Samenvattend rapport 2016/2017

Uitvoering Wet langdurige zorg
door zorgkantoren en CAK

Inhoud

Samenvatting

Zorguitgaven

Toezicht: langdurige zorg

Organisatie zorgkantoren

Zorginkoop

CAK

Zorg voor de cliënt

Conclusies en aanbevelingen

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 2

Samenvatting
De Wet langdurige zorg (Wlz) heeft als hoofddoel
passende zorg te realiseren voor mensen met een
Wlz-indicatie, met aandacht voor individueel
welzijn. Dit zijn mensen waarvan het Centrum
Indicatiestelling Zorg (CIZ) heeft vastgesteld dat zij
een grote en blijvende zorgbehoefte hebben.
Bijvoorbeeld ouderen met dementie of mensen
met een verstandelijke handicap.
Zorgkantoren hebben de taak de zorg te realiseren voor
Wlz-cliënten (zorginkoop; cliëntondersteuning). Zij moeten
daarbij letten op de rechtmatigheid (binnen de kaders van
wet- en regelgeving blijven) en de doelmatigheid (zorg in
een optimale balans van kosten en resultaat realiseren).
Zorginstituut Nederland (Zorginstituut) beheert het Fonds
langdurige zorg, waaruit de zorg wordt betaald. Het CAK
betaalt de zorgaanbieders uit (betaalinstantie).
Als de cliënt kiest voor een persoonsgebonden budget (pgb)
is hij zelf verantwoordelijk voor de zorginkoop. De Sociale
Verzekeringsbank (SVB) is dan de betaalinstantie. De cliënt
betaalt een eigen bijdrage voor zorg in natura en voor het
pgb. Het CAK berekent en int de eigen bijdrage van de
cliënt.

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) houdt toezicht op de
zorgkantoren en het CAK.
Uitvoering Wlz door de zorgkantoren
De zorgkantoren vervullen een belangrijke rol bij het
realiseren van een rechtmatige en doelmatige uitvoering van
de Wlz. Dit blijkt uit de toezichtsonderzoeken van de NZa
over 2016 en 2017. De meeste mensen krijgen tijdig zorg.
De zorgkantoren spannen zich in om passende zorg te
realiseren, aansluitend op individuele wensen. Zorgkantoren
raadplegen de cliënten(-raden) om de zorginkoop te
verbeteren. En zij onderzoeken hoe zij bij zorgbemiddeling
beter kunnen inspelen op wat mensen nodig hebben en
wensen. Basisprocessen bij de zorgkantoren als telefonische
bereikbaarheid en afhandeling van declaraties, klachten en
bezwaarschriften zijn op orde.
De zorgkantoren werken aan een verdere verbetering van de
cliëntondersteuning en hun regie op de wachtlijsten. Dit
moet ertoe leiden dat (toekomstige) cliënten beter weten
welke keuzes zij kunnen maken in de Wlz. Bovendien moet
dit ertoe leiden dat zorgkantoren weten of de situatie van
cliënten nog verantwoord en naar wens is. Bijvoorbeeld als
zij thuis zorg krijgen in afwachting van een plek in de
instelling of locatie van voorkeur. Als die situatie niet meer
verantwoord en naar wens is, kunnen zorgkantoren de cliënt

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 3

sneller helpen naar passende zorg. Op dit verbetertraject

De pgb-rechtmatigheidsproblemen komen door de

houdt de NZa gericht toezicht.

onvoldoende controlemogelijkheden voor de SVB en de
zorgkantoren. De achtergrond daarvan is dat bij de

Op de volgende terreinen zien wij ruimte voor verbetering:




invoering van het systeem van trekkingsrechten

De borging van de rechtmatigheid is onvoldoende als het

betalingsproblemen ontstonden bij de SVB. Om snelle

gaat om de pgb-uitgaven.

uitbetaling aan de budgethouders mogelijk te maken zijn

Misbruik en oneigenlijk gebruik van het pgb moet beter

toen (vanaf 2015) controles bij uitbetaling voor een

worden tegengegaan.

belangrijk deel opgeschort. Dit gebeurde in het belang van

Zorgkantoren moeten beter inzicht hebben in de

de Wlz-cliënt die zorg nodig had.

aansluiting van het zorgaanbod op wat Wlz-cliënten aan




zorg nodig hebben en wensen.

Het probleem van de onzekerheid van de rechtmatigheid van

Zorgkantoren moeten de kwaliteit van zorg bij de

de pgb-uitgaven is naar verwachting in 2017 niet opgelost.

zorginkoop centraal stellen.

Maar het aantal fouten en onzekerheden in de pgb-uitgaven

De (onderlinge) verantwoording van zorgkantoren kan

neemt wel af. Bovendien zien wij ontwikkelingen die allemaal

beter.

een deel van de oplossing kunnen bieden:

De interne beheersing bij het CAK was onvoldoende



de SVB heeft vanaf eind 2016 de controles opgepakt;

(2016).



er wordt een nieuw budgethoudersportaal (pgb 2.0)
geïmplementeerd;

Deze punten lichten wij hieronder toe.



de zorgkantoren ontwikkelen samen een uniforme basis
voor de controles (Handreiking Zorgverzekeraars

Financiële rechtmatigheid en pgb

Nederland).

De NZa heeft, net als over 2015, de rechtmatigheid van de
Wlz-uitgaven over 2016 niet voor alle uitgaven kunnen

De NZa zal de zorgkantoren er actief op aanspreken dat zij

vaststellen. Dit heeft betrekking op de pgb-uitgaven (€ 1,6

in deze verbetertrajecten toewerken naar een structurele

miljard). Voor de uitgaven voor zorg in natura (€ 17,8

oplossing voor de onzekerheid over de rechtmatigheid van

miljard) is het aandeel fouten en onzekerheden laag en de

de pgb-uitgaven. Dit betekent dat zij ervoor zorgen dat het

impact op het rechtmatigheidsoordeel beperkt.

budgethoudersportaal hen ook werkelijk de informatie gaat

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 4

bieden die zij nodig hebben voor hun controles (bijvoorbeeld

zorgaanbieder. De NZa roept de zorgkantoren wel op minder

declaratiegegevens). Bovendien betekent dit dat zij de

risicomijdend te zijn bij het terugvorderen van

controles op feitelijke levering ook werkelijk in voldoende

onrechtmatige uitgaven en het bestrijden van misbruik en

mate gaan uitvoeren bij budgethouders (zie Conclusies en

onjuist gebruik van pgb-middelen.

aanbevelingen).

Wij delen met de zorgkantoren het standpunt dat het pgb
beter beschermd moet worden tegen misbruik. Wij bevelen

De NZa is in gesprek met het Ministerie van

VWS aan de wet- en regelgeving op een aantal punten aan te

Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over het toezicht

passen (zie Conclusies en aanbevelingen).

op de uitvoering van het trekkingsrecht door de SVB en de
bestuurlijke verantwoordelijkheid voor en het toezicht op het

De NZa neemt deel aan de ketenbrede aanpak van fraude

budgethoudersportaal (pgb 2.0).

met relevante partijen, in het Informatieknooppunt
Zorgfraude (IKZ).
Tijdige en passende zorg
Het realiseren van een goede aansluiting van het zorgaanbod
op wat Wlz-cliënten aan zorg nodig hebben en wensen, blijft
de grote aandacht verdienen van zorgkantoren.

Misbruik en oneigenlijk gebruik pgb
Het pgb is op dit moment voor veel mensen een waardevol
instrument om de eigen regie op zorg te kunnen nemen.
Maar het pgb is te gemakkelijk te misbruiken door mensen
met verkeerde intenties. De zorgkantoren spannen zich in
om de pgb-regeling in de uitvoering in goede banen te
leiden. Bijvoorbeeld door cliënten te ondersteunen in het
keuzeproces, maar ook door onterecht betaalde pgb-gelden
te verhalen op de verantwoordelijk budgethouder of de

Zorgkantoren spannen zich ervoor in die aansluiting te
verbeteren. Ook hebben zij verbeterplannen voor
cliëntondersteuning en hun regie op wachtlijsten bij de NZa
ingediend. Deze hebben wij als vertrouwenwekkend
beoordeeld. Het grootste deel van de cliënten krijgt ook
tijdig zorg. Maar uit de wachtlijsten en andere signalen blijkt
ook dat het zorgaanbod nog niet altijd passend is en nog
onvoldoende aansluit op individuele wensen. Bij de
zorginkoop, de cliëntondersteuning en hun regie op

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 5

wachtlijsten moeten de zorgkantoren hierop blijven letten

Een grote uitdaging voor de komende tijd is het transparant

(zie Conclusies en aanbevelingen).

maken van kwaliteit van zorg. Deze informatie en de
informatie die zorgkantoren zelf verzamelen kunnen zij

Mensen kunnen hun zorg verliezen als een zorgaanbieder in

benutten in de zorginkoop. De kwaliteitskaders die zijn

de problemen komt en niet langer zorg kan verlenen.

ontwikkeld voor de langdurige zorg, bijvoorbeeld het door

Zorgkantoren willen goed voorbereid zijn op het risico van

het Zorginstituut vastgestelde Kwaliteitskader

wegvallende zorg, bijvoorbeeld als gevolg van een

Verpleeghuiszorg, kunnen hiervoor de basis bieden (zie

faillissement. Zij hebben hiervoor een werkwijze ontwikkeld,

Conclusies en aanbevelingen).

die zij verder kunnen verbeteren. De NZa verwacht van de
zorgkantoren dat zij slagvaardig optreden en de grenzen van

Verantwoording zorgkantoren

hun mogelijkheden opzoeken, om continue zorg voor de

Zorgkantoren voeren in hun zorgkantoorregio’s de Wlz uit,

cliënt te borgen (zie Conclusies en aanbevelingen).

ook voor de verzekerden van de andere Wlz-uitvoerders. De
Wlz-uitvoerders hebben deze taken aan de zorgkantoren

Kwaliteit van zorg

gemandateerd, maar blijven verantwoordelijk voor hun eigen

De NZa verwacht van zorgkantoren dat zij de kwaliteit van

verzekerden. Daarom is onderlinge verantwoording

zorg centraal stellen bij de inkoop van zorg en in de dialoog

belangrijk. Deze onderlinge verantwoording komt nog

met zorgaanbieders, op basis van de kwaliteitskaders die

onvoldoende van de grond. Maar wij zien positieve

zijn opgesteld. Ook de zorgkantoren zien voor zichzelf een

ontwikkelingen, bijvoorbeeld het plan voor een gezamenlijk

rol weggelegd om kwaliteitsverbetering in de zorg te

dashboard met uitvoeringsinformatie.

bewerkstelligen. Dit kunnen zij verbinden aan de zorginkoop
en de initiateven om doelmatige zorg te bevorderen. Daarin

De uitvoeringsverslagen 2016 van de zorgkantoren waren

staat de balans centraal tussen zorgkosten en zorgresultaten

over het algemeen van voldoende kwaliteit. Maar deze

voor de cliënt. De NZa ondersteunt dit en zal haar toezicht

moeten in het komende jaar wel verder verbeteren. De

ook richten op kwaliteitsbevordering door zorgkantoren. Dit

zorgkantoren moeten de verslaglegging over de bereikte

doen wij in afstemming met de Inspectie Gezondheidszorg

resultaten verder uitbouwen. Daarnaast moeten zij de

en Jeugd (IGJ) en het Zorginstituut.

risico’s, knelpunten en hun plannen voor verbetering van de

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 6

resultaten aan de orde stellen (zie Conclusies en
aanbevelingen).
CAK
Uit de bevindingen van de NZa over 2016 blijkt dat het CAK
onvoldoende ‘in control’ was met betrekking tot de
beheersing van de interne processen en de adequate
vastlegging van de processen ten behoeve van
interne en externe verantwoording. Het CAK heeft medio
2017 een plan van aanpak opgesteld en diverse trajecten
gestart om verbeteringen door te voeren. De NZa blijft de
resultaten die het CAK realiseert met het verbetertraject
kritisch volgen.
De NZa constateert op basis van haar onderzoek over 2016
dat er geen onrechtmatigheden zijn vastgesteld voor de
betalingen in 2016 van zorgaanspraken en de afdracht van
eigen bijdragen in de langdurige zorg door het CAK. De NZa
constateert wel forse onzekerheden in balansposities die
betrekking hebben op de wettelijke taken. NZa verwacht dat
het CAK de onzekerheden uitzoekt, indien nodig corrigeert
en hierover verantwoording aflegt in zijn bestuurlijke
verantwoording 2017.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 7

1. Toezicht: langdurige zorg
De NZa houdt toezicht op de rechtmatigheid en
doelmatigheid van de uitvoering van de Wlz. De
doelen van de Wlz zijn daarbij het belangrijkste
uitgangspunt. Het hoofddoel van de Wlz is
passende zorg bieden aan mensen met een grote
en blijvende zorgbehoefte, met aandacht voor
individueel welzijn.

uit van een concern met een zorgverzekeraar. Acht van de
tien Wlz-uitvoerders zijn aangewezen als zorgkantoor in één
of meer regio’s. In totaal zijn er 31 zorgkantoorregio’s.
Klik hier voor een overzicht van de zorgkantoren.
De Wlz-uitvoerders zijn verantwoordelijk voor zorginkoop,
informatie over de Wlz voor de burger, cliëntondersteuning,
zorgbemiddeling en controle op de declaraties. Deze taken
hebben zij gemandateerd aan de zorgkantoren, maar de

Rechtmatige en doelmatige uitvoering van de Wlz
Rechtmatige uitvoering van de Wlz betekent: zorg
leveren, declareren en verantwoorden in

Wlz-uitvoerders blijven de verantwoordelijke partijen.
De zorgkantoren zijn zelfstandig verantwoordelijk voor de
uitvoering van de pgb-regeling en de Wlz-administratie.

overeenstemming met wet- en regelgeving.

De uitvoering van de Wlz vindt dus plaats in de regio. In de

Doelmatige uitvoering betekent: met het beschikbare

daarom de term ‘zorgkantoren’, ook als de Wlz-uitvoerders

Wlz-budget optimale zorgresultaten bereiken. Dat wil
zeggen: passende zorg, met aandacht voor individueel
welzijn, voor iedereen die Wlz-zorg nodig heeft.

inhoudelijke hoofdstukken van dit rapport gebruiken wij
eindverantwoordelijk zijn.
De NZa houdt ook toezicht op de uitvoering van de Wlz door
het CAK. Het CAK verricht de betalingen aan zorgaanbieders
op grond van de Wlz. Ook stelt het CAK de wettelijke eigen
bijdrage van Wlz-cliënten vast en het int deze.

Uitvoering Wlz
De NZa houdt toezicht op de Wlz-uitvoerders. In 2016/2017
waren dit tien rechtspersonen. Deze maken ieder onderdeel

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 8

Feiten en cijfers

Maar wij verliezen daarbij het geheel van doelen van de Wlz

Op 1 januari 2017 hadden ongeveer 290.000 mensen

niet uit het oog. De vier doelen van de Wlz krijgen (in

toegang tot Wlz-zorg. Dit zijn mensen waarvan het CIZ heeft

opeenvolgende jaren) allemaal onze aandacht: zorginkoop,

vastgesteld dat zij een grote en blijvende zorgbehoefte

zorg voor de cliënt, zorguitgaven en de organisatie van het

hebben. De grootste groepen zijn ouderen die 24 uur per

zorgkantoor.

dag zorg in de nabijheid nodig hebben (ongeveer 155.000)
en mensen met een (lichte) verstandelijke handicap

Over 2016/2017 hebben wij de volgende thematische

(ongeveer 107.000). Andere kleine groepen in de Wlz zijn

onderzoeken uitgevoerd:

mensen met een lichamelijke of zintuigelijke handicap of



Financieel rechtmatigheidsonderzoek (financieel verslag).

ggz-problematiek (bron: CIZ Kwartaalrapportage t/m Q1



Pgb (jongmeerderjarigenregeling; kader te goeder

2017).

trouw).

In 2016 waren de zorguitgaven voor
de langdurige zorg € 19,4 miljard.
In 2016 ging bij de zorgkantoren € 19,4 miljard om in de
langdurige zorg (zorg in natura en persoonsgebonden
budget). In dit bedrag zitten niet de € 157 miljoen die
zorgkantoren in 2016 hebben besteed om hun taken uit te
voeren (beheerskosten).
Klik hier voor meer feiten en cijfers over de langdurige zorg.
Toezicht op zorgkantoren
Het toezicht van de NZa is probleemgestuurd en gericht op
risico’s. Dit betekent dat wij jaarlijks een onderbouwde



Vroegsignalering discontinuïteit zorgverlening.



Cliëntondersteuning en wachtenden in de Wlz.

Naast de onderzoeken benutten wij de uitvoeringsverslagen
van de Wlz-uitvoerders in ons toezicht. Daarin moeten zij
verantwoording afleggen over de bereikte resultaten. De
informatie in deze uitvoeringsverslagen hebben wij kritisch
doorgenomen en besproken met de Wlz-uitvoerders. Daarbij
lag de nadruk op de inkoop van zorg, het bevorderen van
doelmatige zorg en tijdige spoedzorg.
Daarnaast willen wij de kwaliteit van de verantwoording door
Wlz-uitvoerders verhogen. De uitvoeringsverslagen moeten
een rol vervullen in het toezicht van de NZa en in de
(gedeelde) leercyclus van zorgkantoren.

keuze maken in de thema’s die wij onder de loep nemen.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 9

Toezicht op het CAK
In 2016/2017 voerden wij de volgende onderzoeken uit bij
het CAK:


Rechtmatigheidsonderzoek.



Tijdigheid 1e factuur eigen bijdrage.



Incassoprocedure.

Leeswijzer
In dit rapport geven wij een overzicht van de bevindingen en
conclusies uit de toezichtonderzoeken. Het rapport volgt de
indeling van de doelen van de Wlz: zorginkoop (H2), zorg
voor de cliënt (H3), zorguitgaven (H4) en de organisatie van
zorgkantoren (H5). In hoofdstuk 6 gaan wij in op de
bevindingen over de taakuitvoering door het CAK. Daarna
volgen de conclusies en aanbevelingen.
Naast onze bevindingen behandelen wij in alle hoofdstukken
belangrijke ontwikkelingen in de Wlz-sector. Deze
ontwikkelingen kunnen impact hebben op de doelmatigheid
en rechtmatigheid van de uitvoering van de Wlz, nu en in de
nabije toekomst.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 10

2. Zorginkoop
Zorgkantoren kopen zorg in bij zorgaanbieders.
Zij moeten het budget daarbij in acht nemen en dit
benutten om voldoende, kwalitatief goede zorg
beschikbaar te maken. Deze zorg moet aansluiten
op wat mensen nodig hebben aan zorg en wensen.
De NZa houdt toezicht en let erop of de

zorgkantoren de nodige flexibiliteit om aan de actuele
zorgvraag van cliënten te kunnen voldoen.
Wachtlijsten
De meeste zorgkantoren maken globale marktanalyses
(zorgvraag en –aanbod) en proberen beter inzicht te krijgen
in de wensen van cliënten. Toch sluit het zorgaanbod nog

zorgkantoren hierin slagen.

niet optimaal aan op wat cliënten aan zorg nodig hebben en

Zorgvraag en –aanbod 2016

zorg. Uit de cijfers blijkt dat de meeste mensen die toegang

De zorgkantoren rapporteren in hun uitvoeringsverslag geen
grote knelpunten in het samenbrengen van de zorgvraag van
cliënten en het aanbod van zorg (2016). In het najaar van
2016 is het landelijke budget opgehoogd met € 166 miljoen
(1% van het budget voor zorg in natura). De belangrijkste
reden hiervoor was de herinstroom van cliënten die, na de
invoering van de Wlz, zorg kregen via de gemeente (Wet
maatschappelijke ondersteuning) en/of de zorgverzekeraar
(Zorgverzekeringswet). Daarmee was de financiële ruimte
voldoende om alle benodigde zorg in 2016 in te kopen.

wensen. Dit blijkt onder meer uit de wachtlijsten voor Wlzkrijgen tot Wlz-zorg binnen zes weken een plaats krijgen
aangeboden. Als deze mensen die plaats accepteren is de
zorg gerealiseerd binnen de zogenaamde Treeknorm. Maar
er zijn ook mensen die lang wachten op de door hen
gewenste zorg. Medio 2017 waren er 12.199 wachtenden
(actief en niet-actief; zonder en met zorg; zie tabel 1 in
hoofdstuk 3).

Het zorgaanbod sluit nog niet optimaal aan op wat
cliënten aan zorg nodig hebben en wensen.

Ondanks dat zijn er toch wachtlijsten in de langdurige zorg.
Voor de wachtlijsten zijn verschillende oorzaken.
Zorgkantoren kunnen budgetten verschuiven tussen zorg in

Bijvoorbeeld dat mensen willen wachten op een plek in hun

natura en pgb en tussen regio’s. De zorgkantoren hebben

zorginstelling of -locatie van voorkeur. Maar een oorzaak

gebruik gemaakt van die mogelijkheid in 2016. Het geeft de

kan ook zijn dat zorgkantoren nog onvoldoende scherp zijn
op het signaleren van tekorten in specifiek zorgaanbod. Ook

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 11

kan het zijn dat zij nog onvoldoende sturend zijn in de

zorginkoop, gericht op passende zorg die aansluit op wat

zorginkoop om die tekorten op te lossen. MEE, een

cliënten nodig hebben en wensen. Zo nodig moeten de

organisatie voor cliëntondersteuning, signaleert bijvoorbeeld

zorgkantoren in gesprek gaan met zorgaanbieders over de

een tekort aan plekken voor mensen met een verstandelijke

ontwikkeling van specifiek zorgaanbod, om

beperking en gedragsproblemen. VWS brengt samen met

aansluitingsproblemen tussen vraag en aanbod op te lossen.

partijen (waaronder de NZa) de doelgroepen die niet snel
genoeg een plek krijgen bij een zorginstelling beter in beeld,

Kwaliteit van zorg

om landelijke knelpunten op te lossen. Op regionaal niveau

De kwaliteit van zorg is een belangrijk onderwerp van

zoeken de zorgkantoren in overleg met MEE en

gesprek in alle sectoren van de langdurige zorg:

zorgaanbieders naar maatwerkoplossingen.

ouderenzorg, gehandicaptenzorg, geestelijke
gezondheidszorg. Enerzijds waren er veel signalen dat er

Zorgkantoren melden zelf dat mensen vaak voor pgb kiezen

zorg van onvoldoende kwaliteit werd geleverd. Dat bleek

omdat de zorg die zij willen niet is gecontracteerd. Dat kan

bijvoorbeeld uit rapporten van de IGJ over zorginstellingen.

een aanwijzing zijn dat het gecontracteerde zorgaanbod niet

Anderzijds zijn veel instellingen zelf druk met

helemaal goed aansluit op de wensen van mensen.

kwaliteitsverbetering, bijvoorbeeld in het programma

Zorgkantoren zetten er daarom op in deze pgb-

Waardigheid en Trots van VWS. Ook de verbeterplannen die

zorgaanbieders die deze zorg leveren te contracteren. Dat

de zorgkantoren met zorginstellingen afspreken hebben

betekent voor de cliënt dat hij zorg in natura krijgt. Dat lukt

geleid tot kwaliteitsverbeteringen in de zorgverlening.

soms. Hiervan laten zorgkantoren goede voorbeelden zien.
Maar vaak lukt het ook niet. De zorgaanbieders vinden pgb-

Begin 2017 is het Kwaliteitskader verpleeghuiszorg

financiering aantrekkelijker, vanwege de ruimere financiën

vastgesteld. Ook voor de gehandicaptenzorg is een

(kleinschaligheidstoeslag) en de voor hen beperktere

kwaliteitskader ontwikkeld. Voor verpleegzorg thuis is een

administratieve lasten.

kwaliteitskader in ontwikkeling. Vanaf 2017 is er structureel
extra geld beschikbaar voor de verpleeghuiszorg, oplopend

De NZa verwacht van de zorgkantoren dat zij hun inzicht in

tot € 2,1 miljard per jaar in 2021. Dit is bedoeld om alle

de aansluiting op zorgvraag en -aanbod en de oorzaken van

verpleeghuizen naar het niveau van het kwaliteitskader te

wachtlijsten vergroten. Dit vormt de basis van de

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 12

brengen. Een eerste kwaliteitsimpuls van € 100 miljoen is

en borgen in het zorginkoopbeleid. Wij zullen in ons toezicht

medio 2017 al ter beschikking gesteld.

op de zorgkantoren nagaan of zij op dit vlak voortgang
boeken. Dit doen wij in afstemming met de IGJ en het

De zorgkantoren gebruiken in 2017/2018 de verschillende

Zorginstituut.

kwaliteitskaders als basis voor de zorginkoopdialoog met
zorgaanbieders. Dit is verankerd in het beleid voor de

De IGJ en het Zorginstituut vanuit hun wettelijke taak

zorginkoop. Zorgkantoren zien een rol voor zichzelf

toezicht op de zorgaanbieders en op de wijze waarop zij

weggelegd om kwaliteitsverbetering in de zorg te

voldoen aan het kwaliteitskader. VWS, de NZa, de IGJ en het

bewerkstelligen, in een continu proces.

Zorginstituut verkennen de mogelijkheden voor een breed
gedragen en toepasbaar systeem van kwaliteitsmonitoring

Een grote uitdaging is het meer transparant maken van

(benchmarking).

kwaliteit van zorg. Verschillende zorgkantoren hebben een
eenvoudige methode om de kwaliteit van zorg in de gaten te

Doelmatige zorg

houden. Bijvoorbeeld ranking van zorgaanbieders op

Wij verwachten van zorgkantoren dat zij actief sturen op het

zorgvoorzieningen die zij hebben binnen hun instelling. Ook

bereiken van een optimale balans tussen zorgkosten en

zijn er zorgkantoren die kwaliteitsmonitoring ter plaatse

zorgresultaten. In de regio, bij zorgaanbieders en op het

doen, bij zorgaanbieders, door medisch geschoold

niveau van de cliënt met zorg. De zorginkoop en de dialoog

personeel. Er is echter weinig informatie beschikbaar over de

van zorgkantoren met zorgaanbieders bieden hiervoor

uitkomsten van de zorg, die vergelijking van zorgaanbieders

belangrijkste aangrijpingspunten.

op kwaliteit mogelijk maakt.
In 2016 hebben de zorgkantoren aan de NZa en aan elkaar

Een grote uitdaging is het meer transparant maken
van de kwaliteit van zorg.
De NZa ondersteunt de inzet van zorgkantoren op kwaliteit
van zorg bij de zorginkoop. De zorgkantoren moeten de
sturing en monitoring van zorgkwaliteit (verder) ontwikkelen

laten zien dat zij verschillende initiatieven ontplooien om
doelmatige zorg te bevorderen. Uit het overzicht van de
initiatieven bleek ook dat er voor de meeste zorgkantoren
nog veel kansen zijn om sturing op doelmatige zorg verder
te verbeteren. Bijvoorbeeld door zorgaanbieders te
stimuleren om het aanbod van zorg thuis te ontwikkelen

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 13

(volledig pakket thuis). Wij bevalen de zorgkantoren aan een

Bekostiging en inkoop Wlz-zorg

meerjarig beleid te ontwikkelen voor het stimuleren van

Op het vlak van de bekostiging en inkoop van de langdurige

doelmatige zorg.

zorg is er veel in beweging:


Per 2018 voert de NZa het nieuwe verdeelmodel in voor

In de uitvoeringsverslagen 2016 rapporteren de

de Wlz-middelen. Dat heeft impact op de regiobudgetten

zorgkantoren opnieuw over wat zij doen op het vlak van het

van de zorgkantoren.

bevorderen van doelmatige zorg. De visie en keuzes die zij



maken komen hieruit helder naar voren. Wat zij hebben

hoe kwaliteit van zorg in de bekostiging een plek kan

bereikt in het verbeteren van de balans zorgkostenzorgresultaten komt echter nog onvoldoende uit de verf.

De NZa voert een kostenonderzoek uit en denkt na over
krijgen.



Zorgkantoren zetten stappen naar een meer
persoonsvolgende inkoop. Dit betekent dat een

De NZa verwacht van zorgkantoren dat zij actief
sturen op het bereiken van een optimale balans
tussen zorgkosten en zorgresultaten.
Enkele zorgkantoren geven aan meerjarig beleid te
ontwikkelen. Daarbij willen zij ook de aantoonbaarheid van
de resultaten verbeteren: wat merkt de cliënt (toegankelijke
en kwalitatief goede zorg) en de premiebetaler (betaalbare

zorgaanbieder niet meer begrensd is in het aantal
cliënten dat hij opneemt. In Rotterdam en in de regio
Zuid-Limburg lopen experimenten op dit vlak.
Ook deze ontwikkelingen vergen van zorgkantoren extra
alertheid op de kostenbeheersing en de kwaliteit van zorg
(doelmatige zorg: de balans zorgkosten en zorgresultaten).
De NZa volgt de impact van deze ontwikkelingen op de voet.

zorg) van de initiatieven? Alle zorgkantoren moeten daarin
nog stappen zetten. De NZa blijft de sturing van de
zorgkantoren op doelmatige zorg nauwgezet volgen. Door
de extra middelen die beschikbaar komen voor de
ouderenzorg en de kwaliteitskaders, is het thema doelmatige
zorg extra relevant voor de zorginkoop.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 14

3. Zorg voor de cliënt
Zorgkantoren hebben zorgplicht. Dit houdt in dat
zij ervoor verantwoordelijk zijn dat mensen met
toegang tot de langdurige zorg de zorg krijgen die
ze nodig hebben. Het zorgkantoor dient de
mensen goed te informeren, hen te helpen naar
zorg binnen de termijn die daarvoor geldt en
daarbij recht te doen aan hun noden en wensen.
De NZa let erop dat zorgkantoren deze
doelstelling halen.
Cliëntondersteuning 2016/2017
Onderzoeken in 2016 van VWS en de NZa wezen uit dat het
presteren van zorgkantoren tekort schoot op de vlakken
informatievoorziening aan Wlz-cliënten, de
cliëntondersteuning en de regie op wachtlijsten. De
zorgkantoren deden veel goed, maar hadden nog
onvoldoende de omslag gemaakt naar de cliëntgerichte
organisatie die de wetgever bedoelt. Veel cliënten wisten niet

Alle zorgkantoren hebben op verzoek van de NZa een
verbeterplan opgesteld. Zij adresseren daarin belangrijke
onderwerpen, die te maken hebben met adequate
cliëntondersteuning en regie op wachtlijsten:
informatievoorziening over de Wlz, contact met de cliënt,
registratie van noden en wensen van de cliënt,
zorgbemiddeling, toezicht op de zorgaanbieder vanuit het
zorgkantoor, et cetera. De verbeterplannen bevatten een
actieplan met een tijdpad. Wij hebben er vertrouwen in dat,
als de zorgkantoren deze verbeterplannen adequaat
uitvoeren, de resultaten van de zorgkantoren verbeteren. Het
beoogde resultaat is onder andere dat zorgkantoren weten
wie waarom op de wachtlijst staat en of de situatie van
wachtende cliënten verantwoord is; en dat het zorgkantoor
cliënten snel verder helpt als dat nodig is.
Klik hier voor de rapportages van de NZa:
Cliëntondersteuning in de Wlz en Wachtenden in de
langdurige zorg.

waarvoor zij terecht konden bij de zorgkantoren. De
zorgkantoren hadden onvoldoende zicht op cliënten op de
wachtlijsten. Zij wisten niet voor alle cliënten waarom zij op
de wachtlijst staan, of er oplossingen voor hen waren en of
de situatie verantwoord was. Daardoor is er een risico dat
het zorgkantoor in individuele gevallen niet tijdig passende
zorg realiseert, met aandacht voor individueel welzijn.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 15

Iedere wachtende die zorg nodig heeft en
onvoldoende gehoor vindt bij het zorgkantoor,
is er één te veel.

Op dit moment zijn er wachtlijsten voor Wlz-zorg (zie tabel
1.)
Tabel 1. Wachtenden Wlz
Wachtenden Wlz

Stand medio
2017

Actief wachtenden (>6 weken) zonder Wlz-zorg

87

Actief wachtenden (>6 weken) met Wlz-zorg

92

Uit de cijfers over de spoedzorg blijkt dat in de meeste
gevallen deze zorg tijdig is geleverd aan Wlz-cliënten. In
enkele gevallen is dat niet gelukt. Een belangrijke oorzaak
was dat de bedden bezet waren, bijvoorbeeld door ouderen

Niet-actief wachtenden zonder Wlz-zorg

1.844

die door een ongeluk thuis spoedzorg nodig hebben.

Niet-actief wachtenden met Wlz-zorg

10.176

Ouderen wonen immers langer thuis en stromen later de Wlz

Bron: Zorginstituut Nederland

in. Een andere reden dat het tijdig realiseren van spoedzorg
soms niet lukt is, dat het soms mensen betreft met een zeer

Deze wachtlijsten bestaat voor een belangrijk deel uit

complexe zorgvraag. Alle zorgkantoren hebben afspraken

mensen die hebben aangegeven te willen wachten op een

met de zorgaanbieders die spoedzorg bieden. Ook hebben

plek bij hun zorgaanbieder of locatie van voorkeur (niet-

zij overleg om knelpunten te bespreken en voorkomen en

actief wachtenden). De meeste van hen krijgen in de

oplossingen te vinden.

tussentijd zorg thuis. Het risico bestaat dat hun
zorgbehoefte verandert en de (mantel)zorg thuis niet meer

Vroegsignalering discontinuïteit zorg

volstaat. Wij blijven er daarom alert op dat de zorgkantoren

Cliënten die zorg hebben die voldoet aan hun noden en

deze mensen in beeld hebben en dat alle cliënten met

wensen, kunnen die verliezen als een zorgaanbieder

toegang tot de Wlz de zorg krijgen die zij nodig hebben en

onverantwoorde keuzes maakt in de bedrijfsvoering.

wensen. Want iedere wachtende die zorg nodig heeft en

Bijvoorbeeld als de zorgaanbieder een grote investering of

onvoldoende gehoor vindt bij het zorgkantoor, is er één

een overname doet die niet verantwoord is. Een

teveel. Eind 2017 voeren wij een controle ter plaatse uit. Wij

zorginstelling kan dan in de (financiële) problemen komen

gaan na of de zorgkantoren resultaten boeken in het

en dit kan uitmonden in een faillissement. Door een

verbeteren van de regie op wachtlijsten.

faillissement komt de continuïteit van zorg voor de cliënt in

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 16

gevaar en er zijn mogelijk kosten gemaakt waarvoor

zorgkantoren hebben is waardevol, maar behoeft aanvulling

zorggeld niet is bedoeld.

om een méér proactieve rolinvulling door het zorgkantoor
mogelijk te maken. Naast de harde financiële cijfers moet

Het zorgkantoor is de eerstaangewezen partij om te

het zorgkantoor ook zachte signalen (bijvoorbeeld over

signaleren dat een zorgaanbieder in de problemen komt. Als

houding en gedrag van zorgbestuurders) betrekken bij

het zorgkantoor dat te laat ziet of de zorgaanbieder niet

vroegsignalering. De meeste zorgkantoren doen dat wel.

meer kan bijsturen, moet het ervoor zorgen dat de cliënten

Maar niet allemaal voldoende systematisch en niet allemaal

er minimale gevolgen van ondervinden. Zij moeten de zorg

leggen ze zachte signalen vast in het EWS. Ook is de

blijven krijgen die zij nodig hebben. De zorgkantoren

oordeelsvorming over zorgaanbieders niet bij alle

hebben zorgplicht.

zorgkantoren even goed geborgd, bijvoorbeeld door in ieder
geval een vier-ogen-principe te hanteren en periodiek een

In de verantwoordingsinformatie van de zorgkantoren

audit uit te voeren.

rapporteren zij over discontinuïteit van zorg. Hieruit blijkt
dat de zorgkantoren voor de cliënten tijdig vervangende
zorg hebben geregeld bij de faillissementen die er waren in
2016. Ook is de uitbetaling van declaraties van
zorgaanbieders in die gevallen tijdig stopgezet.
In het onderzoek hebben wij met de zorgkantoren
verschillende praktijkvoorbeelden doorgenomen van
zorgaanbieders die failliet gingen. Daaruit blijkt wel dat er
zich situaties hebben voorgedaan waarin sprake was van

Zorgkantoren zijn terughoudend om
zorgbestuurders krachtig aan te spreken
op goed bestuur.
Wij zien dat de zorgkantoren terughoudend zijn in het
handelen op basis van de verzamelde signalen. Zij zijn
bijvoorbeeld terughoudend om zorgbestuurders krachtig
aan te spreken op goed bestuur, zo nodig bij de raad van

verschraling van zorg en veel onrust voor cliënten.

toezicht. Dit is een belangrijke optie om vroeg handelen

Met de zorgkantoren hebben wij gezocht naar

vroeg handelen te stimuleren heeft de NZa samen met de IGJ

mogelijkheden om zorgaanbieders met problemen eerder te
signaleren. Het Early Warning System (EWS) dat alle

verder vorm te geven, die nog weinig wordt toegepast. Om
het kader Toezicht op Goed Bestuur gepubliceerd. De NZa
betrekt het thema goed bestuur zelf ook in het toezicht.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 17

Zorgkantoren kunnen ook meer proactief handelen door

Schotten tussen zorgdomeinen

belangrijke ontwikkelingen in de zorgsectoren in kaart te

Tussen de grote zorgwetten (Wmo, Jeugdwet, Zvw en Wlz)

brengen. Daarmee kunnen zij hun zorginkoopbeleid voeden.

zijn verschillen die keuzes van mensen kunnen beïnvloeden.

Maar zij kunnen dit ook gebruiken om zorgbestuurders

De eigen bijdrage in de Wlz kan mensen er bijvoorbeeld van

scherp te houden op risicomanagement (als onderdeel van

weerhouden een indicatie aan te vragen. Daarnaast kan het

goed bestuur) en om problemen in de regio eerder te

aantal zorguren voor mensen met wijkverpleging (Zvw)

signaleren. Enkele zorgkantoren zijn al wel bezig met

hoger zijn dan voor mensen die vanuit de Wlz zorg thuis

sectoranalyse. Wij adviseren alle zorgkantoren dit op te

krijgen. Vanuit het perspectief van passende zorg en

pakken.

doelmatigheid pakken de schotten niet altijd gunstig uit.
Mensen blijven bijvoorbeeld onverantwoord lang zorg

Zorgkantoren geven aan dat aangescherpte eisen voor

mijden en komen dan terecht op de spoedeisende hulp van

toetreding van een zorgaanbieder tot de zorgmarkt kunnen

een ziekenhuis.

helpen om mensen met verkeerde intenties en/of niet de
juiste competenties te weren uit het zorgdomein. De NZa

Het is een lastige opgave voor zorgkantoren om de gevolgen

ziet dit ook als een mogelijke manier om problemen te

van de schotten te verzachten. De zorgkantoren zijn pas

voorkomen. Het Wetsvoorstel toetreding zorgaanbieders

echt verantwoordelijk voor de cliënten als zij in de Wlz

(Wtza) ligt op dit moment bij de Tweede Kamer.

komen. Sommige zorgkantoren brengen de ‘cliëntreis’ en
‘zorgpaden’ in kaart, om te bepalen hoe het zorgkantoor de

De zorgkantoren hanteren al de ‘governance code’ bij het

cliënt goed kan bereiken. Zij moeten daarvoor samenwerken

afsluiten van contracten met zorgaanbieders. Hierin zijn

met de partijen die verantwoordelijk zijn in de andere

eisen voor goed bestuur opgenomen. Enkele zorgkantoren

domeinen: gemeenten, verzekeraars, zorgaanbieders in de

experimenteren daarnaast met een integriteitstoets. Dat

eerste lijn, onafhankelijke cliëntondersteuners, et cetera. Wij

vinden wij een goede ontwikkeling.

zien in de breedte dat zorgkantoren dat doen. Dit zijn goede
initiatieven, omdat deze kunnen bijdragen aan een zachte

Klik hier voor het rapport Vroegsignalering discontinuïteit

overgang van cliënten naar passende langdurige zorg als zij

zorgverlening.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 18

dat nodig hebben. Maar het neemt de oorzaak, de schotten,
niet weg.
Daarnaast vragen zorgkantoren om ontwikkelruimte, met als
doel maatwerkoplossingen voor cliënten te kunnen bieden.
Het beeld bestaat dat de wijze van bekostiging maatwerk
soms belemmert. De NZa denkt hier over mee. Wij komen
hierop terug in het hoofdstuk 4 (Zorguitgaven).
De NZa heeft de staatssecretaris van VWS gevraagd om de
eigen bijdrage in de Wlz en de Wmo en het eigen risico in de
Zvw in samenhang te bekijken, vanuit het perspectief van
gedragseffecten en doelmatige zorg. Dit was een
aanbeveling in het samenvattend rapport 2015/2016. De
behandeling van dit rapport in de Tweede Kamer is
uitgesteld vanwege de verkiezingen in 2017. VWS betrekt dit
onderwerp bij de uitwerking van het regeerakkoord
Vertrouwen in de toekomst.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 19

4. Zorguitgaven
Zorgkantoren zijn in de geldstroom voor de
langdurige zorg de schakel tussen de
zorgaanbieders, het CAK (betaalinstantie) en het
Zorginstituut (beheerder Fonds langdurige zorg).
De zorgaanbieders krijgen de zorg die zij bieden
vergoed uit het fonds. Zij declareren de kosten bij
de zorgkantoren, waarvoor de prestatieregels van
de NZa de basis zijn. Als een cliënt kiest voor een
persoonsgebonden budget is de SVB de
betaalinstantie.

Financiële rechtmatigheid betekent dat de zorguitgaven in
overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand komen.
De NZa stelt vast dat de zorgkantoren over de zorguitgaven
fouten en onzekerheden rapporteren. Voor zorg in natura is
het aandeel fouten en onzekerheden laag. Voor de pgbuitgaven is de hele post onzeker. De accountants hebben bij
het financieel verslag 2016 van de zorgkantoren, vanwege
de onzekerheid van de pgb-uitgaven, geen goedkeurende
verklaringen afgegeven over de financiële rechtmatigheid.
De zorgkantoren rapporteren € 157 miljoen aan
beheerskosten in 2016. De NZa maakt een voorbehoud bij
de rechtmatigheid van de beheerskosten voor de

Zorgkantoren moeten bewaken dat de zorguitgaven uit het

voorwaardelijke budgetten. Dit zijn gelden die de

fonds de toets van rechtmatigheid doorstaan. Zij leggen

zorgkantoren krijgen als uitvoering is gegeven aan extra

jaarlijks verantwoording af over de zorguitgaven in het

opgedragen taken (bijvoorbeeld de afwikkeling van de

financieel verslag. De accountant controleert op getrouwe

Algemene wet bijzondere ziektekosten (Awbz; de wet die

weergave en rechtmatigheid van de cijfers. De NZa houdt

voorafging aan de Wlz).

toezicht en controleert of de zorgkantoren hun taken goed
uitvoeren.
Financiële rechtmatigheid (2016)
De zorgkantoren rapporteren € 19,4 miljard aan

De NZa kan op basis van de gegeven informatie
niet vaststellen of de pgb-uitgaven rechtmatig
zijn.

zorguitgaven voor de langdurige zorg in 2016 (Wlz). Hiervan
was het aandeel zorg in natura € 17,8 miljard en het aandeel

Bijlage 1 geeft een overzicht van de verschillende

persoonsgebonden budget € 1,6 miljard.

geldstromen.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 20

Pgb en financiële rechtmatigheid

zorgkantoren benoemen een aantal concrete problemen.

De NZa kan op basis van de gegeven informatie niet

Belangrijke zijn:

vaststellen of de pgb-uitgaven rechtmatig zijn. Ook vorig



jaar konden wij dat niet.

De zorgkantoren beschikken niet over de
declaratiegegevens van budgethouders. Zij kunnen
daarom niet vaststellen of de betalingen door de SVB in

De achterliggende oorzaak van de gerapporteerde
onzekerheid over de rechtmatigheid van pgb-uitgaven is dat

overeenstemming zijn met het verstrekte pgb.


De zorgkantoren hebben onvoldoende informatie om

er na de invoering van het trekkingsrecht in 2015 en 2016

vast te stellen of budgethouders daadwerkelijk de zorg

betalingsproblemen bij de SVB waren. VWS trof toen

hebben ontvangen die zij nodig hebben (feitelijke

noodmaatregelen in het belang van de budgethouders die

levering van zorg). Dit geldt bijvoorbeeld voor de

zorg moesten inkopen. Controles aan de voorkant, door de

zogenoemde maandloners, die zijn vrijgesteld van het

SVB, werden opgeschort. De auditdienst van de SVB stelde

achteraf indienen van facturen. Door de ontbrekende

vast dat dit gevolgen had voor het rechtmatigheidsoordeel.

facturen heeft het zorgkantoor geen basis om te
controleren op de werkelijk geleverde zorg.

De Staatsecretaris van VWS heeft in een brief aan het
Zorginstituut aangegeven dat VWS het Zorginstituut kan
verzoeken om onrechtmatige betalingen over 2016, die
ontstaan zijn door de in deze brief geschetste problematiek
bij de invoering van de trekkingsrechten pgb, ten laste van
het fonds te brengen. VWS beoordeelt vervolgens de
fondsafrekening door het Zorginstituut en legt hierover
verantwoording af.
Controle door zorgkantoren
Door de noodmaatregelen van VWS was het ook voor de
zorgkantoren niet mogelijk om de noodzakelijke controles
op de rechtmatigheid van de uitgaven uit te voeren. De

Gericht controleren op feitelijke levering van pgbzorg blijft noodzakelijk.
Het probleem van de onzekerheid van de rechtmatigheid van
de pgb-uitgaven is naar verwachting in 2017 niet opgelost.
Het is waarschijnlijk dat accountants over 2017 nog geen
goedkeurende verklaring kunnen afgeven bij de
verantwoording van de zorgkantoren. Maar het aantal fouten
en onzekerheden in de pgb-uitgaven neemt wel af.
Bovendien zijn er ontwikkelingen die allemaal een deel van
de oplossing bieden:


De SVB heeft vanaf eind 2016 de controles opgepakt.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 21





Het budgethoudersportaal (pgb 2.0) dat in ontwikkeling

Bovendien zijn wij in gesprek met VWS over het externe

is, moet de administratieve lasten voor alle partijen

toezicht op de uitvoering van het pgb-trekkingsrecht door

terugdringen én de informatiepositie van zorgkantoren

de SVB. Geen van de externe toezichthouders (NZa; inspectie

verbeteren. Daardoor kunnen de zorgkantoren de

SZW) heeft op dit moment de bevoegdheden. Dit geldt ook

controle op feitelijke levering oppakken.

voor de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor en het

De zorgkantoren ontwikkelen samen een uniforme basis

toezicht op het budgethoudersportaal.

voor de controles (Handreiking Zorgverzekeraars
Nederland).

Pgb-vorderingen
Zorgkantoren hebben in de afgelopen jaren vorderingen op

De NZa zal de zorgkantoren er actief op aanspreken dat zij

budgethouders opgebouwd. De stand van de totale

in deze verbetertrajecten toewerken naar een structurele

vordering per 31 maart 2017 was € 163 miljoen. De

oplossing voor de onzekerheid over de rechtmatigheid van

vorderingen op budgethouders zijn ontstaan door

de pgb-uitgaven. Dit betekent dat zij ervoor zorgen dat het

onderbesteding of onrechtmatige besteding van het pgb-

budgethoudersportaal hen ook werkelijk de informatie gaat

budget.

bieden die zij nodig hebben voor hun controles (bijvoorbeeld
declaratiegegevens). Bovendien betekent het dat zij de

Het terugvorderen van pgb-gelden is zeer lastig, want het

controles op feitelijke levering ook werkelijk in voldoende

geld is al uitgegeven door de budgethouders. Uit ons

mate gaan uitvoeren bij budgethouders. Het

onderzoek blijkt dat zorgkantoren een actieve houding

budgethoudersportaal op zich biedt immers geen garantie

hebben bij het ondersteunen van pgb-cliënten en het

dat onrechtmatige uitgaven niet meer voorkomen. Gericht

terugvorderen. De NZa roept de zorgkantoren wel op minder

controleren blijft noodzakelijk.

risicomijdend te zijn bij het terugvorderen en bestrijden van
misbruik en onjuist gebruik van pgb-middelen. Zij kunnen

Wij zijn met VWS in gesprek over de regels voor

bijvoorbeeld in een eerder stadium verhaalmogelijkheden

maandloners. Wij adviseren VWS de regels zo aan te passen

veilig stellen of een civielrechtelijke procedure starten om

dat zorgkantoren beter in staat zijn te controleren of de

terugbetaling af te dwingen.

gedeclareerde zorg werkelijk aan cliënten is geleverd.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 22

Terugvordering van onjuist besteed pgb-geld kan ook

zorginkoop. Zorgaanbieders of naasten met verkeerde

mensen die te goeder trouw zijn in grote problemen

intenties maken bij die groep te makkelijk misbruik van de

brengen. De opgebouwde schuld kan tienduizenden euro’s

pgb-regeling. De zorgkantoren proberen dit te voorkomen

belopen. Voor mensen die te goeder trouw waren maar wel

door in overleg te treden met pgb-houder, de naasten en de

onrechtmatige uitgaven hebben gedaan door tussenkomst

zorgaanbieder.

van derden, zijn regelingen getroffen: de
jongmeerderjarigenregeling en het kader te goeder trouw.

De zorgkantoren proberen zorgaanbieders met kleinschalige

Het doel is om in die gevallen de ouders/verzorgers of

wooninitiatieven die met pgb’s worden gefinancierd te

frauderende zorgaanbieders met de terugvordering te

contracteren (zorg in natura). Bij zorg in natura kan het

confronteren en niet de budgethouder.

zorgkantoor meer betekenen voor deze cliënten. En het kan
mogelijk helpen om de rechtmatigheidsproblemen te

De zorgkantoren hebben de
terugvorderingsregelingen voor mensen die te
goeder trouw waren goed uitgevoerd.
Wij hebben geconstateerd dat deze regelingen goed zijn
uitgevoerd door de zorgkantoren. Dit neemt niet weg dat
mensen die niet te goeder trouw hebben gehandeld zeer
moeilijk aansprakelijk te stellen zijn. Tot nu toe zijn er nog
nauwelijks daadwerkelijk bedragen geïnd bij het
terugvorderen, met name waar het gaat om de genoemde
terugvorderingsregelingen.
Pgb-problemen voorkomen
Niet alle mensen die daar nu wel voor kunnen kiezen,
kunnen voldoende de regie voeren over het budget en de

voorkomen. De NZa vindt deze inzet goed, als de wens van
de cliënt maar wel centraal staat.
Wij delen met de zorgkantoren het standpunt dat het pgbinstrument beter beschermd moet worden tegen misbruik.
Het pgb is op dit moment voor veel mensen waardevol om
regie te hebben over de zorg. Maar het pgb is ook te
makkelijk te misbruiken door mensen met verkeerde
intenties. Wij bevelen de wetgever aan de wet- en
regelgeving op een aantal punten aan te passen om dit te
voorkomen (zie Conclusies en aanbevelingen).
De NZa neemt deel aan de ketenbrede aanpak van fraude,
met de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de Inspectie
SZW en andere relevante partijen (Informatieknooppunt
Zorgfraude).

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 23

Op dit moment kan de NZa geen goedkeuring geven in deze
Klik hier voor het rapport over de uitvoering van de pgb-

gevallen. Het blijven onrechtmatige uitgaven. Ook andere

terugvorderingsregelingen.

partijen in de keten hebben deze bevoegdheid niet. De NZa
wil met VWS, het Zorginstituut en de zorgkantoren een

Transparantie van onrechtmatigheid

werkwijze zoeken voor uitgaven die niet rechtmatig, maar

De NZa wil dat zorgkantoren transparant zijn over

wel verantwoord zijn. Deze werkwijze moet de integriteit

zorguitgaven die strijdig zijn met de regels. Zij moeten zich

van het stelsel van prestatiebekostiging overeind houden,

tot het uiterste inspannen om fouten te corrigeren,

maar ook ruimte geven om recht te doen aan reële

onzekerheden op te lossen en onrechtmatige uitgaven terug

uitzonderingsgevallen.

te vorderen bij de zorgaanbieder of de budgethouder.
Dit geldt ook voor oninbare vorderingen van zorgkantoren
Maar er zijn voorbeelden waarbij rechtmatigheid,

op zorgaanbieders, die zijn ontstaan omdat niet aan de van

doelmatigheid en de zorgplicht moeilijk met elkaar zijn te

toepassing zijnde wet- en regelgeving is voldaan. De NZa

verenigen. Dan zijn oplossingen nodig met het belang van

treedt graag in dialoog met de zorgkantoren en andere

de cliënt voorop. Een actueel voorbeeld is de huishoudelijke

betrokken partijen om te bespreken hoe met deze

hulp. In de regelgeving is deze onbedoeld te nauw

vorderingen om moet worden gegaan. Het doel van deze

omschreven als ‘schoonmaak’, waardoor de feitelijk

dialoog is het duidelijk voor ogen hebben wanneer de

geleverde zorg formeel onrechtmatig kan zijn. Daarnaast

zorgkantoren goed handelen en hoe dit doorwerkt in de

bereiken ons soms individuele gevallen van mensen die

(financiële) rechtmatigheid van de verantwoorde

tussen wal en schip raken vanwege regels: de zorg is goed

zorguitgaven. De NZa wil maximale transparantie hierover,

(zuinig en zinnig), maar mag niet worden gedeclareerd. Ook

zodat gezamenlijk lessen kunnen worden getrokken.

in deze gevallen verwachten wij transparantie van
zorgkantoren. Zij moeten de afweging die zij hebben
gemaakt kunnen uitleggen en de getroffen oplossing kunnen
onderbouwen. Bovendien biedt transparantie de basis om
samen oplossingen te vinden.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 24

5. Organisatie van de zorgkantoren
De organisatie van de uitvoering van de Wlz
bepaalt voor een belangrijk deel de mate waarin
de zorg doelmatig en rechtmatig is en de doelen
van de Wlz zijn gehaald. De NZa kijkt of de
zorgkantoren functioneren zoals bedoeld.
Dit jaar hebben wij geen gericht onderzoek gedaan naar de
organisatie van de zorgkantoren. Wij hebben wel een
kritische dialoog met de zorgkantoren gevoerd, onder meer
op basis van uitvoeringsverslagen. De uitkomsten hiervan
zijn verwerkt in de hoofdstukken 2-4.
Uitvoerings- en verantwoordingsstructuur
De zorgkantoren voeren de Wlz uit in de regio, voor de daar
woonachtige verzekerden van alle Wlz-uitvoerders. In het
Convenant Wlz-uitvoerings- en verantwoordingsstructuur
2015-2017 is dit nader geregeld. VWS en ZN willen het
convenant vernieuwen voor de periode tot en met 2020. In
de afspraken zal de onderlinge verantwoording van Wlzuitvoerders aan elkaar meer worden uitgewerkt. De NZa zal
zich in principe, net als nu, met een verklaring achter de
afspraken scharen.

Onderlinge verantwoording is cruciaal, want de
zorgkantoren voeren de Wlz uit in de regio voor de
verzekerden van alle Wlz-uitvoerders.
Verantwoording over resultaten
De zorgkantoren leggen verantwoording af aan de NZa in
het financieel verslag en het uitvoeringsverslag en aan
elkaar. In de Regeling Uitvoeringsverslag en Financieel
verslag Wlz-uitvoerder is voorgeschreven hoe zorgkantoren
de verantwoording moeten vorm geven (NZa-regeling
TH/NR-008).
De NZa wil op basis van het uitvoeringsverslag het continue
leren stimuleren bij zorgkantoren. Dit doen wij door een
kritische dialoog met de zorgkantoren te voeren over wat
goed loopt en wat beter moet bij de uitvoering van de Wlz.
Door de jaarcyclus is geborgd dat die kritische dialoog ook
daadwerkelijk leidt tot verbeterinitiatieven van zorgkantoren
en reflectie op het resultaat dat is behaald.
In 2016/2017 werkten de zorgkantoren voor het eerst met
een nieuwe informatie-uitvraag van de NZa voor het
uitvoeringsverslag. Zorgkantoren moesten in hun
verantwoording het accent leggen op de resultaten van hun
inspanningen in plaats van op processen en werkwijzen. De
doelen van de Wlz zijn de basis voor het uitvoeringsverslag.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 25

Deze nieuwe werkwijze is opgepakt door alle zorgkantoren.

biedt een basis voor de signaleringsfunctie van de NZa (zie

De uitvoeringsverslagen 2016 waren over het algemeen van

de hoofdstukken 2-4).

voldoende kwaliteit. De zorgkantoren moeten de
verslaglegging wel verder verbeteren, vooral door de

Prestatie-indicatoren 2016

rapportage over de bereikte en niet bereikte resultaten

De uitkomsten van de prestatie-indicatoren laten een

verder uit te bouwen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de doelen

positief beeld zien van het presteren van de zorgkantoren:

zorginkoop en doelmatige zorgverlening: is er voldoende



De zorgkantoren scoren allemaal boven de 90% voor

kwalitatief goede zorg ingekocht? Welke resultaten zijn

telefonische bereikbaarheid. Op service level (opname

bereikt voor de cliënt (goede en passende zorg) en de

van de telefoon binnen de 30 seconden) scoort een

premiebetaler (beheersing zorguitgaven)? Een

aantal zorgkantoren slechter. Dat verdient aandacht.

terugkoppeling naar concrete jaardoelen kan daarbij helpen.



Mensen die een pgb aanvragen bij het zorgkantoor

Bovendien kunnen de zorgkantoren daarbij (de

geven gemiddeld een zeven voor de uitvoering en de

overeengekomen) prestatie-indicatoren en kengetallen

dienstverlening (tweejaarlijkse peiling).

gebruiken, mits zij een goede toelichting op de uitkomsten



De doorlooptijden van de aanvraag van een pgb

geven. Ook risico’s, knelpunten en verbeterplannen moeten

verschillen sterk per zorgkantoor. Uit de

aan de orde komen, om het leerproces van de zorgkantoren

uitvoeringsverslagen blijkt dat enkele zorgkantoren met

zichtbaar te maken.

succes maatregelen hebben getroffen om de
doorlooptijd te verbeteren. De zorgkantoren kunnen op

Naast deze verantwoording over de resultaten hebben de
zorgkantoren hun visie gegeven over ontwikkelingen die

dit vlak van elkaar leren.


Alle zorgkantoren scoren goed op tijdige, juiste en

gevolgen hebben voor de uitvoering van de Wlz. Ieder

volledige afhandeling van declaraties van

zorgkantoor legt zijn eigen accenten, maar een aantal

zorgaanbieders. De tijdige en juiste aanbieding van

onderwerpen komt vaker terug: veranderingen in de

declaraties door zorgaanbieders verschilt sterk per

bekostiging, het (door)ontwikkelen van persoonsvolgende

zorgkantoor. Een aantal zorgkantoren moet daar sterker

zorginkoop en de problematiek van de schotten tussen de

op sturen.

zorgdomeinen (Wmo, Jeugdwet, Zvw, Wlz). Deze informatie



Bijna alle zorgkantoren scoren goed op de behandeling
van klachten en bezwaarschriften.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 26

Wij bespreken de uitkomsten van de prestatie-indicatoren

onderwerp. Een gedragen gemeenschappelijke set van

met de zorgkantoren. Daarnaast gaan wij door met het

prestatie-indicatoren kan veel inzicht bieden in de uitvoering

verder verbeteren van de prestatie-indicatoren. Het doel is

van de Wlz, voor de Wlz-uitvoerders onderling maar ook

om over betrouwbare en relevante informatie te beschikken,

voor de NZa. Daarbij zijn goede toelichtingen in de

die zicht geeft op de resultaten die zorgkantoren bereiken.

uitvoeringsverslagen onmisbaar.

Onderlinge verantwoording
Goede uitvoeringsverslagen en de prestatie-indicatoren
dragen ook bij aan de onderlinge verantwoording tussen de
Wlz-uitvoerders. In 2016 hebben de Wlz-uitvoerders de
uitvoeringsverslagen over 2015 met elkaar gedeeld en
besproken. Omdat zij ook gezamenlijk informatie deelden
over de uitputting van de contracteerruimte en de besteding
van de middelen voor pgb, hebben zij geconcludeerd dat de
zorgkantoren de werkzaamheden voor de Wlz goed hebben
uitgevoerd.
In 2017 hebben de Wlz-uitvoerders de discussie over hoe de
onderlinge verantwoording moet plaatsvinden voortgezet.
Wij zien dat zij stappen zetten om dit beter vorm te geven,
bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een gezamenlijk
dashboard met informatie over de uitvoering van de Wlz.
De NZa volgt deze ontwikkeling met belangstelling en blijft
hierover met de Wlz-uitvoerders in gesprek. De verbetering
van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe prestatieindicatoren en kengetallen is daarbij een belangrijk

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 27

6. CAK
Het CAK voert in opdracht van de overheid diverse
regelingen uit. Voor de Wlz-cliënt stelt het CAK de
eigen bijdrage vast en het int deze. Verder verricht
het CAK de betalingen aan de Wlz-zorgaanbieders
die zorg hebben geleverd. De NZa houdt toezicht

neemt het CAK de door de NZa geconstateerde
verbeterpunten mee, ook die uit eerdere jaren.
De NZa verwacht van het CAK een plan van aanpak met
concrete verbeteracties, met een helder resultaat en een
tijdpad. De NZa blijft de resultaten die het CAK realiseert

op de uitvoering van deze taken.

met het verbetertraject kritisch volgen.

Interne beheersing CAK

Rechtmatigheid geldstromen 2016

Uit de bevindingen van de NZa over 2016 blijkt dat het CAK
onvoldoende ‘in control’ was met betrekking tot de
beheersing van de interne processen en de adequate
vastlegging van de processen ten behoeve van
interne en externe verantwoording. De administratieve
organisatie en de interne beheersing vertonen belangrijke
aandachtspunten op het gebied van de (financiële)
administratie, de geautomatiseerde gegevensverwerking en
de interne controle.
Het CAK is zich ervan bewust dat op deze gebieden
verbeteringen nodig zijn. Het heeft medio 2017 een plan van
aanpak opgesteld, waarmee het beoogt de interne
beheersing, de ICT-ondersteuning van de administratie en
de verantwoording te verbeteren. Het CAK heeft diverse
trajecten gestart om de verbeteringen door te voeren. Daarin

De NZa constateert op basis van haar onderzoek over 2016
dat er geen onrechtmatigheden zijn vastgesteld voor de
betalingen in 2016 van zorgaanspraken en de afdracht van
eigen bijdragen in de langdurige zorg. Het oordeel van de
accountant over deze geldstromen is op basis van een
gegevensgerichte controle tot stand gekomen. Dit houdt in
dat hij een steekproef uit het totaal van de transacties heeft
gecontroleerd. De accountant kon voor zijn oordeelsvorming
niet steunen op de interne controles en systemen van het
CAK.
De NZa constateert wel een niet-gekwantificeerde
onzekerheid. Deze heeft betrekking op de mogelijkheid om
de eigen bijdrage bij de bron in te houden, dat wil zeggen:
inhouding op de sociale zekerheidsuitkering van de cliënt.
De onzekerheid wordt veroorzaakt doordat er over 2016
geen afstemming is geweest tussen CAK, SVB en de

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 28

Uitvoeringsinstelling Werknemersverzekeringen (UWV) over

Doorlooptijd facturatie en incassoproces

de broninhouding.

In 2016 voerde de NZa thematische onderzoeken uit over de
facturatie van de eigen bijdrage van de cliënt en over het

Bijlage 1 geeft een overzicht van de verschillende

incassoproces als cliënten hun eigen bijdrage niet (tijdig)

geldstromen.

betalen.

Rechtmatigheid balansposities ultimo 2016

In onze adviezen aan het CAK stond klantgerichte uitvoering

Vanaf het jaar 2016 is er gekozen voor een andere wijze van

centraal. Bij de facturatie van de eigen bijdrage ging het

verantwoorden: de financiële stromen van de wettelijke

vooral om het sneller doorlopen van processen, het beter

regelingen zijn door het CAK verantwoord in de bestuurlijke

gebruik maken van informatie die al aanwezig is bij

verantwoording en de beheerskosten in de jaarrekening.

overheidsinstanties (gemeenten; de Belastingdienst) en

Deze andere wijze van verantwoording heeft geleid tot een

afstemming van werkprocessen met deze partijen door het

ontvlechtingsverschil dat is ontstaan in de jaren vóór 2016.

CAK.

Dit leidt tot een onzekerheid in de rekening courant posities
ultimo 2016 die nader onderzocht moet worden.

Voor het incassoproces adviseerden wij het CAK beter
rekening te houden met het betaalgedrag van cliënten en

De NZa constateert dat er aanvullend forse onzekerheden

een centrale registratie van adresgegevens te voeren.

zijn in balansposities die betrekking hebben op de wettelijke
taken. Dit is mede veroorzaakt door een andere manier van

Wij hebben geconstateerd dat voor de meeste van onze

verantwoorden, waarbij aansluiting op de bronadministraties

adviezen de uitvoering onderhanden is.

van de regelingen wordt gerealiseerd. Daarbij zijn verschillen
geconstateerd die nog niet zijn afgestemd. De NZa verwacht

Klik hier voor het rapport Rechtmatige en doelmatige

dat het CAK de onzekerheden uitzoekt, indien nodig

uitvoering wettelijke taken CAK 2016.

corrigeert en hierover verantwoording aflegt in zijn
bestuurlijke verantwoording 2017.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 29

Conclusies en
aanbevelingen
Zorginkoop (hoofdstuk 2)
Het inkopen van zorg die goed aansluit op wat Wlz-cliënten
aan zorg nodig hebben en wensen blijft aandacht vragen van
zorgkantoren. Uit de wachtlijsten en andere signalen blijkt
dat het zorgaanbod nog niet altijd passend is en nog
onvoldoende aansluit op individuele wensen.
De NZa verwacht van zorgkantoren dat zij:
- hun inzicht vergroten in de aansluiting van het zorgaanbod
op de noden en wensen van cliënten; en in de oorzaken van
de wachtlijsten;
- zo nodig met zorgaanbieders actief in gesprek gaan om
lacunes in het zorgaanbod op te lossen.
Kwaliteit van zorg (hoofdstuk 2)
De NZa verwacht van zorgkantoren dat zij de kwaliteit van
zorg centraal stellen bij de inkoop van zorg en in de dialoog
met zorgaanbieders, op basis van de kwaliteitskaders die
zijn opgesteld. Ook de zorgkantoren zien voor zichzelf een
rol weggelegd om kwaliteitsverbetering in de zorg te
bewerkstelligen.

De NZa zal haar toezicht richten op kwaliteitsbevordering
door zorgkantoren, in afstemming met IGJ en het
Zorginstituut. VWS, de NZa, de IGJ en het Zorginstituut
verkennen de mogelijkheden voor een breed gedragen en
toepasbaar systeem van kwaliteitsmonitoring
(benchmarking).
Cliëntondersteuning en regie op wachtlijsten (hoofdstuk 3)
Iedere wachtende die zorg nodig heeft en niet tijdig
passende zorg krijgt is er één teveel. Iedereen die in die
situatie verkeert en bij het zorgkantoor onvoldoende gehoor
vindt, kan zich melden bij de NZa. Van de zorgkantoren
verwachten wij dat zij doorgaan met het verbeteren van de
cliëntondersteuning en regie op wachtlijsten. Wij ontvangen
eind 2017 een voortgangsrapportage hierover van de
zorgkantoren. In het najaar voeren wij een controle ter
plaatse uit op de regie van de zorgkantoren op de
wachtlijsten.
Vroegsignalering discontinuïteit zorg (hoofdstuk 3)
Zorgkantoren zijn zich bewust van het belang van
vroegsignalering. Zij willen goed voorbereid zijn op het
risico van wegvallende zorg voor cliënten, bijvoorbeeld als

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 30

gevolg van een faillissement. Zij hebben hiervoor een
werkwijze ontwikkeld (Early Warning System). Zij kunnen die
werkwijze verbeteren door:




Maar het aantal fouten en onzekerheden in de pgb-uitgaven

zachte signalen van mogelijke problemen bij

neemt wel af. Bovendien zijn er ontwikkelingen die een deel

zorgaanbieders beter te borgen; en daarbij oog te

van de oplossing kunnen bieden:

hebben voor ‘goed bestuur’;



De SVB heeft van eind 2016 de controles opgepakt.

juiste oordeelsvorming over zorgaanbieders te borgen



Het budgethoudersportaal (pgb 2.0) dat in ontwikkeling

(vier-ogen-principe en periodieke audit);


proactief het gesprek aan te gaan met zorgaanbieders,

is.


De zorgkantoren ontwikkelen samen een uniforme basis

bijvoorbeeld door gebruik te maken van sectoranalyses.

voor de controles (Handreiking Zorgverzekeraars

Zo nodig met de Raad van Toezicht van de

Nederland).

zorgaanbieder.
De NZa zal de zorgkantoren er actief op aanspreken dat zij
De NZa verwacht van de zorgkantoren dat zij slagvaardig

in deze verbetertrajecten toewerken naar een structurele

optreden en de grenzen van hun mogelijkheden opzoeken,

oplossing voor de onzekerheid over de rechtmatigheid van

om goede zorg voor de cliënten te borgen.

de pgb-uitgaven. Dit betekent dat zij ervoor zorgen dat het
budgethoudersportaal ook werkelijk de informatie gaat

Pgb en financiële rechtmatigheid (hoofdstuk 4)

bieden die zij nodig hebben voor hun controles (bijvoorbeeld

De NZa heeft, net als over 2015, de rechtmatigheid van de

declaratiegegevens). Bovendien betekent het dat zij de

Wlz-uitgaven over 2016 niet voor alle posten kunnen

controles op feitelijke levering ook werkelijk in voldoende

vaststellen. De rechtmatigheid van de pgb-uitgaven is

mate gaan uitvoeren bij budgethouders.

onzeker (€ 1,6 miljard). Voor de uitgaven voor zorg in natura
(€ 17,8 miljard) is het aandeel fouten en onzekerheden laag

Wij zijn met VWS in gesprek over de regels voor

en de impact op het rechtmatigheidsoordeel beperkt.

maandloners. Wij adviseren VWS de regels zo aan te passen
dat zorgkantoren beter in staat zijn te controleren of de

Het probleem van de onzekerheid van de rechtmatigheid van

gedeclareerde zorg werkelijk aan cliënten is geleverd.

de pgb-uitgaven is naar verwachting in 2017 niet opgelost.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 31

De NZa is in gesprek met VWS over het toezicht op de
uitvoering van het trekkingsrecht door de SVB en de
bestuurlijke verantwoordelijkheid voor en het toezicht op het

verantwoording van Wlz-uitvoerders moet verder invulling

pgb-portaal 2.0.

krijgen.
De NZa verwacht van de zorgkantoren dat zij:

Misbruik en oneigenlijk gebruik pgb (hoofdstuk 4)



De verslaglegging over de bereikte en niet bereikte

Het pgb is op dit moment voor veel mensen een waardevol

resultaten verder verbeteren. Daarbij moeten zij ook de

instrument om eigen regie te hebben op zorg. Maar het pgb

risico’s, knelpunten en verbeterplannen aan de orde

is te gemakkelijk te misbruiken door mensen met verkeerde
intenties. De NZa roept de zorgkantoren op minder
risicomijdend op te treden bij het bestrijden van misbruik en

stellen.


Doorgaan met het vorm- en inhoud geven aan de
onderlinge verantwoording tussen Wlz-uitvoerders.

oneigenlijk gebruik van pgb-middelen.
CAK (hoofdstuk 6)
De NZa beveelt VWS aan het pgb-instrument beter te

Uit de bevindingen van de NZa over 2016 blijkt dat het CAK

beschermen voor misbruik en oneigenlijk gebruik, door:

onvoldoende ‘in control’ was met betrekking tot de







Het automatisme te beëindigen dat de ontvanger van

beheersing van de interne processen en de adequate

zorg verantwoordelijk is voor budgetbeheer en

vastlegging van de processen ten behoeve van

verantwoording.

interne en externe verantwoording. Het CAK heeft medio

De toetredingsdrempels voor professionele

2017 een plan van aanpak opgesteld en diverse trajecten

zorgaanbieders te verhogen.

gestart om verbeteringen door te voeren. De NZa blijft de

Te onderzoeken of het incassoprotocol moet worden

resultaten die het CAK realiseert met het verbetertraject

aangepast voor de Wlz.

kritisch volgen.

Zorgkantoren meer informatiebevoegdheden te geven.
De NZa constateert op basis van haar onderzoek over 2016

Verantwoording (hoofdstuk 5)

dat er geen onrechtmatigheden zijn vastgesteld voor de

De uitvoeringsverslagen 2016 van de zorgkantoren waren

betalingen in 2016 van zorgaanspraken en de afdracht van

over het algemeen van voldoende kwaliteit. De onderlinge

eigen bijdragen in de langdurige zorg door het CAK. De NZa

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 32

constateert wel forse onzekerheden in balansposities die
betrekking hebben op de wettelijke taken. NZa verwacht dat
het CAK de onzekerheden uitzoekt, indien nodig corrigeert
en hierover verantwoording aflegt in zijn bestuurlijke
verantwoording 2017.

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 33

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
Postadres
Postbus 3017
3502 GA Utrecht
Bezoekadres
Newtonlaan 1-41
3584 BX Utrecht
Telefoon: 030 - 296 81 11
Website: www.nza.nl
Twitter: @zorgautoriteit
Informatielijn
Telefoon: 088 - 770 87 70
(bereikbaar tussen 09.00-17.00 uur - lokaal tarief)

E-mail: info@nza.nl

UITVOERING WET LANGDURIGE ZORG DOOR ZORGKANTOREN EN CAK | 34

Bijlage bij Samenvattend rapport 2016/2017. Uitvoering Wlz door zorgkantoren en CAK
Kerngegevens Wlz-uitvoerders 2016
Totaal bedrijfsopbrengsten 2016 exclusief subsidies
Totaal schaden 2016 exclusief subsidies
Budget beheerskosten over 2016
Beheerskosten 2016 exclusief technische voorziening
Wettelijke reserve Wlz 31-12-2016
Bron: financieel verslag Wlz-uitvoerders

Wlz
Wlz
Wlz
Wlz
Wlz

Totaal
x € 1.000
19.488.024
19.331.710
156.938
144.213
28.621

Onrechtmatigheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Bedrijfsopbrengsten en schaden
Onzekerheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Bedrijfsopbrengsten en schaden
Onrechtmatigheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Beheerskosten
Onzekerheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Beheerskosten
Bron: foutentabel behorend bij bestuursverklaring Wlz-uitvoerder en ook gerapporteerd door de accountant

Wlz
Wlz
Wlz
Wlz

521.071
1.434.954
0
0

Aanvullende onzekerheden gerapporteerd door NZa - Bedrijfsopbrengsten en schaden
Aanvullende onzekerheden gerapporteerd door NZa - Beheerskosten

Wlz
Wlz

951
72

Voorbehoud van de NZa op de vorderingen van onrechtmatige schaden
Voorbehoud van de NZa op uitvoeringskosten voor voorwaardelijke budgetten

Wlz
Wlz

PM
PM

Wlz
Wlz

3.877
2.128

Wlz

289

Wlz

36.606

Aanvullende opmerking (ter informatie): Mogelijke additionele pgb-bestedingen 2016 over 2015 na peildatum
waarschijnlijk niet meegenomen in het financieel verslag.
Aanvullende opmerking (ter informatie): Extra schaden (buiten budgettair kader) niet meegenomen
Aanvullende opmerking (ter informatie): Correctie op de wettelijke reserve Wlz in de vergelijkende
cijfers 2015 (met resultaatimpact)
Pgb-bestedingen 2017 niet meegenomen in het oordeel van de accountant, wel verantwoord in
financieel verslag.
Bron: NZa

Totaal bedrijfsopbrengsten 2016 exclusief subsidies
Totaal schaden 2016 exclusief subsidies
Budget beheerskosten over 2016
Beheerskosten 2016 exclusief technische voorziening
Bron: financieel verslag Wlz-uitvoerders

AWBZ
AWBZ
AWBZ
AWBZ

29.428
9.629
19.907
13.340

Onrechtmatigheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Bedrijfsopbrengsten en schaden
Onzekerheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Bedrijfsopbrengsten en schaden
Onrechtmatigheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Beheerskosten
Onzekerheden zoals gerapporteerd in de foutentabel - Beheerskosten
Bron: foutentabel behorend bij bestuursverklaring Wlz-uitvoerder en ook gerapporteerd door de accountant

AWBZ
AWBZ
AWBZ
AWBZ

1.775
20.851
46
0

Er zijn geen aanvullende onrechtmatigheden / onzekerheden gerapporteerd door NZa voor de AWBZ.
De NZa heeft aanvullende onzekerheden gerapporteerd als er sprake is van bedragen welke al verantwoord zijn.

Kerngegevens CAK

Totaal
x € 1.000

Geldstromen in 2016
Betalingen van zorgaanspraken AWBZ

106.057

Betalingen van zorgaanspraken Wlz
Betalingen subsidieregeling extramurale behandeling

17.680.592
56.361

Betalingen subsidieregeling eerstelijnsverblijf

252.061

Afdracht eigen bijdragen Zorg zonder Verblijf AWBZ

1.046

Afdracht eigen bijdragen Zorg met Verblijf AWBZ
Afdracht eigen bijdragen Wlz

8.847
515.953

Afdracht eigen bijdragen Wmo

367.245

Ontvangen broninhouding Wmo (beschermd wonen) via Zorginstituut Nederland

45.423

Interest geldmiddelen AFBZ, Flz en Wmo

215

Totaal standen per ultimo 2016
Debiteuren

Debet

123.158

Liquide middelen
Rekening-couranten
Bron: Bestuurlijke verantwoording CAK 2016.

Debet
Credit

58.878
182.036