Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 657

Voorlopige rekening 2010

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 28 april 2011
De vaste commissie voor Financiën1, heeft over de Voorlopige rekening
2010 (Kamerstuknummer 32 657, nr. 1) de navolgende vragen ter
beantwoording aan de regering voorgelegd.
De vragen op 7 april 2011 voorgelegd. Bij brief van 28 april 2011 zijn ze
door de minister van Financiën beantwoord.
Vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Dezentjé Hamming-Bluemink
De adjunct-griffier van de commissie,
Giezen

1
Samenstelling:
Leden: Slob, A. (CU), Dezentjé HammingBluemink, I. (VVD), voorzitter, Omtzigt, P.H.
(CDA), Irrgang, E. (SP), Knops, R.W. (CDA),
Neppérus, H. (VVD), Blanksma-van den
Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV),
Spekman, J.L. (PvdA), Thieme, M.L. (PvdD),
Heijnen, P.M.M. (PvdA), ondervoorzitter,
Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M. (GL), Harbers,
M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A. (PvdA), Groot,
V.A. (PvdA), Bemmel, J.J.G. van (PVV),
Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van (PVV),
Dijkgraaf, E. (SGP), Verhoeven, K. (D66),
Koolmees, W. (D66) en Huizing, M.E. (VVD).
Plv. leden: Rouvoet, A. (CU), Broeke, J.H. ten
(VVD), Werf, M.C.I. van der (CDA), Gesthuizen,
S.M.J.G. (SP), Hijum, Y.J. van (CDA), Leegte,
R.W. (VVD), Haverkamp, M.C. (CDA), Graus,
D.J.G. (PVV), Bouwmeester, L.T. (PvdA),
Ouwehand, E. (PvdD), Veen, E. van der (PvdA),
Vacature SP, Grashoff, H.J. (GL), Schaart,
A.H.M. (VVD), Vermeij, R.A. (PvdA), Smeets,
P.E. (PvdA), Beertema, H.J. (PVV), Gent, W. van
(GL), Jong, L.W.E. de (PVV), Staaij, C.G. van
der (SGP), Koşer Kaya, F. (D66), Pechtold, A.
(D66) en Ziengs, E. (VVD).

kst-32657-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

1

1 t/m 4
Hoeveel is er de afgelopen 5 jaar jaarlijks aan hypotheekrenteaftrek
verleend?
Hoeveel bedraagt de gederfde vermogensrendementsheffing over de
eigen woning die in box 1 valt de afgelopen 5 jaar jaarlijks?
Hoeveel bedraagt de gederfde vermogensrendementsheffing vanwege de
vrijstelling kapitaalverzekering eigen woning de afgelopen 5 jaar jaarlijks?
Hoeveel is er de afgelopen 5 jaar jaarlijks aan eigenwoningwaardeforfait
ontvangen?
Onderstaande tabel geeft een overzicht van het budgettair belang van
hypotheekrenteaftrek, de vrijstelling kapitaalverzekering eigen woning en
het eigenwoningforfait in de periode 2006 tot en met 2010.
Tabel 1: Budgettair belang fiscale behandeling eigen woning, 2006–2010 (miljarden
euro’s, – = opbrengst)

Hypotheekrenteaftrek
Vrijstelling rechten op bepaalde
kapitaalsuitkeringen forfaitair
rendement
Eigenwoningforfait
Totaal
Totaal in % BBP

2006

2007

2008

2009

2010

11,9

12,1

12,5

12,3

12,1

0,7
– 2,6
10,0
1,8

0,7
– 2,6
10,2
1,8

0,7
– 2,8
10,3
1,7

0,7
– 3,0
10,0
1,8

0,7
– 3,0
9,8
1,6

2
Hoeveel bedraagt de gederfde vermogensrendementsheffing over de
eigen woning die in box 1 valt de afgelopen 5 jaar jaarlijks?
Zie antwoord op vraag 1.
3
Hoeveel bedraagt de gederfde vermogensrendementsheffing vanwege de
vrijstelling kapitaalverzekering eigen woning de afgelopen 5 jaar jaarlijks?
Zie antwoord op vraag 1.
4
Hoeveel is er de afgelopen 5 jaar jaarlijks aan eigenwoningwaardeforfait
ontvangen?
Zie antwoord op vraag 1.
5
Hoeveel is er de afgelopen 5 jaar jaarlijks aan overdrachtsbelasting
ontvangen?
In onderstaande tabel worden de gerealiseerde ontvangsten overdrachtsbelasting over de jaren 2006 tot en met 2010 respectievelijk in absolute
cijfers, als aandeel in de totale belasting- en premieontvangsten en als
aandeel in het BBP getoond.
Tabel: Inkomsten overdrachtsbelasting (kasbasis)

in miljoenen euro’s
als % totale belasting- en
premieontvangsten
als % BBP

2006

2007

2008

2009

2010

4 424

4 995

4 562

2 791

2 786

2,2%
0,8%

2,4%
0,9%

2,1%
0,8%

1,3%
0,5%

1,3%
0,5%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

2

6 en 24
Zijn er begrotingen waarbij er in 2010 meer middelen onderbesteed
gebleven dan via de eindejaarsmarge meegenomen kunnen worden naar
2011? Zo ja, kunt u daarvan een overzicht geven met de bedragen waar
het om gaat? Welke gevolgen heeft dit voor het beleid?
Zijn er begrotingen waarbij er in 2010 meer middelen onderbesteed zijn
gebleven dan via de eindejaarsmarge meegenomen kunnen worden naar
2011? Zo ja, kunt u daarvan een overzicht geven met de bedragen waar
het om gaat? Welke gevolgen heeft dit voor het beleid?
In onderstaande tabel vindt u de departementen waarvan de onderuitputting tot Voorlopige Rekening groter is dan de maximale eindejaarsmarge (EJM). De onderuitputting wordt bij Voorjaarsnota aan de
departementale begrotingen tot aan de maximale eindejaarsmarge
toegevoegd. Indien er een probleem ontstaat ten aanzien van overlopende
verplichtingen, dan moet een departement dit binnen de kaders van de
eigen begroting oplossen. Een kasschuif kan hierbij tot de oplossingsrichtingen behoren.
Tabel: Overzicht onderuitputting 2010 t/m VR (Rbg-eng) (bedragen in miljoenen euro’s;
– = onderuitputting, + = overschrijding)
Begroting

2B
4
9A/B
11

15
16

Overige Hogere
Colleges van Staat
Koninkrijksrelaties
Nationale Schuld &
Financiën1
Volkshuisvesting,
Ruimtelijke ordening en
milieubeheer
Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

Onderuitputting
t/m VR

Max. EJM

Onderuitputting
boven max. EJM

– 5,1
– 18,8

– 1,1
– 9,1

– 4,0
– 9,7

– 150,2

– 41,8

– 108,5

– 14,4

– 13,0

– 1,4

– 13,7

– 2,9

– 10,8

– 42,0

– 29,0

– 13,0

Totale onderuitputting boven max. EJM
1

– 147,4

Hoofdstuk 9A en 9B hebben een gezamenlijke maximale eindejaarsmarge.

7 t/m 9
Van de 2,7 miljard euro onderschrijding binnen Rbg-eng in 2010, hoeveel
budget valt daadwerkelijk vrij? Hoeveel onderschrijding is structureel te
veronderstellen? Hoeveel bedraagt de totale maximale eindejaarsmarge
binnen Rbg-eng?
Welke uitgavenramingen overweegt de minister om binnen Rbg-eng
structureel neerwaarts bij te stellen als gevolg van de 2,7 miljard euro
onderschrijding? Wat is het budgettaire beslag?
Gezien de omvang van de onderuitputting binnen Rbg-eng en de invulling
van de in=uittaakstelling in de Najaarsnota, hoeveel taakstellende onderuitputting is
aanvullend op de diverse begrotingen structureel in te boeken ter
voorkoming van ondoelmatige besteding van middelen?
Van de 2,7 miljard euro onderschrijding van het kader Rbg-eng is 1,1
miljard euro toe te schrijven aan onderuitputting op de departementale
begrotingen. Andere grote posten die tot onderschrijding van het kader
Rbg-eng leiden zijn de winstafdracht DNB (0,3 mld.), schuldsanering
Nederlandse Antillen (0,3 miljard euro), EU-afdrachten (0,4 miljard euro),
MEP en SDE (0,1 miljard euro) en Heffings- en Invorderingsrente (0,2
miljard euro). Bij Najaarsnota is reeds 342 miljoen euro van de totale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

3

onderuitputting op Rbg-eng ingezet voor invulling van de
in=uittaakstelling. Het overige deel is vrijgevallen ten behoeve van het
EMU-saldo.
Een onderschrijding op een begroting bestaat uit een groot aantal onderen overschrijdingen op de verschillende (sub)artikelonderdelen. Een
gedeelte van de onderschrijdingen betreft overlopende verplichtingen. Op
voorhand kan niet aangegeven worden hoeveel onderuitputting structureel taakstellend ingeboekt kan worden. De budgettaire consequenties
van deze onderuitputting op latere jaren wordt per begroting toegelicht in
de (departementale) eerste suppletoire begrotingen.
De maximale eindejaarsmarge van alle departementen bij elkaar opgeteld
binnen Rbg-eng bedraagt 1,1 miljard euro.
Bij de begrotingsvoorbereiding wordt gekeken naar de onderuitputting en
de mogelijkheid om een ramingsbijstelling door te voeren. Bij de
Voorjaars- en de Miljoenennota wordt de Tweede Kamer geïnformeerd
over de uitkomsten hiervan.
8
Welke uitgavenramingen overweegt de minister om binnen Rbg-eng
structureel neerwaarts bij te stellen als gevolg van de 2,7 miljard euro
onderschrijding? Wat is het budgettaire beslag?
Zie antwoord op vraag 7.
9
Gezien de omvang van de onderuitputting binnen Rbg-eng en de invulling
van de in=uittaakstelling in de Najaarsnota, hoeveel taakstellende
onderuitputting is aanvullend op de diverse begrotingen structureel in te
boeken ter voorkoming van ondoelmatige besteding van middelen?
Zie antwoord op vraag 7.
10
Wat is de verklaring van de 0,3 miljard euro meevaller bij de schuldsanering voor de Nederlandse Antillen?
Tot aan de transitie naar nieuwe staatkundige verhoudingen op 10 oktober
2010 werd de sanering van de schuld van de Nederlandse Antillen
gefinancierd via begrotingshoofdstuk IV. Daarbij werd enerzijds zoveel
mogelijk afgelost (voor 10 oktober 2010) om rentelasten te verminderen
en anderzijds zoveel mogelijk aangesloten op het «natuurlijke» aflopen
van leningen, mede om boetes te voorkomen. Uiteindelijk bleek 254,7
miljoen euro meer geraamd te zijn, dan in 2010 daadwerkelijk op deze
wijze zou worden gesaneerd. Vanaf transitiedatum is de schuld opgenomen in de Nationale Schuld en worden de rente en aflossingen via een
bijdrageconstructie verantwoord.
11 en 21
Er wordt een onderuitputting van 0,7 miljard euro geconstateerd, waarom
was deze nog niet bekend bij de Najaarsnota? En kan ervoor gezorgd
worden dat dit in de toekomst beter gemonitord wordt?
Over welke mogelijkheden beschikt de minister van Financiën als
coördinerend minister voor de rijksuitgaven om de onderuitputting op de
departementale begrotingen gedurende het jaar beter te monitoren?
De bij Voorlopige Rekening geconstateerde onderuitputting bedraagt 0,7
miljard euro bovenop de al bij Najaarsnota gemelde onderuitputting van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

4

0,3 miljard euro. Van het totale budget wordt slechts 0,4 procent niet
uitgegeven. Een dergelijk kleine afwijking van het totaalkader acht ik
acceptabel. Het monitoren van de onderuitputting per departement heeft
mijn voortdurende aandacht. Informatie over de onderuitputting doe ik u,
zoals gebruikelijk, toekomen in de budgettaire nota’s.
12 en 27
Hoe groot is de onderuitputting bij het Infrafonds? Hoe verhoudt deze
onderuitputting zich tot voorgaande jaren? Als het zich vaker voordoet,
hoe kan het dan dat dit een structureel karakter lijkt te hebben?
Hoe groot is de onderuitputting bij het Infrafonds de laatste 5 jaar
geweest? Waarom lukt het niet de geraamde middelen voor infrastructuur
volgens planning te besteden?
De onderuitputting bij het Infrafonds was in 2010 circa 0,35 miljard euro.
De onderuitputting wordt toegevoegd aan het jaar erna. Onderuitputting
bij het Infrafonds mag onbeperkt worden meegenomen naar het volgende
jaar.
De onderuitputting in het Infrafonds van de laatste 5 jaar is terug te
vinden in onderstaande tabel.
(miljarden euro’s)

2006

2007

2008

2009

2010

Onderuitputting IF

– 0,47

– 0,78

– 0,25

– 0,37

– 0,35

Bij investeringsprojecten is het patroon van (meerjarige) kasuitgaven
lastig te ramen. Bij investeringsprojecten spelen vaak meerdere partijen
een rol, zoals medeoverheden, (consortia van) bedrijven en/of andere
instellingen. Ook doen zich tijdens het jaar vertragingen en versnellingen
in de uitvoering voor.
13
Wanneer komen de middelen van 0,3 miljard euro bij het Gemeentefonds
tot uitbetaling? Wat zal het effect van deze uitgestelde betaling zijn voor
het beleid van gemeenten? Heeft dit effect op de bezuinigingen bij
gemeenten? Heeft de vertraging tot problemen bij gemeenten geleid? Zo
nee, waarom niet?
Een groot gedeelte van deze middelen (0,2 miljard euro tot en met maart)
is inmiddels tot uitbetaling gekomen. Het resterende deel zal later, in 2011,
worden uitbetaald. Er zijn geen signalen dat deze latere uitbetaling effect
heeft (gehad) op het beleid van gemeenten of op de bezuinigingen van
gemeenten. Aangezien gemeenten een baten-lastenboekhouding voeren,
heeft een later moment van uitbetalen voor gemeenten alleen een effect
op de liquiditeitspositie. Er zijn geen problemen bekend bij gemeenten als
gevolg van de latere uitbetaling uit het Gemeentefonds.
14, 19 en 20
Hoe kan het dat het rente-effect van 0,6 miljard euro zich pas in de laatste
weken van 2010 heeft voorgedaan? Hoe wordt hiermee omgegaan bij het
opstellen van de nieuwe begroting?
Bij zowel de winst van de Nederlandsche Bank (DNB) als bij de rentekosten voor de staatsschuld worden «rente-effecten» genoemd als
oorzaak voor de meevallers, kan de minister een overzicht geven van de
rentewijzigingen waarmee het kabinet sinds de Najaarsnota 2010 is
geconfronteerd?
Kan de minister cijfermatig onderbouwen welk deel van de rentemeevallers wordt veroorzaakt door het rente-effect (bij zowel de winst DNB en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

5

als de rente voor de staatsschuld). Kan de minister het verband aangeven
tussen de gewijzigde rentestand en de genoemde rentemeevallers?
De raming voor de rentelasten staatsschuld is gebaseerd op de rentelasten van de bestaande portefeuille, plus een inschatting van de
rentekosten van nieuw uit te geven leningen. Deze inschatting is
gebaseerd op de rekenrente en het geraamde kastekort.
De meevaller ten opzichte van de Najaarsnota bedraagt 270 miljoen euro.
Circa 10 miljoen euro hiervan wordt verklaard door het lagere kastekort.
260 miljoen euro door een lagere feitelijke (effectieve) rente. Het verschil
van 260 miljoen euro wordt veroorzaakt doordat bij de nieuwe leningen
– die na het maken van de ramingen ten behoeve van de Najaarsnota zijn
aangegaan – de feitelijke rente lager was dan de rekenrentes. Daarnaast is
gebleken dat een aantal (voorlopige) realisaties niet juist waren verwerkt
in eerdere rapportages. In de voorlopige rekening is dit gecorrigeerd.
Het rente-effect bij de winst van DNB is te zien in samenhang met de
rentes die per saldo zijn gedaald. Die daling heeft geleid tot aanzienlijke
waardestijgingen en hogere verkoopresultaten.
15 en 23
Kan de minister laten zien welk deel van de onderuitputting bij de
Rijksbegroting-eng wordt meegenomen naar latere jaren en met welk deel
de EMU-schuld wordt afgelost? Wat betekent dit voor het EMU-saldo en
de EMU-schuld in 2011?
In het antwoord op vraag 9 bij de Najaarsnota (Kamerstukken II
2010–2011, 32 565, nr. 2) heeft de minister van Financiën een tabel
gepresenteerd met de onderuitputting per begroting, kan de minister deze
tabel actualiseren voor de stand Voorlopige Rekening 2010?
In onderstaande tabel vindt u de onderuitputting en overschrijding per
departement afgezet tegen de maximale eindejaarsmarge per
departement.
Begroting

2A
2B
3
4
6
7
8
9A/9B

Staten-Generaal
Overige Hogere Colleges van Staat
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld & Financiën2

10
11

Defensie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en
Milieubeheer
Wonen, Wijken en Integratie
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Jeugd en Gezin

18
12
13
14
15
16
17

Onderuitputting
t/m VR1

Max.
eindejaarsmarge1

– 1,3
– 5,1
– 1,2
– 18,8
– 8,8
– 26,2
– 141,4

– 1,4
– 1,1
– 0,1
– 9,1
– 59,4
– 83,8
– 333,4

– 150,2
81,3

– 41,8
– 136,1

– 14,4
30,3
– 6,7
7,7
7,7
– 13,7
– 42,0
– 6,9

– 13,0
– 36,9
– 28,3
– 26,9
– 24,3
– 2,9
– 29,0
– 64,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

6

Begroting

50
51
55
5

2
3

Max.
eindejaarsmarge1

– 250,3
0,0
– 353,6
– 169,3

– 181,5

– 1 082,8

– 1 074,6

Gemeentefonds3
Provinciefonds2
Infrastructuurfonds2
Buitenlandse Zaken/HGIS
Totaal

1

Onderuitputting
t/m VR1

Als gevolg van afrondingsverschillen wijkt de som der delen af van het totaal.
Hoofdstuk 9A en 9B hebben een gezamenlijke maximale eindejaarsmarge.
Deze fondsen kennen geen eindejaarsmarge.

De onderuitputting op alle (departementale) begrotingen tezamen
bedraagt 1 083 miljoen euro. Dit is het saldo van de alle departementale
onderuitputtingen en overschrijdingen. Alleen de onderuitputting tot aan
de maximale eindejaarsmarge wordt bij Voorjaarsnota naar de desbetreffende departementale begroting overgeheveld. De definitieve omvang
hiervan zal bij Slotwet vastgesteld worden.
Om te voorkomen dat de uitkering van deze eindejaarsmarge het
uitgavenkader en het EMU-saldo belast, wordt tegelijkertijd op de
aanvullende post van het Rijk een taakstellende onderuitputting (de
zogenoemde «in=uittaakstelling») ingeboekt. Deze taakstelling is precies
gelijk aan het totaal van de eindejaarsmarge dat in het voorjaar wordt
uitgekeerd, omdat de ramingstechnische veronderstelling wordt gehanteerd dat de onderuitputting aan het einde van het jaar weer zal optreden.
16
Is de onderuitputting die nu bij Voorlopige Rekening optreedt ook gebruikt
voor het invullen van de resterende in=uittaakstelling voor het jaar 2010?
Zo ja, voor welk deel? Zo nee, wat is dan de verklaring dat in de
Najaarsnota 2010 de aanvullende post Algemeen nog een negatief saldo
kende van minus 150 miljoen euro?
De in=uittaakstelling op de Rijksbegroting middelen is reeds bij Najaarsnota 2010 volledig ingevuld. Het negatief saldo van 149,7 miljoen euro op
de aanvullende post Algemeen bij Najaarsnota bevat de in=uittaakstelling
op de niet-kaderrelevante middelen (144,5 miljoen euro) en op kader
Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt middelen (5,2 miljoen euro).
17
Kan de minister een overzicht geven van wat er voor het jaar 2010 in de
aanvullende post als raming was opgenomen, wat er vervolgens in 2010
ten gunste en ten laste van de aanvullende post Algemeen is geboekt en
wat nu, bij Voorlopige Rekening, het eindsaldo is?
Op de aanvullende post staan naast de in=uittaakstellingen ook middelen
tijdelijk gereserveerd, zoals middelen waarvan de precieze aanwending
nog niet duidelijk is en/of waarvan nog niet bekend is voor welke
begroting(en) deze middelen zijn. Denk hierbij aan enveloppenmiddelen,
maar ook middelen voor de Schuldsanering Antillen. De middelen op de
aanvullende posten worden gedurende het jaar overgeboekt naar de
departementale begrotingen, omdat anders geen toestemming van het
parlement kan worden verkregen om een verplichting aan te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

7

Het saldo op de aanvullende post bij Voorlopige Rekening is 0 euro.
2010
Stand Miljoenennota 2010

453,4

Rijksbegroting in enge zin
Diverse vrijval
Doorschuif enveloppenmiddelen
Invulling in=uit-taakstelling
Ramingstechnische veronderstelling in=uit1
Schuldsanering Antillen
Sociaal flankerend beleid
Vernieuwing rijksdienst
Diversen
Sociale zekerheid
Invulling in=uit-taakstelling
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Invulling in=uit-taakstelling
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Diversen

1 098,1
– 550,0
– 9,8

Totale mutaties sinds Miljoenennota 2010

– 453,4

– 30,4
– 89,3
342,3
– 291,4
– 835,0
– 28,6
– 37,8
– 6,6
54,2
– 54,2
– 6,9
– 8,0

Stand na Voorlopige Rekening 2010

0,0

1

De opboeking van de onderuitputting op de HGIS middelen kan over drie jaren worden uitgesmeerd en daardoor ook de hiermee samenhangende in=uittaakstelling. Hierdoor bedroeg de
totale in=uittaakstelling in 2010 342,3 mln., waarvan 50,9 mln. in=uit over onderuitputting op
HGIS middelen uit vorige jaren.

18
Kan een overzicht gegeven worden van de totale onderuitputting op de
rijksbegroting de afgelopen drie jaar waarin duidelijk wordt welk bedrag
in welke budgettaire nota is gemeld en wanneer daarbij de in=uittaakstelling is ingevuld?
Onderuitputting in mln. €

2008

2009

2010

Miljoenennota
Najaarsnota
Voorlopige Rekening
FJR

–5
– 298
– 664
– 88

– 12
– 485
– 615
18

–1
– 471
– 611

– 1 056
– 806

– 1 094
– 722

– 1 0831
– 7291

Totale onderuitputting
(excl. Infrastructuurfonds)
1

Onderuitputting t/m Voorlopige Rekening 2010.

In 2008 en 2009 is de in=uittaakstelling op de Rijksbegroting ingevuld bij
Najaarsnota en Voorlopige Rekening. In 2010 is de gehele in=uit al bij
Najaarsnota ingevuld.
19
Bij zowel de winst van de Nederlandsche Bank (DNB) als bij de rentekosten voor de staatsschuld worden «rente-effecten» genoemd als
oorzaak voor de meevallers, kan de minister een overzicht geven van de
rentewijzigingen waarmee het kabinet sinds de Najaarsnota 2010 is
geconfronteerd?
Zie antwoord op vraag 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

8

20
Kan de minister cijfermatig onderbouwen welk deel van de rentemeevallers wordt veroorzaakt door het rente-effect (bij zowel de winst DNB en
als de rente voor de staatsschuld). Kan de minister het verband aangeven
tussen de gewijzigde rentestand en de genoemde rentemeevallers?
Zie antwoord op vraag 14.
21
Over welke mogelijkheden beschikt de minister van Financiën als
coördinerend minister voor de rijksuitgaven om de onderuitputting op de
departementale begrotingen gedurende het jaar beter te monitoren?
Zie antwoord op vraag 11.
22
Is de minister bereid in de Najaarsnota 2011 te laten zien hoe de te
verwachten onderuitputting op de departementale begrotingen in 2011
zich verhoudt tot het kasritme van de gerealiseerde onderuitputting in
eerdere jaren?
In de Najaarsnota 2011 zal ik zoals gebruikelijk de Tweede Kamer op basis
van de meest recente gegevens informeren over het beeld van de
onderuitputting 2011.
23
In het antwoord op vraag 9 bij de Najaarsnota (Kamerstukken II
2010–2011, 32 565, nr. 2 ) heeft de minister van Financiën een tabel
gepresenteerd met de onderuitputting per begroting, kan de minister deze
tabel actualiseren voor de stand Voorlopige Rekening 2010?
Zie antwoord op vraag 15.
24
Zijn er begrotingen waarbij er in 2010 meer middelen onderbesteed zijn
gebleven dan via de eindejaarsmarge meegenomen kunnen worden naar
2011? Zo ja, kunt u daarvan een overzicht geven met de bedragen waar
het om gaat? Welke gevolgen heeft dit voor het beleid?
Zie antwoord op vraag 6.
25
Bij de Najaarsnota 2010 bedroeg de onderuitputting bij het Infrastructuurfonds reeds 209,5 miljoen euro. Hoe groot bedraagt de onderuitputting bij
het Infrafonds tot en met de stand Voorlopige Rekening 2010?
De onderuitputting bij het Infrafonds bedraagt in 2010 0,35 miljard euro.
26
Welke projecten die voor 2010 geraamd waren, hebben geen doorgang
kunnen vinden of zijn vertraagd?
De lagere uitgaven hebben zich met name voorgedaan bij de begrotingsartikelen 11 Hoofdwatersystemen, 15 Hoofdvaarwegen en 14 Regionale
Infrastructuur op het Infrafonds. Een uitgebreidere toelichting op
projectbasis is te vinden in de Tweede Suppletoire begroting 2010 van
Infrastructuur en Milieu. Bij de voorlopige rekening is de belangrijkste
oorzaak van onderuitputting de vertraging van betalingen voor de HSL
Zuid, die later zullen worden afgerekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

9

27
Hoe groot is de onderuitputting bij het Infrafonds de laatste 5 jaar
geweest? Waarom lukt het niet de geraamde middelen voor infrastructuur
volgens planning te besteden?
Zie antwoord op vraag 12.
28
Waardoor wordt de onderuitputting bij HGIS veroorzaakt? Welke projecten
lopen vertraging op, of zullen geen doorgang meer vinden?Wat betekent
dit voor het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid?
De onderuitputting bij de HGIS doet zich voor op het non-ODA deel van de
HGIS. Op ODA (ontwikkelingssamenwerkingbudget) doet zich een
overschrijding voor. Per saldo is sprake van een onderuitputting van 169,3
miljoen euro. De onderuitputting doet zich met name voor bij de
voorziening Uitvoeren Crisisbeheersingsoperaties op de begroting van
Defensie en bij de klimaatinstrumenten Clean Development Mechanism
(CDM) op de begroting van I&M en Joint Implementation (JI) op de
begroting van EL&I. Dit wordt deels veroorzaakt door vertragingen in de
kasbetalingen en deels door lagere verwachte uitgaven dan geraamd. De
overschrijding op ODA wordt conform de bestaande eindejaarsmargesystematiek in mindering gebracht op het budget in latere jaren. De beleidsmatige consequenties daarvan maken al onderdeel uit van de op 18 maart
jongstleden aan de Tweede Kamer gestuurde focusbrief ontwikkelingssamenwerking
29
Wordt er nog meer onderuitputting verwacht en hoe gaan deze ingezet
worden?
De Voorlopige Rekening vermeldt een onderuitputting bij de HGIS van
169,3 miljoen euro. Op basis van huidige inzichten bedraagt de onderuitputting voor het jaar 2010 een kleine 5 procent meer en dit wordt in de
Slotwet verwerkt. Conform de reguliere eindejaarsmargesystematiek,
wordt de onderuitputting meegenomen naar de volgende jaren. Dit
betekent dat de suppletoire begrotingen met dit bedrag worden verhoogd
en ter toestemming aan de Kamer worden gezonden.
30
Waarom is het kader SZA sinds de Najaarsnota opwaarts bijgesteld, als
enerzijds de WW-uitkeringen gemiddeld hoger waren maar anderzijds
wordt verondersteld dat de volume-ontwikkelingen over dezelfde periode
zullen leiden tot een meevaller van dezelfde orde van grootte?
Ten tijde van het opstellen van de Voorlopige Rekening was bekend dat de
gemiddelde WW-uitkering hoger uitviel, op basis van uitvoeringsinformatie van het UWV. Deze tegenvaller wordt echter naar verwachting weer
ongedaan gemaakt door een lager volume van de WW-uitkeringen als
gevolg van een lagere werkloosheid. Deze gegevens waren destijds nog
niet beschikbaar. De tegenvaller in de WW is dus al verwerkt bij
Voorlopige Rekening terwijl de verwachte meevaller in dezelfde orde van
grootte pas wordt verwerkt in het Financieel Jaarverslag van het Rijk.
Hiervoor wordt dan ook het kader neerwaarts bijgesteld.
31, 32 en 43
Waarom staat de overschrijding van 1,4 miljard euro binnen het
Budgettair Kader Zorg niet nader gespecificeerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

10

Waaruit bestaan de overschrijdingen van 1,4 miljard euro binnen het
Budgettair Kader Zorg? Wat zijn de onderliggende oorzaken van deze
overschrijdingen?
Welke zorguitgaven liggen ten grondslag aan de bijgestelde raming in de
Voorlopige Rekening 2010?
Van de totale overschrijding van 1,4 miljard euro was 0,9 miljard euro
reeds bij de Najaarsnota bekend. Deze overschrijding van 0,9 miljard euro
is toegelicht in eerdere budgettaire nota’s. De belangrijkste overschrijdingen zijn te vinden bij: ziekenhuizen (361 miljoen euro), medisch
specialisten (231 miljoen euro), ZBC’s (197 miljoen euro), zorg in natura
door instellingen (606 miljoen euro) en de persoonsgebonden budgetten
(194 miljoen euro). Het totaal van deze mutaties is groter dan 0,9 miljard
euro. Dit komt doordat het begrotingsjaar 2010 begonnen is met een
onderschrijding van het kader met 0,7 miljard euro.
De extra overschrijding van 0,5 miljard euro bij de Voorlopige Rekening is
niet nader gespecificeerd omdat de gegevens in februari geen eenduidig
beeld gaven van de oorzaken van de overschrijding en verdeling over
achterliggende sectoren. In het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2010,
dat op 18 mei 2011 aan de Staten-Generaal wordt aangeboden, zijn de
cijfers op basis van meer recente realisaties bijgesteld en wordt de
overschrijding verder toegelicht.
32
Waaruit bestaan de overschrijdingen van 1,4 miljard euro binnen het
Budgettair Kader Zorg? Wat zijn de onderliggende oorzaken van deze
overschrijdingen?
Zie antwoord op vraag 31.
33
Welk deel van de overschrijdingen van 1,4 miljard euro binnen het
Budgettair Kader Zorg is structureel te veronderstellen?
Overschrijdingen in de zorg, voor zover voortvloeiend uit afrekencijfers
over voorgaande jaren, zijn deels structureel van aard. Het structurele deel
van de overschrijding zal worden betrokken bij de Voorjaarsnotabesluitvorming, waarover de Tweede Kamer voor 1 juni van dit jaar zal worden
geïnformeerd.
34
In de afgelopen 10 jaar, in welke jaren was sprake van een overschrijding,
dan wel onderschrijding, binnen het Budgettair Kader Zorg? Tot welk
bedrag tellen de overschrijdingen van de afgelopen 10 jaar cumulatief?
Onderstaande tabel geeft de overschrijdingen van het Budgettair Kader
Zorg in de afgelopen 10 jaren (in miljarden). De totale overschrijding uit
de afgelopen 10 jaren telt op tot 9,5 miljard euro. De netto-uitgaven zoals
weergegeven in onderstaande tabel wijken af van de netto-uitgaven zoals
weergegeven in de verschillende jaarverslagen van VWS. Dit komt omdat
na verschijning van het jaarverslag de uitgavencijfers nog bijgesteld
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

11

2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009

Netto-uitgaven

BKZ-kader

Kader overschrijding

31,1
34,9
38,3
41,3
42,7
42,7
44,5
47,3
52,6
56,5

31,1
33,3
37,1
40,7
41,1
41,7
43,5
47,9
51,4
54,7

0,0
1,6
1,2
0,6
1,6
1,0
1,0
-0,6
1,2
1,9

Totaal

9,5

35
Gegeven de overschrijdingen binnen het Budgettair Kader Zorg de
afgelopen 10 jaar, hoe ziet de minister de beheersbaarheid van de
zorguitgaven? Welke maatregelen heeft de minister genomen om de
zorguitgaven beheersbaar te houden? Hoe beoordeelt de minister in dit
kader de robuustheid van de genomen maatregelen? Tot welke beleidsmatige aanpassing van de beheersbaarheid van de zorguitgaven heeft de
minister als gevolg hiervan besloten?
De sterke groei van de zorguitgaven wordt onder meer veroorzaakt door:
1) demografische ontwikkelingen (vergrijzing),
2) medisch- technologische ontwikkelingen en kwaliteitsverbetering en
3) de wettelijke verankering van het «recht op zorg» in Nederland sinds
2002.
Daarnaast stellen patiënten steeds hogere eisen aan de beschikbaarheid
en kwaliteit van zorg. Dit alles brengt kosten met zich mee, met als gevolg
dat de zorguitgaven harder stijgen dan het bbp.
De beheersbaarheid van de zorguitgaven hangt onder meer samen met de
inrichting van het zorgstelsel. Het Rijk is hiervoor verantwoordelijk. De
uitvoering van de Zvw en de AWBZ is grotendeels in handen van private
partijen (zorgverzekeraars en zorgaanbieders). In dit stelsel moeten
verzekeraars en zorgaanbieders onderhandelen over prijs en kwaliteit van
het zorgaanbod, waardoor zorg van goede kwaliteit kan worden aangeboden tegen een zo laag mogelijke prijs. De keuze van dit kabinet om het
belonen naar prestaties beter vorm te geven heeft onder meer geleid tot
de beslissing om met ingang van 1 januari 2012 prestatiebekostiging in te
voeren in de medisch specialistische zorg en de risicodragendheid van
verzekeraars te vergroten (zie brief van de minister van VWS van 14 maart
2011, «Zorg die loont», Tweede Kamer 32 620, nr. 6). Als last-resort
instrument voor de beheersing van de zorgkosten wordt in de Wet
Marktwerking Gezondheidszorg voorzien in een Macro Beheersingsinstrument. Hiermee kunnen overschrijdingen worden geredresseerd bij
instellingen voor medisch specialistische zorg bij overschrijding van het
vooraf vastgestelde macrokader.
Ook in de AWBZ worden stappen gezet naar vraagsturing, waarbij beoogd
wordt om een betere klantgerichtheid te combineren met een goede
beheersbaarheid. Te denken valt aan uitvoering van de AWBZ door
zorgverzekeraars, integrale tarieven en scheiden van wonen en zorg en
het overhevelen van de extramurale begeleiding naar het gemeentelijk
domein. Zowel in de curatieve zorg als in de care wordt daarmee op
«stelselniveau» invulling gegeven aan de verantwoordelijkheid van het
Rijk om de «prikkels» in het systeem goed te zetten en daarmee een
bijdrage te leveren aan de beheersing van de zorguitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

12

Gegeven de inrichting van het stelsel heeft het Rijk invloed op:
1) de omvang en samenstelling van het collectief verzekerd basispakket,
2) de hoogte van het verplicht eigen risico en eigen betalingen en
3) de hoogte van maximumtarieven in die delen van de zorg waarvoor
geen vrije prijzen gelden. Binnen deze mogelijkheden zijn in de
afgelopen jaren verschillende maatregelen getroffen om de sterke
stijging van de zorguitgaven om te buigen. Daarbij valt bijvoorbeeld
te denken aan het verhogen van het eigen risico met 40 euro
(Regeerakkoord), het pas vergoeden van fysiotherapie bij meer dan
15 behandelingen (Regeerakkoord) en tariefs- en budgetkortingen bij
ziekenhuizen en medisch specialisten (maatregelen uit 2009 en 2010).
Uiteraard laat dit alles onverlet dat ook elke burger zelf een eigen
verantwoordelijkheid heeft. Een schier onuitputtelijke vraag naar zorg en
steeds hogere kwaliteitseisen brengen immers ook kosten met zich mee.
De toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de noodzakelijke zorg
is gewaarborgd op basis van de in het zorgstelsel ingebedde solidariteit
tussen ziek en gezond. Dit betekent: geen premiedifferentiatie en een
acceptatieplicht voor zorgverzekeraars. Om deze solidariteit ook in de
toekomst te kunnen handhaven en de noodzakelijke zorg voor iedereen
toegankelijk en betaalbaar te houden ligt het in de rede om een bijdrage te
vragen van hen die ook direct profiteren van het beschikbare zorgaanbod.
36
Waarom is het aantal uitkeringen in de Ziektewet hoger uitgekomen?
In 2010 is de raming voor het volume van vangnet Ziektewet naar boven
bijgesteld. Dit komt voornamelijk doordat de groep einde-dienstverbanders was gestegen. Einde-dienstverbanders zijn werknemers die voor het
aflopen van het dienstverband ziek worden; zij komen na afloop van het
dienstverband in aanmerking voor een ZW-uitkering. Deze groep
reageerde vertraagd op de economische crisis en bleef sinds het begin
van de crisis toenemen. Samen met de groep uitzendkrachten behelsde
deze groep ongeveer de helft van het ZW-volume.
37 en 42
Kan er een overzicht gegeven worden van de mee- en tegenvallers voor
het Budgettair Kader Zorg die in de afgelopen jaren pas zijn opgetreden
bij Voorlopige Rekening of het Financieel Jaarverslag?
Kan de minister een overzicht geven (over de laatste vijf jaar) van de meeen tegenvallers in de Zorg die op basis van cijfers van het CVZ en de NZa
pas in de Voorlopige Rekening en/of het Financieel Jaarverslag aan het
Tweede Kamer zijn gemeld?
Onderstaande tabel geeft de totale overschrijding van het Budgettair
Kader Zorg in de afgelopen vijf jaren (in miljarden euro’s). In de tweede
kolom wordt aangegeven welk deel van de overschrijding pas bij
Voorlopige Rekening / Financieel Jaarverslag bekend is geworden.
Stand Najaarsnota

Deel overschrijding na
Najaarsnota

Totale overschrijding
bekend bij Jaarverslag

0,5
0,8
0,0
0,0
0,5

0,1
0,1
– 0,4
0,4
1,2

0,6
0,9
– 0,4
0,4
1,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

13

2005
2006
2007
2008
2009

38
Hoe kan voorkomen worden dat deze tegenvallers zich zullen voordoen in
een volgend begrotingsjaar?
De tegenvallers worden jaarlijks, achteraf vastgesteld bij de actualisatie
van de zorguitgaven op basis van cijfers van de NZa en het CVZ.
De voorlopige overschrijding 2010 zoals opgenomen in de Voorlopige
Rekening is gebaseerd op voorlopige realisatiecijfers over 2010 en,
afhankelijk van de sector, de doorwerking van realisatiecijfers 2009.
Om te voorkomen dat overschrijdingen zich in volgende begrotingsjaren
voordoen worden doorgaans maatregelen getroffen. Met kortingsmaatregelen worden overschrijdingen ook in toekomstige jaren geredresseerd.
Verschillende factoren (bijvoorbeeld de volumeontwikkeling) kunnen er
echter toe bijdragen dat na afloop van een begrotingsjaar alsnog
geconstateerd moet worden dat zich opnieuw een overschrijding heeft
voorgedaan. Dit maakt het lastig tegenvallers te voorkomen.
39
De tegenvaller bij het SZA-kader wordt voornamelijk verklaard door
tegenvallers in de Ziektewet, hoe komt het dat de gemiddelde daguitkering hoger uitgevallen is dan geraamd?
De gemiddelde daguitkering Ziektewet is in 2010 opwaarts bijgesteld op
basis van uitvoeringsnota’s. Oorzaak van de opwaartse bijstelling van de
prijs was dat de relatief dure groep zieke werklozen een groter aandeel in
het ZW-volume voor rekening nam dan eerder was verwacht.
40
Hoe verklaart u dat dergelijke mutaties pas in de Voorlopige Rekening
zichtbaar worden? Betreft de mutatie uitsluitend aanpassingen voor de
maanden november en december 2010? Waren de realisaties tot en met
oktober 2010 nog niet definitief?
Het betreft mutaties ten opzichte van de Najaarsnota. Bij Najaarsnota zijn
enkele kleinere mutaties in prijs en volume verwerkt op basis van
uitvoeringsinformatie over de maanden januari tot en met juni. De
mutaties bij Voorlopige Rekening zijn gebaseerd op realisatiegegevens tot
en met oktober.
41
Welke SZA-tegenvallers hebben een structurele doorwerking naar latere
jaren?
Op dit moment wordt bezien in hoeverre de tegenvallers binnen het kader
SZA een structurele doorwerking hebben naar latere jaren. U wordt
hierover in de Voorjaarsnota geïnformeerd.
42
Kan de minister een overzicht geven (over de laatste vijf jaar) van de meeen tegenvallers in de Zorg die op basis van cijfers van het CVZ en de NZa
pas in de Voorlopige Rekening en/of het Financieel Jaarverslag aan het
Tweede Kamer zijn gemeld?
Zie antwoord op vraag 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

14

43
Welke zorguitgaven liggen ten grondslag aan de bijgestelde raming in de
Voorlopige Rekening 2010?
Zie antwoord op vraag 31.
44
Welke maatregelen gaat u nemen om te voorkomen dat zich in 2011
wederom dergelijke tegenvallers zullen voordoen? Dit mede in het licht
van het bericht op de weblog van de minister, waaruit blijkt dat de
tussenstand aan problemen en tegenvallers voor het lopende jaar
2 miljard euro bedraagt.
Zoals de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de Kamer op
29 maart jongstleden heeft laten weten (Tweede Kamer, Vergaderjaar
2010–2011, 32 500 XVI, nr. 128) wordt momenteel door VWS een analyse
gemaakt van de realisatiecijfers over het jaar 2009 en de voorlopige cijfers
voor 2010 alsmede de structurele doorwerking daarvan. Met het Jaarverslag 2010, dat u de derde woensdag in mei aanstaande ontvangt,
ontvangt u een eerste beeld over de omvang van de overschrijdingen. In
de Voorjaarsnota 2011 wordt de tegenvaller voor 2011 met u gedeeld. Een
deel van de maatregelen waarvoor een voorhangprocedure geldt, zal voor
het zomerreces uw Kamer bereiken. De overige maatregelen worden in de
begroting 2012 gecommuniceerd.
45 en 46
Wat is inmiddels bekend over de effectiviteit van het stimuleringspakket
ten opzichte van het beoogde doel? Hoe beoordeelt de minister de
effectiviteit van het stimuleringspakket? Welke beleidsmatige lessen trekt
de minister hieruit?
Wat zijn de baten (in termen van economische groei) van het stimuleringspakket in relatie tot de kosten (extra rentelasten) van het stimuleringspakket? Hoe beoordeelt de minister het nettoresultaat?
In het Centraal Economisch Plan 2010 heeft het CPB effecten van het
stimuleringspakket doorgerekend. Het kabinet stuurt bovendien dit jaar
een evaluatie van de stimuleringsmaatregelen naar uw Kamer. Het
beoordelen van de effectiviteit van de maatregelen, in de uitzonderlijke
omstandigheden van de crisis, is overigens geen eenvoudige opgave. Dit
komt omdat de effecten niet gemakkelijk los kunnen worden gezien van
alle overige effecten in de economie die de groei beïnvloeden. Te denken
valt bijvoorbeeld aan het vertrouwen op financiële markten of de invloed
van de wereldhandel op de Nederlandse uitvoer en de economische groei.
Ook hangen veel maatregelen met elkaar samen. Het kabinet zal op basis
van de evaluatie van de stimuleringsmaatregelen lessen formuleren voor
de toekomst.
46
Wat zijn de baten (in termen van economische groei) van het stimuleringspakket in relatie tot de kosten (extra rentelasten) van het stimuleringspakket? Hoe beoordeelt de minister het nettoresultaat?
Zie antwoord op vraag 45.
47
Waaraan zijn de tegenvallende inkomsten in de inkomensheffing en de
overdrachtsbelasting te wijten?
De tegenvaller bij de overdrachtsbelasting bedraagt een kleine 0,1 miljard
euro. Deze relatief bescheiden tegenvaller kan worden gerelateerd aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

15

een ten opzichte van in Najaarsnota veronderstelde nog iets negatievere
marktontwikkeling woningen.
Bij Najaarsnota is de raming van de ontvangsten uit de inkomensheffing
al flink neerwaarts bijgesteld met 0,7 miljard euro. Deze bijstelling was
gebaseerd op de gerealiseerde kasontvangsten over 2010 tot en met
oktober die volgen uit de aangiftes over het jaar 2009. Deze blijven sinds
de tweede helft van dit jaar achter in vergelijking met andere jaren. Dit kan
worden verklaard uit het feit dat achteraf bezien de voorlopige inkomensheffingsaanslagen over 2009 met betrekking tot zelfstandige ondernemers
vrij hoog zijn vastgesteld in relatie tot de winsten van zelfstandigen over
2009. Het niveau van de aanslagoplegging in 2009 lag vrijwel op het hoge
niveau van die over 2008. Te hoge voorlopige aanslagen waarop betaling
hebben plaatsgevonden leiden bij nadere voorlopige aanslagen of
aangifte tot teruggaven. In 2010 zijn de teruggaven met betrekking tot het
winstjaar 2009 hoger uitgekomen dan verwacht. Ten opzichte van de
Najaarsnota komen de ontvangsten uit de inkomensheffing nu 0,2 miljard
euro lager uit. Dat betekent dat de teruggaven met betrekking tot het
winstjaar 2009 nog iets hoger zijn uitgevallen dan bij Najaarsnota
verondersteld.
48
Er wordt een overzicht gegeven van mee- en tegenvallers aan de
inkomstenkant. Welke van deze mee- en tegenvallers kunnen gezien
worden als structureel en welke als incidenteel?
Het grootste gedeelte van de per saldo meevaller van 2,0 miljard euro bij
de belastingen- en premieontvangsten is structureel.
Van de meevaller bij de loonheffing (0,8 miljard euro) kan 0,3 miljard euro
als incidenteel worden beschouwd. Dit betreft een boekhoudkundige
verrekening met de premies werknemersverzekeringen als gevolg van een
nacalculatie van het belasting- en premiedeel van de ontvangsten over het
transactiejaar 2008. Evenzo kan de tegenvaller bij de premies werknemersverzekeringen van 0,3 miljard euro als incidenteel worden
bestempeld. Zonder de bovengenoemde nacalculatie is er geen sprake
van een mee- of tegenvaller bij de premieontvangsten werknemersverzekeringen. Ten slotte kan van de totale meevaller van 1,1 miljard euro
bij de btw-ontvangsten circa 0,5 miljard euro als incidenteel worden
beschouwd als gevolg van een kasschuif in de btw-ontvangsten van 2009
naar 2010.
Per saldo kan 1,5 miljard euro van de totale 2,0 miljard euro meevaller bij
de belastingen- en premieontvangsten als structureel worden beschouwd.
49
Kan de minister per belastingsoort aangeven wat de achterliggende
oorzaken van de mee- en tegenvallers zijn?
De meevaller bij de belasting- en premieontvangsten van 2,0 miljard euro
betreft het saldo van enkele grote meevallers en enkele kleine tegenvallers. De grote meevallers betreffen de grote drie belastingsoorten, de
loonheffing (lh), de omzetbelasting (btw) en de vennootschapsbelasting
(vpb).
Bij Najaarsnota is de raming van de loonheffing op basis van de tot dan
toe bekende realisaties over 2010 naar boven bijgesteld. In de laatste
maanden van 2010 zijn de lh-ontvangsten over 2010 nog weer hoger
uitgevallen dan verondersteld bij Najaarsnota. Zoals in antwoord op vraag
48 is toegelicht is 0,3 miljard euro van de totale meevaller bij de lh van 0,8
miljard euro puur boekhoudkundig. Blijft 0,5 miljard euro over als «echte»
meevaller. Op een bedrag van 87,8 miljard euro is dat een relatief
beperkte meevaller. Mogelijke verklaringen zijn nog een iets gunstiger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

16

werkgelegenheid en/of hogere incidentele lonen dan bij Najaarsnota
verondersteld.
Van de meevaller bij de btw (1,1 miljard euro) kan zoals toegelicht in
antwoord op vraag 48 ook een deel (0,5 miljard euro) als incidenteel
worden. Blijft 0,6 miljard euro over als «echte» meevaller. Mogelijk kan
deze meevaller worden verklaard door een wat hogere volume- en/of
prijsontwikkeling van de consumptie over 2010.
De meevaller bij de Vpb-ontvangsten van 0,8 miljard euro laat zich lastig
verklaren. De meevaller betreft de kasontvangsten over Vpb-aanslagen en
aangiften over zowel 2010 als eerdere jaren. De kasstromen die volgen uit
aanslagen en aangiften laten zich lastig voorspellen, vooral kasontvangsten die volgen uit een positieve aanslag en op een later moment
weer (deels) de kas kunnen uitvloeien omdat een nadere voorlopige
aanslag heeft geleid tot een vermindering op de vorige aanslag.
Daarnaast speelt de mogelijkheid van de (achterwaartse en voorwaartse)
verliesverrekening een belangrijke rol. We kunnen in elk geval constateren
dat in de laatste maanden van 2010 per saldo meer is betaald op
aanslagen en aangiften dan verondersteld bij Najaarsnota.
Naast genoemde meevallers zijn er nog bescheiden meevallers bij de
BPM (0,1 miljard euro) en de accijnzen (0,1 miljard euro). Deze meevallers
volgen geheel uit de gerealiseerde kasontvangsten die uiteindelijk iets
gunstiger zijn uitgekomen dan geraamd.
Bij vraag 47 is reeds antwoord gegeven op de relatief bescheiden
tegenvallers bij de inkomensheffing en de overdrachtsbelasting.
In het Financieel Jaarverslag 2010 zal de ontwikkeling van de diverse
belasting- en premieontvangsten ten opzichte van de oorspronkelijke
Miljoenennotaraming 2010 nader worden toegelicht.
50
Kan de minister de ontwikkeling van de EMU-schuld 2010 per mutatie
weergeven ten opzichte van de Najaarsnota 2010, cf. tabel 4.1 in de
Voorlopige Rekening 2010 (EMU-saldo ten opzichte van Najaarsnota
2010).
In onderstaande tabel is de zogenoemde «verticale toelichting»
opgenomen, de toelichting op de ontwikkeling van de EMU-schuld tussen
de Najaarsnota 2010 en de Voorlopige Rekening 2010.
Tabel: Verticale toelichting EMU-schuld (in procenten bbp)
EMU-schuld Najaarsnota 2010

64%

EMU-saldo collectieve sector
Lening Griekenland en EFSF
Verkoop Strukton en overige mutaties

-0,6%
-0,1%
-0,1%

EMU-schuld Voorlopige Rekening 2010

63%

De verbetering van de EMU-schuld wordt voornamelijk verklaard door de
verbetering van het EMU-saldo. Daarnaast wordt de derde tranche van de
lening aan Griekenland niet in 2010 maar in 2011 voldaan; ook is een
kleiner deel van het geautoriseerd kapitaal van het Europese noodfonds
EFSF opgevraagd. Tot slot heeft de NS Strukton verkocht en de middelen
aan de Staat uitgekeerd en doen zich nog enkele overige mutaties voor.
51 en 52
Waarom loopt het verlies op financiële interventies verder op ten opzichte
van de Najaarsnota? Wat zijn in dit licht de inschattingen voor de
komende jaren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

17

Wat is de verklaring voor het feit dat het verlies op de interventies in de
financiële sector in 2010 verder oploopt van 416 miljoen euro (stand
Najaarsnota) naar 580 miljoen euro (stand Voorlopige Rekening)?
De verslechtering van het resultaat hangt grotendeels samen met de
aangepaste voorwaarden op de lening aan IJsland. Ten opzichte van de
oorspronkelijke situatie, wordt per saldo ongeveer 100 miljoen euro
minder aan rentebaten geraamd. Daarnaast vond een neerwaartse
bijstelling plaats op de geraamde renteontvangsten op de lening aan
Griekenland, en is de toegerekende rente op interventies gestegen. Al
deze mutaties werken door in het resultaat voor 2010, maar vormen geen
aanleiding om de inschatting voor de komende jaren te wijzigen.
52
Wat is de verklaring voor het feit dat het verlies op de interventies in de
financiële sector in 2010 verder oploopt van 416 miljoen euro (stand
Najaarsnota) naar 580 miljoen euro (stand Voorlopige Rekening)?
Zie antwoord op vraag 51.
53 en 54
Hoe verhoudt dit negatieve resultaat (verlies op interventies financiële
sector) over 2010 zich tot de positieve resultaten over de jaren 2008 en
2009? Wat zijn de inschattingen voor 2011 en 2012? Geven de cijfers
aanleiding tot maatregelen?
Geven de cijfers aanleiding tot maatregelen?
Tussen het resultaat van 2008 en 2009 en het negatieve resultaat van 2010
bestaat geen verband. Bij Voorjaarsnota zal een eerste inschatting worden
gemaakt van het resultaat in 2011. Over 2012 zal later een schatting
worden gegeven.
54
Geven de cijfers aanleiding tot maatregelen?
Zie antwoord op vraag 53.
55
Hoe realistisch acht de minister het dat de vorderingen op IJsland en
Griekenland (incl. de opgebouwde rente) volledig terugkomen?
IJsland
De minister van Financiën heeft er alle vertrouwen in dat we het geld
uiteindelijk terug zullen krijgen. Los van de financiële implicaties voor het
Verenigd Koninkrijk en Nederland kan het Icesave dossier ook verstrekkende gevolgen hebben voor het functioneren van de interne markt voor
financiële diensten. Als IJsland zijn verplichtingen niet hoeft na te komen,
schept dit immers een zeer gevaarlijk precedent. De minister van
Financiën vertrouwt er daarom op dat zowel de ESA als de Europese
Commissie zich tot het uiterste zullen inspannen om tot een goede
oplossing voor deze zaak te komen. Daarnaast is het zo dat de uitkomst
van het referendum geen invloed heeft op de uitbetaling van gelden uit de
boedel van Landsbanki aan prioritaire schuldeisers (waaronder het
Verenigd Koninkrijk, Nederland, de lagere overheden en de 100 000+
groep). De IJslandse regering verwacht dat later dit jaar een eerste
uitkering gedaan kan worden, die 30 procent van het bedrag dat de
prioritaire schuldeisers tegoed hebben, dekt. Volgens de laatste schattingen zouden de curatoren uiteindelijk 90 procent van de claims van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

18

prioritaire schuldeisers uit de boedel kunnen betalen. Via de boedel komt
dus waarschijnlijk hoe dan ook het grootste deel van het geld terug.
Griekenland
Het hervormingsprogramma van Griekenland is tot stand gekomen op
basis van een analyse van het IMF, de Europese Commissie en de ECB.
Door middel van evaluaties van het programma houden zij een constante
vinger aan de pols. Samen met hen, gaat de minister van Financiën uit dat
het EU/IMF hervormingsprogramma succesvol zal blijken en dat de
leningen aan Griekenland terugbetaald zullen worden.
Verder zijn de leningen van Nederland aan Griekenland zogeheten
sovereign-to-sovereign leningen die, mocht het zover komen, in de Club
van Parijs zouden worden behandeld. De geschiedenis van soevereine
schuldherstructureringen in de Club van Parijs laat zien dat kwijtscheldingen voor schuld voor hoge inkomenslanden, zoals Griekenland,
ongebruikelijk en onwaarschijnlijk zijn.
56 en 57
Kunt u het overzicht van alle stimuleringsmiddelen, dat in de Voorlopige
Rekening is opgenomen, ook aanvullen met de bedragen die nu nog voor
2011 en latere jaren geraamd worden?
Is er in het licht van de uitspraak van de minister bij het Najaarsnotadebat
– dat het geen tijd meer is om te stimuleren en het tijd wordt om te
consolideren – denkbaar dat er ook na 2010 nog stimuleringsmiddelen
vrijvallen of anders ingezet zullen worden?
Zoals in het debat bij de Najaarsnota is aangegeven zijn de middelen die
aan het eind van 2010 zijn overgebleven vrijgevallen, tenzij er sprake was
van een overlopende verplichting, of als er sprake was van projecten die
uiteindelijk in mindere mate versneld zijn. Deze laatste categorie
middelen, die al voor het Aanvullend Beleidsakkoord in de meerjarenramingen stonden, zijn niet vrijgevallen. In het geval van overlopende
verplichtingen, ligt het niet voor de hand dat hier nog middelen vrijvallen.
De overige middelen (1,2 miljard euro) die nu nog in 2011 en verder staan,
zijn vanaf de Startnota weer onderdeel van de reguliere kaderrelevante
begrotingsmiddelen. Zo zijn zij ook op de begrotingsartikelen verwerkt.
Voor eventuele vrijval of herprioritering van deze middelen gelden de
reguliere begrotingsregels.
57
Is er in het licht van de uitspraak van de minister bij het Najaarsnotadebat
– dat het geen tijd meer is om te stimuleren en het tijd wordt om te
consolideren – denkbaar dat er ook na 2010 nog stimuleringsmiddelen
vrijvallen of anders ingezet zullen worden?
Zie antwoord op vraag 56.
58
Kan er een toelichting komen waarom er binnen het stimuleringspakket
minder is uitgegeven dan in de Najaarsnota was voorzien? Hoe groot is
het totaalbedrag dat niet ten goede gekomen is aan het stimuleringspakket in 2010?
Ten opzichten van de raming bij Najaarsnota is bij Voorlopige Rekening in
totaal 46 miljoen euro minder uitgegeven dan voorzien. Hiervan schuift 10
miljoen euro door naar 2011. De onderuitputting is onder andere ontstaan
doordat er minder beroep is gedaan op de deeltijd-WW en innovatiekre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

19

dieten. Ten opzichte van de raming bij Miljoenennota 2010 is er in 2010
201 miljoen euro minder uitgeven dan verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 657, nr. 2

20