Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 470 XIV

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
Diergezondheidsfonds 2019

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 juni 2020
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over de brief van 20 mei 2020 inzake het Jaarverslag
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Diergezondheidsfonds 2019 (Kamerstuk 35 470 XIV, nr. 1).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 11 juni 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Verhoev

kst-35470-XIV-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

1

1
Kunt u beknopt uiteenzetten wat de ontwikkelingen in 2019 waren rondom
het bijenrichtsnoer van de European Food Safety Authority (EFSA) en wat
de huidige stand van zaken is?
Antwoord
In maart 2019 heeft EFSA het mandaat van de Europese Commissie
gekregen om het bijenrichtsnoer op onderdelen verder uit te werken.
Nederland heeft aangedrongen om spoedig voortgang te maken.
De onderdelen die al voldoende wetenschappelijk actueel en praktisch
uitvoerbaar waren, zouden op korte termijn kunnen worden geïmplementeerd. Daartoe had de Europese Commissie een voorstel opgesteld tot
wijziging van de Uniforme Beginselen, waarmee grenswaarden uit het
EFSA bijenrichtsnoer zouden worden opgenomen in regelgeving. De
EU-lidstaten hebben in juli 2019 met een gekwalificeerde meerderheid
ingestemd met dit voorstel. Het Europees Parlement heeft dit voorstel op
23 oktober jl. echter afgewezen. Over dit voorstel en de afwijzing van het
Europees Parlement heb ik uw Kamer geïnformeerd (Kamerstuk 27 858,
nrs. 479 en 487). Met de beslissing van het Europees Parlement heeft de
Europese Commissie besloten om een nieuw voorstel voor de implementatie van het bijenrichtsnoer aan de lidstaten voor te leggen als EFSA de
uitwerking heeft afgerond. Dit voorstel zal naar verwachting in maart 2021
worden gepubliceerd.
2
Zijn er in 2019 aanpassingen geweest in het Europese of Nederlandse
toelatingsbeleid voor bestrijdingsmiddelen? Zo ja, welke?
Antwoord
Er zijn in 2019 geen aanpassingen geweest in het Europese en nationale
toelatingsbeleid. Wel is in januari 2019 een voorstel van de Europese
Commissie aangenomen tot het instellen van een geharmoniseerde
risico-indicator, waarmee de voortgang van het duurzame gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen beter kan worden gevolgd. Het betrof hier
de uitwerking van reeds eerder vastgelegd beleid in de richtlijn over
duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen (Richtlijn (EG)
2009/128). Ik heb uw Kamer op 23 januari 2019 hierover geïnformeerd
(Kamerstuk 27 858, nr. 439).
3
Zijn er in 2019 ontwikkelingen geweest in de capaciteit van de EFSA die
invloed kunnen hebben op het tijdig beoordelen van stoffen, waardoor
procedurele verlengingen in toenemende of afnemende mate aan de orde
zijn? Zo ja, heeft u zich daar in 2019 over uitgesproken?
Antwoord
Wanneer de reguliere herbeoordeling van werkzame stoffen, buiten de
schuld van toelatinghouder, niet tijdig is afgerond, voorziet artikel 17 van
Verordening (EG) 1007/2009 erin dat de goedkeuring van een werkzame
stof tijdelijk wordt verlengd tot de herbeoordeling is afgerond. Ik heb uw
Kamer hier eerder nader over geïnformeerd (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1181). De reden voor de vertragingen liggen veelal niet bij EFSA, maar
bij de beoordelende instanties van lidstaten. Er zijn mij geen nieuwe
ontwikkelingen bij EFSA bekend die direct invloed hebben op het tijdig
beoordelen van stoffen.
4
Hoeveel hectare landbouwgrond was eind 2019 in gebruik en hoeveel
hectare was dat meer of minder dan eind 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

2

Antwoord
Het totale areaal cultuurgrond bedroeg volgens de meest recente cijfers
van het CBS (CBS Statline: Landbouw; gewassen, dieren, grondgebruik en
arbeid op nationaal niveau, laatst gewijzigd 3 maart 2020) in 2019
1.816.320 hectare, dat is 6.050 ha minder in 2018, toen het totale areaal
cultuurgrond 1.822.370 hectare bedroeg.
5
Wat was de gemiddelde landbouwopbrengst per hectare in 2019?
Antwoord
Bijgaand treft u op basis van voorlopige cijfers van het CBS (CBS Statline:
Akkerbouwgewassen; productie naar regio, laatst gewijzigd 31 maart
2020, Groenteteelt; oogst en teeltoppervlakte per groentesoort, laatste
gewijzigd 28 april 2020), de gemiddelde landbouwopbrengst per hectare
in 2019 voor verschillende akkerbouw- en groentegewassen:
Onderwerp

Gewassen
Totaal tarwe
Wintertarwe
Zomertarwe
Wintergerst
Zomergerst
Rogge
Haver
Triticale
Korrelmais
Snijmais
Corn Cob Mix
Bruine bonen
Koolzaad
Vezelvlas
Lijnzaad
Cichorei
Hennep
Aardappelen, totaal
Consumptieaardappelen, totaal
Pootaardappelen, totaal
Zetmeelaardappelen
Suikerbieten
Zaai-uien
Zaai-uien na uitval

Totale bruto
opbrengst

Beteelde oppervlakte

Geoogste oppervlakte

Bruto opbrengst per
ha

1.000 kg
1.157.429
1.095.086
62.343
100.389
147.797
5.428
8.558
7.208
127.395
8.014.566
67.773
3.505
6.038
13.356
2.149
171.888
14.074
6.961.230
3.716.187
1.545.981
1.699.063
6.644.707
1.369.020
1.276.784

ha
121.064
112.203
8.861
11.134
22.570
1.875
1.535
1.334
12.668
187.400
6.632
1.413
1.794
2.291
2.291
4.041
1.877
167.523
78.887
43.688
44.949
79.176
27.583
27.583

ha
120.546
111.756
8.790
11.092
22.297
1.491
1.430
1.326
12.424
186.226
6.585
1.413
1.775
2.291
2.291
3.975
1.877
165.733
77.544
43.240
44.949
79.176
27.206
27.206

1.000 kg
9,6
9,8
7,1
9,1
6,6
3,6
6
5,4
10,3
43
10,3
2,5
3,4
5,8
0,9
43,2
7,5
42
47,9
35,8
37,8
83,9
50,3
46,9

(Bron: CBS Statline: Akkerbouwgewassen; productie naar regio, laatst gewijzigd 31 maart 2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

3

Onderwerp

Oogst

Teeltoppervlakte

Oogst/teeltoppervlakte

Groenten
Champignons
Aardbeien, productie
Aardbeien onder glas en tunnels
Andijvie
Asperges
Knolvenkel
Prei
Selderij, bleek/groen
Sla, krop en overig
Sla, ijsberg
Spinazie
Witlof
Bos- en waspeen
Knolselderij
Rode bieten
Radijs
Schorseneren
Uien
Winterpeen
Bloemkool
Boerenkool
Broccoli
Chinese kool
Groene kool
Rode kool
Spitskool
Spruitkool
Witte kool
Doperwten
Sperziebonen
Tuinbonen
Aubergines
Courgette
Komkommers
Paprika’s
Tomaten
Overige groenten

mln kg
300,0
23,7
51,8
9,4
18,1
3,5
92,4
4,5
15,6
86,0
74,2
52,6
169,0
92,2
37,6
24,0
17,6
1.256,3
446,9
46,0
7,0
19,7
9,1
2,1
40,4
16,9
54,4
114,5
25,3
48,8
5,1
64,0
16,7
410,0
375,0
910,0
71,6

hectare
61
1.149
489
309
2.946
195
2.542
170
758
2.480
3.386
3.095
3.147
1.880
875
100
689
34.301
6.767
2.577
340
2.081
302
67
599
542
2.730
1.471
3.813
3.973
616
125
412
580
1.504
1.800
4.043

1.000 kg / ha
4.918,0
20,6
105,9
30,4
6,1
17,9
36,3
26,5
20,6
34,7
21,9
17,0
53,7
49,0
43,0
240,0
25,5
36,6
66,0
17,9
20,6
9,5
30,1
31,3
67,4
31,2
19,9
77,8
6,6
12,3
8,3
512,0
40,5
706,9
249,3
505,6
17,7

(Bron: CBS Statline: Groenteteelt; oogst en teeltoppervlakte per groentesoort, laatste gewijzigd 28 april 2020)

6
Wat was de gemiddelde landbouwopbrengst per hectare in 2019 in de
«gangbare» landbouw?
Antwoord
Deze gegevens zijn niet beschikbaar.
7
Wat was de gemiddelde landbouwopbrengst per hectare in 2019 in de
«overige/biologische» landbouw?
Antwoord
Bijgaand treft u op basis van cijfers van het CBS (CBS Statline: Biologische plantaardige en dierlijke productie; nationaal, laatst gewijzigd
27 september 2019, Activiteiten van biologische landbouwbedrijven;
regio, laatst gewijzigd 3 maart 2020) de gemiddelde landbouwopbrengst
per hectare in 2018 voor diverse groente- en akkerbouwgewassen
waarvan zowel biologisch gecertificeerde productie- als areaalgegevens
beschikbaar zijn. Cijfers over 2019 zijn nog niet beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

4

Onderwerp

Gewassen
Consumptieaardappelen (totaal)
Pootaardappelen (totaal)
Gerst (totaal)
Haver
Tarwe (totaal)
Rogge
Triticale
Maïs (totaal)
Prei
Sla (totaal)
Spinazie
Knolselderij
Rode bieten
Winterpeen
Bloemkool
Broccoli
Sluitkool (totaal)
Spruitkool
Stambonen

Landbouwproductie

Oppervlakte van gewassen

Landbouwproductie
/oppervlakte

1.000 kg
46.232
13.630
3.101
2.746
5.046
1.265
1.586
1.159
3.432
1.652
12.037
6.694
21.138
64.695
4.601
2.002
12.147
1.792
3.647

ha
1.141
461
553
522
760
527
396
111
130
54
616
134
406
1.175
279
179
232
139
467

ton/ha
40,5
29,5
5,6
5,3
6,6
2,4
4,0
10,4
26,4
30,6
19,6
49,8
52,1
55,1
16,5
11,2
52,4
12,9
7,8

(Bron: CBS Statline: Biologische plantaardige en dierlijke productie; nationaal, laatst gewijzigd 27 september 2019, Activiteiten van biologische landbouwbedrijven; regio, laatst gewijzigd 3 maart

8
Is in 2019 weer contributie betaald aan de Internationale Jachtraad en zo
ja, hoeveel en met welk doel en hoe wordt gemonitord of deze doelen
worden bereikt? Waarom is dit noch in het jaarverslag van het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) noch op de website van
de Internationale Jachtraad terug te vinden?
Antwoord
Contributies op het gebied van natuur en biodiversiteit maken onderdeel
uit van de uitgaven op «Bijdragen aan (inter)nationale organisaties/
contributies» (beleidsartikel 12 van het jaarverslag). In 2019 is er door de
Internationale Jachtraad (CIC) geen contributie in rekening gebracht. In
2020 is er een factuur ontvangen voor de contributie en betaald. De
jaarlijkse contributie voor het lidmaatschap van State Member bedraagt
€ 5.400.
De CIC is een politiek onafhankelijk mondiaal advies orgaan van
regeringsvertegenwoordigers (state members), NGO-vertegenwoordigers
en individuele leden uit 125 landen met als hoofddoelstelling: «de
bevordering van duurzame jacht als instrument voor het behoud van de
biodiversiteit, in het bijzonder ten aanzien van de wilde fauna». Voor LNV
relevante beleidsterreinen en belangen zijn onder meer de internationale
samenwerking m.b.t. de trekvogelproblematiek en plattelandsontwikkeling door het bevorderen van duurzame landbouw en natuur en het
toestaan van duurzame jacht voor de lokale bevolking als inkomstenbron.
Dit draagt bij aan de instandhouding van soorten en hun habitat en gaat
in het bijzonder wildstroperij en illegale trofeeënjacht in vooral Afrika en
Azië tegen.
Door het lidmaatschap als State Member kan LNV invloed uitoefenen op
het gebied van voor Nederland relevante aandachtsvelden en
beleidsprioriteiten.
9
Kunt u de voortgang schetsen van het Haaienactieplan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

5

Antwoord
Het KRM-haaienactieplan 2015–2021 nadert het einde van haar looptijd.
Ter afsluiting heb ik een project in voorbereiding waarin onderdelen van
de drie sporen van het plan (communicatie en educatie; verminderen van
ongewenste bijvangsten en het verhogen van de overleving) zijn
opgenomen. Daarnaast start dit jaar een project onder het LIFE-IP
Deltanatuurprogramma in samenwerking met onder andere de Nederlandse Elasmobranchen Vereniging, Sportvisserij Nederland en
Wageningen Marine Research. In 2021 zal ik het KRM-haaienactieplan
evalueren.
10
Kunt u de voortgang van de evaluatie van de Wet dieren schetsen?
Antwoord
In de wet dieren is bepaald dat de wet vijf jaar na inwerkintreding
geëvalueerd wordt op doeltreffendheid en effecten van de wet in de
praktijk. In mijn brief van juni 2019 (TK 28 286, nr. 1056) heb ik uw Kamer
laten weten dat ik gestart ben met de opzet van de evaluatie. Bureau
Berenschot is geselecteerd als onderzoeksbureau dat de evaluatie
uitvoert. Berenschot is in december 2019 gestart met het evaluatieonderzoek. In het onderzoek worden stakeholders betrokken uit de veehouderijketen, de gezelschapsdierensector, ngo’s, onderzoekers en toezichthoudende instanties.
Vanwege de Corona-crisis heeft de evaluatie enige vertraging opgelopen,
omdat geplande fysieke bijeenkomsten met groepen van stakeholders niet
door konden gaan. De evaluatie zal begin juli worden afgerond. Ik zal uw
Kamer in het begin van komend najaar mijn beleidsreactie op de evaluatie
sturen.
11
Kunt u een overzicht geven van alle wijzigingen in de Meststoffenwet die
in 2019 zijn doorgevoerd en kunt u daarbij aangeven op welke wijze deze
bijdragen aan de verduurzaming veehouderij (graag onderbrengen in de
categorie bijdrage, deels bijdrage en geen bijdrage, met een toelichting)?
Antwoord
In 2019 is een wijziging van de Meststoffenwet doorgevoerd. Op 13 juni
2019 is de afroming bij overdracht van fosfaatrechten verhoogd van 10
naar 20 procent. De verhoogde afroming heeft als doel het aantal rechten
versneld onder het productieplafond te brengen. Hierdoor kan het
fosfaatproductieplafond beter worden geborgd. Daarnaast geldt dat zodra
het aantal rechten onder het productieplafond zit, de daarna afgeroomde
fosfaatrechten ten goede komen van de fosfaatbank. Met de fosfaatbank
worden jonge boeren en grondgebondenheid gestimuleerd. Doordat de
verhoging van het percentage het vullen van de fosfaatbank versneld
dichterbij brengt draagt deze wetswijziging ook zodanig bij aan de
verduurzaming van de melkveehouderij.
In 2019 heeft het parlement ook een wijziging van de Meststoffenwet
aangenomen waarmee diverse maatregelen uit het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn worden geïmplementeerd. Deze wijziging is per 1 januari
2020 in werking getreden. Voor de verduurzaming van de veehouderij is
met name het onderdeel van de wetswijziging waarmee de mestproductieplafonds (uitgedrukt in fosfaat en stikstof) in de Meststoffenwet zijn
vastgelegd, van belang. Door deze plafonds te verankeren in de wet wordt
beoogd een overschrijding van de plafonds, zoals zich in het verleden
heeft voorgedaan, te voorkomen. Daarmee wordt een bijdrage geleverd
aan verduurzaming van de veehouderij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

6

12
Met welke stakeholders is gesproken over een vereenvoudiging van het
mestbeleid?
Antwoord
Zoals in mijn brief van oktober 2018 (Kamerstuk 33 037, nr. 250) aangekondigd is in de afgelopen twee jaar de herbezinning van het mestbeleid
een interactief proces geweest samen met landbouworganisaties, de
watersector, milieubeweging en wetenschap. In 2018 en 2019 zijn de
startbijeenkomst en vier themabijeenkomsten over «Kringlooplandbouw,
«Mestmarkt», «Bodem» en «Technologie» gehouden. In deze bijeenkomsten is onderzocht, zoals gedeeld met uw Kamer, of en hoe het
mogelijk is om te komen tot een wezenlijk eenvoudiger systeem van
sturing op mestproductie en mestgebruik, met minder regeldruk en lasten
voor zowel de boer als de overheid. In mijn brief van juli 2019 (Kamerstuk
33 037, nr. 360) heb ik uw Kamer geïnformeerd over de bijeenkomsten en
wie daar aan heeft deelgenomen (bijlage Verslag consultatiefase
Herbezinning op het Mestbeleid). Voor de startbijeenkomst is een breed
palet aan deelnemers uitgenodigd vanuit de (agrarische) sector, natuuren milieuorganisaties, wetenschap en overheid, waarvan ruim 120
deelnemers vanuit deze verschillende groepen deelnamen. Voor de
themabijeenkomsten konden geïnteresseerden zich inschrijven. Aan deze
bijeenkomsten deden, afhankelijk van het onderwerp, deelnemers vanuit
verschillende achtergronden mee zoals agrarisch ondernemers, sectorvertegenwoordigers, wetenschap, ondernemers in mestverwerking,
waterschappen en NGO’s.
Daarnaast is in navolging van de motie van de leden Lodders en Geurts
(Kamerstuk 33 037, nr. 263) een Boerenpanel opgezet welke augustus 2019
heeft plaatsgevonden, waarmee een breed scala aan ideeën voor de
herbezinning is besproken en getoetst op de praktijk.
13
Welke stakeholders zijn betrokken bij de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030?
Antwoord
Het betreft de volgende organisaties: Agrodis, Artemis, Cumela, LTO
Nederland, Natuur en Milieu, Nefyto, Plantum, Unie van Waterschappen,
VEWIN.
14
Wat is de reden dat de stakeholdergesprekken die in 2019 hebben
plaatsgevonden over de herbezinning van het mestbeleid tot op heden
nog niet hebben geleid tot een contourennota?
Antwoord
De herbezinning op het mestbeleid is gestart als een grondig, interactief
proces met meerdere bijeenkomsten waar input is verzameld. Daarnaast
is advies ingewonnen bij het Commissie Deskundigen Meststoffenwet
over het mestbeleid in andere lidstaten (bijlage bij Kamerstuk 33 037,
nr. 360) en bij het Planbureau voor de Leefomgeving over de vijf denkrichtingen voor de herbezinning op het mestbeleid (Quickscan van denkrichtingen voor herbezinning op het mestbeleid) welke maart jl. is afgerond.
Zoals toegelicht in mijn brief van november 2019 (Kamerstuk 33 037,
nr. 367) is gebleken dat meer tijd nodig was om te komen tot contouren
voor een toekomstig mestbeleid mede door de samenhang met de
stikstofaanpak. Daarnaast is de afgelopen maanden veel inzet gepleegd
op het beleid ter voorkoming van de verspreiding van het COVID-19 virus
en de grote gevolgen van het virus op het economische verkeer, en in het
bijzonder de agrarische sector. Zoals eerder aangekondigd verwacht ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

7

voor de zomer uw Kamer te kunnen informeren over de contouren van het
toekomstig mestbeleid.
15
Wat is de reden voor de vertraging bij de ontwikkeling van het uitvoeringsprogramma voor de Toekomstvisie Gewasbescherming?
Antwoord
De uitzonderlijke omstandigheden als gevolg van het coronavirus hebben
ook invloed op de totstandkoming van het uitvoeringsprogramma van de
Toekomstvisie gewasbescherming 2030. Ik heb uw Kamer op 20 mei jl.
(Kamerstuk 27 858, nr. 509) gemeld dat ik verwacht dat ik u het uitvoeringsprogramma rond de zomer kan toesturen.
16
Kunt u voorbeelden geven van gewassen die weerbaar zijn en geteeld
kunnen worden zonder behulp van veel gewasbeschermingsmiddelen en
hoge emissies, en die een boer financieel ook nog wat opleveren?
Antwoord
Een dergelijk voorbeeld met alle door u Kamer genoemde aspecten kan ik
u niet geven. In de huidige agrarische praktijk wordt voor een groot aantal
gewassen gebruik gemaakt van resistentie tegen bijvoorbeeld schimmels.
Dat is één mogelijkheid om de weerbaarheid van een gewas te verhogen.
Weerbaarheid is echter meer. De weerbaarheid van een teeltsysteem
wordt bepaald door een breed samenspel van maatregelen, methoden en
technieken die met elkaar een integraal geheel vormen. Bijvoorbeeld de
keuze van rassen, het gebruik van gezond uitgangsmateriaal, inzetten van
functionele agrobiodiversiteit, inzetten van nuttige organismen en
precisietechnieken om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Hoe
de transitie naar deze integrale aanpak kan worden vormgegeven, wordt
uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van de Toekomstvisie gewasbescherming 2030, naar weerbare planten en teeltsystemen.
17
Is de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 inmiddels vastgesteld? Zo
ja, door welke partijen?
Antwoord
Ja, de Toekomstvisie gewasbescherming 2030 is in maart 2019 vastgesteld door Agrodis, Artemis, Cumela, LTO Nederland, Natuur en Milieu,
Nefyto, Plantum, Unie van Waterschappen, VEWIN. De visie is op 16 april
2019 uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 27 858, nr. 449).
18
Welke maatregelen zou het kabinet in 2019 conform de afspraak in het
regeerakkoord nemen om het aantal stalbranden te reduceren?
Antwoord
In het regeerakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) is afgesproken
dat het kabinet samen met verzekeringsmaatschappijen en ketenkwaliteitssystemen afspraken zal maken over de bestrijding van knaagdieren
door ondernemers en over een periodieke elektrakeuring. Op deze wijze
wil het kabinet het aantal stalbranden verminderen.
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is verantwoordelijk
voor beleid inzake toelating en gebruik van biociden waar ook de groep
middelen die gebruikt wordt voor de bestrijding van knaagdieren (de
anticoagulantia) onder valt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

8

19
Waarom is de afspraak uit het regeerakkoord dat, om het aantal
stalbranden te verminderen, het kabinet samen met verzekeringsmaatschappijen en ketenkwaliteitsystemen vóór 2019 afspraken maakt over de
bestrijding van knaagdieren door ondernemers nog steeds niet
uitgevoerd?
Antwoord
Met de Kamerbrief Actieplan brandveilige veestallen van 16 juli 2018
(Kamerstuk 28 286, nr. 988) is de Tweede Kamer geïnformeerd over de
wijze waarop de opgaven uit het regeerakkoord op het gebied van
elektrakeuringen. Zo is een periodieke elektrakeuring als verplichting
opgenomen in de ketenkwaliteitssystemen (IKB’s) van de varkens-,
pluimvee-, en kalversector. Inmiddels hebben alle varkens-, kalver- en
pluimveehouderijen die aangesloten zijn bij een kwaliteitssysteem
(respectievelijk Holland Varken, Vitaal Kalf, IKB Kip en IKB Ei) in 2019 een
elektrakeuring gehad. Daarmee is een belangrijke stap voorwaarts gezet
ter preventie van stalbranden, aangezien problemen met de elektriciteit en
kortsluiting tot de voornaamste oorzaken worden gerekend.
Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is verantwoordelijk
voor beleid inzake toelating en gebruik van biociden waar ook de groep
middelen die gebruikt wordt voor de bestrijding van knaagdieren (de
anticoagulantia) onder valt.
20
Worden hydrologische maatregelen, waaronder het structureel verhogen
van de grondwaterstanden in agrarische gebieden, meegenomen in het
Actieprogramma klimaatadaptieve landbouw?
Antwoord
Ja, in het Actieprogramma klimaatadaptatie landbouw is aandacht voor
hydrologische maatregelen in het kader van het watersysteem, de
landbouwbodems en weerbare gewassen en teeltsystemen. Denk
specifiek aan de activiteiten en plannen op dit gebied van de Veenweidenaanpak, het Nationaal Programma Landbouwbodems en onder regie van
het Ministerie van IenW de Deltaprogramma’s Ruimtelijke Adaptatie en
Zoetwater.
Op dit moment – en afgelopen winter – nemen waterbeheerders en
boeren ook al water- en bodemmaatregelen, zoals het preventief opzetten
van waterpeilen en vasthouden van water in de (landbouw)bodems.
Omdat effecten van klimaatverandering, zoals een zakkend grondwaterpeil, verzilting of te veel of juist te weinig water voor gewassen per
regio en bodem- en watersysteem sterk verschillen, vraagt klimaatadaptatie om een regionale aanpak. Daarom wordt in de genoemde
programma’s nauw samengewerkt tussen betrokken partijen zoals rijk,
provincies, waterschappen en boeren.
21
Hoe staat het met het door u tijdens de begrotingsbehandeling van LNV in
oktober 2019 toegezegde onderzoek of jaarlijks een klein percentage van
de overheidsfinanciering voor onderzoek met proefdieren kan worden
overgeheveld naar onderzoek zonder proefdieren?
Antwoord
Deze vraag is toegevoegd aan het onderzoek naar de publieke financieringsstromen voor dierproeven en proefdiervrije innovatie en naar de
invoer van prijsprikkels (moties met Kamerstuk 32 336, nrs. 93, 98 en 103)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

9

Het onderzoek is in het najaar 2019 gestart maar heeft door de COVID-19
crisis enigszins vertraging opgelopen. Dit onderzoek is geen makkelijke
opgave omdat het veelal gaat om niet-geoormerkte budgetten en er op
basis van steekproeven een onderbouwde inschatting moet worden
gedaan. De verwachting is dat het onderzoek in de zomer 2020 wordt
afgerond. Uw Kamer zal daarna geïnformeerd worden over de
onderzoeksbevindingen.
22
Wat is de definitie van duurzaam geproduceerd voedsel?
Antwoord
In de monitor duurzaam voedsel wordt ieder jaar in opdracht van het
Ministerie van LNV een overzicht gegeven van de consumentenbestedingen aan voedsel dat op een duurzamere manier geproduceerd wordt.
In deze monitor wordt duurzaam voedsel gedefinieerd als voedsel waarbij
tijdens de productie en verwerking meer rekening is gehouden met
milieu, dierenwelzijn en/of sociale aspecten dan wettelijk verplicht is. Het
gaat om voedingsmiddelen die door consumenten op één of meer
aspecten als duurzaam kunnen worden herkend, gebaseerd op
keurmerken met onafhankelijke controle.
23
Wat zegt de daling van het aantal kilo’s voedsel dat Nederlandse
huishoudens jaarlijks verspillen over de bewustwording van de
Nederlanders?
Antwoord
Het lijkt erop dat Nederlanders zich bewuster zijn geworden van voedselverspilling en hun rol daarin. Bij de monitor voedselverspilling bij
huishoudens in Nederland in 2019 is gekeken naar een mogelijke
verklaring voor de daling van het aantal kilo’s voedsel dat jaarlijks verspild
wordt. De aankoopvolumes waren afgenomen ten opzichte van 2016 en
2013, maar dit verklaarde slechts een heel klein deel van de daling. Het
lijkt aannemelijk dat door de inspanningen in voorlichtingscampagnes het
bewustzijn rond het thema voedselverspilling aanzienlijk is gegroeid (Van
Dooren, C., Syntheserapport Voedselverspilling bij huishoudens in
Nederland in 2019). Dit heeft waarschijnlijk ook een bijdrage geleverd aan
de daling van de voedselverspilling bij huishoudens.
24
Wanneer zal het wetsvoorstel gereed zijn waarmee een aantal handelspraktijken wordt verboden die het inkomen van boeren negatief
beïnvloeden?
Antwoord
Het wetsvoorstel oneerlijke handelspraktijken in de voedselvoorzieningsketen strekt tot implementatie van richtlijn (EU) 2019/633 en moet conform
de richtlijn uiterlijk 1 mei 2021 in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd zijn en op 1 november 2021 in werking zijn getreden.
In deze fase van de wetgevingsprocedure – het wetsvoorstel ligt ter
advisering bij de Raad van State – is de inhoud van het wetsvoorstel niet
openbaar. Ik praat graag met uw Kamer verder over de inhoud van het
wetsvoorstel als ik het bij uw Kamer heb ingediend.
25
Welke handelspraktijken zullen met dit wetsvoorstel worden verboden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

10

Antwoord
In deze fase van de wetgevingsprocedure – het wetsvoorstel ligt ter
advisering bij de Raad van State – is de inhoud van het wetsvoorstel niet
openbaar. Omdat het wetsvoorstel ter implementatie van richtlijn (EU)
2019/633 is, zullen in ieder geval de daarin genoemde 16 handelspraktijken verboden worden1. Ik praat graag met uw Kamer verder over de
inhoud van het wetsvoorstel als ik het bij uw Kamer heb ingediend.
26
Welke andere middelen zet u in om meer ruimte voor innovatie, investeringen en ontwikkeling van hun bedrijven te creëren voor boeren en tot
welke resultaten heeft dat geleid?
Antwoord
In mijn brief aan uw Kamer van 29 juni 2018 (Kamerstuk 28 625, nr. 257)
heb ik een maatregelenpakket aangekondigd om de positie van de boer in
de keten te versterken en ruimte te creëren voor innovatie, investeringen
en ontwikkeling. Naast de in het jaarverslag genoemde inrichting van de
agro-nutrimonitor bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en het
wetsvoorstel oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen, gaat het om het wetsvoorstel ruimte voor duurzaamheidsinitiatieven (Kamerstuk 35 247) dat de Staatssecretaris van EZK op 4 juli 2019
bij uw Kamer heeft ingediend en het wetsvoorstel tot wijziging van de
Mededingingswet om de bijzondere positie van de landbouw- en
visserijsector te verduidelijken en te expliciteren dat de Staatssecretaris
nog dit jaar uw Kamer zal aanbieden. Al deze trajecten bevinden zich in
laatste voorbereidende fase, waardoor nu nog niets te zeggen valt over
resultaten.
Verder heb ik uw Kamer in mijn brief van 7 februari jl. (Kamerstuk 35 334,
nr. 44) over de landbouwmaatregelen in het kader van de stikstofproblematiek aangekondigd dat er een omschakelfonds komt voor boeren die
willen omschakelen naar kringlooplandbouw.
Ten slotte, wil ik de ontwikkeling van en innovatie en investeringen in
duurzame landbouw ondersteunen met een integrale agrarische ondernemerschapsagenda. Deze agenda, financieel gedekt uit een herschikking
van bestaande middelen, is thans in ontwikkeling en ik zal uw Kamer
hierover binnenkort nader informeren.
27
Op welke manier wordt transport van geïmporteerd voedsel gewaardeerd?
Antwoord
In de huidige prijs van geïmporteerd voedsel zitten transportkosten
verdisconteerd. Het gaat hierbij om kosten die een partij maakt om
goederen te vervoeren van de oorsprong naar de bestemming. De
negatieve externe effecten die zijn verbonden aan het transport (denk aan
luchtverontreiniging, geluidoverlast, etc.) moeten in principe primair
worden toegeschreven aan de transportsector. Deze externe kosten
worden echter niet, of heel beperkt ge-monetariseerd en zijn dan ook niet
in de prijs van voedsel opgenomen.
In het Meerjaren Experimentenprogramma True Cost Accounting wordt in
praktijkprojecten geëxperimenteerd met het beprijzen van externe kosten
van voedsel, en hoe (op welke manier) informatie over de Echte Prijs
resulteert in gedragsverandering c.q. andere aankoopbeslissingen van

1

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0633&from=NL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

11

ketenpartijen, waaronder consumenten. Externe kosten van transport
kunnen daar een rol in spelen.
28
Hoe staat het met de acht locaties in Noord-Nederland waar gebiedsprocessen zijn gestart met boerenondernemers en andere grondgebruikers
om meer met de natuur te boeren?
Antwoord
In de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland wordt in
acht gebieden samen met de stakeholders een aanpak voor meer
natuurinclusieve landbouw ontwikkeld. Dat gebeurt in fasen. De eerste
fase is het opstellen van een streefbeeld voor 2030. Daarna wordt een
bijbehorend actieplan ontwikkeld dat is ingericht om handelingsperspectief voor de grondgebruikers te bieden om middels pilots en
projecten invulling te geven aan natuurinclusieve landbouw. Het betreft
de volgende 8 gebieden:
1. De Veenkoloniën (Groningen/Drenthe)
2. Westerwolde (Groningen)
3. Oldambt (Groningen)
4. Noordelijke kleischil (Groningen/Fryslân)
5. Veenweidegebied (Fryslân)
6. Kleiweidegebied (Fryslân)
7. Schiermonnikoog (Fryslân)
8. Drents Plateau (Drenthe)
Alle acht gebieden zijn gestart met gebiedsprocessen om tot streefbeelden en actieplannen te komen. De uitvoering van deze processen
verschilt, mede als gevolg van de verschillen tussen de gebieden (in
omvang, organisatiegraad en actuele gebiedsgerichte vraagstukken). Eind
2019/begin 2020 zijn de gebieden Schiermonnikoog, Oldambt, Drents
Plateau, Veenkoloniën, Westerwolde en Friese Kleiweide begonnen met
de processen om samen met de grondgebruikers te komen tot een
gedeeld streefbeeld. Het proces voor de noordelijke Kleischil is in de loop
van het tweede kwartaal 2020 gestart in vervolg op een inventarisatie en
een pilot voor het deelgebied De Marne. Voor het omvangrijke Friese
Veenweide zullen meerdere processen worden gestart voor deelgebieden,
te beginnen met de Groote Veenpolder. Naar verwachting zal eind 2020
gestart worden met de uitvoering van de eerste actieplannen.
De coronacrisis heeft zeer waarschijnlijk consequenties voor de
voortgang. De afgelopen maanden hebben er geen fysieke bijeenkomsten
kunnen plaatsvinden die wel nodig zijn voor benodigd draagvlak en
partnerschap. De verwachting is dat er vanaf 1 juni 2020 weer fysieke
bijeenkomsten zullen plaats vinden (met inachtneming van de richtlijnen
van het RIVM).
29
Binnen welke kaders wordt er over het resterend budget Grote Wateren
gesproken?
Antwoord
Voor de reservering van het totale rijksbudget van € 248 mln voor
specifieke projecten en acties voor de 2e tranche Programmatische
Aanpak Grote Wateren (PAGW) gelden dezelfde criteria (technisch
uitvoerbaar, ecologische urgentie, draagvlak, cofinanciering, risico’s bij
uitvoering en kansen voor bijdragen aan andere sociaal-maatschappelijke
doelen).
Ook over het restant budget PAGW 2e tranche, spreken LNV en IenW, met
ondersteuning van het PAGW-uitvoeringscollectief van Rijkswaterstaat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

12

Staatsbosbeheer-Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, met
regionale overheden in gebiedsoverleggen en met natuurorganisaties
over een passende programmering en gezamenlijke financiering. Ik betrek
de resultaten van deze gesprekken samen met de Minister van IenW in
onze gezamenlijke investeringskeuzes voor het restant budget PAGW 2e
tranche. MIRT-besluiten voor de gekozen en nog te kiezen projecten 2e
tranche komen in het BO-MIRT.
30
Wanneer verwacht u de uiteindelijke Bossenstrategie en het uitvoeringsprogramma te kunnen presenteren?
Antwoord
Het streven om medio 2020 de bossenstrategie te presenteren zal helaas
door de Coronacrisis niet haalbaar zijn. Het nieuwe streven is om de
bossenstrategie in het najaar van 2020 rond te hebben.
31
Wat zijn de ervaringen met de nieuwe governancestructuur voor natuurvis- en waterbeheer op de Wadden: de Beheerautoriteit Waddenzee en
hoe functioneert deze structuur tot op heden?
Antwoord
De nieuwe governancestructuur voor het Waddengebied is aangekondigd
in de Verzamelbrief Wadden d.d. 20 juni 2019 (Kamerstuk 29 684, nr. 185).
Per 1 januari 2020 is de nieuwe governance van start gegaan. De
Beheerautoriteit Waddenzee voor natuur-, vis- en waterbeheer maakt deel
uit van deze nieuwe governancestructuur. De opdrachtgevers van de
Beheerautoriteit Waddenzee, zijnde de Ministeries van LNV en IenW en de
drie Waddenprovincies, hebben in lijn met de Verzamelbrief Wadden, een
bestuursovereenkomst gesloten. Met ingang van 1 maart 2020 zijn de
twee directeuren Beheerautoriteit Waddenzee aangesteld. Zij hebben de
taak om samen met de beheerders van de Waddenzee een Integraal
Beheerplan op te stellen, teneinde de samenhang en effectiviteit van het
natuur-, vis- en waterbeheer te versterken. Gelet op de zeer recente start
van de Beheerautoriteit is het nog niet opportuun om iets over het
functioneren te zeggen. Na vier jaar zal de Beheerautoriteit Waddenzee
worden geëvalueerd.
32
Hoeveel hectare bos is er in 2019 opgestookt in biomassacentrales?
Antwoord
In 2019 is er volgens het CBS 8 petajoule opgewekt via bij- en meestook in
energiecentrales en ongeveer 25 petajoule via biomassaketels bij
bedrijven (12,5 warmte, 12,7 elektriciteit). De overige biomassa inzet (72,8
petajoule) betreft afvalverbandingsinstallaties, biobrandstof voor
transport, biogas en biomassa bij huishoudens. Er zijn nog geen cijfers
beschikbaar voor de hoeveelheid houtige biomassa afkomstig uit
Nederlandse bossen voor 2019. Cijfers uit 2017 laten zien dat ongeveer
30% van de houtige biomassa die in Nederland wordt vergaard, afkomstig
is uit het bos. Daarbij gaat het primair om laagwaardige stammen, takken,
toppen, wortels en
stronken die vrijkomen tijdens beheer- en onderhoudswerkzaamheden.
Ook komt er biomassa vrij bij de omvorming van houtopstanden naar
andere typen landgebruik. Biomassaoogst is in deze gevallen nooit het
doel. Het merendeel van de houtige biomassa komt uit stedelijke
beplanting (40%) en natuur en landschap (30%).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

13

33
Hoe staat het met de inventarisatie naar belemmeringen in wet- en
regelgeving voor natuurinclusieve landbouw?
Antwoord
Het Centrum voor Landbouw en Milieu heeft samen met een aantal
agrariërs, adviseurs en deskundigen een inventarisatie gemaakt van hun
praktijkervaringen hoe wet- en regelgeving volgens hen de ontwikkeling
van hun grondgebonden bedrijven naar natuurinclusieve landbouw
hindert. Deze inventarisatie is medio april 2020 afgerond. De link naar het
rapport is: https://www.clm.nl/publicatie/181/18.
34
Kunt u een overzicht geven van de belemmeringen in wet- en regelgeving
voor natuurinclusieve landbouw die zijn geïnventariseerd en daarbij
tevens aangeven welke knelpunten voor natuurinclusieve boeren
inmiddels door overheden zijn weggenomen, welke knelpunten nog
bestaan, en hoe deze resterende knelpunten weggenomen kunnen
worden?
Antwoord
Voor het overzicht van de in de praktijk geïnventariseerde belemmeringen
verwijs ik u graag naar het rapport (https://www.clm.nl/publicatie/181/18).
Het rapport bevat een inventarisatie van praktijkervaringen van grondgebonden agrarische ondernemers, adviseurs en deskundigen. De aanbevelingen die hieruit zijn gekomen, ben ik momenteel aan het onderzoeken.
Het is belangrijk om zorgvuldig te analyseren waar de ervaren hinder
vandaan komt (soms ligt de oorzaak niet in regelgeving) en hoe deze
belemmeringen kunnen worden weggenomen. Hierbij betrek ik het
Deltaplan Biodiversiteitsherstel. De uitkomsten zullen onderdeel uitmaken
van een bredere analyse naar belemmeringen in wet- en regelgeving in
het kader van de LNV visie «Waardevol en verbonden». Over de
voortgang van de LNV visie informeer ik de Kamer regelmatig.
35
Wat is de stand van zaken omtrent het verzoek tot nietigverklaring van het
pulsverbod dat door de Nederlandse regering is ingediend bij het Hof van
Justitie van de EU?
Antwoord
Nederland heeft in oktober 2019 een verzoekschrift ingediend bij het
Europese Hof (zie ook Kamerstuk 32 201, nr. 111). Met dit verzoekschrift
vraagt Nederland het Europese Hof om het pulsverbod nietig te verklaren.
De schriftelijke rondes met het Europees Parlement en de Raad zijn eind
april 2020 afgerond. Omdat Frankrijk zich tegen Nederland gevoegd heeft
in de procedure loopt er nu nog een schriftelijke ronde voor Nederland.
Tot eind juli heeft Nederland de tijd om een reactie in te dienen. In de
herfst zal naar verwachting, op verzoek van Nederland, de mondelinge
behandeling plaatsvinden. De uitspraak volgt vaak enkele maanden na de
mondelinge behandeling. Dat betekent dat ik een uitspraak van het
Europese Hof op zijn vroegst begin 2021 verwacht.
36
Wat is de meest recente stand van zaken met betrekking tot het
Noordzeeakkoord?
Antwoord
De Minister van IenW heeft uw Kamer op 15 april jl. per brief geïnformeerd dat er groot draagvlak is voor een Noordzeeakkoord, maar dat nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

14

niet alle partijen hun definitieve steun hebben kunnen uitspreken
(Kamerstuk 33 450, nr. 66). Met name de positie van de visserijsector in
relatie tot het Noordzeeakkoord is op dit moment nog niet duidelijk. De
Minister van IenW verwacht uw Kamer binnenkort te informeren.
37
Welke stappen zijn gezet in 2019 om het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid meer bij te laten dragen aan verduurzaming van de landbouw,
naast de aankondiging van de Green Deal en Farm to Fork-strategie?
Antwoord
De verdere verduurzaming van de landbouw kreeg ook in 2019 vorm via
de reguliere GLB-maatregelen als het vergroeningsbeleid in de eerste
pijler en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer in de tweede pijler
van het GLB. Daarnaast richtte de politieke inzet van het kabinet zich in
2019 op de Brusselse onderhandelingen over een nieuw GLB om te
komen tot een effectiever beleid als het gaat om vergroening c.q.
verduurzaming van de landbouw. Het toekomstige GLB (2021–2027) moet
gaan bijdragen aan zowel een landbouw die economie, boer en leefomgeving verbindt als ondersteunend is aan de noodzakelijke omslag naar
kringlooplandbouw en de klimaatopgave. Voor die verdere verduurzaming
werden in 2019 in het proces van besluitvorming stappen gezet en is het
de ambitie van het kabinet dit zo maximaal mogelijk vertaald te krijgen in
de wetgevingsteksten voor het toekomstige GLB.
38
Wat zijn de resultaten van en ervaringen met de gebiedsplannen die in 15
gebieden zijn opgesteld in het kader van het Interbestuurlijk Programma
Vitaal Platteland, welke uitwerking hebben deze gebiedsplannen gehad op
de vitaliteit van het platteland in deze 15 gebieden en welke lessen kunnen
daaruit worden geleerd?
Antwoord
Sinds het tot stand komen van de landelijke samenwerkingsafspraken
tussen VNG, IPO, Unie van Waterschappen en het Ministerie van LNV in
juli 2018 zijn voor 14 van de 15 gebieden gebiedsplannen opgesteld (het
vijftiende gebied, Veluwe-FoodValley, heeft ervoor gekozen zich eerst te
richten op de Regio Deal FoodValley). Elk van de plannen is uniek, geeft
gebiedsspecifiek invulling aan landelijke en regionale beleidsdoelen en
draagt bij aan de grote opgaven van het moment, zoals kringlooplandbouw, natuur en biodiversiteit, veenweideproblematiek, emissiereductie (waaronder stikstof), bodemvruchtbaarheid en wateropgaven.
Na het opstellen van de gebiedsplannen zijn de gebieden verder gegaan
met de uitwerking van de gebiedsplannen en het voorbereiden van de
uitvoering. Dit houdt in dat de verschillende pilots en projecten verder zijn
uitgewerkt, de cofinanciering is vastgelegd en de organisatiestructuur is
opgezet. Met het opstellen van de gebiedsplannen, het organiseren van
de samenwerking en het vastleggen van de financiering is een stevige
basis gelegd voor het samen uitvoeren van de gebiedsopgaven en het
zetten van stappen in de gewenste transities.
Op 20 december 2019 heb ik u geïnformeerd over de stand van zaken, de
inhoudelijke ambities en de financiering van de gebiedsplannen in het
kader van het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland (IBP-VP,
Kamerstuk 29 576, nr. 89).
Eerste bevindingen
IBP-VP is voor de gebieden een waardevol platform voor gebiedsgericht
werken en interbestuurlijke samenwerking. Geconstateerd wordt dat er op
veel vlakken en rondom verschillende thema’s intensief wordt samengewerkt tussen overheden samen met ondernemers, maatschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

15

organisaties en andere partijen binnen de gebieden. Voorlopig kan gesteld
worden dat binnen het IBP-VP alle 4 de overheden goed aan tafel zitten en
elkaars inhoudelijke agenda kennen en gezamenlijk oppakken.
Inhoudelijk gaat het gesprek in de gebieden over het samenbrengen van
een economisch duurzaam verdienmodel voor agrariërs met de andere
opgaven in een gebied, waaronder bijvoorbeeld natuur, klimaat en
landschap. Met andere woorden: hoe ziet een vitaal platteland eruit?
In de komende periode (tot aan eerste kwartaal 2021) zal vooral worden
ingezet op de uitvoering van projecten en pilots in de gebieden, zodat
concrete stappen gezet worden in het opgavegericht werken, het
aansluiten van andere departementen bij de gebiedsgerichte aanpak en
het verankeren van het werken als één overheid in de betrokken organisaties. Ook zal er in de gebieden meer aandacht komen voor het uitdiepen
van wetgevings-gerelateerde vragen en kennis- en onderzoek behoeften.
Lerende Evaluatie
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voert samen met het VU/
Athena instituut een lerende evaluatie van het IBP-VP uit. Gedurende de
looptijd van het IBP-VP doen PBL en VU onderzoek en formuleren
gaandeweg hun bevindingen om daar met de betrokkenen gezamenlijk
van te leren. Als eerste producten zijn een evaluatiekader («een onderzoeksmethodiek voor het evalueren van transformerend leren en
handelen») en eerste concept voorlopige bevindingen opgeleverd,
https://www.pbl.nl/publicaties/evaluatiekader-ibp-vp.
PBL en VU zullen aan de hand van dialoogsessies met betrokkenen bij het
IBP-VP van het Rijk, IPO/provincies, UvW/waterschappen, VNG/gemeenten
en maatschappelijke partijen deze concept resultaten en bevindingen de
komende periode verrijken om het lerend vermogen te vergroten. De
concept voorlopige bevindingen en de resultaten van de dialoogsessies
vormen de basis voor het eindrapport van de lerende evaluatie dat
voorjaar 2021 zal verschijnen.
Looptijd IBP-VP
Het landelijk interbestuurlijk programma Vitaal Platteland eindigt in het
eerste kwartaal van 2021, maar de uitvoering van de gebiedsplannen
loopt in de gebieden ook in de jaren daarna nog door.
39
Welke stappen zet u om zowel nationaal als Europees strategisch na te
denken over voedselvoorziening, het geostrategische belang van
voedselzekerheid en zelfvoorziening van voedsel binnen de Europese
Unie?
Antwoord
De huidige crisis heeft de kwetsbaarheden van handelsstromen blootgelegd. Ik wil mij inzetten om voedselsystemen weerbaarder en
duurzamer te maken. Dat geldt zowel binnen de EU als daarbuiten. Ik wil
daar nadrukkelijk het innovatieve Nederlandse bedrijfsleven bij betrekken.
Ik zal op korte termijn met de onder andere de Topsectoren om tafel gaan
zitten om te bezien hoe Nederland aan de green recovery bij kan dragen.
Uiteraard zal ik deze zaken ook met mijn Europese collega’s bespreken. In
dit verband belangrijk om te noemen is dat de Europese Commissie op
20 mei jl. de Farm to Fork-strategie heeft gepubliceerd. Deze is onderdeel
van het Green Deal-initiatief en moet leiden tot een geïntegreerd, EU
breed, duurzaam, veilig en gezond voedselsysteem, met verdien- en
concurrentievermogen en een neutraal of positief effect op het milieu in
2030. Hiervoor is momenteel een BNC-fiche in ontwikkeling dat ik uw
Kamer begin juli zal toesturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

16

40
Hoe is de versterking van het cameratoezicht in slachthuizen precies
vormgegeven?
Antwoord
Cameratoezicht is voor de NVWA een toezichtsondersteunend instrument.
De NVWA-toezichthouders hebben inzage in de beelden van slachthuizen
om bepaalde momenten terug te kijken, om steekproefsgewijs terug te
kijken of om real time mee te kijken.
De slachthuizen met permanent toezicht en de middelgrote slachthuizen
(>10 GVE per week) hebben aangegeven mee te werken aan cameratoezicht op vrijwillige basis. De 13 middelgrote slachthuizen die voorheen
geen medewerking gaven, hadden aangegeven per 1 april een adequaat
camerasysteem te hebben. Op dit type slachthuizen is de NVWA niet
dagelijks aanwezig. Bij een controleronde in de eerste week van juni,
bleken 3 van de bedrijven geen adequaat camerasysteem te hebben. De
NVWA regelt voor deze bedrijven op de kortst mogelijke termijn
«aanvullend permanent toezicht op het levende deel» in, op kosten van de
slachthuizen. De bedrijven zijn hiervan op de hoogte gesteld. Dat regime
blijft van kracht, totdat er een adequaat camerasysteem aanwezig is in
deze bedrijven.
41
Wat is de omvang van «het eerste deel» van het bedrag voor de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voor aanscherping van de
handhaving op dierenwelzijn en voedselveiligheid?
Antwoord
Het betreft de in het Regeerakkoord ter beschikking gestelde middelen
voor de NVWA. Hiervan wordt 2/3 deel via de LNV-begroting verstrekt en
1/3 deel via de VWS-begroting. De omvang van «het eerste deel» van het
bedrag via de LNV-begroting 2019 is € 6 mln.
42
Op welke manier is het eerste deel van het bedrag voor de NVWA
aanscherping handhaving op dierenwelzijn en voedselveiligheid ingezet
(graag een uitsplitsing naar de verschillende inzetten en onderdelen en
per onderdeel het bijbehorende bedrag)?
Antwoord
Met deze middelen:
a. zijn administratieve controles en digitaal toezicht uitgevoerd overwegend op voedselveiligheid.
b. is de Inlichtingen en opsporingsdienst (IOD) versterkt om voedselveiligheid strafrechtelijk aan te pakken.
c. is in het kader van dierenwelzijn een pilot uitgevoerd met cameratoezicht in slachthuizen.
Daarnaast investeerde de NVWA in:
d. versnelde opbouw kennispositie en risicoduiding ten aanzien van
voedselveiligheid en dierenwelzijn om het toezicht goed te kunnen
richten.
e. het versterken van de juridische capaciteit voor deze zaken.
f. het verder openbaar maken van handhavingsresultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

17

Nr.

Maatregel

Bedrag
in mln
(LNV)

Versterking toezicht op voedselveiligheid en/of dierenwelzijn

1a

Administratieve controles/digitaal
toezicht
Versterking IOD
Pilot Cameratoezicht slachthuizen
Kennisopbouw en risicoduiding
Juridische versterking
Openbaarmaking Handhavingsresultaten

2,3

Overwegend voedselveiligheid en
daarnaast dierenwelzijn
Voedselveiligheid
Dierenwelzijn
Voedselveiligheid en dierenwelzijn
Voedselveiligheid en dierenwelzijn
Voedselveiligheid en dierenwelzijn

Totaal

6,0

1b
1c
1.d
1e
1f

1,1
0,4
1,1
0,8
0,4

43
Hoeveel bedrijfsmatige- en hobbyfokkers van gezelschapsdieren zijn door
de NVWA in totaal geïnspecteerd in 2019?
Antwoord
In 2019 heeft de NVWA 155 controles bij houders van gezelschapsdieren
uitgevoerd. Dit zijn controles bij bedrijfsmatige en particuliere houders
naar aanleiding van meldingen over rabiës, bij hondenhandelaren en bij
fokkers van gezelschapsdieren.
44
Hoeveel bedrijfsmatige- en hobbyfokkers van gezelschapsdieren zijn
gecontroleerd op basis van een melding en hoeveel op basis van regulier
toezicht?
Antwoord
118 bedrijfsmatige- en hobbyfokkers van gezelschapsdieren zijn gecontroleerd op basis van een melding; 37 bedrijfsmatige- en hobbyfokkers van
gezelschapsdieren zijn gecontroleerd op basis van regulier toezicht.
45
Hoeveel fokkers van kortsnuitige honden zijn in 2019 geïnspecteerd door
de NVWA?
Antwoord
In de periode van eind oktober tot half december 2019 zijn bij hondenfokkers van de vijf meest voorkomende kortsnuitige rassen controles
uitgevoerd. Er zijn controles uitgevoerd bij negen fokkers, te weten bij zes
fokkers van rashonden en bij drie fokkers van «lookalikes».
46
Hoe vaak is er een waarschuwing of een boete uitgedeeld omdat fokkers
de handhavingscriteria «fokken met kortsnuitige honden» overtraden?
Antwoord
In totaal zijn 9 fokkers van kortsnuitige honden gecontroleerd, waarvan er
7 niet akkoord zijn bevonden. Deze fokkers hebben een schriftelijke
waarschuwing gekregen. Wordt bij hercontrole opnieuw een overtreding
vastgesteld, dan volgen een bestuurlijke boete en mogelijk andere
bestuurlijke maatregelen.
47
Hoeveel fte is beschikbaar voor toezicht- en handhavingstaken op het
gebied van dierenwelzijn van gezelschapsdieren, zowel bij de NVWA, de
landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID) als de politie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

18

Antwoord
Bij de NVWA was in 2019 5 fte beschikbaar voor de toezicht- en handhavingstaken op het gebied van dierenwelzijn van gezelschapsdieren, in
2020 groeit dat naar 10 fte. Bij de LID was hiervoor in 2019 24,7 fte
beschikbaar; in 2020 groeit dat naar 32,7 fte. De cijfers over toezicht- en
handhavingstaken op het gebied van dierenwelzijn bij de politie (Justitie
en Veiligheid) zijn bij mijn ministerie niet beschikbaar.
48
Wat is de voortgang met betrekking tot de witte lijst voor bonafide
hondenhandelaren?
Antwoord
Voor de zomer informeer ik u over de stand van zaken van meerdere
onderwerpen op het gebied van dierenwelzijnsbeleid. Het beleid om te
komen tot gezonde en sociale honden maakt daar deel van uit. Ik zal uw
Kamer in dat kader ook bijpraten over de witte lijst voor bonafide
hondenhandelaren.
49
Wat is de voortgang van de versterking van de paspoortplicht en het
registratiesysteem voor honden en is dit systeem conform uw voornemen
op 1 januari 2020 in gegaan?
Antwoord
De realisatie en de procedures rondom de regelgeving en het ombouwen
van verschillende registratiesytemen is een omvangrijke operatie is die
veel tijd kost. Het Besluit waar de paspoortplicht en het registratiesysteem
in worden geregeld gaat deze maand (juni »20) in consultatie. Het Besluit
en bijhorende regeling treden naar verwachting per 1 juli 2021 in werking.
50
Wat is de voortgang met betrekking tot de pilots lokale chipplicht voor
katten?
Antwoord
Momenteel werk ik met drie belangstellende gemeenten aan de inrichting
van een pilot om ervaring op te doen met een lokale chipplicht voor
katten, zodat deze direct na de zomer kan starten. Met deze pilot wil ik
inzicht krijgen in de effectiviteit van een lokale chipplicht in het aanpakken
van de problemen die gemeenten ervaren op het gebied van zwerfkatten.
51
Kunt u uitgebreid uitleggen waarom de geplande klimaatgelden
(€ 4,7 miljoen euro) voor de duurzame veehouderij naar 2020 of later zijn
geschoven en om welke maatregelen gaat het?
Antwoord
De geplande klimaatgelden betreffen maatregelen op het gebied
methaanemissie (€ 2,7 mln) en de opslag van bodemkoolstof (€ 2 mln),
tezamen € 4,7 mln.
Voor wat betreft methaanemissie gaat om het om de ontwikkeling van
integraal duurzame stalsystemen. Om seizoensinvloeden mee te kunnen
nemen in de bepaling van emissies, worden binnen dit soort onderzoeksprojecten jaarrondmetingen gedaan. Dit project is niet direct bij aanvang
van 2019 gestart en om deze reden is 2,7 mln doorgeschoven naar 2020.
De begrotingsmutatie was reeds in de 2e suppletoire 2019 opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

19

Voor wat betreft het programma inzake de opslag van bodemkoolstof is
vertraging opgetreden.
Allereerst bij een opleiding voor gekwalificeerde bodemadviseurs,
waarvoor de afronding van het subsidieverzoek niet meer binnen 2019 tot
stand kon komen. Daarnaast bij een kennisverspreidingstraject naar
boeren via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer, waar vanwege
afstemming over de wijze van uitvoering vertraging is opgelopen. Naar
verwachting kunnen beide onderdelen wel in 2020 worden toegekend.
52
Welke opdracht is in het kader van het 6e actieprogramma aan de NVWA
verleend?
Antwoord
De opdracht aan de NVWA bestaat uit de volgende onderdelen:
– Uitvoeringskosten (organisatorisch) voor het 6e actieprogramma
Nitraatrichtlijn (€ 1 mln): dit gaat onder andere om capaciteit voor het
uitvoeren van inspecties inzake de maatregelen uit het actieprogramma.
– Slimme ICT toepassingen (€ 0,72 mln): het gaat hierbij om het
verbeteren van toezicht en handhaving door slimmer datagebruik.
– Maatwerksamenwerking in de regio (€ 0,35 mln): het gaat hierbij om
het verbeteren, coördineren van de samenwerking in het toezicht
(gebiedsgericht handhaven), gegevensuitwisseling en het evalueren en
het opstellen van voortgangscontroles.
– Pilot NIRS (€ 0,05 mln): verkennen van de mogelijkheden van NIRS
(near infra red spectroscopy) voor de handhaving.
53
Wat is de Versterkte Handhavingsstrategie (VHS)?
Antwoord
De Versterkte Handhavingsstrategie Mest (VHS Mest) heb ik in 2018
opgesteld en aan u aangeboden (Kamerstuk 33 037, nr. 311). In de VHS
mest zijn maatregelen opgenomen die ik neem om fraude met mest tegen
te gaan en de naleving van mestregelgeving te verbeteren. Met het
indienen van deze strategie bij de Europese Commissie heb ik voldaan
aan één van de voorwaarden uit de derogatiebeschikking 2018 -2019. Ik
heb uw Kamer in mijn brief (Kamerstuk 33 037, nr. 368) geïnformeerd over
de voortgang van de uitvoering van de strategie.
54
Kunt u een uitgebreid overzicht delen van alle activiteiten en projecten
van Jong Leren Eten en de resultaten per project aangeven?
Antwoord
Een uitgebreid overzicht van de activiteiten en projecten van Jong Leren
Eten kunt u vinden in de tussentijdse rapportage die ik in december aan
uw Kamer heb gestuurd (Kamerstuk 31 532, nr. 235).
Verder verwijs ik u naar het antwoord op de vragen 14 en 15 van de
Slotwet (Kamerstuk 35 470 XIV, nr. 6).
55
Welke voorbereidingsactiviteiten op de implementatie Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid 2021–2027 zijn door de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) gedaan (graag een uitputtend overzicht)?
Antwoord
De volgende voorbereidingsactiviteiten op de implementatie GLB
2021–2027 zijn door RVO uitgevoerd in 2019:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

20

–
–
–

–
–

–

Ondersteuning in de beleidsontwikkeling.
Advisering en toetsing van wetgevende voorstellen.
Gegevensanalyse met als doel om inzicht te krijgen in de vereiste data
om in het GLB 2021–2027 verantwoording af te kunnen leggen over de
in het Nationaal Strategisch Plan opgenomen doelstellingen met
bijbehorende indicatoren.
Kaders en regels om uitvoering aan te passen in de overgangsperiode
2021 en 2022.
Voorbereiding en ontwikkeling van de uitvoering van nieuwe wetgeving op gemoderniseerde wijze voor grondgebonden subsidies,
marktordening en plattelandsontwikkeling.
Eerste check bij 1000 bedrijven die ingevoerd worden in de Basisregistratie Geografische Topografie.

56
Hoeveel procent van het onderzoek van Wageningen Research werd in
2019 gedaan naar biologische landbouw en kunt u dit uitsplitsen naar
veehouderij, akkerbouw en andere sectoren?
Antwoord
Binnen de LNV-subsidie doet WR vooral onderzoek, gericht op de
realisatie van missies uit het innovatiethema Landbouw, Water en
Voedsel. Resultaten van dit onderzoek zijn ook relevant voor de biologische landbouw, daarbij wordt weinig onderzoek specifiek naar biologische landbouw gedaan waardoor dit niet in een percentage uit te
drukken is.
57
Waarom is het niet-bestede deel van de nationale cofinanciering voor de
regelingen van het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
(EFMZV) 2014–2020 niet uitgegeven en waar zou het aan besteed moeten
zijn?
Antwoord
Aan het eind van een jaar wordt de niet uitgegeven nationale cofinanciering overgeboekt naar de begrotingsreserve visserij zodat deze
beschikbaar blijft voor het Europees Fonds Maritieme Zaken en Visserij
(EFMZV). Het fonds kende een langzame start, maar is inmiddels vrijwel
geheel gecommitteerd. De inschatting is dat het gehele bedrag aan
cofinanciering benut zal worden. De programmaperiode van het EFMZV
loopt tot en met 2020 en de uitfinanciering loopt door tot en met 2023. In
deze periode worden betalingen in het kader van lopende projecten
verricht en kunnen nieuwe verplichtingen worden aangegaan. De
cofinanciering wordt besteed aan de maatregelen zoals opgenomen in het
Nederlandse Operationele Programma van het EFMZV.
58
Hoeveel hectare habitatverlies was er in 2019 en kunt u dit uitsplitsen naar
oorzaken als energietransitie, bevolkingsgroei en andere oorzaken?
Antwoord
Habitatverlies wordt niet landelijk bijgehouden in hectares per jaar. We
kunnen dus ook geen uitsplitsing geven naar oorzaken. Er zijn wel andere
indicatoren beschikbaar die een goed beeld geven van de stand van de
natuur. Denk bijvoorbeeld aan het Compendium voor de Leefomgeving
(www.clo.nl). Iedere twee jaar stelt het Planbureau voor de Leefomgeving
de Balans voor de Leefomgeving op. Ook worden rode lijsten bijgehouden
van bedreigde soorten. Uw Kamer ontvangt jaarlijks de Voortgangsrapportage Natuur (van Rijk en provincies), met feitelijke voortgangsinformatie over bijvoorbeeld het Natuurnetwerk Nederland. En Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

21

rapporteert iedere zes jaar aan de Europese Commissie (over de staat van
instandhouding van soorten en habitattypen van de Habitatrichtlijn en de
status en trends van alle inheemse vogels voor de Vogelrichtlijn) en iedere
vier jaar aan de VN (Biodiversiteitsverdrag) over de situatie in de
Nederlandse natuur, conform onze internationale verplichtingen.
59
Kunt u uitleggen waarom het percentage niet-bedreigde soorten nog niet
bekend is voor 2019 en hoe kan dit percentage als kengetal gebruikt
worden om aan te geven of de beleidsdoelen voor 2020 zijn behaald?
Antwoord
De indicator is 1 mei jl. door het CBS gepubliceerd (www.clo.nl/nl1521).
Hierdoor kon deze niet meer worden opgenomen worden in het
jaarverslag aangezien deze in maart zijn aangeboden aan de Algemene
Rekenkamer.
In 2019 is het percentage niet-bedreigde soorten 60,9%. In 2018 was dat
60,8%.
De verschillen van de indicatorwaarde tussen de jaren zijn klein, waardoor
de indicator onvoldoende beeld geeft van het behalen van de beleidsdoelen. Er is voor gekozen om deze indicator in de begroting 2021 te
vervangen door een andere indicator die de beleidseffecten van maatregelen op de condities voor een gunstige staat van instandhouding van
soorten van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR) in beeld
brengt, het zogenaamde VHR-doelbereik. Uw Kamer is hierover op 25 mei
jl. geïnformeerd (Kamerstuk 35 300 XIV, nr. 74).
60
Kunt u ingaan op het bedrag van 6 miljoen euro die naar het Provinciefonds is gegaan ten behoeve van pilots voor klimaatslimme landbouw in
veenweidegebieden? In hoeverre zijn deze pilots gerealiseerd?
Antwoord
Van de € 6 mln. uit de klimaatenveloppe 2019 voor veenweiden is:
• € 3,2 mln. besteed aan een pilot voor de inzet van het grondinstrument door de provincie Fryslân.
• € 2,3 mln. besteed aan onderzoek om inzicht te krijgen op de emissies
uit het veenweidegebied, het kwantificeren van het effect van
emissie-reducerende maatregelen waaronder natte teelten en
onderwaterdrainage, het bepalen van een goede, kosteneffectieve
meetmethode om deze emissie te meten en tot slot het kunnen
voorspellen van emissies door het verbeteren van de bestaande
broeikas- en bodemdalingsmodellen.
• € 0,5 mln is besteed aan een pilot met veenmosaangroei in het
Ilperveld en een pilot voor het opzetten van een koolstofwaarderingssysteem in de veenweiden «Valuta voor Veen».
Al deze pilots en het onderzoek zijn in uitvoering gebracht.
61
Hoeveel geld is er in 2019 uitgegeven aan veenweideproblematiek op
nationaal niveau?
Antwoord
Door het Ministerie van LNV is in 2019, € 6 mln uit de klimaatenveloppe
besteed aan pilots en onderzoek (zie voor specificatie het antwoord bij
vraag 60) en € 5 mln voor de regiodeal bodemdaling Groene Hart.
Door het Ministerie van I en W is in 2019 in totaal ca. 3 ton besteed aan
een tiental activiteiten op het gebied van kennis en onderzoek dat te
relateren is aan veenbodemdaling voor zowel landelijk als stedelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

22

gebied. Ruwweg 2 ton daarvan is te relateren aan bodemdaling in het
landelijke veenweidegebied.
62
Is er in 2019 met deze gelden ook een rijksbreed plan voor veenweiden
gerealiseerd, als een groot gedeelte van dit bedrag naar de provincies is
overgeheveld?
Antwoord
Los van de inzet van € 6 mln klimaatgeld, wordt een veenplan opgesteld
door de betrokken overheden. Dit naar aanleiding van de aangenomen
motie van de leden Kröger en Schonis over de initiatiefnota «Veen red je
niet alleen» (Kamerstuk 35 140, nr. 15). In dit Veenplan 1e fase geef ik de
inzet en maatregelen van de gezamenlijke partijen weer voor de komende
2 jaar (opbouwfase) richting de afspraken tot 2030 en schets ik een
perspectief voor 2050.
63
Kunt u verhelderen waardoor de voorziene onderuitputting op de
Rijksbegroting is veroorzaakt en is deze voorziene onderuitputting
structureel en hoe is deze voorzien?
Antwoord
De begrotingsreserve Stikstof is in het najaar van 2019 ingesteld en
gevuld met € 500 miljoen die kon worden vrijgemaakt uit op dat moment
bekende en verwachte onderuitputting. Zoals aangegeven in antwoord op
schriftelijke vragen bij de Najaarsnota 2019 (Kamerstuk 35 350, nr. 2) deed
de gemelde onderuitputting bij Najaarsnota van € 238,2 miljoen euro op
het deelplafond rijksbegroting zich grotendeels voor bij de departementen
VWS en Financiën. De plafondtoets Rijksbegroting in de Najaarsnota en
de tweede suppletoire begrotingen geven inzicht in de verdeling hiervan
over de verschillende departementale begrotingen. Bij de voorbereidingen voor de begrotingen van volgend jaar en de bijstelling van de
begrotingen voor het lopende jaar onderzoekt het kabinet in welke mate
de onderuitputting die zich het jaar ervoor heeft voorgedaan een
structureel karakter heeft. De uitkomst hiervan vindt zijn weerslag in de
Voorjaarsnota en de Miljoenennota. In de Kamerbrief van 25 september
2019 (Kamerstuk 35 200, nr. 33)naar aanleiding van de motie van het lid
Nijboer (Kamerstuk 35 200, nr. 19) wordt beschreven hoe het kabinet
binnen de begrotingssystematiek omgaat met structurele onderuitputting.
64
Welke programma’s of andere uitgaven met betrekking tot natuur,
biodiversiteit en gebiedsgericht werken voor 2019 konden geen doorgang
vinden vanwege de onderuitputting en waarom niet?
Antwoord
Er zijn geen programma’s of andere uitgaven voor natuur, biodiversiteit en
gebiedsgericht werken die in 2019 geen doorgang konden vinden
vanwege onderuitputting.
65
Kunt u een inzichtelijk overzicht (in plaats van een verwijzing naar) geven
van de totale kosten van het lab Voeder en Voedselveiligheid en het lab
RIKILT (over 2017 en 2018 en 2019) en de situatie na fusie met en zonder
aftrek incidentele kosten en de te verwachte structurele kosten?
Antwoord
In onderstaande tabel vindt u een overzicht van de kosten van het lab
Voeder- en Voedselveiligheid. Het jaar 2018 is voor de fusie; in 2019 vond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

23

per 1 juni de fusie plaats. In 2020 worden alle activiteiten uitgevoerd
onder de vlag van Wageningen Food Safety Research.
Kosten LabVV (€ mln)

2017

2018

2019

2020
(raming)

Totale kosten lab VV
Eenmalige transitiekosten
Structurele overgangskosten (voor de
komende jaren)

16,5

16,1

15,4
2,9

14,4

Totaal

16,5

0,5
16,1

18,3

14,9

66
Kunt u verhelderen waaraan de schuld buiten begrotingsverband aan het
EFMZV is besteed?
Antwoord
De schuld buiten begrotingsverband Europees Fonds voor Maritieme
Zaken en Visserij (EFMZV) van € 550.000 bestaat uit het saldo van de door
RVO.nl uit Brussel ontvangen bedragen en de door RVO.nl reeds bestede
middelen t.b.v. de uitvoering van projecten en regelingen van het EFMZV.
Dit zijn met name de regelingen Innovatie Aquacultuur, Innovatie
Aanlandplicht en Samenwerkingsprojecten Wetenschap en Visserij. Het
saldo van € 550.000 heeft RVO.nl nog niet uitgekeerd aan begunstigden.
67
Wat is de reden voor het geringe animo voor innovatieprojecten als
onderdeel van het operationeel programma van het EFMZV?
Antwoord
In 2019 is een midterm evaluatie van het EFMZV gehouden waarin een
aantal oorzaken zijn benoemd. Zo komt naar voren dat door de economische ontwikkelingen tot en met 2018 er weinig noodzaak en behoefte
was vanuit de sector om te innoveren. Meer recent zijn ontwikkelingen op
het gebied van ruimtelijke ordening en regelgeving hierop van invloed. De
deelname aan innovatieprojecten wordt daarnaast ook beïnvloed door
een mogelijke inkomstenderving bij het testen van een innovatie aan
boord en de verantwoordingslasten horende bij een Europese subsidie.
Wel is ondanks de langzame start inmiddels vrijwel het gehele fonds
gecommitteerd.
68
Kunt u aangeven wat de aanpassingen zijn voor het operationeel
programma van het EFMZV?
Antwoord
In lijn met de uitkomsten van de midterm evaluatie en de regels van het
EFMZV heeft er een budgetoverheveling plaatsgevonden. Zo is er budget
verschoven van de unieprioriteit visserij naar controle & handhaving als
onderdeel van de unieprioriteit gericht op de uitvoering van het gemeenschappelijk visserijbeleid. Ook is er budget van de unieprioriteit visserij
verschoven naar de unieprioriteiten aquacultuur en afzet en verwerking.
69
Kunt u verhelderen wat er is afgesproken ter bevordering van de stabiliteit
van de vismarkt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

24

Antwoord
De betreffende passage in het Jaarverslag maakt deel uit van een
algemene beschrijving van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB).
Onder het GVB valt de Gemeenschappelijke Marktordening van Visserijen Aquacultuurproducten. Deze is vastgelegd in Verordening 1379/2013
van 11 december 2013 van het EP en de Raad, en bevat onder meer
bepalingen ten aanzien van gemeenschappelijke handelsnormen, en de
rol en bevoegdheden van Producenten-, en Branche-organisaties om
extreme fluctuaties in aanvoer te vermijden.
De Nederlandse Producentenorganisaties (PO’s) beschrijven hiertoe onder
meer in hun Productie- en Afzetprogramma’s hoe zij visserijproducten
kunnen opkopen en kunnen opslaan wanneer de marktprijs onder een
vastgestelde drempel-prijs komt. Deze drempelprijzen zijn in Nederland
voor garnalen en voor schol ingesteld. Eventueel overaanbod van deze
soorten wordt op deze wijze voor bepaalde termijn uit de markt genomen
om op later moment weer afgezet te worden. Met deze opkoop zijn geen
publieke middelen gemoeid; het wordt bekostigd door een heffing onder
de vissers die lid zijn van de PO’s.
70
Welke duurzame maatregelen en verbeteringen in rendement zijn behaald
in de visserij- en aquacultuur?
Antwoord
Binnen deze twee thema’s van het Operationeel Programma EFMZV vallen
een aantal maatregelen. Zo wordt er vanuit de maatregel samenwerkingsprojecten wetenschap en visserij steun verleend aan projecten en
kenniskringen, welke gericht zijn op kennisontwikkeling en -verspreiding
op het gebied van verduurzaming. Het betref nog lopende innovaties op
het gebied van duurzaamheid of onderzoek naar alternatieven voor de
boomkorvisserij. Vanuit de maatregel toegevoegde waarde visserijproducten wordt steun verleend aan investeringen die leiden tot een
verhoogd rendement, maar die in geen geval een uitbreiding van de
capaciteit tot gevolg hebben. De maatregel aquacultuurinnovatie steunt
projecten gericht op het verbeteren van duurzaamheid en het rendement
van de aquacultuursector.
71
Hoe wordt de toegevoegde waarde of de kwaliteit van de gevangen vis
verbeterd?
Antwoord
Vanuit de maatregel toegevoegde waarde worden een aantal investeringen gesteund. Het gaat om investeringen die visbederf tegengaan en
daarmee een langer kwaliteitsbehoud waarborgen, of investeringen die
leiden tot een verhoogd rendement door minder verlies van marktwaardige vis. Daarnaast is het mogelijk investeringen te steunen gericht
op het vereenvoudigen van het verwerkingsproces of het verlagen van de
productiekosten.
72
Kunt u verhelderen aan welke nieuwe visserij- en aquacultuurafzetmarkten u refereert?
Antwoord
De nieuwe afzetmarkten betreffen bijvoorbeeld nieuwe groepen consumenten voor bepaalde visserijproducten, nieuwe afzetmarkten in het
buitenland of afzetmarkten buiten de humane voedingsketen gericht op
verwerking van restproducten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

25

73
Hoeveel van de ruim 12 miljoen euro is uitgegeven aan de uitzet van glasen pootaal, hoeveel glas- en pootalen zijn uitgezet en waar kwamen deze
vandaan?
Antwoord
Van de ruim € 12 miljoen voor nieuwe overheidsopdrachten vastgelegd
vanuit het EFMZV in 2019, is maximaal € 1,5 miljoen beschikbaar gesteld
voor de uitzet van glas en pootaal in de periode 2017–2020. In deze
periode zijn in totaal ruim 13,9 miljoen glasaaltjes en ruim 2,5 miljoen
pootalen uitgezet. De glasaal die in deze periode is uitgezet, is afkomstig
van riviermondingen in Frankrijk en de pootaal is afkomstig uit Nederlandse kwekerijen.
74
Wat is de effectiviteit van het programma voor glas- en pootalen en
hoeveel glas- en pootaal groeien op tot volwassen alen?
Antwoord
Ik heb u eerder geïnformeerd over de effectiviteit van de uitzet van glasen pootalen in mijn beantwoording op vragen van het lid Van KootenArissen (PvdD) (Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2356). Hierin heb
ik aangegeven dat uitzet van glas- en pootaal bijdraagt aan de aalstand in
de Nederlandse binnenwateren, waar deze wateren als gevolg van
belemmeringen in de intrekmogelijkheden vaak niet goed bereikbaar zijn
voor intrekkende jonge aal. Onzeker is wat uiteindelijk precies de bijdrage
hiervan aan de totale uittrek van schieraal naar zee is. Deze bestaat
immers uit aal afkomstig van uitzet en van aal afkomstig uit natuurlijke
intrek. Volgens ICES zijn er echter voldoende aanwijzingen dat uitzet van
jonge aal bijdraagt aan het aalbestand en aan de uittrek van schieraal2.
Van de overlevingspercentages van uitgezette glas- en pootaal en de mate
waarin deze uiteindelijk opgroeien tot volwassen alen zijn geen wetenschappelijk overlevingspercentages bekend. Eerder onderzoek van de
Stichting Duurzame Palingsector Nederland op proefvijvers in Valkenswaard liet echter zien dat na 1 seizoen 90% van alle uitgezette glasaal
onder natuurlijke omstandigheden, zonder predatie nog in leven is3. Voor
pootaal was dit meer dan 90%.
75
Kunt u een toelichting geven op de percentages afgehandelde burgerbrieven onder «bezwaarschriften», «klaagschriften», «overige brieven en
e-mails» en «WOB-verzoeken»?
Antwoord
Het percentage afgehandelde vragen binnen de categorie «overige
brieven en e-mails» binnen de gestelde wettelijke termijn is gegroeid van
77% naar 80%. Op dit punt slaagt LNV er steeds beter in burgerbrieven
binnen de gestelde termijnen van een antwoord te voorzien. Ook op het
onderdeel bezwaarschriften wordt over het algemeen beter gescoord. Bij
klaagschriften is het percentage verbeterd of redelijk stabiel voor
kerndepartement en RVO, ondanks een grote toename in het aantal af te
handelen klaagschriften. De eerder aangeleverde cijfers bleken op dit punt
voor de NVWA niet correct. De NVWA heeft in 2019 68% van de klaagschriften binnen de termijn is beantwoord. Een verbetering ten opzichte

2
3

https://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/467195.
https://www.dupan.nl/files/Image//nl/informatiecentrum/downloads/onderzoeken-en-projecten/
praktijkproeven-overleving-uitgezette-glas--en-pootaal-valkenswaard/
eindrapport_0_meting_valkenswaard_2012.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

26

van 2018, toen 53% tijdig werd beantwoord. Om de tijdigheid verder te
verbeteren wordt hier extra inzet op gepleegd.
Dit lukt helaas niet op alle vlakken. Wob-verzoeken zijn over de hele linie
minder tijdig beantwoord. Het aantal, de omvang en de complexiteit van
Wob-verzoeken neemt nog steeds toe. Om de tijdigheid en kwaliteit van
de beantwoording te borgen is bijvoorbeeld bij het Kerndepartement een
centrale Wob-ondersteuningsunit opgericht met extra capaciteit, werkt
RVO doorlopend aan versterken van expertise en optimaliseren van de
beantwoording en is ook bij de NVWA de capaciteit uitgebreid.
76
Waarom worden bij de RVO en de NVWA overige brieven en e-mails niet
geregistreerd?
Antwoord
RVO en NVWA ontvangen als uitvoerende en handhavende dienst elke
dag vele berichten, zowel schriftelijk als telefonisch. Van al deze binnengekomen berichten worden de eerstelijns zaken, dit zijn mails en brieven die
via de klantcontactcentra binnenkomen, geregistreerd. RVO ontving in
2019 ruim 16.000 mails en brieven. De NVWA rapporteert over de door het
klantcontactcentrum geregistreerde berichten in haar jaarverslag dat
binnenkort wordt gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470 XIV, nr. 7

27