Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 267

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 januari 2019
Mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
de Minister van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat stuur ik u hierbij de rapportage van
het PBL «Korte termijnraming voor emissies en energie in 2020»1. Deze
rapportage betreft een (gedeeltelijke) actualisatie van de energie- en
emissieramingen uit de Nationale Energieverkenning 2017 (NEV2017) en
is geen integrale doorrekening2.
Hieronder geef ik allereerst een samenvatting van de conclusies van de
rapportage van het PBL. Vervolgens geef ik mijn appreciatie van de
uitkomsten van de analyse van het PBL voor wat betreft de uitvoering van
het Urgenda-vonnis en het Energieakkoord. Daarna ga ik in op de
vervolgstappen die het kabinet zal zetten voor de uitvoering van het
Urgenda-vonnis. Middels deze brief voldoe ik ook aan de verzoeken van
het lid Van Raan.3
Samenvatting PBL actualisatie
Broeikasgasreductie en Urgenda-vonnis
Uit de actualisatie van het PBL komt naar voren dat de verwachte
emissiereductie in 2020 ten opzichte van 1990 naar verwachting uitkomt
op 21% (17–24%). De verwachte emissiereductie ligt daarmee, ondanks de
aanvullende maatregelen die eerder in 2018 zijn genomen om de
1

Deze rapportage is uitgebracht omdat er in 2018 geen NEV is uitgebracht en is bedoeld om
inzicht te geven in het doelbereik van de afspraken uit het Energieakkoord en de broeikasgasemissies in 2020, raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2
De actualisatie beperkt zich tot het zichtjaar 2020 en hanteert een eenvoudiger methodiek dan
gebruikelijk voor de NEV. Zo is er in deze actualisatie gerekend met de brandstof- en
CO2-prijzen uit de NEV 2017.
3
Verzoeken gedaan in de Regeling van Werkzaamheden op 6 en 19 december en 22 januari j.l.,
(Handelingen II 2018/19, nr. 33, item 8, nr. 38, item 5 en nr. 43.

kst-32813-267
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 267

1

doelstellingen van het Energieakkoord volledig te realiseren, onder het
niveau dat het PBL had geraamd in de NEV 2017. Deze wordt veroorzaakt
door verschillende factoren, waaronder een gunstigere economische
groei en bijstellingen van de geregistreerde uitstoot. De ramingen van het
PBL zijn voorzien van een onzekerheidsbandbreedte. Het PBL ziet
onzekerheden rond de economische en fysieke ontwikkelingen, energieen CO2-prijzen, beleid, ontwikkelingen in de elektriciteitsmarkt van
buurlanden en weersomstandigheden. Het PBL geeft aan dat wanneer
wordt gerekend met de actuele energie- en CO2-prijzen de emissies in
2020 ruim 1 Mton lager kunnen liggen. Evengoed geldt voor de elektriciteitssector dat het risico van minder import in 2020, en dus meer
binnenlandse productie en meer emissies, groter is dan dat van meer
import (en minder emissies).
Doelen Energieakkoord
De analyse van het PBL laat zien dat het behalen van de Energieakkoorddoelen weliswaar dichterbij is gekomen, maar de doelen bepaald nog niet
binnen bereik zijn. Het aandeel hernieuwbare energie groeit in 2020 naar
verwachting naar 12,5% op basis van werkelijke productie (12,2% op basis
van de Europese methodiek). Weliswaar is de productie van hernieuwbare
energie in 2020 ten opzichte van de NEV2017 in absolute zin toegenomen,
maar doordat het totale energieverbruik ook is gestegen, is de relatieve
bijdrage (het aandeel) hernieuwbare energie desondanks lager dan in de
NEV2017 werd verwacht. De toegenomen hernieuwbare energieproductie
komt vooral van meer windenergie op zee, meer zonnestroom en meer
biobrandstoffen.
Ten aanzien van het doel om in 2020 te komen tot 100 PJ extra energiebesparing, geeft de analyse van het PBL aan dat de netto extra energiebesparing is toegenomen tot 81 PJ in 2020. De voorgenomen informatieplicht voor energiebesparende maatregelen onder Wet milieubeheer, de
regeling Energie-efficiëntie en hernieuwbare energie voor de
glastuinbouw (EHG), en een hoger aantal aanvragen voor warmtepompen
onder de ISDE-regeling4 leveren hieraan een belangrijk aandeel. Anderzijds wordt het effect van eerdere maatregelen naar beneden bijgesteld,
waardoor de energiebesparing ten opzichte van de NEV 2017 6 PJ hoger
uitkomt.
Appreciatie PBL-actualisatie
Op dinsdag 9 oktober 2018 heeft het Gerechtshof uitspraak gedaan in het
hoger beroep van de rechtszaak tussen stichting Urgenda en de Nederlandse Staat. Het hoger beroep van de Staat is afgewezen, waarmee het
reductiebevel uit het vonnis van de rechtbank uit 2015 overeind blijft
(Kamerstuk 32 813, nr. 223). Dit betekent dat het kabinet eraan gehouden
is om in 2020 de nationale uitstoot van broeikasgassen met 25% te
reduceren (ten opzichte van 1990).
Met de aanvullende maatregelen die in februari 2018 (Kamerstuk 30 196,
nr. 573) zijn aangekondigd om de doelstellingen van het Energieakkoord
te realiseren, was de verwachting dat daarmee de 25% reductie binnen
bereik zou komen. De rapportage van PBL laat zien dat deze maatregelen
weliswaar CO2-reductie hebben opgeleverd, maar onvoldoende door
extra emissies als gevolg van andere factoren.
Op 16 november 2018 is aangegeven dat het kabinet cassatie aantekent
tegen de uitspraak van het gerechtshof, maar wel blijft sturen op het
4

Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE) geeft een tegemoetkoming bij de aankoop van
zonneboilers, warmtepompen, biomassaketels en pelletkachels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 267

2

realiseren van de benodigde emissiereductie voor uitvoering van het
vonnis (Kamerstuk 32 813, nr. 248). De resultaten uit de analyse van het
PBL stellen het kabinet voor een onverwacht grote aanvullende opgave.
Op basis van de gewijzigde ramingen komt de reductieopgave van 25% in
2020 overeen met een aanvullende opgave van 9 Mton CO2-reductie,
uitgaande van de middenwaarde van de bandbreedte (21%).
Voor wat betreft het doelbereik van de Energieakkoorddoelen constateer
ik dat nog niet alle aanvullende maatregelen die in februari 2018 zijn
aangekondigd in de Uitvoeringsagenda 2018 van het Energieakkoord door
het PBL volledig konden worden meegenomen in de analyse. Zo worden
bijvoorbeeld de inspanningen van Aedes, om te voldoen aan de afspraak
om in 2020 een gemiddeld label B te realiseren, nog niet gewaardeerd en
is de inschatting van de productie van windenergie op land lager dan door
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in de laatste
monitor (Kamerstuk 33 612, nr. 68) wordt voorzien.
Het is nu aan de Energieakkoordpartijen om naar aanleiding van de
analyse van het PBL te bezien wat zij zullen doen om de doelstellingen
met betrekking tot het aandeel hernieuwbare energie en energiebesparing
en de overige doelen uit het Energieakkoord binnen bereik te brengen.
Uitvoering Urgenda-vonnis
De analyse van het PBL geeft aan dat de opgave om 25% CO2-reductie te
realiseren in 2020 groter uitvalt dan eerder voorzien. Op basis van de
Nationale Energieverkenning 2017 constateerde het kabinet dat deze
opgave binnen bereik was. De nieuwste inzichten van het PBL laten zien
dat die inschatting te optimistisch is geweest en we rekening moeten
houden met een aanzienlijke extra opgave. Hierboven is reeds aangegeven dat door verschillende factoren, waaronder gunstigere economische groei en bijstellingen van de geregistreerde uitstoot, in 2020 naar
verwachting slechts 21% CO2-vermindering bereikt wordt.
Op basis van de nieuwe PBL-prognose zal het kabinet besluiten welke
maatregelen het kan nemen om de CO2-uitstoot op korte termijn verder
terug te dringen. Het kabinet is volop aan de slag met de uitvoering van
het vonnis. Uiteraard is het daarbij van belang dat het gaat om maatregelen waarmee het klimaat echt geholpen is en die het draagvlak voor de
transitie ook op de langere termijn behouden. Het kabinet ziet zich
hiermee gesteld voor een zeer moeilijke opgave.
Vervolgproces
Op dit moment werkt het kabinet diverse mogelijke maatregelen uit die
kunnen worden ingezet om in 2020 extra CO2-reductie te realiseren. Het
kabinet hecht er daarbij veel waarde aan om maatregelen te treffen die
daadwerkelijk een bijdrage leveren aan het tegengaan van klimaatverandering. Maatregelen die bijdragen aan emissiereductie in Nederland maar
die leiden tot weglekeffecten van CO2-uitstoot naar het buitenland moeten
zoveel als mogelijk worden voorkomen. In 2017 is uw Kamer reeds
geïnformeerd dat, indien 25% gehaald moet worden en de maatregelen
uit het Energieakkoord hiervoor onvoldoende effect hebben, het
vervroegd sluiten van een kolencentrale die geen biomassa bijstookt in
beeld komt (Kamerstuk 32 813, nr. 144).
De komende weken zal het kabinet alle mogelijke maatregelen die bij
kunnen dragen aan CO2-reductie in 2020 nader uitwerken. Daarbij wordt
in kaart gebracht of deze maatregelen technisch en juridisch realiseerbaar
zijn, wat de financiële consequenties zijn en welke overige (maatschappe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 267

3

lijke) effecten met de uitvoering van de maatregelen gepaard gaan. Omdat
het een forse aanvullende opgave betreft, wil het kabinet een gedegen
afweging maken waarbij enerzijds recht wordt gedaan aan de uitvoering
van het vonnis, en anderzijds aan de eventuele negatieve gevolgen van
maatregelen. Bovendien speelt daarbij nog de vraag op welke wijze moet
worden omgegaan met de onzekerheidsbandbreedte en de aannames
over o.a. de ontwikkeling van de CO2-prijs en de aanvullende beleidsmaatregelen die door het PBL in de actualisatie worden gehanteerd.
Het kabinet streeft ernaar om in april een maatregelenpakket te presenteren. Conform de motie Leijten-Nijboer (Kamerstuk 35 095, nr. 9), wil het
kabinet vervolgens met uw Kamer over dit maatregelenpakket in gesprek.
Het uitgangspunt is dat het maatregelpakket door het PBL kan worden
meegenomen in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2019. In deze
integrale doorrekening zal, op basis van een actualisatie van externe
factoren, het bestaande beleid en het aanvullende maatregelpakket,
opnieuw inzicht worden geboden in de verwachte broeikasgasreductie in
2020.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 813, nr. 267

4