Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 992

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 augustus 2022
Het behouden en versterken van een robuust en betrouwbaar openbaar
vervoernetwerk, zie ik als een van mijn belangrijkste taken als Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Ik vind het dan ook echt niet goed
als reizigers de dupe worden van treinuitval door stakingen of personeelstekorten. Als concessieverlener voor het hoofdrailnet verwacht ik van de
concessienemer dat zij alles in het werk stelt om conform afspraak treinen
te laten rijden.
Veel sectoren zoals de zorg, de horeca, het onderwijs en ook de vervoerssector kampen met de problemen van een zeer krappe arbeidsmarkt.
Momenteel zijn er meer vacatures dan werkzoekenden. Op 13 mei jl. heb
ik uw Kamer geïnformeerd over de personeelstekorten bij NS en de door
NS genomen beheersmaatregelen om de afschaling deze zomer van
dienstregeling zo beperkt mogelijk te houden (Kamerstuk 29 984, nr. 981).
In navolging op die brief heeft NS mij op 22 augustus jl. geïnformeerd
over de laatste stand van zaken rondom de personeelstekorten en de
maatregelen die NS neemt en in de toekomst wil nemen. Dit heeft ook
gevolgen voor de dienstregeling in het najaar 2022 en dienstregeling 2023
(zie bijlage 1). Naar aanleiding van deze brief van NS informeer ik u, mede
namens de Minister van Financiën, over de personeelstekorten van NS en
de maatregelen die NS zal treffen.
Huidige situatie inzake de personeelstekorten NS
In haar brief geeft NS aan dat zij kampt met een tekort aan personeel,
verspreid over alle bedrijfsonderdelen. Zo heeft NS ongeveer
1400 vacatures openstaan voor functies als monteur, veiligheid &
service-medewerker, retailmedewerker op het station en IT’er. NS geeft
aan dat zij de grootste tekorten heeft bij het rijdend personeel (hoofdconducteurs (ongeveer 440 vacatures) en machinisten (ongeveer
250 vacatures)). Bij een volledige bezetting bestaat het machinistenbestand van NS uit 3200 FTE en qua hoofdconducteurs uit 2800 FTE.

kst-29984-992
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 984, nr. 992

1

Oorzaken personeelstekorten NS
Dit komt volgens NS doordat zij te maken heeft met onvoldoende
instroom van gekwalificeerd personeel (met name de instroom van
rijdend personeel blijft achter). Tevens kampt het personeel van NS met
een fors hoger ziekteverzuim dan gemiddeld. Het hoge ziekteverzuim
heeft te maken met feit dat er veel (flexibiliteit) gevraagd is van het NS
personeel tijdens de coronacrisis en in de afgelopen maanden door de
hoge werkdruk. Als laatste, is sprake van een hoge uitstroom van
personeel als gevolg van onder andere (vervroegd) pensioen. NS was
hierop voorbereid en had maatregelen genomen. Echter, de combinatie
van een krappe arbeidsmarkt, een lagere instroom dan verwacht en het
aanhoudende hogere ziekteverzuim leidt nu tot deze personeelstekorten.
Dit probleem uit zich niet alleen bij NS. Ook andere vervoerders hebben te
maken met personeelstekorten en de gevolgen daarvan.
De beheersmaatregelen van NS
NS heeft een integrale aanpak opgesteld om de prangende personeelsproblematiek te mitigeren. Onderdeel van deze integrale aanpak is een
grootschalige wervingscampagne voor het werven van nieuw personeel.
Ook neemt NS op verschillende manieren drempels weg om te solliciteren
en biedt NS actief hulp aan potentiële sollicitanten. Andere maatregelen
betreffen een effectievere inzet van personeel. Zo is de BOA-plicht van
hoofdconducteurs geschrapt en worden contracten van parttimers op
vrijwillige basis uitgebreid. Daarnaast benadert NS voormalige
werknemers om te zien of zij bereid zijn om weer diensten te draaien. Op
het gebied van scholing worden geschikte opleidingen gedigitaliseerd en
ingekort waardoor het personeel deze sneller en flexibeler kan volgen.
Bovendien schrijft NS dat zij, gezien het hoge ziekteverzuim, een
uitgebreid vitaliteitsprogramma voor hun personeel hebben opgezet. In
dit programma tracht NS hun werknemers met allerlei tools zo goed
mogelijk te ondersteunen in het uitvoeren van hun werkzaamheden om zo
onder meer ziekteverzuim te voorkomen.
Impact personeelstekorten dienstregeling najaar 2022 en 2023
De tekorten zijn volgens NS echter dusdanig groot dat werving, efficiëntere inzet van personeel en andere maatregelen onvoldoende zijn om de
gewenste dienstregeling betrouwbaar en voorspelbaar te kunnen blijven
rijden. NS schrijft dat bij zowel het rijdend personeel als bij de planners en
bijstuurders de rek eruit is. NS wil niet het risico lopen, dat door zoveel te
blijven vragen van hun personeel, het verzuim verder oploopt. Dit maakt
dat NS zich genoodzaakt ziet om als laatste redmiddel aanpassingen in de
dienstregeling door te voeren om een stabiele en betrouwbare uitvoering
van de treindienst te garanderen. In het najaar kunnen deze aanpassingen
oplopen tot ca. 10% afschalen van de dienstregeling in vergelijking tot de
dienstregeling van 2019. In 2023 kan dit percentage nog eens verder
oplopen tot ca. 13% tot 15% ten opzichte van 2019. Door eerder en voor
een langere periode de dienstregeling af te schalen hoopt NS de impact
op de reiziger te beperken en de treindienst betrouwbaar en voorspelbaar
te houden. Bovendien stelt NS dat het op lange termijn aanpassen van de
plannen, met minder te schrappen treinen meer personeelsdiensten
oplevert, én er kunnen dan om omringende treinen worden versterkt.
De trajecten die worden afgeschaald sluiten volgens NS aan op de
veranderende reizigerspatronen. Immers, zo stelt NS, zijn reizigers nog
niet volledig terug in de trein gekomen na de coronapandemie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 984, nr. 992

2

In het najaar werkt NS stapsgewijs toe naar de aanpassingen die met
ingang van de nieuwe dienstregeling voor 2023 van kracht worden. De
hoofdlijnen van de aanpassingen zijn:
− NS rijdt enkele spitstreinen niet. Dit verschilt per dag, afhankelijk van
de vervoersvraag;
− De tienminutentreinen op het traject tussen Amsterdam en Eindhoven
rijdt niet. De tienminutentreinen op traject Arnhem, Schiphol en
Rotterdam rijdt, zoals in juni 2022 aangepast, niet;
− De frequentie op de hogesnelheidslijn (HSL) wordt met name in het
weekend en in de avond verlaagd; en
− In de avond en in het hele weekend verlaagt NS op de meeste trajecten
de frequentie van vier naar twee treinen per uur. De avonddienstregeling start waar mogelijk om 20:00 uur in plaats van om 22:00 uur.
De aanpassingen voor 2023, welke in december in gaan, zien er als volgt
uit:
− De meeste spitstoevoegers rijden niet en op vrijdag rijden op enkele
trajecten in de Randstad twee in plaats van vier intercity’s in de spits;
− In de daluren overdag, ’s avonds en in het hele weekend verlaagt NS
op de meeste trajecten de frequentie van vier naar twee treinen per
uur. De avonddienstregeling start om 20:00 uur in plaats van om
22:00 uur en op een aantal rustige sprintertrajecten gaat NS van twee
naar één trein per uur;
− Verdere verlaging van de frequentie op de hogesnelheidslijn (HSL); en
− De tienminutentreinen op het traject tussen Amsterdam en Eindhoven
rijdt van maandag tot en met donderdag weer de hele dag. Op het
traject Arnhem-Utrecht-Schiphol-Rotterdam rijdt NS vier Intercity’s per
uur.
Over de exacte afschalingen zal NS de reizigers vroegtijdig en adequaat
informeren via hun website en de reisplanner. Daarnaast bekijkt NS de
mogelijkheden om reizigers via een e-mailbericht te informeren over de
aankomende aanpassingen. Ook zegt NS toe op verschillende ijkmomenten – op basis van actuele gegevens – te bezien of aanpassingen
noodzakelijk, dan wel mogelijk zijn.
Reactie en vervolg aanpak
Onlangs heb ik, samen met het Ministerie van Financiën, indringend met
NS over de personeelsproblematiek bij de organisatie gesproken. In dat
gesprek heb ik aangegeven dat de reiziger hiervan de dupe dreigt te
worden en nadrukkelijk uitgesproken dat het belang van de reiziger
voorop dient te staan. Ik heb aangegeven dat NS zo snel mogelijk tot een
oplossing moet komen en dat afschaling van de dienstregeling zoveel als
mogelijk moet worden voorkomen. Wanneer sprake is van afschaling, heb
ik ten slotte benadrukt dat dit goed afgestemd dient te worden met andere
vervoerders om zo de overlast voor de reiziger zoveel mogelijk te
beperken.
De aanhoudende personeelstekorten bij NS raken het hart van de operatie
van NS. NS heeft daarom terecht een integrale aanpak ingericht om dit
probleem aan te pakken. Onderdeel daarvan is het langdurig afschalen
van de dienstregeling. En ook al zet NS hiermee in op voorspelbaarheid
en betrouwbaarheid voor de reizigers, de reiziger zal hiervan hinder
ondervinden. Gezien de impact voor de reizigers, is het belangrijk dat NS
hierover de consumentenorganisaties in het Locov en de decentrale
overheden aan de landsdelige OV-tafels om advies vraagt. Mijn ministerie
en het Ministerie van Financiën gaan er vanuit dat NS de adviezen van
bovengenoemde stakeholders zorgvuldig in hun afwegingen zal
meenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 984, nr. 992

3

Hoewel NS tracht te blijven voldoen aan alle concessieafspraken van het
Hoofdrailnetwerk, geeft NS aan dat de afspraken in de concessie op
onderdelen onder druk komen te staan. Dat geldt in ieder geval voor de
rijfrequenties op de HSL, die NS zal verlagen onder het vastgestelde
minimum. NS stelt dat deze maatregel nodig is om de impact op de
overige verbindingen te beperken. Ondanks dat ik deze overweging kan
volgen, vind ik dit een ongewenste situatie. Na afloop van dit jaar zal ik
NS, conform gebruikelijke procedure, beoordelen op haar prestaties. Het
is cruciaal dat NS alles in het werk stelt om, via bovengenoemde integrale
aanpak, het personeelstekort zo snel mogelijk op te lossen. Het Ministerie
van Financiën en mijn ministerie zullen de uitvoering van de integrale
aanpak van NS nauwlettend in de gaten houden. Om die reden gaat NS
ons zowel schriftelijk als mondeling frequent op de hoogte houden over
de voortgang van hun aanpak. Voor ons staat daarbij centraal dat NS zo
snel mogelijk weer voldoende personeel heeft om de dienstregeling weer
volgens de concessieafspraken te kunnen rijden en de reiziger optimaal te
bedienen.
Naast hinder door afschalingen vanwege de personeelstekorten zal de
reiziger deze week ook hinder ondervinden van de reeds aangekondigde
stakingen van het NS-personeel, vanwege de vastgelopen
Cao-onderhandelingen. Hoewel ik de Cao-onderhandelingen als een zaak
tussen werkgever en werknemer zie, roep ik de partijen op om er zo snel
mogelijk samen uit te komen om de hinder voor de reizigers zoveel
mogelijk te beperken.
Ik zal mij de komende periode blijven inzetten voor een betrouwbaar en
robuust openbaar vervoer.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 984, nr. 992

4