toetredingsproces wordt ingestemd.
3. Financiële consequenties van de toetreding
De financiële gevolgen verbonden aan de toetreding van Noord-Macedonië zijn zeer bescheiden en houden verband met het aanpassen van de
verdeelsleutel waarmee door de lidstaten wordt bijgedragen aan de
gemeenschappelijke financiering van de NAVO. Noord-Macedonië zal net
als andere bondgenoten gaan bijdragen aan de budgetten van de NAVO,
te weten het civiele budget, het militaire budget en het NAVO Veiligheid
Investeringsprogramma.
4. Datum voor toetreding tot de NAVO
Nu het Protocol bij het NAVO-Verdrag is ondertekend, volgt goedkeuring
ervan conform de geldende nationale wetgeving van de lidstaten. Alle
29 NAVO-lidstaten dienen het Protocol te aanvaarden, wil dit in werking
treden. Deze lidstaten streven ernaar de nationale goedkeuringsprocedures voor het Protocol zo spoedig mogelijk af te ronden.
Na inwerkingtreding van het Protocol richt de Secretaris-Generaal van de
NAVO namens alle lidstaten een uitnodiging aan de regering van
Noord-Macedonië. Het land, aldus formeel uitgenodigd, kan, nadat de
besluitvorming in eigen land is afgerond, partij worden bij het
NAVO-Verdrag door het neerleggen van de akte van toetreding bij de
regering van de Verenigde Staten van Amerika, de depositaris van het
NAVO-Verdrag.
Vanaf de ondertekening van het Protocol door de NAVO-lidstaten, zal
Noord-Macedonië deel gaan nemen als genodigde aan overleggen binnen
de NAVO.
5. Een ieder verbindende bepalingen
Naar het oordeel van de regering bevat dit Protocol geen een ieder
verbindende bepalingen in de zin van de artikelen 93 en 94 van de
Grondwet, die aan rechtssubjecten rechtstreeks rechten toekennen of
plichten opleggen. Zo bepaalt het Protocol alleen dat na aanvaarding door
alle 29 NAVO-lidstaten het Protocol in werking zal treden en dat hierna

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 180, nr. 3

3

Noord-Macedonië formeel uitgenodigd wordt om toe te treden tot het
NAVO-Verdrag.
6. Koninkrijkspositie
Wat het Koninkrijk der Nederlanden betreft, zal het Protocol, evenals het
NAVO-Verdrag, alleen voor het Europese deel van Nederland gelden.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 180, nr. 3

4