Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 917

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2023
Zoals toegezegd tijdens het commissiedebat Gevangeniswezen en tbs op
4 juli jl. met uw vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, doe ik u
hierbij een tweetal rapportages toekomen over de pilot Huis van Herstel.
In deze brief schets ik de bredere context van pilots op het gebied van
sanctie-uitvoering. Daarna ga ik meer specifiek in op het Huis van Herstel
en wat mij heeft doen besluiten de pilot niet te verlengen.
Experimenteren voor een effectievere sanctie-uitvoering
De pilot Huis van Herstel is een van de in totaal 39 trajecten die onder de
paraplu van «Koers en Kansen» vielen: een innovatieprogramma dat in
2015 is gestart. In uiteenlopende, lokale projecten zochten en zoeken
justitie, het zorgdomein en het sociale domein samen naar nieuwe
manieren voor een effectievere sanctie-uitvoering en het voorkomen van
recidive. De projecten hebben verschillende fasen van de sanctieuitvoering bestreken: van strafoplegging tot en met maatschappelijke
re-integratie.
De pilots hebben een financiële bijdrage ontvangen van het Ministerie van
Justitie en Veiligheid om uitvoering te kunnen geven aan de projectplannen. De hoogte van de bijdrage kan per pilot verschillen en daaraan
zijn voorwaarden gesteld.
Sommige pilots zijn niet van de grond gekomen of gaandeweg gestopt.
Zo is de kleinschalige voorziening Amsterdam niet gerealiseerd en de
kleinschalige voorziening Rotterdam Hoogvliet na een jaar geopend te zijn
geweest, door gebrek aan instroom gesloten. Sommige pilots zijn nog
operationeel, zoals 3Noord en Huis van Herstel. 3Noord is een pilot in de
drie noordelijke provincies Groningen, Friesland en Drenthe die is
opgestart in 2018. Samen met de penitentiaire inrichtingen in Veenhuizen
en Leeuwarden wordt geprobeerd detentieschade te beperken, waarbij
men zich specifiek richt op zelfmelders. Professionals uit het 3Noordproject proberen in contact te komen met zelfmelders uit de regio en

kst-24587-917
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 587, nr. 917

1

vervolgens een persoonlijk plan op te stellen voorafgaand aan de detentie
om te anticiperen op detentieschade. De pilottermijn van 3Noord loopt
eind 2023 ook af. De provincies hebben mij laten weten deze werkwijze
vanaf 2024 structureel in te bedden. Dat vind ik een mooi resultaat.
Kleinschalige detentievoorziening Huis van Herstel in Almelo
Het Huis van Herstel is een kleinschalige detentievoorziening bij de
penitentiaire inrichting in Almelo die als doel heeft gedetineerden met
multiproblematiek succesvol te re-integreren in de maatschappij. Samen
met andere organisaties, waaronder Twentse gemeenten, reclassering en
zorgaanbieders, wordt zorg en begeleiding op maat geboden.
De looptijd van de pilot is in 2018 vastgesteld op vijf jaar, tot en met
december 2023. Huis van Herstel heeft gevraagd om een verlenging van
de pilot tot en met 2025. Met het Huis van Herstel is afgesproken dat voor
de zomer van 2023 hierover besloten zou worden op basis van een
tweetal tussenrapportages: een vanuit de pilot en een vanuit het actieonderzoek dat de Hogeschool Rotterdam uitvoert (zie bijlagen).
Instroom van deelnemers
Het opstarten van de pilot kostte tijd, zowel om afspraken over de
werkwijze te maken als om het gebouw gereed te maken. Het werven en
inwerken van medewerkers en het plaatsen van de eerste deelnemers
verliep moeizaam, mede als gevolg van de coronacrisis. Begin 2021 zijn
de eerste deelnemers in Huis van Herstel geplaatst.
In totaal heeft het Huis van Herstel plaats voor 29 gedetineerden. Dat de
instroom moeilijk op gang kwam en een hindernis was, bleek al uit de
plan- en procesevaluatie van Regioplan uit 2021.1 In die evaluatie werd
gesteld dat naarmate meer bekend zou worden over de werkwijze van het
Huis van Herstel, het instroomproces beter verankerd zou worden bij de
samenwerkingspartners. De instroom liet de laatste tijd echter geen
positieve trend zien. In de rapportage van het Huis van Herstel is
desgevraagd de instroom getoond (p. 21):

Bezetting is een momentopname. Om een beeld te geven: in de voortgangsrapportages en -gesprekken heeft het Huis van Herstel actuele
bezettingsaantallen van zes deelnemers (april 2022) en vijf deelnemers
(december 2022) gemeld. In de verantwoording voor de financiering van
het jaar 2022 beschrijft Huis van Herstel dat eind 2022 twaalf potentiële
deelnemers waren. Dit is in de instroom van het eerste kwartaal van 2023
helaas niet terug te zien.
Financiering
De extra bijdrage voor deze voorziening is ruim € 1 miljoen per jaar, naast
de reguliere kosten die DJI heeft voor de celcapaciteit. De totale bijdrage
die Huis van Herstel heeft ontvangen voor de pilot is ruim € 4 miljoen.
Afgezet tegen de lage instroom is het een zeer kostbaar project.
1

Regioplan (2021). Evaluatie projecten «Detentie lokaal en flexibel».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 587, nr. 917

2

Vanaf begin af aan is duidelijk geweest dat de projectfinanciering tijdelijk
van aard is en dat de kosten voor het eventuele voortzetten van de
werkwijze op een andere manier gedragen moeten worden. Het projectvoorstel voorzag erin dat de partners van het Huis van Herstel de extra
kosten (naast de reguliere kosten voor celcapaciteit) zouden opvangen,
vanuit de gedachte dat er ook kosten worden bespaard indien een
deelnemer succesvol re-integreert in de maatschappij. Voortzetting zou
dus vragen om directe financiële bijdragen van partners van het project.
Eventuele medefinanciering door netwerkpartners uit de regio hangt voor
een groot deel af van het succes van het Huis van Herstel. Ook de
netwerkpartners hebben gezien dat de instroom in Huis van Herstel
achterblijft. Garanties voor medefinanciering zijn er niet.
Conclusie
Aan het verhogen van de instroom van het Huis van Herstel is hard
gewerkt: in stuurgroepoverleggen waaraan mijn ministerie deelneemt is
steeds onderwerp van gesprek geweest hoe het aantal deelnemers
verhoogd kon worden, omdat de pilot alleen goed beproefd kan worden
als er voldoende deelnemers zijn. Helaas is er ondanks alle inspanningen
geen positieve trend zichtbaar. Ook is er onvoldoende perspectief voor
een structurele inbedding. Gezien de omvang van de extra bijdrage die
het Huis van Herstel krijgt van mijn ministerie, vind ik het niet te verantwoorden om de pilot meer tijd te geven dan in 2018 is afgesproken.
Daarom is besloten dat het Huis van Herstel per 1 januari 2024 stopt.
Beperkt Beveiligde Afdeling
De locatie gaat door als Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA). Met de
inwerkintreding van de Wet straffen en beschermen zijn verschillende
BBA-locaties geopend. De BBA is een mooie landelijke voorziening
waarvandaan gedetineerden in de laatste fase van hun gevangenisstraf
geleidelijk kunnen re-integreren in de maatschappij. Ervaringen en lessen
uit aanpalende pilots zijn en worden gebruikt bij het (door)ontwikkelen
van de BBA. Wel moet de instroom van de BBA omhoog: daarvoor heb ik
recent de criteria voor doorplaatsing vanuit de gevangenis naar de BBA
verruimd. Het eerste beeld is positief, namelijk dat de bezetting van de
BBA’s gestaag toeneemt. Daarom is de verwachting dat ook de
BBA-locatie in Almelo op korte termijn een hogere bezetting heeft. Zoals
eveneens toegezegd in het commissiedebat van 4 juli jl. bericht ik uw
Kamer in het eerste kwartaal van 2024 over de voortgang omtrent de BBA.
Tot slot
Ik wil graag alle betrokkenen bij de pilot Huis van Herstel bedanken voor
hun inzet. Experimenteren getuigt van durf en het is goed om te zien dat
er zulke bevlogen mensen werken aan een betere re-integratie. De goede
ervaringen vanuit het Huis van Herstel worden dan ook zeker meegenomen bij verder vormgeven van de re-integratie van gedetineerden.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 24 587, nr. 917

3