Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 539

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 30 maart 2023
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs over de brief van 21 februari 2023 inzake zijn reactie op het
verzoek van de commissie over een petitie van het LAKS inzake de
examens in het voortgezet onderwijs in 2023 (Kamerstuk 31 289, nr. 532).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 27 maart 2023.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
De adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-31289-539
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 289, nr. 539

1

1
Kunt u uitleggen waarom u denkt dat de omstandigheden het toelaten dat
dit jaar al getoetst kan worden zoals vóór de coronamaatregelen? Heeft u
rekening gehouden met het feit dat de huidige eindexamenleerlingen juist
het langst last hadden van de lockdown?
Leerlingen hebben dit schooljaar en een groot deel van het vorige
schooljaar de mogelijkheid gehad om zich onder normale omstandigheden voor te bereiden op hun examen dit jaar. Daarnaast heeft deze
groep leerlingen ook het langst gebruik kunnen maken van de extra inzet
van scholen en de middelen die voortvloeien uit het Nationaal
Programma Onderwijs, dat in februari 2021 van start is gegaan.
2
Heeft u in beeld wat de argumenten zijn die leraren aandragen om «zo
snel mogelijk terug naar normaal» te gaan en bent u het met hen eens?
Zoals ik in mijn brief van 21 november 2022 heb toegelicht heb ik signalen
ontvangen dat er leraren zijn die zich zorgen maken dat we blijvend
genoegen nemen met minder.1 Daarnaast hebben leraren in de klas ook
de motivatie-verlagende effecten ervaren van de maatregelen van 2021 en
2022, in het bijzonder van de duimregeling. Dit maakt het urgent dat we zo
snel mogelijk weer een prestatie van leerlingen vragen die vergelijkbaar is
met die van de periode voor de coronapandemie.
3
Zijn er verschillen tussen havo, vwo en mbo eindexamenkandidaten wat
betreft het inhalen van de achterstanden?
Of en in welke mate er bij een individuele leerling sprake is van leervertragingen hangt van verschillende factoren af. De gegevens die beschikbaar
zijn over de resultaten van eindexamenleerlingen uit 2021 en 2022 hadden
wellicht een indicatie hiervan kunnen geven voor 2023. De gegevens uit
2021 en 2022 zijn echter vertroebeld door het effect van de maatregelen
die in die jaren golden, in het bijzonder de duimregeling. Zo was de
duimregeling niet toepasbaar op kernvakken en verschillen de kernvakken
per schoolsoort (wiskunde kon in het vmbo wel geduimd worden, in havo
en vwo niet). Ik heb geen gegevens beschikbaar waaruit af te leiden is dat
er voor eindexamenkandidaten verschillen zijn op basis van de leerweg of
schoolsoort.
4
Kunt u aantonen hoe fulltime digitaal onderwijs zoveel stress kan
veroorzaken bij de jeugd? Zo nee, wilt u dit onderzoeken, alsmede de
risico’s van het digitale onderwijs dat het met zich meedraagt?
Het is zeker denkbaar dat het moeten volgen van digitaal of hybride
onderwijs voor sommige leerlingen tot stress heeft geleid. Fysiek
onderwijs is in de regel zowel beter voor de kwaliteit als voor het mentaal
welzijn van leerlingen dan afstandsonderwijs. In de coronaperiode is het
welzijn van leerlingen door verschillende factoren onder druk komen te
staan en het afstandsonderwijs heeft hierin ook een rol gespeeld. Mijns
inziens kan aanvullend onderzoek maar van beperkte meerwaarde zijn in
het aanvullend van dit beeld. Gelet op het feit dat leerlingen sinds de start
van dit schooljaar alleen in uitzonderlijke gevallen fulltime digitaal
onderwijs volgen ben ik daarom ook niet voornemens om onderzoek te
doen naar een eventuele link tussen digitaal onderwijs en stress.

1

Kamerstuk 31 289, nr. 526.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 289, nr. 539

2

5
Wat maakt het zo veelbetekenend dat het cohort 2023 een volledig
schooljaar heeft zonder vorm van algehele schoolsluitingen, terwijl er wel
meer lesuitval zal zijn geweest dan in de tijd vóór corona doordat de ziekte
zich nog wel verspreidde? Heeft u een volledig overzicht van de mate van
ziekteverzuim bij onderwijzend personeel op de scholen voor voortgezet
onderwijs per regio?
Ik heb geen overzicht van het ziekteverzuim onder onderwijzend personeel
per regio. Uiteraard hebben scholen, leraren en leerlingen in het
schooljaar 2022/2023 ook nog gevolgen van corona ondervonden. Er was
echter geen sprake van een landelijke schoolsluiting. De meeste leerlingen
konden hierdoor het merendeel van de tijd hun lessen volgen en zich
daarmee voorbereiden op het eindexamen.
6
Hoe weegt u de constatering van de vereniging Ons Middelbaar
Onderwijs2 dat het huidige cohort examenleerlingen potentieel evenveel
achterstanden heeft opgelopen als de leerlingen in de vorige twee jaren?
Hoe weegt u de constatering dat voor de vmbo-examenleerlingen geldt
dat ze vanaf het eerste jaar van hun schoolloopbaan (maart schooljaar
2019/2020) tot aan hun examenjaar enkel schooljaren hebben gekend met
coronamaatregelen?
Het is zeker denkbaar dat een deel van de huidige examenleerlingen een
vergelijkbaar niveau van leervertragingen heeft als examenleerlingen in
de vorige twee jaren. En het klopt dat vmbo-leerlingen die dit jaar examen
doen in drie van hun vier schooljaren te maken hebben gehad met
coronamaatregelen. Deze leerlingen hebben echter ook sinds februari
2021 kunnen profiteren van de inzet en extra middelen uit het Nationaal
Programma Onderwijs.
7
Welk gewichten geeft u precies aan de historische N-term en het oordeel
van docenten over de moeilijkheidsgraad bij de bepaling van de N-termen
in dit examenjaar? Welke overwegingen liggen ten grondslag aan deze
gewichten? Of berust de bepaling van de N-termen wellicht op
nattevingerwerk?
De bepaling van de N-termen is een zorgvuldig en secuur proces. Bij het
vaststellen van de N-term voor een examen is geen sprake van een directe
weging van de historische N-term (gebaseerd op meerdere N-termen uit
het verleden) en het docentenoordeel over de moeilijkheid van het
examen. De normering bestaat uit drie stappen. In de eerste stap wordt
een N-term bepaald die hetzelfde gemiddelde cijfer zou opleveren als voor
corona. De lat ligt dan niet automatisch op dezelfde hoogte als voor
corona. Daarvoor wordt de historische N-term en het docentenoordeel
gebruikt. In de tweede stap wordt getoetst of de N-term uit stap 1 binnen
het interval van docentenoordelen valt. Als dat niet het geval is, wordt de
N-term opgeschoven naar de rand van het interval. Vervolgens wordt
gecontroleerd of de N-term die daaruit volgt, binnen het interval van
historische N-termen valt. Als dat niet het geval is, wordt opgeschoven
naar de rand van dat interval tenzij de N-term die daaruit volgt volledig
buiten het interval van docentenoordelen valt. De mate van invloed van
de historische N-term en het docentenoordeel is zodanig afhankelijk van
de ligging van de twee intervallen dat niet gesteld kan worden dat de één
een groter gewicht heeft dan de ander. Tot slot wordt in de laatste stap op
basis van een toetstechnische en inhoudelijke analyse bepaald of de
2

Brief d.d. 6 maart 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 289, nr. 539

3

N-term nog moet worden opgehoogd voor fouten of tijdnood. De N-term
voor het examen is daarmee vastgesteld. Een nadere toelichting op deze
systematiek is te vinden op de website van het CvTE.3
8
Wat zijn nog altijd de gevolgen van corona voor het welbevinden en de
cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van de leerlingen die na
tweeëneenhalf jaar corona-onderwijs in het examenjaar zijn beland?
Welke onderzoeken liggen daaraan ten grondslag?
In de voortgangsrapportages van het Nationaal Programma Onderwijs,
die u tweemaal per jaar van mij ontvangt, ga ik nader in op het welbevinden en de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van
leerlingen. In het najaar heb ik in het kader van NP Onderwijs voor het
laatst gerapporteerd over de impact van corona op leerlingen. Het
algemene beeld in het vo was toen dat leerlingen op een aantal gebieden
duidelijk minder presteren dan voor corona het geval was. Het gaat dan
bijvoorbeeld om rekenen-wiskunde. Ook het welbevinden van leerlingen
was aan het begin van het schooljaar nog steeds een grote zorg voor
schoolleiders en leraren in het vo. Dit blijkt onder andere uit een analyse
van lvs-toetsdata door Cito en een brede peiling onder schoolleiders en
leraren bij de start van dit schooljaar. Heel specifieke data over de huidige
eindexamenleerlingen heb ik niet. De eerstvolgende voortgangsrapportage ontvangt uw Kamer naar verwachting in mei. Hierin zal ik ingaan
op de schoolloopbanen van leerlingen op basis van een cohortonderzoek.
In de rapportage in het najaar kan ik u informeren over de resultaten van
leerlingen. Ten aanzien van het welbevinden van leerlingen zal ik in de
rapportage een terugkoppeling geven over gesprekstafels die over dit
onderwerp hebben plaatsgevonden.
9
In hoeverre zijn financiële redenen leidend geweest voor de keuze om niet
een extra herkansing aan te bieden?
Financiële redenen waren niet leidend in de keuze om geen extra
herkansing aan te bieden in 2023.
10
In hoeverre zijn uitvoeringstechnische redenen leidend geweest voor de
keuze om niet een extra herkansing aan te bieden?
Uitvoeringstechnische redenen waren niet leidend in de keuze om geen
extra herkansing aan te bieden in 2023.
11
In hoeverre is er gekeken naar wat goed is voor de leerling in plaats van
financiële of uitvoeringstechnische redenen bij de keuze om niet een extra
herkansing aan te bieden?
Vanuit het belang van de leerling heb ik er gekozen om in 2023 geen
compenserende maatregelen te treffen voor de examens in het regulier
vo. Ik vind het namelijk belangrijk dat leerlingen zo goed mogelijk
voorbereid zijn op de stap naar het vervolgonderwijs. Door van leerlingen
weer een vergelijkbare prestatie te vragen als voor corona zorg ik dat zij in
de beste positie zijn om deze stap te zetten.

3

Normering centrale examens 2021 – Examenblad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 289, nr. 539

4

12
Is het op dit tijdstip van het schooljaar nog mogelijk om een extra
herkansing te regelen (los van of dat uitvoeringstechnisch of financieel
wenselijk is)?
Die vraag is niet los te zien van de uitvoering. Aanpassingen aan de
examens op dit moment in het schooljaar brengen grote risico’s met zich
mee, met name voor de uitvoering. Met de keuze voor een extra
herkansing voor leerlingen in het regulier vo komt de uitvoerbaarheid van
de reeds bekend gemaakte maatregelen voor het staatsexamen onder
druk te staan. Daarnaast zouden alle normale processen die voor de
wijziging van regelgeving noodzakelijk zijn, zoals consultatie van de sector
en advisering door de Raad van State onder zeer hoge druk moeten
plaatsvinden, wat het praktisch wel onmogelijk maakt. Deze risico’s leiden
ertoe dat ook op voorhand niet zeker zal zijn dat het lukt om deze
aanpassingen tijdig te doen. Dus hoewel het technisch wellicht mogelijk
lijkt, acht ik het zeer onwenselijk om nu alsnog de keuze te maken om een
extra herkansing te bieden, juist vanuit het perspectief van leerlingen die
hierdoor wellicht onterecht zullen rekenen op een extra herkansing.
13
Is het nog mogelijk om spoedregelgeving te maken voor het bieden van
een extra herkansing?
Zie vraag 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 289, nr. 539

5