Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 176

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN BUITENLANDSE
ZAKEN EN VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 mei 2012
Op verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken d.d. 15 mei
2012 geef ik u een eerste reactie op de recente publicatie van het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een samenvatting van het
rapport «Roads from Rio+20, pathways to achieve global sustainability
goals by 2050» en worden met deze brief openstaande vragen beantwoord over de kabinetsinzet voor de VN Conferentie voor Duurzame
Ontwikkeling (ook wel Rio+20 genoemd, 20 t/m 22 juni 2012, Rio de
Janeiro) voor zover deze niet reeds zijn beantwoord met de brief van de
Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken van 11 mei 2012 (Kamerstuk
30 196, nr. 174).
PBL-rapport «Roads from Rio+20, pathways to achieve global
sustainability goals by 2050»
De op 15 mei 2012 verschenen samenvatting van het PBL-rapport «Roads
from Rio+20» laat zien dat er in potentie voldoende mogelijkheden
bestaan om internationaal overeengekomen doelen op het gebied van
honger, voedsel, biodiversiteit, energie en klimaat in de komende
decennia te halen. Het rapport verkent hiertoe mogelijke paden wat betreft
inspanningsniveau, de samenhang tussen thema’s en de consequenties
voor de korte termijn. De grootste belemmering ligt in de bestuurlijke en
institutionele voorwaarden. De afgelopen twintig jaar is op cruciale
thema’s weinig vooruitgang geboekt. Als we afgesproken doelen willen
halen, zal de huidige aanpak moeten worden aangepast. Het rapport
schetst samenhangende paden, die aangeven welke technische maatregelen nodig zijn om na Rio+20 internationale duurzaamheidsdoelen wél te
halen. De cruciale opgave is om deze maatregelen ook werkelijk te
implementeren. Het stelt internationale beleidsmakers een pragmatische
benadering voor waarmee de volgende stappen te zetten zijn:
– een gedeelde toekomstvisie voor 2050
– versterkte korte termijn doelen, afgeleid van het lange termijn doel

kst-30196-176
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 176

1

–

krachtig overheidsbeleid, dat voortbouwt op de kracht in de samenleving van zowel burgers als bedrijven
– versterking van mondiaal bestuur via een drietal complementaire
routes.
Het kabinet verwelkomt het rapport en deelt de analyse. Deze analyse kan
een belangrijke bijdrage leveren aan het concretiseren van doelen en
acties die het resultaat zijn van Rio+20. Het rapport geeft aan dat een
pragmatische aanpak nodig is, waarbij steeds kleine stappen in de richting
naar een groene, inclusieve economie worden gezet. De inzet van
Nederland en de EU bij Rio+20 is gericht op het formuleren van acties en
doelen om vergroening van economie te concretiseren. Nederland bepleit
in de hervorming van de VN-architectuur voor duurzame ontwikkeling
uitwisseling van goede voorbeelden middels een (peer) review mechanisme. Bij de hervorming van internationale beleidsvorming steunt
Nederland de visie dat beleidscoherentie tussen lange en korte termijn
moet worden verbeterd met het oog op duurzaamheid.
Daarnaast spreekt het rapport over de noodzaak van het stellen van lange
termijn doelen en een visie voor 2050. Het kabinet vindt dat coherentie
tussen de sociale, economische en milieu-pijler van duurzame ontwikkeling noodzakelijk is voor de aanpak van overlappende uitdagingen, dat
in potentie de doelen tegelijk kunnen worden behaald en dat er dus geen
fundamentele tegenstelling hoeft te zijn tussen armoedebestrijding
(waaronder toegang tot voedsel, water en energie) en duurzame omgang
met onze leefomgeving. Het kabinet steunt vanuit die gedachte ook het
initiatief om Sustainable Development Goals op te stellen, om richting te
geven aan internationale beleidsvorming en een coherent post 2015
ontwikkelingsraamwerk te scheppen, waarin de drie dimensies van
duurzame ontwikkeling integraal zijn afgewogen. Deze doelen kunnen
bijdragen aan de door het rapport bepleite gedeelde visie voor 2050.
Het kabinet onderschrijft de stelling van het rapport dat inspanningen van
maatschappelijke organisaties, bedrijven en overheden elkaar moeten
versterken en wijst op het belang van initiatieven van de private sector.
Het kabinetsbeleid is gericht op het faciliteren en versterken van
maatschappelijke initiatieven, zoals onder meer blijkt uit het topsectorenbeleid, de Green Deals en het Initiatief Duurzame Handel.
Aanvullende informatie over Rio+20
Het kabinet heeft u de kabinetsinzet voor de VN Conferentie over
Duurzame Ontwikkeling toegezonden in de brief van 11 mei 2012.
Hieronder geef ik, zoals door u verzocht, aanvullende informatie.
Inzet van Nederland en de Europese Unie
In reactie op vragen van de fracties van onder meer CDA, D66 en Groen
Links, kan worden bevestigd dat de beoogde inzet van Nederland
beschreven staat in brief van 11 mei. Nederland heeft zich aangesloten bij
de inzet van de Europese Unie, die ondermeer verwoord is in de Europese
raadsconclusies over Rio+20 van 9 maart j.l. Volgend op deze raadsconclusies en de bespreking in de Informele Milieuraad op 19 april jl. heeft de
Europese Unie een aantal voorstellen voor concrete doelen ingebracht in
het onderhandelingsproces. Deze zijn gericht op duurzame energie, water,
landbeheer en ecosystemen, oceanen en efficiënt gebruik van
hulpbronnen en afval. Klimaat is geen specifiek thema op Rio+20. Het is
nog niet duidelijk of er internationaal voldoende steun zal zijn voor het
overnemen van deze doelen in de slotverklaring. De EU heeft de
afgelopen jaren veel initiatieven genomen gericht op verduurzaming,
waaronder de Roadmap Resource Efficiency.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 176

2

Stand van zaken van de onderhandelingen
De concept slotverklaring is met alle amendementen, na intensieve
onderhandelingen, uitgegroeid tot een lange onderhandelingstekst,
waarover op veel punten nog geen overeenstemming bestaat. Er vindt
een extra voorbereidende onderhandelingsweek plaats van 29 mei tot
2 juni. In deze fase is het niet meer mogelijk nieuwe voorstellen te doen,
maar wordt geprobeerd vooral op al voorliggende punten compromissen
te sluiten.
Groene economie
In de aanloop naar Rio wordt uitgebreid gesproken over de reikwijdte van
dit begrip, waarbij de context van duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding in relatie tot groene economie centraal staat op deze conferentie.
In antwoord op vragen van meerdere fracties over de definitie van de
groene economie, is van belang aan te geven dat er nog geen eensluidende internationaal gedeelde definitie van groene economie bestaat. Van
belang is dat elk land op zijn eigen manier en met zijn eigen omstandigheden invulling hieraan kan geven, gericht op economische groei en
ontwikkeling, verbeterd menselijk welzijn en sociale rechtvaardigheid,
terwijl de milieurisico’s en de ecologische schaarste afnemen.
Vergroening van de economie is geen doel op zich, maar een middel om
verduurzaming te realiseren. Zoals onder andere UNEP aangeeft, is het
daarbij nodig om per thema of sector veranderingen te realiseren om de
wereld duurzaam te beheren en armoede te bestrijden. Vergroening van
de economie is een proces, waarbij beprijzing van milieuschadelijke
effecten en het afbouwen van onduurzame subsidies belangrijke
instrumenten zijn. Voorstellen hierover maken deel uit van de Europese
inzet voor de conferentie.
Rol bedrijfsleven
Het bedrijfsleven speelt bij de ontwikkeling van een groene economie een
cruciale rol. Steeds meer bedrijven integreren innovatie en concrete
duurzame initiatieven in hun lange termijn bedrijfsstrategie en businessmodellen. Transparantie en rapportages, bijvoorbeeld volgens de lijn van
het Global Reporting Initiative, vormen een belangrijk middel om dit
zichtbaar te maken. Samenwerking met overheden en andere stakeholders in de productieketen, bijvoorbeeld middels publiek private
samenwerkingsverbanden, zijn daarbij belangrijk. Duidelijke informatie
aan consumenten is van belang, zodat deze een goed geïnformeerde
duurzame keuze kan maken uit het aanbod. In reactie op vragen vanuit de
CDA-fractie over het belang van de private sector, heeft het Kabinet als
gastland opgetreden voor de officiële VN consultaties van het internationale bedrijfsleven op 11 en 12 april jl. Daar bleek opnieuw de grote
betrokkenheid van het bedrijfsleven, zeker in Nederland, bij dit
onderwerp. De conferentie heeft concrete aanbevelingen en acties voor
het Rio+20 proces opgeleverd, die bijdragen aan de transitie naar een
groene economie. Kernwoorden daarbij zijn innovatie, samenwerking en
nieuwe bestuurlijke modellen.
Indicatoren
De fracties van CDA en Groen Links hebben vragen gesteld over indicatoren. Er zijn de laatste jaren veel goede internationale initiatieven op het
gebied van indicatoren, waarbij Nederlandse organisaties, zoals het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) een belangrijke rol spelen. Een nieuw systeem voorstellen
is niet noodzakelijk,wel zoveel mogelijk gebruik proberen te maken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 176

3

reeds bestaande initiatieven en deze uitbouwen en versterken. Daar is
onder andere de internationale taskforce voor het meten van duurzame
ontwikkeling mee bezig. De voorstellen van deze taskforce worden begin
juni verwacht en vormen naar verwachting een goed kader voor de
meetbaarheid, vergelijkbaarheid en zichtbaarheid van duurzame ontwikkeling. Het opzetten van een Nederlandse commissie voor de ontwikkeling
van indicatoren acht ik op dit moment niet wenselijk.
Voedsel, duurzame landbouw, grondstoffen en bossen
In reactie op vragen van de fracties van PvdA, D66, Partij voor de Dieren,
en zoals aangegeven in de brief van 11 mei jl., vormen voedselzekerheid,
duurzame landbouw en toegang tot voedsel van voldoende kwaliteit voor
iedereen belangrijke speerpunten voor de inzet van Nederland. Ook voor
de EU geldt dit als prioriteit. De aandacht is hierbij gericht op verhoging
van de voedselproductie door meer, efficiënter en duurzamer te produceren, het belang van kleine voedselproducenten in ontwikkelingslanden
en specifiek de rol van vrouwen daarbij. Ook moet rekening worden
gehouden met klimaatverandering, waartoe verhoogde landbouwproductie, grotere weerbaarheid tegen klimaatverandering en minder uitstoot
van broeikasgassen van belang zijn.
Voor duurzame productiviteitsverhoging bestaat geen «one-size-fits-all»,
maar is maatwerk nodig op basis van wat boeren willen en kunnen.
Intensieve samenwerking met boeren en het bedrijfsleven door de hele
keten zijn hierbij van groot belang. Tegengaan van verspilling van voedsel
(in de productieketen en bij de consument) alsook goede informatie aan
consumenten zijn verder daarbij van groot belang.
Veel van bovenstaande elementen worden ook door de VN Speciale
Rapporteur over het Recht op Voedsel, de heer de Schutter, in zijn rapport
aangegeven. Het aspect landrechten is daarbij tevens van groot belang.
Het Committee on World Food Security (CFS) heeft recent de Voluntary
Guidelines on the Responsible Governance and Tenure of Land, Fisheries
and Forests in the Context of National Food Security tot stand gebracht,
waaraan ook Nederland actief heeft deelgenomen in de onderhandelingen. Het geeft aanwijzingen aan investeerders voor best practices
evenals handvatten aan NGO’s, die opkomen voor de (grond)gebruiksrechten van rurale gemeenschappen. Ook Nederland laat deze richtlijnen
doorwerken in zijn eigen programma’s.
Voor wat betreft ontbossing streeft Nederland met de EU ernaar dat in
2020 duurzaam bosbeheer en de oppervlakte gecertificeerd bos aanzienlijk
vergroot is en dat het verlies van bossen in 2 030 daadwerkelijk is gestopt.
Internationale samenwerking is hierbij essentieel. Het tegengaan van
ontbossing en de aanpak van handel in illegaal gekapt hout zijn belangrijke thema’s voor Nederland.
Maatschappelijk middenveld
Het kabinet – Staatssecretaris Knapen – heeft het Nationaal Platform voor
Rio+20 opgericht en ondersteund in zijn actieve rol in het voorbereidingsproces. Dit platform onder voorzitterschap van prof. Dr. Ir. Louise O.
Fresco heeft het afgelopen jaar veel activiteiten ontplooid met als
hoogtepunt de manifestatie «Rio aan de Maas», die op 30 mei plaats vindt
in Rotterdam. Er is veel met het Nationaal Platform gesproken en van
gedachten gewisseld. In reactie op de vraag van de VVD-fractie, kan
worden bevestigd dat veel prioriteiten overlappen met de Nederlandse
inzet zoals het ontwikkelen van indicatoren voor duurzame ontwikkeling,
het zoeken naar innovatieve mogelijkheden voor financiering voor
duurzame ontwikkeling, het delen van kennis, het beschermen van
seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, het verbeteren en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 176

4

verhogen van de landbouwproductie en het integraal aanpakken van
waterbeheer.
Oceanen
De fracties van Groen Links, D66 en Partij voor de Dieren hebben vragen
gesteld over oceanen. Er is een nieuw proces gestart gericht op de
totstandkoming van een kader voor de bescherming en het duurzaam
gebruik van mariene biologische diversiteit in gebieden buiten de
nationale rechtsmacht. Meer in het bijzonder betreft het hier het openen
van onderhandelingen over de totstandkoming van een aanvullende
overeenkomst bij het VN Zeerechtverdrag. Aan de orde moeten komen
onder andere de ontwikkeling van een netwerk van beschermde mariene
gebieden, de opstelling van milieueffectbeoordelingen voor menselijke
activiteiten, te nemen beheersmaatregelen en de regulering van de
toegang tot mariene genetische bronnen evenals de eerlijke en billijke
verdeling van de opbrengsten daarvan. Voor de Noordoost Atlantische
Oceaan bespreekt Nederland de ontwikkeling van beschermde gebieden
internationaal in OSPAR verband. Nederland en de EU nemen actief deel
aan de onderhandelingen in de werkgroep m.b.t. het Zeerechtverdrag.
Overigens is het verzet van een aantal westerse landen, waaronder
Canada, IJsland, Japan, Korea, Noorwegen en VS, tegen een aanvullende
overeenkomst nog groot. Het bereiken van duurzame visserij en een
niveau van Maximale Duurzame Oogst van visbestanden in 2015 vormen
ook onderdeel van de inzet op oceanen.
Financiering
In antwoord op de vraag van de D66-fractie kan worden bevestigd dat
voor de begroting van 2013 besloten is vast te houden aan het percentage
0,7% BNP voor ODA, conform de OESO-DAC criteria voor ODA. Andere
EU lidstaten worden opgeroepen serieus te werken aan de ambitie van
0,7% BNP voor ODA in 2015, zoals besproken tijdens de Raad Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking van 15 mei 2012. Daarnaast
pleit Nederland voor een open discussie over de rol van ODA in het kader
van het post-2015 raamwerk voor ontwikkeling, gezien het veranderde
maatschappelijke, politieke en financieel-economische speelveld.
Nederlandse delegatie
De fractie van de Partij voor de Dieren stelde een vraag over de delegatiesamenstelling. Zoals toegelicht in het verantwoordingsdebat van 24 mei
zal Minister-President Rutte niet deelnemen aan Rio+20.
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 196, nr. 176

5