Rapport uitvoering motie 21 door het
ministerie van Justitie en Veiligheid
Inventarisatie en beoordeling van het gebruik van
afkomstgerelateerde indicatoren, in het bijzonder in
risicomodellen.

Datum

6 juli 2022

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Colofon

Afzendgegevens

Directie Informatievoorziening en Inkoop
ICS

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Contactpersoon

Auteurs

Pagina 3 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Inhoud

1 Inleiding
2 Opzet en uitvoering
2.1 Scope van het onderzoek
2.2. Respons
2.3 Inventariseren van het gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren
2.4 Aanpak beoordeling van de rechtmatigheid en behoorlijkheid gebruik
2.5 Rapporteren van bevindingen
3. Samenvatting resultaten JenV-organisaties
4. Resultaten JenV-organisaties
4.1 Bedrijfsvoering
4.1.1 Dienstencentrum
4.1.2 Dienst Personeel & Organisatie (DP&O)
4.1.3 Directie Informatievoorziening & Inkoop (DI&I)
4.1.4 Directie Financieel-Economische Zaken (DFEZ)
4.1.5 Justitiële ICT Organisatie (JIO)
4.2 Opsporing
4.2.1 Politie
4.2.2 Directoraat-Generaal Rechtspleging en rechtshandhaving (DGRR)
4.2.3 Directoraat-Generaal Politie en Veiligheidsregio’s (DGPenV)
4.2.4 Programma Directoraat-Generaal Ondermijning DGO
4.2.5 Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
4.3 Veiligheid en openbare orde
4.3.1 Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV),
Onderzoeksraad voor Veiligheid, Nederlands Instituut
Publieke Veiligheid
4.3.2 Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC)
4.3.3. Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)
4.4 Vervolging
4.4.1 Openbaar Ministerie (OM)
4.4.2 Bureau Halt
4.5 Strafoplegging
4.5.1 Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
4.5.2 Adviescollege Verloftoetsing tbs (AVT) en Landelijke Adviescommissie
Plaatsing Langdurige Forensisch Psychiatrische Zorg (LAP)
4.5.3 Stichting Teylingereind
4.6 Toezicht, handhaving en inning
4.6.1 Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB)
4.6.2 Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
4.6.3 Bureau Financieel Toezicht (BFT)
4.6.4 Kansspelautoriteit
4.6.5 Keurmerkinstituut en het College van toezicht Auteursrechten
4.7 Rechtspraak
4.7.1 Raad voor de rechtspraak
4.7.2 Hoge Raad der Nederlanden
4.7.3 Raad voor rechtsbijstand (RvR)
4.7.4 Nederlands register gerechtelijk deskundigen (NRGD)
4.8 Reclasseringstaken
4.9 Informatiediensten
4.9.1 Justitiële Informatiedienst
4.10 Screening
4.10.1 Justis

7
8
4
5
5
10
12
12
15
15
15
16
16
16
16
15
16
17
18
19
19
20

20
20
21
23
23
26
26
26
27
28
28
29
29
30
31
31
31
31
32
32
34
34
37
37
38
38

Pagina 5 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.11 Migratie
4.11.1 Directoraat-Generaal Migratie (DGM)
4.11.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
4.11.3 Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)
4.11.4 Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV)
4.11.5 Internationale Organisatie voor Migratie (IOM)
4.11.6 Nidos
4.11.7 Adviescommissie voor vreemdelingenzaken (ACVZ)
4.12 Rechtsbescherming en hulpverlening/advies aan burgers
4.12.1 Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen (DGSenB)
4.12.2 College voor de rechten van de Mens
4.12.3 Expertisebureau online kindermisbruik (EOKM)
4.12.4 Centrum internationale kinderontvoering
4.12.5 Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha)
4.12.6 Raad voor de Kinderbescherming (RvdK)
4.12.7 Schadefonds geweldsmisdrijven (SGM)
4.12.8 Slachtofferhulp Nederland
4.12.9 Landelijk bureau inning onderhoudsbijdragen (LBIO)
4.12.10 Meld Misdaad Anoniem
4.12.11 Fraudehelpdesk
4.12.12 Perspectief herstelbemiddeling
4.12.13 Stichting Fiom
4.13 Onderzoek/Advies/diensten aan overheden/rechtspraak
4.13.1 Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
4.13.2 Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming
4.13.3 Expertisecentrum forensische psychiatrie
4.13.4 Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld
tegen kinderen
4.13.5 Stichting Recht en Overheid
4.13.6 Stichting Advisering bestuursrechtspraak Milieu en
Ruimtelijke Ordening
4.13.7 Programmadirectoraat-generaal Samenleving en Covid-19

Pagina 6 van 52

39
39
41
41
43
44
44
45
45
45
46
47
47
47
48
48
48
49
49
50
50
50
50
51
51
51
52
52
52
52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

1. Inleiding

Motie 21
In het debat van 19 januari 2021 over het rapport ‘Ongekend Onrecht’ van de
Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) is bij motie van
het lid Marijnissen (SP) c.s. verzocht om “een voorstel te doen hoe overal binnen
overheidsinstellingen vervuilde data, risicomodellen en het gebruik van nationaliteit
worden opgeruimd” . Het lid Klaver (GroenLinks) c.s. heeft gevraagd om hierbij niet
alleen te kijken naar nationaliteit, maar ook naar etniciteit en geboorteplaats . In
het vervolg worden beide moties aangeduid met “motie 21”.
Met deze rapportage ontvangt uw Kamer de resultaten van de uitvoering van de
motie door mijn ministerie. De ruim anderhalf jaar die sinds de motie zijn
verstreken doet helaas geen recht aan de urgentie van het onderwerp. Echter, de
periode bleek nodig om de uitvoering breed en zorgvuldig op te pakken.
Interdepartementale aanpak
Met de brief van 8 april 2021 informeerde de staatssecretaris van coördinerend
departement BZK/CIO rijk, mede namens de staatssecretaris Fiscaliteit en
Belastingdienst, de staatssecretaris Toeslagen en Douane en de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid de Kamer over de interpretatie van motie 21 en de
uitwerking van het gevraagde voorstel. De staatssecretaris heeft in de brief
toegelicht dat in de interpretatie van het kabinet de motie betrekking heeft op
onrechtmatig of oneigenlijk (in dit document ‘onbehoorlijk’) gebruik van
afkomstgerelateerde indicatoren met een focus op het gebruik in risicomodellen en
dat de uitvoering plaatsvindt in de volgende drie fasen:
Fase 1. Inventariseren van het verwerken van afkomst gerelateerde indicatoren,
waaronder het
gebruik in risicomodellen,
Fase 2. Beoordelen van de rechtmatigheid en behoorlijkheid van het gebruik,
waaronder het
gebruik in risicomodellen,
Fase 3. Opruimen van onrechtmatig of onbehoorlijk verwerkte data en
risicomodellen op basis van uitkomsten van de beoordeling (fasen 1 en 2).
BZK/CIO rijk coördineert de uitvoering van de motie. Op 8 april 2021 en op 21
oktober 2021 zond de toenmalige staatssecretaris van BZK uw Kamer naast
gerefereerde brief van 8 april een eerste voortgangsbrief op 21 oktober 2021. Op 30
april jl. ontving uw Kamer bericht van voortgang van de uitvoering bij mijn en
andere ministeries.
Rapportage JenV
Deze rapportage geeft JenV-breed, een antwoord op de vragen naar rechtmatig en
behoorlijk gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren. Kortheidshalve wordt naar
fasen 1 en 2 verwezen met de term “onderzoek”.
Paragraaf 2 beschrijft de opzet en uitvoering van de motie door JenV. Gestreefd is
naar uniformiteit waar mogelijk en wenselijk, met respect voor de diversiteit van
processen en de daaraan verbonden gegevensverwerkingen. Hoofdstuk 3 beschrijft
de belangrijkste onderzoeksresultaten. Hoofdstuk 4 biedt voor elke organisatie een
beknopte samenvatting van bevindingen.
Met de afronding van dit onderzoek ontstaat een beeld van de benodigde follow up
in fase 3, waarin onrechtmatige en onbehoorlijke verwerkingen worden beëindigd.
In de zomerperiode wordt gewerkt aan het plan van aanpak met het doel uw Kamer
Pagina 7 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

in de herfst te informeren hoe mijn ministerie werkt aan herstel en voorkomen van
herhaling van eventueel onrechtmatig/onbehoorlijk gebruik.

2

Opzet en uitvoering motie 21

2.1 Scope van het onderzoek
Motie 21 ziet op overheidsorganisaties in het algemeen. In lijn daarmee heeft JenV
de uitvoering breed opgepakt en alle DG’s, diensten, agentschappen, ZBO’s,
gesubsidieerde organisaties en sui generi (in het vervolg wordt naar deze
organisaties kortheidshalve ook verwezen met JenV organisaties) gevraagd tot
uitvoering van de motie over te gaan.
Bij de uitvraag zijn ook eventuele koppelvlakken met gemeenten betrokken.
Individuele gemeenten zijn niet benaderd.
2.2. Respons
Organisaties hebben over het algemeen goede medewerking verleend aan de
uitvoering van de motie en de urgentie van het onderwerp onderkend. Het
onderzoek vormt ook een kans om te laten zien hoe de organisaties met
afkomstgerelateerde indicatoren omgaan.
Het onderzoek is uitgevoerd door 61 organisaties , zijnde directoraten-generaal,
diensten, agentschappen, ZBO’s, gesubsidieerde organisaties en sui generi. Enkele
keren hebben organisatie de uitvoering en rapportage gezamenlijk opgepakt. Zo is
het onderzoek bij de Pompestichting uitgevoerd door DJI en hebben Stichting
Reclassering Nederland, de Stichting verslavingsreclassering en het Leger des heils
Jeugdbescherming en reclassering gezamenlijk gerapporteerd.
De politie levert de bevindingen in twee fasen op. Een eerste deel van de
bevindingen is in voorliggend rapport verwerkt. Een tweede set levert de politie in
het derde kwartaal van dit jaar aan. Twee andere organisaties (DGM en DTenV)
hebben de beoordeling van één van de verwerkingen nog niet afgerond. De Kamer
wordt in het derde kwartaal over deze bevindingen geïnformeerd.
Met de hierna beschreven aanpak van deze gegevensverzamelingsfase is bevorderd,
dat organisaties de belangrijke en meest risicovolle verwerkingen hebben betrokken
bij de uitvoering van de motie. Desondanks kan niet worden uitgesloten, dat een of
meer verwerkingen aan de aandacht zijn ontsnapt.
2.3 Inventariseren van het gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren
Het onderzoek, is uitgevoerd door de JenV-organisaties zelf. Zij kennen de
processen en de in dat kader verrichte verwerkingen. Een proces hangt nauw samen
met het doeleinde van de verwerking (en kan soms daarmee samenvallen).
Een onderzoek dat wordt uitgevoerd door meer dan zestig verschillende
organisaties, behoeft een uniforme aanpak waar mogelijk, met voldoende ruimte
voor lokale kleuring.
Met dat doel is de projectleider tevens privacyjurist aangesteld. Hij heeft een
vragenlijst opgesteld inclusief toelichting, definities, instructies en een invulblad. De
aanpak van het onderzoek en de vragenlijst zijn toegelicht in de gesprekken die met
de meeste organisaties zijn gevoerd. Tijdens een voortgangsbijeenkomst is ruimte
gegeven aan vragen en is JenV-organisaties de mogelijkheid geboden ervaringen te
delen. De projectleider heeft de respons bestudeerd en waar nodig aanvullende
vragen gesteld. De samenvattingen van zijn hand zijn na hoor/wederhoor
opgenomen in dit rapport (bijlage).

Pagina 8 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

In bijeenkomsten en gesprekken zijn gedurende de hele looptijd van het onderzoek
de opzet en uitvoering van het onderzoek nader toegelicht en zijn vragen gesteld en
beantwoord.
Raadplegen van bronnen
De gegevensverzameling heeft plaatsgevonden op het niveau van proces(sen)
binnen de organisatie. Het gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren is in kaart
gebracht aan de hand van onderzoek in het register van verwerkingsactiviteiten en
in de voor de organisatie beschikbare databanken, dossiers en (gekoppelde)
systemen. Ook papieren verwerkingen maakten deel uit van de aanpak. Daarbij is
bijzondere aandacht uitgegaan naar gebruik in risicomodellen.
Aan de hand van de vragenlijst is het gebruik van de volgende afkomstgerelateerde
indicatoren uitgevraagd: nationaliteit, geboorteplaats, geboorteland, etniciteit en
ras.
Inventariseren van afkomstgerelateerde indicatoren
Onder afkomstgerelateerde indicatoren wordt in dit onderzoek verstaan:
persoonsgegevens over ras, etniciteit, nationaliteit, geboorteplaats en geboorteland.
Voor het woord ras kan worden aangesloten bij het Internationaal Verdrag inzake de
uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie. Daarin wordt naast ras ook
genoemd het aanknopen bij verschillende kenmerken, namelijk fysieke, etnische,
geografische, culturele, historische of godsdienstige.
Voorbeelden van ras en etniciteit zijn dus niet alleen termen als ‘Arabisch’, ‘Slavisch’
of ‘Japans’. Ook de naam of toegedichte naam van een specifieke etnische groep
valt eronder, bijvoorbeeld ‘Oeigoer’ of ‘Han-Chinees’ (China) en ‘Hazara’
(Afghanistan). Ook culturele of godsdienstige groepen kunnen eronder vallen.
In de vragenlijst is verder uitgelegd dat het afkomstgerelateerde indicatoren
persoonsgegevens zijn van direct betrokkenen (bijvoorbeeld aanvragers) maar ook
van andere personen (zoals familieleden van directbetrokkenen of andere personen
in de dossiers).
Daarbij is organisaties gemeld, dat er niet één zoekmethode is die alle gezochte
informatie beschikbaar maakt. Voor een deel kan worden volstaan met zoektermen
als ‘ras’, of ‘nationaliteit’. Echter, het is mogelijk dat de organisatie
afkomstgerelateerde indicatoren verwerkt, terwijl deze niet doorzoekbaar zijn onder
genoemde of vergelijkbare termen. Als bijvoorbeeld in een dossier is vermeld dat
een persoon, gelet op het uiterlijk, afkomstig lijkt uit een bepaald land, is dat ook
een afkomstgerelateerde indicator. Organisaties is geadviseerd een privacyjurist of
de projectleider te raadplegen om nader te bepalen hoe het beste gericht kan
worden gezocht.
Spreektaal is niet automatisch aangemerkt als afkomstgerelateerde indicator. Als
een organisatie ‘spreektaal’ opvoert als afkomstgerelateerde indicator, bijvoorbeeld
omdat deze gebruikt wordt in combinatie met andere gegevens waardoor alsnog
afkomst kan worden afgeleid, is dat meegenomen in deze rapportage. Datzelfde
geldt voor de situatie dat de organisatie een foto als afkomstgegeven of als
gegeven betreffende ras of etniciteit heeft aangemerkt in de bijdrage, en uit de
context blijkt dat de foto daadwerkelijk wordt gebruikt om onderscheid te maken
naar afkomst.
Inventariseren van risicomodellen
De term risicomodellen is niet wettelijk gedefinieerd. In het onderzoek is de
volgende definitie gehanteerd: “Iedere verwerking waarbij een persoonsgegeven
wordt gebruikt bij beoordeling of wet- en regelgeving wordt nageleefd, of een
betrokkene in aanmerking komt voor aanspraken of bij het controleren op misbruik
Pagina 9 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

en/of fraude.” Ook het gebruik van ‘zwarte lijsten’ is in het kader van dit onderzoek
aangemerkt als een risicomodel.
Een risicomodel kan werken met een algoritme of een ander geautomatiseerd
proces. Echter, ook niet-geautomatiseerde verwerkingen (dat wil zeggen: op papier)
en verwerkingen waarbij geen algoritmen gebruikt worden, vallen onder het
onderzoek.
Risicomodellen, waarbij geen afkomstgerelateerde indicatoren worden gebruikt, zijn
niet bij dit onderzoek betrokken. Als in dit document wordt gesproken over
risicomodellen, wordt daarmee bedoeld risicomodellen waarbij een of meer
afkomstgerelateerde indicatoren worden gebruikt.
De politie en het OM hebben een ruimere definitie van risicomodel gehanteerd. Deze
is beschreven bij de rapportage bij beide organisaties.
In het kader van de gegevensverwerking is organisaties gevraagd, zowel naar
afkomstgerelateerde verwerkingen in het algemeen, als naar die welke worden
gebruikt in risicomodellen. Gevraagd is te beschrijven hoe de afkomstgerelateerde
indicator wordt gebruikt en meegewogen en hoe het
risicomodel werkt (is er bijvoorbeeld: is het een geautomatiseerd proces dat tot een
conclusie leidt, is er menselijke controle op die conclusie?).
Met deze aanpak is, in lijn met de strekking van de motie, een breed beeld van het
gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren verkregen. De aanpak biedt ook de
mogelijkheid zo nodig verwerkingen, die achteraf gezien toch aangemerkt kunnen
worden als betrekking hebbend op risicomodellen, in beeld te kunnen brengen. De
politie heeft bij het onderzoek risicomodellen en selectiemechanismen betrokken.
Een volgende uitvraag ziet op de doeleinde van de verwerking van
afkomstgerelateerde indicatoren. Met doeleinde is bedoeld: de concrete reden voor
de verwerking en de wijze waarop de afkomstgerelateerde indicator wordt gebruikt.
Voor elk van die doeleinden kan de afweging over
rechtmatigheid en behoorlijkheid verschillen. Tot slot is gevraagd hoe de informatie
is verkregen en of die met andere organisaties is gedeeld.
Organisaties is gevraagd de informatie zo volledig, onderbouwd en gestructureerd
mogelijk te noteren.
2.4 Aanpak beoordeling van de rechtmatigheid en behoorlijkheid van het gebruik
De JenV-organisaties hebben vervolgens de geïnventariseerde afkomstgerelateerde
indicatoren beoordeeld op rechtmatigheid en behoorlijkheid. Ook hierbij zijn ze
ondersteund door de vragenlijst en, desgewenst, de projectleider.
Beoordelen van de rechtmatigheid
De beoordeling van de rechtmatigheid van het gebruik is in kaart gebracht aan de
hand van de voor de verwerking gebruikte grondslag en de onderbouwing van de
keuze voor die grondslag. Ook is opgemerkt, dat in geval bijzondere categorieën
persoonsgegevens worden verwerkt (zoals ras en/of etniciteit), die verwerking moet
zijn gebaseerd op een uitzonderingsgrond voor het verwerkingsverbod voor deze
gegevens (of indien de Wpg of Wjsg van toepassing zijn, conform de regels
daarover in deze wetten).
Organisaties is gevraagd toe te lichten waarom het noodzakelijk is om de
desbetreffende afkomstgerelateerde indicatoren te verwerken en of het doeleinde
van de verwerking van afkomstgerelateerde indicatoren ook op een minder
ingrijpende manier kan worden bereikt.
Met grondslag wordt bedoeld de rechtvaardiging om de afkomstgerelateerde
indicatoren te verwerken. Als de AVG van toepassing is, valt deze vraag samen met
de eis van ‘rechtmatige’ gegevensverwerking in artikel 5 lid 1 onder a AVG jo.
Pagina 10 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

artikel 6 AVG (waarin de mogelijke grondslagen voor verwerking staan). Zo kan een
verwerking gerechtvaardigd zijn omdat dit noodzakelijk is voor de vervulling van
een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van
het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen (artikel
6 lid 1 sub e AVG). De Wet politiegegevens (Wpg) en de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens (Wjsg) bepalen dat de daaronder vallende gegevens alleen
mogen worden verwerkt voor de doeleinden die bij of krachtens die wetten zijn
geformuleerd (artikel 3 lid 1 Wpg, art. 3 lid 2 Wjsg). Als ‘grondslag’ kon in geval van
de Wpg en Wjsg het desbetreffende doeleinde bedoeld in die wetten worden
genoemd.
Organisaties zijn gevraagd de grondslag in de AVG, Wpg en Wjsg te
beargumenteren en toe te lichten in samenhang met eventuele specifieke wetgeving
die op de organisatie van toepassing is. Als bijvoorbeeld als grondslag artikel 6 lid 1
sub e AVG is genoemd (taak van algemeen belang/openbaar gezag), is gevraagd
toe te lichten op grond van welke wet- en regelgeving de organisatie de
desbetreffende taak heeft en waarom de verwerking volgens de organisatie op die
taak gebaseerd kan worden.
Beoordelen van de behoorlijkheid
Wanneer sprake is van een rechtmatige verwerking, dan dient die verwerking ook
behoorlijk (niet oneigenlijk) te worden uitgevoerd. Ook al is er een
verwerkingsgrondslag (de verwerking is rechtmatig), dan nog mag de verwerking
niet onbehoorlijk zijn of uitpakken. De beoordeling van de behoorlijkheid is minder
concreet dan de in het kader van de rechtmatigheid te maken keuze uit wettelijke
grondslagen. Het beginsel van behoorlijkheid is een breed begrip en bevat open
normen.
In de vragenlijst is de organisaties het volgende handvat geboden;
Om te voldoen aan de eis van behoorlijkheid moet met name voldaan zijn aan het
volgende:
- de betrokkene moet op de hoogte zijn dat zijn persoonsgegevens worden verwerkt
en voor welke doeleinde (transparantie), tenzij een uitzondering van toepassing is.
De verwerking van het afkomstgerelateerde indicatoren mag dus, als uitgangspunt,
niet in het geheim
plaatsvinden;
- er is een objectieve rechtvaardiging voor de verwerking. Zo mag de verwerking
van afkomstgerelateerde indicatoren niet leiden tot een ongelijke behandeling van
personen, als daar geen objectieve rechtvaardiging voor bestaat. Dit zou namelijk in
strijd zijn met het discriminatieverbod.
De onderbouwing van de rechtmatigheid kan soms vergelijkbaar zijn met de
onderbouwing van de behoorlijkheid. Dat is in beginsel acceptabel bevonden.
Bestuderen en bevragen van de respons
De projectleider, tevens privacyjurist, heeft de bijdragen van de organisaties
doorgenomen en zo nodig om opheldering of een nadere toelichting gevraagd. Deze
kritische lezing vond bijvoorbeeld vooral plaats als de organisatie heeft aangegeven
ras en/of etniciteit te verwerken. Deze indicatoren kunnen namelijk in het bijzonder
risico’s met zich meebrengen op discriminatie. In de AVG geldt zelfs een verbod op
verwerking van bijzondere persoonsgegevens, waartoe ras en etnische afkomst
behoren, tenzij aan de in de AVG genoemde voorwaarden voor verwerking is
voldaan. In die gevallen heeft de projectleider dan ook kritischer gekeken en waar
nodig doorgevraagd op de uitzondering op dit verwerkingsverbod die de organisatie
heeft ingeroepen.
Ongevraagd verkregen afkomstgerelateerde indicatoren (bijvoorbeeld in geval de
indicatoren in een proces verbaal staan vermeld, dat met de organisatie is gedeeld),
Pagina 11 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

zijn alleen dan niet nader bevraagd, indien uit het onderzoek duidelijk werd dat de
organisatie zijn handelen niet op die indicator afstemt, bijvoorbeeld: er wordt niet
een bepaalde beslissing genomen mede op basis van nationaliteit of geboorteplaats.
In de motie neemt de vraag naar risicomodellen een centrale rol in. In het
onderzoek is daarom ook daaraan in het bijzonder aandacht besteed en is waar
nodig doorgevraagd op het gebruik in het geheel of binnen een proces van deze
modellen.
2.5 Rapporteren van bevindingen
De respons op de vragenlijsten vormde de basis voor deze rapportage. Daartoe zijn
de overzichten van de resultaten vertaald naar een samenvatting met de
belangrijkste onderzoeksbevindingen. Getracht is recht te doen aan het detailniveau
van de onderzoeksbevindingen met oog voor de leesbaarheid van de rapportage.
Tegen deze achtergrond zijn in deze rapportage bijvoorbeeld niet alle
geïnventariseerde verwerkingen van afkomstgerelateerde indicatoren afzonderlijk
beschreven. Zo worden de wettelijk verplichte verwerkingen in het kader van
indiensttreding van een werknemer, niet uitgebreid beschreven. Daarnaast kunnen
verschillende vormen van verwerkingen voor hetzelfde doeleinde gezamenlijk
worden weergegeven.
De onderzoeksresultaten van elke organisatie zijn weergegeven in hoofdstuk 4. De
informatie is gestructureerd naar de volgende beleidstaken:
1. Bedrijfsvoering
2. Opsporing
3. Veiligheid en openbare orde
4. Vervolging
5. Strafoplegging
6. Toezicht, handhaving en inning
7. Rechtspraak
8. Reclasseringstaken
9. Justitiële documentatie
10. Screening
11. Migratie
12. Rechtsbescherming en hulpverlening/advies
13. Onderzoek/advies/diensten aan overheden/rechtspraak
Deze aanpak verschaft een beeld van de domeinen waarop in de volgende fase een
follow up is gewenst (opruimen van vervuilde data). Als de rechtmatigheid en
behoorlijkheid positief zijn beoordeeld dan volgt geen uitgebreide toelichting. Zijn er
bijzonderheden (een verwerking is niet rechtmatig of niet behoorlijk bevonden,) dan
worden die gemeld. Dat geldt ook in geval sprake is van twijfel en wellicht nader
onderzoek is gewenst. Risicomodellen en de werking daarvan, alsmede modellen die
mogelijk als zodanig kunnen worden beschouwd, krijgen een meer uitgebreide
toelichting.
In de rapportage van bevindingen (bijlage) wordt het standpunt van de organisatie
weergegeven, ook al is dat niet steeds expliciet aangegeven.

3. Samenvatting resultaten JenV-organisaties
In deze rapportage zijn de standpunten van de organisaties weergegeven, ook al is
dat niet steeds expliciet ingeleid met ‘de organisatie vindt..’

Pagina 12 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Als algemeen punt moet hierbij worden benadrukt dat JenV het onderzoek niet heeft
beperkt tot verwerkingen in risicomodellen, maar de organisaties heeft gevraagd
alle processen waarbij afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt, te
inventariseren en te beoordelen.
Dit heeft tot gevolg, dat ook verwerkingen zijn gerapporteerd over aanstelling van
personeel waarbij de wettelijk verplichte identiteitsgegevens worden verzameld.
Werkgevers zijn wettelijk verplicht een kopie of scan van het identiteitsbewijs op te
nemen in de loonadministratie. Op het identiteitsbewijs staan de geboorteplaats en
nationaliteit. Als in de bijdrage is toegelicht dat het wettelijk verplichte proces is
gevolgd, heeft de projectleider dit aangenomen. Als een organisatie heeft
aangegeven in het geheel geen afkomstgerelateerde indicatoren te verwerken, is
niet alsnog gevraagd om dit wettelijk verplichte proces bij indiensttreding van een
medewerker alsnog te beschrijven, aangezien alle werkgevers verplicht zijn deze
verwerking te verrichten.
Een zelfde situatie doet zich voor bij veelvoorkomende processen zoals identificatie
bij AVG-verzoeken, organiseren internationale conferenties etc. Niet iedere
organisatie heeft deze verwerkingen genoemd, terwijl dit strikt genomen mogelijk
wel voor de organisatie kan spelen. Gelet op het relatief lage risico zijn deze
veelvoorkomende processen niet in deze rapportage opgenomen.
Zoals opgemerkt zijn bij het onderzoek de belangrijke en meest risicovolle
verwerkingen betrokken en kan niet worden uitgesloten dat een of meer
verwerkingen aan de aandacht zijn ontsnapt.
Onderstaande resultaten van het onderzoek dienen tegen deze achtergrond te
worden gelezen.
Garantie dat er onverhoopt in een voorkomend geval geen onrechtmatige of
onbehoorlijke verwerking meer plaatsvindt, kan helaas niet worden gegeven. De
resultaten van het onderzoek geven echter een beeld van de stand van zaken van
het gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren door JenV en als zodanig een
antwoord op een deel van de vragen die in motie 21 zijn geformuleerd. Maakt JenV
gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren al dan niet in risicomodellen, en zo ja
gebeurt dat rechtmatig en behoorlijk?
Belangrijke bijvangst van de uitvoering van de motie is de bewustwording van het
gebruik van de indicatoren en de bevraging van de eigen processen op dit punt.
Samenvatting resultaten uitvoering motie 21
De resultaten van de uitvoering van motie 21 zijn hieronder beknopt beschreven.
Meer uitgebreide informatie is opgenomen in hoofdstuk 4 van dit rapport.
Afkomstgerelateerde indicatoren in risicomodellen
De inventarisatie -in de strekking van de motie, met in het bijzonder aandacht voor
risicomodellen-, heeft vijf risicomodellen opgeleverd en één instrument dat op een
risicomodel lijkt.
De politie heeft gemeld dat geen van de risicomodellen op dit moment in gebruik en
getoetste risicomodellen in ontwikkeling, afkomstgerelateerde indicatoren
toepassen.
De politie heeft met het oog op transparantie bij het onderzoek een terugkijktermijn
van vijf jaar gehanteerd. In twee risicomodellen zijn wel afkomstgerelateerde
indicatoren in gebruik geweest.
In beide gevallen gaat het om handmatige (en dus niet-geautomatiseerde)
screeningslijsten, bedoeld om burgers te beschermen. Het ene risicomodel fungeert
als ‘meetlat’, om in een vroeg stadium te beoordelen of sprake is van mensenhandel
Pagina 13 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

en zo ja, welke prioriteit aan het signaal moet worden toegekend. De
afkomstgerelateerde indicatoren ‘nationaliteit’ en ‘etniciteit’ werden gebruikt.
In het andere geval gaat het om mensen met verward gedrag die zichzelf, de politie
en/of anderen schade kunnen toebrengen. In dat geval werd de afkomstgerelateerde indicator ‘geboorteplaats’ toegepast, zij het niet als risicofactor, maar
louter ter identificatie c.q. duiding van het subject.
In beide gevallen constateerde de politie voorafgaand aan de beoordeling in relatie
tot motie 21 dat de afkomst-gerelateerde indicatoren niet noodzakelijk waren voor
het effectief gebruik van het risicomodel. De politie is gestopt met het gebruik van
de afkomstgerelateerde indicatoren in deze risicomodellen.
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft het risicomodel ‘Erkend
referenten’ gemeld. Het model ondersteunt de inschatting van een eventueel
verhoogd risico op niet-naleving door bedrijven van relevante regelgeving. Daartoe
werd onder meer de samenstelling (afkomst) van het bedrijfsbestuur geregistreerd.
De indicator is geregistreerd, maar maakte geen deel uit van het algoritme.
Tegenover bedrijven en bestuurders van bedrijven is niet mede op grond van deze
indicator handhavend opgetreden. Uw Kamer is over dit onderwerp nader
geïnformeerd.
De Reclassering heeft melding gemaakt van risicomodel, ‘VERA-2r. Het is een
risicotaxatie-instrument dat wordt ingezet ter ondersteuning van het gestructureerd
professioneel oordeel gericht op het zo mogelijk tijdig herkennen van terrorisme,
extremisme en radicalisering. Bij toepassing van VERA-2r kan in een voorkomend
geval een afkomstgerelateerde indicator als wegingsfactor gebruikt worden. Het
gebruik is rechtmatig en behoorlijk bevonden.
Bureau Financieel Toezicht (BFT), is de onafhankelijke integrale toezichthouder op
het werk van notarissen, gerechtsdeurwaarders en enkele Wwft-plichtige specifieke
beroepsgroepen. Het BFT kan bij deze Wwft-instellingen controleren of zij een
verscherpt cliëntenonderzoek hebben verricht in gevallen waarin dit verplicht is. Bij
een dergelijke controle kunnen de afkomstgerelateerde gegevens van een cliënt, die
woonachtig is een artikel 9 hoog-risicoland, voorkomen in de documenten die de
instelling aan het BFT aanlevert. Dit gebruik is rechtmatig en behoorlijk bevonden
uit hoofde van de toezichthoudende taak van het BFT.
Het beslisondersteunend instrument ‘Onvindbaren’ van het Openbaar Ministerie
(OM) lijkt op een risicomodel. Het instrument is bedoeld om het OM inzicht te bieden
in de kans op onvindbaarheid van een verdachte, het inschatten van vluchtgevaar
en het bieden van een passend handelingsperspectief wat betreft de
vervolgingsbeslissing. Bij de beslissing tot het toepassen van voorlopige hechtenis,
nemen OM en de rechter alle relevante omstandigheden van het feit en de
verdachte in ogenschouw. Daartoe verplicht het Wetboek van Strafvordering.
Vluchtgevaar c.q. de kans op onvindbaarheid is daarnaast een grond voor
voorlopige hechtenis (artikel 67a lid 3 Strafvordering). Het gebruik van
afkomstgerelateerde indicatoren in dit instrument is rechtmatig en behoorlijk
bevonden.
Afkomstgerelateerde indicatoren in andere verwerkingen
In het kader van de uitvoering van motie 21 is ook onderzoek gedaan naar het
gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren in andere verwerkingen dan
risicomodellen.
De uitkomst van dat onderzoek is dat ongeveer een derde van de organisaties (20
van de 61) geen afkomstgerelateerde indicatoren gebruikt, naast de wettelijk
verplichte verwerking bij indiensttreding van een medewerker. Het gebruik van de
Pagina 14 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

afkomstgerelateerde indicatoren is in een ruime meerderheid van de gevallen
rechtmatig en behoorlijk bevonden bij de resterende organisaties . Vier organisaties
hebben geconstateerd, dat het gebruik niet (strikt) noodzakelijk is voor het doel van
de verwerking. Het gebruik is of wordt beëindigd.
Het gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren in andere verwerkingen ziet in
grote lijnen op:
- Organisaties die een of meer afkomstgerelateerde indicatoren verwerken,
gebruiken vaak de combinatie nationaliteit, geboorteplaats en geboorteland.
Etniciteit en ras worden in mindere mate verwerkt en meestal aanvullend in op
de hiervoor genoemde combinatie van indicatoren.
- Afkomstgerelateerde indicatoren worden veelal gebruikt in het kader van de
identificatie van betrokkene (cliënt, slachtoffer, aanvrager, verdachte).
- Afkomstgerelateerde indicatoren worden ook gebruikt ter ondersteuning van een
beslissing, (toekennen van een aanspraak of een vergunning, zoals een
aanspraak op het recht op opvang, plaatsen van een gedetineerde, bepalen welk
recht van toepassing is, of met welke instanties contact moet worden gezocht).
- Het gebruik van afkomstgerelateerde indicatoren vindt ook regelmatig plaats in
het kader van de uitvoering van een onderzoek en de voorbereiding van een
advies.

4. Resultaten JenV-organisaties
In dit hoofdstuk zijn de onderzoeksresultaten van elke organisatie beknopt
beschreven. De bevindingen zijn gestructureerd naar beleidstaken.
Deze aanpak verschaft een beeld van de domeinen waarop in de volgende fase een
follow up is gewenst (opruimen van vervuilde data). Als de rechtmatigheid en
behoorlijkheid positief zijn beoordeeld dan volgt geen uitgebreide toelichting. Zijn er
bijzonderheden (een verwerking is niet rechtmatig of niet behoorlijk bevonden,) dan
worden die gemeld. Dat geldt ook in geval sprake is van twijfel en wellicht nader
onderzoek is gewenst. Risicomodellen en de werking daarvan, alsmede modellen die
mogelijk als zodanig kunnen worden beschouwd, krijgen een meer uitgebreide
toelichting.
In dit hoofdstuk wordt het standpunt van de organisatie weergegeven, ook al is dat
niet steeds expliciet aangegeven.

4.1 Bedrijfsvoering
In deze paragraaf wordt ingegaan op de organisaties van JenV die zich bezighouden
met bedrijfsvoering die gemeenschappelijk is voor een of meer onderdelen van het
ministerie. Daaronder valt bijvoorbeeld het faciliteren van departementsbrede ICTvoorzieningen.
4.1.1 Dienstencentrum
Binnen deze organisatie zijn geen verwerkingen van afkomstgerelateerde
indicatoren geconstateerd, met uitzondering van de wettelijk verplichte
verwerkingen bij aanstelling van een nieuwe medewerker.

Pagina 15 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.1.2 Dienst Personeel & Organisatie (DP&O)
Bij DP&O de praktijk om de geboorteplaats te vermelden op in het Leer
Management Systeem, waarin wordt bijgehouden welke certificaten JenV aan
medewerkers heeft verstrekt (bijvoorbeeld bij afronding van cursussen). Volgens de
oorspronkelijke beoordeling van DP&O was vermelding van de geboorteplaats
noodzakelijk, omdat dit wettelijk verplicht zou zijn voor diploma’s die worden
uitgegeven door instellingen die gefinancierd zijn door het ministerie van OCW.
Nader onderzoek wees uit dat deze wettelijke verplichting niet ziet op certificaten
uitgegeven door JenV. Om die reden verwerkt DP&O geen geboorteplaats meer in
het Leer Management Systeem. Van een risicomodel was en is hierbij geen sprake.
4.1.3 Directie Informatievoorziening & Inkoop (DI&I)
Binnen deze organisatie zijn geen verwerkingen van afkomstgerelateerde
indicatoren geconstateerd, met uitzondering van de wettelijk verplichte
verwerkingen bij aanstelling van een nieuwe medewerker.
4.1.4 Directie Financieel-Economische Zaken (DFEZ)
Binnen deze organisatie zijn geen verwerkingen van afkomstgerelateerde
indicatoren geconstateerd, met uitzondering van de wettelijk verplichte
verwerkingen bij aanstelling van een nieuwe medewerker.
4.1.5 Justitiële ICT Organisatie (JIO)
Binnen deze organisatie zijn geen verwerkingen van afkomstgerelateerde
indicatoren geconstateerd, met uitzondering van de wettelijk verplichte
verwerkingen bij aanstelling van een nieuwe medewerker.
4.2 Opsporing
Organisaties wiens taken zien op of raakvlakken hebben met opsporing van
strafbare feiten, worden in dit deel behandeld.
4.2.1 Politie
De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in
overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke
handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven
(art 3 Politiewet).
De politie heeft in het kader van de uitvoering van de motie 21 de toepassing van
afkomst gerelateerde indicatoren in risicomodellen en selectiemechanismen
onderzocht.
Hieraan ligt voor de politie ten grondslag dat de risico’s voor de rechten en
vrijheden van personen verhoudingsgewijs het grootst zijn bij deze soorten
toepassingen. Risicomodellen en selectiemechanismes brengen namelijk beide
onderscheid aan tussen (groepen) personen, gebieden, objecten etc. Een
risicomodel maakt, in tegenstelling tot een selectiemechanisme, op basis van een
weging van factoren, ook een inschatting van een kans en heeft om die reden een
voorspellende waarde. In de definitiebepaling wordt er vanuit gegaan dat een
risicomodel een instrument (methode) is waarmee op gecontroleerde wijze het risico
(op toekomstig gedrag of het zich voordoen van een gebeurtenis) wordt bepaald,
aan de hand van risico-en beschermende factoren die vanuit empirisch onderzoek
zijn gedefinieerd.
De politie heeft een inventarisatie uitgevoerd via drie sporen. In de eerste plaats
heeft de politie haar verwerkingsregisters inzake de Wet politiegegevens (Wpg) en
de AVG geraadpleegd. In de tweede plaats is een vragenformulier gehanteerd. Ten
Pagina 16 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

derde zijn slimme zoekvragen in de politiesystemen toegepast. De rechtmatigheid
en behoorlijkheid van het gebruik van dit soort indicatoren is vervolgens door de
Gegevensautoriteit van de politie beoordeeld aan de hand van een daartoe
opgesteld beoordelingskader dat ziet op de Wpg- en AVG-regimes.
De politie heeft gemeld dat geen van de risicomodellen op dit moment in gebruik en
getoetste risicomodellen in ontwikkeling, afkomstgerelateerde indicatoren
toepassen.
De politie heeft met het oog op transparantie bij het onderzoek een terugkijktermijn
van vijf jaar gehanteerd. In twee risicomodellen zijn wel afkomstgerelateerde
indicatoren in gebruik geweest. In beide gevallen gaat het om handmatige (en dus
niet-geautomatiseerde) screeningslijsten, bedoeld om burgers te beschermen.
Het ene risicomodel fungeert als ‘meetlat’, om in een vroeg stadium te beoordelen
of sprake is van mensenhandel en zo ja, welke prioriteit aan het signaal moet
worden toegekend. De afkomstgerelateerde indicatoren ‘nationaliteit’ en ‘etniciteit’
werden gebruikt.
In het andere geval gaat het om mensen met verward gedrag die zichzelf, de politie
en/of anderen schade kunnen toebrengen. In dat geval werd de afkomstgerelateerde indicator ‘geboorteplaats’ toegepast, zij het niet als risicofactor, maar
louter ter identificatie c.q. duiding van het subject.
In beide gevallen constateerde de politie voorafgaand aan de beoordeling in relatie
tot motie 21 dat de afkomst-gerelateerde indicatoren niet noodzakelijk waren voor
het effectief gebruik van het risicomodel. De politie is gestopt met het gebruik van
de afkomstgerelateerde indicatoren in deze risicomodellen.
4.2.2 Directoraat-Generaal Rechtspleging en rechtshandhaving (DGRR)
Het Directoraat-Generaal Rechtspleging en rechtshandhaving (DGRR) is belast met
het ontwikkelen, in opdracht geven dan wel uitvoeren en/of implementeren van het
beleid voor het tegengaan van onveiligheid en criminaliteit, het scheppen van
voorwaarden voor een goed functionerend rechtsbestel en een slagvaardige
rechtspleging en het bewerkstelligen van een effectieve en professionele
rechtshandhaving. DGRR verwerkt binnen verschillende processen
afkomstgerelateerde indicatoren. Deze processen worden hierna uiteengezet.
DGRR is allereerst betrokken bij benoemingsbesluiten van notarissen en
gerechtsdeurwaarders in Nederland. Op grond van artikel 6 van de Wet op het
Notarisambt is tot notaris slechts benoembaar “hij die de Nederlandse nationaliteit
bezit of de nationaliteit van een andere lidstaat van de Europese Unie, van een
overige staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese
Economische Ruimte of van de Zwitserse Bondsstaat.” De nationaliteitseis is ook
geregeld in de Gerechtsdeurwaarderswet, artikel 5.
DGRR legt de nationaliteit vast, om vast te stellen of de (aankomende)
beroepsbeoefenaar aan dit criterium voldoet. Een onderdeel van DGRR, de directie
Rechtsbestel (Drb) is immers belast met de instandhouding en ontwikkeling van het
rechtsbestel, in het bijzonder met betrekking tot de toegang tot het recht, de
organisatie en de kwaliteit van het rechtsbestel. Hieronder wordt onder meer
begrepen juridische vrije beroepen, waar het notariaat onder valt (artikel 37
Organisatiebesluit Ministerie van Justitie en Veiligheid). Deze verwerking vindt dan
ook rechtmatig en behoorlijk plaats, omdat deze enkel plaatsvindt om uitvoering te
geven aan de wettelijke plicht die voortvloeit uit voormeld artikelen van de Wet op
het Notarisambt en de Gerechtsdeurwaarderswet.
Daarnaast is DGRR opdrachtgever voor het Meldpunt internetdiscriminatie (MinD).
Bij dit meldpunt kunnen meldingen worden gedaan van strafbare, discriminerende
Pagina 17 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

uitingen op internet. In de meldingen van (vermeende) discriminatoire uitingen
kunnen gegevens voorkomen over ras en etniciteit. DGGR heeft toegang tot het
register van meldingen en raadpleegt deze om de Minister van Justitie en Veiligheid
en het parlement een goed beeld te geven van kwesties op de politieke agenda
alsook om beleid te ontwikkelen. Ook wordt deze informatie gebruikt om te
beoordelen of een melding ook een strafbaar feit betreft en wordt deze informatie
gedeeld met organisaties die een rol hebben bij de aanpak van een gemelde
misstand. De verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats uit hoofde van
artikel 6 lid 1 sub e AVG (taak van algemeen belang), gelezen in samenhang met
artikelen 34 en 36 van het Organisatiebesluit Ministerie van Justitie en Veiligheid).
Verder is DGRR opdrachtgever voor de Basisvoorziening Identiteitsvaststelling
(BVID). Hieronder worden de geboorteplaats, geboorteland en nationaliteit
verwerkt. De BVID ondersteunt het proces van identiteitsvaststelling. Het betreft
twee gescheiden processen: de registratie van verdachten en de registratie van
vreemdelingen. De indicatoren worden verkregen van andere organisaties door
middel van een koppeling met de BRP, de Strafrechtketendatabank (SKDB) en de
Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV). De verwerking gebeurt uitsluitend ten
behoeve van de identiteitvaststelling in de strafrechtketen en o.g.v. wettelijke
bepaling in de Vreemdelingenketen. De verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk
plaats op grond van artikel 27b van het Wetboek van Strafvordering, het besluit
Identiteitsvaststelling verdachten en veroordeelden en artikel 106a van de
Vreemdelingenwet 2000. Wat betreft de behoorlijkheid geldt dat de verwerking
enkel plaatsvindt ter uitvoering van deze wettelijke grondslagen.
Tot slot is DGRR opdrachtgever voor de voormelde SKDB, het Justitieel
documentatiesysteem (JDS) en de Dubbele burgerlijke stand (DBS). DGRR is zelf
geen gebruiker van deze systemen en voert hierin geen verwerkingen uit. Voor een
inhoudelijke en juridische bespreking van deze systemen heeft de DGGR daarom
dezelfde informatie gegeven als Justid, de taakorganisatie die deze systemen
beheert. In de paragraaf over Justid zijn de desbetreffende verwerkingen
behandeld.
4.2.3 Directoraat-Generaal Politie en Veiligheidsregio’s (DGPenV)
Het Directoraat-Generaal Politie en Veiligheidsregio’s (DGPenV) creëert
randvoorwaarden voor de uitvoerende organisaties om hun taken binnen deze
stelsels effectief uit te kunnen voeren.
DGPenV maakt gebruik van de centraal beschikbaar gestelde IV-voorzieningen voor
bedrijfsvoeringsprocessen (HR, Finance, Digijust). Dat gebeurt binnen het bestemd
gebruik, hetgeen betekent dat DGPenV geen extracomptabele extracten of
risicomodellen van personeelsgegevens maakt. DGPenV houdt geen andere Pgevoelige informatie bij.
DGPenV is eigenaar van het Nationaal Schengen Informatiesysteem (NSIS) is een
geautomatiseerd opsporingsregister dat de politionele en justitiële autoriteiten in elk
van de Schengenlanden permanent inzicht verschaft in de internationale
opsporingsinformatie van de andere partners in het Schengenakkoord. Doel van elk
NSIS is bijdragen aan het handhaven van de openbare veiligheid in de
Schengenlanden door het verstrekken van opsporingsinformatie via het systeem.
Omdat de meeste artikelen in de uitvoeringsovereenkomst geen rechtstreekse
werking hebben, moeten voor de toepassing criteria worden ontleend aan de
nationale wetgeving. Zo moet in Nederland bij de uitvoering van artikel 96
(ongewenste vreemdelingen) getoetst worden aan de Nederlandse
Vreemdelingenwet. De uiteenlopende rechtsstelsels en -regels van de
Pagina 18 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Schengenlanden zijn ongewijzigd gebleven. Dat geldt bijvoorbeeld voor rechtsregels
voor aanhouding van personen en inbeslagname van goederen. Niet alleen het
feitelijke maar ook het wettelijk toegestane (politie)optreden op grond van
eenzelfde signalering in het NSIS kan dus per land sterk verschillen.
NSIS verwerkt wel nationaliteit, geboorteplaats en –land, zoals ook opgenomen in
de SIS II wetgeving, maar louter voor de daar beschreven doelen, niet voor
analyse- of risicoprofileer-doeleinden.
4.2.4 Programma Directoraat-Generaal Ondermijning DGO
Het programma Directoraat-Generaal Ondermijning (DGO) is belast met de
volgende hoofdtaken:
a. het coördineren, aanjagen, versterken, ontwikkelen van beleid, zorgen voor
benodigde wetgeving van de aanpak van georganiseerde ondermijnende
criminaliteit en daarbij de regie voeren op de afpakketen en het afpakken van
crimineel vermogen, b. het adviseren van de regering over integraal
ondermijningsbeleid, c. samen met partners inzetten voor het bestendigen van de
aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit op de langere termijn.
DGO is in essentie een beleidsorganisatie en gebruikt uit dien hoofde geen
afkomstgerelateerde indicatoren buiten de wettelijk verplichte verwerkingen bij
indiensttreding van een nieuwe medewerker. Het Strategisch Kenniscentrum (SKC)
Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit maakt op dit moment beheersmatig
deel uit van het programma DG-Ondermijning en kent daarentegen wel bepaalde
operationele processen, namelijk het uitvoeren van –wetenschappelijk- onderzoek
en het opstellen van dreigingsanalyses. Hierbij worden echter geen
afkomstgerelateerde indicatoren verwerkt.
4.2.5 Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
Het NFI levert forensisch onderzoek ten behoeve van de waarheidsvinding in de
strafrechtketen, voor het Openbaar Ministerie, Politie en andere opsporingsinstanties
en de rechtspraak. De drie kerntaken van het NFI zijn het uitvoeren van forensisch
technisch zaaksonderzoek, het doen van onderzoek naar nieuwe methoden en
technieken en het zijn van forensisch kennis- en expertisecentrum op het gebied
van forensisch onderzoek. Deze taken vloeien voort uit onder meer de Regeling
taken NFI en de Wet deskundigen in strafzaken (Wet DIS), die is verwerkt in het
Wetboek van Strafvordering
De werkzaamheden van het NFI bestaan aldus met name uit het doen van
verschillende vormen van onderzoek naar forensische sporen en het ontwikkelen
van verbeteringen en/of vernieuwingen op dit vlak. Het NFI kan op grond van de
Wet DIS van de rechter-commissaris of het openbaar ministerie opdrachten krijgen
voor het uitvoeren van een deskundigenonderzoek. Daarnaast kan het NFI technisch
(opsporings-)onderzoek op verzoek van de politie doen. Hiervoor is geen
deskundigenbenoeming vereist, omdat dit geen deskundigenonderzoek betreft,
zoals bedoeld in de Wet DIS.
Hierbij kan het NFI op verschillende wijzen afkomstgerelateerde indicatoren
verwerken. Deze indicatoren kunnen bijvoorbeeld te vinden zijn of worden afgeleid
uit zaaksinformatie, bewijsstukken en digitale bronnen. Het NFI deelt de uitkomsten
van het onderzoek met de instantie die opdracht heeft gegeven tot het onderzoek.
Ook beheert het NFI de DNA-databank voor strafzaken voor Nederland en overzeese
gebieden en (als verwerker) de Eliminatiedatabank voor het NFI, overzeese
gebieden en andere instanties zoals de Nationale Politie.
Pagina 19 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Verder kan uit DNA-onderzoek, antropologisch onderzoek, zedenonderzoek of
medisch onderzoek bijvoorbeeld een conclusie getrokken worden over afkomst van
een verdachte, slachtoffer of vermist persoon. Daarnaast kan met biometrisch
onderzoek gegevens over ras en etniciteit worden afgeleid (het NFI kan bijvoorbeeld
camerabeelden vergelijken met een foto van een verdachte om te beoordelen of het
dezelfde persoon betreft).
Het NFI verricht de verwerkingen van afkomstgerelateerde indicatoren rechtmatig
en behoorlijk. De rechtsgrondslag ontleent het NFI aan artikel 6 lid 1 sub c en/of e
AVG. Dit moet worden bezien in samenhang met verschillende wettelijke regelingen
waarin een taak van het NFI wordt belegd. Naast voormelde Wet DIS en Regeling
taken NFI, vloeien de verplichtingen/taken voort uit onder meer het Besluit DNAonderzoek in strafzaken.
Tot slot verwerkt het NFI afkomstgerelateerde indicatoren in het kader van
ontwikkeling van nieuwe onderzoeksmethoden. Het NFI doet dit in
overeenstemming met artikel 89 AVG en artikel 24 UAVG (wetenschappelijke of
historisch onderzoek of statistische doeleinden).
Waar het NFI ras en/of etniciteit verwerkt, is dit gebaseerd op een
uitzonderingsgrond van artikel 9 lid 1 sub g (zwaarwegend algemeen belang) en, in
sommige gevallen, op artikel 9 lid 1 sub a AVG (uitdrukkelijke toestemming).
De verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren leidt niet tot ongelijke
behandeling van personen. Het NFI maakt geen gebruik van risicomodellen op basis
van afkomstgerelateerde indicatoren.

4.3 Veiligheid en openbare orde
Deze paragraaf is gewijd aan verschillende taken van JenV op het gebied van
veiligheid van de leefomgeving en de openbare orde.
4.3.1 Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), Onderzoeksraad
voor Veiligheid, Nederlands Instituut Publieke Veiligheid
Bij het CCV, de Onderzoeksraad voor Veiligheid en het Nederlands Instituut Publieke
Veiligheid zijn geen andere verwerkingen van afkomstgerelateerde verwerkingen
geconstateerd dan de wettelijk verplichte verwerkingen bij aanstelling van een
nieuwe medewerker.
4.3.2 Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC)
In aanvulling daarop verwerkt het NCSC de nationaliteit in het kader van de
aanmelding voor (en uitvoering door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(hierna: de AIVD) van) een veiligheidsonderzoek ten behoeve van werknemers bij
het NCSC die een vertrouwensfunctie (gaan) bekleden. De aanmelding voor een
veiligheidsonderzoek wordt ook door het NCSC uitgevoerd voor zogenaamde
liaisons: medewerkers van doelgroeporganisaties en samenwerkingspartners van
het NCSC. Het NCSC verkrijgt de gegevens over nationaliteit van de betrokkene, en
verzendt de gegevens aangaande de nationaliteit door tussenkomst van het Bureau
van de Beveiligingsautoriteit van het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de
AIVD. De AIVD voert vervolgens het veiligheidsonderzoek uit en neemt een
beslissing (een verklaring van geen bezwaar of een weigering daarvan). Het NCSC
ontvangt – eveneens door tussenkomst van het Bureau van de Beveiligingsautoriteit
– het besluit van de AIVD. In dit besluit is de geboorteplaats van betrokkene
vermeld. Ook deze gegevens zijn verkregen van betrokkene. Het NCSC gebruikt de
nationaliteit ter uitvoering van de wettelijke verplichting om een persoon, die het wil
Pagina 20 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

belasten met de vervulling van een vertrouwensfunctie, aan te laten melden bij het
hoofd van de AIVD. Het NCSC gebruikt geen afkomst gerelateerde indicatoren in
risicomodellen.
4.3.3. Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)
De NCTV is binnen de Rijksoverheid verantwoordelijk voor de coördinatie van
terrorismebestrijding, cybersecurity, nationale veiligheid, crisisbeheersing en
weerbaarheid tegen statelijke dreigingen. De NCTV werkt hiervoor samen met zijn
partners uit het veiligheidsdomein.
In verschillende processen kan de NCTV afkomstgerelateerde indicatoren
verwerken. In deze processen gaat het om de volgende indicatoren: geboorteplaats
en -land, nationaliteit en verblijfstitel. De NCTV maakt in geen van deze processen
gebruik van risicomodellen. Deze processen worden hieronder uiteengezet.
Allereerst is de NCTV betrokken bij advisering en voorbereiding van de zogenaamde
Paspoortmaatregel op grond van artikel 23 van de Paspoortwet. Op grond van die
bepaling kan een reisdocument worden geweigerd of vervallen verklaard op verzoek
van de minister van Binnenlandse Zaken. De NCTV, beoordeelt aan de hand van
informatie van de politie, het OM en de AIVD of er op grond artikel 23 Paspoortwet
sprake is van een gegrond vermoeden van uitreizen naar een jihadistisch
strijdgebied. De verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren door NCTV
zijn gebaseerd op artikel 6 lid 1 onder e AVG gelezen in samenhang met artikel 23
Paspoortwet. De persoonsgegevens die verwerkt worden zijn de minimale gegevens
die nodig zijn en noodzakelijk verwerkt moeten worden om een paspoortmaatregel
te kunnen opleggen. Het belemmeren van een uitreis door betrokkene kan niet op
een andere, voor betrokkene minder nadelige werkwijze worden verwezenlijkt. In
dit kader wordt tevens opgemerkt dat betrokkene zich binnen het Schengengebied
gewoon vrij kan verplaatsen en in sommige gevallen zelfs daarbuiten (bijv. indien
hij/zij een dubbele nationaliteit heeft en nog een paspoort heeft). De verwerkingen
zijn bovendien behoorlijk. Weliswaar wordt de betrokkene niet reeds voor de
verwerking op de hoogte gesteld van de voorgenomen inname of weigering van het
document. Daar is echter een objectieve rechtvaardiging voor. Indien de betrokkene
wel op de hoogte wordt gesteld zou deze daarvoor kunnen uitreizen, wat de
paspoortmaatregel juist moet voorkomen. Er is een objectieve rechtvaardiging voor
de verwerking, het gegrond vermoeden moet bestaan dat een betrokkene wilt
uitreizen naar een jihadistisch strijdgebied. Dit criterium is hetzelfde voor alle
nationaliteiten.
Ten tweede is de NCTV, namens de minister JenV, betrokken bij het opleggen van
en adviseren over maatregelen op grond van de Tijdelijke wet bestuurlijke
maatregelen terrorismebestrijding (Twbmt). De verwerkingen van de NCTV vinden
rechtmatig en behoorlijk plaats gebaseerd op artikel 6 lid 1 onder e AVG gelezen in
samenhang met artikelen 2, 2a en 4 Twbmt: de verwerking is noodzakelijk voor de
vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de
uitoefening van het openbaar gezag, te weten het opleggen van
vrijheidsbeperkende maatregelen aan personen die een gevaar vormen voor de
nationale veiligheid of die voornemens zijn zich aan te sluiten bij terroristische
strijdgroepen en inzake het weigeren en intrekken van beschikkingen bij ernstig
gevaar voor gebruik ervan voor terroristische activiteiten.
Verder is de NCTV verantwoordelijk voor het vergaren van gegevens ten behoeve
van toegangsweigering, het verbieden van inreis, dan wel ongewenstverklaring van
een vreemdeling als bedoeld in artikel 1 van de Vreemdelingenwet 2000 op het
gebied van visumverlening voor kort verblijf zoals bedoeld in de Visumcode, indien
Pagina 21 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

de aanvrager een gevaar vormt voor de openbare orde of bijdraagt aan
radicalisering binnen de islamitische gemeenschap, meer specifiek predikers die
oproepen tot haat. De Minister van Buitenlandse Zaken heeft op 12 april 2016 de
NCTV tot het vergaren van gegevens ten behoeve van de beslissing op het verzoek
om een visum als bedoeld in artikel 2, punten twee tot en met vijf, van de
Visumcode en het verrichten van de benodigde feitelijke handelingen dienaangaande
gemachtigd. Ten uitvoering daarvan levert de NCTV adviezen aan de minister van
Buitenlandse Zaken. Verder wordt op grond van de artikelen 3, 66a en 67 van de
Vreemdelingenwet 2000 ondersteuning aan de IND geboden, gebaseerd op
machtiging van de secretaris-generaal van JenV van 15 juni 2016. De verwerkingen
vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1 onder e AVG jo.
artikel 2, punten 2 tot en met 5 van de Visumcode en artikelen 3, 66a en 67 van de
Vreemdelingenwet 2000. Gelet op het feit dat deze verwerking plaatsvindt binnen
de kaders van de wettelijke regelingen is deze verwerking rechtmatig en behoorlijk.
Daarnaast verwerkt de NCTV in het kader van het stelsel bewaken en beveiligen
naast de eerder genoemde afkomstgerelateerde indicatoren, ook de etniciteit indien
de te treffen maatregelen daarom vragen. De verwerkingen vinden rechtmatig en
behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1 onder e AVG + art. 16, 42 en 43
Politiewet 2012 + art. 50 en 54 Organisatiebesluit JenV. Voor zover tevens
bijzondere categorieën persoonsgegevens worden verwerkt, is dat mede gebaseerd
op artikel 5 Wet politiegegevens.
Tot slot zijn de functies bij de NCTV geclassificeerd als vertrouwensfuncties. Op
grond van de Wet Veiligheidsonderzoeken (WVO) dient er voor indiensttreding een
verklaring van geen bezwaar (VGB) te zijn aangevraagd en afgegeven. De
verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1 sub c
AVG (wettelijke verplichting) gelezen in samenhang met artikelen 4.3 en art. 14.1
WVO. Aangezien deze verwerking noodzakelijk is om te voldoen aan een wettelijke
verplichting, wordt de behoorlijkheid verondersteld. Overigens is er geen andere
manier die minder ingrijpend is om het gewenste resultaat (afgeven VGB) te
bereiken. Hierin worden geen mensen uitgezonderd die aan alle eisen van de wet
voldoen.
Opgeschorte processen
Het voorgaande betreft de huidige verwerkingen van afkomstgerelateerde
indicatoren door de NCTV. De NCTV meldt voor de volledigheid nog twee processen
waarbij in het verleden afkomstgerelateerde indicatoren werden gebruikt. Dit
gebruik is echter voor beide processen opgeschort sinds april 2021 in afwachting
van een steviger juridische basis.
Allereerst betrof dit het identificeren en duiden van (potentiële) dreigingen en
risico’s ter ondersteuning van strategiebepaling, beveiligingsmaatregelen, beleids-,
advies-, communicatie- en besluitvormingsprocessen op het gehele taakveld van de
NCTV. Het doel daarvan betrof het deskundig en onafhankelijk beoordelen, toetsen
en duiden van informatie waarbij de NCTV zich fenomeenmatig op het
dreigingsbeeld als geheel richt. Ten tweede betrof dit de deelname aan de
Taskforce Problematisch Gedrag en Ongewenste Buitenlandse Financiering. Het doel
van deze activiteit was het tegengaan van problematisch gedrag door ongewenste
buitenlandse beïnvloeding.
Beide activiteiten heeft de NCTV sinds april 2021 opgeschort in afwachting van een
steviger juridische basis. Met de beoogde inwerkingtreding van de Wet verwerking
persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale
Pagina 22 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

veiligheid zal de NCTV persoonsgegevens verwerken binnen de in deze wet gestelde
kaders.
4.4 Vervolging
In deze paragraaf komen taken op het gebied van vervolging van strafbare feiten en
aanverwante taken aan de orde.
4.4.1 Openbaar Ministerie (OM)
Het Openbaar Ministerie heeft tot taak de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde en andere taken die bij wet geregeld zijn. Deze hoofdtaak valt in drie
taken uiteen:
1. de opsporing van strafbare feiten: De Officier van Justitie geeft leiding aan het
opsporingsonderzoek. Het OM heeft de eindverantwoordelijkheid voor de
rechtmatige opsporing van strafbare feiten door de politie en de bijzondere
opsporingsdiensten en legt daarvoor verantwoording af bij de rechter;
2. de vervolging van strafbare feiten: het OM kan besluiten een zaak voor de
rechter te brengen, een strafbeschikking uit te vaardigen of een transactie aan te
bieden, of niet te vervolgen (te seponeren);
3. bijzondere taken: tevens behandelt het OM internationale rechtshulpverzoeken,
bijzondere wettelijke of verdragsrechtelijke taken, waaronder civielrechtelijke
verzoeken. Voorbeelden hiervan zijn voogdijzaken, laattijdige geboorteaangifte ten
behoeve van wijziging Basis Registratie Personen (BRP), ondertoezichtstelling en
uithuisplaatsing minderjarigen.
Afkomstgerelateerde indicatoren
Op de verwerking van persoonsgegevens door het OM is in de eerste plaats niet de
AVG, maar de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg) van toepassing.
Alleen voor zover verwerkingen waarop de Wjsg niet van toepassing is, is de AVG
van toepassing.
Het OM verwerkt om een aantal redenen afkomst gerelateerde persoonsgegevens
van onder meer verdachten, getuigen en slachtoffers bij het registreren van zaken
in haar systemen. Deze registratie vloeit voort uit wettelijke bepalingen zoals
vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering en daarop gebaseerde regelgeving,
die vereisten stelt aan het vaststellen van identiteit, bewijs en ondersteunde
deelname aan het strafproces. Vastgelegd worden de geboorteplaats, geboorteland
en in een aantal gevallen de nationaliteit en de moedertaal van betrokkenen.
Het OM registreert deze gegevens in haar eigen systemen onder meer om de
identiteit van verdachten, slachtoffers, getuigen en anderen betrokkenen bij een
strafzaak te kunnen vaststellen, zoals onder meer is bepaald in artikel 27a Wetboek
van Strafvordering. Bovendien kan de nationaliteit van een betrokkene relevant zijn
voor de behandeling van de strafzaak, bijvoorbeeld voor het oproepen van een tolk
voor de zitting.
Daarnaast kunnen afkomst gerelateerde indicatoren staan in de inhoud van stukken,
zoals een in ons systeem ingescand proces-verbaal van politie. Denk in dit verband
bijvoorbeeld aan een getuigenverklaring waarin het signalement van een verdachte
wordt omschreven.
Ook dient het OM op basis van wettelijke of verdragsbepalingen in sommige
gevallen onderscheid te maken bij de beoordeling en afdoening van zaken, ook op
indicatoren gerelateerd aan afkomst.
Pagina 23 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Zo worden Nederlanders niet uitgeleverd voor het in het buitenland ondergaan van
een aan hen opgelegde onherroepelijke vrijheidsstraf. Ook kan aan mensen die
geen binding hebben met Nederland geen taakstraf worden opgelegd. Bij de
beoordeling van zaken worden derhalve ook indicatoren gerelateerd aan afkomst als
nationaliteit, woonplaats en verblijfsstatus verwerkt.
Ook verwerkt het OM indicatoren gerelateerd aan afkomst voor het doen van
onderzoek. Hierbij kunnen geanonimiseerde gegevens worden gebruikt voor onder
meer criminologisch onderzoek naar daderprofielen of criminogene factoren. Tot slot
archiveert het OM archiefbescheiden, waaronder archiefbescheiden met daarin
afkomstgerelateerde indicatoren, voor zover nodig uit hoofde van de Archiefwet.
Het OM registreert niet apart ras/etniciteit, maar deze kunnen voorkomen in de
inhoud van ingescande documenten. Hiervoor biedt artikel 39c lid 3 juncto artikel
51b lid 1 Wjsg de grondslag. Het kan ook voorkomen – afhankelijk van de specifieke
verwerking, dat de wettelijke grond hiervoor in en bepaling in Sv kan worden
gevonden.
Risicomodellen
Het OM heeft ervoor gekozen om ten aanzien van het begrip ‘risicomodel’ dezelfde
aangescherpte definitiebepaling aan te houden als de Politie, waarbij er vanuit wordt
gegaan dat een risicomodel een instrument (methode) betreft waarmee op
gecontroleerde wijze het risico (op toekomstig gedrag of het zich voordoen van een
gebeurtenis) wordt bepaald, aan de hand van risico- en beschermende factoren die
vanuit empirisch onderzoek zijn gedefinieerd.
Het OM heeft zich voor wat betreft de inventarisatie gericht op verwerkingen die
plaatsvinden onder de zelfstandige verwerkingsverantwoordelijkheid van het OM. In
velerlei samenwerkingsverbanden waaraan het OM deelneemt is voor wat betreft de
verwerkingen die verricht worden door het samenwerkingsverband sprake van
gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid tussen partijen. Het OM acht het niet
wenselijk om informatie over deze verwerkingsactiviteiten te verstrekken zonder dat
daartoe afstemming met de partners, waarmee wordt samengewerkt, heeft
plaatsgevonden.
Uit de inventarisatie die heeft plaatsgevonden, is naar voren gekomen dat voor
zover bekend binnen het Openbaar Ministerie geen gebruik wordt gemaakt van
risicomodellen, anders dan mogelijk het beslisondersteunend instrument
onvindbaren. Naar de mening van het OM valt dit niet onder de definitie van een
risicomodel.
Voor de volledigheid beschrijft het OM dit instrument en benadrukt het OM dat het
gebruik ervan is toegestaan. Dit wordt hierna toegelicht.
Dit instrument is bedoeld om het OM inzicht te bieden in de kans op onvindbaarheid
van een verdachte, het inschatten van vluchtgevaar en het bieden van een passend
handelingsperspectief wat betreft de vervolgingsbeslissing. Onder onvindbaren
wordt verstaan:
- Veroordeelden die uit beeld zijn bij het OM;
- Veroordeelden die wel vindbaar zijn, maar van wie de straf niet ten uitvoer kan
worden gebracht, bijvoorbeeld omdat de betrokkene zich in het buitenland bevindt
en de straf niet ten uitvoer kan worden gelegd.

Pagina 24 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Het instrument mag alleen worden gebruikt als adviesmiddel; er zal te allen tijde
een officier van justitie of een rechter een definitieve afweging moeten maken.
De kans op onvindbaarheid en het vluchtgevaar wordt gemeten aan de hand van de
binding van de verdachte met Nederland. Het OM maakt onderscheid in een aantal
categorieën kansen op onvindbaarheid: gering, matig, hoog en zeer hoog. Om de
binding te bepalen, gebruikt het OM de nationaliteit (Benelux, Europees of nietEuropees) en het wel of niet bezitten van een verblijfsvergunning. Zo worden
bijvoorbeeld verdachten die niet in de BRP zijn ingeschreven en een asielzoeker zijn
uit een veilig land en tevens in meerdere lidstaten asiel te hebben aangevraagd, een
zeer hoge kans te hebben onvindbaar te worden. Anderzijds worden verdachten die
in de BRP zijn ingeschreven (bij een asielaanvraag alleen in Nederland zou die
verdachte geacht worden een matige kans te hebben onvindbaar te worden).
Bij de beslissing tot het toepassen van voorlopige hechtenis, nemen OM en de
rechter alle relevante omstandigheden van het feit en de verdachte in ogenschouw.
Daartoe verplicht het Wetboek van Strafvordering. De beslissing om over te gaan
tot het vorderen of toepassen van voorlopige hechtenis, kan mede afhangen van het
niet hebben van een vast adres in Nederland Artikel 67 lid 2 Strafvordering noemt
dit als geval om voorlopige hechtenis toe te passen. Vluchtgevaar c.q. de kans op
onvindbaarheid is daarnaast een grond voor voorlopige hechtenis (artikel 67a lid 3
Strafvordering).
Bij het eisen of opleggen van een straf is de vindbaarheid of het gevaar voor
onttrekking relevant om te bepalen of een bepaalde straf of maatregel passend en
geboden is. Een niet-executeerbare straf is per definitie niet passend. Hierbij maakt
de wet onderscheid tussen mensen met een vast adres, of mensen met een
verblijfsstatus, niet- of wel Europees ingezetenen of Nederlanders of niet
Nederlanders. Al deze verschillen vinden hun oorzaak in de mogelijkheden tot
executie van de beoogde straf of maatregel. Relevant is bijvoorbeeld of er een
(verdrags)basis is om uitlevering te vragen of executie over te dragen.
De wet neemt de kans op onvindbaarheid of vlucht dus als onderscheidend criterium
voor het toepassen van voorlopige hechtenis en het kiezen van een
afdoeningsmodaliteit. Dit schema plaatst die overwegingen in een overzicht en licht
ze toe, maar is geen aanscherping of verruiming van dat onderscheid.
Overige mogelijke risicomodellen
Voor het overige kan het OM met 99% zekerheid zeggen dat naast het eerder
genoemde (mogelijke) risicomodel, niet nog andere risicomodellen die gebruik van
afkomst gerelateerde indicatoren maken, bestaan en worden gebruikt binnen het
OM. De huidige inventarisatie heeft plaatsgevonden middels een uitvraag aan de
parketten en op basis van de informatie uit en over de systemen.
Er blijft een kans dat risicomodellen bestaan die direct of indirect ten grondslag
liggen aan beslissingen. Het OM past bij haar taken binnen opsporing geen
risicomodellen toe. Het OM neemt immers op basis van de door
opsporingsinstanties aangeleverde informatie beslissingen over het al dan niet
(verder) opsporen van een zaak. Het kan voorkomen dat deze informatie mede is
gegenereerd door de toepassing van risicomodellen, waarbij wordt benadrukt dat
hiermee niet wordt gezegd dat ook daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van
dergelijke risicomodellen. Het OM heeft zich bij deze inventarisatie enkel gericht op
het mogelijke gebruik van risicomodellen die tot stand zijn gekomen onder
verwerkingsverantwoordelijkheid, als bedoeld in de privacywetgeving, van het OM
en dan ook geen verder onderzoek gedaan naar voorgaande.
Pagina 25 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Echter, bij de uitoefening van haar taken en bevoegdheden als genoemd is het OM
gehouden aan de regels van onder andere strafvordering en strafrecht. Een
opsporingsonderzoek, een vervolging, of de inzet van een dwangmiddel moet altijd
gegrond zijn op een verdenking van enig strafbaar feit, zoals omschreven in artikel
27 Wetboek van Strafvordering. Zonder redelijk vermoeden van schuld aan een
begaan strafbaar feit, kan het OM geen bevoegdheden uitoefenen of enige beslissing
nemen.
Die verdenking moet bestaan uit concrete feiten en omstandigheden dat een
strafbaar feit is begaan. De toepassing of uitkomst van toepassing van
risicomodellen die wijzen op een risico dat mogelijk een strafbaar feit is of zal
worden begaan is onvoldoende om van een redelijke verdenking te kunnen spreken
en is derhalve geen grond voor toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden.
Anders geformuleerd: de uitkomst van een de toepassing van een risicomodel kan
iemand niet verdachte maken in de zin van de wet, en daardoor kan het OM hierop
geen bevoegdheden uitoefenen.
4.4.2 Bureau Halt
Bureau Halt verricht geen andere verwerkingen van afkomstgerelateerde indicatoren
dan de wettelijk verplichte verwerkingen bij aanstelling van een nieuwe
medewerker.
4.5 Strafoplegging
Onder deze paragraaf vallen de taken van JenV in het kader van de
tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen.
4.5.1 Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
DJI voert namens de minister van Justitie en Veiligheid straffen en
vrijheidsbenemende maatregelen uit die door de rechter zijn opgelegd. DJI is tevens
verantwoordelijk voor de dagelijkse zorg van justitiabelen en werkt op vele
manieren met hen samen aan voorbereiding op terugkeer in de maatschappij.
DJI gebruikt de afkomstgerelateerde indicatoren ras, nationaliteit,
geboortegemeente en geboorteplaats voor de uitvoering van zijn wettelijke taken en
verplichtingen. Daarbij maakt DJI geen gebruik van risicomodellen.
DJI verkrijgt persoonsgegevens via keteninformatiesystemen in de strafrechtketen,
vanuit interne systemen, door invoer door medewerkers van DJI tijdens hun
werkzaamheden dan wel door verzameling door verleners van (reguliere en
forensische) zorg aan justitiabelen.
Voormelde taken en verplichtingen vallen uiteen in de volgende processen:
1. Vrijheidsbeneming van ingeslotenen en resocialisatie;
2. Forensische zorg binnen het kader van vrijheidsbeneming en resocialisatie;
3. Vreemdelingenbewaring;
4. Vrijheidsbeneming van jeugdige ingeslotenen en resocialisatie.
5. Bedrijfsvoeringprocessen
Ad 1. Onder dit proces valt het daadwerkelijk ten uitvoer leggen van een straf of
maatregel en de daaraan gelieerde subdoeleinden, in het bijzonder het beschikbaar
stellen van reguliere zorg, rapportagedoeleinden en (wetenschappelijk) onderzoek.
De verwerking van de afkomstgerelateerde persoonsgegevens voor dit proces vindt
plaats op basis van wettelijke verplichtingen van DJI op basis van artikelen 51c j.o.
39c van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg), gelezen in
samenhang met de Penitentiaire beginselenwet.
Pagina 26 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

DJI heeft ook de taak zorg te dragen voor de reguliere zorg aan justitiabelen, zoals
zorg door een huisarts, tandarts of psycholoog. Aangezien deze zorg wordt verleend
binnen het kader van de tenuitvoerlegging, worden indien noodzakelijk ook
afkomstgerelateerde persoonsgegevens worden verwerkt.
Ad 2. Een rechter kan bepalen dat aan een straf of maatregel, forensische zorg
wordt gekoppeld. DJI is verantwoordelijk voor het verzorgen van die forensische
zorg, alsook voor rapportages en (wetenschappelijk) onderzoek. De verwerking van
de afkomstgerelateerde persoonsgegevens voor dit proces vindt plaats op basis van
een wettelijke verplichting van DJI op grond van artikelen 51c j.o. 39c Wjsg,
gelezen in samenhang met de Penitentiaire beginselenwet en de Wet forensische
zorg.
Deze taak wordt (mede) uitgevoerd door de Pompestichting, die JenV ook heeft
gevraagd om medewerking te verlenen aan uitvoering van de motie. Er wordt in dit
rapport dan ook geen apart overzicht gegeven van de Pompestichting.
Ad 3. DJI heeft verder taken op het gebied van vreemdelingenbewaring, waaronder
daaraan gelieerde subdoeleinden, zoals het beschikbaar stellen van reguliere zorg,
rapportages en (wetenschappelijk) onderzoek. De verwerking van
afkomstgerelateerde indicatoren voor dit proces verricht DJI op basis van zijn
wettelijke verplichting op grond van de Penitentiaire beginselenwet, gelezen in
samenhang met de Vreemdelingenwet 2000, waaronder artikel 107a Vw 2000 en de
AVG.
Ad 4. DJI heeft ook de taak de tenuitvoerlegging te verzorgen van een straf of
maatregel en resocialisatie van jeugdige ingeslotenen, met daaraan gelieerde
subdoeleinden zoals rapportages en (wetenschappelijk) onderzoek. De verwerking
van afkomstgerelateerde indicatoren voor dit proces vindt plaats op basis van een
wettelijke verplichting van DJI op grond van artikelen 51c j.o. 39c Wjsg, gelezen in
samenhang met de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en de Penitentiaire
beginselenwet.
Gelet op het voorgaande vinden de verwerkingen rechtmatig plaats. Tevens vinden
de verwerkingen plaats op behoorlijke wijze. Zo worden justitiabelen langs
verschillende wegen geïnformeerd over de gegevensverwerking en is het gebruik
beperkt tot de hierboven beschreven taken.
Ad 5. DJI kan tot slot in voorkomend geval afkomstgerelateerde indicatoren
gebruiken voor bedrijfsvoeringprocessen. Dit kan gebeuren in
integriteitsonderzoeken, bijvoorbeeld bij discriminatie op de werkvloer. Dit gebruik
vindt plaats ter uitvoering van de arbeidsovereenkomst en ter behartiging van
gerechtvaardigde belangen van DJI. Voor zover in dit verband ras en etniciteit
(bijzondere categorieën persoonsgegevens) worden verwerkt, is daarop een
uitzonderingsgrond van toepassing (te weten artikel 9 lid 2 sub b AVG).
4.5.2 Adviescollege Verloftoetsing tbs (AVT) en Landelijke Adviescommissie
Plaatsing Langdurige Forensisch Psychiatrische Zorg (LAP)
Het Adviescollege Verloftoetsing tbs is een onafhankelijk college dat alle
verlofaanvragen, ingediend door Forensische Psychiatrische Centra (FPC) ten
behoeve van individuele ter beschikking gestelden (tbs-gestelden) toetst op
veiligheid. Op basis van die toetsing wordt een advies uitgebracht aan de minister
voor Rechtsbescherming.
De Landelijke Adviescommissie Plaatsing Langdurige Forensisch Psychiatrische Zorg
(LAP) beoordeelt alle door de Forensisch Psychiatrische Centra (FPC) ingediende
aanvragen voor toekenning, voortzetting of opheffing van de status voor Langdurige
Forensisch Psychiatrische Zorg (LFPZ) van ter beschikking gestelden (tbsgestelden). De LAP brengt hierover advies uit aan de minister voor
Rechtsbescherming.
Beide organisaties verwerken de geboorteplaats en het geboorteland ten behoeve
van het onafhankelijk toetsen van alle aanvragen en hierover gemotiveerd advies
Pagina 27 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

uitbrengen aan de minister, en het in dat kader vastleggen en weergeven van de
personalia van de betrokkene.
Voor het AVT zijn deze verwerkingen noodzakelijk uit hoofde van zijn taken in het
Besluit van de Staatssecretaris van Justitie van 27 september 2007, houdende de
instelling van het Adviescollege Verloftoetsing tbs (Regeling Adviescollege
Verloftoetsing tbs). Voor het LAP zijn deze verwerkingen noodzakelijk uit hoofde van
haar taken in het Besluit van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 15
april 2012, nr. DDS5706676, houdende instelling van de Landelijke adviescommissie
plaatsing longstay forensische zorg (Instellingsbesluit Landelijke adviescommissie
plaatsing longstay forensische zorg).
De verwerkingen vinden op behoorlijke wijze plaats, aangezien deze slechts
plaatsvinden ten behoeve van de identiteitsvaststelling. Het AVT en de LAP maken
geen gebruik van risicomodellen.
4.5.3 Stichting Teylingereind
Stichting Teylingereind is een justitiële jeugdinrichting en is in die rol onder meer
verantwoordelijk voor uitvoeringen van opgelegde straffen en maatregelen. Tijdens
het inschrijvingsproces voor verblijf verwerkt Stichting Teylingereind geboorteplaats
en nationaliteit van de jongere voor identificatie. De verwerking vindt rechtmatig
plaats uit hoofde van de publieke taak, zoals opgenomen in de Beginselenwet
Justitiële Jeugdinrichting. De verwerking vindt ook behoorlijk plaats. Betrokkenen
zijn op de hoogte van de verwerking en deze vindt slechts plaats voor completering
van het dossier. Van risicomodellen maakt Stichting Teylingereind geen gebruik.

4.6 Toezicht, handhaving en inning
In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan diverse taken op het gebied van
toezicht, handhaving en inning van sancties.
4.6.1 Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB)
Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) is een uitvoeringsorganisatie van het
ministerie van Justitie en Veiligheid en is verantwoordelijk voor de inning van
verkeersboetes alsmede de inning van boetes voor andere overheden. Daarnaast
coördineert het CJIB, als ketenregisseur, de uitvoering van straffen in Nederland.
Als centrale autoriteit wisselt het CJIB strafrechtelijke beslissingen en boetes uit met
centrale autoriteiten uit andere EU- lidstaten.
Voor het uitvoeren van deze taken verwerkt het CJIB diverse afkomstgerelateerde
indicatoren. Welke indicatoren dat zijn, verschilt per proces en welke gegevens
daarvoor noodzakelijk zijn. Bij diverse processen gaat het bijvoorbeeld om:
geboorteplaats en geboorteland. In enkele gevallen verwerkt het CJIB bijvoorbeeld
een vreemdelingennummer of de nationaliteit.
De verwerking van deze afkomstgerelateerde indicatoren bij het CJIB vindt plaats
onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de Wet
politiegegevens (Wpg) of de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg). Welk
regime van toepassing is, hangt af van de wettelijke taak waarvoor de
afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt. Zo zal bij bijvoorbeeld de
tenuitvoerlegging van straffen, zoals het coördineren van gevangenisstraffen en de
inning van schadevergoedingsmaatregelen, de Wjsg van toepassing zijn. Het innen
van verkeersboetes en bestuurlijke boetes van andere bestuursorganen vallen onder
het regime van de AVG. De Wpg is van toepassing bij enkele specifieke taken.

Pagina 28 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Het CJIB heeft alle processen, waarbij afkomstgerelateerde indicatoren worden
verwerkt, onderzocht. De bevindingen zijn als volgt:
- Het CJIB verwerkt geen afkomstgerelateerde indicatoren in risicomodellen;
- De verwerking van afkomstgerelateerde indicatoren in processen vinden
behoorlijk plaats, er vindt geen ongelijke behandeling plaats op basis van de
indicatoren;
- De verwerking van de afkomstgerelateerde indicatoren vindt rechtmatig plaats.
Het CJIB heeft verder nader onderzocht of de verwerking van nationaliteit gezien
kon worden als de verwerking van een bijzonder persoonsgegeven. Dit bleek niet
het geval omdat dit gegeven niet verwerkt wordt om onderscheid te maken op basis
van ras dan wel etniciteit.
4.6.2 Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
De Autoriteit Persoonsgegevens houdt toezicht op de verwerking van
persoonsgegevens. De AP voert in dit verband diverse taken uit waarbij
afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt, meer specifiek
persoonsgegevens waaruit ras of etnische afkomst blijkt. Daaronder vallen onder
meer het uitoefenen onderzoeksbevoegdheden en het verrichten van onderzoek, het
opstellen van een boeterapport en een rapport van bevindingen n.a.v. een
onderzoek, het behandelen klachten, handhavingsverzoeken, signalen en tips, het
behandelen van verzoeken om bemiddeling of advisering. De AP maakt geen
gebruik van risicomodellen.
De AP kan bij de uitvoering van haar taken afkomstgerelateerde indicatoren
verwerken, bestaande uit gegevens waaruit ras of etnische afkomst kan worden
afgeleid. Deze gegevens treft de AP bijvoorbeeld tijdens een onderzoek in dossiers
en systemen van organisaties waarnaar de AP onderzoek doet. Ook is het mogelijk
dat de AP deze gegevens verkrijgt van burgers, zoals indieners van klachten of
melders van datalekken die daarbij ondersteunend bewijs of ander materiaal
meesturen. In dat geval kan de AP allerhande gegevens van die burger verkrijgen,
waaronder afkomstgerelateerde indicatoren. De AP heeft in dat geval geen controle
over de gegevens, die aan haar worden verstrekt. De AP registreert deze gegevens
als onlosmakelijk onderdeel van de ingediende klacht, verzoek, e.d.
De verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren vinden rechtmatig plaats.
De AP verricht de verwerkingen in het kader van haar toezichthoudende taak op
basis van artikel 6, eerste lid, onder e, van de AVG, artikel 9, tweede lid, onder g,
van de AVG, artikel 23 onder b van de UAVG (voor zover het bijzondere categorieën
persoonsgegevens betreft), artikelen 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 33, 57, eerste lid,
onder a, f en h, 58, eerste lid, onder a, b, c, d, e en f, tweede en vijfde lid, 66,
eerste lid, 77 (gelezen in samenhang met artikel 80), en 78 van de AVG; en
artikelen 15, 16, eerste en tweede lid en 36 van de UAVG; en artikelen 11.3a, 15.1,
tweede lid, 15.2, derde lid (in samenhang bezien met artikel 5:32, eerste lid van de
Algemene wet bestuursrecht) en 15.4, vierde lid, van de Telecommunicatiewet (in
samenhang bezien met de artikelen 14, derde lid, 17 en 18 van de UAVG); en
artikelen 31a, 33a, 35, 35b, eerste lid, onder f, g en i en 35c, eerste lid, onder b en
c, van de Wet politiegegevens; en artikelen 26g, 27, tweede, derde en vierde lid,
onder b en c, 39r, eerste, tweede en derde lid, onder b en c, 51, eerste, tweede en
derde lid, onder b en c, 51d, eerste, tweede en derde lid, onder b en c, en 51h,
eerste, tweede en derde lid, onder b en c, van de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens; en artikelen 4.1 en 4.3, eerste en tweede lid van de Wet basisregistratie
personen; en artikel Z 11a van de Kieswet; en artikelen 4:17 t/m 4:20, titel 5.2,
artikelen 5:37, 5:48, 9:1 en 9:18 en hoofdstuk 6, 7 en 8 van de Algemene wet
bestuursrecht; en Verdrag betreffende de werking van de EU; en Wetboek van
Pagina 29 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Burgerlijke Rechtsvordering; en Wetboek van Strafvordering; en Wet op de
Loonbelasting.
De verwerkingen vinden eveneens behoorlijk plaats. De AP verwerkt de gegevens
alleen indien deze relevant zijn voor de uitoefening van de desbetreffende taak
(bijvoorbeeld onderzoek). Voor zover de AP de gegevens verkrijgt van een burger
zonder daar specifiek om te vragen (zoals in het bovengenoemde voorbeeld van een
klacht of melding van een datalek), dan acht de AP het behoorlijk om de klachten,
meldingen, etc. in hun volledigheid te ontvangen en te behandelen.
4.6.3 Bureau Financieel Toezicht (BFT)
Bureau Financieel Toezicht (BFT), een zelfstandig bestuursorgaan, is de
onafhankelijke integrale toezichthouder op het werk van notarissen,
gerechtsdeurwaarders en enkele Wwft-plichtige specifieke beroepsgroepen, zoals
accountants en administratiekantoren, belastingadviseurs en notarissen.
In enkele processen kan het BFT afkomstgerelateerde indicatoren verwerken
bestaande uit geboorteplaats en nationaliteit. Als het BFT signalen ontvangt die
vergezeld gaan van documentatie, kunnen daarin eveneens afkomstgerelateerde
indicatoren staan.
Gelet op artikel 6 lid 1 sub c en d AVG en hoofdstuk 5 van de Algemene wet
bestuursrecht (hierna Awb) mag het BFT informatie verzamelen in het kader van het
uitvoeren van zijn wettelijke taak: namelijk het toezicht houden op de
ondertoezichtstaanden in het kader van de uitoefening van de Wwft en de Wet op
het notarisambt (Wna) en de Wet op de gerechtsdeurwaarders (Gdw).
In dit verband kan het BFT toegang krijgen tot normadressanten van deze
regelgeving (bijvoorbeeld notarissen en accountants). In die dossiers staan
persoonsgegevens van cliënten, bijvoorbeeld kopieën van identiteitsbewijzen
waarop afkomstgerelateerde indicatoren staan. Zo kan de plaats van uitgifte van
een document afkomstgerelateerde gegevens bevatten. Om zijn taken goed uit te
oefenen, heeft het BFT toegang nodig tot deze documenten. Zo kan het BFT
bijvoorbeeld controleren of ondertoezichtgestelden hun verplichte cliëntonderzoek
deugdelijk hebben verricht. Zo blijkt het kopie paspoort wel eens een duidelijke
vervalsing te zijn of is het identiteitsbewijs pas na in plaats van voor de aanvang
van de dienstverlening door de ondertoezichtstaande uitgegeven. De cliënt is dan te
laat gecontroleerd.
De ondertoezichtstaande Wwft-instellingen moeten op grond van artikel 8 Wwft een
verscherpt cliëntenonderzoek verrichten indien de cliënt (i) woonachtig is, (ii)
gevestigd is of (iii) zijn zetel heeft in een artikel 9 hoog-risicoland. Dit zijn landen
waarvan de Europese Commissie op grond van artikel 9 van de Vierde Antiwitwasrichtlijn meent dat die vanwege strategische tekortkomingen in nationale
AML/CFT-regelgeving een aanzienlijke bedreiging vormen voor het financiële stelsel
in de EU. Het BFT kan bij deze Wwft-instellingen controleren of zij inderdaad een
verscherpt cliëntenonderzoek hebben verricht. Bij een dergelijke controle kunnen de
afkomstgerelateerde gegevens van een cliënt, die woonachtig is een artikel 9 hoogrisicoland, voorkomen in de documenten die de ondertoezichtstaande instelling aan
het BFT aanlevert. Het BFT kan in de rapportage van de ondertoezichtstaande deze
gegevens vervolgens overnemen om een geconstateerde overtreding van artikel 8
Wwft te omschrijven.
In het kader van zijn wettelijke toezichthoudende taken kan het BFT bovendien
signalen ontvangen van andere overheidsinstanties of van burgers over mogelijke
Pagina 30 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

overtredingen door ondertoezichtgestelden. Ook daarin kunnen afkomstgerelateerde
indicatoren staan, bijvoorbeeld gegevens over etniciteit. Dat zal echter bestaan uit
ongestructureerde informatie in documenten, waar het BFT zelf niet om vraagt of
naar zoekt. Voorgaande verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats.
Het BFT beoordeelt of de ondertoezichtstaanden de Wwft, Wna en Gdw naleven.
Hierbij kan worden beoordeeld of ondertoezichtstaanden, die cliënten wonend in een
hoog risico land hebben, een verscherpt cliëntonderzoek hebben uitgevoerd als
bedoeld in artikel 8 Wwft. In die zin is er sprake van een risicomodel. Dit is echter
rechtmatig en behoorlijk uit hoofde van de hierboven beschreven toezichthoudende
taak van het BFT.
4.6.4 Kansspelautoriteit
De Kansspelautoriteit is een zelfstandig bestuursorgaan en toezichthouder op de
markt voor de kansspelen. Zij is verantwoordelijk voor het behandelen van
aanvragen voor kansspelvergunningen, de bijbehorende integriteitsbeoordeling en
voor onderzoek in het kader van toezicht en handhaving. De kansspelautoriteit
verwerkt in het kader van de uitvoering van deze taken de indicatoren nationaliteit,
geboorteplaats en geboorteland van aanvragers en (vermoedelijke) overtreders van
de Wet op de kansspelen. Deze gegevens kan de Kansspelautoriteit opvragen bij de
aanvrager (via een ID-bewijs) of van andere overheidsinstanties verkrijgen (via de
BRP of van de Politie, OM of andere toezichthouders). In het kader van onderzoek in
het kader van toezicht en handhaving kan de Kansspelautoriteit ook uit openbare
bronnen informatie verzamelen (open source intelligence, OSINT). De
Kansspelautoriteit gebruikt deze indicatoren om de identiteit vast te stellen en de
juiste gegevens bij andere instanties op te vragen (bijvoorbeeld strafrechtelijke
antecedenten). De Kansspelautoriteit maakt geen gebruik van risicomodellen. De
verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1 sub
e AVG, gelezen in samenhang met de toepasselijke bepalingen in de Wet op de
kansspelen, het Besluit kansspelen op afstand of de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).
4.6.5 Keurmerkinstituut en het College van toezicht Auteursrechten
Het Keurmerkinstituut en het College van toezicht Auteursrechten melden geen
verwerkingen van afkomstgerelateerde indicatoren, dan wel alleen de wettelijk
verplichte verwerkingen uit te voeren bij indiensttreding van nieuwe medewerkers.
4.7 Rechtspraak
De bevindingen van de JenV-organisaties op het gebied van de rechtspraak worden
in deze paragraaf behandeld.
4.7.1 Raad voor de rechtspraak
De Raad voor de Rechtspraak vormt het bestuur van de meeste rechtsprekende
organisaties in Nederland: 11 rechtbanken, 4 gerechtshoven, het CBb en CRvB. De
Raad hoort bij de rechterlijke macht, maar spreekt zelf geen recht.
De Raad voor de Rechtspraak geeft aan dat op basis van een ‘quickscan’ kan
worden gemeld dat hij in zijn systemen geen gegevens registreert ten aanzien van
de etniciteit of vergelijkbare gegevens. Waar de wettelijke taak dat vereist, kan het
nodig zijn om een gegeven zoals het geboorteland te registeren. Een voorbeeld van
de uitvoering van zo’n wettelijke taak is het registreren van het geboorteland in het
Centraal Gezagsregister.
In geen geval worden dergelijke gegevens gebruikt voor een vorm van profilering,
en/of in risicomodellen, noch om algoritmen of beslismodellen te voeden.
Pagina 31 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.7.2 Hoge Raad der Nederlanden
De Hoge Raad bestaat uit drie organisatieonderdelen: raad, parket en
bedrijfsvoering.
Raad en parket, die onderdeel zijn van de rechterlijke macht, verwerken in de
systemen alleen gegevens die noodzakelijk zijn voor en voortvloeien uit haar
wettelijke rechterlijke taak. Zo kan het nodig zijn om bijvoorbeeld de Nederlandse
nationaliteit te registreren omdat dit voortvloeit uit de benoemingsvereisten voor
leden van de rechterlijke macht. De directie bedrijfsvoering verwerkt op gelijke
wijze als de rijksoverheid persoonsgegevens van de leden van raad en parket en de
medewerkers van de directie bedrijfsvoering.
4.7.3 Raad voor rechtsbijstand (RvR)
De Raad voor Rechtsbijstand (RvR) is als zelfstandig bestuursorgaan
verantwoordelijk voor de uitvoering van gesubsidieerde rechtsbijstand in Nederland.
Daarnaast voert de RvR namens de minister van Justitie en Veiligheid (een deel
van) de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) en de Wet beëdigde tolken
en vertalers (Wbtv) uit. De RvR gebruikt in verschillende processen
afkomstgerelateerde indicatoren. De RvR gebruikt geen risicomodellen.
Allereerst verwerkt de RvR de nationaliteit en geboorteplaats van betrokkenen in het
kader van identificatie van deze betrokkenen. Dit gebeurt doordat de RvR op
verschillende momenten bij het uitvoeren van zijn taken, een persoon moet
identificeren. Dit gebeurt aan de hand van een kopie identiteitsbewijs, waarop
noodzakelijkerwijs de nationaliteit (en soms geboorteplaats) staat vermeld. Dit
gebeurt bijvoorbeeld bij het aanvragen van gesubsidieerde rechtsbijstand, het
aanvragen van een lening op naam van rechtzoekende voor het kunnen laten
verrichten van een medisch haalbaarheidsonderzoek, bij het op verzoek inschrijven
van een bewindvoerder in het register van bewindvoerders en tot 2018 bij
aanvragen van rechtzoekenden om echtscheiding via het platform Rechtwijzer Uit
elkaar. Deze verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van
artikel 6 lid 1 onder e - goede vervulling van publieke taak in combinatie met de
specifieke wettelijke taken die op de RvR rusten. Die staan bijvoorbeeld in artikel 7
lid 1 Wet op de rechtsbijstand en artikel 2 en 7 Regeling kosteloze rechtskundige
bijstand BES. De nationaliteit en geboorteplaats wordt niet gebruikt om een
beslissing te nemen, maar is een noodzakelijk uitvloeisel van het rechtmatige
gebruik van het identiteitsbewijs.
Organiseren rechtsbijstand
De kerntaak van de RVR is het organiseren van gesubsidieerde rechtsbijstand.
Daarvoor heeft de RvR de beschikking nodig over diverse gegevens over de
rechtzoekende en diens juridische zaak.
De RvR ontvangt informatie over de nationaliteit, eventuele andere
afkomstgerelateerde indicatoren die in processtukken staan, alsook de spreektaal
van asielzoekers op aanmeldcentra voor het organiseren, in het kader van het
plannen en faciliteren van kosteloze rechtsbijstand voor asielzoekers. De Raad
verwerkt deze gegevens om het proces omtrent de asielaanvraag en bijbehorende
rechtsbijstand doelmatig te laten verlopen. De Raad ontvangt de instroomlijsten van
het COA en het geheel van asieldossierstukken van de IND en draagt er zorg voor
dat er een advocaat wordt toegewezen met inbegrip van het inplannen van
afspraken en processtappen. Het is van essentieel belang dat het volledige dossier
tijdig en juist aankomt bij de juiste advocaat om zo efficiënt mogelijk door de
processtappen heen te lopen die aan een strakke tijdslijn gebonden zijn. De
verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1
Pagina 32 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

onder e - goede vervulling publieke taak en algemeen belang, artikel 7 lid 1 Wrb jo.
art. 107 lid 4 Vw en art. 107a lid 1 Vw.
Daarnaast heeft de RvR ook tot taak om piketdiensten van rechtsbijstandverleners
te plannen en piketmeldingen te melden en terug te koppelen. De RvR gebruikt de
geboorteplaats en nationaliteit (en bij vreemdelingenpiket: tevens geboorteland)
voor het koppelen van de klant aan de juiste advocaat en de terugkoppeling aan de
meldende instantie. Dit is niet mogelijk zonder persoonsgegevens van de
rechtzoekende. De RVR ontvangt deze gegevens van ketenpartners (Politie, KMar,
AVIM, Burgemeester, OM & Rechtbank, IND, Dienst Terugkeer & Vertrek). De
verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1
onder e - goede vervulling publieke taak. In de wet is verankerd dat de Raad onder
meer de taak heeft om zorg te dragen voor de organisatie van de verlening van
rechtsbijstand (art. 7 jo 37 Wrb jo 23 jo 23a Bvr). In het bijzonder
Vreemdelingenpiket: art. 6, 50, 59, 59a, 59b Vreemdelingenwet 2000 jo 4.18, 5.2
Vreemdelingenbesluit 2000 jo A2 art. 4 , A5 art. 6.5 Vreemdelingencirculaire 2000
A.
Medisch haalbaarheidsonderzoek
Justitiabelen kunnen bij de RvR een subsidie aanvragen voor een medisch
haalbaarheidsonderzoek. De RvR verwerkte in dit verband een kopie van een
identiteitsbewijs van de aanvrager. De nationaliteit is daarop zichtbaar. De RvR
heeft echter geconstateerd dat geen noodzaak bestaat voor het opvragen of het
bewaren van een dergelijke kopie. Hierop is direct actie ondernomen, maar het
eventueel opruimen van kopieën moet nog in gang gezet worden. De omvang
hiervan zal naar verwachting beperkt zijn, aangezien er op jaarbasis zeer beperkt
aanvragen zijn. Voor de goede orde zij vermeld dat de RvR geen
afkomstgerelateerde indicatoren deelt met gemeenten.
Toetsing kwaliteit
De RvR heeft op basis van de Wrb de taak om controle uit te oefenen op de
werkzaamheden van rechtsbijstandsverleners (artikel 7 en 17). Hiervoor zijn
Commissies Intercollegiale Toetsing (CIT) opgericht. De commissies intercollegiale
toetsing (CIT) in de vier AC's (AC Ter Apel, AC Den Bosch, AC Schiphol en AC
Zevenaar) beoordelen de kwaliteit van de rechtsbijstand van advocaten die staan
ingeroosterd op het betreffende AC, vooral aan de hand van dossierstukken. De RvR
faciliteert het proces, voert het secretariaat en ontvangt een kort verslag van
bevindingen ten behoeve van de archivering. De context van het asielverzoek en
relaas – en daarmee land, herkomst, etniciteit etc. – zijn noodzakelijk voor de
beoordeling van het werk van de te toetsen advocaat. De verwerkingen door de RVR
vinden rechtmatig en behoorlijk plaats artikel 6 lid 1 onder e - goede vervulling
publieke taak en algemeen belang, artikel 7 lid 1 en 17 Wrb jo. art. 107 lid 4 Vw en
art. 107a lid 1 Vw en inschrijvingsvoorwaarden advocatuur van de RvR, artikel 3 en
Bijlage 2 onder artikel 3 sub i.
Inschrijving tolk en vertaler
Het Bureau Wbtv is namens de minister van Justitie en Veiligheid belast met de
uitvoering van de Wet beëdigde tolken en vertalers (Wbtv). Deze werkzaamheden
gaan gepaard met de verwerking van afkomstgerelateerde persoonsgegevens zoals
geboorteland en brontaal, omdat dit raakt aan de aard van de verwerking. Om de
Wbtv uit te kunnen voeren beheert de Raad onder andere een register van beëdigde
tolken en vertalers, het Rbtv. Daarvoor gebruikt de RvR geboorteland, (vreemde)
taal, woonervaring en de spreektaal.

Pagina 33 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Om tolken te kunnen inzetten moeten zij op grond van de Wbtv wordt getoetst op
integriteit. Deze integriteitstoets is zwaarder voor tolken die worden ingezet bij de
Politie. De RvR controleert of deze integriteitstoets voor tolken die worden ingezet
bij de Politie heeft plaatsgevonden. Oorspronkelijk moest het certificaat van
screening worden geüpload door de tolk. Dat is nu niet meer nodig omdat de RVR
de controle bij de politie doet. Het is wel mogelijk dat een tolk dit certificaat
meestuurt in een e-mail en dat dit stuk alsnog onderdeel gaat uitmaken van het
dossier, maar dat vindt niet plaats op verzoek van de Raad.
Bij de beoogde IND-tolken controleert en registreert de RVR de
inpasbaarheidsverklaring van de IND. Op het certificaat van de politie en op de
inpasbaarheidsverklaring van de IND kunnen afkomstgerelateerde
persoonsgegevens staan vermeld.
Voorgaande verwerkingen in het kader van tolken vinden rechtmatig en behoorlijk
plaats op grond van de taken van de RvR in artikelen 2-11 Wbtv.
4.7.4 Nederlands register gerechtelijk deskundigen (NRGD)
Het College gerechtelijk deskundigen (hierna: het College, ook wel genoemd het
Nederlands register gerechtelijk deskundigen) is een publiekrechtelijke
rechtspersoon opgericht bij het Besluit register deskundige in strafzaken. Het
College waarborgt een constante kwaliteit van de inbreng van deskundigen in de
rechtsgang. Het College heeft onder meer tot taak het beslissen op een aanvraag
tot inschrijving of tot herinschrijving van gerechtelijk deskundigen in het Nederlands
register gerechtelijk deskundigen. Op grond van artikel 13 van het Besluit register
deskundige in strafzaken dient de aanvrager aan het College onder meer een
verklaring omtrent het gedrag over te leggen of een buitenlandse
integriteitsverklaring. Op de Nederlandse VOG staan de geboorteplaats en het
geboorteland vermeld. Het College slaat deze gegevens niet afzonderlijk op buiten
de VOG en vernietigt de VOG nadat de VOG is gecontroleerd. Deze verwerking vindt
aldus rechtmatig en behoorlijk plaats aangezien het plaatsvindt ter uitvoering van
voormeld artikel.
Tot eind 2021 vroeg het College om de geboorteplaats en nationaliteit in het
aanvraagformulier dat een gerechtelijk deskundige moet invullen voor zijn aanvraag
om registratie. Eind 2021 is dit aanvraagformulier gewijzigd. Deze gegevens zijn
namelijk niet of niet langer noodzakelijk gebleken voor de beoordeling van een
aanvraag om registratie. De verwerking diende oorspronkelijk om de voertaal in de
procedure te bepalen voor de buitenlandse deskundige. Deze verwerking is
inmiddels uitgefaseerd, omdat in de praktijk de voertaal Nederlands of Engels bleek
te zijn en het College waar nodig kijkt naar beheersing van de Engelse taal. De
verwerking heeft niet geleid tot een ongelijke behandeling van deskundigen.
Het College maakt geen gebruik van risicomodellen.
4.8 Reclasseringstaken
Deze paragraaf is gewijd aan reclasseringstaken, waaronder wordt verstaan het
bijdragen aan de veiligheid van de samenleving door het voorkomen van
criminaliteit en het terugdringen van recidive door risico’s zoveel mogelijk te
beheersen en de dader of verdachte te stimuleren zijn of haar gedrag te
veranderen. Onder deze paragraaf vallen de bevindingen van Reclassering
Nederland, Stichting Verslavingsreclassering GGZ en Stichting Leger des Heils
Jeugdbescherming & Reclassering. Deze drie organisaties zijn afzonderlijk benaderd
met het verzoek om medewerking tot uitvoering van de motie, maar hebben
besloten een gezamenlijke bijdrage te leveren. Dit omdat hun processen, voor zover
relevant voor deze motie, gelijk zijn.
Pagina 34 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

In de uitvoering van reclasseringstaken worden, naar gelang de casus,
geboorteplaats, geboorteland en nationaliteit verwerkt. Er kan daarnaast in
bepaalde gevallen sprake zijn van de verwerking van bijzondere persoonsgegevens.
De registratie van geboorteland en geboorteplaats heeft niet tot doel om
onderscheid te maken naar ras of etnische afkomst. Het is ook niet voorzienbaar dat
de registratie van deze gegevens tot het maken van onderscheid naar ras of
etnische afkomst zal leiden. Voor zover de verwerking van een of meer van deze
gegevens als bijzondere persoonsgegevens gekwalificeerd moeten worden, is de
uitzonderingsgrond van artikel 25 onder a UAVG van toepassing.
Er is één proces dat kwalificeert als risicomodel in de definitie van deze motie (zie
hieronder Risicomodel door middel van risicotaxatieinstrument VERA-2r).
Geconstateerd is dat in archiefdocumenten nog vermeldingen staan van de
geboorteplaats van de ouders van de betrokkene, terwijl dit niet noodzakelijk was.
Dit gegeven werd in een verouderd model van een vragenlijst uitgevraagd. Het
verouderde model is niet meer in gebruik; de geboorteplaats van de ouders wordt
thans niet meer uitgevraagd. Nog aanwezige ingevulde formulieren op basis van het
oude model zijn enkel als archiefstukken aanwezig en worden verwijderd daar waar
mogelijk.
De overige processen waarbij afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt,
vinden rechtmatig plaats. Deze processen zijn bovendien behoorlijk aangezien de
betrokkene op de hoogte is van de verwerking en deze niet leidt tot een ongelijke
behandeling. Hieronder wordt nog nader stilgestaan bij de rechtmatigheid en
behoorlijkheid van deze verschillende processen en de wettelijke grondslagen
daarvoor.
Identificatie en onderzoek en advies
In de basis worden in een reclasseringstraject allereerst cliëntgegevens vastgelegd
voor de identificering van de cliënt, waarna gestart wordt met het onderzoek dat
uitmondt in een reclasseringsadvies. Bij de identificatie worden het geboorteland, de
geboorteplaats en de nationaliteit vastgelegd. In het reclasseringsadvies worden
geboorteplaats en geboorteland verwerkt op het voorblad voor een betrouwbare
vaststelling van de identiteit van de persoon. In het rapport zelf wordt de levensloop
van de persoon beschreven. In die context kan er een van de afkomstgerelateerde
indicatoren verwerkt worden.
Voor het doel van identificatie vindt dit plaats op grond van artikel 6 lid 1 sub c
AVG: het voldoen aan een wettelijke plicht en artikel 6 lid 1 sub e: een goede
uitvoering van de publieke (wettelijke) taak in samenhang met artikel 8
Reclasseringsregeling 1995 en de Wet identiteitsvaststelling verdachten en
veroordeelden jo het Besluit identiteitsvaststelling verdachten en veroordeelden.
Voor het doel van het onderzoek en reclasseringsadvies vindt dit plaats op grond
van artikel 6 lid 1 sub c AVG: het voldoen aan een wettelijke plicht; en artikel 6 lid 1
sub e AVG: een goede uitvoering van de publieke (wettelijke) taak juncto artikel 8
lid 1 sub a Reclasseringsregeling 1995 in samenhang met diverse wetsartikelen
zoals artikel 147 wetboek van Strafvordering. Daarbij geldt dat in het adviesrapport
slechts gegevens over afkomst worden verwerkt indien dat voor een goede
uitvoering van het reclasseringstraject noodzakelijk is in aanvulling op de overige
gegevens over de reclasseringscliënt, waaronder strafrechtelijke persoonsgegevens.

Pagina 35 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Risicotaxatie-instrument RISC
Gedurende het hele reclasseringstraject wordt gewerkt conform het gestructureerd
professioneel oordeel. Hierbij gebruikt de reclassering de zogeheten RISC, een
risicotaxatie- en adviesinstrument. Dit is meer dan een instrument om de kans op
recidive in te schatten: het is een digitale werkomgeving waar meerdere
leefgebieden/onderwerpen worden doorlopen en waarmee de oordeelsvorming van
de reclasseringswerker gestructureerd wordt. Een onderdeel van deze omgeving zijn
door externen wetenschappelijk ontwikkelde en gevalideerde risicotaxatie
instrumenten. Afkomstgerelateerde persoonsgegevens zijn niet expliciet opgenomen
in gebruikte instrumenten. Zij kunnen incidenteel voorkomen in de beschrijving van
iemands levensloop in relatie tot het delict, maar zijn geen wegingsfactor in het
bepalen van het recidiverisico. Er is bij het gestructureerd professioneel oordeel
geen sprake van geautomatiseerde conclusies: de RISC begeleidt de
reclasseringswerker in het proces (brede onderzoek) dat leidt tot een risicoinschatting en ondersteunt bij de onderbouwing van adviezen aan de partners in de
strafrechtketen en het geven van invulling aan het reclasseringstoezicht. Dit proces
is dan ook geen risicomodel in de betekenis van de motie, omdat de
afkomstgerelateerde indicatoren geen wegingsfactor zijn bij de beoordeling van het
recidiverisico.
De verwerkingen voor risicotaxatie vinden plaats op grond van artikel 6 lid 1 sub c
AVG en artikel 6 lid 1 sub e AVG juncto artikel 8 Reclasseringsregeling 1995 in
samenhang met diverse wetsartikelen op het gebied van het strafrecht zoals artikel
147 Wetboek van Strafvordering, artikel 14c lid 6 Wetboek van Strafrecht, artikel
6:3:6 Wetboek van strafvordering en het Besluit tenuitvoerlegging strafrechtelijke
beslissingen. Ook in dit verband worden de afkomstgerelateerde persoonsgegevens
slechts verwerkt indien dat voor een goede uitvoering van het reclasseringstraject
noodzakelijk is in aanvulling op de overige gegevens over de reclasseringscliënt,
waaronder strafrechtelijke persoonsgegevens. Er is geen sprake van een structurele
verwerking van afkomstgerelateerde gegevens.
Risicomodel door middel van risicotaxatieinstrument VERA-2r
Bij cliënten waarbij het gaat om onder andere terrorisme, extremisme, radicalisering
of eerwraak wordt de VERA-2r gebruikt. Dit is eveneens een risicotaxatieinstrument. Bij toepassing van VERA-2r kan in een voorkomend geval wel een
afkomstgerelateerde indicator als wegingsfactor gebruikt worden. In het VERA-2r
model staan namelijk onder meer vragen over ideologie. Deze kunnen indirect raken
aan religieuze verplichtingen, glorificatie, morele superioriteit en (vijandigheid ten
opzichte van) nationale identiteit. De vragen genereren geen automatische score of
uitkomst en zijn bedoeld ter ondersteuning van het gestructureerd professioneel
oordeel puur gericht op het zo mogelijk tijdig herkennen van terrorisme,
extremisme, radicalisering. De onderdelen uit de Vera-2r die indirect kúnnen raken
aan afkomstgerelateerde indicatoren, zijn slechts een beperkt onderdeel van de
inschatting. Het instrument geeft de vanuit wetenschappelijk oogpunt belangrijke
onderwerpen op dit gebied aan, maar genereert zoals reeds gesteld geen score op
zichzelf. Het dient ter ondersteuning van de professional om belangrijke
risicosignalen te kunnen meenemen in de gehele beoordeling. Daarbij is het van
belang te vermelden dat deze observaties gedaan kunnen worden ongeacht de
afkomst van een persoon. Desalniettemin wordt dit strikt genomen als risicomodel
gekwalificeerd in de betekenis van de motie. De verwerking vindt echter rechtmatig
en behoorlijk plaats op grond van dezelfde wettelijke bepalingen als het RISCinstrument (zie hierboven). Ook in dit verband zij opgemerkt dat de
afkomstgerelateerde indicatoren slechts worden verwerkt indien dat voor een goede
uitvoering van het reclasseringstraject noodzakelijk is in aanvulling op de overige
gegevens over de reclasseringscliënt, waaronder strafrechtelijke persoonsgegevens.
Pagina 36 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.9 Informatiediensten
Deze paragraaf is gewijd aan de Justitiële Informatiedienst (ook wel bekend als
Justid). De Justitiële Informatiedienst heeft taken op het gebied van beheer van:
- justitiële gegevens, zoals opgenomen in de Justitiële Documentatie, conform
artikel 1, aanhef onder g van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (hierna
Wjsg);
- rapporten in Persoonsdossiers, zoals opgenomen in de documentatie
persoonsdossiers, conform artikel 1, aanhef onder h van de Wjsg;
- strafrechtelijke gegevens opgenomen in de Strafrechtketendatabank, conform
artikel 27b van het Wetboek van Strafvordering en de daarin van overeenkomstige
toepassing verklaarde artikelen van de Wjsg;
- gegevens uit de akten van de Dubbelen Burgerlijke Stand die onder de
werkingssfeer van de AVG vallen.
4.9.1 Justitiële Informatiedienst
De Justitiële Informatiedienst is beheerder van de strafrechtketendatabank (hierna:
de SKDB). In dit systeem worden de persoonsgegevens van verdachten en
veroordeelden opgeslagen onder een uniek strafrechtketennummer (hierna: SKN).
Het SKN wordt door de minister van Justitie en Veiligheid, na identiteitsvaststelling
aan verdachten en veroordelen toegekend. Onderdeel van de gegevens die in de
SKDB worden opgeslagen zijn afkomstgerelateerde indicatoren namelijk
geboorteplaats, geboorteland en nationaliteit. Instanties en functionarissen binnen
de strafrecht- en de vreemdelingenketen hebben op grond van de wet toegang tot
de persoonsgegevens in de SKDB, voor zover deze gegevens noodzakelijk zijn voor
een goede vervulling van hun taak. De Justitiële Informatiedienst draagt zorg voor
het beheer van de persoonsgegevens in de SKDB en voor de verlening van toegang
en autorisatie aan bevoegde instanties en functionarissen. De grondslag voor de
verwerking van de (persoons)gegevens in de SKDB is artikel 27b en art. 55c van het
Wetboek van Strafvordering, de daarin van toepassing verklaarde artikelen uit de
Wjsg, gelezen in samenhang met het Besluit identiteitsvaststelling verdachten en
veroordeelden, i.c. gaat het dan om strafrechtelijke gegevens. Gelet op het feit dat
deze verwerkingen plaatsvinden binnen voornoemde wettelijke kaders maakt de
verwerkingen rechtmatig en behoorlijk. Van risicomodellen maakt de Justitiële
Informatiedienst in dit proces geen gebruik.
Namens de minister verwerkt de Justitiële Informatiedienst justitiële gegevens in de
Justitiële Documentatie ten behoeve van de goede strafrechtspleging (art. 2, eerste
lid, Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens). De Justitiële Documentatie is een
gegevensverzameling opgenomen in het Justitieel Documentatie Systeem (JDS).
Daarnaast wordt in dat systeem namens de minister ook de Documentatie
Persoonsdossiers, zijnde een gestructureerd dossier waarin zijn opgenomen de aan
rechterlijke autoriteiten uitgebrachte rapporten over onderzoeken naar het gedrag
of de levensomstandigheden van een natuurlijk persoon in verband met tegen hem
aanhangige strafzaken, de tenuitvoerlegging van aan hem opgelegde straffen of
maatregelen of zijn reclassering geregistreerd. In JDS worden op basis van een
wettelijke grondslag aan een aantal partijen, bevoegde instanties en
functionarissen, inzicht gegevens in de bij de Justitiële Informatiedienst
geregistreerde justitiële gegevens en de rapporten uit het Persoonsdossier. Deze
grondslag ligt in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en het bijbehorende
Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens. Voor de vaststelling van de juiste
persoon, en daarmee een completer beeld voor de afnemer, worden daarbij zowel
de geboorteplaats als het geboorteland verstrekt, maar niet de nationaliteit. Van
risicomodellen maakt de Justitiële Informatiedienst in dit proces geen gebruik.
Pagina 37 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

De indicator nationaliteit wordt in JDS slechts gebruikt ter uitvoering van de
verplichtingen van Nederland die volgen uit het Kaderbesluit 2009/315/JBZ van de
Raad van 26 februari 2009 betreffende de organisatie en de inhoud van uitwisseling
van gegevens uit het strafregister tussen de lidstaten. Justitiële gegevens moeten
worden verstrekt aan de centrale autoriteit van de lidstaat van nationaliteit van de
veroordeelde. Deze verstrekking vindt aldus plaats in lijn met de wet (rechtmatig)
en tevens behoorlijk. Ook binnen dit proces is van een risicomodel geen sprake.
Tot slot verwerkt de Justitiële Informatiedienst geboorteplaats, geboorteland en
nationaliteit in het kader van de zogenaamde dubbele burgerlijke stand, zoals
opgenomen in het gelijknamig systeem (DBS), welke verwerking valt onder de
werking van de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Alle gemeenten in
Nederland zijn verplicht aan de Minister van Justitie en Veiligheid een afschrift (de
dubbele) van de burgerlijke stand aan te leveren, bestaande uit onder meer akten
van geboorten en overlijden en van huwelijken en echtscheidingen. De documenten
in de DBS worden uitsluitend verstrekt aan gemeenten. Het doel daarvan is
tweeledig namelijk, enerzijds als archief voor gemeenten om bij het zoekraken van
voornoemde documenten te beschikken over een afschrift, anderzijds om ter
voldoening aan de wettelijke bepaling (Archiefwet) blijvend te beschikken over een
nationaal inzicht in de aard en omvang van de bevolkingspopulatie van Nederland.
De Justitiële Informatiedienst voert deze taken uit op grond van artikel 30 Besluit
Burgerlijke Stand 1994 en artikel 18d Boek 1 Burgerlijk Wetboek. De verwerkingen
vinden plaats binnen de kaders van die wettelijke regelingen waardoor deze
rechtmatig en behoorlijk zijn. Risicomodellen worden binnen dit proces niet
gebruikt.
4.10 Screening
Taken op het gebied van screening worden in deze paragraaf behandeld. Dit heeft
betrekking op de bevindingen van Justis.
4.10.1 Justis
Justis is de screeningsautoriteit van JenV. Justis heeft diverse taken op het gebied
van screening en aanverwante taken zoals het behandelen van aanvragen om een
Verklaring Omtrent het Gedrag, het geven van een Bibob-advies, om een ontheffing
van de Wet wapens en munitie, om gratie en verzoeken om
geslachtsnaamswijziging. Daarbij verwerkt Justis soms de geboorteplaats, het
geboorteland en de nationaliteit, veelal ter identificatie van de betrokkene en om
opvraging van de benodigde informatie van binnenlandse en buitenlandse
informatieleveranciers mogelijk te maken. Justis maakt daarbij geen gebruik van
risicomodellen. De verwerkingen van geboorteplaats, geboorteland en nationaliteit
vindt rechtmatig en behoorlijk plaats. De rechtmatigheid vloeit voort uit de taken
die Justis uitvoert in het kader van de desbetreffende wet- en regelgeving (de
grondslag wordt aldus gevormd door artikel 6 lid 1 sub e AVG). Voorbeelden
daarvan zijn de artikelen 28 t/m 39 van de Wjsg, nader uitgewerkt in de
beleidsregels VOG-NP‐RP 2018 (voor het behandelen van aanvragen om een
Verklaring Omtrent het Gedrag) en de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen
door het openbaar bestuur (Wet Bibob) en het Besluit Bibob (in het kader van
advies aan bestuursorganen en rechtspersonen met een overheidstaak over de mate
van gevaar van misbruik van onder meer vergunningen, subsidies, aanbestedingen
en vastgoedtransacties).
Wat betreft de behoorlijkheid van het gebruik van deze indicatoren, geldt dat dit
alleen plaatsvindt ter identificatie en voor het opvragen van informatie bij
informatieleveranciers. Er wordt geen waarde gehecht aan de afkomst gerelateerde
indicatoren bij de beslissingen van Justis.
Pagina 38 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.11 Migratie
In deze paragraaf worden de verwerkingen van afkomstgerelateerde
persoonsgegevens in het kader van migratie beschreven. Naar hun aard zijn de
overheidstaken op het gebied van migratie verweven met de verwerking van
afkomstgerelateerde indicatoren.
4.11.1 Directoraat-Generaal Migratie (DGM)
DGM ondersteunt op het gebied van de ontwikkeling van en geeft uitvoering aan het
vreemdelingenbeleid op grond van de Vreemdelingenwet 2000 en het beleid op
grond van de Rijkswet op het Nederlanderschap. In dat kader is DGM op
verschillende manieren betrokken bij processen binnen de migratieketen.
DGM is verantwoordelijk voor ondersteuning en beheer voor (een deel van) de
softwaresystemen die in de migratieketen worden gebruikt.
Dit is allereerst de Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV), een systeem waarin de
bevoegde instanties in de vreemdelingenketen basisinformatie over vreemdelingen
kunnen plaatsen en raadplegen zodat deze bevoegde instanties over dezelfde juiste
informatie beschikken over bijvoorbeeld verblijfsstatus.
Daarnaast is DGM betrokken bij het beheer van het systeem Sigma die specifieke
taken van ketenpartners in de migratieketen en verplichtingen van Nederland op het
gebied van migratie ondersteunen. Het betreft o.a. de uitwisseling van gegevens
over familieleden van vreemdelingen. Dit gebeurt om beslissingen te ondersteunen
waarvoor het noodzakelijk is te weten of er familieleden zijn in Nederland, het land
van herkomst of het land van bestemming met wie contact kan worden opgenomen.
Verder maakt DGM gebruik van het VIS-loket. VIS staat voor
Visuminformatiesysteem dat voorziet in de uitwisseling van visuminformatie tussen
de lidstaten van de EU op het gebied van visa voor kort verblijf.
Ook is het DGM betrokken bij het zogenaamde Gemeenschappelijk Gebeurtenissen
en Incidenten Beeld. Dit is een samenwerking tussen ketenpartners in de
migratieketen waarbij gegevens over ingrijpende gebeurtenissen in het werkgebied
migratie gedeeld kunnen worden. Bij deze uitwisseling worden meestal gegevens
over nationaliteit verwerkt en gedeeld. Een voorbeeld van een incidentbeschrijving
kan er als volgt uitzien: sinds <datum> is een <leeftijd>-jarige <nationaliteit>
bewoner (V-nr. <00000000>) van locatie <plaatsnaam> azc in hongerstaking.
Daarbij worden alsdan enkele relevante feiten en omstandigheden rondom dat
incident beschreven, bijvoorbeeld dat de betrokkene ook heeft aangekondigd in
dorststaking te gaan. Dit betreft gebeurtenissen die direct te maken hebben met de
veiligheid van de vreemdeling en medewerkers alsmede openbare orde en
veiligheid. De beoordeling van rechtmatigheid en behoorlijkheid van deze
verwerking moet nog worden afgerond.
Verder is DGM verantwoordelijk voor de Terugmeldvoorziening, een toepassing die
gericht is op correctie van persoonsgegevens in de bronsystemen van de
verantwoordelijke ketenpartner, waarvan door een andere ketenpartner in het kader
van de uitvoering van zijn taken geconstateerd is dat deze persoonsgegevens
initieel foutief zijn geregistreerd.
Tot slot betreft dit het KMI+ systeem, dat is gericht op verkrijgen van betrouwbare,
actuele gegevens en kennis over de gezamenlijke beleidsuitvoering door de
ketenpartners in de migratieketen. Met deze gegevens wordt sturing (planning,
Pagina 39 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

controle en besluitvorming) op ketenmanagementniveau beter ondersteund. Deze
kennis is tevens nodig om vlot betrouwbare rapportages te kunnen maken voor
betrokken partijen.
De systemen Sigma, VIS, Terugmeldvoorziening en KMI+ bevatten zelf geen
opgeslagen persoonsgegevens, maar fungeren o.a. als makelaar om gegevens te
verplaatsen en zichtbaar te maken tussen systemen van de ketenpartners voor de
bovenstaande doeleinden. De verwerkingen van afkomstgerelateerde indicatoren
(afhankelijk van het systeem) kunnen dit zijn: nationaliteit, geboorteplaats,
geboorteland. De verwerkingen vinden plaats op grond van de wettelijke taken op
het gebied van migratie en zijn rechtmatig en behoorlijk. Voor zover het gaat om de
primaire beslissingsprocessen is dit terug te voeren op de verplichting van
vreemdelingen om de benodigde gegevens over hun achtergrond te verstrekken.
Wat betreft het VIS-loket moet Nederland de afkomstgerelateerde indicatoren
verwerken ter uitvoering van de Verordening (EG) nr. 767/2008 van het Europees
Parlement en de Raad van 9 juli 2008 betreffende het Visuminformatiesysteem
(VIS) en de uitwisseling tussen de lidstaten van gegevens op het gebied van visa
voor kort verblijf (artikel 9, vierde lid, van die verordening).
Van verwerking van ras en/of etniciteit in voormelde systemen is geen sprake.
Indien en voor zover de combinatie van persoonsgegevens leidt tot de conclusie dat
er wel sprake is van gegevens waaruit het ras of de etnische afkomst blijkt, dan is
hiervoor een wettelijke grondslag. Van risicomodellen is evenmin sprake in het
kader van deze systemen.
DGM beschrijft verder zijn rol in het kader van de zogenaamde Top-X aanpak
overlastgevers. Hierbij wordt het land van herkomst verwerkt indien dit een veilig
land is. De doelstelling van de Top X aanpak is het aanpakken van crimineel en/of
overlastgevend gedrag door asielzoekers door een geïntensiveerde, individuele
aanpak waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van bestaande maatregelen. In de
Top-X lijst staan de asielzoekers met de meeste registraties van verdenkingen van
overtredingen en misdrijven en/of overlastgevende asielzoekers. Ten aanzien van
een asielzoeker die op deze lijst staat, wordt er multidisciplinair (Politie, gemeente,
OM, migratieketen) gekeken naar maatregelen per individu om de overlast te
beperken of weg te nemen. Dat kan strafrechtelijk zijn, maar ook procedureel door
bijvoorbeeld uitzetting. Het veilig land van herkomst is in dit verband noodzakelijk
om te verwerken, omdat asielzoekers uit veilige landen over het algemeen een
kleinere kans hebben op een verblijfsvergunning asiel. De Top-X aanpak kan
daarmee rekening houden. Van een risicomodel is geen sprake, er wordt geen
risicoinschatting gemaakt op basis van afkomstgerelateerde indicatoren.
Tot slot is DGM verantwoordelijk voor het uitvoering geven aan de
rapportageverplichtingen die op Nederland rusten uit hoofde van Verordening (EU)
Nr. 516/2014 van het Europees Parlement en de Raad en Uitvoeringsverordening
(EU) Nr. 801/2014 van de Commissie van 24 juli 2014. Op grond van deze
wetgeving moet Nederland op geaggregeerd niveau gegevens over asielbeleid,
waaronder land van asiel en land van herkomst, verstrekken aan de Europese
Commissie. Dit gebeurt in het kader van de verantwoordingsplicht van Nederland
rondom Europese subsidies. DGM verkrijgt de daarvoor vereiste gegevens van de
IND. De verwerking is rechtmatig en behoorlijk, waarbij met name in aanmerking
wordt genomen dat de verstrekking aan de Europese Commissie geschiedt op een
geaggregeerd niveau waardoor herleidbaarheid naar individuen niet mogelijk is. Van
risicomodellen is geen sprake binnen dit proces.

Pagina 40 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.11.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
De IND is belast met de uitvoering van de vreemdelingenwetgeving en de Rijkswet
op het Nederlanderschap. Het is inherent aan deze taken, dat veel
afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt. De IND verwerkt, afhankelijk van
het type proces, nationaliteit, geboorteplaats, geboorteland en etniciteit en ras. Dit
gebeurt in het kader van een divers palet aan taken. Zo verwerkt de IND
afkomstgerelateerde indicatoren bij het registreren van verblijfsaanvragen, het
faciliteren van rechtsmiddelen (administratief beroep, beroep, hoger beroep en
voorlopige voorziening), onderzoek naar aanleiding van meldingen, het (in
samenwerking met ketenpartners) onderzoeken en tegengaan van fraude en
criminaliteit, training van andere instanties (bijvoorbeeld over
documentherkenning), het informeren van erkende referenten over de
verblijfsprocedure en voor het voldoen aan strafrechtelijke en bestuursrechtelijke
vorderingen om afgifte van persoonsgegevens van bevoegde autoriteiten. De
verwerkingen van afkomstgerelateerde indicatoren vinden plaats ter uitvoering van
een taak van algemeen belang (artikel 6 lid 1 sub e AVG, gelezen in samenhang met
artikel 107 en 107a Vreemdelingenwet 2000). In sommige gevallen, zoals bij
voormelde strafrechtelijke of bestuursrechtelijke vorderingen, berust de verwerking
op een wettelijke plicht. Voor zover nu bekend zijn de verwerkingen van
afkomstgerelateerde indicatoren beperkt tot wat noodzakelijk is voor de uitvoering
van de desbetreffende taak en waarvoor een wettelijke grondslag bestaat.
De IND beschrijft een specifiek risicomodel dat niet meer wordt gebruikt. Op dit
proces wordt in meer detail ingegaan.
De IND maakte gebruik van een risicomodel in het kader van de zogenaamde
erkende referenten. Een erkend referent is een organisatie die bij de IND een
verblijfsvergunning mag aanvragen voor bijvoorbeeld werknemers of studenten. De
IND beoordeelt aan de hand van het risicomodel of (beoogde) erkende referenten
aan de daarvoor geldende eisen voldoen dan wel of er sprake is van mogelijke
regelovertreding. Fraude met het salariscriterium was daarbij de voornaamste
overtreding waartegen de IND wilde optreden. In 2014 achtte de IND het daarnaast
wenselijk te registreren of bestuurders van referenten (die een bedrijf zijn) een nietwesterse achtergrond hebben. De niet-westerse achtergrond leidde de IND af uit het
Handelsregister van de Kamer van Koophandel. De IND verwachtte dat deze
indicator mogelijk in de toekomst gebruikt kon worden om een verhoogd risico op
regelovertreding in te schatten. In dat geval zou het mogelijk in de toekomst
onderdeel van een risicomodel kunnen vormen. Echter, deze indicator is nooit
daadwerkelijk gebruikt bij het algoritme onder het risicomodel. Het risicomodel werd
alleen gebruikt bij bedrijven en heeft geen gevolgen gehad voor beslissingen die het
individu zouden kunnen raken. Sinds mei 2021 wordt dit model niet meer gebruikt
en is deze ook niet meer te benaderen. De indicator is niet gedeeld met andere
organisaties.
4.11.3 Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA)
Het COA is een zelfstandig bestuursorgaan dat verantwoordelijk is voor de opvang
van asielzoekers. De taken van het COA zijn geregeld in de Wet Centraal Orgaan
opvang asielzoekers (wet COA) en de Regeling verstrekkingen asielzoekers en
andere categorieën vreemdelingen 2005 (Rva). Bij het bieden van opvang gebruikt
het COA verschillende afkomstgerelateerde indicatoren van vreemdelingen.
Afhankelijk van het concrete geval, betreft dit de geboorteplaats, geboorteland,
nationaliteit, etniciteit of ras. Het COA krijgt toegang tot deze gegevens via de IND
of van de vreemdeling zelf. Niet alle genoemde gegevens worden gebruikt om
beslissingen te nemen, maar zijn wel benodigd voor de dagelijkse uitvoering. Het
Pagina 41 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

COA gebruikt alleen de gegevens die zij voor het desbetreffende doeleinde nodig
heeft.
In de eerste plaats gebruikt het COA afkomstgerelateerde indicatoren voor het laten
instromen van vreemdelingen in de opvang. Naast gebruik voor identificatie van de
vreemdeling, houdt het COA bij de opvang onder meer rekening met de afkomst
van de vreemdeling. Zo acht het COA het, uit veiligheidsoverwegingen, bijvoorbeeld
in sommige gevallen niet mogelijk om vreemdelingen met bepaalde etniciteit
(waaronder religieuze groep) in dezelfde woonunit te plaatsen. Het COA heeft
immers een zorgplicht voor alle bewoners, hetgeen met zich meebrengt dat
dergelijke maatregelen genomen moeten worden. Ook gebruikt het COA
afkomstgerelateerde indicatoren voor statistische analyses (meestal op niveau van
meta data, bijvoorbeeld hoeveel Afghaanse vluchtelingen zitten in de opvang, zijn er
concentraties van bepaalde nationaliteiten, enz.) die nodig zijn voor sturing en
beleidsevaluatie.
Er zijn verschillende opvangmodaliteiten waarbij binnen de vreemdelingenketen
verschillende “sporen” worden gevolgd. Wanneer een asielzoeker bijvoorbeeld uit
een "veilige land" komt zal er in de meeste gevallen geen recht zijn op
verblijfsstatus. Het COA verzorgt voor deze asielzoekers een soberder vorm van
opvang. De ratio daarvoor de groeiende instroom vanuit betreffende landen van
asielzoekers die voor het overgrote deel op voorhand geen kans maken op een
verblijfsstatus. Middels een soberder opvang wordt getracht potentiële asielzoekers
in deze landen die geen kans maken, te ontmoedigen. Ook de versoberde opvang
dient te voldoen aan de eisen in richtlijn 2013/33/EU tot vaststelling van normen
voor de opvang van verzoekers om internationale bescherming. 32
Ten tweede gebruikt het COA afkomstgerelateerde indicatoren indien dit
noodzakelijk is voor het reageren op en voorkomen van incidenten in de opvang. Dit
kunnen bijvoorbeeld incidenten zijn waarbij afkomst een rol speelt, zoals gevallen
waar verdenking bestaat van eerwraak, geweld tegen LHBTI-ers en radicalisering.
Bij dergelijke situaties is het voor het COA noodzakelijk een zo volledig mogelijk
beeld van de achtergrond en/of herkomst van de betrokkene te krijgen.
Tot slot gebruikt het COA afkomstgerelateerde indicatoren bij de uitstroom van
vreemdelingen uit de opvang, met name in verband met de doorstroming naar een
gemeente. Wanneer de vreemdeling een verblijfstatus kreeg en doorstroomde naar
een gemeente, werden ras, etniciteit en religie verstrekt aan de gemeente.
Gemeenten hebben deze informatie nodig ten behoeve van het huisvestingsproces.
Verschillende statushouders kunnen dezelfde woning toegewezen krijgen. In dat
geval is het van belang kennis te hebben van en rekening te houden met de
herkomst van de statushouder. Recentelijk is er voor gekozen de gemeenten deze
informatie zelf op te laten vragen bij de vreemdelingen. Om deze wijziging mogelijk
te maken, waren aanpassingen nodig van het systeem waarmee het COA informatie
over de asielzoekers doorgeeft aan betreffende gemeenten. De laatste wijziging die
hiervoor nodig is, wordt in de juni release (2022) van dit systeem doorgevoerd,
waarna deze verstrekking niet meer plaats zal vinden.
Het COA gebruikt geen risicomodellen. De verwerkingen vinden rechtmatig en
behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid c van de AVG (voldoen aan een wettelijke
plicht). Het COA is op grond van de Wet COA en de Rva verplicht materiele en
immateriële opvang te bieden aan de vreemdeling.
Op dit moment loopt wel een project waarin de mogelijkheid wordt onderzocht om
m.b.v. toepassing van een algoritme de kans te vergroten dat een statushouder
wordt gekoppeld aan een gemeente waar deze snel werk kan vinden. Daarbij
zouden afkomstgerelateerde indicatoren, zoals geboorteplaats en nationaliteit, in
Pagina 42 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

combinatie met bijvoorbeeld werkervaring, een rol kunnen spelen. Voorbeeld: een
statushouder die in het land van herkomst in een haven heeft gewerkt komt
waarschijnlijk eerder aan het werk in Rotterdam dan in Maastricht. Van toepassing
van een dergelijk algoritme is op dit moment nog geen sprake, het project bevindt
zich nog in de onderzoeksfase en de uitkomst ervan is op dit moment nog ongewis.
Mocht dit project tot de ontwikkeling van een dergelijk algoritme leiden, is de
toepassing ervan niet nadelig voor de statushouder maar biedt enkel voordelen,
zowel voor de statushouder als voor de maatschappij.
De verstrekking van persoonsgegevens aan DT&V i.v.m. het terugkeerproces is
mede gebaseerd op artikel 107 van de Vreemdelingenwet 2000. De verwerking van
gegevens over ras en/of etniciteit vindt voorts plaats op grond van artikel 9 lid 2
sub g AVG, gelezen in samenhang met artikel 23 sub a UAVG: de verwerking is
noodzakelijk ter voldoening aan een volkenrechtelijke verplichting. De
volkenrechtelijke verplichting vloeit voort uit richtlijn 2013/33/EU tot vaststelling
van normen voor de opvang van verzoekers om internationale bescherming.
4.11.4 Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV)
De DTenV is belast met de uitvoering van vreemdelingenwetgeving ten aanzien van
vertrek en terugkeer van vreemdelingen die geen recht op verblijf in Nederland
hebben. Om deze taken uit te kunnen voeren, gebruikt de DTenV in veel processen
afkomstgerelateerde indicatoren. In veel gevallen is dit geboorteplaats,
geboorteland en nationaliteit. Het komt echter ook voor dat tevens ras en etniciteit
worden verwerkt. Welke indicatoren de DTenV precies verwerkt, hangt echter af van
het type proces en de noodzaak voor het desbetreffende proces.
De DTenV verwerkt afkomstgerelateerde indicatoren in het kader van onder meer:
administratieve registratie in vertrekdossiers, adviezen aan en overleg met
ketenpartners (in de vreemdelingenketen), het verkrijgen van reisdocumenten
(waaronder laissez-passers), taalanalyses, toetsingsmomenten zoals bij besluit- en
vertrekmoratoria en buitenschuldcriteria, het organiseren van vertrek en het regelen
van opvang in het land van herkomst.
De DTenV gebruikt geen risicomodellen en verwerkt afkomstgerelateerde
indicatoren rechtmatig en behoorlijk. De DTenV verwerkt deze gegevens immers ter
uitvoering van de wettelijke plicht om vertrek en terugkeer te regisseren (artikel
107 en 107a Vreemdelingenwet 2000). De behoorlijkheid van de verwerkingen blijkt
uit het gegeven dat de DTenV niet discrimineert op basis van de
afkomstgerelateerde indicatoren. De gegevens worden enkel gebruikt voor zover
noodzakelijk voor een zorgvuldige beoordeling of afhandeling.
In een drietal processen wordt evenwel de nationaliteit verwerkt, terwijl dit
(mogelijk) niet strikt noodzakelijk is gebleken voor (een onderdeel van) de
desbetreffende processtap, te weten:
Bij medische escorts wordt de nationaliteit van de vreemdeling gedeeld met
International Medical Care/Medex (organisaties die de medische escorteringen voor
de DTenV verzorgen). Bij de aanvraag voor een escort van de KMar wordt daarnaast
de nationaliteit gedeeld met de Kmar. Het is mogelijk niet in alle gevallen
noodzakelijk voor hun proces. Dit hangt af van de omstandigheden van het geval.
De DTenV doet daarom nader onderzoek naar de noodzakelijkheid van het delen
van nationaliteit in voormelde gevallen. Zo wordt het gesprek gevoerd met deze
(keten)partners t.a.v. hun visie betreffende de noodzakelijkheid en behoorlijkheid
van de verwerking van afkomstgerelateerde gegevens én een mogelijke nieuwe
werkwijze.
Pagina 43 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Bij vervoer wordt de nationaliteit van de vreemdeling gedeeld met de Dienst
Vervoer & Ondersteuning (DV&O) van Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), terwijl zij
dit volgens DTenV niet nodig hebben voor de uitvoering van hun taak. Na overleg
met DJI heeft de DTenV besloten hiermee te stoppen. De DTenV zal daarom de
nodige maatregelen nemen om het delen van de nationaliteit met DJI in dit proces
te staken (bijvoorbeeld door aanpassing van formulieren).
Bij de verwijderbaarheidscheck/presenteerbaarheidscheck wordt standaard
land van herkomst op een intern formulier van DTenV geplaatst. Dit is niet
noodzakelijk. Op het moment dat de DTenV een vreemdeling feitelijk wil laten
vertrekken uit Nederland, dan wel presenteren bij de autoriteiten van het
(vermoedelijke) land van herkomst, wordt gecontroleerd bij de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND) of er geen procedurele belemmeringen zijn. De IND
bepaalt op basis van bij of door hen gevoerde juridische procedures de
verwijderbaarheid en presenteerbaarheid van de vreemdeling. De DTenV acht de
herkomst in dit verband achteraf gezien niet relevant. Daarom heeft de DTenV
inmiddels gestopt met vermelding van het land van herkomst op het interne
formulier.
De bovenstaande drie processen betreffen geen verstrekking van
afkomstgerelateerde indicatoren aan gemeenten.
4.11.5 Internationale Organisatie voor Migratie (IOM)
De IOM is een bij verdrag opgerichte internationale organisatie. Het IOM heeft als
internationale organisatie verschillende taken en activiteiten. De bijdrage van het
IOM in het kader van de motie is echter toegespitst op alleen die taken waarvoor
het IOM van het ministerie van Justitie en Veiligheid subsidie ontvangt, namelijk het
uitvoering geven aan de zogenaamde REAN-regeling. REAN staat voor Return and
Emigration Assistance from the Netherlands bevat afspraken over ondersteuning
door de IOM bij vrijwillig vertrek van vreemdelingen. De IOM faciliteert bij dit proces
en verwerkt daarbij geboorteplaats, geboorteland en nationaliteit. Deze gegevens
zijn noodzakelijk om het vrijwillige vertrek feitelijk te organiseren, bijvoorbeeld voor
het regelen van tickets en reisdocumenten. IOM verkrijgt deze gegevens ofwel van
de betrokkene zelf, ofwel van andere instanties (zoals IND, DTenV of ambassades)
na toestemming van de betrokkene. De verwerkingen vinden rechtmatig en
behoorlijk plaats ter uitvoering van de REAN-regeling. Daarbij wordt opgemerkt dat
de betrokkene van te voren krijgt uitgelegd waarom de gegevens nodig zijn en de
gegevens ook uitsluitend voor bovenstaande doeleinden worden gebruikt. De IOM
maakt in dit proces geen gebruik van risicomodellen.
4.11.6 Nidos
Nidos is een zelfstandig bestuursorgaan dat als onafhankelijke (gezins)voogdijinstelling de (gezins-) voogdijtaak uitvoert voor alleenstaande minderjarige
vreemdelingen.
Bij een aantal processen gebruikt Nidos afkomstgerelateerde indicatoren. Dit is het
voor de volgende doeleinden: 1. de intake en de aanvraag van voogdij, 2. bij de
plaatsing in een woonsituatie, 3. bij het verzorgen van juridische begeleiding, 4. bij
het vinden van geschikte zorg, hulpverlening en een onderwijsplek en 5. bij
overdracht naar vervolghulp.
Nidos gebruikt bij proces 1 (intake en aanvraag voogdij) de geboorteplaats en
geboorteland. Bij proces 2 (plaatsing in woonsituatie) gebruikt Nidos de nationaliteit
en etniciteit. Bij de overige processen gebruikt Nidos alle afkomstgerelateerde
indicatoren waarop dit onderzoek ziet, te weten geboorteplaats, geboorteland,
nationaliteit, etniciteit en ras. Deze verwerkingen vinden plaats uit hoofde van de
Pagina 44 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

verplichtingen als voogd of gezinsvoogd om de desbetreffende minderjarigen te
plaatsen, zich te laten ontwikkelen en te helpen voldoen aan de Nederlandse
regelgeving.
De verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats uit hoofde van een
wettelijke plicht die voortvloeit uit artikelen 1:241, 1:256 en 1:302 lid 1 en 2 van
het Burgerlijk Wetboek alsook de Vreemdelingenwet (voor het begeleiden bij een
asielaanvraag of om het indienen van de asielaanvraag als voogd). Voor de
uitvoering van voormelde taken van Nidos is het noodzakelijk de
afkomstgerelateerde indicatoren te verwerken. Voor zover Nidos gegevens over ras
en etniciteit verwerkt, gebeurt dit op basis van de uitzonderingsbepaling in artikel 9
lid 2 sub b van de AVG. In noodsituaties, voornamelijk bij jonge kinderen, is soms
ook nog artikel 9 lid 2 sub c van de AVG van toepassing.
Nidos maakt geen gebruik van risicomodellen.
4.11.7 Adviescommissie voor vreemdelingenzaken (ACVZ)
De Adviescommissie voor vreemdelingenzaken is een onafhankelijk adviescollege
dat is ingesteld op grond van de Kaderwet adviescolleges en adviseert regering en
parlement over migratiebeleid en vreemdelingenrecht. De ACVZ geeft aan geen
afkomstgerelateerde indicatoren te verwerken.
4.12 Rechtsbescherming en hulpverlening/advies aan burgers
Deze paragraaf heeft een brede opzet. De organisaties wiens bijdrage hierin wordt
weergegeven, hebben taken die zien op vormen van (rechtsbescherming) en
hulpverlening of advies aan burgers. Dit vindt plaats op een breed pallet aan
beleidsterreinen.
4.12.1 Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen (DGSenB)
Het Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen heeft taken op gebied van
tenuitvoerlegging van sancties, het voorkomen van slachtofferschap en daderschap
en advies over beleidsvraagstukken vanuit juridisch, informatiekundig en financieel
perspectief.
Wat betreft de processen waarbij afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt,
heeft DGSenB taken op het gebied van interlandelijke adoptie, internationale
kinderontvoering en internationale kinderbescherming. Deze taken worden
uitgevoerd door de Centrale autoriteit Internationale Kinderaangelegenheden.
De geboorteplaats en nationaliteit worden verwerkt voor het beoordelen van de
aanvraag van aspirant adoptieouders, voor het beoordelen van adoptievoorstellen
alsook voor incidentele evaluaties van misgelopen adopties. De verwerkingen vinden
rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1 sub e AVG, gelezen in
samenhang met artikelen 15, 16, 17, 20 en 21 Haags adoptieverdrag, Hoofdstuk 2,
3 en 5 Wobka (Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie) en artikel 21
Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. Hoewel ras en/of etniciteit
niet rechtstreeks wordt verwerkt, geeft DGSenB aan dat in sommige gevallen deze
indicatoren wel uit de nationaliteit en geboorteplaats kunnen blijken. Dit is echter
toegestaan op grond van artikel 9 lid 2 sub g gelezen in samenhang met artikelen
15, 16, 17, 20 en 21 Haags adoptieverdrag, Hoofdstuk 2, 3, 5 en 17c Wobka (Wet
opneming buitenlandse kinderen ter adoptie), artikel 21 Internationaal Verdrag voor
de Rechten van het Kind. DGSenB maakt in dit proces geen gebruik van
risicomodellen en de afkomstgerelateerde indicatoren worden niet gebruikt om
onderscheid te maken, waardoor ongelijke behandeling is uitgesloten. De gegevens
zijn informatief om de procedure passend te kunnen uitvoeren.
Pagina 45 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

Met betrekking tot internationale kinderontvoering verwerkt DGSenB de
geboorteplaats en nationaliteit van het kind en de ouders voor de identificatie van
de ouders en lokalisatie van het kind in het buitenland of in Nederland. Daarnaast
zijn deze gegevens noodzakelijk voor de marginale toets die de Centrale autoriteit
doet aan de voorwaarden van het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980 (HKOV).
DGSenB moet op grond van het HKOV marginaal kunnen vaststellen wat de gewone
verblijfplaats was van het kind voor overbrenging naar een ander land en hoe het
gezag geregeld was over het kind op het moment van overbrenging (de regels
waaruit blijkt wie het gezag heeft, zijn mede afhankelijk van de nationaliteit van de
ouder). De verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6
lid 1 sub e AVG, gelezen in samenhang met het Haags Kinderontvoeringsverdrag
1980, de Verordening Brussel II bis (per 1 augustus 2022 de Verordening Brussel II
ter), de Uitvoeringswet internationale kinderontvoering. In lijn met het voorgaande
is er een uitzonderingsgrond voor zover uit deze gegevens in sommige gevallen
tevens ras en etniciteit kan worden afgeleid, namelijk artikel 9 lid 2 sub g AVG
gelezen in samenhang met het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980, de
Verordening Brussel II bis (per 1 augustus 2022 de Verordening Brussel II ter), de
Uitvoeringswet internationale kinderontvoering. Van een risicomodel is geen sprake.
Tot slot verwerkt DGSenB ook in het kader van internationale kinderbescherming de
geboorteplaats en nationaliteit van de ouders en het kind. Dit vindt plaats ten
behoeve van de beoordeling en behandeling van het verzoek (de zorgmelding, het
informatieverzoek of een verzoek tot plaatsing van een kind in het buitenland). Deze
gegevens zijn noodzakelijk voor de identificatie en lokalisatie van ouders en kind en
ter beoordeling van de juridische toepasselijkheid van het Haags
Kinderbeschermingsverdrag 1996 (HKBV) en/of de Verordening Brussel II bis (BII
bis). De verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid
1 sub e AVG en artikel 9 lid 2 sub g AVG, gelezen in samenhang met het Haags
Kinderbeschermingsverdrag 1996, Verordening Brussel II bis, Uitvoeringswet
Internationale Kinderbescherming. Van een risicomodel wordt hierbij geen
gebruikgemaakt.
4.12.2 College voor de rechten van de Mens
Het College voor de rechten van de mens is ingesteld bij de Wet College voor de
rechten van de mens (Wet CRM). Het College heeft onder meer tot taak het doen
van onderzoek naar de bescherming van de rechten van de mens, waaronder het
onderzoeken of een onderscheid is of wordt gemaakt en het geven van een oordeel
daarover. Hieruit vloeien een tweetal organisatieprocessen voort, waarbij de
verwerking van afkomstgerelateerde indicatoren aan de orde kan zijn. 1:
Verwerking van een discriminatie melding (d.i. de anonieme registratie (van de
inhoud) van de melding in een beveiligd systeem ten behoeve van statistisch
onderzoek naar discriminatie) 2: Verwerking van persoonsgegevens ten behoeve
van de behandeling van een discriminatieklacht met verzoek om een oordeel door
het College. Beide processen zijn vastgelegd in het register van verwerkingen van
het College. Afhankelijk van de inhoud van de melding en/of klacht kan het College
afkomstgerelateerde indicatoren over nationaliteit, ras en/of etniciteit verwerken.
Deze verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikelen 6
lid 1 sub c (Wettelijke verplichting) en e (Algemeen belang) AVG en Hoofdstuk 2
Wet CRM. Het College gebruikt de afkomstgerelateerde indicatoren voor statistische
doeleinden (meldingen) en voor beoordeling van klachten (die immers over
discriminatie op basis van afkomst kunnen gaan). Van risicomodellen maakt het
College geen gebruik.

Pagina 46 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.12.3 Expertisebureau online kindermisbruik (EOKM)
Het Expertisebureau Online Kindermisbruik (EOKM) is een onafhankelijke stichting
die zich inzet voor de veiligheid van alle minderjarigen. Het EOKM beheert biedt
daartoe een anonieme hulplijn aan. Eventuele door de melder vrijwillig gegeven
persoonsgegevens verwijdert het EOKM zo snel mogelijk en bewaart alleen
geaggregeerde data die geen persoonsgegevens bevat, en daarom ook geen
afkomstgerelateerde indicatoren. Gelet daarop geeft het EOKM dan ook aan geen
afkomstgerelateerde indicatoren te gebruiken.
4.12.4 Centrum internationale kinderontvoering
Het Centrum Internationale Kinderontvoering is het juridische expertisecentrum op
het gebied van (het voorkomen van) internationale kinderontvoering. Het Centrum
geeft gratis advies, begeleiding en informatie aan ouders, verzorgers en
professionals. Contact over advisering kan gaan via telefoon, e-mail, post en via het
online contactformulier. Het Centrum kan ten behoeve van juridische advisering,
gegevens verwerken over geboorteland, etniciteit en nationaliteit. Dit zijn gegevens
die de vrager van het advies aan het Centrum verstrekt. De gegevens verwerkt het
Centrum rechtmatig en behoorlijk op basis van toestemming en op basis van een
gerechtvaardigd belang. Deze indicatoren kunnen bijvoorbeeld bepalen welk recht
van toepassing is op de persoon. Er wordt uitleg gegeven hoe indicatoren van
invloed kunnen zijn op de juridische advisering. Daarnaast is verwerking transparant
en staat het cliënten vrij een kopie van hun dossier op te vragen. De verwerking van
indicatoren heeft geen invloed op behandeling van cliënten, alle ouders, familieleden
en professionals die contact opnemen, worden onafhankelijk geadviseerd voor zover
dit binnen het werkveld past van het Centrum. Het Centrum maakt geen gebruik
van risicomodellen.
4.12.5 Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha)
Het Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel (CoMensha) zet zich in voor de
belangen en rechten van slachtoffers van mensenhandel. In twee processen
verwerkt CoMensha afkomstgerelateerde indicatoren in het kader van deze taak, te
weten de registratietaak en de zorgcoördinatie en opvang van slachtoffers. In
opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid verzamelt CoMensha gegevens
van personen die (mogelijk) slachtoffer zijn van mensenhandel. Dit wordt gedaan
om een beeld te krijgen van het aantal mogelijke slachtoffers van mensenhandel,
alsook om mogelijke slachtoffers van mensenhandel te helpen als het gaat om het
regelen van opvang en hulpverlening. De primaire grondslag om deze
persoonsgegevens te verwerken door CoMensha ten behoeve van de registratietaak
is gelegen in de vervulling van een wettelijke plicht (art. 6 lid 1c AVG). Deze
‘wettelijke plicht’ vloeit voort uit de eis van overweging 27 Europese Richtlijn
voorkoming en bestrijding van mensenhandel. Daarin is verwoord dat een lidstaat
verplicht is om te voorzien in een nationaal controlesysteem met een minimale
structuur voor het vervullen van een aantal omschreven taken, dat ten doel heeft
tendensen op het gebied van mensenhandel te monitoren, statistieken te
verzamelen, de resultaten van maatregelen ter bestrijding van mensenhandel te
meten, en regelmatig te rapporteren. Bij de implementatie van de EUMensenhandelrichtlijn in 2012 in Nederland is door de overheid bepaald dat een
centrale coördinerende rol bij de registratie, opvang en informatievoorziening in
Nederland wordt vervuld door CoMensha, mede ten behoeve van de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Verdere uitwerking
is thans te vinden in de Paragraaf B8/3 van de Vreemdelingencirculaire Modern
Migratiebeleid (Vc Modern Migratiebeleid) en in het Besluit politiegegevens.
Rapporteren gebeurt dan aan de Nationaal Rapporteur in het kader van diens taken
op grond van de Wet nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen
kinderen. Het wettelijk kader voor de verstrekking van politiegegevens (inclusief de
Pagina 47 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

BOD-en) is te vinden in artikel 4:2 Besluit politiegegevens (Bpg) gelezen in
samenhang met artikelen 8 en 13, eerste lid (artikel 18, eerste lid) van de Wet
politiegegevens. De verwerking vindt aldus rechtmatig en behoorlijk plaats. Daarbij
zij nog opgemerkt dat de registratietaak en zorgcoördinatietaak van Comensha
publiek bekend is via de privacyverklaring en de verwerking niet leidt tot ongelijke
behandeling van personen. CoMensha gebruik geen risicomodellen.
4.12.6 Raad voor de Kinderbescherming (RvdK)
De Raad voor de Kinderbescherming is een uitvoeringsorganisatie van JenV met
taken op het gebied van bescherming, gezag & omgang, adoptiegerelateerde
activiteiten, schoolverzuim, strafonderzoeken en de coördinatie van taakstraffen aan
minderjarigen. De taken en bevoegdheden van de RvdK zijn neergelegd in art.
1:238 e.v. BW, Boek 1 BW, het Wetboek van Rechtsvordering, de Jeugdwet, de Wet
opneming buitenlandse kinderen ter adoptie, het Wetboek van Strafrecht, het
Wetboek van Strafvordering en andere wetten. In het kader van deze taken
verwerkt de RvdK de nationaliteit, geboorteplaats en geboorteland van betrokkenen.
Deze informatie wordt gebruikt ter identificatie van de juiste persoon. De
identificatie wordt gebruikt in communicatie met ketenpartners ter identificatie van
de juiste persoon. De nationaliteit is bovendien van belang voor zicht op hoe de
gezinssituatie is geregeld, welk recht van toepassing is op een bepaalde procedure
en welke maatregel van kinderbescherming de RvdK moet verzoeken. De
verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1
onder e van de AVG, gelezen in samenhang met de specifieke wetgeving die op het
desbetreffende geval van toepassing is. Het is voor de RvdK van belang bij de
identificatie van een persoon gebruik te maken van persoonsgegevens die niet aan
verandering onderhevig zijn om zeker te zijn dat gegevens aan de juiste persoon
worden toegekend.
4.12.7 Schadefonds geweldsmisdrijven (SGM)
Het Schadefonds is een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) dat verantwoordelijk is
voor het op aanvraag doen van uitkeringen aan slachtoffers van geweldsmisdrijven
op grond van de Wet schadefonds geweldsmisdrijven. Een aanvraag bevat meestal
een proces-verbaal ter onderbouwing van het misdrijf. In theorie kan dit ook
informatie over ras of nationaliteit bevatten. Hier heeft het Schadefonds zelf geen
invloed op en deze indicatoren spelen geen rol bij de beslissing van het
Schadefonds. De verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van
artikel 6 lid 1 sub e AVG (taak van algemeen belang). Wanneer het Schadefonds
daarvoor een proces-verbaal verwerkt dat ook gegevens over ras of etnische
afkomst bevat, dan valt dit onder de uitzondering van art. 23 sub c Uitvoeringswet
(noodzakelijk in aanvulling op de verwerking van strafrechtelijke gegevens). Het
Schadefonds kan alsdan immers dat proces-verbaal niet verwerken zonder alle
gegevens die het document bevat. Het Schadefonds maakt geen gebruik van
risicomodellen.
4.12.8 Slachtofferhulp Nederland
Slachtofferhulp Nederland is de bij wet aangewezen organisatie voor de opvang en
ondersteuning van slachtoffers van vermoedelijke strafbare feiten (en hun
nabestaanden), bestaande uit juridische, kortdurende emotionele en praktische
ondersteuning, doorverwijzing naar niet in het bijzonder voor slachtoffers bedoelde
hulpverleningsinstellingen en voor activiteiten ter verbetering van de positie van het
slachtoffer. Voorts ondersteunt Slachtofferhulp Nederland slachtoffers van
calamiteiten en nabestaanden bij suïcide en vermissing.
Voor de uitvoering van haar taken verkrijgt Slachtofferhulp Nederland van het OM
en de politie gegevens over het slachtoffer, nadat deze heeft aangegeven daar geen
bezwaar tegen te hebben. Onder de verwerkte gegevens vallen ook
Pagina 48 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

afkomstgerelateerde indicatoren, te weten nationaliteit, geboorteplaats en ook de
spreektaal. Voor Slachtofferhulp Nederland is de verwerking noodzakelijk voor de
vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de
uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is
opgedragen (art. 6 lid 1 sub e AVG). Deze taken zijn uiteengezet in artikelen 6 en 7
Wet Justitiële en Strafvorderlijke Gegevens, artikel 6 van de Wet Justitie-subsidies,
artikel 1 van de Regeling Aanwijzing Slachtofferhulp en artikel 3 van het Besluit
slachtoffers van strafbare feiten. De verwerking vindt aldus rechtmatig en behoorlijk
plaats.
4.12.9 Landelijk bureau inning onderhoudsbijdragen (LBIO)
Het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) is een zelfstandig
bestuursorgaan en voert incasso-taken uit op het gebied van alimentatie indien er
een achterstand in betaling is. Alimentatiegerechtigden kunnen het LBIO
inschakelen om openstaande alimentatie te incasseren. Het kan voorkomen dat
incassomaatregelen onvoldoende opleveren. In dat geval kan het LBIO
paspoortsignalering toepassen. Daarbij vraagt het LBIO uit de Basisregistratie
Personen de nationaliteit van de betrokkene op alsook het gegeven wanneer een
paspoort verloopt. Paspoortsignalering wordt alleen gebruikt indien overige
incassomaatregelen onvoldoende opleveren. Het opvragen van de nationaliteit is in
het geval van paspoortsignalering noodzakelijk om voortvarend te kunnen
incasseren. De verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van de
taken uiteengezet in artikel 1:408 BW en artikel 23 Wet Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen, waarin is geregeld dat het LBIO desgevraagd de nodige
informatie uit de Basisregistratie Personen krijgt. Het LBIO maakt geen gebruik van
risicomodellen.
4.12.10 Meld Misdaad Anoniem
Meld Misdaad Anoniem (M.) is een onafhankelijk meldpunt waar anoniem informatie
kan worden gegeven over criminaliteit en misdaad. De melder verstrekt gegevens
over mogelijke verdachten van strafbare feiten, teneinde een zo compleet mogelijk
beeld / zoveel mogelijke concrete gegevens over de verdachte(n) te verkrijgen. M.
verstrekt meldingen aan organisaties die een wettelijke taakstelling en bevoegdheid
hebben inzake de publieke veiligheid en waarmee zij een
samenwerkingsovereenkomst heeft afgesloten (hierna: de derden). Onder de
gegevens die in dit verband verwerkt worden kunnen onder meer vallen de
geboorteplaats, geboorteland, nationaliteit, etniciteit en ras van de mogelijke
verdachte(n).
De gegevensbescherming van M. is gegrond op artikel 6, eerste lid, onder f,
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Voor de verwerking van
bijzondere en strafrechtelijke persoonsgegevens zijn tevens de artikelen 23 en 33
Uitvoeringswet Algemene Verordening Gegevensbescherming (UAVG) van belang
(zie ook hieronder). De verwerking van (strafrechtelijke) persoonsgegevens is
noodzakelijk voor de behartiging van het eigen gerechtvaardigde belang van M.
ter bestrijding van criminaliteit en misdaad, alsmede dat van de derden aan wie M.
gegevens verstrekt. Hierbij wegen genoemde belangen – mede gezien de
(contractueel vastgelegde) waarborgen van M. en de derden – zwaarder dan het
recht op de persoonlijke levenssfeer van betrokkene(n). Dit is ook als zodanig
bevestigd door de (rechtsvoorganger van de) Autoriteit Persoonsgegevens (AP).
De derden beschikken over een eigen verwerkingsgrondslag, (veelal) gebaseerd op
artikel 6, eerste lid, onder d, AVG of de Wet Politiegegevens (WPG). De
verwerkingen vinden rechtmatig en behoorlijk plaats. M. verwerkt slechts
persoonsgegevens in een melding, voor zover noodzakelijk voor het genoemde
Pagina 49 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

verwerkingsdoel van M. en de taakstelling en bevoegdheid van de derden. Zo kan
de geboorteplaats van belang zijn bij de opsporing van de genoemde verdachte,
omdat andere persoonsgegevens onbekend zijn. Bijvoorbeeld: Onbekend is waar
persoon X momenteel woont, hij/zij is geboren te X.
M. maakt geen gebruik van risicomodellen.
De betrokkene (mogelijke verdachte) is weliswaar niet op de hoogte dat M.
zijn/haar persoonsgegevens verwerkt, maar hier bestaat – mede gelet op de
(verwerkings)doelstelling en (de duur van de) verwerking – een gerechtvaardigde
uitzondering voor.
4.12.11 Fraudehelpdesk
De Fraudehelpdesk, opgericht in 2011, maakt met zijn activiteiten en
dienstverlening deel uit van Stichting Aanpak Financieel-Economische Criminaliteit in
Nederland (SafeCin). De Fraudehelpdesk biedt fraudeslachtoffers een helpende hand
door hen te adviseren en naar de juiste instantie te verwijzen. De Fraudehelpdesk
geeft aan geen afkomstgerelateerde indicatoren te verwerken.
4.12.12 Perspectief herstelbemiddeling
Perspectief Herstelbemiddeling is een stichting zonder winstoogmerk. Perspectief
Herstelbemiddeling begeleidt contact tussen direct betrokkenen na een ingrijpende
gebeurtenis. Dit kan een misdrijf, een (verkeers-)ongeval of bijvoorbeeld een
medisch incident zijn. Perspectief verwerkt geen andere afkomstgerelateerde
indicatoren dan die welke verplicht zijn bij indiensttreding van een nieuwe
medewerker.
4.12.13 Stichting Fiom
Stichting Fiom is gespecialiseerd in ongewenste zwangerschap en
afstammingsvragen. Bij de uitvoering van haar activiteiten verwerkt Fiom. Bij de
uitvoering van haar activiteiten verwerkt Fiom afkomstgerelateerde indicatoren.
Fiom geeft desgevraagd voorlichting aan aspirant-adoptieouders. Dit op basis van
een wettelijke taak op grond van de Wet opneming buitenlandse kinderen ter
adoptie en op aanvraag van deze aspirant-ouders. In dit verband verwerkt Fiom de
geboorteplaats, het geboorteland en de nationaliteit van het adoptiekind. Deze
verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats op grond van de overeenkomst die
Fiom sluit met de aspirant-adoptieouders (artikel 6 lid 1 sub b van de AVG) en op
basis van de wettelijke taken van Fiom op grond van de Wobka. Voor sommige
verwerkingen, die verband houden met activiteiten die buiten de overeenkomst
vallen, vraagt Fiom toestemming van de betrokkenen. Dit is bijvoorbeeld het geval
bij deelname aan intervisie.
Daarnaast biedt Fiom ondersteuning aan adoptieouders bij het zorgproces en bij
internationale zoekacties die adoptiegerelateerd zijn, waarbij geholpen wordt bij het
achterhalen van afstammingsgegevens. Bij deze verwerkingen kunnen
afkomstgerelateerde indicatoren worden verwerkt als deze noodzakelijk zijn voor de
zoektocht naar de biologische ouders. Deze verwerkingen vinden rechtmatig en
behoorlijk plaats op grond van artikel 6 lid 1 sub b van de AVG (overeenkomst).
Stichting Fiom maakt geen gebruik van risicomodellen.
4.13 Onderzoek/Advies/diensten aan overheden/rechtspraak
Deze paragraaf betreft organisaties die tot taak hebben de overheid of de
rechtspraak te ondersteunen door middel van onderzoek, advies en overige
vergelijkbare diensten.
Pagina 50 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.13.1 Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
Het WODC is het kennisinstituut voor het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het
WODC verricht zelf onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek of laat dit door
externe partijen doen. Met feiten en kennis draagt het WODC zo bij aan het beleid
van het ministerie. Bij drie vormen van wetenschappelijk onderzoek verwerkt het
WODC de afkomstgerelateerde indicatoren. Bij geen van deze worden risicomodellen
toegepast.
Dit vindt plaats bij:
1. wetenschappelijk onderzoek op het terrein van asiel en migratie;
2. wetenschappelijk onderzoek op het terrein van criminaliteit, sancties en recidive;
en
3. wetenschappelijk onderzoek op het terrein van rechtshandhaving.
De afkomstgerelateerde indicatoren binnen deze processen verwerkt het WODC voor
het verkrijgen van wetenschappelijke inzichten over de materie in kwestie.
Voorafgaand aan analyse worden gegevens gepseudonimiseerd of geanonimiseerd
en rapportage van de resultaten is niet herleidbaar tot specifieke personen. De
afkomstgerelateerde indicatoren zijn veelal afkomstig van reeds bestaande bronnen,
die het WODC ontvangt via (afhankelijk van het onderwerp) andere organisaties,
zoals het COA, de IND, het Justitieel Documentatiesysteem, of uit bijvoorbeeld
politiedossiers. Ook wordt gebruik gemaakt van gegevens van het CBS. Voor
onderzoek op basis van reeds bestaande bronnen is de verwerking gebaseerd op
AVG art. 5 lid 1 sub b juncto artikel 89 lid 1 AVG: dit is een verdere verwerking voor
wetenschappelijk onderzoek dat niet als onverenigbaar wordt beschouwd met de
oorspronkelijke doeleinden. Ook komt het voor dat de gegevens rechtstreeks van de
betrokkene worden verkregen. In dat geval is de verwerking gebaseerd op AVG art.
6 lid 1 sub e, de vervulling van een taak van algemeen belang.
Waar ras en/of etniciteit onderdeel is van de verwerkte gegevens, vindt dit plaats op
basis van een geldige uitzonderingsgrond, namelijk artikel art. 9 lid 2 sub j AVG (de
verwerking is noodzakelijk met het oog op wetenschappelijk onderzoek) juncto
artikel 24 Uitvoeringswet AVG. De verwerkingen vinden aldus rechtmatig plaats. De
behoorlijkheid is eveneens gewaarborgd aangezien betrokkenen in algemene zin
worden geïnformeerd de verwerking van de persoonsgegevens. Aangezien reeds
bestaande gegevens worden hergebruikt, geldt voor wetenschappelijk onderzoek
bovendien een uitzondering op het persoonlijk informeren van betrokkenen en
gebeurt dit in algemene zin via de privacyverklaring van het WODC. Daarnaast leidt
de verwerking niet tot ongelijke behandeling van personen, aangezien voorafgaand
aan analyse gegevens worden gepseudonimiseerd of geanonimiseerd. In de
rapportage van de resultaten worden de gegevens op geanonimiseerd niveau
verwerkt, waardoor herleiding tot specifieke personen niet mogelijk is.
4.13.2 Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming,
De organisatie meldt geen verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren,
dan wel uitsluitend de wettelijk verplichte verwerkingen uit te voeren bij
indiensttreding van nieuwe medewerkers.
4.13.3 Expertisecentrum forensische psychiatrie,
De organisatie meldt geen verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren,
dan wel uitsluitend de wettelijk verplichte verwerkingen uit te voeren bij
indiensttreding van nieuwe medewerkers.

Pagina 51 van 52

Inventarisatie en beoordeling van het gebruik door het ministerie van Justitie en Veiligheid van afkomstgerelateerde
indicatoren in het bijzonder in risicomodellen. | 30 juni 2022

4.13.4 Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen
De Nationaal Rapporteur heeft op grond van de Wet Nationaal rapporteur
mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen, de taak om onderzoek te doen
naar de aard en omvang van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen in
Nederland. Om dit (wetenschappelijk) onderzoek te doen ontvangt de Nationaal
rapporteur gegevens van verschillende partijen. In die gegevens kunnen
documenten staan met informatie over nationaliteit en geboorteland van
betrokkenen. Daartoe worden dataverzoeken gedaan, die bij Privacy Impact
Assessments (PIA’s) zijn voorzien. De Nationaal rapporteur gebruikt deze gegevens
om wetenschappelijk onderzoek te kunnen doen om de Nederlandse regering te
kunnen adviseren over voorkoming en bestrijding van mensenhandel en seksueel
geweld tegen kinderen. De Nationaal rapporteur gebruikt geen risicomodellen. De
verwerking vindt rechtmatig en behoorlijk plaats omdat de verwerkingen
noodzakelijk zijn ter uitvoering van de wettelijke taak van de Nationaal rapporteur.
4.13.5 Stichting Recht en Overheid
De Stichting Recht en Overheid is de organisatie waaronder de Academie voor
Overheidsjuristen en de Academie voor Wetgeving vallen. De stichting verzorgt
onder deze academies opleidingen en cursussen en vormt het opleidingsinstituut
voor juridische functies van de Rijksoverheid. De stichting meldt dat zij tot 2022 de
indicator ‘geboorteland’ gebruikte als optionele vraag tijdens de selectieprocedure
voor het traineeprogramma. Als deze optionele vraag werd beantwoord, deed de
stichting daar niets mee (van een risicomodel is hierbij geen sprake). Dat betekent
wel dat er geen concreet doeleinde was voor de verwerking van deze indicator. De
stichting heeft dan ook met ingang van 2022 deze optionele vraag geschrapt. De
reeds verzamelde antwoorden zijn inmiddels gewist (dit gebeurt standaard direct na
afronding van iedere selectieprocedure).
4.13.6 Stichting Advisering bestuursrechtspraak voor Milieu en Ruimtelijke Ordening
De organisatie meldt geen verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren,
dan wel uitsluitend de wettelijk verplichte verwerkingen uit te voeren bij
indiensttreding van nieuwe medewerkers.
4.13.7 Programmadirectoraat-generaal Samenleving en Covid-19
De organisatie meldt geen verwerkingen van de afkomstgerelateerde indicatoren,
dan wel uitsluitend de wettelijk verplichte verwerkingen uit te voeren bij
indiensttreding van nieuwe medewerkers.

Pagina 52 van 52