Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 199

Beleidsdoorlichting Justitie en Veiligheid

Nr. 44

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2020
Uw brief van 29 oktober jl. met de vragen van de vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid uit haar overleg van 14 oktober 2020 over mijn
aankondiging beleidsdoorlichting Artikel33 (Veiligheid en Criminaliteitsbestrijding) beantwoord ik als volgt.
(1) In hoeverre verwacht u op voorhand dat er genoeg relevant onderzoek
beschikbaar is voor de beantwoording van alle RPE-vragen? Wat voor
beeld levert een QuickScan op van de bruikbaarheid van de beschikbare
onderzoeken voor de beleidsdoorlichting? Voor welke vragen of onderdelen voorziet u hiaten?
Er zijn dit keer tweemaal zoveel evaluatieonderzoeken beschikbaar als bij
de vorige doorlichting. Ik verwacht derhalve dat er op veel prioritaire
terreinen een redelijk beeld te vormen is van de effectiviteit van het
betreffende beleid. Met name de vragen met betrekking tot de doelmatigheid van de uitgaven zullen lastig te beantwoorden zijn aangezien er
meestal geen specifieke bedragen aan specifieke onderwerpen gekoppeld
zijn. Zo ontvangen bijvoorbeeld OM en politie totaalbijdragen om brede
doelen op het terrein van veiligheid en criminaliteitsbestrijding te
realiseren.
(2) Heeft u in de jaren voorafgaand aan deze beleidsdoorlichting een
evaluatieplanning gehanteerd, zodat u over geschikte onderzoeken
beschikt op het moment van de uitvoering van deze beleidsdoorlichting?
Zo nee, waarom niet?
Een evaluatieplanning was tot nu lastig aangezien onderzoeken pas
aangevraagd §onderzoeksprogrammering van het WODC per jaar
vastgesteld, waarbij veel ruimte vergeven is voor wetsevaluaties en
toezeggingen aan uw Kamer. Bij voorgenomen nieuw beleid waarbij
sprake is van extra inzet van middelen, vindt normaal gesproken vooraf
toetsing plaats op doelmatigheid en doeltreffendheid. Daarbij wordt veelal
afgesproken na enige tijd een beleidsevaluatie uit te voeren als onderdeel

kst-33199-44
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 44

1

van de beleidscyclus. Omdat dit niet altijd leidt tot een goede basis voor
beleidsdoorlichtingen is Rijksbreed besloten tot een Strategische
Evaluatie Agenda (SEA). De SEA biedt een overzicht van de belangrijke
beleidsthema’s van een departement, inzichtbehoefte per thema en een
daarbij passende agendering van evaluatieonderzoek. De JenV-begroting
voor 2021 gaat daar nader op in in het kader van de operatie Inzicht in
Kwaliteit. JenV heeft de ambitie om de kennisfunctie te versterken door
beter gebruik te maken van bestaande kennis van en voor beleid en
strategischer kennis te ontwikkelen voor vraagstukken in de toekomst.
Deze ambitie komt tot uitdrukking in de wijze waarop JenV wil komen tot
de SEA: JenV voegt hieraan het onderdeel «kennis» toe en spreekt van
een Strategische Kennis en Evaluatie Agenda (SKEA). Er zullen verschillende pilots voor deze werkwijze opgestart worden waaronder de
beleidsdoorlichting van art. 31.2, politie.
(3) Beschikt u nu, in tegenstelling tot de vorige beleidsdoorlichting, naar
verwachting wel over voldoende informatie over de doelmatigheid van
het beleid en de bedrijfsvoering? Zo nee, hoe verwacht u antwoord te
kunnen geven op de vraag naar de doelmatigheid van het beleid?
Zie het antwoord op vraag 1. In aanvulling daar op: het is vrijwel
ondoenlijk om te achterhalen welk deel van het politiebudget1 besteed
wordt aan welke concrete opsporingsactiviteiten en dus is toe te delen
aan de opsporing van afzonderlijke fenomenen zoals witwassen of
preventieve activiteiten. Zo geschiedt informatieverzameling niet alleen
door gespecialiseerde afdelingen maar ook door wijkagenten, de
verkeersdienst, Boa’s enz. Het is niet te becijferen hoe het tijdsbeslag
daarvoor omgezet moet worden in specifieke kosten. Ditzelfde geldt voor
de niet-operationele sterkte van de politie (bijna 18%). Ook wanneer extra
budget wordt toegekend voor een specifiek doel (bijvoorbeeld bestrijding
van ondermijnende criminaliteit) dan is dat altijd slechts één onderdeel
van het (onbekende – zie boven) totaal aan dat doel bestede geld.
Hetzelfde geldt mutatis mutandum voor het gezag over de opsporing, het
OM.
(4) Wat doet u als er veel minder relevant onderzoek voor de beleidsdoorlichting is dan verwacht? In hoeverre verwacht u dat aanvullende
interviews om inzichten en opvattingen van deskundigen over de
effectiviteit van het beleid te vergaren dan afdoende is?
Zoals ik in mijn aankondiging schreef zal ik in dat geval proberen dat hiaat
te vullen met de dan via wetenschappers etc beschikbare «next best»
kennis. Ik reken in dat geval op een kritisch-onafhankelijke inbreng, maar
verwacht dat het bestaande arsenaal aan evaluatieonderzoeken
voldoende zal zijn zodat ik geen, althans beperkt, gebruik hoef te maken
van dit noodverband.
(5) Hoe verwacht u plausibel te maken welke verbinding er is tussen de
gepleegde inzet en het daarmee verbonden maatschappelijk effect als uit
de beschikbare beleidsevaluaties geen causaal verband tussen prestaties
en veiligheid kan worden aangetoond?
Er spelen altijd veel meer factoren een rol bij een bepaalde ontwikkeling in
criminaliteit of veiligheid, zoals daling van de criminaliteitscijfers of
toename van cybercrime, dan het JenV-beleid alleen. Dat kunnen
demografische factoren zijn (bijv. vergrijzing, immigratie), morele (bijv.
calculerende burgers, veranderende kijk op seksualiteit, gender),
1

Het politiebudget valt weliswaar niet onder beleidsartikel33 (maar art 31) maar is wel een
randvoorwaarde: zonder politie geen criminaliteitsbestrijding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 44

2

religieuze (bijv. De positie van godsdienstige groeperingen in de samenleving), sociale (bijv. individualisering, Covid-19-maatregelen), economische (bijv. verdeling van welvaart, banen) en politieke (bijv. privacy vs
informatievergaring) factoren zijn. Het is dus meestal niet mogelijk om
rechtstreekse verbanden te leggen tussen een beleidsmaategel en een
gewenst maatschappelijk effect (veiligheid). Bij een verkeersmaatregel
(helmplicht = minder doden) kan dat wel, bij criminaliteit vaak niet.
Artikel33 heeft grotendeels betrekking op het hogere segment van de
criminaliteit (drugshandel, mensenhandel, cybercrime, fraude, witwassen)
en daar is niet in harde cijfers vast te stellen wat de totale omvang
daarvan is («dark number») of wat de effecten van preventieve of
repressieve maatregelen zijn in termen van toegenomen veiligheid.2 Dat
verband moet dus aannemelijk gemaakt worden met argumenten
ontleend aan de evaluatieonderzoeken en/of andere betrouwbare
(internationale) bronnen. Ook de beleidstheorie, die voor dit doel is
herzien en versterkt, dient dat doel.
(6) Heeft u overwogen een andere onafhankelijke deskundige in te
schakelen gezien de nauwe betrokkenheid van het WODC bij de verschillende evaluaties waarop de beleidsdoorlichting wordt gebaseerd? Zo ja,
wat zijn uw afwegingen om toch het WODC in te schakelen?
Ik begrijp de zorg. Daarom heb ik afgelopen periode maatregelen
genomen om de onafhankelijkheid van het WODC verder te versterken.
Het WODC is bij uitstek de gekwalificeerde wetenschappelijke organisatie
die deze toets, net als bij vorige doorlichtingen terzake, kan uitvoeren. Dat
het WODC evaluatieonderzoeken deed en doet naar de praktijk waarop
mijn beleid betrekking heeft zal het eerder kritischer dan minder kritisch
maken: het WODC weet precies waarover het gaat. Overigens heeft het
WODC de meeste onderhavige onderzoeken niet zelf uitgevoerd maar
uitbesteed aan gespecialiseerde onderzoeksbureaus en universiteiten.
Daarbij hanteert het WODC hoge kwaliteitseisen zoals de beoordeling van
de resultaten door een breed samengestelde Begeleidingscommissie
waarin deskundige wetenschappers zitting hebben.
(7) Bent u bereid een andere onafhankelijke deskundige in te schakelen
gezien de nauwe betrokkenheid van het WODC bij de verschillende
evaluaties waarop de beleidsdoorlichting mogelijk wordt gebaseerd?
Nee, zie het antwoord op vraag (6).
(8) In welke fasen van de totstandkoming van de beleidsdoorlichting
wordt de onafhankelijk deskundige betrokken en welke rol heeft de
onafhankelijke deskundige in die fasen?
De onafhankelijke deskundige heeft commentaar geleverd op een concept
van de beleidstheorie en zal verder het eindconcept van het doorlichtingsrapport beoordelen. Zie verder het antwoord op vraag (11).
(9) Wat is de rol van de coördinatiegroep en wie maken daarvan deel uit?
In de coördinatiegroep hebben ambtenaren van de door te lichten
beleidsdirecties, van de betrokken financiële directies van JenV en van de
Inspectie Rijksfinanciën (IRF) zitting. Zij hebben ervaring met doorlichtingen en kunnen tussentijds kritische reflectie geven op concepten en
advies geven over hoe bepaalde aspecten van het onderzoek vorm te
geven.
2

Met deze kennislacune is ook het breed Offensief tegen Ondermijnende Criminaliteit in 2019
van start gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 44

3

(10) Wat is de rol van de klankbordgroep en wie maken daarvan deel uit?
De klankbordgroep zal aan het eind van het doorlichtingsproces bijeenkomen om het eindconcept te beoordelen en met een frisse blik naar het
resultaat te kijken. De groep zal bestaan uit ambtenaren van de directie
Strafrechtketen, de DG’s Politie en Veiligheidsregio’s en Straffen en
Beschermen, het OM, de Politie en de IRF.
(11) Waarom maakt de onafhankelijke deskundige deel uit van de
coördinatiegroep?
De onafhankelijke deskundige van het WODC heeft ervan afgezien om
deel uit te maken van de coördinatiegroep, juist om haar onafhankelijkheid te waarborgen.
(12) Kunt u toelichten hoe deze beleidsdoorlichting het lerend vermogen
van de eigen organisatie gaat versterken en wat u daar concreet voor gaat
doen?
Beide betrokken directies (DRC en DVB) hebben aangegeven deze
doorlichting te willen benutten om lering te trekken uit gevoerd beleid
voor de toekomst. Hoe dat precies vorm gaat krijgen is nu nog niet te
zeggen; dat hangt af van de uitkomst van de doorlichting. Betrokken
directies hebben al wel een beweging ingezet om (internationale)
wetenschappelijk inzichten sterker te betrekken bij de beleidsontwikkeling.
Mijn departement beschikt tevens over een Centrale Eenheid Strategie
(CES) die datzelfde doel nastreeft. Ik zal CES en IRF betrekken bij het
concreet maken van de leerpunten uit de doorlichting.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 199, nr. 44

4