Postbus 1

A. van Leeuwenhoeklaan 9

Tel (030) 274 91 11

info@rivm.nl

3720 BA Bilthoven

3721 MA Bilthoven

Fax (030) 274 29 71

www.rivm.nl

nvrn

DCMR Milieudienst Rijnmond
T.a.v. dr.ir.LJ.Vijgen
Postbus 843
3100 AV SCHIEDAM

i' l h l l"ll"lli l i ll lTli l i'l l i' l l

Onderwerp

Vragen over C02-model lering Barendrecht

Geachte heer Vijgen,
Datum
14 april 2009
Ons kenmerk
100/09 CEVSpo/mva-2440

In uw mail van 23 februari 20091 vraagt u het Centrum Externe Veiligheid (CEV) om
een viertal vragen te beantwoorden met betrekking tot de QRA van de geplande CO2opslag in Barendrecht2. In deze brief worden de antwoorden op de door u gestelde vragen gegeven.

Blad
u\
Behandeld door
Margreet Spoelstra
MEV/CEV
Tel 030 274 7558

Vraag l - In de QRA (pag. 7-11) wordt de gebruikte probitrelatie beschreven. Deze is
door Tehodin zelf aan de stof CO2 toegevoegd. Volgens Tebodin is de gebruikte probit
een conservatieve benadering op basis van de gegevens die door het RIVM verstrekt
zijn. Kunnen jullie aangeven dat de gebruikte probit een conservatieve benadering betreft en naar mening van het RIVM niet tot onderschatting van de risico's leidt?

Fax 030 274 4442
margreet.spoelstra @ rivm.nl
Bijlagen
Bijlage 1 en Bijlage 2
Kopie aan
Ing. S.F. Strik, VROM Inspectie
regio Zuid-West

Antwoord 1 - Het betreft hier de probitrelatie die als de gele curve in figuur I is weergegeven. De curve wordt als het ware begrensd door de punten bij 5 vol.% CO2 (hieronder geen sterfte) en 10 vol.% CO2 (hierboven 100% sterfte).
Tebodin heeft het Groene Boek gevolgd bij het bepalen van de probitrelatie3 waarbij
opgemerkt wordt dat de gehanteerde startwaarden geen "echte" data zijn. Ten opzichte
van de door het RIVM voorgestelde concentratiegrenzen zijn de door Tebodin gebruikte
startwaarden inderdaad conservatiever.
De gebruikte probitrelatie is conservatiever dan de door het RIVM in 2007 voorgestelde
concentratiegrenzen4 en de huidige inzichten en leidt naar verwachting niet tot een onderschatting van het risico. Meer informatie over de probitrelatie en de afleiding ervan
is te vinden in bijlage I.

Vraag 2 - In de QRA (pag. 40-44) wordt een faalfrequentie afgeleid als een conservatieve benadering voor de faalfrequentie in leidingtunnels. Op basis van de NEN 3650
faalkans en de beschermende factoren in de tunnels komt men tot een faalkans die een
factor 10 lager is dan voorde leidingstraat (breukkans 6-10'7 tunnel t.o.v. 7-10'6 lei-

1

E-mail dhr. L.J.Vijgen, DCMR dd. 23 februari 2009 met verzoek tot beantwoording viertal vragen over
de Veiligheidsanalyse van de ondergrondse opslag in Barendrecht.
2
Tebodin, Veiligheidsanalyse Ondergrondse Opslag van CO2 in Barendrecht, 38000784 (oktober 2008)
3
VROM, Methoden voor het bepalen van mogelijke schade, PGS1 (Groene Boek) 2005
4
Brief RIVM aan VROM, Voorlopige resultaten effectberekeningen hoge druk C 0 2 leiding door Zoetermeer, 137/07 CEV Rie/pbz-1636 (mei 2007)

nvrri
Datum
14 april 2009
Ons kenmerk
100/09 CEV Spo/mva-2440
Blad

dingstraat). Gezien het feit dat in de betonnen tunnel de aangraafkans nihil is, er visuele inspecties gehouden worden en er detectie is voor alle stoffen die in. de leidingen zitten, lijkt dit inderdaad een conservatieve benadering. Kunnen jullie aangeven of naar
mening van het RIVM de gebruikte f aalkans een conservatieve benadering is die niet tot
onderschatting van de risico's leidt?

2/3

Antwoord 2 - Om de faalfrequentie voor leidingen in leidingtunnels te kunnen bepalen,
worden diverse aannames gedaan die niet correct zijn of die onvoldoende worden onderbouwd.
In Bijlage 2 worden twee benaderingen gegeven die elk op basis van de voorhanden
zijnde informatie leiden tot een grotere kans op breuk dan de in de QRA gehanteerde
faalfrequentie. Een betere onderbouwing van de toegepaste reductiefactoren kan mogelijk leiden tot een beter gewaardeerde faalfrequentie die lager is dan nu op basis van de
beschikbare gegevens kan worden afgeleid.

Vraag 3 - In de QRA (pag. 12-13) wordt aangegeven hoe het superkritische COj in de
put gemodelleerd is bij uitstroming. Hierbij is aangegeven dat maximaal 10% als vast
CO2 neerslaat wat conservatief als instantane (user-defined) gasbron van CO2 wordt
gemodelleerd. Verder wordt aangegeven dat om de superkritische uitstroming te modelleren door de RIVM helpdesk een aangepaste parameterfile is aangeleverd. Kunnen jullie aangeven dat jullie een aangepaste parameterfile hebben aangeleverd aan Tebodin
waarmee de superkritische CO2 uitstroming berekend kon worden en dat naar jullie
mening de modellering van 10% van de uitstroming als user defined CO2 gasbron (zonder impuls) een conservatieve benadering is die niet tot onderschatting van de risico's
leidt?
Antwoord 3 - De parameterfile met betrekking tot de dispersieberekeningen is aangepast omdat de berekening in een 'loop' zat waar het niet meer uit kon komen. De foutmelding die hier betrekking op heeft, komt vaker voor en op aangeven van DNV Software Solutions (de ontwikkelaar van Safeti) is in het verleden een aantal oplossingen
voorgesteld. Deze mogelijkheden zijn onderzocht en uiteindelijk bleek één manier effectief te zijn. De psu-file is hierop aangepast en naar Tebodin gestuurd.
Op basis van het Mollierdiagram heeft Tebodin bepaald welke percentages vast CO2
neerslaan. Uit telefonisch overleg met de opstellers van de QRA is gebleken dat de in de
vraag gehanteerde hoeveelheid van 10 m.% vast CO2 niet klopt, maar dat het afhankelijk van de locatie tussen de 30-35 m.% vast CO2 betreft. Uit overleg met DNV Engeland is gebleken 5 dat dit een conservatieve benadering is, omdat onder de gegeven omstandigheden er wel 30-35 m.% vast CO2 ontstaat bij de breukopening ('orifice') maar
dat vrijwel alle CO2 verdampt voordat het de grond bereikt.
Vraag 4 - Kan CEV bevestigen dat het artikel van Henk Witlox van DNV geen invloed
heeft op de rekenresultaten van Tebodin gezien de gedane aannames (10% vast CO2,
verdampend, impulsloos CO2)?
Antwoord 4 - In het artikel wordt alleen ingegaan op de uitstroom en dispersie van
CO2, niet op de wijze van sublimeren van vast CO2 (impulsloos). Zowel in het artikel
als tijdens de bijeenkomst bij CEV wordt aangegeven dat bij verticale uitstroming van
superkritisch CO2 er weinig of geen vast CO2 op de grond terecht zal komen dat zal sublimeren. Zoals in Antwoord 3 is aangegeven is de gehanteerde hoeveelheid van 30-35
m.% vast CO2 een conservatieve aanname.

1

Bijeenkomst met Henk Witlox van DNV Software Solutions bij CEV dd. 26 maart 2009.

nvn^
Datum
14 april 2009
Ons kenmerk
100/09 CEV Spo/mva-2440

Wij sturen de VROM-inspectie een kopie van deze brief, zodat zij goed geïnformeerd is
als er vragen over de C02-modellering Barendrecht worden gesteld. Indien u daar bezwaar tegen heeft, verzoeken wij u dit binnen 10 dagen na dagtekening aan ons te laten
weten.

Blad
J/3

Ik vertrouw er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Voor vragen kunt u
contact opnemen met mevrouw M. Spoelstra, telefoonnummer 030 - 274 7558.

Ir.C.M.van Luü
Hoofd Centrum Externe Veiligheid