Actieplan pabo’s - concept
Naar een toekomstbestendig en inclusiever
toelatings- en toetsingsbeleid

LOBO
November 2021

1

Actieplan pabo’s - concept

1. Inleiding
De leraar is van onschatbare waarde als het gaat 1 over het onderwijs aan en de
vorming van kinderen in het basisonderwijs. Die waarde zit onder andere in het
bieden van gelijke kansen aan alle leerlingen, het afstemmen van onderwijs op maat
van het kind en de voorbereiding van leerlingen op hun rol in de maatschappij en de
samenleving. Dit alles vraagt veel van de (aankomende) leerkracht.
Niet alleen aan kennis, maar juist ook aan vaardigheden en attitude. Het leraarschap
is een ambacht en een kunst . 2 Aan het vormgeven van de opleiding tot dat leraarschap
wordt door de pabo’s, in nauwe samenwerking met basisscholen en besturen,
onverminderd gewerkt.
Dit vraagt veel van de pabo’s. Om adequaat in te spelen op de diversiteit aan
instroom, zijn tal van varian ten door pabo’s ontwikkeld. Hiermee wordt studenten
zoveel mogelijk onderwijs en begeleiding op maat te geboden. Hierbij is niet alleen
sprake van een voltijdroute, maar ook een deeltijdroute, een route versneld voor de
klas, een academische route en een r oute zijinstroomroute. En binnen die routes zijn
keuzes mogelijk. Zo zijn er legio onderwijs - en opleidingsvarianten die opleiden voor
het beroep van leraar basisonderwijs. Mede om hier wat meer afstemming in aan te
brengen is door de Vereniging Hogeschole n, de Vereniging van Samenwerkende
Nederlandse Universiteiten en de minister van OCW het zogenaamde Bestuursakkoord
Flexibilisering Lerarenopleidingen gesloten . 3
In dat akkoord zijn afspraken gemaakt om het onderwijs aan studenten meer flexibel
en vraaggericht in te richten. De verwachting is dat hiermee de lerarenopleiding voor
aankomende studenten toegankelijker en aantrekkelijker wordt en dat het
gemakkelijker wordt voor leraren om zich te blijven scholen.
Om studenten goed op te leiden en leraren geric ht te professionaliseren is een goede
samenwerking tussen de pabo’s en basisscholen van groot belang. Deze samenwerking
heeft een stevige impuls gekregen in het Samen Opleiden en Professionaliseren. 4 De
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het opleiden, begeleiden en scholen van
(aanstaande) leerkrachten zorgt ervoor dat studenten nog beter op de complexe
onderwijspraktijk worden voorbereid. Bovendien draagt de juiste begeleiding en
ondersteuning eraan bij dat startende leerkrachten voor het beroep van le raar
behouden blijven. Daarbij speelt de verdere professionalisering van leraren door
middel van gerichte bij - en nascholing een belangrijke rol. Ook in onderzoek wordt
steeds meer gezamenlijk opgetrokken met scholen en besturen. Hierbij staat het
onderzoek niet alleen ten dienste van de praktijk, maar zijn collega’s uit de onderwijs en opleidingspraktijk van meet af betrokken bij het formuleren van onderzoeksvragen,
het opstellen van het onderzoeksplan en het participeren in het onderzoek in
bijvoorbeeld leerwerkgemeenschappen.
De afgelopen jaren is fors geïnvesteerd in de verdere verbetering van de kwaliteit van
het onderwijs binnen de pabo’s. Niet alleen is het basale kennisniveau vastgelegd in
diverse kennisbases, maar is er ook sprake van borging doo r de inzet van landelijke
kennistoetsen en de organisatie van landelijke peerreview. Deze investering blijkt
lonend. Na een aanvankelijke dip bij de invoering van de toelatingstoetsen, is de

1 Biesta (2021). De terugkeer van het lesgeven;

zie ook: Biesta (2020). Het prachtige risico van onderwijs.

2 Voorzittersverslag Commissie Zevenbergen (2021). Hoge lat, lagere drempels, bijlage met

gemeenschappelijke kernmerke n leraarsberoep.
3 VH en VSNU (2020). Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen.
4 Regioplan (2021). Zij-instroom po, vo en mbo.

2

Actieplan pabo’s - concept

instroom in de pabo de afgelopen jaren sterk toegenomen. Niet all een in de voltijden deeltijdopleiding, maar ook in de route zijinstroom. Naast de gestegen instroom is
de uitval van studenten tijdens het eerste jaar van de studie teruggedrongen. 5 Hierbij
heeft de selectie voor de poort van de opleidingen mogelijk een rol gespeeld. De
succesvolle start van de educatieve Associate Degree -opleidingen verdient hierbij
aparte vermelding.
Mede vanwege de ‘versoepelde instroom’ van scholieren op basis van de
coronamaatregelen was de stijging bij de instroom in studiejaar 2 020-2021 sterk. De
voorlopige instroomcijfers van de pabo’s laten voor de aanmelding voor het studiejaar
2021-2022 echter een daling zien. Een beeld dat zich voor alle sectoren van het hbo
aftekent. De instroomcijfers van de pabo stabiliseren zich nu weer op de trend die
voor corona was ingezet. In combinatie met het verder oplopend lerarentekort leid de
de daling van de voorlopige instroomcijfers tot berichtgeving in de media over
onvervulde vacatures, samengevoegde klassen en overvraagde leraren enerzijds en
het ‘opwerpen van drempels voor talenten’ anderzijds. Zaken die niet alleen van
invloed kunnen zijn op de kwaliteit van onderwijs, maar ook een negatieve uitstraling
kunnen hebben op het mooie beroep van leraar en de opleiding tot dat beroep.
De pabo’s spelen een bescheiden rol bij het oplossen van de complexe problematiek
van het lerarentekort. Het verhogen van de aantrekkelijkheid van het beroep en het
beroepsperspectief zijn vermoedelijk meer bepalend. Pabo’s zien hun rol vooral
binnen de context van wat ze als hun maatschappelijke opdracht zien, namelijk het
wekken van belangstelling voor het prachtige beroep van leraar enerzijds en het
bieden van ruim baan aan studenten die tot leraar basisonderwijs opgeleid of
omgeschoold willen en kunnen worden an derzijds. Het behoud van kwaliteit staat
hierbij echter wel centraal. Vanuit deze maatschappelijke opdracht zijn actiepunten
geformuleerd in onderliggend plan.
2. Toetsing
Er is veel te doen over toetsing in het onderwijs. Denk bijvoorbeeld aan de discussi e
over de al dan niet bewezen waarde van de CITO -eindtoets 6 en de inmiddels
afgeschafte kleutertoetsen op de basisschoo l 7. Maar denk ook aan de Staat van het
Onderwijs waarin de Inspectie signaleert dat opgedane kennis en vaardigheden in het
primair onderwijs onvoldoende beklijven in het voortgezet onderwijs. 8 Er is onderzoek
gedaan naar selectie voor de poort 9 en niet te vergeten de langlopende discussies
omtrent nut en noodzaak van de toelatingstoetsen voor de pabo . 10
De handschoen van opnieuw doordenke n van toetsing is door diverse lectoraten
binnen het hoger onderwijs opgepakt. Zo wordt het (onderzoeks -) thema ‘toetsing’ op

5

ResearchNed (2019), Evaluatie vooropleidingseisen pabo.

6 CPB (2020). De waarde van eindtoetsen in het primair onderwijs, CPB policy brief;

Inspectie van het
Onderwijs (2018). Kansen(on)gelijkheid bij de overgangen PO -VO. Bevindingen en bevorderende en
belemmerende factoren; Inspectie van het Onderwijs (2021). S taat van het Onderwijs (2); zie ook Swart,
Visser, Zumbuehl en Van den Berge (2020). Schrappen eindtoets groep 8 kan ongelijkheid vergroten.
7 Frans (2019). A captivating snapshot of standardized testing in early childhood: on the stability and utility
of the Cito preschool/kindergarten tests; www.didactiefonline.nl/artiekl/alternatief -voor-dekleutertoets, geraadpleegd op 28-10-2021; zie ook:
www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/07/06/geen -toetsen-voor-kleuters geraadpleegd op 28-102021
8 Inspectie van het Onderwijs (2021). Staat van het onderwi js.
9 Inspectie van het Onderwijs (2015). Selectie en toegankelijkheid van het hoger onderwijs;
www.scienceguide.nl/2017/07/selectie -aan-de-poort-sluit-groepen-uit.
10 CPB (2019), Het effect van bijzondere nadere vooropleidingseisen op de pabo, CPB notitie; ResearchNed
(2019). Evaluatie vooropleidingseisen pabo.
3

Actieplan pabo’s - concept

meerdere plaatsen systematisch onderzocht. Er wordt onder meer aandacht besteed
aan de samenhang tussen het ontwerpen van onderwij s en onderwijsprogramma’s, de
rol van toetsing en het opleidingscurriculum. 11 Op een andere plaats wordt onderzoek
gedaan naar formatief handelen en programmatisch evalueren. Hierbij staat het
leerproces van de student centraal, in relatie tot de complexe b eroepspraktijk. 12
Ook wordt door onderzoekers de relatie tussen toetsing, eigenaarschap en inclusie
verder in kaart gebracht 13 en uitgewerkt en is onderzoek gedaan naar de
wenselijkheid van selectie voor de poort . 14 Tenslotte zijn op basis van onderzoek naar
het bindend studieadvies vragen ontstaan over de hantering ervan binnen
opleidingen. 15 Het zou studenten, zeker in dit tijdsgewricht, te veel belasten en onder
druk zetten. De minister van OCW heeft zich hier in e en Kamerbrief over uitgesproken
en in het verlengde ervan melding gemaakt van de zogenaamde ‘doorstroomnorm’ die
bij een aantal instellingen wordt gehanteerd. 16 Studenten worden op basis van een
stevig studiekeuzeadvies voor de poort en intensieve begeleidi ng in de poort
nadrukkelijk gemonitord gedurende de opleiding. Eerste ervaringen laten zien dat de
uitval hiermee wordt teruggedrongen.
De verkregen inzichten zorgen ervoor dat de visie op toetsing langzaam maar zeker
verschuift. Van het toetsen van losst aande kennis en vaardigheden, naar een meer
samenhangende en op ontwikkeling gerichte benaderingswijze ervan. Dit vertaalt zich
ook in een andere kijk op de rol en de functie van de landelijk georganiseerde toetsing
op de pabo. Hierbij gaat het in de conte xt van het actieplan om de toelatingstoetsen
voor de poort en de rekentoets wiscat pabo in de poort. De landelijke toetsen
Nederlands en Wiskunde voor de pabo blijven in dit plan buiten beschouwing, mede
omdat deze de inhoud van de betreffende kennisbases toetsen, hiermee zorgdragen
voor een stevige borging van de kwaliteit ervan en bovendien geen drempel vormen
voor instroom in de opleiding.
Wat betreft de toelatingstoetsen: in het rapport De pabo-toelatingstoetsen getoetst is
onderzoek gedaan naar de mog elijke aanwezigheid van bias in de toelatingstoetsen. 17
In de aanbevelingen geven de onderzoekers aan dat er kritisch gekeken kan worden
naar de inhoud en de vorm (multiple choice vragen) van deze toetsen. Door het
selecterende karakter van deze toetsen kun nen specifieke groepen studenten niet
beginnen aan de pabo. De onderzoekers geven aan dat dit mogelijk met het abstracte
beheersingsniveau te maken heeft, maar mogelijk ook met de zogenaamde powerful
knowledge, kennis van de wereld die impliciet bij deze t oets wordt verondersteld.
Juist studenten met een migratieachtergrond missen mogelijk dergelijke kennis,
waarmee zij extra drempels wat betreft mogelijke instroom in de pabo ervaren en
daarmee mogelijk worden benadeeld.
Door de coronacrisis mochten student en de afgelopen twee studiejaren onder
voorwaarden beginnen met de pabo. Studenten die hun toelatingstoetsen voor 1
11 Zie www.hogeschoolrotterdam.nl/onderzoek/lectoren/talentontwikkeling/lectoren/Dominique -

Sluijsmans/lectoraat -integrale-curriculumontwikkeling .
12 Zie www.han.nl/onderzoek/lectoraten/lectoraat -eigentijds-beoordelen-en-beslissen/index.xml ..
13 Zie www.hu.nl/onderzoek/onderzoek/lector -liesbeth-baartman-toetsen-vraagt-om-een-holistische-

benadering.
Inspectie van het Onderwijs (2015). Selectie en toegankelijkheid van het hoger onderwijs;
www.onderwijskennis.nl/artikelen/toegankelijkheid -voor-de-poort-van-het-hoger-onderwijs; Van der
Rijst, Snoek en Van Driel (2015). Selecteren op geschiktheid voor leraarsberoep. Is het wenselijk om te
selecteren aan de poort?
15 Pantaeia en SEOR (2019). Het bindend studieadvies in het hoger onderwijs; Kamerbrief van de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 5 juli 2019. Referentie 8680284.
16 Kamerbrief van de minister van O nderwijs, Cultuur en Wetenschap van 22 juni 2021. Referentie 28457628.
17 Kerkhoff (2021). De pabo-Toelatingstoetsen getoetst. Op zoek naar onbedoelde moeilijkheden voor
aspirant-pabostudenten me teen niet -westerse migratieachtergrond.
14

4

Actieplan pabo’s - concept

september niet hadden afgerond, kregen de tijd om hier tot en met 31 december aan
te werken. Deze studenten volgden lessen, liepen stage en maakten toetsen op de
pabo. Bovendien werden ze intensief begeleid bij de voorbereiding op de
toelatingstoetsen. Dit heeft erin geresulteerd dat er per saldo minder studenten uit
zijn gevallen op de toelatingstoetsen. 18
Wat betreft de rekentoets: op dit m oment is het niveau voor rekenen -wiskunde niet
afdoende geborgd in het toeleidend onderwijs. 19 De huidige rekentoets wiscat voor de
pabo voorziet nu in de borging van het gevraagde niveau. Voltijdstudenten krijgen
binnen de poort (eerste jaar) van de pabo d rie kansen om de toets te behalen, anders
dienen ze de opleiding te verlaten.
Voor zij-instromers geldt dat de rekentoets wiscat voor de pabo een onderdeel vormt
van het geschiktheidsonderzoek. Bij een score van 70 of lager wordt er geen
geschiktheidsverklaring afgegeven. De huidige hantering van de rekentoets roept de
vraag op of het daadwerkelijk om het aantonen van het rekenniveau is te doen, of dat
deze toets ook (of: vooral) als screeningsinstrument in de poort wordt ingezet.
3. Actieplan
Het voorliggende actieplan heeft betrekking op drie acties : een nieuw te ontwikkelen
rekentoets, de doorontwikkeling van de toelatingstoetsen en het bredere perspectief
rondom de intake van de lerarenopleidingen. De samenhang is te vinden in de wijze
waarop bestaande en nieuw te ontwikkelen toetsen zo worden ingezet dat
selecterende drempels voor de poort worden weggenomen en meer informatie wordt
geboden voor de start van de studie . Hiermee wordt studenten de kans geboden beter
geïnformeerd te beginnen met hun route n aar het leraarschap. Het actieplan sluit
daarmee aan op de uitgangspunten van het Bestuursakkoord Lerarenopleidingen.
Daar komt bij dat zich op dit moment een ‘natuurlijk moment’ aandient. Want zowel
voor de rekentoets wiscat voor de pabo, als voor de to elatingstoetsen geldt dat
gebruikerscontracten aflopen aan het einde van het cursusjaar 2021 -2022. Het
nadenken hierover biedt de ruimte om stil te staan bij de huidige praktijken, deze
kritisch tegen het licht te houden en verdere herziening op te pakken.
De hierboven genoemde overwegingen leidden tot de volgende besluitvorming binnen
het Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs (LOBO) ; deze besluitvorming is
bekrachtigd door de Stuurgroep Lerarenopleidingen van de Vereniging Hogescholen:
 We zetten in op toetsing gericht op informeren en adviseren voor de poort;
 We zien af van selectieve toetsing voor de poort;
 We zetten huidige toelatingstoetsen in als ‘formatieve’ toetsen voor de poort;
 We zetten een nog te ontwikkelen rekentoets in als ‘format ieve’ toets voor de
poort;
 We borgen het kennisniveau op adequate wijze binnen de opleiding;
 We sluiten aan bij de ontwikkeling van omvang en reikwijdte van een intake assessment en bezien op welke wijze een dergelijk instrument ingezet kan
worden voor de verschillende routes naar het leraarschap.
Deze besluiten worden vertaald in de acties die hieronder worden uitgewerkt.

18

Inventarisatie uitgezet in LOBO -verband, waar 16 van de 24 pabo’s cijfermateriaal voor aan hebben
geleverd. Dit kan enerzijds met een hoger aantal inschrijvingen te maken hebben, anderzijds met de
intensivering van de ondersteuning in de poort naar studen ten toe.
19 Kamerbrief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister voor Basis - en
Voortgezet Onderwijs en Media van 9 november 2018. Referentie 1377191.

5

Actieplan pabo’s - concept

3.1.

Een nieuwe rekentoets

Voor wat betreft de rekentoets worden de volgende acties uitgezet:
 De pabo’s / de VH / OCW geven de opdracht tot het ontwikkelen van een
nieuwe rekentoets, die in ieder geval voor de poort als informerende
(formatieve) toets vanaf studiejaar 202 3-2024 wordt ingezet;
 Deze toets kan op termijn deel uitmaken van een breder ‘intake -assessment’
(zie actie 3.3);
 De pabo’s verplichten zich om bij de hanteren van de nieuwe rekentoets met
gelijkluidende en eenduidige cesuren te werken;
 Er wordt door LOBO zo snel mogelijk een programma van eisen voor de nieuwe
toets geformuleerd, die onder andere zijn gerelateerd aan de kennisbasis
Wiskunde voor de pabo ;
 Binnen de opleiding wordt het vereiste kennis - en vaardigheidsniveau op het
gebied van rekenen -wiskunde geborgd;
 Er vindt opnieuw overleg met het toeleidend onderwijs en OCW plaats om het
vereiste kennis- en vaardigheidsniveau ‘aan de voorkant’ te borgen.
Hierbij zijn de volgende inhouden van het nog op te leveren programma van eisen al
besproken:
 De nieuwe rekentoets moet meer in lijn worden gebracht met de Landelijke
Kennistoets Wiskunde voor de Pabo.
 Studenten worden voor de poort geïnformeerd over de stand van zaken ten
aanzien van het gevraagde kennis - en vaardigheidsniveau op het gebied van
rekenen-wiskunde.
 Hantering van een ondergrens, op grond waarvan de student dringend
geadviseerd wordt niet met de opleiding te beginnen en een passend
alternatief te kiezen.
De ontwikkeling van een nieuwe rekentoets neemt ontwikkeltijd in beslag en zal met
ingang van studiejaar 2023 -2024 geïmplementeerd kunnen worden. Die tijd zal
overbrugd moeten worden door de volgende voorzieningen te treffen:
 Er moet zo snel mogelijk aangestuurd worden op verlenging contract wiscat
voor de duur van nog eens een jaar;
 De huidige rekentoets wiscat wordt voor het cohort 2022 -2023 als formatieve
toets voor de poort ingezet, vergelijkbaar met wat bij veel instellingen al
gebeurt in het kader van de studiekeuzecheck;
 Indien de student slaagt voor de toets (minimaal score 103), ontvangt hij/zij
een certificaat, op basis waarvan de examencommissie vrijstelling verleent
voor de wiscat toets na de poort;
 De wiscat wordt voor het genoemde cohort na de poort ingezet als
summatieve toets, waarbij de student drie mogelijkheden heeft om aan de
norm te voldoen;
 Er komen pilots waarbij onderzocht wordt op welke wijze de borging va n het
kennis- en vaardigheidsniveau op het gebied van rekenen -wiskunde anders
dan met de wiscat kan worden vorm gegeven.
3.2.

De toelatingstoetsen

Op grond van de besluitvorming binnen LOBO en de Vereniging Hogescholen wordt
voor de toelatingstoetsen toegewerkt naar een informerende (formatieve) inzet voor
de poort. Dit besluit staat op gespannen voet met de huidige wettelijke kaders,
waarin bijzondere nadere vooropleidingseisen voor de drie specifieke vakken is
opgenomen. De implicatie hiervan is dat er op twee manieren vorm en inhoud kan
worden gegeven aan het genomen besluit.

6

Actieplan pabo’s - concept





Werk maken van pilots, waarin de gevraagde kennis voor de poort van de
opleiding is geborgd in het toeleidend onderwijs, mogelijk aan de hand van
andere instrumenten dan de huidige multiple -choice toetsen. Hieraan wordt
samen met de MBO-Raad uitvoering gegeven ;
Werk maken van een experiment, waarbij toelatingstoetsen voor de p oort
worden afgenomen om de student te informeren over zijn/haar kennisniveau.
Verdere borging van het niveau vindt plaats in het opleidingscurriculum.

Voor wat betreft de toelatingstoetsen worden de volgende acties uitgezet :
 Er wordt werk gemaakt van de ontwikkeling van een experiment vanaf
studiejaar 2022-2023 waarin de toelatingstoetsen zo worden ingezet, dat de
student voor de poort wordt geïnformeerd over standen van zaken en weet
wat nog ontwikkeld moet worden (formatieve inzet van de toetsen);
 Er wordt werk gemaakt van de ontwikkeling van een beperkt aantal varianten
aan de hand waarvan het niveau van de student na de poort adequaat wordt
geborgd (summatieve inzet van de toetsen);
 Er wordt verdere uitvoering gegeven aan het project doorstroom mbo - pabo;
de pilot wordt vanaf studiejaar 2022 -2023 uitgevoerd in nader te bepalen
samenwerkingsverbanden tussen pabo’s en mbo -instellingen en is een
bestuurlijke afspraak tussen de Vereniging Hogescholen en de MBO -Raad;
 OCW stelt een voorstel op voor wetgevi ng bestaande uit de afschaffing van de
huidige selecterende (summatieve) inzet van de toelatingstoetsen voor de
poort van de pabo met ingang van ten vroegste studiejaar 2024-2025;
 Er wordt werk gemaakt van een verdere verbetering van de handreikingen bij
de vakken van de toelatingstoetsen, waarbij toelichting aan de hand van
bijvoorbeeld instructiefilms wordt geboden;
 Er wordt verder werk gemaakt van het grondig doordenken en opnieuw
vaststellen van de inhouden en de daarbij behorende narratieven van de
vakken die op dit moment worden getoetst;
 Er wordt werk gemaakt van overleg met het toeleidend onderwijs en het
ministerie van OCW over de ontwikkeling van een specifiek profiel ten
behoeve van drempelloze instroom in de pabo.
Het is de verwachting dat de i nzet van het experiment en de daaraan gekoppelde
drempelloze instroom, grotere groepen studenten aan z al trekken. Pabo’s moeten zich
beraden op de tijd die na de poort nodig is om de mogelijke deficiënties weg te
werken, in relatie tot de al vaker gesignal eerde overladenheid van het
opleidingsprogramma. Uitgangspunt is dat eventuele ondersteuning extra -curriculair
is. Hieraan gekoppeld is de vraag wat op welke manier wordt gemeten in de
voornoemde experimenten.
Om het experiment op een verantwoorde manier op te zetten, uit te voeren en
zorgvuldig te evalueren is een doorlooptijd van ten minste twee jaar nodig. In het
verlengde hiervan speelt mee dat de daadwerkelijke wijziging dan wel aanpassing van
de wet tijd nodig heeft. De toelatingstoetsen kunnen niet eerder formatief voor de
poort door alle pabo’s in worden gezet, dan dat deze wijziging / aanpassing is
gerealiseerd. Goede regie op en uitzetten en het onderzoeksmatig monitoren van het
experiment is daarom van groot belang.
3.3. Bredere perspectief van inta ke voor instroom in de lerarenopleidingen
De eerder beschreven acties sluiten aan bij het in het Bestuursakkoord Flexibilisering
Lerarenopleidingen genoemde perspectief op de intake van aspirant -studenten.
Hierbij wordt gemeld dat een dergelijk intake -assessment een informerende en
adviserende functie kan hebben richting een studieroute op maat. Vooralsnog wordt
ervan uitgegaan dat een dergelijk assessment vooral bedoeld is een zijinstromer, die
eerder verworven competenties vanuit leven en werk meebrengt. Het assessment als

7

Actieplan pabo’s - concept

zodanig is dan vooral gericht op het bepalen van de individuele leerroute en de
inhouden die daaraan verbonden zijn.
Een tweede perspectief dat wordt uitgewerkt is het werken met leeruitkomsten. Door
de inzet van het assessment hieraan te koppelen kan toegankelijk en flexibel
opleidingsonderwijs op maat van de student worden geboden. De vraag is of een
dergelijke koppeling ook gemaakt kan worden voor de voltijdst udenten. Het is de
vraag of naast bv. het duiden van de leervoorkeuren eerder verworven competenties
van deze leeftijdsgroep kunnen worden gewogen, wat de sociale functie van opleiden
inhoudt en wat de logistieke haalbaarheid van instellingen is.
We kunnen wel concluderen dat, in het verlengde van de huidige
studiekeuzeactiviteiten, een meer landelijk afgestemde aanpak hiervan van belang is
in de pabo’s. Zo kunnen studenten het best geïnformeerd en zo gericht mogelijk
geadviseerd worden.
Voor wat betreft de intake voor instroom in de lerarenopleidingen worden de
volgende acties uitgezet voor de instroom van studenten in studiejaar 2025 -2026:
 Bestaande studiekeuzecheck uitbreiden met de informerende inzet van de
huidige rekentoets wiscat, op termijn te vervangen door een nieuwe
informerende rekentoets;
 Bestaande studiekeuzecheck uitbreiden voor die instellingen die het betreft
met de informerende inzet van de huidige toelatingstoetsen;
 Samenwerking met ADEF om af te stemmen op welke wijze de brede intake
voor instroom in de lerarenopleidingen opgepakt moet worden;
 Aansluiten bij de ontwikkeling van het intake -assessment dat momenteel als
pilot wordt vormgegeven voor de groep zij -instromers in het beroep voor
cohort 2022-2023;
 Benoemen van een commissie va n inhoudelijke experts en
ervaringsdeskundigen om na te denken hoe een intake -assessment voor de
poort van de lerarenopleidingen eruit kan komen te zien , wellicht met een
variabele aanpak en inhoud gerelateerd aan de verschillende doelgroepen .
Begrippenlijst
Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen
Een door de VH en de VSNU met de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
gesloten akkoord gericht op het meer vraaggericht en flexibel opleiden . Het doel is
het opleiden en professionaliseren van meer leraren, waarbij op grond van eerder
verworven competenties meer gepersonaliseerd en flexibel onderwijs voor studenten
kan worden samengesteld.
LOBO
Landelijk overleg van managers en directeuren van de lerarenopleidingen
basisonderwijs. Daar waar in het actieplan LOBO wordt genoemd, is dit altijd na
overleg en afstemming met de Vereniging Hogescholen.
Toelatingstoetsen
Met ingang van het studiejaar 2015 -2016 moeten aspirant-pabostudenten die in het
bezit zijn van een havo - of een mbo 4-diploma, voordat ze tot de pabo worden
toegelaten, aantonen dat ze op de leergebieden aardrijkskunde, geschiedenis en
natuur & techniek voldoende kennis in huis hebben. Deze ‘bijzondere nadere
vooropleidingseisen’ zijn ingevoerd om de overladenheid van het curriculum van de
pabo te verminderen en daarmee de kwaliteit van de opleiding te helpen verhogen.
Havisten die geen eindexamen hebben g edaan in een of meer van deze vakken en alle
mbo’ers moeten om tot de pabo toegelaten te worden, slagen voor landelijk
ontwikkelde toetsen in de genoemde vakken.
8

Actieplan pabo’s - concept

Rekentoets Wiscat voor de pabo
De rekentoets wiscat-pabo is als entreetoets door de hogescholen in studiejaar 20062007 verplicht ingevoerd om het inhoudelijk referentieniveau 3F te borgen. Dit niveau
was en is niet op orde in het toeleidend onderwijs. De toets heeft als onderdeel van
het bindend studieadvies een selecterende functie, studenten die de toets na drie
kansen (in het propedeutisch jaar) niet hebben gehaald, moeten de opleiding
verlaten.
Formatieve toetsing
De uitslag van de toets en de terugkoppeling hierbij geven de student informatie over
de positie van de student in het leerpro ces (feedback) en wat vervolgens nodig om
het einddoel te bereiken (feedforward).
Summatieve toetsing
De uitslag van de toets helpt, dan wel is bepalend om een beslissing te nemen over
het zakken of slagen van een student en heeft daarmee een selecteren de functie.
Experiment
Het gecontroleerd uitvoeren van nieuwe ideeën en initiatieven buiten de kaders van
de bestaande wet- en regelgeving om. Zoals het voorstel om af te wijken van de
bijzondere nadere vooropleidingseisen voor de poort en na te gaan op welke wijzen
en met welk effect dit binnen de poort van de pabo kan worden georganiseerd.
Pilot
Het gecontroleerd uitvoeren van nieuwe ideeën en initiatieven binnen de kaders van
de bestaande wet- en regelgeving. Zoals het voorstel om de borging van d e bijzondere
nadere vooropleidingseisen voor de poort in het keuzedeel Voorbereiding Pabo op
een anderen manier vorm en inhoud te geven.

9

Actieplan pabo’s - concept