EINDRAPPORTAGE

Invulling en
bekostiging
herkenbare en
aanspreekbare
wijkverpleging
68748 - 29 november 2022

EINDRAPPORTAGE

Invulling en bekostiging
herkenbare en aanspreek­
bare wijkverpleging
68748 - 15 december 2022
George Braam, Bas Peeters en Myrthe Frederiks

3

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Inhoudsopgave
1.

Samenvatting conclusies......................................4

2.

Inleiding....................................................................... 6

3.

Onderzoeksaanpak.................................................. 8

3.1

Documentenstudie .............................................................................9

6.

Ons advies: wenselijk is gezamenlijke
regie of aparte project­organisatie ..................21

6.1

H&A wijkverpleging onderscheidt zich in vier
varianten.....................................................................................................22

6.2 H&A wijkverpleging is vooral een
3.2 Verkennende gesprekken met RIVM en NZa..................9

organisatievraagstuk........................................................................24
6.3 Conclusie keuzes bij organiseren

3.3 Interviews met zorgaanbieders en
-zorgverzekeraars....................................................................................9
3.4 Vier varianten, analysekader en sterkte-

H&A wijkverpleging............................................................................ 25

7.

Ons advies: ontwikkel wijkverpleging
via paraplubekostiging........................................26

7.1

Zorgaanbieders willen structurele en apart

zwakteanalyse..........................................................................................10

4.
4.1

De leidraad H&A wijkverpleging is
beperkt gerealiseerd...............................................11
Organisatie van H&A wijkverpleging kent veel
variatie........................................................................................................... 12

4.2 Invulling is vooral een gezamenlijke voordeur en
capaciteitsverdeling............................................................................ 13
4.3 Gegevensuitwisseling en toelating
zorgaanbieders zijn een uitdaging.........................................14
4.4 Conclusie huidige invulling H&A wijkverpleging......... 15

5.

Bekostiging H&A wijkverpleging
kent verschillende vormen..................................16

5.1

Bekostiging van H&A wijkverpleging is divers...............17

5.2 Zorgverzekeraars worden vooral proactief
geïnformeerd...........................................................................................18
5.4 Andere randvoorwaarden zijn minstens
zo belangrijk..............................................................................................19
5.5 Conclusie huidige bekostiging
H&A wijkverpleging ..........................................................................20

geoormerkte bekostiging.............................................................27
7.2 Zorgverzekeraars willen ontwikkeling
en creativiteit ..........................................................................................28
7.3 Bekostiging samenwerking bij opstarten........................29
7.4 Koop in wat zorgaanbieders in samenwerking
moeten ontwikkelen.........................................................................30
7.5 Conclusie bekostiging H&A wijkverpleging..................... 31

Bijlage 1
Analysekader........................................................................................... 33

Bijlage 2
Sterkte-zwakteanalyse.....................................................................36

Bijlage 3
Klankbordgroep....................................................................................38

Bijlage 4
Overzicht documenten...................................................................39

Bijlage 5
Overzicht interviews......................................................................... 40

Bijlage 6
Interviewleidraad..................................................................................41

HOOFDTSUK 1

Samenvatting conclusies
Wat verstaan de in het onderzoek betrokken veldpartijen

Wat wordt in de huidige situatie als H&A wijkverpleging

onder H&A wijkverpleging en hoe wordt daar invulling aan

gecontracteerd en welke bestaande bekostigingsoplossing

gegeven?

wordt daarbij toegepast en is dat adequaat en toereikend?

Invulling H&A wijkverpleging kent veel
variatie

Wijze van bekostiging H&A
wijkverpleging verschilt

De leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

Tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars bestaan

(hierna: leidraad) leidt tot variatie in de praktijk. In vrijwel

verschillende beelden waarvoor extra middelen bovenop de

alle regio’s wordt onder H&A wijkverpleging de gezamenlijke

cliënt­gebonden bekostiging bedoeld zijn. In de regio zien we

onplanbare nachtzorg , een gezamenlijke voordeur en

veel verschillende bekostigingsvormen terug. In circa de helft

capaciteitsverdeling verstaan. Op enkele plaatsen zien we

van de regio’s krijgt de grote aanbieder extra middelen voor

dat zorgaanbieders met elkaar op wijkniveau uitvoering

taken bovenop de cliëntgebonden bekostiging. Deze middelen

geven aan de leidraad. In enkele gevallen is inzicht in de

zijn niet geoormerkt alleen voor H&A wijkverpleging. Zorg­

bewonerspopulatie, en daarmee de zorgvraag, het startpunt

aanbieders geven aan dat het niet duidelijk is afgesproken

voor H&A wijkverpleging. De in de leidraad benoemde

dat H&A wijkverpleging met deze middelen ingevuld moet

randvoorwaarden, zoals gegevensuitwisseling en een toets op

worden, terwijl zorgverzekeraars aangeven dat deze middelen

mededinging, zijn beperkt gerealiseerd.

daar wel voor bedoeld zijn en dit bijvoorbeeld staat vermeld

1

in de inkoop- en contractvoorwaarden. De tijdelijke SOWsubsidie wordt door circa tweederde van de regio’s gebruikt
om een deel van de opstartkosten te dekken. Een deel van de
zorg­verzekeraars geeft aan dat de bekostiging van H&A wijk­
verpleging is opgenomen in het integrale tarief.

Voor zorgaanbieders loont H&A
wijkverpleging financieel niet, maar
inhoudelijk wel
Volgens zorgaanbieders is de bekostiging voor H&A wijk­
verpleging onvoldoende adequaat. De investering weegt op dit
moment volgens hen niet op tegen de kosten. Zorg­aanbieders
geven aan dat het organiseren inhoudelijk loont, doordat de
kwaliteit en toegankelijkheid van de wijkverpleging verbetert.
Meerdere Zorgaanbieders geven daarbij aan dat zij de H&A
wijkverpleging ook hadden georganiseerd zonder bekostiging
of dat deze niet de aanleiding is geweest om te starten.
Tegelijkertijd geeft een deel van de zorgaanbieders ook aan
1

Onplanbare nachtzorg maakt geen onderdeel uit van de leidraad herkenbare
en aanspreekbare wijkverpleging, echter is dit door meerdere zorgaanbieders
genoemd als onderdeel.

te twijfelen of het voor de toekomst haalbaar blijft zonder
aanvullende bekostiging.

5

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Wat is op basis van dit onderzoek de meest adequate
bekostiging voor (toekomstige) H&A wijkverpleging, en

Structurele bekostiging is nodig voor
ontwikkeling wijkverpleging

waarom?

Daaropvolgend is ons advies een niet-cliëntgebonden

H&A wijkverpleging is primair een
organisatievraagstuk

structurele bekostiging voor de verdere organisatie van de
ontwikkeling van de wijkverpleging. Concreet: bekostig
datgene wat je niet effectief als zorgaanbieder alleen in de
wijkverpleging kunt organiseren of ontwikkelen en dus in

Wij zien dat H&A wijkverpleging vooral een organisatie­

samenwerking moet organiseren. Bekostiging voor deze

vraagstuk is en hierdoor hebben wij de onderzoeksvraag breder

samenwerking moet daarbij niet sec H&A wijkverpleging

geïnterpreteerd dan alleen de bekostiging. Het zijn namelijk

gelabeld zijn, maar breder, zodat er ook efficiëntie te behalen is

niet de verschillen in bekostiging die bepalend zijn, maar welke

bij de organisatie. Doordat de bekostiging niet cliëntgebonden

keuzes zijn gemaakt bij het organiseren. Uit een analyse op vier

is, worden aanbieders gestimuleerd om creatief en efficiënt

meest voorkomende varianten blijkt dat de grootste stimuli

met de middelen om te gaan. Transparante afspraken over wát

voor de ontwikkeling de goede verhoudingen op bestuurlijk

zorgverzekeraars van zorgaanbieders verwachten, bijvoorbeeld

niveau zijn en het besef van urgentie bij bestuurders.

middels een businesscase, zijn van belang bij deze bekostiging.

Bekostig de opstartkosten voor
samenwerking in de wijkverpleging

Businesscase voor kostendekkende inen verkoop

Wij adviseren daarom dat bekostiging vooral de samenwerking

Met een businesscase kan de zorgverzekeraar de ontwikkeling

tussen aanbieders van wijkverpleging moet stimuleren.

van wijkverpleging kostendekkend inkopen. Ook kan de

Indien er geen samenwerking in de wijkverpleging is, moet

zorgaanbieder wanneer zij een goed onderbouwde businesscase

de zorgverzekeraar een zorgaanbieder aanwijzen om de

heeft, besluiten om deze dienst niet te verkopen indien hier

samenwerking te organiseren en waar nodig zelf ook meer

een niet kostendekkende bekostiging tegenover staat. In onze

regie voeren richting andere zorgaanbieders in de regio. Een

optiek zou het helpen als zorgverzekeraars het beleid van de

vergoeding voor de opstartkosten is volgens ons dan de juiste

preferente zorgverzekeraar volgen. Het is volgens ons ook

optie voor bekostiging, bijvoorbeeld door een beloning op maat

vanuit het perspectief van de zorgverzekeraar wenselijk om

constructie. De vergoeding voor de opstartkosten dwingt de

H&A wijkverpleging adequaat te bekostigen om besparingen bij

zorgaanbieder om regie te nemen en is niet vrijblijvend.

andere sectoren te continueren.

HOOFDSTUK 2

Inleiding
De wijkverpleging is in recente jaren sterk in ontwikkeling. De
toenemende vergrijzing met toenemende zorgvraag in combinatie
met de extramuralisering van de zorg leidt ertoe dat de wijk volop in
ontwikkeling is als speelveld waar zorgaanbieders, het sociaal domein
en het informele netwerk meer moeten samenwerken om integrale
zorg aan cliënten te bieden.
Om de samenwerking in dit speelveld versneld te verbeteren hebben
Actiz, PFN, VNG, V&VN, Zorgthuisnl, ZN en het ministerie van VWS in
2019 afspraken vastgelegd voor toekomstbestendige wijkverpleging:
de leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging (H&A). Dit in
aanvulling op het Hoofdlijnenakkoord Wijkverpleging.

7

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

De H&A wijkverpleging moet ervoor zorgen dat:

Concreet beantwoordt dit onderzoek de volgende

•

onderzoeksvragen:

het voor cliënten, zorgprofessionals, gemeenten en
zorgverzekeraars duidelijk is wie op welk moment
(overdag, nacht, weekend) in de wijk aanspreekbaar is

•

•

voor wijkverpleging. De wijkverpleging is bereikbaar en

onder H&A wijkverpleging en hoe wordt daar invulling aan

herkenbaar;

gegeven?

de cliënt een vast, niet te groot team heeft en continue zorg

2. Wat wordt in de huidige situatie als H&A wijkverpleging

mag verwachten met goede afstemming tussen informele

gecontracteerd en welke bestaande bekostigingsoplossing

en formele hulpverleners. De wijkverpleging is vast en

wordt daarbij toegepast en is dat adequaat en toereikend?

overzichtelijk;

(Bijvoorbeeld via de integrale tarieven verpleging en

alle partijen in de wijk elkaar weten te vinden en elkaar

verzorging die in 2022 en 2023 gelden binnen het

aanspreken op elkaars verantwoordelijkheden in de

experiment met cliëntprofielen of via de prestatie ‘Belonen

keten van zorg en ondersteuning. De wijkverpleging is
aanspreekbaar;
•

1. Wat verstaan de in het onderzoek betrokken veldpartijen

op Maat’.)
3. Wat is op basis van dit onderzoek de meest adequate

aanbieders van wijkverpleging en partners zich

bekostiging voor (toekomstige) H&A wijkverpleging, en

gezamenlijk verantwoordelijk voelen en dit ook

waarom?

zijn, zodat iedere zorgvraag van cliënten in de wijk wordt
opgepakt.

In de interpretatie van deze onderzoeksvragen is het belangrijk
te benoemen dat we ‘bekostiging’ in afstemming met de

De bekostiging van de H&A wijkverpleging is niet eenduidig

klankbordgroep breed hebben geïnterpreteerd. Dat wil zeggen:

ingericht in het land. In verschillende regio’s is hier

zowel de feitelijke bekostiging (welke financiële afspraak ligt

verschillend invulling aan gegeven in afspraken tussen

eronder) als breder de contracterings- , samenwerkings- en

zorgaanbieders en tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders.

organisatieafspraken tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders

In het veld zijn verschillende meningen en standpunten over

van wijkverpleging.

de huidige wijze waarop de H&A wijkverpleging en specifiek
de bekostiging ervan is ingericht. Door deze uiteenlopende
standpunten is het nog niet gelukt om tot eenduidige

Leeswijzer

bekostiging te komen. Voor het jaar 2023 leidt dit ertoe dat er
geen wijzigingen in de regelgeving en bekostiging plaatsvinden.

Bij het volgende hoofdstuk gaan wij eerst in op onze onder­
zoeks­aanpak. Vervolgens zijn er twee hoofdstukken waarbij

Daarom hebben de HLA-partijen (ministerie van VWS, ActiZ,

de huidige praktijk rondom H&A wijkverpleging, de IST-

Zorgverzekeraars Nederland en de NZa) Berenschot gevraagd

situatie, wordt beschreven. Daarbij richt hoofdstuk 4 zich

een onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar de H&A

op de beantwoording van de eerste onderzoeksvraag en

wijkverpleging en bekostiging. Doel van dit onderzoek is een

beschrijft de wijze waarop in de praktijk invulling wordt

basis creëren op basis waarvan eventuele wijzigingen richting

gegeven aan herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging.

2024 kunnen worden vormgegeven.

Hoofdstuk 5 beantwoordt de tweede onderzoeksvraag en richt
zich op de wijze waarop H&A wijkverpleging op dit moment

Doelstelling en onderzoeksvragen

wordt bekostigd. Beide hoofdstukken beschrijven zo feitelijk
mogelijk de onderzoeksresultaten. In de daaropvolgende twee
hoofdstukken maken we de vertaling naar de SOLL-situatie

Het doel van het onderzoek is inzicht geven in de huidige

en geven we richting en advies voor de toekomst. Daarbij

situatie van de H&A wijkverpleging, (de verschillen in) de

gaan we eerst, in hoofdstuk 6, in op de organisatie van H&A

huidige contractuele invulling van de H&A wijkverpleging

wijkverpleging. Tot slot gaan we in het laatste hoofdstuk

en advies te geven over de meest adequate bekostiging voor

in op de derde hoofdvraag; wat voor de toekomst adequate

toekomstige H&A wijkverpleging. Daarbij is vanzelfsprekend

bekostiging is voor H&A wijkverpleging.

rekening gehouden met het Integraal Zorgakkoord (IZA) dat
recent ondertekend is.

HOOFDSTUK 3

Onderzoeksaanpak
In het onderzoek hebben we verschillende onderzoeksmethoden
toegepast om tot beantwoording van de onderzoeksvragen
te komen. Gedurende de looptijd van dit onderzoek is nauw
opgetrokken met onze klankbordgroep. Zie bijlage 3 voor de
samenstelling van de klankbordgroep.

9

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

3.1 Documentenstudie

3.3 Interviews met zorgaanbieders en
-zorgverzekeraars

Bij de start van het onderzoek hebben we een groot aantal
relevante documenten verzameld en geanalyseerd met als doel:

De kern van het onderzoek bestond uit interviews met

•

beter inzicht krijgen in H&A wijkverpleging;

veldpartijen, zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars.

•

inzicht krijgen in de denklijnen uit het IZA over

Hiervoor is een interviewleidraad opgesteld (bijlage 6), op

wijkverpleging en het versterken van de basiszorg;

basis van de documentstudie en de drie hoofdvragen in

inzicht krijgen in de kaders voor adequate bekostiging.

dit onderzoek. Deze interviewleidraad is vastgesteld in de

•

klankbordgroep.
In bijlage 4 is een overzicht opgenomen van de geanalyseerde
documenten.

In totaal hebben we voor het onderzoek vijftien regio’s
geselecteerd waar we interviews hebben uitgevoerd. Deze

Daarnaast zijn tijdens verschillende interviews diverse

selectie heeft samen met de klankbordgroep plaatsgevonden

vertrouwelijke documenten met ons gedeeld om beter begrip

enerzijds op variatie: zowel geografische spreiding over het land,

te krijgen van bijvoorbeeld de samenwerkingsafspraken, de

als spreiding tussen stedelijk en landelijk gebied, als variatie

onderbouwing van bepaalde kosten en opbrengsten en de wijze

hoe ver de regio was in de uitvoering van H&A wijkverpleging.

waarop in de praktijk invulling wordt gegeven aan herkenbare

Daarnaast speelde in de selectie ook het element tijd en

en aanspreekbare wijkverpleging. Deze documenten zijn

beschikbaarheid mee: het onderzoek moest binnen een beperkte

vertrouwelijk met de onderzoekers gedeeld en zijn daarom niet

tijdspanne worden uitgevoerd, waardoor de beschikbaarheid

opgenomen in de documentenlijst.

van interviewpartners ook van belang was. De uiteindelijke
selectie van deze vijftien regio’s geeft naar onze mening

3.2 Verkennende gesprekken met
RIVM en NZa

een goed, representatief beeld van de huidige invulling en
bekostiging van H&A wijkverpleging.
Voor deze vijftien regio’s hebben we interviews gevoerd, op

Voor een goede duiding van de geanalyseerde documenten én

basis van de interviewleidraad, met vertegenwoordigers vanuit

om aanvullend inzicht te krijgen in de achtergrond van H&A

een dominante wijkverpleging-aanbieder. Daarnaast hebben we

wijkverpleging, hebben we een tweetal verkennende gesprekken

voor zeven regio’s ook gesproken met de inkoper wijkverpleging

gevoerd.

van de preferente zorgverzekeraar, soms aangevuld met een
beleidsadviseur wijkverpleging. In twee gevallen betrof dit

Ten eerste met het RIVM, om beeld te krijgen bij (de

een gezamenlijk interview met vertegenwoordigers vanuit de

resultaten van) het landelijke onderzoek naar de voortgang

zorgaanbieder én de zorgverzekeraar. In de andere gevallen zijn

van de uitvoering van de samenwerking in de wijkverpleging.

beiden separaat gesproken. De zeven gesproken zorginkopers

Dit landelijke onderzoek, dat onderdeel is van de leidraad

zijn verdeeld over verschillende zorgverzekeraars, waarmee ook

herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging, wordt door

vanuit dat perspectief een zo representatief mogelijk beeld is

het RIVM uitgevoerd. In september 2022 is de meest recente

opgehaald.

voortgangsrapportage gepubliceerd.
In bijlage 5 staat een overzicht van de geïnterviewden.
Ten tweede met de Nederlandse Zorgautoriteit, om beeld
te krijgen bij (de uitkomsten van) eerdere gesprekken die
gevoerd zijn tussen de HLA-partijen rondom bekostiging van
H&A wijkverpleging. Daarnaast hebben we in dit gesprek
ook stilgestaan bij de visie van de NZa op bekostiging van
wijkverpleging in het algemeen en H&A in het bijzonder.

10

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

3.4 Vier varianten, analysekader en
sterkte-zwakteanalyse

3.5 Validatiesessie met de
klankbordgroep
Om vanuit een overzicht van de huidige situatie (IST) te komen

Om toe te werken naar een advies hebben wij de uitkomsten

naar een gewenste situatie (SOLL), hebben wij de sterkte- en

van de verschillende interviews veralgemeniseerd naar vier

zwakteanalyse van de varianten besproken in een validatiesessie

varianten. Deze varianten zijn gebaseerd op de interviews. Met

met de klankborgroep. Naast de klankbordgroep zijn ook

de varianten hebben wij de verschillende zorgaanbieders en

een drietal zorgaanbieders aangesloten. In de validatiesessie

regio’s samengevat in vier verschillende verschijningsvormen.

hebben wij gesproken over de vier varianten en de verschillende

Deze varianten zijn dus niet bedoeld als exact geïdealiseerde

standpunten ten aanzien van de vier varianten in kaart

modellen, maar helpen om verschillen te duiden tussen regio’s

gebracht alsmede onze eigen gedachten aangescherpt.

en hoe hier zowel de organisatie als de bekostiging van H&A
wijkverpleging is vormgegeven.

Het resultaat van de validatiesessie is verwerkt in onze analyse
en op basis van deze analyse is de voorliggende rapportage

De vier varianten hebben wij vervolgens geanalyseerd met
een analysekader (bijlage 1). Bij het analysekader hebben wij
gekeken naar de criteria voor adequate bekostiging die wij
samen met de klankbordgroep hebben vastgesteld. De criteria
zijn verdeeld in twee groepen. Bij de eerste groep criteria gaat
het om factoren die als basishygiëne gelden voor adequate
organisatieafspraken en bekostiging voor H&A wijkverpleging.
Dat wil zeggen, zonder deze factoren is het niet mogelijk
om adequaat H&A wijkverpleging te organiseren en te
bekostigen. De tweede groep criteria behelst de uitgangspunten
van de leidraad H&A wijkverpleging, waarbij wij kijken of
de organisatieafspraken en bekostiging bijdragen aan de
uitgangspunten.
Aan de hand van het analysekader hebben wij ook per variant
een sterkte- en zwakteanalyse gemaakt (bijlage 2). In deze
vatten wij de sterktes en zwaktes op gebied van de organisatie
van H&A wijkverpleging en de bekostiging samen. In de
sterkte- en zwakteanalyse is in een oogopslag zichtbaar wat de
voordelen zijn van de verschillende organisatieafspraken en
bekostiging van H&A wijkverpleging per variant.

opgesteld.

HOOFDSTUK 4

De leidraad H&A wijk­
verpleging is beperkt
gerealiseerd
Dit hoofdstuk beschrijft de uitkomsten van de eerste onderzoeks­
vraag: ‘Wat verstaan de in het onderzoek betrokken veldpartijen
onder H&A wijkverpleging en hoe wordt daar invulling aan gegeven?’
In dit hoofdstuk gaan we ook in op de randvoorwaarden uit de
leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging.

12

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

4.1 Organisatie van H&A
wijkverpleging kent veel variatie

In de regio’s waar geen regie aanwezig is, is te zien dat
nauwelijks iets van de grond komt. In een enkele regio zelfs
niet op de onplanbare nachtzorg. Deze aanbieders hebben de

Tijdens de interviews hebben we de volgende vraag gesteld:

ambitie en visie om verder te ontwikkelen, maar krijgen dit niet

‘Op welke wijze wordt invulling gegeven aan herkenbare en

voor elkaar in de regio.

aanspreekbare wijkverpleging in de regio.’ Uit de interviews
blijkt dat alle geïnterviewde zorgaanbieders reeds invulling

Tempo van ontwikkeling van H&A wijkverpleging

geven aan herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging,

Zoals bovenstaand beschreven is in iedere regio H&A

óf de ambitie hebben om dit te gaan doen. We zien echter

wijkverpleging anders ingevuld. Uit de interviews zien we een

veel verschillen in de wijze waarop H&A wijkverpleging

rode draad terug in de ontwikkeling van H&A wijkverpleging

wordt ingevuld. De variatie tussen de invulling van H&A

in verhouding met de wijze waarop dit is georganiseerd. In

wijkverpleging tussen de regio’s zien we in een aantal

regio’s waar één dominante zorgaanbieder een groot deel van

elementen terug.

het marktaandeel heeft, komt H&A wijkverpleging sneller
van de grond. Dit is voornamelijk terug te zien in rurale

Regie en samenwerking

dunnerbevolkte gebieden. Deze dominante zorgaanbieders

Het eerste verschil is zichtbaar in de wijze waarop regie en

kunnen namelijk zonder samenwerking met andere aanbieders

samenwerking in de regio is vormgegeven. In regio’s waar één

van wijkverpleging voldoen aan elementen uit de leidraad H&A

aanbieder dominant is, zien we ofwel dat deze grotendeels

wijkverpleging. Verwijzers met een zorgvraag bellen van oudsher

zelfstandig invulling geeft aan H&A wijkverpleging, ofwel dat

al direct de betreffende zorgaanbieder. Deze zorgaanbieders

deze aanbieder de kartrekker is en de kleinere zorgaanbieders

zijn mede door het grote marktaandeel ook herkenbaar en

‘onder zijn vleugels’ meeneemt. De regie ligt daarmee bij de

aanspreekbaar in de wijk, maar hebben meer moeite om

dominante aanbieder.

samenwerking te vinden met andere zorgaanbieders in verband
met schaalverschillen.

In enkele regio’s zien we dat het de dominante aanbieder niet
lukt om H&A wijkverpleging van de grond te krijgen, doordat er

In regio’s waarbij meerdere zorgaanbieders H&A

geen samenwerking tot stand komt in de regio. De dominante

wijkverpleging in samenwerking oppakken, moeten vaak

aanbieder heeft in deze situaties zelf wel ambitie en visie,

samenwerkingsafspraken vastgelegd worden. Uit de interviews

maar krijgt het niet voor elkaar om hier in gezamenlijkheid

blijkt dat H&A wijkverpleging in deze situatie nog vaak in

met collega-zorgaanbieders aan te werken. Deze dominante

pilotvorm plaatsvindt. Interviewrespondenten geven aan dat

aanbieder geeft veelal zelfstandig invulling aan elementen uit

het voortraject veel tijd in beslag neemt, doordat gezamenlijk

de leidraad H&A wijkverpleging in verband met de grootte van

een visie, draagvlak en samenwerkingsafspraken moeten

de organisatie.

worden ontwikkeld. Zowel op bestuurlijk niveau, als tussen
management en op de werkvloer in de wijk.

In regio’s waar meerdere grote(re) zorgaanbieders actief zijn,
zijn tussen deze partijen en dat zij samen ook de regie pakken

Visie op herkenbare en aanspreekbare
wijkverpleging

in het uitvoering geven aan de leidraad H&A wijkverpleging.

Vrijwel alle interviewrespondenten geven aan dat een

In dit geval is er vaak één partij die de portefeuillehouder en

gezamenlijke visie nodig is om H&A wijkverpleging

penvoerder is.

verder te brengen. De meeste regio’s hebben een visie op

zien we veelal dat er reeds bestaande samenwerkingsafspraken

toekomstbestendige wijkverpleging, waar elementen uit H&A
Op enkele plekken zien we dat grote(re) zorgaanbieders met

wijkverpleging in meer of mindere mate terugkomen. In

elkaar een nieuwe, extra (project)organisatie hebben opgericht

deze visie staat bijvoorbeeld hoe ze de wijkverpleging in 2030

om specifieke taken op zich te nemen, bijvoorbeeld voor

voor zich zien; hoe kunnen we de toenemende zorgvraag zo

onplanbare nachtzorg of in de vorm van een gezamenlijke

goed mogelijk bedienen gegeven de arbeidsmarktkrapte, wat

voordeur en capaciteitsverdeling.

vinden we dan passende wijkverpleging en wat verwachten
we dat het netwerk van cliënten opvangt? In praktijk zijn de
visie, doelen en activiteiten bijvoorbeeld vastgelegd in een
samenwerkingsconvenant. De realisatie van deze visie in de
regio varieert weer sterk in tempo en mate van opschaling.

13

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Bij het grootste deel van de regio’s wordt eerdere samenwerking,

In sommige regio’s wordt bij schaarste de zorgvraag

bijvoorbeeld voor de onplanbare nachtzorg, als belangrijke

verdeeld ingezet, en doet aanbieder A het zorgmoment in

eerste stap gezien ondanks dat onplanbare nachtzorg geen

de ochtend en aanbieder B het zorgmoment in de middag.

onderdeel is van de leidraad. Vanuit het vertrouwen uit deze

Naast dit voordeel van kennisdeling en -ontwikkeling, is

samenwerking wordt gewerkt aan samenwerkingsvormen,

aangegeven dat wijkverpleegkundigen ook steun aan elkaar

waaronder H&A wijkverpleging. In regio’s waarin nog niet

ervaren op wijkniveau. Bijvoorbeeld in een situatie van

eerder werd samengewerkt, is nog een grote stap te zetten.

handelingsverlegenheid bij een ggz-cliënt, of een situatie met
kritieke capaciteitsproblemen.

4.2 Invulling is vooral een
gezamenlijke voordeur en
capaciteitsverdeling

Een gezamenlijke visie op de wijkverpleging als
basis voor capaciteitsverdeling
Zes van de vijftien geïnterviewde zorgaanbieders hebben in de
regio een gezamenlijke visie op de wijkverpleging afgesproken.

Gezamenlijke voordeur voor zorgvragen zorgt voor
bereikbaarheid en herkenbaarheid

Enerzijds zijn dit afspraken over hoe om te gaan met de

In dertien van de vijftien regio’s is een vorm van een

over de invulling van deze zorg; wat doet de cliënt zelf en waar

gezamenlijke voordeur georganiseerd, zodat verwijzers maar één

helpt de zorgaanbieder mee? De inzet van hulpmiddelen of

keer hoeven aan te melden. In de helft van de regio’s betreft dit

informele zorg is vaak onderdeel van deze visie. In deze regio’s

op dit moment pilots in enkele wijken. De andere helft heeft

wordt aan de hand van de gezamenlijke visie de capaciteit

dit reeds geregeld voor het gehele werkgebied. Uit de interviews

optimaal ingezet; cliënten met dezelfde zorgbehoefte krijgen

blijkt dat de wijze waarop dit is georganiseerd varieert:

dezelfde zorg. Het maakt in beginsel niet uit van welke

•

Er is een gezamenlijk aanmeldportaal dat wordt beheerd

aanbieder een cliënt zorg krijgt. Uiteraard blijft er keuzevrijheid

door een team van wijkverpleegkundigen vanuit

voor cliënten bestaan. Het gaat hier dus om de optimale inzet

verschillende organisaties.

van capaciteit en niet om verdeling tussen aanbieders wat in

Schakelteams met wijkverpleegkundigen vanuit

beginsel niet is toegestaan volgens de ACM.

•

zorgvraag van de toekomst, anderzijds zijn dit ook afspraken

verschillende organisaties zetten gezamenlijk de zorgvraag

heeft, wordt de zorgvraag doorbemiddeld naar een andere

Capaciteitsverdeling en inzicht in beschikbaar
zorgaanbod dragen bij aan vast en overzichtelijk
team, aanspreekbaarheid en gezamenlijke
verantwoordelijkheid

zorgaanbieder.

Een vorm van een gezamenlijke voordeur, zoals bovenstaand

Iedere zorgaanbieder heeft een eigen centrale

beschreven, wordt door alle gesproken regio’s gezien als de

aanmelddienst. Wanneer er geen plek is, is er een

eerste stap die gezet moet worden in het kader van de leidraad

gezamenlijke centrale doorbemiddeling georganiseerd.

H&A wijkverpleging. In dertien van de vijftien regio’s vindt

uit over de zorgaanbieders.
•

Eén dominante zorgaanbieder waar het gros van de
zorgvragen terecht komt. Wanneer deze partij zelf geen plek

•

daaropvolgend een vorm van capaciteitsverdeling plaats nadat
In alle gevallen van een gezamenlijke voordeur wordt gebruik

de verwijzing binnenkomt. In deze dertien regio’s wordt na

gemaakt van een vorm van een technologie. In sommige

aanmelding vooral initieel gekeken op basis van beschikbare

situaties is dit een gezamenlijk e-mailadres, waar alle

capaciteit; wie heeft plek en wat is de voorkeur van de cliënt.

wijkverpleegkundigen in de wijk toegang tot hebben. Andere

Bij vier van de dertien regio’s wordt daarbij ook beoordeeld wat

partijen werken met Zorgdomein of Point als voordeur.

de meest efficiënte route is, om zo de beschikbare capaciteit in
de wijk optimaal in te zetten. Bij één van de vier regio’s wordt

In de regio’s waarbij een schakelteam de zorgvraag uitzet,

expliciet ook gekeken op basis van specialismes en cultuur

wordt als belangrijk bijkomend voordeel genoemd dat wijk­

bij welk aanbieder de cliënt het beste past. Het verdelen van

verpleegkundigen leren van elkaar. In gezamenlijkheid wordt

capaciteit vindt in de meeste regio’s plaats op wijkniveau.

iedere cliënt besproken, in een enkel geval zelfs tot aan de
indicatie. Hierdoor krijgen wijkverpleegkundigen van diverse
organisaties een inkijk in elkaars indiceringsafwegingen. Waar
de ene zorgaanbieder bijvoorbeeld acht uur zorg indiceert voor
een bepaalde zorgvraag, zet de ander eerst hulpmiddelen in.

14

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

In enkele interviews hebben zorgaanbieders aangegeven dat ze
in de regio wel het gesprek hebben gevoerd over het feitelijk

4.3 Gegevensuitwisseling en toelating
zorgaanbieders zijn een uitdaging

verdelen van werkgebieden (aanbieder A in wijk 1, aanbieder B
in wijk 2). Dit vanuit de redenatie dat daardoor nog efficiëntere

In de leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

routes gecreëerd kunnen worden. Zorgaanbieders geven daarbij

worden naast bekostiging, meerdere randvoorwaarden

aan dat ze hier uiteindelijk vanaf hebben gezien omdat dit niet

genoemd waaronder gegevensuitwisseling, de toelating van

is toegestaan volgens de ACM.

nieuwe zorgaanbieders en een toets op mededinging en fiscale
wetgeving.

Bij het het optimaal inzetten van de capaciteit wordt ook
gebruik gemaakt van technologie. Uit de interviews blijkt dat de

Gegevensuitwisseling tussen zorgaanbieders

Siilo app een veelgebruikt communicatiemiddel is. Ook wordt

Een belangrijke randvoorwaarde in de leidraad herkenbare en

Point of Zorgdomein gebruikt, waar met het stoplichtsysteem

aanspreekbare wijkverpleging is de gegevensuitwisseling tussen

de capaciteit is weergegeven.

zorgaanbieders, waarbij er zowel technische als AVG-juridische
randvoorwaarden zijn. Alle zorgaanbieders geven aan dat dit

Inzicht in bewonerspopulatie als voorwaarde voor
herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

een knelpunt is in het verder brengen van H&A wijkverpleging.

Drie van de vijftien regio’s geven aan een goed beeld te

optimale samenwerking op cliëntniveau. Op dit moment zijn

hebben van de bewonerspopulatie in de wijk. Vier van

zorgprofessionals veel tijd kwijt aan het handmatig overzetten

de vijftien regio’s geven aan beperkt inzicht te hebben

van gegevens in systemen, op andere plekken bestaan twee

van de bewonerspopulatie. Als voorbeeld wordt vanuit de

dossiers van dezelfde cliënt naast elkaar met zorginhoudelijke

zorgaanbieders onder andere Regiobeeld genoemd. Daarbij

risico’s als gevolg. Twee regio’s hebben dit opgelost door een

geven zij aan dat veel inzicht in de bewonerspopulatie bij de

gezamenlijke mailbox, waarin wijkverpleegkundigen van

wijkteams ligt. Zorgverzekeraars hebben over het algemeen een

verschillende organisaties de basisgegevens kunnen inzien.

goed beeld bij de bewonerspopulatie. Dit inzicht vergaren zij

Wanneer een cliënt aan een organisatie wordt toegewezen,

vanuit de beschikbare data. In enkele regio’s was inzicht in de

wordt het gehele dossier met deze organisatie gedeeld. Op

populatie het startpunt om een samenwerkingsverband aan te

andere plekken wordt nu, samen met leveranciers, gewerkt aan

gaan. In sommige gevallen wordt de data van de verzekeraar

of gezocht naar een oplossing voor betere gegevensuitwisseling.

op populatieniveau uitgewisseld met de zorgaanbieders,

Bijvoorbeeld in de vorm van een extra ‘schil’ over gebruikte

bijvoorbeeld in het Regiobeeld. Dit beeld heeft dan veelal een

ECD’s. Dit is echter nog geen praktijk.

Het inzien van elkaars ECD is randvoorwaardelijk voor een

bredere focus dan sec wijkverpleging. In overige regio’s was dit
geen onderwerp van gesprek tijdens het interview.

Toelating nieuwe zorgaanbieders
Bij de regio’s waar al een vorm van samenwerking aanwezig

Infrastructuur herkenbare en aanspreekbare
wijkverpleging als basis voor preventie

is, is uitgevraagd of nieuwe zorgaanbieders onderdeel mogen

Een infrastructuur voor herkenbare en aanspreekbare

waren divers. Een deel van de interviewrespondenten geeft

wijkverpleging zorgt ervoor dat zorgaanbieders aanspreekbaar

aan dat het samenwerkingsverband openstaat voor nieuwe

zijn. Cliënten, verwijzers, gemeenten en verzekeraars weten

zorgaanbieders, mits zij voldoen aan de juiste kwaliteit- en

dan wie ze kunnen benaderen voor wijkverpleging. Deze

doelmatigheidsnormen. Als voorbeeld hierbij is genoemd dat

infrastructuur is niet alleen het verdelen van cliënten, maar

nieuwe toetreders moeten werken vanuit een visie van positieve

betekent ook dat zorgaanbieders vindbaar zijn voordat er een

gezondheid. Andere respondenten geven aan dat iedereen

zorgvraag is. Bijvoorbeeld door het opzetten van een wijkpunt,

welkom is, mits zij een contract hebben met de preferente

een website, een telefoonnummer of coördinator. Deze

zorgverzekeraar. Drie regio’s geven aan op dit moment nog

infrastructuur is belangrijk voor preventie. Mensen kunnen bij

geen samenwerking te zoeken met meerdere zorgaanbieders,

dit wijkpunt in gesprek gaan ter voorkoming van zorgvragen in

zij richten zich eerst op het goed neerzetten van de bestaande

de toekomst.

samenwerking voor zij nieuwe toetreders toelaten. Veelal

zijn van de samenwerking. De antwoorden op deze vraag

werken deze regio’s nu aan het opzetten van pilots en wil men
dit eerst naar meer wijken opschalen.

15

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Toets op mededinging en fiscale wetgeving
Over het algemeen wordt weinig belemmering ervaren.

4.4 Conclusie huidige invulling H&A
wijkverpleging

Bij twee regio’s is een eigen jurist of de ACM ingeschakeld
om een toets te doen op de mededingingsregels. Wanneer

De leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging geeft

de cliënt keuzevrijheid behoudt, er geen sprake is van

richting voor de verdere ontwikkeling van de wijkverpleging

marktverdeling en er onderling geen tarieven worden uitgedeeld

en biedt daarbij (veel) ruimte voor lokale invulling. Dit leidt

of prijsafspraken worden gemaakt, is samenwerking in veel

tot veel variatie in de praktijk. We zien variatie in de wijze

gevallen mogelijk. Deze heldere kaders leiden op dit moment

waarop samenwerking tot stand komt, mede ingegeven door

niet tot knelpunten om H&A wijkverpleging verder te brengen.

de regionale context. In vrijwel alle regio’s wordt onder H&A

Wel geven verschillende zorgaanbieders aan dat mogelijk het

wijkverpleging de gezamenlijke onplanbare nachtzorg, een

feitelijk verdelen van werkgebied verder kan bijdragen aan

gezamenlijke voordeur en capaciteitsverdeling verstaan. Dit

een doelmatige wijkverpleging, dit kan echter niet vanuit

is of wordt in vrijwel alle regio’s momenteel georganiseerd,

mededingingsperspectief. Fiscale wetgeving wordt niet ervaren

waarbij er verschillen zijn in de praktische invulling, het tempo

als knelpunt in de ontwikkeling van H&A wijkverpleging.

en de schaal waarop dit plaatsvindt. Op enkele plaatsen zien we
dat zorgaanbieders met elkaar op wijkniveau uitvoering geven

Ongecontracteerde zorgaanbieders

aan de leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging. In

In de regio’s waar reeds samenwerking bestaat, is ook door­

enkele gevallen is inzicht in de bewonerspopulatie, en daarmee

gevraagd op de samenwerking met ongecontracteerde zorg­

de zorgvraag, het startpunt voor H&A wijkverpleging.

aanbieders. Respondenten geven aan dat het samenwerken
tussen en met deze groep ongecontracteerde zorgaanbieders

De in de leidraad benoemde randvoorwaarden zijn niet volledig

lastig is in de praktijk, zo niet onmogelijk. Deels doordat de

gerealiseerd. Met name rondom gegevensuitwisseling worden

gecontracteerde zorgaanbieders dit niet willen, mede ingegeven

veel knelpunten ervaren, zowel van technische als AVG-

doordat gecontracteerde zorgaanbieders ook ‘last’ ervaren van

juridische aard. Ook toetreding van en samenwerking met

ongecontracteerde zorgaanbieders en daarom de samenwerking

nieuwe zorgaanbieders en in het bijzonder ongecontracteerde

niet snel opzoeken. Daarnaast geven respondenten ook aan dat

zorgaanbieders is niet vanzelfsprekend. Mede doordat de

ongecontracteerde zorgaanbieders minder georganiseerd zijn,

bestaande samenwerking op veel plaatsen nog pril is. In de

waardoor het lastig is hen in de samenwerking te betrekken en

leidraad is ook bekostiging als belangrijke randvoorwaarde

dat ongecontracteerde zorgaanbieders (mogelijk) ook minder

benoemd, hier gaan we in het volgende hoofdstuk verder op in.

belang hebben bij deze samenwerking. Belangrijke kanttekening
hierbij is dat in het onderzoek enkel met gecontracteerde
zorgaanbieders is gesproken.

HOOFDSTUK 5

Bekostiging H&A
wijkverpleging kent
verschillende vormen
Dit hoofdstuk beschrijft de uitkomsten van de tweede onderzoeks­
vraag: ‘Wat wordt in de huidige situatie als H&A wijkverpleging
gecontracteerd en welke bestaande bekostigingsoplossing wordt
daarbij toegepast en is dat adequaat en toereikend?’.

17

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

5.1 Bekostiging van H&A
wijkverpleging is divers

In de genoemde uitzonderingen waar wél H&A-geoormerkte
bekostiging beschikbaar is, worden de opstartkosten en in één
geval ook reeds de structurele kosten van de samenwerking

Een groot deel van de zorgaanbieders geeft aan dat zonder

vergoed door de zorgverzekeraar. Bij deze twee uitzonderingen is

passende bekostiging, of zicht op een passende bekostiging, ze

hiervoor een afspraak gemaakt tussen de preferente verzekeraar

niet blijvend kunnen of willen investeren in samenwerking voor

en de zorgaanbieders over de invulling van H&A wijkverpleging.

H&A wijkverpleging. Dit geldt in het bijzonder voor aanbieders

In deze gevallen is te zien dat bij de zorgverzekeraar en de

die in de regio nog weinig of geen samenwerking hebben

zorgaanbieders bereidheid is en urgentie wordt gevoeld om

gerealiseerd. Het financiële risico is te groot om de structurele

H&A wijkverpleging verder te brengen. Beide partijen zien de

kosten op te vangen. Een deel van de zorgverzekeraars geeft

goede opbrengsten van de samenwerking.

aan dat ze de zorgaanbieder tegemoet wil komen wanneer in
de praktijk blijkt dat H&A wijkverpleging extra kosten met zich

SOW-subsidie en andere financieringsvormen

meebrengt. Voor deze tegemoetkoming is wel inzicht nodig op

In tien van de vijftien regio’s wordt de SOW-subsidie gebruikt

de kosten die hiervoor worden gemaakt en of die niet elders

om de opstartkosten van H&A wijkverpleging deels of geheel te

worden terugverdiend. In meerdere regio’s leidt dit tot een

dekken. Deze middelen zijn niet toereikend en structureel, maar

impasse die moeilijk lijkt te doorbreken.

helpen wel het project een vliegende start te geven, bijvoorbeeld
doordat hiermee een pilot gefinancierd kan worden. Vrijwel

Niet-cliëntgebonden bekostiging voor H&A
wijkverpleging

alle partijen geven aan dat ze ook andere inkomstenbronnen
benutten of dat ze zelf een bedrag inleggen.

Herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging landt, op twee
uitzonderingen na, niet geoormerkt in de contractering

Er zijn in de interviews veel andere financieringsvormen

en bekostiging met de zorgverzekeraar. Wel zien we op

benoemd, bijvoorbeeld de SET-subsidie, Beloning op Maat of

verschillende plekken dat er voor de zorgaanbieders van

Wlz-gelden.

wijkverpleging een vorm van niet-cliëntgebonden bekostiging
aanwezig is waaruit kosten voor H&A wijkverpleging worden

Daar waar zorgaanbieders zélf bijdragen, geven zij aan dat

gedragen, bijvoorbeeld de ‘oude S1-gelden’. In circa de helft

zij investeren in samenwerking omdat ze ervaren dat ze

van de regio’s krijgt de grote aanbieder extra financiering voor

een maatschappelijke taak hebben. Om deze taak te blijven

aanvullende taken bovenop de financiering per cliënt. De

volbrengen, is samenwerking nodig. Tot slot is in enkele

wijze waarop deze extra financiering wordt gegeven varieert:

gesprekken benoemd dat er mogelijkheden liggen bij afspraken

in de vorm van een aanvullend uurtarief middels een opslag

met bijvoorbeeld ziekenhuizen en huisartsen. Immers, als

op dit uurtarief, of in de vorm van een lumpsum bekostiging

de wijkverpleging met elkaar de zorg goed coördineert en

per week of maand. Deze extra middelen zijn niet specifiek

zorgt voor aanspreekbaarheid en herkenbaarheid, dan leidt

geoormerkt voor H&A wijkverpleging en hebben de neiging

dit tot minder moeite voor verwijzers en dus tot minder

‘te verwateren’ omdat in de loop der jaren allerlei extra taken

kosten bij andere zorgverleners in de keten zoals huisartsen

vanuit deze extra middelen moesten worden bekostigd. Nu

of ziekenhuizen. We hebben geen voorbeelden gevonden van

ontbreekt zorgaanbieders duidelijk zicht op wat zorgverzekeraars

ketenoverstijgende afspraken over bekostiging.

nu precies van hen verwachten voor deze extra bekostiging.
Hierdoor ontbreekt ook zicht op hoe deze extra opbrengsten
zich verhouden tot de extra kosten.

18

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

5.2 Zorgverzekeraars worden vooral
proactief geïnformeerd

Uit de interviews komen de volgende belangrijkste kostenposten
naar voren:
•

Projectorganisatie: projectleider en projectmedewerker(s),

Rol verzekeraars bij H&A wijkverpleging

veelal onafhankelijk/extern zodat zij boven de

In een klein deel van de regio’s heeft de zorgverzekeraar

samenwerkende partijen staat en de belangen van elke

een sturende rol. De preferente zorgverzekeraar pakt dan

organisatie eerlijk kan bedienen.

de sturende rol, hetzij door samenwerking af te dwingen in

•

Overheadtijd: overlegtijd van management en directie voor

selectieve inkoop, hetzij door zelf partijen bij elkaar te brengen

visie- en besluitvorming. Daarnaast inzet van stafdiensten

en een pilot op te starten.

om bepaalde zaken voor de projectorganisatie te regelen,
zoals de juridische toets, registreren, verwerken en
verantwoorden van financiën en personele inzet vanuit IT.

In de meeste andere regio’s worden zorgverzekeraars proactief
geïnformeerd en betrokken door de zorgaanbieders. In

•

Indirecte tijd wijkverpleegkundigen: afstemming op wijkniveau

sommige gevallen zit de zorgverzekeraar standaard aan tafel bij

bijvoorbeeld rondom capaciteitsverdeling en gezamenlijke

gezamenlijke overleggen tussen zorgaanbieders, maar meestal

voordeur is indirecte tijd.

niet. In die gevallen wordt de zorgverzekeraar geïnformeerd via

•

ICT-kosten: er worden systemen ingezet voor een

de reguliere gesprekscyclus tussen aanbieder en zorgverzekeraar.

gezamenlijke voordeur, capaciteitsverdeling en

Niet-preferente zorgverzekeraars zijn niet overal volgend in het

een gezamenlijke e-mailbox, een webportaal of een

beleid. Zorgaanbieders geven aan dat dit onzekerheid met zich

aanmeldsysteem. In sommige regio’s wordt onderzocht of

meebrengt en zien graag dat een preferente zorgverzekeraar

ECD-systemen op elkaar aan kunnen sluiten.

gegevensuitwisseling, bijvoorbeeld in de vorm van

bepalend is per regio. In de leidraad staat hierover dat in elk
geval de grootste zorgverzekeraar het initiatief neemt en dat de

Structurele kosten

andere zorgverzekeraars congruent gedrag vertonen in lijn met

Bovenstaande kosten zijn het hoogst in de opstartfase, maar

de grootste verzekeraar.

blijven ook aanwezig als structurele kosten. Met name de ICTvoorzieningen en improductieve uren van wijkverpleegkundigen

Contractafspraken over H&A wijkverpleging

blijven bestaan. Andere structurele kosten zijn H&A

Uit gesprekken met de zorgverzekeraar blijkt dat er in

wijkverpleging overstijgend: de (overhead)uren die gaan zitten

weinig gevallen specifieke contractafspraken zijn voor

in gezamenlijke overlegstructuur en samenwerkingsverband in

H&A wijkverpleging. Zij geven soms aan dat de invulling

de regio. Deze overleggen worden echter veelal breder benut dan

van H&A wijkverpleging en eventueel hiermee gepaard

sec voor H&A wijkverpleging, bijvoorbeeld ook voor gesprekken

gaande kosten onderdeel zijn van het (verhoogde) integrale

rondom ziekenhuisverplaatste zorg. Interviewrespondenten

tarief. Grote zorgaanbieders hebben in de regio vaak een

geven aan dat samenwerken op dit moment onvoldoende

rol als systeemaanbieder, voor deze rol krijgen zij van de

financieel loont. Ten dele kunnen de kosten worden terug­

zorgverzekeraar extra financiering.

verdiend doordat zorgaanbieders door de samenwerking

5.3 Meeste kosten in opstartfase van
H&A wijkverpleging

efficiëntere routes kunnen maken. Dit gebeurt echter op veel
plaatsen nog niet.
Enkele zorgaanbieders hebben een financiële businesscase

Kosten in opstartfase

opgesteld. Het overgrote deel geeft aan dat het lastig is

Interviewrespondenten geven aan dat de meeste kosten in

om dit in cijfers uit te drukken. Deze partijen hebben een

de opstartfase worden gemaakt. Het bij elkaar brengen van

zachte businesscase afgestemd. De onderstaande tabel is een

zorgaanbieders, het maken van samenwerkingsafspraken en het

samenvoeging van alle kosten- en batenposten die we hebben

opzetten van de logistiek kost veel indirecte tijd en middelen.

gehoord.

19

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Kosten

Baten

Projectorganisatie

Efficiëntere routes

projectleider (onafhankelijk), projectmedewerkers

Door kritisch te kijken naar nieuwe cliënten in relatie tot bestaande routes
kan de optimale route worden gecreëerd, waardoor wijkverpleegkundigen
minder reistijd kwijt zijn.

Overhead tijd op bestuurlijk en managementniveau afstemming

Lerend netwerk

op management/directieniveau tussen aanbieders en daarnaast inzet

Wijkverpleegkundigen leren op wijkniveau van elkaars expertise en visie,

specifieke functies voor specifieke vraagstukken (bv. Jurist, control).

wat kan leiden tot hogere kwaliteit.

Improductieve uren op wijkniveau

Efficiënter inzetten van capaciteit

Afstemming in de wijk tussen wijkverpleegkundigen om bv. nieuwe

Door gezamenlijk met aanbieders de beschikbare capaciteit in te zetten,

cliënten en capaciteit te verdelen of gezamenlijke visie te creëren.

kan deze flexibeler en efficiënter worden ingezet.

ICT-ondersteuning

Doorverwijstijd bij verwijzers

ICT-middelen voor voordeur op wijkniveau (bv gezamenlijke email of

Door één voordeur te creëren hoeven verwijzers (huisartsen, ziekenhuizen)

speciale apps).

minder tijd te besteden aan de verwijzing naar wijkverpleegkundige zorg.

ICT-middelen voor gegevensuitwisseling.

5.4 Andere randvoorwaarden zijn
minstens zo belangrijk

Onafhankelijke partij voor samenwerking
Bij succesvolle samenwerkingsverbanden zien we dat er een
onafhankelijke partij is, vaak in de vorm van een projectleider.

Rol van bestuurders

Deze projectleider is onafhankelijk van de partijen en heeft

Naast de bekostiging van herkenbare en aanspreekbare

het mandaat gekregen van deelnemende organisaties om

wijk­verpleging, zijn andere randvoorwaarden minstens

veranderingen door te voeren. De onafhankelijke partij kan

zo belangrijk. Alle interviewrespondenten geven aan dat

daarmee ook deelnemende organisaties aanspreken. Tevens

vertrouwen tussen bestuurders cruciaal is in een goede samen­

zorgt dit ervoor dat organisaties sneller deelnemen, omdat er

werking; zonder vertrouwen komt er geen samenwerking

onafhankelijk wordt omgegaan met concurrerende factoren.

tot stand. Een tweede randvoorwaarde is dat op bestuurlijk,
management- en wijkniveau de noodzaak en urgentie aanwezig

Meerjarenperspectief

is voor samenwerking. Vrijwel alle interviewrespondenten

Ten slotte geven alle zorgaanbieders aan dat een

voelen deze noodzaak en urgentie, met name door een toen­

meerjarenperspectief van cruciaal belang is. Zorgaanbieders

emende kloof tussen zorgvraag en arbeidsmarktcapaciteit. De

vinden samenwerking belangrijk en willen daarom investeren

praktijk leert echter dat er nog veel hindernissen te nemen zijn.

in tijd en geld. Zij hebben echter ook zekerheid nodig op
financieel, maar ook op organisatorisch vlak. Op dit moment

Kartrekker voor H&A wijkverpleging

geven zorgaanbieders aan dat dit vooral onvoldoende aanwezig

Een derde randvoorwaarde die terugkomt uit interviews is dat

is op financieel vlak.

een partij de kar moet trekken. Er moet een aanjager zijn voor
H&A wijkverpleging, hetzij een (dominante) aanbieder, hetzij
een zorgverzekeraar. Deze partij moet energie steken in het
bij elkaar brengen van de partijen en het agenderen van H&A
wijkverpleging als doel voor de regio.

20

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

5.5 Conclusie huidige bekostiging
H&A wijkverpleging

Daarnaast geeft een deel van de zorgverzekeraars aan dat ze
welwillend zijn om H&A wijkverpleging te bekostigen als een
zorgaanbieder een helder plan met businesscase voorstelt.

In de regio zien we veel verschillende bekostigingsvormen

Meerdere verzekeraars konden zich een voorstelling maken van

terug waarmee herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

een bekostiging voor H&A wijkverpleging, voornamelijk een

is gefinancierd. In de helft van de regio’s krijgt de grote

tijdelijke bekostiging voor de opstartkosten.

aanbieder extra middelen voor aanvullende taken bovenop de
cliëntgebonden bekostiging. De wijze waarop deze aanvullende

Concluderend blijkt dat de huidige bekostiging voor H&A

middelen worden geboden, varieert van een aanvullend

wijkverpleging onvoldoende adequaat is volgens zorgaanbieders

uurtarief, weekbudget of maandbudget. Omdat deze middelen

in tegenstelling tot de zorgverzekeraars. De investering die

niet alleen geoormerkt zijn voor H&A wijkverpleging, zien we

ermee gemoeid is, weegt op dit moment niet op tegen de

tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars verschillende beelden

opbrengsten volgens de zorgaanbieders. Zij geven aan op H&A

bestaan waarvoor deze extra middelen bedoeld zijn. Daarbij

wijkverpleging te blijven inzetten, omdat ze de maatschappelijke

heeft dit de neiging om te verwateren in de loop der jaren

plicht voelen om goede zorg te leveren, maar we horen ook

en lijkt er geen duidelijk verband tussen de werkelijke extra

twijfels of dit voor zorgaanbieders richting de toekomst nog

kosten die zorgaanbieders maken en de ontvangen middelen.

afdoende is.

Zorgaanbieders geven daarbij aan dat er onzekerheid rondom
deze middelen is, omdat deze aanvullend zijn en jaarlijks

Naast bekostiging zijn andere randvoorwaarden minstens zo

opnieuw ‘bedongen’ moeten worden.

belangrijk, zoals onderling vertrouwen bij bestuurders, gevoelde
noodzaak en urgentie, een aanbieder of zorgverzekeraar die de

De SOW-subsidie wordt door meer dan de helft van de regio’s

regie pakt en het inschakelen van een onafhankelijke partij. Dit

gebruikt om de samenwerking vorm te geven, bijvoorbeeld voor

geeft aan dat er meer dan alleen bekostiging nodig is om H&A

de bekostiging van pilots. Het nadeel is dat deze subsidie niet

wijkverpleging verder te brengen.

structureel is en de huidige subsidieregeling afloopt. Een deel
van de zorgverzekeraars geeft aan dat de vergoeding voor H&A
wijkverpleging is opgenomen in het integrale tarief.

HOOFDTSUK 6

Ons advies: wenselijk
is gezamenlijke
regie of aparte
project­organisatie
In de komende twee hoofdstukken beschrijven wij de SOLL-situatie.
De SOLL-situatie beschrijft de keuzes die gemaakt kunnen worden
bij het organiseren van H&A wijkverpleging (hoofdstuk 6) en welke
bekostiging daarbij past (hoofdstuk 7).

22

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Het overzicht van de huidige situatie (IST) in de vorige twee

Variant B: Regie bij grote zorgaanbieder

hoofstukken geeft goed inzicht in welke keuzes zorgaanbieders

Bij de tweede variant is er een zorgaanbieder die de regie heeft.

en zorgverzekeraars tot dusver hebben gemaakt bij het

Hierbij valt te denken aan een grote zorgaanbieder die van

organiseren en bekostigen van H&A wijkverpleging. Om te

oudsher de dominante partij is in de regio en de regionale

komen tot de SOLL-situatie hebben wij gebruik gemaakt van de

verantwoordelijkheid heeft. Rondom deze grote zorgaanbieder

vier varianten, het analysekader en de sterkte-zwakteanalyse.

zitten vaak geen of een aantal kleinere zorgaanbieders.

In dit hoofdstuk geven we eerst een beschrijving van de vier

Deze grote zorgaanbieder geeft vooral zelfstandig invulling aan

varianten die we gedestilleerd hebben vanuit de huidige

de H&A wijkverpleging. De centrale voordeur voor verwijzers is

praktijk in de verschillende regio’s (IST). Vervolgens

dan ook de dominante zorgaanbieder zelf en de zorgaanbieder

beschrijven wij welke keuzes nodig zijn in de SOLL-situatie

verdeelt de vraag in de regio. Doordat de zorgaanbieder het

voor het organiseren van H&A wijkverpleging. In het volgende

aanspreekpunt is voor de verwijzer is er wel sprake van een

hoofdstuk beschrijven wij vervolgens de SOLL-situatie voor de

vast en overzichtelijk team per wijk, deze kent de sociale kaart

bekostiging.

en onderhoud contact met alle andere zorgaanbieders. De
dominante zorgaanbieder organiseert op managementniveau
de H&A wijkverpleging met andere kleinere zorgaanbieders.

6.1 H&A wijkverpleging onderscheidt
zich in vier varianten

In sommige gevallen betreft dit een meer efficiëntere route
voor op uitvoerend niveau alsook soms op uitvoerend niveau
een gezamenlijk visie op wijkverpleging. De ontwikkeling
van een gezamenlijke visie is echter met wisselend succes.

Variant A: Geen regie

De kleinere zorgaanbieders in de regio zijn namelijk soms

Bij de eerste variant is er geen aanbieder die de regie pakt, dit

afwachtend ten opzichte van de grote zorgaanbieder of de

heeft diverse oorzaken. Zorgaanbieders geven bijvoorbeeld

bestuurlijke verhoudingen zijn slecht waardoor er onvoldoende

aan dat er primair op bestuurlijk niveau een gevoel van

onderling vertrouwen is. Er is derhalve geen aanspreekcultuur

concurrentie is, er onderling weinig vertrouwen is tussen

op bestuurlijk en managementniveau tussen de verschillende

zorgaanbieders of dat er geen behoefte is aan samenwerking

zorgaanbieders.

tussen de zorgaanbieders. Tegelijkertijd geven de zorgaanbieders
aan dat ze nut en noodzaak van samenwerking inzien. Uit de

Voor de organisatie van H&A wijkverpleging ontvangt

interviews komt naar voren dat deze zorgaanbieders graag door

de grote zorgaanbieder een opslag op het tarief. Deze

een zorgverzekeraar geholpen worden voor de totstandkoming

opslag (vaak benoemd als ‘oude S1 gelden’), zijn specifiek

van de samenwerking. De zorgaanbieder lukt het namelijk niet

geoormerkt bedoeld voor de ontwikkeling en organisatie van

zelfstandig om de regie te pakken.

regionale taken op het gebied van wijkverpleging. Denk aan
casemanagement, specialistische verpleegtechnische zorg,

Doordat deze zorgaanbieders geen regie hebben bij het

onplanbare nachtzorg en recent dus de H&A wijkverpleging.

organiseren van H&A wijkverpleging lukt het hun ook niet

Voor de grote zorgaanbieder is het echter niet altijd duidelijk

om H&A activiteiten te ontplooien op uitvoerend niveau, niet

welke activiteiten precies onder de opslag hoort. Daarnaast

alleen als niet in samenwerking. Deze zorgaanbieders kennen

gebruikt de grote zorgaanbieder ook de SOW-subsidie.

ook geen bekostiging voor H&A wijkverpleging en maken ook
geen gebruik van subsidiegelden.

23

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Variant C: Gezamenlijke regie

Variant D: Aparte projectorganisatie

Bij de derde variant is er al een bestaande samenwerking

In twee regio’s zien we een aparte (project)organisatie

tussen zorgaanbieders (bijvoorbeeld is deze ontstaan rondom

die we als vierde variant hebben gedefinieerd. Vanuit deze

specialistische verpleegtechnische zorg, casemanagement,

projectorganisatie wordt onder andere H&A wijkverpleging

onplanbare nachtzorg, ELV) waarbinnen nu ook de H&A

georganiseerd. Daarnaast wordt via deze projectorganisatie

wijkverpleging wordt georganiseerd. Het is een samenwerking

casemanagement, specialistische verpleegtechnische zorg,

tussen gelijkwaardige (grote) partijen die gezamenlijk de H&A

onplanbare nachtzorg en recent dus de H&A wijkverpleging

wijkverpleging organiseren. Er is niet een zorgaanbieder die

georganiseerd. Feitelijk is dit een andere vorm van

specifiek de kar trekt op bestuurlijk niveau. Elke zorgaanbieder

samenwerking ten opzichte van variant C.

heeft een grote rol en bijdrage aan de samenwerking.
Aan de basis van de aparte projectorganisatie staan goede
Opvallend bij de invulling van de H&A wijkverpleging is dat

bestuurlijke verhoudingen die de samenwerking dragen op

deze zich nog vaak in een pilotfase bevindt. De uitvoering

managementniveau. Hierdoor lukt het de projectorganisatie

van H&A wijkverpleging behelst een gezamenlijke voordeur

om taaie uitdagingen als de onderlinge gegevensuitwisseling

voor de verwijzers waarna verdeling van cliënten plaatsvindt

aan te pakken door gebruik van een gezamenlijk digitaal

op basis van de beschikbare capaciteit. Bij de verdeling wordt

systeem. Ook op uitvoerend niveau is bij de projectorganisatie

soms ook gekeken naar efficiëntere routes. Veelal is een beeld

goede samenwerking en is er een gezamenlijk voordeur voor

beschikbaar van de sociale kaart op managementniveau

verwijzers met verdeling van capaciteit alsook het efficiënt

en frequent onderling contact op uitvoerend niveau. Op

inrichten van routes. Aan de basis ligt een gezamenlijke visie op

uitvoerend niveau vindt er gezamenlijke triage plaats en dat

wijkverpleging. De aanspreekbaarheid is hierdoor hoog; op alle

leidt ook tot gesprekken tussen wijkverpleegkundigen over wat

niveaus is onderling een aanspreekcultuur.

is wijkverpleging en hoe doen wij dit doelmatig. Deze gedeelde
zorgvisie draagt bij aan een vast en overzichtelijk team.

De bekostiging is net als bij de andere varianten divers. Er is
een vergoeding van de projectkosten door zorgverzekeraar en

De bekostiging is bij deze variant vergelijkbaar met variant B,

er wordt gebruik gemaakt van de SOW-subsidie alsook soms

veelal krijgen partijen extra middelen dan wel via een opslag

niet geoormerkte middelen van de zorgverzekeraar (beloning op

op het tarief of een lumpsum vergoeding (bijvoorbeeld S1

maat).

voor ontwikkeling wijkverpleging). Ook in deze variant geldt
dat deze extra middelen niet specifiek geoormerkt zijn voor
H&A wijkverpleging en er niet altijd helderheid is tussen
zorgaanbieders en zorgverzekeraars welke activiteiten en
welke doelen behaald moeten worden voor de extra middelen.
Opvallend is dat de zorgaanbieders bij deze archetype ook
aangeven dat de inhoud voor de verantwoording van de opslag
en de vergoeding niet geoormerkt is. Het is dus niet duidelijk
aan de voorkant van de vaststelling van deze bekostiging voor
de zorgaanbieder of de organisatie van H&A wijkverpleging
hieronder valt. Daarentegen geven de zorgverzekeraars aan dat
dit wel het geval is en de organisatie van H&A wijkverpleging
geoormerkt bij de toeslag en vergoeding hoort. Naast deze
bekostiging maken deze zorgaanbieders ook gebruik van de
SOW-subsidie.

24

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

6.2 H&A wijkverpleging is vooral een
organisatievraagstuk

Bestuurlijke samenwerking en niet bekostiging is
bepalend voor ontwikkeling H&A wijkverpleging
De vraag is of de bekostiging heeft bijgedragen aan de

Wijze van organiseren is bepalend voor
ontwikkeling H&A wijkverpleging

ontwikkeling van H&A wijkverpleging bij deze twee vormen van

Uit de vier varianten is al duidelijk geworden dat vooral onder­

een vorm van bekostiging gepaard gaat met de ontwikkeling

scheid tussen regio’s is te maken op basis van de regie, en niet

van H&A wijkverpleging. Zorgaanbieders waarbij reeds

op bekostiging of invulling van H&A wijkverpleging. Wanneer

succesvolle bestuurlijke samenwerking bestaat, geven echter aan

wij kijken naar de criteria voor adequate bekostiging en de

dat zij de H&A wijkverpleging ook hadden georganiseerd zonder

verschillen tussen de vier varianten, zien wij daarom dat H&A

bekostiging of dat de bekostiging niet aanleiding is geweest om

wijkverpleging vooral een organisatievraagstuk is. Het zijn

de H&A wijkverpleging te organiseren.

organiseren van H&A wijkverpleging. We zien wel duidelijk dat

namelijk niet de verschillen in bekostiging die bepalend zijn
voor de uitkomsten per criteria, maar welke keuzes zijn gemaakt

Daarbij geven vrijwel alle zorgaanbieders aan dat zij de

bij het organiseren van H&A wijkverpleging.

H&A wijkverpleging niet kostendekkend organiseren. Toch
is de leidraad H&A wijkverpleging sturend en zien alle

Op basis van onze analyse zien wij dat de varianten

zorgaanbieders genoeg redenen om de H&A wijkverpleging te

gezamenlijke regie of een aparte projectorganisatie het meest

organiseren.

succesvol zijn voor het organiseren van H&A wijkverpleging.
Uit onze analyses wordt namelijk zichtbaar dat deze twee

Het belangrijkste verband voor succesvolle H&A wijkverpleging

vormen van samenwerkingsafspraken het meeste resultaat

zien wij met de goede verhoudingen op bestuurlijk niveau.

bieden en het meest de beoogde gezamenlijkheid creëren. Deze

Wanneer bestuurders elkaar vertrouwen, gezamenlijk risico

gezamenlijkheid, om daadwerkelijk samen de uitdagingen

willen dragen en ook een besef hebben voor maatschappelijke

in de regio aan te pakken, sluit ook aan bij de denklijnen

urgentie stimuleert dit de ontwikkeling van H&A wijkverpleging

en afspraken in het recente Integraal Zorg Akkoord (IZA).

het meest. Dit leidt tot het op managementniveau organiseren

Zo wordt in het IZA, onderdeel C, expliciet wijkverpleging

H&A wijkverpleging alsook tot andere onderdelen (als

benoemd als één van de zorgvormen die nadrukkelijk

onplanbare nachtzorg of gespecialiseerde wijkverpleging).

samenwerking vraagt met ketenpartners om de acute zorg

Op uitvoerend niveau is vervolgens goede samenwerking te

te verbeteren. Ook in onderdeel E – Versterking organisatie

verwachten tussen wijkverpleegkundigen onderling en met

eerstelijnszorg – wordt nadrukkelijk aangegeven dat verhoging

verwijzers.

van de organisatiegraad in de wijkverpleging en daarmee
invulling geven aan de leidraad herkenbare en aanspreekbare
wijkverpleging gaat helpen om de eerste lijn te versterken.

Meer basishygiëne bij gezamenlijke regie en
aparte projectorganisatie
Kijkend naar de criteria basishygiëne zien wij dat gezamenlijk
regie en een aparte projectorganisatie aan de meeste
criteria voldoen. Er is een duidelijke overeenkomst tussen
zorgaanbieders alsook met zorgverzekeraars waarbij een
gezamenlijk ambitie is om H&A wijkverpleging verder te
brengen. De afspraken tussen zorgaanbieders zijn transparant
door de gezamenlijke overeenkomst. Een ander belangrijk
onderdeel is het duidelijk onderscheid dat deze twee wijzen van
organiseren maken tussen eenmalige opstart- of projectkosten
en structurele kosten.

25

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Organisatie H&A wijkverpleging loont vooral
inhoudelijk

6.3 Conclusie keuzes bij organiseren
H&A wijkverpleging

In regio’s waar reeds samenwerking bestaat tussen
zorgaanbieders en H&A wijkverpleging invulling krijgt,

Door onderscheid te maken tussen de regio’s in vier

is bekostiging dus niet de eerste stimulans om H&A

varianten zien wij dat het succesvol invulling geven aan H&A

wijkverpleging te realiseren. Het lonen van H&A wijkverpleging

wijkverpleging vooral een organisatievraagstuk is. Het zijn

is niet financieel, maar voor inhoudelijk. Zorgaanbieders zien

namelijk niet de verschillen in bekostiging die bepalend zijn

de toegevoegde waarde van H&A wijkverpleging en willen deze

voor de uitkomsten per criteria, maar welke keuzes zijn gemaakt

organiseren, dat het beste lukt bij de varianten gezamenlijke

bij het organiseren van H&A wijkverpleging.

regie en een apart projectorganisatie. In deze regio’s werkt
niet-lonende bekostiging vooral demotiverend. Indien er geen

Op basis van onze analyse zien wij dat de varianten

adequate, kostendekkende bekostiging is, demotiveert dit

gezamenlijke regie of een aparte projectorganisatie wenselijk

zorgaanbieders en geven zij aan mogelijk op termijn andere

zijn voor het organiseren van H&A wijkverpleging.

keuzes te maken.

Kijkend naar de criteria basishygiëne voor bekostiging en
organisatieafspraken van H&A wijkverpleging zien wij dat bij

In regio’s waar de bestuurlijke samenwerking niet of

deze varianten aan de meeste criteria wordt voldaan. Ook blijkt

onvoldoende van de grond komt, kan bekostiging wél een

dat bij deze varianten de meeste uitgangspunten van H&A

belangrijke prikkel zijn om tot samenwerking te komen, omdat

wikverpleging zijn georganiseerd.

op sec inhoudelijke gronden het onvoldoende lukt om tot
samenwerking te komen.

Zorgaanbieders waar reeds bestuurlijke samenwerking
met andere aanbieders was, geven aan dat zij de H&A

Uitgangspunten uit leidraad H&A wijkverpleging
gediend met gezamenlijke regie en
projectorganisatie

wijkverpleging ook hadden georganiseerd zonder bekostiging

Uit het analysekader blijkt dat, kijkend naar de criteria per

van deze zorgaanbieders ook aan te twijfelen of dit voor de

uitgangspunt uit de leidraad, bij de varianten gezamenlijke regie

toekomst haalbaar blijft zonder aanvullende bekostiging. De

en een apart projectorganisatie de meeste uitgangspunten zijn

grootste stimuli voor de ontwikkeling van H&A wijkverpleging

georganiseerd. De herkenbaarheid en aanspreekbaarheid nemen

zijn de goede verhoudingen op bestuurlijk niveau en het besef

het meest toe, er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid en er

van maatschappelijke urgentie. Zorgaanbieders geven aan dat

worden de meeste stappen gemaakt naar gezamenlijke triage en

het organiseren van H&A wijkverpleging op dit moment niet

een vast en overzichtelijk team.

financieel loont, maar vooral inhoudelijk loont.

of dat de bekostiging niet aanleiding is geweest om de H&A
wijkverpleging te organiseren. Tegelijkertijd geeft een deel

HOOFDSTUK 7

Ons advies: ontwikkel
wijkverpleging via
paraplubekostiging
In dit laatste hoofdstuk beschrijven wij de SOLL-situatie voor de
bekostiging. Hiermee beantwoorden we de derde onderzoeksvraag.
Voor het bepalen of bekostiging adequaat is, zijn de in voorgaand
hoofdstuk beschreven keuzes bij het organiseren van H&A
wijkverpleging belangrijk. Uit de interviews blijkt namelijk dat de
verschillende organisatiewijzen bepalend zijn voor de toepassing van
de leidraad H&A wijkverpleging. Bekostiging moet hierbij vooral de
juiste prikkels geven om deze organisatie te stimuleren.

27

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

In onze analyse van de vier varianten is te zien dat twee
varianten aan meer criteria voldoen in het analysekader

7.1

Zorgaanbieders willen structurele
en apart geoormerkte bekostiging

en bij deze twee varianten op basis van de sterkte en
zwakteanalyse meer positieve bevindingen zijn voor zowel de

Hieronder, in 7.1, staat een samenvatting van de antwoorden

organisatieafspraken en de bekostiging. Op basis van deze twee

die zorgaanbieders aan ons hebben gegeven over wat voor hen

varianten komen wij daarom tot ons advies voor de meeste

in de eigen situatie een gewenste SOLL-situatie is.

adequate bekostiging van de H&A wijkverpleging, waarbij we

Tegelijkertijd kunnen wij niet uitsluiten dat er in regio’s op

H&A wijkverpleging is volgens zorgaanbieders
meer dan coördinatie en verdeling, ook
gezamenlijke preventie

casusniveau valide argumenten zijn waarom in bepaalde

Uit de gesprekken met zorgaanbieders komt naar voren dat

situaties bekostigingswijze X beter is en in andere situaties

zij onder H&A wijkverpleging veel verstaan en ook veel willen

bekostigingswijze Y. Hierover hebben we ook in de diverse

organiseren. Wat als eerste georganiseerd wordt, is vooral de

interviews verschillende beelden opgehaald. Mede daarom

gezamenlijke coördinatie en verdeling van de vragen in de

starten wij dit hoofdstuk met een samenvatting van de

wijk. Hierbij willen zorgaanbieders ook gezamenlijk afspraken

antwoorden die zorgaanbieders en zorgverzekeraars aan ons

maken op uitvoerend niveau over doelmatige en kwalitatief

hebben gegeven over wat voor hen in de eigen situatie een

gelijkwaardige inzet van zorg in de wijk. Hierbij valt te denken

gewenste SOLL-situatie is.

aan vraagstukken als; ‘welke wijkverpleging wordt bij welke

vooral beschouwen hoe bekostiging hieraan kan bijdragen.

casuïstiek ingezet’ en ‘welke mate van preventie wordt in welke
Vervolgens presenteren wij ons eigen adviezen ten aanzien van

casuïstiek ingezet’.

toekomstige bekostiging voor herkenbare en aanspreekbare
wijkverpleging. Dit advies is gebaseerd op de rode draden

Een groot deel van de zorgaanbieders heeft binnen H&A

vanuit de interviews, de waardevolle gesprekken tijdens de

wijkverpleging ook ambities op de inzet van gezamenlijke

validatiesessie én onze eigen analyses en bespiegelingen op

preventie op wijkniveau. Dus hoe zorgen zorgaanbieders

de thematiek. Wij geloven dat met ons advies er een gedegen

gezamenlijk op wijkniveau dat de zorgvraag van kwetsbare

richting ligt voor alle betrokken partijen dat recht doet aan

ouderen beperkt blijft? Hierbij valt te denken aan oplossingen

ieders belang én bovenal een richting die het veld (aanbieders

als het organiseren van een wijkpunt, een inloopspreekuur bij

én verzekeraars) gaat helpen om de leidraad herkenbare en

de huisarts of programma’s op wijkniveau. Het gaat hier om

aanspreekbare wijkverpleging verder te brengen.

het organiseren van wijkverpleging op preventieve basis voordat
kwetsbare ouderen een cliënt worden. Deze ambities zien zij
nog niet overal in de praktijk gerealiseerd.

28

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Aparte en duidelijk geoormerkt bekostiging is nodig
Wanneer wij vragen naar de wenselijke situatie op het gebied van

Ondersteuning en soms leiding van
zorgverzekeraar nodig

bekostiging geven zorgaanbieders aan dat veel kosten voor H&A

In regio’s waar op dit moment geen regie is op de samenwer­

wijkverpleging buiten de productieve uren wijkverpleging vallen

king, zien zorgaanbieders graag de zorgverzekeraar meer regie

(hetgeen waarop de huidige reguliere bekostiging is gestoeld).

pakken. De zorgverzekeraar moet in die gevallen een interventie

Een groot deel van de kosten is ook niet een-op-een aan indivi­

plegen om de ontwikkeling van H&A wijkverpleging op gang te

duele cliënten gekoppeld, maar betreft organisatiekosten om be­

brengen. In de leidraad staat “waar de samenwerking niet tot

paalde infrastructurele zaken in de wijk te organiseren. Het gaat

stand komt, stimuleren de zorgverzekeraars het initiatief om

bijvoorbeeld bij de gezamenlijke preventie niet om uren die PxQ

samen met zorgaanbieders te zorgen dat dit alsnog gebeurt”.

bij cliënten worden ingezet en ook niet per definitie om taken die

Hierbij wordt gedacht aan het financieren van een onafhanke­

door (wijk)verpleegkundigen of verzorgenden worden verzet.

lijke projectorganisatie of het financieren van een zorgaanbie­
der die de H&A wijkverpleging wil organiseren. Daarbij kan de

Zorgaanbieders willen gemiddeld genomen dat de gehele or­

preferente zorgverzekeraar ook de niet-deelnemende zorgaan­

ganisatie van H&A wijkverpleging apart kostendekkend wordt

bieders stimuleren door bijvoorbeeld een bonus- of malusrege­

bekostigd. Zorgaanbieders willen hiervoor een businesscase

ling in het tarief op te nemen en zodoende samenwerking af te

aanleveren en inzichtelijk maken welke extra kosten zij maken

dwingen. Naast leiding nemen door zorgverzekeraars is het voor

buiten de productieve uren of uren gemaakt door een wijkver­

zorgaanbieders ook wenselijk dat de andere zorgverzekeraars

pleegkundige. Belangrijk is dus dat de bekostiging van H&A

congruent gedrag vertonen, zodat de afspraken op beleid met de

wijkverpleging apart geoormerkt wordt, zodat duidelijk is of de

andere zorgverzekeraars gelijkgericht blijven.

bekostiging hiervoor kostendekkend ten opzichte van de kosten
in de businesscase.

Maak verschil tussen opstartfase en structurele
ondersteuning

7.2 Zorgverzekeraars willen
ontwikkeling en creativiteit

Zorgaanbieders geven daarbij aan dat de bekostiging een

Hieronder, in 7.2, staat een samenvatting van de antwoorden

verschil moet maken tussen de opstartfase en de structurele

die zorgverzekeraars aan ons hebben gegeven over wat voor hen

bekostiging van de organisatie van H&A wijkverpleging. Op veel

in de eigen situatie een gewenste SOLL-situatie is.

plekken zijn de structurele kosten op dit moment niet of niet
volledig in beeld, omdat de opstartfase nog loopt.

Geen aparte bekostiging voor elke aparte taak
Het aanbieden van H&A wijkverpleging is een taak voor

In die regio’s waar op dit moment geen regie is, is het

zorgaanbieders die belangrijk is voor de ontwikkeling van de

belangrijk dat een zorgaanbieder de mogelijkheid krijgt om de

wijkverpleging, maar niet overal wordt opgepakt. Zorgverzeke­

voortrekkersrol te pakken, aldus de zorgaanbieders, én hierbij

raars maken daarbij de kanttekening dat nog veel meer taken

ondersteuning krijgt vanuit de preferente zorgverzekeraar.

belangrijk zijn voor de ontwikkeling van de wijkverpleging en

Door het gebrek aan bestuurlijke samenwerking in deze regio’s

dat het ontwikkelen van de wijkverpleging gezien mag worden

vinden zorgaanbieders bekostiging nodig om het financiële

als reguliere taak van een aanbieder van wijkverpleging.

risico te dekken voor de ‘kartrekker’.
Zorgverzekeraars zien daarbij dat de organisatie van
Wanneer de samenwerking staat, er tussen zorgaanbieders be­

H&A wijkverpleging extra tijd en investering vraagt van

stuurlijk vertrouwen is en op managementniveau een vorm van

zorgaanbieders en willen hieraan bijdragen. Het apart

projectorganisatie staat die aan H&A wijkverpleging uitvoering

bekostigen als aparte taak is alleen niet wenselijk. Wanneer elke

geeft, is een structurele bekostiging volgens zorgaanbieders

aparte taak van de zorgaanbieder voor de ontwikkeling van de

nodig. Deze structurele bekostiging dekt dan specifiek de kosten

wijkverpleging separaat wordt bekostigd, zal dit de ontwikkeling

die niet te relateren zijn aan productie of specifieke cliënten.

verstarren. Aparte bekostiging van elke aparte taak prikkelt
namelijk de aanbieder om deze aparte taak in stand te houden

Vragend naar de vorm van financiering gaven veel zorg­

en deze niet door te ontwikkelen of zelf te stoppen wanneer

aanbieders aan dat de vorm van financiering niet bepalend

dit nodig is. Daarbij kan dit leiden tot verhoging van de

is, maar vooral dat deze kostendekkend en structureel is. De

administratieve lasten als voor elke inhoudelijke ontwikkeling

mogelijkheid van subsidie valt daarmee voor zorgaanbieders af.

een aparte bekostigingstitel wordt gehanteerd.

29

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Een opslag voor slimme oplossingen en creativiteit
De meeste zorgverzekeraars die we gesproken hebben,

7.3 Bekostiging samenwerking bij
opstarten

zien een oplossing in de vorm van een opslag of een
lumpsum vergoeding voor de bredere doorontwikkeling van

Ons advies voor adequate bekostiging is ten eerste een

wijkverpleging door zorgaanbieders. Een enkeling geeft aan dat

advies voor een adequate werkwijze bij het organiseren H&A

zorgaanbieders dit ‘binnen de vrijheid van het integrale tarief

wijkverpleging. Wanneer wij de bekostiging hierop aansluiten,

kunnen oplossen’. Met een opslag of een vergoeding worden

adviseren wij dat de bekostiging vooral deze keuzes bij het

zorgaanbieders geprikkeld om nieuwe slimme oplossingen

organiseren van H&A wijkverpleging moeten ondersteunen.

te bedenken voor de ontwikkeling van wijkverpleging. Dit
bijvoorbeeld de inzet van nieuwe technologie. Daarbij geeft

Samenwerking levert meer op, alleen ben je
sneller, samen kom je verder

dit zorgaanbieders een prikkel om creatief te zijn bij het

Op basis van de sterkte-zwakteanalyse zien wij meer positieve

organiseren van de ontwikkeling van wijkverpleging om

punten bij gezamenlijke regie en aparte projectorganisatie. Dat

maximaal de opslag of vergoeding uit te nutten.

geldt voor zowel de bekostiging als de organisatieafspraken. Uit

kunnen oplossingen in organisatorische zin zijn, maar ook

de sterkte-zwakteanalyse blijkt, net als uit het analysekader,
Veel ontwikkeltaken binnen de wijkverpleging gaan namelijk

dat samenwerking bepalend is voor de ontwikkeling van H&A

over samenwerking, dit kan zijn voor onplanbare nachtzorg of

wijkverpleging. Het gaat hier om alle niveaus, zowel bestuurlijk,

specialistische verpleegtechnische zorg en H&A wijkverpleging.

management als op uitvoerend niveau. Samenvattend geldt het

Logischerwijs valt voor de organisatie van bovenstaande taken

gezegde; alleen ben je sneller, maar samen kom je verder.

inzet te combineren. Zeker op bestuurlijk niveau, alsook op
managementniveau, zullen overleggen en organisatie voor deze

Samenwerking tussen zorgaanbieders maakt het gemakkelijker

onderwerpen worden gecombineerd. Het is derhalve onlogisch

om invulling te geven aan de uitgangspunten van de leidraad

om deze taken apart te bekostigen terwijl deze taken veel

H&A wijkverpleging, passend bij de eigen regionale omgeving

overlap vertonen bij de organisatie ervan.

en de bestaande verhoudingen tussen zorgaanbieders. Dat is
belangrijk, want de leidraad H&A wijkverpleging geeft veel

Financiering op basis van businesscase

ruimte voor lokale invulling. Deze ruimte voor lokale invulling

Uit de gesprekken met zorgverzekeraars blijkt dat het hen

is nodig in verband met de regionale variatie. Kijkend naar

helpt om samen met zorgaanbieders een businesscase te

de bekostiging stellen wij daarom dat de bekostiging vooral

maken. Met een heldere businesscase wordt het inzichtelijk

de samenwerking tussen aanbieders van wijkverpleging moet

wat zorgaanbieders organiseren voor de ontwikkeling van

stimuleren.

wijkverpleging, op welke wijze zij dit organiseren, welke kosten
zij daarvoor maken en welke mogelijke baten hiertegenover

Bekostiging door zorgverzekeraars voor opstarten

staan (bijvoorbeeld efficiëntere inzet personeel). Op basis

Een van de varianten is echter geen regie waar duidelijk geen

van een businesscase kunnen zorgverzekeraars samen met

gezamenlijkheid is. Uit onze analyse blijkt dat in deze regio’s

de zorgaanbieders het goede gesprek voeren over wat nodig

weinig gezamenlijk wordt georganiseerd en datgene dat

is voor de ontwikkeling van de regio alsook welke rol de

gezamenlijk wordt gedaan ook niet effectief is.

zorgverzekeraar hierbij kan innemen.
Wanneer er geen regie is in een regio is het belangrijk dat
deze regie wordt gestimuleerd. De preferente zorgverzekeraar
in de regio is in onze optiek in die situaties de aangewezen
partij om de regie te pakken en een zorgaanbieder aan te
wijzen om de gezamenlijkheid te organiseren. Deze gewenste
sturing vanuit de preferente zorgverzekeraar is in verschillende
interviews benoemd, zowel door zorgverzekeraars maar zeker
ook door zorgaanbieders. Daarbij sluit dit ook aan bij de rol
die zorgverzekeraars wordt toegedicht in het IZA, waarbij
expliciet wordt genoemd dat zorgverzekeraars via de inkoop
beter kunnen sturen op versterking van de organisatie van de
eerstelijnszorg.

30

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Belangrijk hierbij is dat verzekeraars naast de jaarlijkse
gesprekscyclus ook herkenbaar en aanspreekbaar zijn voor de
zorgaanbieders.

7.4 Koop in wat zorgaanbieders
in samenwerking moeten
ontwikkelen

subsidie is immers vrijblijvend om aan te vragen en wordt veelal

Paraplubekostiging voor organisatie van
ontwikkeling wijkverpleging met duidelijke kaders
en verwachtingen

aangevraagd door zorgaanbieders waar al enige vorm van sa­

Structurele bekostiging die niet cliëntgebonden is, lijkt

menwerking bestaat. Bij het ontbreken van regie bij zorgaanbie­

nodig om de wijkverpleging verder te ontwikkelen. Niet-

ders zal enkel een subsidie ook in de toekomst onvoldoende zijn

cliëntgebonden bekostiging zorgt ervoor dat er geen prikkel

om een samenwerking van de grond te krijgen. Een subsidie

bij zorgaanbieders is om meer cliënten te bedienen. Het geeft

wordt immers zonder regie niet aangevraagd.

zorgaanbieders de ruimte om creatief en efficiënt processen

Een subsidie die veelal wordt gebruikt om de opstartkosten
te dekken is volgens ons niet werkbaar in deze situatie. De

in te richten. De structurele bekostiging moet daarbij niet
Een vergoeding vanuit de zorgverzekeraar gericht op de

H&A-gelabeld zijn, maar breder, zodat er ook efficiëntie te

opstart­kosten is volgens ons de juiste optie voor adequate

behalen is in de organisatie van verschillende regionale taken

bekostiging bij het ontbreken van regie in de regio. Wanneer

op het gebied van wijkverpleging. Denk aan casemanagement,

de zorg­aanbieder akkoord is met de vergoeding vanuit de

specialistische verpleegtechnische zorg en onplanbare nachtzorg

zorgverzekeraar om de regie op te pakken, dwingt de vergoeding

naast de H&A wijkverpleging. Voor een structurele bekostiging

de zorgaanbieder om het voortouw te nemen en is deze niet

raden wij het daarom af om H&A wijkverpleging apart te

vrijblijvend. Wij zien dat zorgaanbieders zich bewust zijn van de

oormerken om starheid in de organisatie van de ontwikkeling

maatschappelijke opgave, maar bij geen regie tegen het gebrek

van de wijkverpleging te voorkomen.

aan bestuurlijke samenwerking aanlopen of niet bereid zijn
(financiële) risico’s te nemen.

Ons advies is om een structurele paraplubekostiging tussen
zorgaanbieders en zorgverzekeraars mogelijk te maken. Dat

De vergoeding vanuit de zorgverzekeraar voor de

betekent geen opslag op het tarief zodat de bekostiging

opstartkosten kan via een beloning op maat constructie of via

niet cliëntgebonden is, maar een meerjarige lumpsum

transformatiegelden, want door de regionale variatie is het

bekostiging. Meerjarig is nodig om te zorgen dat zorgaanbieders

belangrijk dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders de ruimte

het voortouw blijven nemen bij het verbeteren van de

hebben om verschillende keuzes te maken voor de vergoeding.

samenwerking voor ontwikkeling van de wijkverpleging.

Wij kunnen ons voorstellen dat wanneer een dominante

Onder de paraplubekostiging valt dan datgene wat je niet

zorgaanbieder de opdracht krijgt om wijkverpleging verder

effectief als zorgaanbieder alleen in de wijkverpleging

te ontwikkelen in de regio, dit een andere bekostiging en

kunt organiseren of ontwikkelen en dus in samenwerking

afspraken vraagt dan wanneer drie zorgaanbieders gezamenlijk

moet organiseren. De paraplubekostiging gaat dan over

samenwerkingsafspraken moeten maken.

het organiseren van de samenwerking en de benodigde
infrastructuur. Het verschilt echter per regio wat duidelijke

Naast deze vergoeding kan het van belang zijn dat de zorgver­

transparante afspraken van belang maakt over wat

zekeraar meer doet om samenwerking te creëren, bijvoorbeeld

zorgverzekeraars van zorgaanbieders verwachten voor deze

door ook actief te sturen richting de andere zorgaanbieders om

aanvullende bekostiging. Ook dienen deze afspraken schriftelijk

deel te nemen in de samenwerking. Dit doen ze door bijvoor­

vastgelegd te worden. We zien in de praktijk bijvoorbeeld dat de

beeld door een bonus-/malusregeling op het tarief.

oude S1-gelden op veel plekken in enige vorm nog wel bestaan,
maar dat deze ‘verwateren’ en er geen duidelijk beeld is wat

Ook kan het voor regio’s waar wel al een samenwerking bestaat
een dergelijke constructie helpend zijn om de opstartfase te
versnellen. De schaal waarop samenwerking op dit moment
plaatsvindt verschilt immers. Met name in regio’s waar
meerdere zorgaanbieders gezamenlijk regie hebben zien we
een relatief lager tempo waarin H&A wijkverpleging wordt
geïmplementeerd.

zorgaanbieders dan voor deze gelden moet oplossen.

31

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Ondersteunend hieraan is een gezamenlijke businesscase van
de zorgaanbieder en de zorgverzekeraar nodig. Een businesscase

7.5 Conclusie bekostiging H&A
wijkverpleging

bestaat bijvoorbeeld uit een helder doel en scope, het
(operationele) plan, de verwachte opbrengsten, de verwachte

Zorgaanbieders willen gemiddeld genomen dat H&A

kosten en de (financiële) consequenties naast de risico’s. Voor het

wijkverpleging apart, geoormerkt kostendekkend wordt

goede gesprek is het namelijk belangrijk om te spreken over wat er

bekostigd. Belangrijk is dat de bekostiging apart geoormerkt

onder de organisatie van ontwikkeling van de wijkverpleging valt

wordt, zodat je duidelijk kan maken of de bekostiging

in hun regio (doel en scope), maar ook wat het de zorgaanbieders

kostendekkend is. Zorgaanbieders geven aan dat de bekostiging

kost (financiële consequenties) om deze niet- cliëntgebonden

een verschil moet maken tussen de opstartfase en de structurele

activiteiten te organiseren (operationeel plan).

bekostiging. Wanneer de samenwerking staat is een structurele
bekostiging nodig die de kosten buiten de productie om dekt.

De zorgverzekeraar is verantwoordelijk voor
inkopen dekkend zorgaanbod

Wanneer er geen samenwerking is, zien zorgaanbieders graag

Op basis van de businesscase kan de zorgverzekeraar de

financiële prikkel en waar nodig door verzekeraars actieve

samenwerking voor de ontwikkeling van de wijkverpleging

sturing in de regio richting andere zorgaanbieders.

een interventie vanuit de zorgverzekeraar in de vorm van een

kostendekkend inkopen. Maar misschien belangrijker nog, de
zorgaanbieder kan bij een businesscase ook besluiten om deze

Zorgverzekeraars vinden het separaat bekostigen van H&A

dienst niet te verkopen wanneer de zorgverzekeraar deze dienst

Wijkverpleging niet wenselijk. Wanneer elke aparte taak

niet kostendekkend inkoopt.

voor de ontwikkeling van de wijkverpleging separaat wordt
bekostigd, zal dit de ontwikkeling verstarren. Daarentegen met

Op basis van de leidraad H&A wijkverpleging is de

een generieke opslag of een vergoeding worden zorgaanbieders

zorgverzekeraar namelijk verantwoordelijk voor het

geprikkeld om nieuwe slimme oplossingen te bedenken voor de

kostendekkend inkopen. In de interviews geven zorgaanbieders

bredere ontwikkeling van wijkverpleging. Het is niet logisch om

het beeld dat zij deze specifieke dienstverlening onder

diverse taken apart te bekostigen terwijl deze taken veel overlap

de kostprijs verkopen. Het goed organiseren van H&A

vertonen in de organisatie van deze taken en ontwikkelingen.

wijkverpleging loont daarbij voornamelijk bij andere sectoren

Zorgverzekeraars zien graag een businesscase die de kosten voor

als huisartsen of bij ziekenhuizen en niet bij de organiserende

het organiseren en ontwikkelen zichtbaar maken.

zorgaanbieders. Dat maakt dat sommige zorgaanbieders de
ambitie uitspreken om te stoppen met de organisatie van de

Wanneer wij de bekostiging aansluiten op de gewenste

ontwikkeling van de wijkverpleging. Om toch de besparingen

werkwijze, adviseren wij dat de bekostiging vooral de

bij andere sectoren te continueren, is het wenselijk dat de

samenwerking moet stimuleren. Samenvattend geldt; alleen

zorgverzekeraar hier op inspeelt met adequate bekostiging.

ga je sneller, maar samen kom je verder. Bij geen regie in de
regio is het belangrijk dat zorgaanbieders worden gestimuleerd

Een uitdaging hierbij is dat elke zorgverzekeraar verantwoorde­

om tot samenwerking en regie te komen. De zorgverzekeraar

lijk is voor zijn eigen verzekerden. Dit maakt het in regio’s waar

moet dan een zorgaanbieder aanwijzen om de samenwerking

geen of minder sprake is van een preferente zorgverzekeraar

te organiseren. Een vergoeding voor opstartkosten is volgens

lastiger om regionaal te sturen. Immers, met welke zorgverzeke­

ons dan de juiste prikkel qua bekostiging. De vergoeding voor

raar contracteert een (collectief van) zorgaanbieder(s) dan de

de opstartkosten dwingt de zorgaanbieder om het voortouw

extra taken rondom H&A wijkverpleging? In onze optiek zou het

te nemen en is niet vrijblijvend. De vergoeding vanuit de

helpen als zorgverzekeraars op inhoud het beleid van de preferen­

zorgverzekeraar kan via een beloning op maat constructie, zodat

te zorgverzekeraar volgen of daar waar dit lastig ligt, met elkaar

er ruimte is om verschillende keuzes te maken op variatie van

afspraken maken en samenwerken binnen een regio. In het IZA

de regio.

wordt hier ook nadrukkelijk toe opgeroepen: ‘voor impactvol­
le transformaties is het bovendien nodig dat zorgverzekeraars
gelijkgericht contracteren’. In de leidraad staat hierover dat in elk
geval de grootste zorgverzekeraar het initiatief neemt en vertonen
de andere zorgverzekeraars congruent gedrag. In onze optiek is de
transformatie in de wijkverpleging in potentie zeer impactvol en
deze gaat verder dan de leidraad H&A wijkverpleging.

32

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

Structurele niet-cliëntgebonden bekostiging is nodig voor

Transparante afspraken over wat zorgverzekeraars van

datgene wat je niet effectief als zorgaanbieder alleen in de

zorgaanbieders specifiek van elkaar verwachten zijn van belang

wijkverpleging kunt organiseren of ontwikkelen en dus in

bij deze bekostiging. Een businesscase helpt zorgaanbieders en

samenwerking moet organiseren. Wij adviseren om niet alleen

zorgverzekeraars voor duidelijke afspraken over wat onder deze

voor H&A wijkverpleging te bekostigen maar breder, zodat er

bekostiging valt, zodat de zorgverzekeraar de samenwerking

ook efficiëntie te behalen is in de organisatie van verschillende

voor de ontwikkeling binnen de wijkverpleging kostendekkend

regionale taken op het gebied van wijkverpleging. Doordat

kan inkopen. Ook kan de zorgaanbieder wanneer zij een

de bekostiging niet cliëntgebonden is, worden aanbieders

goed onderbouwde businesscase heeft, besluiten om deze

gestimuleerd om creatief en efficiënt met de middelen om

dienst niet te verkopen indien hier een niet kostendekkende

te gaan. Ons advies is daarom een paraplubekostiging voor

bekostiging tegenover staat. In onze optiek zou het helpen als

het organiseren van de samenwerking ten behoeve van

zorgverzekeraars het beleid van de preferente zorgverzekeraar

de ontwikkeling van de wijkverpleging en de benodigde

volgen. Het is namens ons ook vanuit het perspectief van de

infrastructuur.

zorgverzekeraar wenselijk om H&A wijkverpleging adequaat te
bekostigen om besparingen bij andere sectoren te continueren.

BIJLAGE 1

Analysekader

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

34

Basishygiëne voor adequate bekostiging of samenwerkingsafspraken
Variant D

Variant B

Aparte

Variant A

Regie bij grote

Variant C

Criteria

Geen regie

zorgaanbieder

Gezamenlijke regie

projectorganisatie

Contractuele

Niet aanwezig

Ja, een overeenkomst waarbij

Ja, vaak is er sprake van

Ja, tussen zorgaanbieders

overeenkomst aanwezig

aanbieder verantwoordelijk is

een convenant tussen

zijn afspraken gemaakt

tussen aanbieder en

voor regionale ontwikkeling en

zorgaanbieders en

en individueel met

zorgverzekeraar.

organisatie van wijkverpleging.

zorgverzekeraars.

zorgverzekeraar.

Bekostiging is

Niet aanwezig, zowel

Niet volgens zorgaanbieders.

Niet volgens zorgaanbieders.

Niet volgens

kostendekkend voor

bekostiging als

Gebruik van SOW-subsidie

Gebruik van SOW-subsidie

zorgaanbieders.

gewijzigde taken.

gewijzigde taken.

en sommige zorgaanbieders

en sommige zorgaanbieders

hebben een opslag op tarief of

hebben een opslag op tarief of

extra budget.

extra budget.

Voor aanbieder is onduidelijk

Voor aanbieder is onduidelijk

op alle elementen

wat onder de extra middelen

wat onder de extra middelen

kosten wordt gedekt door

die gezamenlijk de

valt. SOW-subsidie is niet

valt. SOW-subsidie is niet

beloning op maat en SOW-

integrale kostprijs voor

integraal en sowieso tijdelijk.

integraal en sowieso tijdelijk.

subsidie.

Bekostiging* is gebaseerd

Geen bekostiging.

Nee, een deel van de

zorgaanbieders bepalen.
Gedeeltelijk, de SOW-subsidie

Gedeeltelijk, de SOW-subsidie

Gedeeltelijk, opstartkosten

onderscheid tussen

wordt vaak ingezet voor (een

wordt vaak ingezet voor (een

zijn vergoed en structurele

project/opstartkosten en

deel van) de opstart-kosten.

deel van) de opstart-kosten.

kosten worden betaald

structurele kosten

De extra middelen worden

De extra middelen worden

door deelnemende

jaarlijks vastgesteld en dienen

jaarlijks vastgesteld en dienen

zorgaanbieders.

volgens zorgverzekeraar voor

volgens zorgverzekeraar voor

alle kosten.

alle kosten.

Redelijk, de bekostiging vraagt

Redelijk, de bekostiging vraagt

Wisselend, afhankelijk van

een jaarlijkse verantwoording en

een jaarlijkse verantwoording en

verantwoording aan één of

aanbieder is kassier.

aanbieder is kassier.

veel zorgverzekeraars
Ja, de structuur blijft

Bekostiging maakt

Mate van praktische

Geen bekostiging.

Geen bekostiging.

uitvoerbaarheid

Gedeeltelijk, extra middelen

Nee, bekostiging is niet de

aan een structurele

vanuit zorgverzekeraar zijn

primaire drijver voor structurele

bestaan dankzij

oplossing

bedoeld voor ontwikkeling

samenwerking. Bekostiging

bekostiging.

regionale functies, maar

remt ambitie soms af omdat

aanbieder ervaart dit niet als

aanbieder middelen niet als

structureel.

structureel ervaart.

Draagt bekostiging bij

Geen bijdrage.

Er is een businesscase

Geen businesscase.

Geen harde businesscase.

Geen harde businesscase.

Beschikbaar.

De financiële afspraken

Geen financiële

Gedeeltelijk, hoogte van

Gedeeltelijk, hoogte van

Gedeeltelijk, wel voor

zijn transparant en

afspraken.

de extra middelen zijn wel

de extra middelen zijn wel

opstartkosten maar niet

transparant, maar onduidelijk

transparant, maar onduidelijk

voor beloning op maat.

wat hiervoor precies moet

wat hiervoor precies moet

worden geleverd. Voor kleine

worden geleverd. Tussen

zorgaanbieders is er geen

zorgaanbieders zijn meestal

transparantie.

transparante afspraken.

Ja, het gaat over

Ja, het gaat over

Ja, het gaat over

verpleegkundige zorg.

verpleegkundige zorg.

verpleegkundige zorg.

Geen effect.

Geen effect waargenomen.

Geen effect waargenomen.

Geen effect waargenomen.

Ontbreekt.

Beperkt tussen grote en kleine

Groot tussen zorgaanbieders

Groot tussen

zorgaanbieders.

door eerdere succes ervaringen.

zorgaanbieders door

eenduidig.

Bekostiging

Geen bekostiging.

vergoedt zorg zoals
verpleegkundigen plegen
te bieden.
Leidt niet tot toename
van zorg.
Bestuurlijk draagvlak en
vertrouwen

aparte positionering
organisatie.
Focus op urgentie

Wel ambitie om te

Vooral aanwezig bij grote

maatschappelijke opgave

ontwikkelen.

aanbieder.

Groot tussen zorgaanbieders.

Groot, zelfs gemotiveerd
om aparte organisatie te
starten.

Meerjarenperspectief met

Beperkt bereidheid om

Vooral aanwezig bij grote

Aanwezig bij gezamenlijke

bereidheid tot nemen

risico’s te nemen.

aanbieder, maar wel ‘angst’ voor

zorgaanbieders, maar wel

toekomst door beperkt zicht op

‘angst’ voor toekomst door

structurele middelen.

beperkt zicht op structurele

risico’s

middelen.

Aanwezig.

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

35

Bekostiging en organisatieafspraken dragen bij aan de uitgangspunten van
H&A wijkverpleging
Criteria

Variant A

Variant B

Variant C

Variant D

Bekostiging* stimuleert

Geen bekostiging

Ja, bekostiging stimuleert

Gedeeltelijk, afspraken zijn

Ja, zonder bekostiging was

samenwerking tussen

en minimale

aanbieder om samenwerking

voorlopend op bekostiging.

aparte projectorganisatie

zorgaanbieders in de wijk.

samenwerking op

op te zoeken.

niet gestart.

onplanbare nachtzorg
of coördinatie.
Bekostigings­

Geen bekostiging en

Beperkt, grote aanbieder heeft

Ja, bereikbaarheid en

Ja, bereikbaarheid en

afspraken* stimuleren

geen herkenbaarheid,

bereikbaarheid georganiseerd,

herkenbaarheid nemen toe*.

herkenbaarheid nemen

bereikbaarheid en

wel soms verbetering

maar interprofessioneel overleg

herkenbaarheid

bereikbaarheid

voor herkenbaarheid ontbreekt.

wijkverpleging in de wijk.

door gebruik van

toe.

gezamenlijke app.
Bekostigings­afspraken*

Geen bekostiging en

Nee, de grote aanbieder is het

Beperkt, wel gezamenlijke

Ja, minimaal per wijk

stimuleren een vast en

geen overzichtelijk

eerste aanspreekpunt.

plannen door stimulans SOW-

zichtbaar welk team

overzichtelijk team in de

team.

subsidie.

beschikbaar is.

wijkverpleging voor de
cliënt.
Bekostigings­

Geen bekostiging

Gedeeltelijk, een aanspreekpunt

Beperkt, vaak in pilotvorm een

Ja, gezamenlijk

afspraken* stimuleren

en geen

voor verwijzers is aanwezig,

bemiddelings- of coördinatie-

contactpunt voor cliënten

aanspreekbaarheid in

aanspreekbaarheid

maar geen aanspreekbaarheid

overleg of functie ingericht*.

en verwijzers.

de keten van zorg en

tussen zorgaanbieders.

met andere kleine
Ja, bekostiging draagt bij.

zorgaanbieders.

ondersteuning in de wijk.
Bekostigings­afspraken*

Geen bekostiging en

Gedeeltelijk, grote aanbieder wil

Ja, afspraken dragen bij aan

stimuleren gezamenlijke

beperkte gezamenlijke

verantwoordelijkheid leidend

gezamenlijke verantwoor-

verantwoordelijkheid in

afspraken.

maken en minder concurrentie.

delijkheid*.

Bekostigings­afspraken*

Geen bekostiging, wel

Gedeeltelijk, triage is efficiënter,

Beperkt, of nog niet

Ja, er is een gezamenlijk

stimuleren efficiëntere

initiatieven voor beter

maar dit was ook georganiseerd

georganiseerd of nog in

triagepunt op wijk-

triage.

triage als gebruik van

zonder bekostiging.

pilotfase*.

verpleegkundig niveau.

de wijk.

een app of start met
coördinatiepunt.
Bekostigingsafspraken*

Geen bekostiging

Gedeeltelijk, SOW-subsidie

Niet direct, wel sturing op

Beperkt, wel tijdsbesparing

dragen bij aan

en arbeidsmarkt-

ondervangt belasting wijk-

doelmatigheid maar niet als

maar niet als apart doel.

ondervangen

problematiek is geen

verpleegkundigen.

apart onderwerp.

arbeidsmarkt­

thema.

problematiek
Bekostiging* draagt bij

Geen bekostiging, wel

Gedeeltelijk, tijdswinst bij

Nee, er is meer contact en nog

Ja, tijdswinst zit vooral bij

aan tijdswinst over de

enige tijdwinst soms

verwijzers maar dit was

geen duidelijk tijdswinst.

de verwijzer.

domeinen heen

door samenwerking

ook georganiseerd zonder

op onplanbare

bekostiging.

nachtzorg of gebruik
capaciteitsapp.
Bekostigingsafspraken*

Nee, er ontbreken

Nee, regie ligt bij aanbieder. Rol

Beperkt, zorg-verzekeraars

Nee, regierol ligt

stimuleren regierol van

afspraken en regierol

zorgverzekeraars is beperkt tot

hebben vooral een volgende rol.

bij aanbieder en

zorgverzekeraars

bij zorgverzekeraars.

informatief.

* en organisatieafspraken

zorgverzekeraar stimuleert.
* Onduidelijk of bekostiging
bijdraagt, wel associatie maar
geen duidelijk causaal verband.

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

36

BIJLAGE 2

Sterkte-zwakteanalyse

Variant A: Geen regie

Organisatieafspraken

Positief

Negatief

• Er is wel de wil bij zorgaanbieders om de H&A

• Zorgaanbieders hebben niets of niet meer dan een

wijkverpleging te organiseren.
• Er vindt wel innovatie plaats.

gezamenlijke voordeur georganiseerd.
• Er is geen stimulans om meer te organiseren.
• De H&A leidraad wordt niet ingevuld.

Bekostiging

• Er is geen organisatie of initiatief om te financieren.
• Er is geen financiële prikkel om H&A wijkverpleging te
organiseren en te innoveren.

Variant B: Regie bij grote zorgaanbieder

Organisatieafspraken

Positief

Negatief

• Doordat er één grote zorgaanbieder is, is er per definitie

• De ontwikkeling van H&A wijkverpleging wordt

een vast en overzichtelijk team.
• Het lukt om sneller stappen te zetten in H&A
wijkverpleging.

belemmerd door bestuurlijke verhoudingen en
ongelijkwaardigheid tussen zorgaanbieders.
• Dit uit zich voornamelijk in een gezamenlijke visie.
• Het stimuleert kleine zorgaanbieders niet om deel te
nemen.

Bekostiging

• Bekostiging hoeft alleen richting de grote zorgaanbieder.
• De subsidie stimuleert zorgaanbieders om invulling te
geven aan H&A wijkverpleging

• Deze grote zorgaanbieder moet de financiering verdelen
met andere zorgaanbieders.
• Deze verdeelsleutel is niet transparant.
• Bekostiging is niet structureel van aard; er is geen incentive
om te blijven innoveren.
• Het stimuleert kleine zorgaanbieders niet om deel te
nemen.

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

37

Variant C: Gezamenlijke regie

Organisatieafspraken

Positief

Negatief

• De focus ligt op gelijkwaardige samenwerking, alle

• Veel organisaties zitten nog in de pilot fase wat betreft H&A

gecontracteerde zorgaanbieders mogen meedoen.
• Er is een gezamenlijke voordeur waar de zorgvraag wordt

wijkverpleging.
• De ontwikkeling gaat relatief traag.

verdeeld. Het lukt om een gezamenlijke visie te creëren.
• Er is een aanspreekcultuur.
Bekostiging

• De bekostiging draagt bij om H&A wijkverpleging op te
starten; ze voelen de gezamenlijke verantwoordelijk om dit

• De huidige bekostiging stimuleert geen langdurige
samenwerking.

te doen.
• De subsidie stimuleert zorgaanbieders om invulling te
geven aan H&A wijkverpleging.

Variant D: Regie bij projectorganisatie

Organisatieafspraken

Positief

Negatief

• Er is een gezamenlijke voordeur. Omdat er een

• Deze organisatievorm vraagt relatief meer administratie en

aparte organisatievorm is, is er een systeem voor

vastlegging.

gegevensuitwisseling.
• Een basisvoorwaarde is een gezamenlijke visie en
vertrouwen bij bestuurders.
• Met deze organisatievorm lukt het om een white label te
starten, hiermee is er ook een stevige aanspreekcultuur.
Bekostiging

• De organisatievorm zorgt voor een transparante en
herleidbare bekostiging.

• De organisatievorm vraagt een grotere investering.
• De organisatievorm vraagt een blijvende bekostiging.

38

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

BIJLAGE 3

Klankbordgroep
Organisatie

Naam

Ministerie van VWS

Florie van Beek

Hoofdlijnenakkoord Wijkverpleging

Michel Dutrée

Zorgverzekeraars Nederland

Daniëlle van Hemert

Zorgverzekeraars Nederland

Arjan Blom

ActiZ

Dharma Behari

ActiZ

Lenard Markus

Nederlandse Zorgautoriteit

Sander de Jong

Nederlandse Zorgautoriteit

Ellen Oudshoorn - Hoogendoorn

39

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

BIJLAGE 4

Overzicht documenten
Titel

Auteur

Datum

Ervaringen en lessen bij de ontwikkeling van herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

RIVM

09-2022

Integraal Zorgakkoord

Ministerie van VWS

09-2022

Beleidsregel experiment clientprofielen verpleging en verzorging

Nederlandse Zorgautoriteit

30-06-2022

Anke de Veer en Kim de Groot (Nivel)

02-2022

Ministerie van VWS

13-07-2021

Inspectie Gezondheid en Jeugd

11-2020

Advies bekostiging wijkverpleging 2022

NZa

15-09-2020

Tips voor samenwerken in de wijkverpleging

De Juiste Zorg op de Juiste plek

26-05-2020

Leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

HLA partijen

28-02-2020

Gezamenlijk kader toekomstbestendige wijkverpleging

HLA partijen

10-12-2019

Handreiking herkenbare en aanspreekbare zorg voor zorgaanbieders in de wijkverpleging

ActiZ en ZorgThuis

n.d.

Herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging: Ervaringen en wensen van professionals in de
wijkverpleging en van verwijzers
Model samenwerkingsovereenkomst herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging
Grote verschillen in samenwerking huisarts en wijkverpleging; kwetsbare ouderen krijgen niet
overal goede zorg thuis

Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

40

BIJLAGE 5

Overzicht interviews
Zorgaanbieder

Zorgverzekeraar

1

ActiVite​

Zorg en zekerheid

2

Careyn

3

Carintreggeland

4

Conforte / Aafje

5

Cordaan

6

Spoedzorg Haaglanden

7

De Zorggroep

8

Icare

9

KwadrantGroep

10

Omring

VGZ

11

Samenwerkingsverband Arnhem

Menzis

12

Sensire

13

Thebe

CZ

14

Vivent

VGZ

15

ZZG Zorggroep

Deelname validatiesessie


Menzis

Zilveren Kruis



Invulling en bekostiging herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging | Eindrapportage

41

BIJLAGE 6

Interviewleidraad
Hoofdonderwerp

Sub thema’s

Introductie

• Kennismaking
• Toelichting op het onderzoek

Huidige invulling van

In welke mate is invulling gegeven aan H&A wijkverpleging? Wat wordt er georganiseerd, hoe wordt dat gedaan en welke

H&A wijkverpleging

kosten zijn hiermee gemoeid?

(IST)

Liggen hier plannen of afspraken onder en zo ja, kunt u die met ons delen?
Hoe is vormgegeven aan de volgende elementen?
• Inzicht in bewonerspopulatie wijk
• Inzicht in zorgaanbod wijk
• Samenwerkingsafspraken in de wijk
• Afspraken over AVG-proof gegevensuitwisseling tussen zorgaanbieders
• Afspraken tussen zorgaanbieders voor afstemming en coördinatie zorgvragen in de wijk
• Afspraken tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders voor inzicht in voortgang samenwerking H&A wijkverpleging
Hoe ervaart u de randvoorwaarden uit de leidraad H&A wijkverpleging?
• Criteria voor toelating bestaande en nieuwe zorgaanbieders
• Toets op mededingingsregels uitgevoerd
• Fiscale wetgeving mag samenwerking niet beperken
• Delen van cliëntgegevens technisch en juridisch mogelijk
• Geen nadeel door samenwerkingsafspraken
• Samenwerking moet lonen (volgende blok)

Huidige

Feitelijke situatie:

contractering en

• Zijn er contractafspraken met uw preferente zorgverzekeraar specifiek voor H&A? Hoe zijn deze opgebouwd? Hoe verloopt

bekostiging (IST)

dit gesprek?
• Hoe zijn de afspraken met niet-preferente zorgverzekeraar?
• Op basis van welke grondslag is de bekostiging hierin vormgegeven? Waarom is voor deze grondslag gekozen? Is er een
onderscheid tussen structurele kosten en projectkosten?
• Waarvoor worden kosten gemaakt in H&A wijkverpleging? In welke mate wordt vanuit bekostiging dit ook volledig gedekt
(alle elementen integrale kostprijs)?
• Welke overige financieringsstromen worden benut om kosten voor H&A wijkverpleging te dekken?
• In welke mate dragen de contractafspraken en de bekostiging bij aan de uitgangspunten van H&A wijkverpleging?
Ervaring:
• Hoe adequaat wordt de huidige bekostiging ervaren (in termen van afwegingskader)?
Onderbouwing:
• Zijn er businesscases of financiële onderbouwingen beschikbaar die de werkelijke kosten van H&A inzichtelijk maken voor
jullie wijk(en)?

Meest adequate
bekostiging (SOLL)

• Hoe ziet voor u de uiteindelijke invulling van H&A wijkverpleging eruit? Welke vorm van contracteringsafspraken en
bekostiging acht u het best passend hiervoor?
• Ziet u verschillen in noodzakelijke contractering en bekostiging bij verschillende volwassenheidsniveaus van H&A
wijkverpleging?
• Welke bekostigingsvorm is het meest passend voor jullie?
• Welke aanvullende randvoorwaarden zijn nodig?

Afsluitend

Zou u ervoor openstaan om tijdens de eindsessie met de klankbordgroep aan te sluiten?

‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’
Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er
veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken
we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor
mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang.
Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen
we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet
van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.

Berenschot Groep B.V.
Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
030 2 916 916
www.berenschot.nl