Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

26 419

Toerisme en recreatie

Nr. 36

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2009
Inleiding
Een waterrijke delta met zeer gevarieerde landschappen, natuur en historische steden. In ons kleine land met een aantrekkelijke afwisseling tussen
stad en land is het prettig wonen, werken en genieten. Deze kenmerken
geven Nederland haar unieke identiteit waar de inwoners trots op zijn.
Inventieve Nederlanders maakten het land tot wat het nu is. Bij toekomstige ontwikkelingen dient zorgvuldig met de schaarse ruimte in ons land
te worden omgegaan. De rijksoverheid kan en wil dit niet alleen doen
maar schept de randvoorwaarden voor medeoverheden, ondernemers en
burgers om op gebiedsniveau tot inspirerende coproducties te komen. Zo
kan iedereen het landschap meemaken en wordt ons land mooier: heel
groen Nederland beschikbaar voor de recreant.
Het Nederlandse landschap levert geluk en euro’s op en de bijdrage van
toerisme en vrijetijdsbesteding aan de Nederlandse samenleving is
daarbij groot: welzijn, gezondheid, kwaliteit van leven, het brengt
bevolkingsgroepen met elkaar in contact en kan als belangrijke drager van
ruimtelijke kwaliteit functioneren voor aantrekkelijke steden en een vitaal
platteland. Naast een maatschappelijk belang heeft toerisme en vrije tijd
ook een aanzienlijke economische betekenis. De bestedingen van Nederlandse en buitenlandse toeristen lopen jaarlijks in de tientallen miljarden
euro’s. Daarnaast heeft de sector een substantieel aandeel in de werkgelegenheid en is het toekomstperspectief voor de sector als belangrijke
economische pijler voor de toekomst van Nederland veelbelovend.
Ik heb in nauwe samenwerking met de staatssecretaris van EZ en de
minister van VROM een dialoog met de samenleving gevoerd over het
toekomstige recreatiebeleid. Deze dialoog vond plaats in het verlengde
van de Agenda Landschap: «Landschappelijk verantwoord ondernemen
voor iedereen» en is in de kabinetsreactie op het VROM-raad advies
«Groeten uit Holland» aangekondigd (TK, 26 419, nr. 33).

KST133364
0809tkkst26419-36
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

1

De aanleiding voor de dialoog was de vraag of het huidige recreatiebeleid
nog voldoet aan de opgaven en wensen van overmorgen. Wat is de
opgave voor het recreatiebeleid voor nu en in de toekomst? Wat gaat er
nu al goed met het recreatiebeleid? Welke toekomstige rol zien deelnemers aan het debat voor zichzelf? Wat is er nodig van het Rijk, andere
overheden en andere partijen? Conform toezegging informeer ik u in deze
brief over de beleidsvoornemens die volgen uit de dialoog. Deze brief
bied ik u mede namens de minister van VROM en de staatssecretaris van
EZ aan. U wordt uiterlijk 1 september aanstaande door de staatssecretaris
van EZ geïnformeerd over de voortgang van de Toerismebrief en de
toezeggingen die gedaan zijn in het AO Toerisme van 10 september 2008
(TK, 26 419, nr. 35H), zodat de staatssecretaris van EZ u kan informeren
over de meest actuele ontwikkelingen in toerisme en recreatie (cijfers
eerste half jaar 2009). Ook zal minister Cramer u binnenkort, mede
namens mij, een beleidsbrief sturen over het onderzoek dat ingaat op de
vraag of, en zo ja op welke wijze, het onderscheid tussen woningen en
recreatiewoningen in wet- en regelgeving op termijn kan worden opgeheven (motie tijdens VAO Handhaving van 2 april 2008, 31 200 XI, nr. 103),
alsmede over de Voortgangsrapportage Uitvoering recreatiewoningenbeleid (Toezegging in brief 12-07-07, 30 800 XI, nr. 85).
Resultaten Strategische Dialoog Recreatie
De strategische dialoog heeft een rijke oogst aan inzichten, ideeën en
beelden opgeleverd, die ik hieronder kort samenvat. Een uitgebreid
verslag vindt u in bijlage 1.
Het realiseren van recreatief groen rond stedelijke gebieden, de focus van
het huidige recreatiebeleid, wordt door deelnemers aan de dialoog onderschreven. Groene longen zijn belangrijk voor steden en dragen bij aan
diverse maatschappelijke doelen zoals het welzijn van mensen, integratie,
gezondheid, het beperken van (recreatie)mobiliteit, een aantrekkelijk
vestigingsklimaat en een prettige woonomgeving.
Vrije tijd wordt echter niet alleen in het groen doorgebracht maar ook in
de stad en op of aan het water. Binnen en buiten. Afhankelijk van beschikbare tijd en interesses combineren mensen activiteiten en varieert de
actieradius van de recreant of toerist van dichtbij huis tot verder weg.
Vrijetijdsbesteding begint bij de mens, die een keuze maakt in het beschikbare aanbod.
Ondernemers leveren een belangrijke bijdrage aan het vrijetijdsaanbod.
Visitekaartje voor hen is een mooi landschap voor hun gasten. Dat geldt
van verbrede agrarische bedrijven die logies en streekproducten
aanbieden tot campinghouders in mooie natuurgebieden. De recreatiesector is echter versnipperd en heeft behoefte aan kennis en ruimte om te
ondernemen. De roep om een coördinerend minister voor recreatie volgt
hieruit.
Reactie op de uitkomsten van de Strategische Dialoog
In onderstaande wordt gereageerd op de uitkomsten van de dialoog en
vervolgens wordt aangegeven hoe de betrokken departementen LNV, EZ
en VROM deze zullen meenemen in hun beleidsvoornemens. Hierbij
worden bovenstaande resultaten vertaald in onderstaande acties:
1. ruimtelijke inrichting en beheer
2. ruimte voor ondernemen
3. communicatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

2

Tijdens de dialoog kwam de vraag om één coördinerend bewindspersoon,
vanwege de integrale beleidsopgave waar recreatie voor staat. Ik ben van
mening dat een goede samenwerking en afstemming tussen de betreffende departementen noodzakelijk is, maar dat dit prima kan binnen de
bestaande verhoudingen en geen rijksprogramma met coördinerend
bewindspersoon vergt. Ik voel mij wel verantwoordelijk om het beleidsterrein, waar nodig, te agenderen bij publieke en private partijen en zie
mijzelf als ambassadeur van recreatie, waarop ik ook aanspreekbaar ben.
Om de kwaliteit van de leefomgeving te borgen zijn echter vele publieke
en private partners nodig waaronder de departementen EZ (toerisme,
sector), VROM (RO, stedelijke vernieuwing), V&W (water en recreatiemobiliteit), VWS (sport, gezondheid), OCW (cultuurhistorie), Jeugd en
Gezin en WWI (wonen en integratie), waarmee ik nauw samenwerk.
Het Rijk zorgt daarbij voor de randvoorwaarden voor vrijetijdsbesteding,
zodat Nederlanders van hun omgeving kunnen genieten, wat ten goede
komt aan hun welzijn. Het Rijk zorgt voor de ruimtelijke kaders en voor de
inrichting van groene gebieden waarbij de focus ligt op het opheffen van
groentekorten rond stedelijke gebieden en het ontwikkelen en versterken
van de recreatieve toegankelijkheid van het groen. Met landbouw en
natuur in mijn portefeuille – 80% van het Nederlandse oppervlak – heb ik
dagelijks contact met beheerders en agrariërs die zoveel mogelijk hun
terreinen openstellen. Ook de recreatieondernemers in deze gebieden zijn
mijn gesprekspartner.
1 Ruimtelijke inrichting en beheer
Uit de dialoog blijkt dat het realiseren van recreatiegroen in verstedelijkte
gebieden urgent blijft. Dit is een bevestiging van het huidige beleid dat
inzet op de realisatie van goed bereikbaar, toegankelijk groen in en om de
stad via aantrekkelijke groene stad-landverbindingen. Zoals in de Agenda
Landschap door mij en de minister van VROM is aangekondigd, blijft de
realisatie en een goed beheer van openbaar toegankelijk groen in verstedelijkt gebied een belangrijk aandachtspunt. In het programma Groen en
de Stad werkt mijn ministerie samen met het ministerie van VROM, WWI,
de G31, de provincies en een aantal maatschappelijke partners om een
extra impuls te geven aan groen in en om de stad. Dat is nodig, want
groen kan een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van grootstedelijke vraagstukken. Daarom investeer ik onder andere 7,8 miljoen euro
in meer en beter groen in krachtwijken. Met dat geld worden parken en
plantsoenen opgeknapt, natuurspeelplekken aangelegd en groene verbindingen tussen stad en platteland versterkt. Als minister van het programma Groen en de Stad wil ik groen in de stad zo hoog op de politieke
agenda krijgen, dat het een vaste plaats krijgt in alle verkiezingsprogramma’s op lokaal niveau. Groen is goed voor de gezondheid, de leefbaarheid in de stad, het milieu, en het levert bovendien geld op. Groen
bevordert onderling contact, ontspant en verlaagt stress. Vandalisme,
vervuiling, verloedering, agressie en kleine criminaliteit komen veel
minder voor in groene wijken. Daarom wil ik mij blijven inzetten voor het
realiseren en verbeteren van groen in en om de stad.
Wat ik veelvuldig terughoorde in de dialoog is dat de huidige focus van
het Rijk op het verstedelijkte gebied te beperkt is. De Nederlander en de
toerist blijven niet in of vlakbij de stad. Afhankelijk van tijd, mobiliteit of
andere motieven, vertoeft hij graag in de rest van Nederland, bijvoorbeeld
op het water of in één van de mooie natuurgebieden die ons land rijk is.
Buiten de steden is de recreatiedruk bezien vanuit het aantal inwoners
minder groot. Echter de afstanden in Nederland zijn kort en in weekenden
of vakanties makkelijk te overbruggen, waardoor de recreatiedruk ook
elders in het land toeneemt. Deze recreatiedruk zie ik als een kans voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

3

platteland dat te maken heeft met een krimpende bevolking. Door te
investeren in natuur en landschap met inkomsten uit landbouw, toerisme
en recreatie ontstaat een mooiere leefomgeving met een duidelijke identiteit. Ik vind het daarom van belang mij niet alleen te richten op verstedelijkte gebieden maar ook oog te hebben voor een maximaal ontsloten
buitengebied.

1.1 Opheffen en voorkomen van barrières door verstedelijking en
infrastructuur
Verstedelijking en aanleg of opwaardering van wegen en sanering van
overwegen kunnen barrières voor recreanten veroorzaken. Ze leiden tot
afsluiting van kruisingen en tot doorsnijding van lokale stelsels van
wegen, paden en watergangen. De bereikbaarheid van het groen en
blauw kan daarmee in het nauw komen. Naast knelpunten in fysieke zin
vormen lawaai, onveiligheid, lelijkheid en onvindbaarheid een belemmering voor de recreatieve toegankelijkheid voor wandelaars, fietsers, ruiters
en de toervaarders.
Niet alleen in de Randstad zijn knelpunten, maar ook in andere Nationaal
Stedelijke Netwerken. Daarom zet ik mij in om op landelijke schaal huidige
knelpunten op te lossen en nieuwe knelpunten te voorkomen. Bij deze
opgave is ook de inzet van andere overheden en organisaties van groot
belang. Ik zal in overleg met alle partners vragen om hun bijdrage. Zo
wordt in het kader van ISV3 aan de steden gevraagd om hiervoor ook
middelen ter beschikking te stellen.
Een goed voorbeeld hiervan is de samenwerking met de Groene Hart
provincies en de vier grote steden (G4). Om bestaande knelpunten weg te
werken heb ik met de bestuurders afspraken gemaakt om te komen tot
uitvoeringsagenda’s Recreatief RouteNetwerk, zodat daadwerkelijk met
realisering kan worden begonnen. Daarnaast is bij de betrokken bestuurders draagvlak om uitvoeringsagenda’s in te brengen in integrale planprocessen, zoals de gebiedsagenda’s in het kader van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT), de verstedelijkingsafspraken en de realisatie van groen om de stad (Recreatie om de
stad, Rods).

1.2 Versterken van het groene ruimtelijke beleid en de relatie stad – land
Het Rijk wil ruimte voor recreatie en een beleefbaar buitengebied bieden.
Belangrijke instrumenten hierbij zijn het ruimtelijk beleid om gebieden
open te houden en het inrichtingsbeleid, om groene gebieden aan te
leggen. Ook binnen dit beleid probeert het Rijk meer rekening te houden
met de vraag van de recreant en ondernemers meer ruimte te bieden om
bij te dragen aan gebiedsontwikkeling.

Transformatie Rijksbufferzones naar recreatie
In de Randstad, Gelderland en in Zuid-Limburg is een deel van de groene
ruimte aangeduid als Rijksbufferzone. De bufferzones krijgen meer betekenis en worden gebruikt en gewaardeerd door de «stedeling». Niet alle
vormen van recreatie zijn echter passend binnen bufferzones. Van belang
is te bepalen waar vraag naar is in de afzonderlijke bufferzones en waar in
nabij gelegen gebieden nog niet in wordt voorzien. Vooral recreatie die
inspeelt op de behoefte aan rust, ruimte, cultuur en lekker actief buiten
zijn in een groene omgeving blijken geschikt te zijn voor de Rijksbufferzones. Om te kunnen voorzien in de recreatievraag moeten Rijksbufferzones beter toegankelijk en bereikbaar worden. Daarnaast zal de
bekendheid van deze gebieden als plek voor recreatie en ontspanning
moeten groeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

4

Het consistente ruimtelijke regime van de Rijksbufferzones, die vijftig jaar
geleden zijn aangewezen, blijkt succesvol te zijn. Vanuit een zelfde vooruitziende blik bekeken zijn er ook andere gebieden bij steden die onder
druk staan en die het behouden waard zijn. Het Rijk verkent samen met
medeoverheden de noodzaak voor aanwijzing van nieuwe Rijksbufferzones, als middel om (regionale) ambities rond recreatie in de stedelijke
omgeving te ondersteunen. Zo is eind vorig jaar samen met de provincie
Gelderland het Park Lingezegen (gelegen tussen Arnhem en Nijmegen) als
Rijksbufferzone aangewezen. Met de provincie Noord-Brabant en
betrokken gemeenten in de regio Eindhoven is besloten tot aanwijzen van
een nieuwe Rijksbufferzone voor het Middengebied Eindhoven-Helmond.

Planologische duidelijkheid en ontwikkeling
De inrichting van de Rijksbufferzones en de doorontwikkeling van de
recreatieve functie van deze gebieden vraagt om een uitwerking langs
twee sporen.
Het eerste spoor gaat uit van het bieden van planologische duidelijkheid.
In de AMvB Ruimte zijn daartoe in overleg met provincies en gemeenten
ruimtelijke regels voor de Rijksbufferzones opgesteld. Het open groene
karakter en een daarbij passende recreatieve functies voor de Rijksbufferzones staan daarbij voorop. Andere functies zoals grondgebonden
landbouw, natuur- en waterbeheer krijgen daarbij de ruimte zich te
ontwikkelen in deze gebieden. In de Rijksbufferzones vindt geen verdere
toename van stedelijk ruimtebeslag plaats buiten bestaand bebouwd
gebied. Woningbouw is mogelijk binnen bestaande bebouwing en daarbuiten in de vorm van Ruimte-voor-Ruimte of Rood-voor-Groen als onderdeel van een integraal gebiedsplan.
Het tweede spoor is gericht op ontwikkeling. Rijk en provincie investeren
via het ILG in de aankoop en inrichting van gronden voor dagrecreatie in
een deel van de bufferzones. Daarbij is bepalend wat de rol is die de
bufferzone kan vervullen binnen het stedelijk netwerk. Ontwikkeling van
een recreatiegebied vraagt om een regionale visie. De recreatiemotieven
(wensen) van mensen zijn mede bepalend voor de toekomstige inrichting
en het gebruik van de Rijksbufferzones. Recreatieve mogelijkheden
kunnen veelal in combinatie met deze bestaande functies worden ontwikkeld. De transformatie van de Rijksbufferzones is derhalve een integrale
ontwerpopgave. Het Rijk ondersteunt de provincie, samenwerkende
gemeenten en ondernemers bij het van de grond tillen van deze gebiedsontwikkeling.

Nieuwe vormen van realisatie, inrichting en beheer
Het Rijk heeft zelf ook een verantwoordelijkheid genomen om groene
recreatieve gebieden te realiseren. Er is nog steeds een groeiende
behoefte om te recreëren in het groen. In Nederland en in het bijzonder in
de Randstad. Ik heb op 13 november 2008 met de betrokken provincies en
steden (G4P3) het Impulsprogramma RodS vastgesteld om de realisatie te
versnellen. Ook heeft het Rijk tijdens het bestuurlijk overleg op 8 mei 2008
met de G4P3 ingestemd met het toepassen van nieuwe uitvoeringsconcepten. Dit biedt de provincies meer mogelijkheden om het gewenste
aantal hectaren RodS te realiseren (zie bijlage 2). Door deze nieuwe
concepten heeft de provincie Noord-Holland al aangegeven dat meer
gebieden kunnen worden ingericht.
Daarnaast heb ik samen met de provincies gesignaleerd dat het huidige
model voor de bepaling van de inrichtings- en beheerskosten van recreatiegebieden niet meer aansluit bij de eisen van deze tijd. Ik ben op dit
moment bezig met de provincies en de uitvoerende diensten Dienst
Landelijk Gebied en Staatsbosbeheer een aantal varianten met verschillende inrichtings- en beheersniveaus te ontwikkelen. Mijn ambitie is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

5

daarbij een koppeling te leggen tussen de inrichtingsniveaus en het
gebruik van de gebieden door verschillende gebruikers- of motiefgroepen.
Daarnaast wil ik de verschillende varianten illustreren aan de hand van
referentiebeelden, ontleend aan bestaande parken en groenzones (zie ook
paragraaf 1.3). Tevens studeer ik op de mogelijkheid om in dichtbij de stad
gelegen gebieden een vorm van eigenaarschap door bewoners en gebruikers in te voeren waardoor ook een duurzaam beheer van deze gebieden
wordt geborgd. Bij de midtermevaluatie van het ILG in 2010 kom ik terug
op nieuwe vormen van realisatie, inrichting en beheer.

Eén samenhangend ruimtelijk kader voor groene recreatieve gebieden
In de Agenda Landschap heb ik samen met collega Cramer één duidelijk
kader voor gebieden met een groene recreatieve functie aangekondigd.
Door de verschillende gebiedscategorieën in termen van inrichting en
ruimtelijke bescherming beter op elkaar af te stemmen en in samenhang
met elkaar te ontwikkelen zullen recreatie en ruimtelijk beleid elkaar gaan
versterken. Hierbij worden meer mogelijkheden geboden voor (agrarische) ondernemers en burgers bij regionale, lokale ontwikkelingsinitiatieven.
1.3 Innovatieprogramma Mooi Nederland
Innovatieve plannen of projecten over slim en zuinig ruimtegebruik
waarmee verrommeling wordt tegengegaan, komen in aanmerking voor
een financiële bijdrage vanuit het Rijk. In twee rondes kunnen plannen en
projecten worden aangedragen. De eerste ronde is recent van start
gegaan, waarbij als één van de drie thema’s gekozen is voor «Identiteit
van stadsrandzones». Het thema «Identiteit van stadsrandzones» richt zich
op de groene zones naast en tussen de steden binnen de stedelijke
netwerken, waaronder de Rijksbufferzones.
Opgave is om de groene ruimte meer betekenis te geven voor de stedelingen die ontspanning zoeken. Daarom is het nodig om het groen te
ontwikkelen en te beschermen als integraal onderdeel van een duurzaam
en functioneel stedelijk netwerk. Het Rijk stimuleert en draagt bij aan de
groenrecreatieve ontwikkelingen in de stadsrandzones.
Specifiek aangeduide onderwerpen voor innovatie betreffen: regionale
integrale visievorming, voorbeelden van regionale verevening en regionaal beheer en handhaving.

1.4 Openstelling natuur
Terreinbeheerders stellen hun gebieden zoveel mogelijk open voor recreanten. Voor het terugdringen van recreatietekorten in de nabijheid van
steden heb ik met Staatsbosbeheer afspraken gemaakt. Staatsbosbeheer
beheert 95 000 ha op 10 km van het stedelijk gebied.
Staatsbosbeheer spant zich in om bij de gesignaleerde tekortgebieden de
opvangcapaciteit en bruikbaarheid van deze gebieden te optimaliseren.
Daarbij benut Staatsbosbeheer de verschillende motieven van (toekomstige) recreanten. Het gaat dan met name over het bieden van meer
mogelijkheden voor recreanten met de volgende motieven: gezelligheid,
er even tussen uit en uitdaging. Speciale inspanning wordt verricht voor
het Diemerbos, de Balij/Bieslandse Bos en Gagelbos die als voorbeeldgebied zullen gaan werken. Maar daarnaast ook aandacht voor gebieden
als Waarderhout, Purmerbos, Leidschendammerhout, Valckestein,
Waalbos, IJsselbos/Noord IJsseldijk, Nieuw Wulven, De Elzen, Zwaansbroek, Bentwoud, Houtrakbos, Lingezegen, Tull en ’t Waal, Venneperhout
en Albasserbos.
Om ook de meer op de beleving van wildernis en ruige natuur gerichte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

6

recreant beter te bedienen zal de beleefbaarheid van grote natuurgebieden grenzend aan de Randstad worden verbeterd. Het gaat dan met
name om de beleefbaarheid van de Oostvaardersplassen, de Biesbosch,
het Rivierengebied en de duinen.
Bij het ontwikkelen van alle gebieden wordt nauw samenwerkt met
recreatieondernemers.
Tevens spant Staatsbosbeheer zich in het kader van de contractafspraken
in om in andere tekortgebieden, zoals rondom Leeuwarden, Groningen,
Zwolle en Sittard/Geleen, met bestaande middelen de gebruikswaarde
van de gebieden verder te vergroten. In deze dicht bij de stad gelegen
gebieden zal verdere ervaring worden opgedaan met vormen van participatie en «eigenaarschap» door bewoners en gebruikers. Vooral de
gebieden die dicht tegen woonwijken aanliggen komen hiervoor in
aanmerking. Staatsbosbeheer en de Dienst Landelijk Gebied zullen hun
kennis op dit gebied bundelen en werken samen om in deze gebieden tot
aantrekkelijke inrichtingsconcepten en vernieuwende participatievormen
te komen.

1.5 Openstelling recreatief aantrekkelijke oevers
Waterschappen kunnen bij investeringen en onderhoud oevers en water
beter bereikbaar en beleefbaar maken voor recreanten door bijvoorbeeld
de aanleg van een brug of het maaien van oevers. Op mijn verzoek heeft
de Unie van Waterschappen een bijeenkomst belegd over het rapport
«Waterschappen aan de wandel: recreatief medegebruik bij waterschappen nu en in de toekomst» (TK, 31 700 XIV, nr. 152). Tijdens deze bijeenkomst stond het verankeren van het recreatieve medegebruik in de uitvoering van het beleid centraal. Uitkomst van deze bijeenkomst is dat de
Waterschappen samen met Rijkswaterstaat een kennisnetwerk gaan
oprichten gericht op het verbeteren van de openstelling van oevers. De
Unie van Waterschappen vervult hierbij een aanjaagrol.
Hiermee geef ik tevens invulling aan de motie Van Gent (GL) en Jacobi
(PvdA) (TK, 31 700 XIV, nr. 95) met het verzoek om de knelpunten van het
recreatief toegankelijk maken van oevers te inventariseren en daarover
afspraken te maken.
2 Ruimte voor ondernemen
De toeristisch-recreatieve sector is niet subsidiegedreven. Bestaansrecht
ontleent de sector grotendeels aan een aantrekkelijke fysieke omgeving,
wat maakt dat de wil om landschappelijk verantwoord te ondernemen
groot is. Echter de sector is versnipperd en voelt zich beperkt in de ruimte
om te ondernemen door de vele wetten en regels. Hierdoor is de behoefte
aan toepasbare kennis en één aanspreekpunt bij het Rijk groot.

2.1 Innovatie recreatie en ruimte
Niet alleen in het stedelijk gebied, maar ook in het landelijk gebied zijn er
belangrijke kansen en uitdagingen voor recreatie en toerisme. Samenwerking op gebiedsniveau is hiervoor essentieel. Immers, de concurrentiepositie van een streek in toeristisch-recreatief opzicht wordt bepaald door
het geheel van aanwezige waarden van natuur, landschap – vooral
gevormd en onderhouden door boeren – en cultuurhistorie, de daaraan
toegevoegde openbare recreatieve infrastructuur, plus de producten van
toeristisch-recreatief ondernemerschap en de multifunctionele landbouw,
waaronder plattelandstoerisme en streekproducten.
Om tot een wervend gebiedsperspectief te komen is nauwe samenwerking tussen de verschillende overheden, de verschillende ondernemers-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

7

groepen en maatschappelijke belangenorganisaties een essentiële voorwaarde. De VROM-raad heeft in haar advies «Groeten uit Holland» als
voertuig hiervoor het concept van de regionale beeldverhalen geïntroduceerd. Het toeristisch-recreatief bedrijfsleven wordt daarbij gezien als
motor voor de regionale gebiedsontwikkeling en als medevormgever van
de ruimtelijke kwaliteit van een regio.
Een groep vooruitstrevende recreatieondernemers heeft landschappelijk
verantwoord ondernemen hoog in het vaandel staan. Ik heb dit initiatief
ondersteund via de inzet van het InnovatieNetwerk en het organiseren van
InnovatieTafels. Thans is dit initiatief in een vervolgfase terecht gekomen.
Er is een Innovatieprogramma Recreatie en Ruimte voor de periode 2009–
2010 opgesteld, waarin zeven ondernemerspilots in nauwe relatie met
hun omgeving zullen worden uitgewerkt. Ik ondersteun innovatie van de
recreatiesector door formatie te leveren voor een Innovatiefaciliteit. Een
belangrijke taak hiervan is te voorzien in de behoefte aan toegepaste
kennis bij ondernemers.
Zoals gemeld in de Toerismebrief van juni 2008, heeft de staatssecretaris
van EZ de provincies opgeroepen om te komen met voorstellen voor het
ontwikkelen van regionale beeldverhalen. Daartoe hebben inventarisaties
plaatsgevonden, waaruit inmiddels een selectie is gemaakt. Gekozen is
voor een vergelijkbare opzet in een door het Rijk te ondersteunen aanjaagperiode, als bij het Innovatieprogramma voor de recreatieondernemers.
Het project Regionale beeldverhalen krijgt vorm in een kennis- en innovatietraject met een looptijd van 3 jaar. Gekozen is voor zes regionale
beeldverhalen, die op basis van het te verwachten leereffect belangrijke
voorbeelden kunnen zijn voor toekomstig denken en handelen in andere
delen van Nederland.
Ook is er voor gekozen de gebiedsinnovaties en ondernemersinnovaties
hand in hand te laten gaan. Innovatieve ondernemers kunnen daarbij een
belangrijke motor zijn voor de gebiedsontwikkeling in de regionale beeldverhalen.
Het IPO werkt thans een plan van aanpak uit, waarin de volgende regionale beeldverhalen zijn geselecteerd:
1. Heuvelland Zuid-Limburg, waarbij het leerelement vooral zit in
evaluatie en actualisatie van het reeds opgestelde beeldverhaal Heerlijkheid Heuvelland.
2. Friese Merengebied, waarin de waterrecreatie een centrale plaats zal
innemen.
3. Midden-Brabant/Groene Woud
4. Zeeuwse Delta
5. Veluwe
6. Rivierengebied («Dijk van een Delta»).
Voor een aantal van deze gebieden is een koppeling mogelijk met het
beleid voor de Nationale Landschappen. Bij de laatste vier is een koppeling mogelijk met de ondernemerspilots uit het Innovatieprogramma
Recreatie en Ruimte. Voor Rivierengebied en Zeeuwse Delta speelt de
strijd tegen het water niet alleen historische rol, maar worden innovaties
gerelateerd aan de te verwachten klimaatverandering en de wateropgave.
Ingezet wordt op het ontwikkelen van één Kennis- en Innovatiefaciliteit
voor zowel de ondernemersinnovaties als de regionale beeldverhalen.
Naast LNV zullen ook EZ en de provincies hieraan bijdragen. Hierdoor kan
een formatief sterkere kennis- en innovatiefaciliteit ontstaan, die de
ontwikkelingen in de komende jaren krachtdadiger kan ondersteunen.
Tijdens de gehouden strategische dialoog heeft de recreatiesector gepleit
voor het mogelijk maken van een leergang recreatie in het groene onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

8

wijs. Op dit moment wordt door de Innovatiefaciliteit Recreatie en Ruimte
in samenwerking met de Groene Kenniscoöperatie de mogelijkheid van
een arrangement competentieontwikkeling in de recreatiesector verkend.
In het najaar moet hier duidelijkheid over komen.
Op verzoek van innovatieve recreatieondernemers wordt een maatschappelijke kosten-baten-analyse gemaakt over innovatief ondernemerschap
dat bijdraagt aan de kwaliteit van de ruimtelijke omgeving. De uitkomst
hiervan kan belangrijk zijn voor het overtuigen van collega-ondernemers
om over te gaan tot soortgelijk, toekomstgericht, maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Ik ondersteun de innovatie in de recreatiesector van harte. Daartoe stel ik
voor 2009 en 2010 € 1,5 miljoen beschikbaar om de sector te ondersteunen bij het ontwikkelen van innovatieve en duurzame combinaties
van recreatiesector, regio en ruimtegebruik. Tevens kan gebruik worden
gemaakt van het beschikbare instrumentarium van het ministerie van EZ.
Daarbij is het van belang dat de beweging die nu in gang gezet wordt
door de voorlopers, wordt overgenomen door de rest van de sector. Een
belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de brancheorganisaties.

2.2 Multifunctionele landbouw: kansen voor plattelandstoerisme
In mijn brief van 28 april jl. heb ik u geïnformeerd over de voortgang van
de Taskforce Multifunctionele Landbouw (TK, 30 252, nr. 16). De Taskforce
richt zich op het professionaliseren en opschalen van de multifunctionele
landbouw, ook op het gebied van agrotoerisme, recreatie en streekproducten. Op het gebied van recreatie en toerisme heeft de Taskforce zich in
de afgelopen periode o.a. gericht op het leggen van verbindingen tussen
betrokken partijen. Alleen door nauwere samenwerking is een verdere
ontwikkeling van deze sector te realiseren. Een analyse over de raakvlakken tussen landbouw en recreatie wijst uit dat er vraag is naar goede
vormen van recreatie en toerisme op het platteland. De Taskforce wil op
basis van bestaande onderzoeken nog scherper krijgen waar de markt
precies zit en vervolgens samen met initiatieven in het veld (agrarisch en
niet-agrarisch) de mogelijkheden verder ontwikkelen. Hierbij zal de
samenwerking worden gezocht met het Innovatieprogramma Recreatie en
Ruimte.
In het Algemeen Overleg over de Toerismebrief van september 2008 heeft
de Kamer verzocht tijdens de Grüne Woche 2009 aandacht te besteden
aan de promotie van ons land als toeristische bestemming.
Een stand van het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen
(NBTC) is op de beurs van 2009 aanwezig geweest, met daarbij ook enige
aandacht voor plattelandstoerisme. In samenwerking met het NBTC in
Duitsland en de Taskforce Multifunctionele Landbouw wordt momenteel
onderzocht hoe het plattelandstoerisme het beste gepresenteerd kan
worden op de Grüne Woche in 2010 en de daarop volgende jaren, waarbij
zowel aandacht wordt besteed aan verblijfsaccommodaties op het platteland, als streekproducten, cultuur en activiteiten. De Grüne Woche is de
grootste consumentenbeurs in Duitsland gericht op agrarische producten,
met name voedsel, en wordt jaarlijks bezocht door ruim 400 000 consumenten. Meer dan 50 landen presenteren zich op deze beurs. Ook Nederland toont hier jaarlijks haar brede scala aan agrarische producten.

2.3 Wet- en regelgeving
Innovatief ondernemerschap en adequaat kunnen inspelen op actuele
ontwikkelingen in de vraag vereisen voldoende ontwikkelingsruimte voor
de recreatiesector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

9

Vermindering regeldruk
Nog steeds signaleren recreatieondernemers en (verbrede) boeren dat
wet- en regelgeving vernieuwing in de weg staat. Uit een quick scan bij de
ondernemers, die hebben deelgenomen aan de InnovatieTafel Recreatie
en Ruimte, blijkt dat het knelpunt vooral ligt bij hoe er met wetten en
regels wordt omgegaan. Aspecten als interpretatie op lokaal niveau,
toezicht en stroperigheid van procedures worden genoemd. Ik zal daarom
een bijeenkomst met aan aantal wethouders organiseren om de aanpak
van de tien meest knellende regels te bespreken.
Ook heeft overleg plaatsgevonden tussen de interdepartementale Regiegroep Regeldruk en de RECRON; dit naar aanleiding van de toezegging
over aanpak regeldruk van de staatssecretaris van Economische Zaken
tijdens het Algemeen Overleg over de Toerismebrief van 10 september
2008.
Om in dit dossier een nieuwe stap te maken, is gestart met een interdepartementaal project Vermindering Regeldruk en Toezicht Recreatie en
Toerisme in samenwerking met het IPO en VNG waarin de stand van
zaken wordt geïnventariseerd en wordt bezien of extra inspanningen
nodig zijn.

Natuurwetgeving
Natura 2000 brengt de unieke natuurwaarden van de belangrijkste natuurgebieden van ons land in beeld om die te behouden om tot in lengte van
dagen te kunnen blijven genieten. In het Natura 2000-proces vragen thans
de activiteiten voor de op te stellen beheerplannen om extra aandacht.
Voor 162 in het kader van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn aangewezen gebieden dienen deze plannen te worden opgesteld. Ik vind het van
groot belang dat de betrokken organisaties op het gebied van recreatie en
toerisme de krachten hebben gebundeld in de Regiegroep Recreatie en
Toerisme in Natura 2000 met als belangrijkste doel te komen tot gezamenlijke belangenbehartiging en inbreng in de 162 op te stellen beheerplannen. Om de kansen die Natura 2000 voor recreatie biedt te kunnen
verzilveren is het van groot belang om met alle belanghebbenden voortgang te maken in het proces. De beheerplannen dienen uiteindelijk zekerheid en duidelijkheid te geven over wat er wel en niet kan en richting te
geven over de ontwikkelingsmogelijkheden.
Evaluatie WOR
In het kader van decentralisatie van verantwoordelijkheden, vermindering
van wet- en regelgeving en terugdringen van administratieve lasten is in
2005 de Wet op de openluchtrecreatie (WOR) ingetrokken; dit met een
overgangstermijn voor het onderdeel van de landelijke kampeerregelgeving tot 1 januari 2008. Overeenkomstig de eind 2007 aan de bij de
verblijfsrecreatie betrokken organisaties gedane toezegging, vindt thans
op verzoek van LNV in nauw overleg met de VNG een evaluatie plaats van
het gemeentelijk verblijfsrecreatiebeleid na intrekking van de WOR. De
resultaten zullen worden besproken met de gemeenten en de bij de
verblijfsrecreatie betrokken organisaties.
2.4 Recreatiemonitor
De huidige informatie over de recreatiesector is erg versnipperd. Naar
aanleiding van het AO over de Toerismebrief van 10 september jl. laat ik
een verkenning uitvoeren om deze kennis te bundelen en te monitoren in
een zogenaamde recreatiemonitor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

10

3 Communicatie
Er is al veel toegankelijke natuur, landschap en platteland. Dat is bij velen
onbekend. Is het groen goed te vinden? Strand je als stedeling in de stadsrand op een industrieterrein? Het gebruik van het groen wordt mede
bepaald door de bekendheid en vindbaarheid ervan. Zijn er aantrekkelijke
toegangspoorten? Waar liggen bijvoorbeeld de landgoederen onder de
Natuurschoonwet die openbaar toegankelijk zijn? Dat wil ik graag onder
de aandacht brengen van de Nederlanders met de publiekscampagne
over landschap.
Het toeristische product Nederland bestaat echter uit méér dan alleen het
groene domein in of nabij de stad of in de rest van Nederland.
De vraag van de consument verbindt alle professionele partijen en tegelijkertijd is deze vraag diffuus en daardoor moeilijk te operationaliseren.
Daar is zowel bij publieke en private partijen behoefte aan. Ik neem de
belangrijkste uitkomst uit de strategische dialoog «begin bij de vraag van
de recreant» dus zeer ter harte en zal in samenwerking met andere
partijen verkennen wat de mogelijkheden zijn om de verschuiving naar
een meer vraaggerichte manier van werken te operationaliseren.

Een mooier landschap, maak het mee!
Op 23 juni is de driejarige publiekscampagne «Een mooier landschap,
maak het mee» van de ministeries van LNV en VROM, de provincies en de
maatschappelijke partijen in het Landschapsmanifest gestart. In de
Agenda Landschap is aangegeven dat het kabinet streeft naar een verhoging van het rapportcijfer dat Nederlanders aan landschap geven van een
7,3 in 2006 naar een 8,0 in 2020. Om deze waardering te laten toenemen,
is het van belang dat mensen optimaal kunnen genieten van hun omgeving en dat zij daarnaast in staat worden gesteld om zelf een actieve
bijdrage te leveren aan het landschap. De campagne laat zien dat er veel
mogelijkheden zijn om te genieten van het Nederlandse landschap.
Mensen kunnen het landschap meemaken door er te recreëren, maar zij
kunnen ook meewerken aan het landschap door een bijdrage te leveren
aan een aantrekkelijke (groene) leefomgeving en het onderhoud en
beheer hiervan.
Kortom: het wordt mooier als je meedoet.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

11

Bijlage 1

Uitkomsten strategische dialoog recreatie
Aanleiding
Het huidige recreatiebeleid bestaat zo’n 50 jaar en richt zich met name op
het aanleggen van groen nabij verstedelijkte gebieden, waar tekorten zijn
aan recreatiegroen. Het ministerie van LNV vraagt zich af of dit recreatiebeleid nog wel voldoet aan de vraag van de recreant in de 21e eeuw. Om
deze vraag te beantwoorden, nam zij het initiatief tot een dialoog met de
samenleving over dit onderwerp. Deze strategische dialoog recreatie is
aangekondigd in de kabinetsreactie op het VROM-raad advies «Groeten
uit Holland».
Doel dialoog
Tijdens de dialoog ging LNV het gesprek aan met de samenleving over
recreatie in Nederland. Gezamenlijk zijn kansen verkend. Dit dient als
input voor de visie recreatiebeleid van LNV.
Gevoerde gesprekken
In de 2008 en 2009 heeft LNV een dialoog over het toekomstige recreatiebeleid gevoerd met verschillende personen en organisaties. Hiertoe heeft
LNV aparte bijeenkomsten georganiseerd binnen en buiten LNV en heeft
discussie gevoerd bij bestaande overleggen. Deelnemers waren vertegenwoordigers uit de sector (ondernemers, consumentenorganisaties), maatschappelijke organisaties (van gezondheidszorg tot natuurbescherming),
wetenschappers, collega-departementen en andere overheden. De
gesprekken zijn breed gestart vanuit opvattingen, kansen en de problematiek. Daarna zijn de gesprekken toegespitst op wenselijke toekomstbeelden en de te ondernemen acties voor zowel LNV, als de andere deelnemers aan het gesprek.
In februari is in samenwerking met het NAi de themamaand Vrije Tijd
georganiseerd in het kader van de manifestatie «Maak ons land».
Uitkomsten
De strategische dialoog heeft een rijke opbrengst aan inzichten, ideeën en
beelden opgeleverd. Hieronder de twee hoofdconclusies voor LNV.

A. Groen recreatiebeleid draagt bij aan meerdere doelen
Alle gesprekspartners benadrukken de betekenis van recreatie voor
gezondheid en welzijn (people), draagvlak voor natuur (planet) en werkgelegenheid, economische groei, vestigingsklimaat (profit) en kansen
voor ruimtelijke kwaliteit. Recreatie is geen randactiviteit meer voor de
zon- en feestdagen, maar een deel van de leefstijl. Daardoor speelt het op
alle deelterreinen van de leefomgeving: in de stad, in de brede stadsrand,
op het platteland en in natuurgebieden en zelfs in werkomgevingen zoals
bedrijventerreinen.

«De traditionele legitimatie voor recreatiebeleid was welzijn, kilometerreductie en het in de luwte houden van kwetsbare natuurgebieden. Hier is
nu bij gekomen: de impact van vrijetijdsbesteding op de ruimtelijke kwaliteit; de economische betekenis van de sector in termen van werkgelegenheid, groei en vestigingsklimaat; gezondheid en de toegenomen schaarste
van ruimte voor vrije tijd.» (B. van der Tuuk, Grontmij)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

12

«Wat je doet in je vrije tijd, bepaalt je identiteit. Net zoveel als je baan of je
professionele bezigheden.» (J. Caalders, BUITEN, Bureau voor Economie
& Omgeving)
«Tachtig procent van de kinderen komt niet meer in het bos. De vanzelfsprekendheid om buiten te zijn, is er niet meer. Voor een stabiele samenleving is dat wel nodig.» (N. Sangers, Staatsbosbeheer)
De breedte van het onderwerp vrije tijd biedt veel kansen, bijvoorbeeld op het vlak van landschapsbeheer en ruimtelijke kwaliteit. Tegelijkertijd hangt ook alles met alles samen, waardoor het proces complexer
wordt.

«De uitdaging is het verbinden van de fysieke omgeving met de mensen
die er wonen en recreëren en de relatie te leggen met de identiteit van het
gebied». (D. Hurkmans, Boerderijuitje.nl)
«Pas op dat we niet verzeild raken in een discussie over verantwoordelijkheden en bestuursstructuren. Organiseer eigenaarschap, betrek boeren en
buitenlui erbij en geef een gebied identiteit en een status.» (C. Van der
Kamp, gemeente Midden-Delfland)
De maatschappelijk breed gedragen urgentie voor recreatie ontbreekt bij
beleidsmakers en politici. Onderstreep deze urgentie, die burgers en
ondernemers wél ervaren, door koppeling aan bijv. gezondheid of ruimtelijke kwaliteit

«Recreatie speelt een belangrijke rol bij het voorkomen en verkleinen van
gezondheidsrisico’s zoals overgewicht, depressie en diabetes . Deze
gezondheidsproblemen zijn tevens speerpunten in het preventiebeleid
van VWS. Recreatie kan hierin een substantiële rol vervullen.» (I. ter Laak,
GGD Nederland)
«Uit onderzoek blijkt dat mensen in hun huishouding pas als laatste gaan
bezuinigen op vakantie en vrijetijdsbesteding. Zij vinden vrije tijd en een
groene leefomgeving heel belangrijk. Op de politiek-bestuurlijke agenda
staan deze onderwerpen echter onderaan.» (H. Kromhout, ANWB)
«Kies een stip op de horizon. Organiseer bijvoorbeeld de meest groenblauwe Olympische Spelen ooit. Kwaliteit van leven moet het uitgangspunt zijn.» (P. Eilander, gemeente Amsterdam)
«Niet alleen LNV moet zich inspannen voor meer groen en groene vrijetijdsbesteding. Andere bestuurders moeten dit belang ook als vanzelfsprekend meenemen in hun beslissingen en afwegingen. Daarnaast is een
integrale aanpak van gebiedsontwikkeling nodig qua beleidsafweging,
maar kan de uitvoering zich richten op sectorale uitvoering. Dan komt de
uitvoering op gang.» (N. Sangers, Staatsbosbeheer).
B. Van aanbod- naar vraaggericht
Het gedrag van de recreant en toerist beperkt zich niet tot het groene
domein: begin bij de vraag naar vrijetijdsbesteding en niet bij het
groene aanbod. Afhankelijk van tijd en motieven en het rode, groene of
blauwe aanbod varieert de actieradius van de recreant of toerist van
dichtbij huis tot heel Nederland.

Vrije tijd is met het leven verweven. Elke dag heeft vrije tijd. Nederland is
zoals een pretpark, alles zo dicht bij elkaar. Vrijetijdsbeleving dicht bij huis
is belangrijk.» (R. Holmes, HISWA)
«Klimaatverandering, de druk op de ruimte, het energievraagstuk, ze zijn
van invloed op het recreatieaanbod. Aan de andere kant veranderen onze
voorkeuren als recreant. Hoe manage je dat? Er is niet één partij verantwoordelijk. Gemeenten en provincie hebben een eigen rol, ook de sector
is bereid haar verantwoordelijkheid te nemen. Een rijksbrede aanpak is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

13

een belangrijke stap om processen in gang te zetten.» (M. van der Tas,
Stichting Recreatietoervaart Nederland/VROM-raad)
Doordat we op beleidsniveau vanuit het aanbod (landschap, natuur, platteland, ondernemers, cultuur(historie)) invulling geven aan recreatie,
wordt het belang ervan te vaak over het hoofd gezien en worden kansen
gemist.

«Is er voor vrije tijd wel vrije ruimte?» (J. Starkenburg, Stichting IJssellandschap)
«Recreatie zou mee moeten liften met het advies van de commissie
Veerman (Deltacommissie), anders worden kansen gemist. Hoe zouden
we bijvoorbeeld met een recreatiebril naar het Markermeer kijken?» (M.
van der Tas, Stichting Recreatietoervaart Nederland/VROM-raad)
«De uitkomst van een totaal ongecoördineerd en versnipperd recreatiebeleid van publieke en private partijen is dat innovatieve dingen gebeuren, die elders niet doordringen (...).» (J. Lengkeek, Wageningen Universiteit)
«Commerciële partijen kunnen wat betekenen als het gaat om de koppeling van recreatie met publieke doelen. Zo merkten wij dat kinderen niet
meer zo makkelijk in contact komen met water. Met zeilschoolhouders in
Zeeland zijn we daarom gestart met schoolzeilen, en energiemaatschappij
Delta NV sponsort dit.» (R. Holmes, HISWA)
Private partijen en andere overheden staan dichter bij de vraag van de
consument dan het Rijk. De vraag is divers en verandert steeds. De vraag
van de recreant en toerist, is hetgeen private en publieke aanbieders van
recreatie bindt. De sector is niet subsidiegedreven, maar ontvangt wel
graag beleidsmatige ruimte. Ruimte in de zin van flexibiliteit in de als
knellend ervaren regelgeving (bijv. Natura 2000), maar ook in de zin dat de
minister van LNV aangeeft waarvoor zíj kiest: waar wil ze stimuleren en
waar niet, waar ligt voor haar de passie?
Bij private en publieke partijen heerst een positieve energie. De balans
tussen een mooi landschap en ruimte voor recreatief ondernemersschap
staat hoog in het vaandel.

«In 2020 zie ik graag een sector die samen met maatschappelijke partners
innovatief bezig is, die de markt goed kent en goed bedient. Nieuwe
markten aanboort. Op basis van regionale beeldverhalen bieden ondernemers producten waar de recreant op zit te wachten.» (M. Maassen,
RECRON)
«Ik zie recreatieondernemers nu en in 2020 nog meer als producent van
ruimtelijke kwaliteit» (H. Hillebrand, InnovatieNetwerk, tegenwoordig
werkzaam bij Habitura)
«Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent óók ondernemen
met de omgeving» (G. Berkelmans, De Groene Kamer)
De aanleg van groen en groene verbindingen is, met name in de Randstad, hard nodig. Voor de realisatie ervan is ook inzet vanuit het Rijk
nodig. De sector wil hierin graag ruimte om te ondernemen met oog
voor het landschap.

«Er moeten gebieden aangewezen worden, anders komt het moeilijk van
de grond. In Midden-Delfland hadden wij een eigen reconstructiewet met
de stok achter de deur van onteigening. Amper hoeven te gebruiken, maar
het helpt wel. De reconstructiecommissie kon tegen de stedelijke druk
op.» (C. Van der Kamp, gemeente Midden-Delfland)
«Een bufferzone is geen ligweide. Als een bredere invulling mogelijk is,
met ruimte voor commerciële voorzieningen, zijn er ook mogelijkheden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

14

vanuit de ondernemers. Maak het ondernemers mogelijk om aan de vraag
te voldoen» (J. Thönissen, RECRON)
«Het liefste zie ik een multifunctionele agrariër die z’n recreatieve neventak direct in z‘n portemonnee voelt, doordat een recreant deelneemt aan
die dingen die er op de boerderij gebeuren.» (J. Ham, ver. Meerboeren
Haarlemmermeer)
«Een commerciële insteek is voor een deel een randvoorwaarde.»
(J. Thönissen, RECRON)
Steeds geven de gesprekspartners aan dat recreatie een gedeelde
verantwoordelijkheid is. Bij een vraaggerichte benadering van het
onderwerp wordt de onderlinge samenhang duidelijk. Andere overheden
en de sector nemen hierin graag hun verantwoordelijkheid. Zij zouden
vanuit het Rijk graag een gezamenlijke, rijksbrede, inspirerende (en
daarmee sturende) visie zien. De minister van LNV kan volgens sommigen
hiervoor dan coördinerend bewindspersoon zijn.

«Tegenwoordig is regelgeving zo ingewikkeld, zijn er zo veel claims op de
ruimte en zijn de verschillende belangen zo goed georganiseerd, dat het
voor de overheid steeds moeilijker wordt om zijn publieke taken uit te
voeren. Vooral voor recreatie is het belangrijk dat de belangen van de
ander gebruikt worden om de eigen doelstellingen te bevorderen. Natuur
en recreatie zijn wat dat betreft al een heel eind op de goede weg. Als je
de koek groter maakt, valt er meer te verdelen.» (P. Makken, ANWB)
«Het gaat om kennen en gekend worden. Gebiedsontwikkeling heeft meer
te maken met samenwerking dan met regelgeving. Samen optrekken, dan
blijkt er veel meer mogelijk» (R. van der Zijl, Taskforce Multifunctionele
Landbouw)
«Aansluiten bij de «vraag van de recreant» is ook een valkuil. Soms moet
je ook aanbodgericht beginnen, vanuit het groen. Als je er dan ondernemers bij betrekt, weet je dat het vanzelf meer vraaggericht wordt ingevuld.» (D. Hurkmans, Boerderijuitje.nl)
«Het onderscheid tussen recreatie en toerisme is niet logisch meer. De
markt speelt daar al op in met integrerende begrippen als «leisure». Op
rijksniveau verdient het dan ook aanbeveling om een duidelijke verbinding te maken tussen recreatiebeleid (voortouw LNV) en toerismebeleid
(voortouw EZ). Het Rijk heeft hierbinnen een eigen rol in bijvoorbeeld het
vertalen EU-beleid.» (L. Meuleman, RMNO)
«Het Rijk moet niet proberen beter te doen wat de provincies al doen.»
(H. van Waveren, provincie Zeeland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

15

Bijlage 2

Rods

Het rijksdoel Recreatie om de Stad (RodS) beoogt de aanleg van grootschalige recreatiegebieden rond de steden in de provincies NoordHolland, Zuid-Holland, Utrecht en Gelderland met een totale oppervlakte
van ca. 14 500 ha. Op deze wijze wil het Rijk de dagrecreatieve tekorten in
de stedelijke omgeving verkleinen.
Het Rijk en de provincies hebben op basis van de tussenevaluatie
Recreatie om de Stad geconstateerd dat de realisatie van RodS te traag
verloopt met het oog op de taakstelling en de eindtermijn en hebben
bestuurlijk de afspraak gemaakt om te komen tot een versnelling.
Hierbij worden de mogelijkheden bezien om via andere uitvoeringsconcepten de taakstelling te realiseren, waarbij de regionale recreatiebehoefte centraal staat. De nieuwe uitvoeringsconcepten zijn tussen Rijk
en provincies vastgelegd in de ILG-bestuursovereenkomsten (NoordHolland nog in voorbereiding).
Voorbeelden van deze nieuwe uitvoeringsconcepten zijn:
• Van gebieden naar verbindingen en locaties: In plaats van grootschalige inrichting van recreatiegebieden inzet op de realisatie van verbindingen voor wandelen, fietsen e.d., met op de knooppunten inrichting
van recreatieve voorzieningen (uitkijkpunt, informatiepaneel, horeca,
e.d.).
• Oplossen van recreatieve knelpunten: Bijvoorbeeld de aanleg van een
brug of tunnel om recreatieve routes met elkaar te verbinden.
• Zelfrealisatie van boeren (particulier beheer) of projectontwikkelaars:
Niet de overheid zorgt voor RodS, maar particulieren. Of marktpartijen
realiseren tegelijk met de realisatie van woonwijken bovenwijksgroen
waarbij vooraf prestatie en prijs zijn bepaald.
• Rood voor groen: Het bekostigen van recreatieve voorzieningen vanuit
de grondexploitatie van vooral woningbouw in of aan de rand van
bestaande of geplande recreatieprojecten. Een andere vorm is het
koppelen van economisch sterke toeristische voorzieningen aan de
realisatie van (gratis) recreatieve voorzieningen.
• Grijs voor groen: Het bekostigen van recreatieve voorzieningen vanuit
de aanleg van infrastructuur.
• Blauw voor groen: Koppelen van maatregelen voor waterberging en
recreatie, waarbij de waterberging leidend is bij verwerving en inrichting van het natte casco en recreatie hier vervolgens als een extra laag
overheen gelegd wordt.
• Krachtwijken: Het realiseren recreatieve verbindingen tussen het groen
in en om de stad door het koppelen van bestaande rijksbudgetten (ISV
en ILG).
• Groen voor groen: Het koppelen van recreatie en landbouw. De functie
wordt «landbouw met bijzondere recreatieve betekenis», gekoppeld
aan een planologisch regiem waarmee zij neveninkomsten kunnen
genereren. De boeren krijgen tegen een lagere vergoeding dan de
normale pacht het gebruik van de grond met als verplichting RodS
inrichting toe te staan en de betreffende gronden overeenkomstig de
recreatieve doelstelling te beheren.
• Overheid voor overheid: Het schuiven met locaties om grondeigendommen van andere overheden maximaal te kunnen benutten voor de
realisatie van RodS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 419, nr. 36

16