Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 IIB

Vaststelling van de begrotingsstaat van de overige Hoge
Colleges van Staat, Kabinetten van de Gouverneurs en de
Kiesraad (IIB) voor het jaar 2024

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ het begrotingswetsvoorstel

4

B.

Artikelsgewĳze toelichting bĳ de begrotingsartikelen

5

1.

Leeswĳzer

5

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8

Beleidsartikelen
Artikel 1. Raad van State
Artikel 2. Algemene Rekenkamer
Artikel 3. De Nationale ombudsman
Artikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden
Artikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba
Artikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao
Artikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten
Artikel 9. Kiesraad

7
7
10
13
16
19
21
23
26

3.
3.1

Niet-beleidsartikelen
Artikel 10. Nog onverdeeld

29
29

4.

Bĳlagen
Bĳlage 1: ZBO's en RWT's
Bĳlage 2: Verdiepingshoofdstuk
Bĳlage 3: Rĳksuitgaven Caribisch Nederland

30
30
31
40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.) Totaal
€ 182.743.000,1. Raad van State

85,3

2. Algemene Rekenkamer

44,3

3. De Nationale ombudsman

28,7

4. Kanselarij der Nederlandse Orden

6,2

6. Kabinet van de Gouverneur van
Aruba

2,2

7. Kabinet van de Gouverneur van
Curaçao

3,4

8. Kabinet van de Gouverneur van
Sint Maarten

2,5

9. Kiesraad

10,2

10. Nog onverdeeld

0,0

0

20

40

60

80

100

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.) Totaal
€ 6.297.000,1. Raad van State

2,0

2. Algemene Rekenkamer

1,0

3. De Nationale ombudsman

2,8

4. Kanselarij der Nederlandse Orden

0,2

6. Kabinet van de Gouverneur van
Aruba

0,1

7. Kabinet van de Gouverneur van
Curaçao

0,2

8. Kabinet van de Gouverneur van
Sint Maarten

0,1

9. Kiesraad

0,0

10. Nog onverdeeld

0,0

0

0,5

1

1,5

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

2,5

3

3

A. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zĳn van de Rĳksbegroting, worden
op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlĳk bĳ de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaat voor het
aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rĳksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bĳ de Rĳksbegroting als geheel
is opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaat opgenomen begro­
tingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties,

H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

4

B. ARTIKELSGEWĲZE TOELICHTING BĲ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswĳzer
Algemeen
Voor u ligt de begroting 2024 van de overige Hoge Colleges van Staat, de
Kabinetten van de Gouverneurs en de Kiesraad (IIB).
Groeiparagraaf
Ten opzichte van de begroting 2023 zĳn geen wĳzigingen voorzien.
Coronamaatregelen
De extracomptabele tabel overzicht coronamaatregelen is niet opgenomen.
Vanuit de begroting van de overige Hoge Colleges van Staat, Kabinetten
van de Gouverneurs en de Kiesraad (IIB) zĳn geen coronagerelateerde
uitgaven gedaan.
Beleidsagenda
Een college dient, conform artikel 2.1 lid 7 van de Comptabiliteitswet
2016, betreffende een niet-departementale begroting, enkel haar taken en
bedrĳfsvoering weer te geven. Derhalve bevat deze niet-departementale
begroting – in vergelĳking met departementale begrotingen waarbĳ wel een
weergave van het beleid wordt opgenomen – geen beleidsagenda.
Beleidsartikelen
Deze begroting is opgebouwd uit de volgende beleidsartikelen:
– artikel 1. Raad van State
– artikel 2. Algemene Rekenkamer
– artikel 3. De Nationale ombudsman
– artikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden
– artikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba
– artikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao
– artikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten
– artikel 9. Kiesraad
Een beleidsartikel is opgebouwd uit de volgende elementen:
A. Algemene doelstelling
B. Rol en verantwoordelĳkheid
C. Beleidswĳzigingen
D. Tabel budgettaire gevolgen van beleid
E. Toelichting op de instrumenten
Budgetflexibiliteit
In de tabellen budgettaire gevolgen van beleid is geen informatie
opgenomen over de budgetflexibiliteit, omdat het grotendeels apparaats­
uitgaven betreft.
Niet-beleidsartikel
De begroting bevat het volgende niet-beleidsartikel:
– artikel 10. Nog onverdeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

5

De begroting IIB valt onder de niet-departementale begrotingen. Vanwege
een afwĳkend regime kent deze begroting geen centraal apparaatsartikel.
Bĳlagen
Bĳlage 1 betreft de bĳlage Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtsper­
sonen met een wettelĳke taak.
Bĳlage 2 betreft het verdiepingshoofdstuk van de overige Hoge Colleges
van Staat, Kabinetten van de Gouverneurs en de Kiesraad. Het uitgangspunt
is om daar de beleidsmatige en technische mutaties toe te lichten die groter
zĳn dan of gelĳk zĳn aan de ondergrens zoals deze in de Rĳksbegrotings­
voorschriften 2023 (RBV) is opgenomen, de zogenaamde staffel, te weten:
Tabel 1 Ondergrenzen op basis van de RBV 2023
Begrotingsartikel

Beleidsmatige mutaties (ondergrens in
€ mln.)

Technische mutaties (ondergrens in € mln.)

1. Raad van State

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 4 mln.
Ontvangsten 2 mln.

2. Algemene Rekenkamer

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

3. De Nationale ombudsman

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 1 mln.

7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

9. Kiesraad

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

10. Nog onverdeeld

Verplichting/Uitgaven 1 mln.
Ontvangsten 1 mln.

Verplichting/Uitgaven 2 mln.
Ontvangsten 2 mln.

Bĳlage 3 betreft de Rĳksuitgaven Caribische Nederland en is vanaf de
begroting 2022 aan deze begroting toegevoegd. Dit naar aanleiding van de
voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad van State (RvS) en
het Interdepartementale Beleidsonderzoek Koninkrĳksrelaties (IBO) om het
overzicht Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland aanzienlĳk uit te breiden
(Kamerstukken II 2019/20, 35300 IV, nr. 11). Doel hiervan is om de rol van
het Ministerie van BZK te verstevigen en een meer integrale afweging van
de Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland te bevorderen. In de begroting
Koninkrĳksrelaties (IV) is het totale overzicht van de Rĳksuitgaven Caribisch
Nederland te vinden. In bĳlage 3 is alleen de uitsplitsing van de Rĳksuit­
gaven aan Caribisch Nederland voor de begroting Hoge Colleges van Staat,
Kabinetten van de Gouverneurs en de Kiesraad (IIB) weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

6

2. Beleidsartikelen
2.1 Artikel 1. Raad van State
A. Algemene doelstelling
Als adviseur voor wetgever en bestuur en als hoogste algemene bestuurs­
rechter bĳdragen aan behoud en versterking van de democratische
rechtsstaat en daarbinnen aan de eenheid, legitimiteit en kwaliteit van
het openbaar bestuur in brede zin, alsmede aan de rechtsbescherming van
de burger.
De Grondwet en de Wet op de Raad van State vormen het wettelĳk kader,
waarbinnen de Raad van State zĳn taken verricht. Het Statuut voor het
Koninkrĳk der Nederlanden vormt de grondslag voor zĳn werkzaamheden
als Raad van State van het Koninkrĳk.
De Afdeling Advisering is belast met het onafhankelĳk toezicht op de
naleving van de (Europese) begrotingsregels, als bedoeld in het Verdrag
inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur (VSCB) en artikel 5 van Verordening
(EU) 473/2013.
De Afdeling advisering is krachtens de artikelen 5 en 7 van de
Klimaatwet belast met de toetsing van het klimaatbeleid van de regering. Zĳ
adviseert over de jaarlĳkse Klimaatnota en het vĳfjaarlĳks Klimaatplan.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad. De colleges voeren zelf het beheer over
hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zĳn
in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de
zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin
recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
C. Beleidswĳzigingen
Voor 2024 zĳn geen beleidswĳzigingen voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

7

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1. Raad van State (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

75.528

85.210

85.283

84.483

78.951

78.623

78.623

Uitgaven

76.467

85.210

85.283

84.483

78.951

78.623

78.623

1.0 Raad van State

76.467

85.210

85.283

84.483

78.951

78.623

78.623

Institutionele inrichting

76.467

85.210

85.283

84.483

78.951

78.623

78.623

Advisering

6.978

8.270

8.470

8.370

8.370

8.370

8.370

Bestuursrechtspraak

32.724

40.818

46.047

45.547

39.596

39.268

39.268

Raad van State
gemeenschappelĳke diensten

36.765

36.122

30.766

30.566

30.985

30.985

30.985

Ontvangsten

1.699

1.950

1.950

1.950

1.950

1.950

1.950

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Advisering
De Afdeling advisering van de Raad van State is adviseur van regering
en parlement voor wetgeving en bestuur. Zĳ adviseert over onder meer
(initiatief) wetsvoorstellen, algemene maatregelen van bestuur, goedkeu­
ringswetten voor internationale verdragen en de miljoenennota. Verder
brengt zĳ gevraagde voorlichtingen en ongevraagde adviezen uit. Daarnaast
heeft zĳ een taak als onafhankelĳke begrotingsautoriteit en schrĳft de
Klimaatwet voor dat de Afdeling wordt gehoord over het Klimaatplan, de
Klimaatnota en de Voortgangsrapportage. Het doel van deze laatste taak is
het regeringsbeleid normatief te toetsen en bestuurlĳk te wegen in het licht
van het realiseren van de klimaatdoelstellingen.
De Afdeling werkt verder aan de ambitie om eerder, breder en scherper
te adviseren en daarbĳ haar externe profiel te versterken. Dit betekent dat
zĳ regelmatiger eerder in het proces van wetgeving betrokken zal zĳn en
vaker thematisch, los van concrete wetsvoorstellen, zal adviseren. Daartoe
behoort ook dat de Afdeling advisering vaker en in een vroeger beleids­
stadium door de regering of door één der Kamers kan worden gevraagd om
voorlichting te verstrekken. Daarnaast zal zĳ meer aandacht schenken aan
communicatie en toegankelĳker taalgebruik.
In onderstaande tabel zĳn de realisatie, de verwachte instroom en
de planning van afhandeling van adviesaanvragen door de Afdeling
advisering weergegeven.
Tabel 3 Instroom en afhandeling adviesaanvragen (in aantallen)
Realisatie

Prognose

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Instroom

396

400

400

400

400

400

400

Uitstroom

377

400

400

400

400

400

400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

8

Bestuursrechtspraak
Taak van de Afdeling bestuursrechtspraak is het op de meest doelmatige
en kwalitatief goede wĳze afdoen van binnengekomen zaken. Tĳdigheid,
kenbaarheid en voorspelbaarheid en bruikbare rechtsvorming zĳn daarbĳ
belangrĳke aspecten. De Afdeling bestuursrechtspraak bestaat uit drie
kamers: de Algemene kamer, de Vreemdelingenkamer en de Omgevings­
kamer.
In onderstaande tabel zĳn de in het begrotingsjaar 2022 gereali­
seerde uitstroom van zaken en de instroomverwachting voor de jaren
2023 ‒ 2028 weergegeven.
Tabel 4 Uitstroom en instroom van zaken Afdeling bestuursrechtspraak (in aantallen)
Realisatie
Omgevingskamer

Prognose

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.242

2.800

2.800

2.800

2.800

2.800

2.800

Algemene kamer

1.333

2.100

2.100

2.100

2.100

2.100

2.100

Vreemdelingenkamer

5.084

5.340

5.639

5.864

5.918

5.918

5.918

Totaal bestuursrechtspraak

8.659

10.240

10.539

10.764

10.818

10.818

10.818

Raad van State gemeenschappelĳke diensten
De Raad en zĳn Afdelingen advisering en bestuursrechtspraak worden
ondersteund door een gemeenschappelĳke ambtelĳke organisatie. Dit
wordt in de begroting inzichtelĳk gemaakt met een separaat uitgavenartikel.
De gemeenschappelĳke diensten omvatten functies die werken ten behoeve
van de inhoudelĳke en logistieke ondersteuning van de Raad als geheel
en beide Afdelingen en zĳn ondergebracht in verschillende directies. Ook
verzorgen zĳ ieder jaar het Jaarverslag van de Raad van State en andere
inhoudelĳke publicaties.
Ontvangsten
De ontvangsten van de Raad van State bestaan in hoofdzaak uit griffie­
rechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

9

2.2 Artikel 2. Algemene Rekenkamer
A. Algemene doelstelling
De Algemene Rekenkamer is belast met het onderzoek van de ontvangsten
en uitgaven van het Rĳk. Zĳ heeft als doel het rechtmatig, doelmatig,
doeltreffend en integer functioneren van het Rĳk en de daarmee verbonden
organen te toetsen en te helpen verbeteren. Daarbĳ toetst zĳ ook de
nakoming van verplichtingen die Nederland in internationaal verband
is aangegaan.
De wettelĳke taak van de Algemene Rekenkamer als Hoog College van
Staat is vastgelegd in artikel 76 en artikel 105.3 van de Grondwet en in de
Comptabiliteitswet 2016.
Hierin ligt enerzĳds de basis van de wettelĳke opdracht om jaarlĳks de
rechtmatigheid te onderzoeken van het financieel beheer van het Rĳk en
een goedkeurende verklaring te geven bĳ de Rĳksrekening. Het wettelĳk
kader bevat naast de externe controle op rechtmatigheid ook de opdracht
om de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het gevoerde beleid te
onderzoeken. De taken van de Algemene Rekenkamer vereisen een grond­
wettelĳk geborgde, onafhankelĳke positie ten opzichte van de regering en
het parlement. Het vereist niet alleen een degelĳke wettelĳke basis, maar
ook een bestendige basis, inrichting van het bestel en financiën teneinde
recht te doen aan de deze onafhankelĳkheid.
De Algemene Rekenkamer dient geen ander belang dan het goed en
integer functioneren en presteren van het openbaar bestuur. De Algemene
Rekenkamer oordeelt op onpartĳdige wĳze over hoe de Rĳksoverheid,
inclusief de daaraan verbonden organen, in de praktĳk functioneert en
presteert en welke verbeteringen mogelĳk zĳn, ongeacht de samenstelling
van het parlement en het kabinet. Daarmee wil zĳ ook een bĳdrage leveren
aan het inzicht van burgers over hoe de overheid zorgvuldig, zuinig en zinnig
omgaat met publiek geld.
De Algemene Rekenkamer voorziet de regering, de Staten-Generaal en
degenen die verantwoordelĳk zĳn voor de aan het Rĳk verbonden organen
van informatie, aan de hand waarvan zĳ kunnen bepalen of het beleid
van een minister rechtmatig, doelmatig en doeltreffend is uitgevoerd.
Deze informatie bestaat uit onderzoeksbevindingen, oordelen en aanbe­
velingen, webpublicaties, brieven en andere vormen van communicatie
over organisatie, beheer en beleid en is in beginsel voor het publiek
toegankelĳk. De Algemene Rekenkamer bepaalt zelf welke informatie zĳ
openbaar maakt en welke rapporten zĳ publiceert. Op de websitevan de
Algemene Rekenkamer staat de actuele onderzoeksagenda.
Daarnaast rekent zĳ het tot haar verantwoordelĳkheden om een bĳdrage
te leveren aan internationale vakkundigheid en governance op het
gebied van Supreme Audit Institutions, o.a. door kennisuitwisseling en
samenwerking in binnen- en buitenland. Hoofdstuk 7 van de Comptabili­
teitswet 2016 verschaft een wettelĳke basis voor het uitvoeren van inter­
nationale werkzaamheden die aansluiten bĳ de wettelĳke taken van de
Algemene Rekenkamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

10

B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van de
Gouverneurs en de Kiesraad. De Colleges voeren zelf het beheer over hun
begroting, hun begrotingsdeel en de inrichting van hun organisatie. Over de
inhoud van dit beheer zĳn in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016
afspraken vastgelegd (de zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister
en de Colleges, waarin recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
C. Beleidswĳzigingen
In haar strategie 2021-2025 ‘Vertrouwen in verantwoording’ kiest de
Algemene Rekenkamer er niet alleen voor om publiek geld scherp te
blĳven volgen, maar ook om meer dan voorheen bĳ haar onderzoeken
het perspectief van burgers en bedrĳven te betrekken. Met name op het
gebied van digitalisering van overheid(sdiensten) en het gebruik van data in
bedrĳfsvoering en op het gebied van governance continueert de Algemene
Rekenkamer haar inspanningen om de Nederlandse praktĳk in lĳn te
houden en brengen met internationale standaarden en ontwikkelingen.
Daarbĳ ligt de focus op terreinen waar de functie van de Rekenkamer
de meeste toegevoegde waarde heeft. De Algemene Rekenkamer geeft
vaker een oordeel over de doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid
en maakt steeds meer gebruik van nieuwe methoden en technieken. Verder
continueert de Algemene Rekenkamer in 2024 de onderzoeksprogramma’s
«Energietransitie» en «Digitalisering».
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 5 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2. Algemene Rekenkamer (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

39.956

42.226

44.341

46.412

43.737

52.900

43.958

Uitgaven

37.601

42.226

44.341

46.412

43.737

52.900

43.958

2.0 Algemene Rekenkamer

37.601

42.226

44.341

46.412

43.737

52.900

43.958

Institutionele inrichting

37.601

42.226

44.341

46.412

43.737

52.900

43.958

Recht- en doelmatigheidsbevordering

37.601

42.226

44.341

46.412

43.737

52.900

43.958

Ontvangsten

1.092

1.017

1.017

1.017

1.017

1.017

1.017

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Recht- en doelmatigheidsbevordering
Toegevoegde waarde
Het versterken van de kwaliteit en impact van de werkzaamheden van de
Algemene Rekenkamer, onder andere door meer capaciteit ten behoeve van
de externe controle functie, door meer zichtbaarheid en slagkracht, alsmede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

11

een adequate invulling van de rol als onafhankelĳke tegenmacht. In 2024
wordt nog meer nadruk gelegd op activiteiten die impact en doorwerking
van het werk van de Algemene Rekenkamer bevorderen
Juiste mensen en methoden/technieken
Op basis van het strategische personeelsbeleid (SPP) wordt de organisatie
versterkt, onder meer met meer expertise op nieuwe terreinen als dataanalytics, algoritmes en geïntegreerde Financial & IT-audits.
Versterking interne bedrĳfsvoering
In 2024 wordt extra nadruk gelegd op de verdere verbetering van de interne
bedrĳfsvoering, waaronder, maar niet uitsluitend, de ICT-voorziening
en informatiebeveiliging.
Tĳdelĳke huisvesting
Er is een besluit genomen omtrent de tĳdelĳke huisvesting van de
Rekenkamer. Er zĳn extra middelen hiervoor opgenomen in de begroting
ten behoeve van de servicekosten.
Ontvangsten
De ontvangsten van de Algemene Rekenkamer bestaan voornamelĳk uit
vergoedingen voor de ondersteuning van nationale rekenkamers in het
buitenland in het kader van institutionele versterkingsprojecten en uit
vergoedingen voor detacheringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

12

2.3 Artikel 3. De Nationale ombudsman
A. Algemene doelstelling
De Nationale ombudsman komt in beeld als burgers er niet in slagen om
er uit te komen met de overheid. Als het misgaat tussen de burger en
de overheid, kan de ombudsman tussenbeide komen, bemiddelen of een
onderzoek instellen. Ook kan de ombudsman op eigen initiatief structurele
problemen aandacht geven.
In het werk van de Nationale ombudsman staat de vraag centraal of burgers
behoorlĳk behandeld worden door de overheid. Handelt de overheid eerlĳk,
communiceert zĳ begripvol met burgers en is er voldoende oog voor de
menselĳke maat?
Enerzĳds helpt de Nationale ombudsman burgers als het misgaat tussen
hen en de overheid:
– door burgers de weg te wĳzen naar het juiste loket;
– door ze te ondersteunen met adviezen en tools;
– door op een effectieve manier onderzoek te doen.
Anderzĳds wil de Nationale ombudsman overheden uitdagen anders te
kĳken naar diensten, processen en innovaties. Daarom kĳkt de Nationale
ombudsman naar wat de overheid doet. Denkt de Nationale ombudsman
na over manieren waarop het anders en beter kan. Om overheden hier
vervolgens op aan te spreken en ze te vragen om zaken te verbeteren en zich
meer te verplaatsen in de burger.
De Kinderombudsman en de Veteranenombudsman hebben tot doel te
bevorderen dat de rechten van respectievelĳk jeugdigen en veteranen
worden nageleefd door bestuursorganen en door privaatrechtelĳke organi­
saties. De Nationale ombudsman, de Kinderombudsman en de Veterane­
nombudsman worden door dezelfde organisatie ondersteund.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad. De Colleges voeren zelf het beheer over
hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zĳn
in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de
zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin
recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
C. Beleidswĳzigingen
Door een nauwere samenwerking tussen de drie ombudsfuncties streeft de
Nationale ombudsman ernaar om voor nog meer mensen iets te kunnen
betekenen. Daarnaast zet de ombudsman in op de verdere ontwikkeling
van de signaalfunctie, met als doel beter gebruik te maken van signalen
vanuit de samenleving. Daarbĳ wil hĳ ook meer en slimmer gebruik maken
van data. Ook wil de Nationale ombudsman zĳn visie op dienstverlening
verder vormgeven. Een onderdeel daarvan is de lokale nabĳheid. En hĳ
blĳft inzetten op het beter bereiken van doelgroepen die de Nationale
ombudsman niet makkelĳk weten te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

13

De Nationale ombudsman host in 2024, zoals aangekondigd in de 1e
suppletoire, de 13e IOI wereldconferentie. De IOI is de International
Ombudsman Institution, een internationale organisatie voor ombuds­
mannen wereldwĳd. Elke vier jaar organiseert de IOI een conferentie voor
circa 300 deelnemers vanuit de hele wereld. Dit is aangekondigd in de 1e
suppletoire begroting van 2023.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3. De Nationale ombudsman (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

29.717

27.568

28.694

27.618

27.113

27.367

27.367

Uitgaven

26.988

27.568

28.694

27.618

27.113

27.367

27.367

3.0 De Nationale ombudsman

26.988

27.568

28.694

27.618

27.113

27.367

27.367

Institutionele inrichting

23.240

25.045

26.171

25.095

24.590

24.844

24.844

Taakuitoefening Nationale Ombudsman

23.240

25.045

26.171

25.095

24.590

24.844

24.844

Materiële uitgaven

3.748

2.523

2.523

2.523

2.523

2.523

2.523

Taakuitoefening medeoverheden

3.748

2.523

2.523

2.523

2.523

2.523

2.523

Ontvangsten

2.952

3.102

2.796

2.539

2.539

2.539

2.539

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Taakuitoefening Nationale ombudsman
De Nationale ombudsman behandelt op verzoek klachten over het optreden
van de overheid. De organisatie doet dit onder andere door het plegen van
interventies, het schrĳven van rapporten, het doen van aanbevelingen en
het uitvoeren van bemiddelingen.
De Nationale ombudsman wacht niet tot mensen aankloppen met een
klacht, maar gaat in gesprek met burgers en overheden. Dat doet de
Nationale ombudsman tĳdens de provincietour, maar ook tĳdens werkbe­
zoeken aan (overheids-)instanties, en door met bestuurders te spreken.
De Nationale ombudsman geeft gevraagd en ongevraagd advies aan
overheden om de dienstverlening te verbeteren. Daarnaast geeft de
Nationale Ombudsman ook workshops en presentaties op het gebied van
professionele klachtbehandeling.
Steeds meer burgers zĳn actief op sociale media en daarmee is het een
belangrĳk communicatiemiddel om burgers te bereiken en hen te helpen
met vragen en klachten over de overheid. De Nationale ombudsman
monitort de reacties en legt contact om hun signalen of klachten
te behandelen.
Een voor de Nationale ombudsman belangrĳke manier van proactief
werken, is het uitvoeren van onderzoek uit eigen beweging. De aanleiding
hiervoor kan zĳn dat de Nationale ombudsman over een bepaald onderwerp
veel klachten ontvangt. Of er kan maatschappelĳke onrust zĳn over een
onderwerp. Vaak is het een combinatie van beide. De conclusies en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

14

aanbevelingen op basis van een dergelĳk onderzoek gaan niet over een
enkel geval, maar richten zich op uitvoering in algemene zin. Om focus aan
te brengen in de onderzoeken die uit eigen beweging worden gedaan, wordt
jaarlĳks een ombudsagenda opgesteld. Deze agenda bestaat uit thema's,
die aansluiten bĳ de signalen en klachten van burgers over overheden.
De Kinderombudsman bevordert dat de rechten van jeugdigen worden
nageleefd door overheidsinstanties en door privaatrechtelĳke organisaties,
door middel van het voorlichten en geven van informatie over de rechten
van jeugdigen, het gevraagd en ongevraagd advies geven aan de regering
en de Tweede Kamer over wetgeving en beleid dat rechten van jeugdigen
raakt, het doen van onderzoek naar eerbiediging van de rechten van
jeugdigen naar aanleiding van klachten of uit eigen beweging. Ook houdt
de Kinderombudsman toezicht op de wĳze waarop klachten van jeugdigen
of hun wettelĳke vertegenwoordigers door de daartoe bevoegde instanties
worden behandeld.
De Veteranenombudsman bevordert dat de rechten van veteranen worden
nageleefd door overheidsinstanties en door privaatrechtelĳke organisaties.
Naast de behandeling van klachten van veteranen, voert de Veteranenom­
budsman ook onderzoeken uit eigen beweging uit bĳ structurele aandachts­
punten. Daarnaast heeft de Veteranenombudsman ook de taak om regering
en Tweede Kamer te informeren over zĳn bevindingen. De Veteranenom­
budsman adviseert gevraagd én ongevraagd de regering en Tweede Kamer
over de uitvoering van de Veteranenwet en over beleid dat een behoorlĳke
behandeling van veteranen raakt.
Tabel 7 Klachtenbehandeling rĳksoverheid (in aantallen)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Ontwerp
begroting

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Nationale ombudsman

23.230

28.390

25.640

29.920

24.020

27.520

27.520

Kinderombudsman

2.000

2.100

1.990

2.170

1.690

2.110

2.110

200

280

280

290

270

300

300

25.430

30.770

27.910

32.380

25.980

29.930

29.930

Veteranenombudsman
Totaal

Materiële uitgaven
Taakuitoefening medeoverheden
Naast de provincies, de waterschappen en bĳna alle gemeenschappelĳke
regelingen is 78% van de 342 (stand per 1 januari 2023) gemeenten
aangesloten bĳ de Nationale ombudsman voor hun klachtbehandeling.
Mede door deze hoge dekkingsgraad fungeert de Nationale ombudsman als
kenniscentrum voor klachtbehandeling door medeoverheden.
Tabel 8 Percentage aangesloten gemeenten bĳ de Nationale ombudsman
Realisatie

Percentage aangesloten gemeenten

Vastgestelde
begroting

Ontwerp
begroting

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

73%

73%

75%

75%

74%

74%

78%

Ontvangsten
De ontvangsten hebben voornamelĳk betrekking op de activiteiten van
de Nationale ombudsman in opdracht van provincies, waterschappen en
gemeenten en voor de uitvoering van internationale projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

15

2.4 Artikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden
A. Algemene doelstelling
De Kanselarĳ der Nederlandse Orden (KNO) is bĳ Koninklĳk Besluit (KB)
van 3 juni 1844 ingesteld. De Kanselarĳ der Nederlandse Orden is de
organisatie die:
– het Kapittel der Militaire Willems-Orde en het Kapittel voor de Civiele
Orden huisvest en ambtelĳk ondersteunt in hun advisering over de
voorstellen tot decoratieverlening;
– zorg draagt voor het beheer van de versierselen van de onder­
scheidingen en voor de correcte verzending ervan aan de
betrokken ministeries;
– zorgt dat registers worden aangehouden van in het Koninkrĳk der
Nederlanden onderscheiden personen.
Kapittel der Militaire Willems-Orde
De taken van het Kapittel der Militaire Willems-Orde behelzen:
– het adviseren van het hoofd van het betrokken departement van
algemeen bestuur over de voordrachten voor benoeming of bevordering
in en ontslag uit de Orde dan wel over aanvragen om in de Orde te
worden opgenomen of bevorderd;
– het verstrekken van inlichtingen aan het hoofd van het betrokken
departement van algemeen bestuur alsmede het geven van inzage in alle
zakelĳke gegevens en bescheiden aan deze departementen;
– het aanhouden van registers voor elk der vier klassen van ridders;
– het houden van aantekening van verlening van het ordeteken aan
onderdelen van de krĳgsmacht.
Kapittel voor de Civiele Orden
Het Kapittel voor de Civiele Orden heeft als adviescollege op landelĳk niveau
tot taak Onze Minister wie het aangaat te adviseren over het verlenen van
onderscheidingen in één van de Civiele Orden.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad. De Colleges voeren zelf het beheer over
hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zĳn
in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de
zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de Colleges, waarin
recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
C. Beleidswĳzigingen
Met ingang van 2024 zal de Kanselarĳ der Nederlandse Orden (KNO) de
inkoop en het beheer van Trouwe Dienst Medailles en Officiersdienstkruizen
niet meer verzorgen voor het ministerie van Defensie. Het ministerie van
Defensie zal vanaf 2024 de inkoop en het beheer zelf verzorgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

16

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 9 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

4.880

5.966

6.211

5.483

5.486

5.486

5.486

Uitgaven

5.264

5.966

6.211

5.483

5.486

5.486

5.486

4.0 Kanselarĳ der Nederlandse Orden

5.264

5.966

6.211

5.483

5.486

5.486

5.486

Institutionele inrichting

3.476

4.157

4.167

4.100

4.103

4.103

4.103

Apparaat

3.476

4.157

4.167

4.100

4.103

4.103

4.103

Materiële uitgaven

1.788

1.809

2.044

1.383

1.383

1.383

1.383

Decoraties

1.788

1.804

2.039

1.378

1.378

1.378

1.378

Riddertoelagen

0

5

5

5

5

5

5

Ontvangsten

352

199

199

199

199

199

199

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Apparaat
De afdeling Decoratie & Advies (D&A) van de Kanselarĳ der Nederlandse
Orden is belast met de voorbereiding en uitvoering van werkzaamheden
ontleend aan de taken van het Kapittel voor de Civiele Orden. Alle
voorstellen voor decoratie met betrekking tot de Civiele Orden worden
voorzien van een inhoudelĳk pré-advies.
De afdeling Bedrĳfsvoering (BV) is belast met de aanschaf, het beheer en de
verstrekking van de versierselen en met de reguliere piofach-taken van de
Kanselarĳ der Nederlandse Orden inclusief de facilitaire ondersteuning van
het kapittel voor de Civiele Orden en het Kapittel der Militaire Willems-Orde.
Materiële uitgaven
Decoraties
Dit budget betreft de middelen voor de aanschaf, beheer en de verstrekking
van de versierselen, de oorkondes behorende bĳ de Orde van OranjeNassau, de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Militaire Willems-Orde.
Daarnaast worden Erepenningen Menslievend Hulpbetoon, Erepenningen
voor Verdiensten jegens Openbare Verzamelingen, De Ruytermedailles,
medailles en oorkondes van de Nationale Politie, Vrĳwilligersmedailles,
medailles ten behoeve van Buitenlandse staatsbezoeken en een aantal
dapperheidonderscheidingen van het Ministerie van Defensie door de
Kanselarĳ der Nederlandse Orden aangeschaft, beheerd en uitgegeven.
Vanaf 2024 zal er structureel budget worden overgeboekt van de KNO naar
het ministerie van Defensie voor de inkoop en het beheer van Trouwe Dienst
Medailles en Officiersdienstkruizen.
Riddertoelagen
Aan de weduwen van de Ridders Militaire Willems-Orde-4e klasse wordt van
rechtswege een jaarlĳkse riddertoelage uitgekeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

17

Ontvangsten
De ontvangsten van de Kanselarĳ bestaan voornamelĳk uit borgsommen
gestort door gedecoreerden of nabestaanden van gedecoreerden. Als na
overlĳden van een gedecoreerde de nabestaanden besluiten het versiersel
niet terug te sturen, maar in bruikleen te houden staat daar een borgsomver­
goeding tegenover.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

18

2.5 Artikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba
A. Algemene doelstelling
Het Kabinet van de Gouverneur van Aruba heeft tot taak het ondersteunen
van de Gouverneur van Aruba in zĳn hoedanigheid van vertegenwoordiger
van de Koning als hoofd van de regering van Aruba en in zĳn hoedanigheid
van vertegenwoordiger van de regering van het Koninkrĳk. Gezien deze
ondersteunende rol zĳn de taken van het Kabinet een afgeleide van de taken
en bevoegdheden van de Gouverneur, die voornamelĳk zĳn geregeld in
het Het Statuut voor het Koninkrĳk der Nederlanden, de Staatsregeling van
Aruba en het Reglement voor de Gouverneur van Aruba. Het kabinet heeft
ook tot taak het behandelen van consulaire aangelegenheden aangezien
de gouverneur tevens bevoegdheden heeft in het kader van de verkrĳging
van het Nederlanderschap en de verstrekking van paspoorten en visa aan
personen die woonachtig zĳn in Aruba.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad. De colleges voeren zelf het beheer over
hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zĳn
in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de
zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin
recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
Voor het handelen van de gouverneur als landsorgaan leggen de Ministers
van Aruba verantwoording af aan de Staten van Aruba. De gouverneur is als
Koninkrĳksorgaan verantwoordelĳk aan de regering van het Koninkrĳk.
De gouverneur onderhoudt contacten met de minister-president en
overige Ministers van Aruba, de Staten, maatschappelĳke organisaties
en met ministers en andere bestuurders van de andere landen van het
Koninkrĳk. De gouverneur onderhoudt ook contacten met ambassadeurs
van het Koninkrĳk en van andere staten in de regio. De relaties met de
Gouverneurs van Sint Maarten en Curaçao zĳn geïnstitutionaliseerd en
worden onderhouden.
Het kabinet onderhoudt contacten met andere organen van de overheid,
zowel binnen als buiten het Koninkrĳk. Bĳ de uitvoering van rĳksregelgeving
werkt het kabinet samen met verschillende ministeries, agentschappen en
diensten van Nederland.
C. Beleidswĳzigingen
Voor 2024 zĳn geen beleidswĳzigingen voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

19

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 10 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

2.480

2.882

2.223

2.192

2.192

2.192

2.192

Uitgaven

2.480

2.882

2.223

2.192

2.192

2.192

2.192

6.0 Kabinet van de Gouverneur van Aruba

2.480

2.882

2.223

2.192

2.192

2.192

2.192

Institutionele inrichting

2.480

2.882

2.223

2.192

2.192

2.192

2.192

Kabinet Gouverneur Aruba

2.480

2.882

2.223

2.192

2.192

2.192

2.192

93

60

60

60

60

60

60

Ontvangsten

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Kabinet Gouverneur Aruba
Ondersteunen van de Gouverneur
Het kabinet informeert de Gouverneur inzake politieke, bestuurlĳke en
maatschappelĳke ontwikkelingen, doch vormt geen beleid. Het draagt
tevens zorg voor de doorgeleiding aan de Gouverneur gerichte correspon­
dentie en handelt deze af. Voorts bereidt het kabinet de binnen- en buiten­
landse bezoeken van de Gouverneur voor en begeleidt deze hierin.
Landsbesluiten en landsverordeningen
De Gouverneur stelt alle landsregelgeving en landsbesluiten vast. Het
kabinet staat de Gouverneur bĳ in de uitoefening van deze taak met het oog
op de kwaliteit van de besluitvorming.
Uitvoeringstaken
Het kabinet zorgt namens de Gouverneur voor afkondigingen van
rĳkswetten en algemene maatregelen van bestuur. Ingevolge rĳkswetten
en verdragen is vastgesteld dat de Gouverneur is belast met de afgifte van
paspoorten, nooddocumenten en visa en met de registratie, beoordeling
en indien nodig van doorgeleiding van naturalisatieverzoeken. Het kabinet
draagt hier namens de Gouverneur de zorg voor. Ook beoordeelt het
kabinet aanvragen voor toestemming aan vreemde (militaire) schepen en
vliegtuigen, die Aruba willen aandoen of de Arubaanse wateren respectie­
velĳk het Arubaanse luchtruim wensen te doorkruisen.
Paspoortafgifte aan ingezetenen van Aruba
De Gouverneur heeft de afgifte van paspoorten aan ingezetenen van Aruba
gemandateerd aan de Directie Bevolking (Censo) van Aruba, echter het
kabinet heeft (namens de Gouverneur) de eindverantwoordelĳkheid voor de
afgifte van reisdocumenten.
Ontvangsten
De ontvangsten van het kabinet bestaan uit leges in verband met de afgifte
van paspoorten, nooddocumenten en visa en uit ingediende verzoeken om
optie en naturalisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

20

2.6 Artikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao
A. Algemene doelstelling
De missie van het Kabinet van de Gouverneur van Curaçao is het optimaal
ondersteunen van de gouverneur in de uitoefening van zĳn taken in
zĳn beide hoedanigheden: als het hoofd van de regering van het land
Curaçao en als orgaan van het Koninkrĳk. De taken van het kabinet zĳn
afgeleid van de wettelĳke taken, bevoegdheden en verantwoordelĳkheden
van de Gouverneur. De belangrĳkste taken en bevoegdheden van de
Gouverneur van Curaçao zĳn opgenomen in het Statuut voor het Koninkrĳk
der Nederlanden, de Staatsregeling van Curaçao, verschillende (organieke)
Curaçaose landsverordeningen, Koninkrĳkswetgeving en het Reglement
van de Gouverneur van Curaçao.
Aan het feit dat de gouverneur het bevoegde orgaan is in de uitvoeringsre­
gelingen van de Rĳkswet op het Nederlanderschap en van de Paspoortwet
ontleent het Kabinet van de Gouverneur dienstverlenende, uitvoerende
consulaire werkzaamheden. De taken en inrichting van het kabinet zĳn
vastgelegd in een instellings- en beheersbesluit, evenals in een organisatieen formatieplan.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad. De colleges voeren zelf het beheer over
hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zĳn
in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de
zogenoemde beheerafspraken) tussen de Minister en de colleges, waarin
recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
C. Beleidswĳzigingen
Voor 2024 zĳn geen beleidswĳzigingen voorzien.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

2.804

3.618

3.374

3.329

3.329

3.329

3.329

Uitgaven

2.804

3.618

3.374

3.329

3.329

3.329

3.329

7.0 Kabinet van de Gouverneur van Curaçao

2.804

3.618

3.374

3.329

3.329

3.329

3.329

Institutionele inrichting

2.804

3.618

3.374

3.329

3.329

3.329

3.329

Kabinet Gouverneur Curaçao

2.804

3.618

3.374

3.329

3.329

3.329

3.329

147

200

200

200

200

200

200

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

21

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Institutionele Inrichting
Kabinet Gouverneur Curaçao
Het kabinet analyseert maatschappelĳke, politieke, juridische, bestuurlĳke,
economische, sociale en financiële ontwikkelingen en adviseert de
gouverneur hierover. Het kabinet is geen beleidsvormend orgaan. De infor­
matieverwerving en analyses zĳn uitsluitend bedoeld ter advisering aan
de gouverneur. De ambtelĳke ondersteuning van de gouverneur is erop
gericht dat de gouverneur zĳn taken als Lands- en Koninkrĳksorgaan op
adequate wĳze kan vervullen. Gegeven de brede bestuurlĳke rol die de
gouverneur vervult, zowel als landsorgaan als in relatie tot het Koninkrĳk
als Koninkrĳksorgaan, onderhoudt het kabinet contact met – onder andere
– de Staten van Curaçao, met ministeries en andere instituties binnen het
Koninkrĳk, Curaçao en Nederland. Verder zĳn de relaties met de collega
Gouverneurs van Aruba en Sint-Maarten geïnstitutionaliseerd.
Bekrachtiging Landsverordeningen en Landsbesluiten
De gouverneur is belast met het toezicht op de naleving van rĳkswetten,
algemene maatregelen van rĳksbestuur en verdragen. In verband hiermee
bereidt het kabinet de toetsing voor van de aan de gouverneur voorgelegde
Curaçaose (concept-) regelgeving aan het hoger wettelĳk kader, Koninkrĳks­
belangen en algemene beginselen van behoorlĳk bestuur.
Uitvoeringstaken
Uit enkele verdragen en rĳkswetten vloeit voort, dat de gouverneur de
uitvoering van onderdelen daarvan verzorgt. Hierbĳ gaat het met name om
de Rĳkswet op het Nederlanderschap, de Paspoortwet en de vigerende
visumregelgeving. In verband hiermee werkt het kabinet samen met
verschillende ministeries. Dit zĳn in het bĳzonder de Immigratie- en Natura­
lisatiedienst van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en de Rĳksdienst
voor Identiteitsgegevens van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrĳksrelaties en de Directie Consulaire Zaken en Visumbeleid van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Het kabinet bereidt de afkondiging van rĳkswetten en algemene
maatregelen van rĳksbestuur voor, behandelt de aanvragen voor overvlieg­
vergunningen en havenbezoeken alsook verzoekschriften en voorstellen
voor Koninklĳke onderscheidingen. Ook behandelt het kabinet aanvragen
voor naturalisatie en optie, paspoorten en visa. Op de aan de landsdienst
Burgerzaken(Kranshi) gemandateerde bevoegdheid voor de uitgifte van
paspoorten wordt door het kabinet actief toezicht gehouden.
Bedrĳfsvoering
Toezicht op doelmatigheid en rechtmatigheid van de ontvangsten en
uitgaven vormen een belangrĳk onderdeel van het bedrĳfsvoeringsproces.
Daarnaast wordt het personeelsbeleid nageleefd, de huisvesting (inclusief
het paleis) beheerd en de organisatie en formatie op een dusdanige
wĳze ingevuld dat het kabinet zĳn inhoudelĳke taken naar behoren
kan uitoefenen.
Ontvangsten
De ontvangsten van het kabinet bestaan uit leges in verband met de afgifte
van paspoorten, nooddocumenten en visa en uit optie- en naturalisatie­
gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

22

2.7 Artikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten
A. Algemene doelstelling
De missie van het Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten is het onder­
steunen van de gouverneur in zĳn hoedanigheid van vertegenwoordiger
van de Koning als hoofd van de regering van het land Sint Maarten en als
vertegenwoordiger van de regering van het Koninkrĳk.
De taken en bevoegdheden van de Gouverneur van Sint Maarten zĳn
opgenomen in het Statuut voor het Koninkrĳk der Nederlanden, de Staatsre­
geling van Sint Maarten, verschillende (organieke) Sint Maartense landsver­
ordeningen, Koninkrĳkswetgeving en het Reglement voor de Gouverneur
van Sint Maarten.
Aan het feit dat de gouverneur bevoegd orgaan is tot uitvoering van
de Rĳkswet op het Nederlanderschap en van de Rĳkswet Paspoortwet
ontleent het Kabinet van de Gouverneur veel dienstverlenende, uitvoerende
werkzaamheden. De taken en inrichting van het kabinet zĳn vastgelegd
in een instellings- en beheersbesluit, evenals in een organisatie- en forma­
tieplan.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Staten-Generaal en van
de begroting van de Overige Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad. De colleges voeren zelf het beheer over
hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de inhoud van dit beheer zĳn
in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016 afspraken vastgelegd (de
zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister en de colleges, waarin
recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
De bestuurlĳke rol van de gouverneur zowel binnen Sint Maarten als
landsorgaan, als in relatie tot het Koninkrĳk als Koninkrĳksorgaan brengt
met zich mee dat door het kabinet ten behoeve van de Gouverneur op
het gehele werkveld van deze overheden contacten worden onderhouden
met de Staten van Sint Maarten, met ministers, andere bestuurders en
instituties in het Koninkrĳk, Sint Maarten en Nederland. De relaties met
de Gouverneurs van Aruba en van Curaçao zĳn geïnstitutionaliseerd en
worden onderhouden.
Met name bĳ de uitvoering van (rĳks-)wetgeving werkt het kabinet samen
met verschillende ministeries, agentschappen en diensten. Dit zĳn in het
bĳzonder de Immigratie- en Naturalisatiedienst, de Rĳksdienst voor Identi­
teitsgegevens en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Binnen het land
Sint Maarten heeft het kabinet intensief contact met de Staten, de Raad
van Ministers, de Hoge Colleges van Staat en met overige landsdiensten.
De Gouverneur van Sint Maarten heeft de procedure van de aanvraag en
uitgifte van nationale paspoorten aan ingezetenen van Sint Maarten deels
gemandateerd aan de landsdienst voor Burgerzaken (Census Office).
C. Beleidswĳzigingen
Er zĳn voor 2024 geen beleidswĳzigingen voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

23

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 12 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten (bedragen x
€ 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

10.423

3.132

2.453

2.420

2.420

2.420

2.420

Uitgaven

10.423

3.132

2.453

2.420

2.420

2.420

2.420

10.423

3.132

2.453

2.420

2.420

2.420

2.420

Institutionele inrichting

10.423

3.132

2.453

2.420

2.420

2.420

2.420

Kabinet Gouverneur Sint Maarten

10.423

3.132

2.453

2.420

2.420

2.420

2.420

86

75

75

75

75

75

75

8.0 Kabinet van de Gouverneur van
Sint Maarten

Ontvangsten

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Kabinet Gouverneur Sint Maarten
Ondersteunen van de Gouverneur
Het kabinet verzamelt informatie aangaande politieke, bestuurlĳke en
maatschappelĳke ontwikkelingen en informeert de Gouverneur daarover.
Het Kabinet is geen beleidsvormend orgaan. Het Kabinet voert de corres­
pondentie namens de Gouverneur en begeleidt deze bĳ binnenlandse en
buitenlandse bezoeken. Voorts behandelt en geleidt het Kabinet de aan de
Gouverneur verrichte verzoekschriften door.
Bekrachtigen landsverordeningen en Landsbesluiten
De Gouverneur stelt alle landsregelgeving en landsbesluiten vast. Het
Kabinet staat de Gouverneur bĳ in de uitoefening van deze taak met het oog
op de kwaliteit van de besluitvorming.
Uitvoeringstaken
Het Kabinet draagt zorgt voor afkondiging van rĳkswetten en algemene
maatregelen van rĳksbestuur. In diverse verdragen en rĳkswetten is bepaald
dat de Gouverneur belast is met de uitvoering daarvan. Hierbĳ gaat het
bĳvoorbeeld om de Paspoortwet, het Verdrag van Schengen en de Rĳkswet
op het Nederlanderschap. Zo geeft het Kabinet paspoorten, laissez-passers
en visa uit, beoordeelt en besluit op optieverklaringen, registreert en geleidt
naturalisatieverzoeken door en organiseert de naturalisatieceremonies. Ook
behandelt het Kabinet aanvragen voor militaire bĳstand van de landsre­
gering en aanvragen voor toestemming van vreemde militaire schepen en
militaire luchtvaartuigen die de Sint Maartense wateren respectievelĳk het
luchtruim willen bezoeken dan wel willen doorkruisen.
Paspoortuitgifte aan ingezetenen Sint Maarten
De Voortgangscommissie Sint Maarten heeft zich in haar rapporten opeen­
volgend positief uitgelaten over de bereikte resultaten bĳ de Burgeradmini­
stratie. Dit heeft ertoe geleid dat de Gouverneur de uitgifte van paspoorten
aan ingezeten van Sint Maarten met ingang van 10 oktober 2011 heeft
gemandateerd aan het Hoofd van de Burgeradministratie. Tegelĳkertĳd blĳft
het op 10-10-‘10 gesloten convenant, en het daarin opgenomen toezichtin­

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

24

strument, onverkort van kracht. Op basis daarvan vindt, aan de hand van
maandrapportages, maandelĳks overleg plaats tussen het hoofd Burgerad­
ministratie en de directeur van het Kabinet van de Gouverneur.
Ontvangsten
Het Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten heeft ontvangsten
uit consulaire producten, naturalisaties en opties, nationale paspoorten,
nooddocumenten en visa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

25

2.8 Artikel 9. Kiesraad
A. Algemene doelstelling
De Kiesraad stelt uitslagen van landelĳke verkiezingen vast en is een
onafhankelĳk adviesorgaan én kenniscentrum op het gebied van kiesrecht
en het verkiezingsproces. De Kiesraad maakt zich daarbĳ sterk voor een
robuust verkiezingsproces en betrouwbare verkiezingsuitslagen.
Het gaat om de volgende wettelĳke taken. De Kiesraad:
– is het centraal stembureau bĳ de verkiezingen van de Eerste Kamer
en Tweede Kamer en van de Nederlandse leden van het Europees
Parlement. De Kiesraad:
• registreert de namen (aanduidingen) en logo’s van politieke partĳen;
• beoordeelt en nummert de ingeleverde kandidatenlĳsten;
• stelt de officiële verkiezingsuitslagen vast en voert hierbĳ
controles uit;
• benoemt nieuwe leden van de Eerste Kamer, Tweede Kamer en het
Europees Parlement wanneer er vacatures ontstaan.
– adviseert de regering en het parlement over uitvoeringstechnische zaken
op het gebied van kiesrecht en verkiezingen. Hierbĳ gaat het vooral
om conceptwetsvoorstellen tot wĳziging van Kieswetgeving. Een enkele
keer adviseert de Kiesraad ongevraagd. Tevens verstrekt de Kiesraad
aan de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zienswĳze
over kiesrechtelĳke geschillen waarbĳ de Kiesraad niet zelf partĳ is;
– beheert de Databank Verkiezingsuitslagen waarin (historische) verkie­
zingsuitslagen zĳn opgenomen;
– stelt voor alle verkiezingen verschillende controle-protocollen op die aan
de robuustheid van het proces en de betrouwbaarheid van de daarbĳ
gebruikte programmatuur moeten bĳdragen.
Verder ontwikkelt en beheert de Kiesraad de verkiezingssoftware die in
de hele verkiezingsketen gebruikt wordt voor de kandidaatstelling en
vaststelling van verkiezingsuitslagen en is de Raad het kennis- en infor­
matiepunt over kiesrecht en verkiezingen. Gemeenten, provinciale griffies,
politieke partĳen, kiezers en media kunnen het gehele jaar vragen over het
verkiezingsproces stellen.
B. Rol en verantwoordelĳkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties (BZK) is verant­
woordelĳk voor het beheer van de begroting van de Overige Hoge Colleges
van Staat, de Kabinetten van de Gouverneurs en de Kiesraad. De colleges
voeren zelf het beheer over hun begroting of hun begrotingsdeel. Over de
inhoud van dit beheer zĳn in artikel 4.4 lid 4 van de Comptabiliteitswet 2016
afspraken vastgelegd (de zogenoemde beheerafspraken) tussen de minister
en de colleges, waarin recht gedaan wordt aan hun staatsrechtelĳke positie.
C. Beleidswĳzigingen
Het kabinet is voornemens de Kiesraad enkele nieuwe taken en verant­
woordelĳkheden te geven, met het oog op toekomstbestendige robuuste
verkiezingen. De wetgeving die de grondslag van deze nieuwe taken vormt
bestaat uit 2 delen, het Wetsvoorstel programmatuur verkiezingsuitslagen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

26

dat in juni 2022 bĳ de Tweede Kamer is ingediend1. En het Wetsvoorstel
kwaliteitsbevordering uitvoering verkiezingsproces, dat in de loop van het
1e kwartaal van 2024 bĳ de Kamer wordt ingediend2.
De Kiesraad krĳgt een instruerende, ondersteunende en beoordelende rol
bĳ de uitvoering van de verkiezingen en de uitslagvaststelling. Daarnaast
krĳgt de Kiesraad aanvullende taken en bevoegdheden op het gebied van
doorlopende kwaliteitsbevordering van de onderdelen van het verkiezings­
proces.
De nieuwe kwaliteitsbevorderende rol van de Kiesraad is gebaseerd op de
volgende drie pĳlers:
1. Ondersteunen van de organisatie van verkiezingen (middels onder­
steuning, instructies, kwaliteitsstandaarden en het vaststellen van
modellen) voorafgaand aan een verkiezing.
2. Waarnemen en indien nodig bĳsturen (om de kwaliteit te bevorderen)
tĳdens een verkiezing.
3. Beoordelen van het verloop van de verkiezing (via een rapportage en
advies aan het vertegenwoordigend orgaan) na een verkiezing.
Transitie naar verkiezingsautoriteit
Om de onpartĳdigheid en de kwaliteit van het verkiezingsproces en de
betrouwbaarheid van de verkiezingsuitslag ook in de toekomst boven elke
twĳfel verheven te laten zĳn, wordt de rol van de Kiesraad in het verkiezings­
stelsel verzwaard en zĳn positie versterkt. In 2024 zal de Kiesraad, na de
inwerkingtreding van de hierboven genoemde wetgeving de laatste voorbe­
reidingen treffen en de eerste ervaringen opdoen als verkiezingsautoriteit.
Beheer programmatuur verkiezingsuitslagen
De Kiesraad wordt verantwoordelĳk voor het beheer en de beveiliging van
de programmatuur die in de hele verkiezingsketen wordt gebruikt bĳ het
berekenen en vaststellen van verkiezingsuitslagen. Er wordt gewerkt aan
de ontwikkeling van nieuwe programmatuur waarin de nieuwe wetgeving
moet worden geïncorporeerd.
Het is belangrĳk dat diegenen die de uitslagen invoeren duidelĳke verant­
woordelĳkheden en bevoegdheden krĳgen voor het beheer, de aansluiting
en het gebruik van de programmatuur. Dat geldt ook voor de Kiesraad en
de gemeenten, die zorgen voor de ICT-voorzieningen. Eén en ander wordt
geregeld in het Wetsvoorstel programmatuur verkiezingsuitslagen. Met de
invoering van het wetsvoorstel kan de Kiesraad als beheerder voorschriften
opstellen voor de aansluiting en het gebruik, en zorgen voor de naleving
van die voorschriften. Het gebruik van de programmatuur die de Kiesraad
ter beschikking stelt wordt verplicht. In 2024 worden verder voorbereidingen
hiervoor getroffen.
Verkiezingsagenda, kandidaatstellingsprocedure
In het kader van de Verkiezingsagenda 2030, een gezamenlĳk initiatief
waarin BZK, VNG, NVVB en Kiesraad, wordt aangeven welke maatregelen
nodig zĳn aan onderhoud en vernieuwing in het verkiezingsproces (bĳlage
bĳ Kamerstukken II 2020/21, 35165, nr. 40). De Kiesraad zal in 2024
voorstellen uitwerken voor de digitale ondersteuning van verbeteringen in
de kandidaatstellingsprocedure en voor de verdere ontsluiting van verkie­

1
2

Wetsvoorstel programmatuur verkiezingsuitslagen, Kamerstukken II 2022/23, 36150
Wetsvoorstel kwaliteitsbevordering uitvoering verkiezingsproces

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

27

zingsuitslagen, o.a. door het bevorderen van een uniforme en centrale
publicatie van processen-verbaal met uitslagen van verschillende verkie­
zingen.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 13 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 9. Kiesraad (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

25.354

7.411

8.236

4.820

4.508

1.736

1.736

Uitgaven

13.240

12.031

10.164

5.783

4.508

4.508

4.508

9.0 Kiesraad

13.240

12.031

10.164

5.783

4.508

4.508

4.508

Institutionele inrichting

13.240

12.031

10.164

5.783

4.508

4.508

4.508

Kiesraad

13.240

12.031

10.164

5.783

4.508

4.508

4.508

2

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

E. Toelichting op de financiële instrumenten
Uitgaven
Institutionele inrichting
Kiesraad
De Kiesraad is belast met uitgaven die betrekking hebben op vaste en
verplichte zaken zoals de personele exploitatie, externe inhuur, materieel
en loonkosten voor het bureau van de Kiesraad. Doelmatigheid, juistheid,
tĳdigheid en rechtmatigheid zĳn daarbĳ belangrĳke kernbegrippen.
De Kiesraad is belast met uitgaven in directe relatie tot de verkiezingen
van de Tweede Kamer, de Eerste Kamer, het Europese parlement en
het kennis- en informatiepunt, zoals de ontwikkel- en beheerkosten van
programmatuur voor de kandidaatstelling en vaststelling van de uitslag,
communicatieadvies en communicatiemiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

28

3. Niet-beleidsartikelen
3.1 Artikel 10. Nog onverdeeld
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 14 Budgettaire gevolgen artikel 10. Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Art. Verplichtingen

0

0

0

0

0

0

0

Uitgaven

0

0

0

0

0

0

0

10.0 Nog onverdeeld

0

0

0

0

0

0

0

Nog te verdelen

0

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

29

4. Bĳlagen
Bĳlage 1: ZBO's en RWT's
Tabel 15 Overzicht Rechtspersonen met een Wettelĳke Taak en Zelfstandige Bestuursorganen (vallend onder het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrĳksrelaties)
Naam organisatie

RWT/ZBO

Begrotingsartikel

Begrotingsramingen
(bedragen x € 1.000)

Uitgevoerde evaluatie ZBO
onder Kaderwet

Volgende evaluatie ZBO

Kiesraad

ZBO

artikel 9

5.783

sinds 2013

transitie Kiesraad nader
te bepalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

30

Bĳlage 2: Verdiepingshoofdstuk
Beleidsartikel 1. Raad van State
Uitgaven
Tabel 16 Uitgaven beleidsartikel 1. Raad van State (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

80.664

79.885

79.885

74.652

74.342

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

5.346

4.577

4.577

4.278

4.260

4.260

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

74.363

‒ 800

821

21

21

21

‒

1. Kasschuif CAO-middelen

‒ 800

800

‒

‒

‒

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

85.210

85.283

84.483

78.951

78.623

78.623

Nieuwe mutaties
Waarvan:

Toelichting
1. CAO-middelen
De kabinetsbĳdrage in de arbeidskostenontwikkeling 2023 is hoger dan
eerder geraamd. Daarnaast zĳn de premielasten gedaald. Het incidentele
verschil t.o.v. CEP 2022 blĳft, voor zover nog niet in nieuwe arbeidsvoor­
waardelĳke afspraken opgenomen, beschikbaar voor arbeidsvoorwaarden
door middel van een kasschuif naar 2024.
Ontvangsten
Tabel 17 Ontvangsten beleidsartikel 1. Raad van State (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

1.950

1.950

1.950

1.950

1.950

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

1.950

Stand ontwerpbegroting 2023

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

‒

1.950

1.950

1.950

1.950

1.950

1.950

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

31

Beleidsartikel 2. Algemene Rekenkamer
Uitgaven
Tabel 18 Uitgaven beleidsartikel 2. Algemene Rekenkamer (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

39.286

42.636

39.309

39.332

47.042

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

3.147

2.998

2.803

2.805

3.258

2.776

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie
Nieuwe mutaties

‒

‒

‒

‒

‒

41.182

‒ 207

‒ 1.293

4.300

1.600

2.600

‒

1.200

1.600

1.600

1.600

1.600

‒ 2.700

2.700
1.000

1.000

52.900

43.958

Waarvan:
1. Tĳdelĳke huisvesting
2. Kasschuif tĳdelĳke huisvesting
3. Informatiehuishouding
Stand ontwerpbegroting 2024

42.226

44.341

46.412

43.737

Toelichting
1. Tĳdelĳke huisvesting
Dit betreft een overheveling van budget van de Aanvullende Post van het
ministerie van Financiën. Voor de tĳdelĳke huisvesting van de Algemene
Rekenkamer (AR) maakt ook de AR zelf kosten (zogenaamde gebruikers­
kosten). Die lopen door gedurende de periode van de tĳdelĳke huisvesting.
Dat loopt door tot in 2029, de kosten zĳn in dat jaar € 0,4 mln.
2. Kasschuif tĳdelĳke huisvesting
De tĳdelĳke huisvesting van de AR zal niet volgend jaar gereed zĳn, maar
pas het jaar daarop. De budgetten die die geraamd waren voor onder andere
de fysieke verhuizing moeten daarom een jaar schuiven.
3. Informatiehuishouding
Naar aanleiding van de kabinetsreactie POK zĳn middelen beschikbaar
gesteld voor het op orde brengen van de informatiehuishouding. Voor de
Algemene Rekenkamer was hiervoor tot en met 2026 (meerjarig) budget
overgeboekt, maar nog niet structureel (voor de jaren daarna). Dit gebeurt
nu alsnog.
Ontvangsten
Tabel 19 Ontvangsten beleidsartikel 2. Algemene Rekenkamer (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

1.017

1.017

1.017

1.017

1.017

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

1.017

Stand ontwerpbegroting 2023

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

‒

1.017

1.017

1.017

1.017

1.017

1.017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

32

Beleidsartikel 3. De Nationale ombudsman
Uitgaven
Tabel 20 Uitgaven beleidsartikel 3. De Nationale ombudsman (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

25.625

25.618

25.591

25.586

25.826

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

1.520

1.828

1.369

1.369

1.383

1.383

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

‒

‒

‒

‒

‒

25.984

423

1.248

658

158

158

‒

27.568

28.694

27.618

27.113

27.367

27.367

Ontvangsten
Tabel 21 Ontvangsten beleidsartikel 3. De Nationale ombudsman (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.539

2.539

2.539

2.539

2.539

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

200

257

0

0

0

0

‒

‒

‒

‒

‒

2.539

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

363

0

0

0

0

‒

3.102

2.796

2.539

2.539

2.539

2.539

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

33

Beleidsartikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden
Uitgaven
Tabel 22 Uitgaven beleidsartikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

5.412

5.360

4.882

4.885

4.885

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

771

698

665

665

665

665

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

4.821

Nieuwe mutaties

‒ 217

153

‒ 64

‒ 64

‒ 64

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

5.966

6.211

5.483

5.486

5.486

5.486

Ontvangsten
Tabel 23 Ontvangsten beleidsartikel 4. Kanselarĳ der Nederlandse Orden (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

199

199

199

199

199

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

199

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

‒

199

199

199

199

199

199

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

34

Beleidsartikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba
Uitgaven
Tabel 24 Uitgaven beleidsartikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.067

2.067

2.067

2.067

2.067

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

846

125

125

125

125

125
2.067

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

Nieuwe mutaties

‒ 31

31

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

2.882

2.223

2.192

2.192

2.192

2.192

Ontvangsten
Tabel 25 Ontvangsten beleidsartikel 6. Kabinet van de Gouverneur van Aruba (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

60

60

60

60

60

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

60

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

60

60

60

60

60

60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

35

Beleidsartikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao
Uitgaven
Tabel 26 Uitgaven beleidsartikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

3.136

3.136

3.136

3.136

3.136

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

527

193

193

193

193

193

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

3.136

Nieuwe mutaties

‒ 45

45

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

3.618

3.374

3.329

3.329

3.329

3.329

Ontvangsten
Tabel 27 Ontvangsten beleidsartikel 7. Kabinet van de Gouverneur van Curaçao (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

200

200

200

200

200

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

200

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

‒

200

200

200

200

200

200

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

36

Beleidsartikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten
Uitgaven
Tabel 28 Uitgaven beleidsartikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

2.279

2.279

2.279

2.279

2.279

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

886

0

0

0

0

0

‒

‒

‒

‒

‒

2.279

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie
Nieuwe mutaties

‒ 33

33

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

3.132

2.453

2.420

2.420

2.420

2.420

Ontvangsten
Tabel 29 Ontvangsten beleidsartikel 8. Kabinet van de Gouverneur van Sint Maarten
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

75

75

75

75

75

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

75

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

75

75

75

75

75

75

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

37

Beleidsartikel 9. Kiesraad
Uitgaven
Tabel 30 Uitgaven beleidsartikel 9. Kiesraad (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

10.440

6.697

5.469

4.264

4.264

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

5.486

384

314

244

244

244

Stand ontwerpbegroting 2023

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023
Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

4.264

‒ 2.978

3.083

0

0

0

‒

1. Kasschuif DHV

‒ 3.000

3.000

‒

‒

‒

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

12.948

10.164

5.783

4.508

4.508

4.508

Nieuwe mutaties
Waarvan:

Toelichting
1. Kasschuif Digitaal Hulpmiddel Verkiezingen (DHV)
Door het opzeggen van het contract met Paragon zullen er naar planning dit
jaar geen werkzaamheden meer plaatsvinden. Naar verwachting wordt de
uitvoering hiervan volgend jaar weer tot uitvoering gebracht. De budgetten
worden doorgeschoven naar 2024.
Ontvangsten
Tabel 31 Ontvangsten beleidsartikel 9. Kiesraad (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

38

Niet-beleidsartikel 10. Nog onverdeeld
Uitgaven
Tabel 32 Uitgaven artikel 10. Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2023

2024

2025

2026

2027

2028

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

‒

Mutatie Nota van wĳziging 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie amendement 2023

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Mutatie 1e suppletoire begroting 2023

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

‒

Stand ontwerpbegroting 2024

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

39

Bĳlage 3: Rĳksuitgaven Caribisch Nederland
Naar aanleiding van de motie Hachchi c.s. (Kamerstukken II 2011/12, 33000
IV, nr. 28) wordt jaarlĳks een overzicht van alle rĳksuitgaven aan Caribisch
Nederland (met uitzondering van de vrĳe uitkering ofwel het BES-fonds)
toegevoegd aan de begroting van Koninkrĳksrelaties (IV).
Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling advisering van de
Raad van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Konink­
rĳksrelaties (IBO) volgt het kabinet de aanbeveling op om het overzicht
Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland uit te breiden (Kamerstukken II
2019/20, 35300 IV, nr. 11). Doel hiervan is om de rol van het Ministerie van
BZK te verstevigen en een meer integrale afweging van de Rĳksuitgaven
aan Caribisch Nederland te bevorderen.
In de begroting Koninkrĳksrelaties (IV) is het totale overzicht van de Rĳksuit­
gaven Caribisch Nederland te vinden. Hieronder is de uitsplitsing van de
Rĳksuitgaven aan Caribisch Nederland voor de begroting overige Hoge
Colleges van Staat, Kabinetten van de Gouverneurs en de Kiesraad (IIB)
weergegeven. In het overzicht en de bĳbehorende toelichtingen wordt
aangegeven of het uitgaven zĳn ten behoeve van eilandelĳke taken of
rĳkstaken, of er sprake is van incidentele of structurele bekostiging en wordt
een toelichting gegeven op de wĳze van financiering welke gekoppeld is aan
de beoogde beleidsdoelen.
Tabel 33 Overzicht rĳksuitgaven Caribisch Nederland in begrotingshoofdstuk overige Hoge Colleges van Staat,
Kabinetten van de Gouverneurs en de Kiesraad (IIB) (bedragen x € 1.000)
Totaal uitgaven
Artikel 3 Nationale ombudsman
Institutionele inrichting

R

S

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

404

400

400

400

400

400

400

404

400

400

400

400

400

400

404

400

400

400

400

400

400

Toelichting
Artikel 3 Nationale Ombudsman
Institutionele inrichting
Dit betreft een rĳkstaak voor het uitvoeren van een eerstelĳns klachtbehan­
deling voor Caribisch Nederland.
De Nationale ombudsman is sinds 2010 bevoegd klachten te behandelen
over overheidsinstanties van het Rĳk in Caribisch Nederland en sinds 2012
ook over de openbare lichamen Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Voor
de openbare lichamen is de Nationale ombudsman eerstelĳns klachtbehan­
delaar. Dat betekent dat burgers een klacht over de openbare lichamen
ook direct aan de Nationale ombudsman kunnen voorleggen. Het betreft
daarmee een structurele rĳkstaak.
Mei 2018 is een plan van aanpak met een missie en visie vastgesteld. Daarin
is teruggekeken op het werk van de Nationale ombudsman in Caribisch
Nederland sinds 10-10-10 en vooruit gekeken naar de periode 2018-2026. In
het plan van aanpak zĳn twee doelstellingen neergelegd. De eerste is dat
de Nationale ombudsman zichtbaar moet zĳn voor de burgers in Caribisch
Nederland en hen op weg moet kunnen helpen. De tweede doelstelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

40

is dat de Nationale ombudsman wil bĳdragen aan goed bestuur op de
eilanden door de beginselen van het klachtrecht onder de aandacht te
brengen bĳ de overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 IIB, nr. 2

41