Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2020

Nr. 141

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 december 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 22 augustus 2018 over
voortgang onderwijs in Caribisch Nederland (Kamerstuk 34 775 VIII, nr.
145), over de brief van 15 november 2018 over de antwoorden op vragen
commissie over de voortgang van de kwaliteitsverbetering van het
onderwijs in Caribisch Nederland (Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 90) en over
de brief van 10 juli 2019 over voortgang onderwijs Caribisch Nederland
(Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 212).
De vragen en opmerkingen zijn op 31 oktober 2019 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 23 december
2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

kst-35300-VIII-141
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

1

Inhoud
I
•
•
•
•
•
II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
Inbreng van de leden van de D66-fractie
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

2
2
2
3
4
5
5

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voortgang van het onderwijs in Caribisch Nederland en zien daarin geen
aanleiding voor het stellen van vragen.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brieven en constateren met genoegen dat nu de
Gwendoline van Puttenschool op Sint Eustatius overtuigend aan de eisen
voor basiskwaliteit voldoet, alle onderwijsinstellingen in Caribisch
Nederland de basiskwaliteit bereikt hebben.
Inleiding
De leden lezen dat de Minister bereid is om het onderwijs verder te blijven
ondersteunen als het aankomt op het behouden en borgen van de
kwaliteit, ook in relatie tot de duidelijke signalen over armoede in
Caribisch Nederland. Deze leden willen graag weten wat de ondersteuning waar de Minister naar verwijst inhoudt.
Verbetering kwaliteit onderwijs zet door, maar is kwetsbaar
De voornoemde leden lezen dat het personeelstekort op de eilanden en
met name in het primair onderwijs nijpend is. Graag willen zij weten hoe
groot dit tekort is, wat de prognoses de komende jaren zijn en hoe de
Minister de scholen hierbij gaat ondersteunen.
De onderwijsagenda: stand van zaken deelonderwerpen
De leden lezen dat de Minister bezig is met het verkennen van de
inrichting van een toekomstige ondersteuningsstructuur om besturen te
ondersteunen. Deze leden willen graag weten waar ze aan moeten denken
bij de beoogde ondersteuningsstructuur en hoe dat besturen gaat helpen
om geschikte en bekwame bestuurders te vinden.
De leden willen graag weten of het gelukt is om per 1 september 2019 te
starten met een voorbereidingsjaar van een opleidingsschool. Zo ja, hoe
ziet dit voorbereidingsjaar eruit en hoeveel scholen en studenten nemen
hieraan deel? Zo nee, wat is de reden dat dit niet gelukt is en hoe ziet het
vervolgproces eruit? De leden willen graag weten hoeveel bbl1-studenten
er op Bonaire zijn en hoeveel studenten in 2019 vielen onder de middelen
uit de regio-envelop. Hoeveel geld is er per bbl-student beschikbaar en

1

bbl: beroepsbegeleidende leerweg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

2

wat zijn allemaal tekortsectoren op Bonaire? Tevens willen zij weten hoe
het bbl-onderwijs past in het CXC2-onderwijssysteem.
De voornoemde leden willen graag weten hoe de Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie) kan concluderen dat de SKJ3 goed en
belangrijk werk doen als er geen zicht is op de omvang van de problematiek en de effectiviteit van de uitvoering.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
genoemde maatregelen voor de aanpak van het onderwijs in Caribisch
Nederland en willen de Minister nog enkele vragen en suggesties
voorleggen. Onder meer over de aanpak van het lerarentekort, de
verbetering van de schoolbesturen en de aanpak van de sociaal economische problematiek.
Lerarentekort
De leden constateren dat er een verbetering is van de kwaliteit van het
onderwijs op de BES-eilanden. Dit betekent echter niet dat er geen
problemen zijn. Net als de Minister zijn de leden het eens dat er een groot
probleem is met het lerarentekort. Het is een slechte zaak dat schooldirecteuren bijna fulltime moeten invallen en daarom niet meer toekomen aan
het besturen van de school. Dit terwijl zij een essentiële rol spelen in de
kwaliteit van het onderwijs. De leden maken op uit de brief dat er
afspraken zijn gemaakt met de bovenwindse eilanden om onder andere
een dependance van de lerarenopleiding (vanuit Curaçao) op Bonaire te
bewerkstelligen. Op welke termijn verwacht de Minister dat deze
afspraken resultaat geven? Wat is daarnaast het verwachte effect van de
boven geschetste situatie, zo vragen de voornoemde leden
Schoolbesturen
De eerder genoemde leden maken uit de brief van de Minister op dat de
besturen van scholen de kwaliteit in de afgelopen jaren flink hebben
verbeterd. De leden hebben daarnaast vernomen dat de twee directeurbestuurders niet getoetst worden op de competenties die de functie
vereist. Hierdoor worden er essentiële zaken «gemist». Aansturing van
deze twee directeur-bestuurders is volgens de leden noodzakelijk. De
bestuurders moeten dan een duidelijke opdracht meekrijgen, waarin een
heldere resultaatverwachting met deadlines en verantwoording zijn
opgenomen. Inmiddels is er een tweede groep directeuren opgeleid,
waaronder enkele «talenten». Deze moeten een kans krijgen in het
management of als directeur. De leden vragen aan de Minister wat zij doet
om dit te bewerkstelligen. Daarnaast kijkt de inspectie te globaal naar het
onderwijs op de basisscholen op de eilanden in verhouding tot de scholen
in Nederland. Een gesprek met de directeur is blijkbaar voldoende. Daaruit
constateren de leden dat een directeur met een goed verhaal dan niet
gewezen wordt op de noodzakelijke verbeterpunten. Zij vragen of de
Minister het eens is dat een uitgebreider en diepgaander inspectieonderzoek meer oplevert. Zo kan er ook voldaan worden aan de ondersteuning die de Minister noemt in de brief.
Sociale problematiek
De voornoemde leden maken uit de brief van de Minister op dat er
stappen worden genomen om jongeren een betere kans tot de arbeids2
3

CXC: The Caribbean Examinations Council
SKJ: De Sociale Kanstrajecten Jongeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

3

markt te geven. De Sociale Kanstrajecten Jongeren zijn hierbij succesvolle
programma’s volgens de inspectie. Dit succes valt echter alleen te
herleiden tot Bonaire. Dit programma is niet effectief op Saba en St.
Eustatius. De Minister geeft aan dat dit door de kleine bevolkingsaantallen
komt. De leden willen weten van de Minister of het alleen hierdoor komt
of dat er andere oorzaken zijn voor de weinige aanmeldingen. Zij vragen
of het daarnaast een probleem is dat er weinig jongeren zich hiervoor
aanmelden op bovengenoemde eilanden.
Als laatste willen de leden de Minister meegeven dat het van belang is het
onderwijsniveau de komende jaren op peil te houden. De basis van de
oplossing voor de sociale problematiek op de eilanden ligt bij het
onderwijs. Geef mensen een gelijke kans om zich te scholen om zo het
sociaal economisch klimaat van onder af te verbeteren.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
voortgang in het onderwijs in Caribisch Nederland. Zij complimenteren
iedereen die heeft bijgedragen aan de vooruitgang die is geboekt.
Tegelijkertijd maken deze leden zich zorgen over de kwetsbaarheid van het
onderwijs in Caribisch Nederland. Vandaar dat deze leden nog enkele
vragen hebben.
De leden constateren dat het personeelstekort op de eilanden en met
name in het primair onderwijs nijpend is. Zij vragen of de Minister nader
kan ingaan op de achterliggende redenen hiervan. Zijn er parallellen met
het lerarentekort in Europees Nederland en kan er van elkaar geleerd
worden? Kan de Minister ook al nader aangeven hoe zij besturen gaat
ondersteunen en welke effecten dit heeft voor de korte en de langere
termijn? Deze leden vragen tevens of de Minister nader in kan gaan op de
werkzaamheden van de bestuurscoaches. Kan zij hierbij in ieder geval
ingaan in welke mate zij het bestuur coachen en wat hun rol precies is.
Hebben deze coaches een achtergrond in het onderwijs en kennis van de
cultuur van Caribisch Nederland? De voornoemde leden vragen tevens
welke andere maatregelen de Minister neemt om het personeelstekort op
korte termijn terug te dringen. Wat zijn hiervan de beoogde resultaten, zo
vragen deze leden.
De voornoemde leden vinden het belangrijk dat er inzet wordt gepleegd in
het opleiden en professionaliseren van leraren. Kan de Minister in dit
kader nader ingaan op eerstegraads bevoegdheden in Caribisch
Nederland. Wordt hier voldoende in geschoold, zo vragen deze leden. Ook
vragen de leden hoe de medezeggenschap in Caribisch Nederland
functioneert. Hebben ouders, medewerkers en leerlingen inspraak? Zij
vragen of een sterkere medezeggenschap bij kan dragen aan kwaliteitsverbetering en stabiliteit. Wat kan de Minister doen om de positie van de
medezeggenschap te verbeteren, zo vragen deze leden.
Deze leden vragen tevens hoe in Caribisch Nederland burgerschapsonderwijs is vormgegeven. Is er ruimte voor verbetering en hoe wordt dit
vormgegeven, zo vragen deze leden.
De voornoemde leden vragen wat er wordt gedaan om leerlingen met een
leerachterstand of handicap extra te ondersteunen. Hoe is de samenwerking met jeugdzorg vormgegeven, zo vragen deze leden tevens.
De leden vragen in hoeverre scholen in Caribisch Nederland inmiddels
gebruikmaken van zonnepanelen. Is dit de afgelopen periode toegenomen? De elektriciteitsvraag van scholen valt immers grotendeels samen
met de zonnige momenten van de dag en het gebruikmaken van
zonnepanelen is dus een goede investering om energiekosten te drukken
én in duurzaamheid. Als het aantal zonnepanelen niet is toegenomen, ziet
de Minister (of haar collega van Economische Zaken en Klimaat) dan een
rol voor zichzelf weggelegd om dit te simuleren, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

4

Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brieven. De Ministers schrijven dat in 2020 op de
Saba Comprehensive School en op de Gwendoline van Puttenschool de
programma’s en de examens van de Caribean Examinations Council
volledig zijn ingevoerd conform de kaders van het Ministerie van
Onderwijs Cultuur en Wetenschap en dat dit moet leiden tot een betere
aansluiting op het regionale vervolgonderwijs en de regionale arbeidsmarkt en een succesvolle participatie in de lokale en regionale
maatschappij. Nu maken deze leden zich zorgen over de aansluiting op
het hoger onderwijs in Nederland. De toenmalige Staatssecretaris schreef
op 8 oktober 20144: «De examens van de CXC worden breed erkend, ook
in Nederland. De profielen kunnen namelijk zodanig worden samengesteld, dat ze het profiel van de theoretische leerweg van het vmbo (mavo)
of havo weerspiegelen.» Bij het afronden van het momenteel lopende
schooljaar 2019/2020 stroomt op Sint Eustatius het eerste cohort
leerlingen uit dat onderwijs volgt voor het CSEC5. Wat is er sinds 2014
gebeurd in termen van wet- en regelgeving? Zij vragen of er inmiddels
equivalenten bestaan van de regelgeving voor CSEC-onderwijs voor de
vier havo-profielen. Komen de betrokken scholieren niet in aanmerking
voor automatische erkenning van hun diploma als equivalent van het
havo-diploma? Welke overwegingen liggen daaraan ten grondslag, zo
vragen de voornoemde leden.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Wij danken de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voor hun inbreng en de gestelde vragen. Hieronder gaan wij
in op de vragen in de volgorde van het verslag.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen wat de ondersteuning inhoudt om het
onderwijs verder te blijven ondersteunen als het aankomt op het
behouden en borgen van de kwaliteit, ook in relatie tot de duidelijke
signalen over armoede in Caribisch Nederland.
Om de kwaliteit van het onderwijs te behouden, te borgen en verder te
verbeteren, ondersteunen wij onder meer de schoolbesturen door de inzet
van bestuurscoaches, maken wij extra ondersteuning vanuit de Taalunie
mogelijk, subsidiëren we de inzet van extra taalcoördinatoren en geven
wij ondersteuning bij de implementatie van de examens van de Caribbean
Examinations Council (CXC) op Sint Eustatius en Saba. Goed onderwijs is
ook gebaat bij goede onderwijshuisvesting en wij blijven de openbare
lichamen de komende jaren ondersteunen door het leveren van een
aanzienlijke bijdrage in de kosten van de renovatie of nieuwbouw van
onderwijshuisvesting, welke anders voor rekening van de openbare
lichamen zou komen.
De Inspectie van het Onderwijs heeft in haar rapport in 2017 aangegeven
dat als armoede en jeugdproblematiek niet in samenhang worden
aangepakt, het onderwijs niet stabiel zal worden. Het onderwijs zal zich
dan onvoldoende op zijn kerntaken en doelen kunnen richten en niet
succesvol zijn. Onderwijs dat (te) geïsoleerd van de andere maatschappelijke aandachtsgebieden zijn werk moet doen, is op den duur niet effectief.
Daarom werken wij samen met andere ministeries aan een integrale
4
5

Kamerstuk 31 568, nr. 145
CSEC: Caribbean Secondary Education Certificate

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

5

interdepartementale aanpak die op de eilanden vorm moet krijgen. De
versterking van de samenwerking van het onderwijs met de jeugdketen en
de aansluiting op vervolgonderwijs en arbeidsmarkt zijn belangrijke
elementen.
Ook investeren wij samen met de openbare lichamen en met de Ministeries van SZW, VWS en BZK in het versterken van de kwaliteit en
(financiële) toegankelijkheid van de kinderopvang en de buitenschoolse
voorzieningen in Caribisch Nederland via het programma BES(t) 4 kids.6
Dit programma kent een integrale aanpak, waarbij bijvoorbeeld alle
kinderen in de dagopvang een voorschools educatief aanbod krijgen, als
regulier onderdeel van de kinderopvang. Een ander belangrijk doel is het
verlagen van de kostprijs voor de ouders, mede in het licht van de
armoedeproblematiek in Caribisch Nederland.
Daarnaast zal voor het mbo in Caribisch Nederland ook het studentenfonds worden geïntroduceerd, waarmee er geld beschikbaar komt voor
studenten uit minimagezinnen voor financiële ondersteuning bij het
volgen van een opleiding. Het gaat dan bijvoorbeeld om kosten voor de
aanschaf van laptops, boeken en werkkleding. De verdere verbetering van
de kwaliteit van het onderwijs is uiteraard in het belang van de ontwikkeling van de leerlingen, maar zal ook ten goede kunnen komen aan de
verdere ontwikkeling van de eilanden. Zij kunnen verder groeien met
beter opgeleide werknemers op de arbeidsmarkt en zo een vermindering
van de armoede mogelijk maken.
Verbetering kwaliteit onderwijs zet door, maar is kwetsbaar
De leden van de CDA-fractie willen weten hoe groot het personeelstekort
is op de eilanden en wat de prognoses zijn voor de komende jaren, alsook
hoe wij de scholen hierbij gaan ondersteunen.
Er zijn geen cijfers te geven van de tekorten, of prognoses te geven voor
de komende jaren. Dit komt met name door de schaalgrootte van de
eilanden. We zien wel dat de scholen, ondanks de uitdagende arbeidsmarkt in de regio, het in de meeste gevallen voor elkaar weten te krijgen
om het hoofd te bieden aan de tekorten. De uitdaging wordt met name
zichtbaar in de moeite die het kost om bekwaam personeel te vinden dat
voor geruime tijd op de eilanden wil blijven wonen en werken. Daarom
zetten wij in op een betere bij- en nascholing van het onderwijspersoneel
en op het versterken van de lerarenopleiding op Bonaire. Hiermee
voorzien we zowel in een opleidingsbehoefte op de eilanden als in de
beschikbaarheid van docenten voor de langere termijn. Leraren kunnen
hierdoor bij vertrek of ziekte ook makkelijker vervangen worden.
Wij hebben met onze collega’s van de landen in het Caribisch deel van het
Koninkrijk afgesproken een aantal acties uit te voeren om voldoende
bekwame leraren in dat deel van het Koninkrijk te krijgen. Op de Benedenwindse eilanden wordt een samenwerkingsverband «opleiden in de
school» gestart, en worden afspraken gemaakt voor een structurele
financiering van de lerarenopleiding voor het basisonderwijs op Bonaire,
de Lerarenopleiding Funderend Onderwijs (LOFO), die door de Universiteit van Curaçao in stand wordt gehouden. Voor de Bovenwindse
eilanden kijken we naar een goed nascholingsaanbod voor het primair en
secundair onderwijs op het gebied van special educational needs, ten
behoeve van het omgaan met verschillen. En tenslotte werken we samen
met de inspectie, de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO)
en uiteraard alle betrokkenen ter plaatse aan verdere ontwikkeling en
6

Kamerstuk 31 322, nr. 397

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

6

uitvoering van het systeem van kwaliteitsbewaking van de lerarenopleidingen op de Caribische eilanden van het Koninkrijk.
De onderwijsagenda: stand van zaken deelonderwerpen
Ook vragen de leden van de CDA-fractie waar ze aan moeten denken bij
de beoogde ondersteuningsstructuur en hoe zo’n structuur de besturen
gaat helpen bij het vinden van geschikte en bekwame bestuurders.
Momenteel wordt op de verschillende eilanden verder nagedacht en
worden gesprekken gevoerd tussen de schoolbesturen en de bestuurscoaches over wat voor ondersteuning nodig is op de eilanden. Uit deze
gesprekken blijkt reeds dat de scholen een verschillende ondersteuningsbehoefte op Bonaire enerzijds en Saba en Sint Eustatius anderzijds
aangeven. Het doel van de ondersteuningsstructuur is dat de scholen
zoveel mogelijk zelf in staat zijn om hun taken uit te voeren en daarbij
waar nodig, bijvoorbeeld op financieel, administratief of onderwijsinhoudelijk vlak, worden ondersteund. Omdat gelet op de kleine schaal van de
eilanden niet alle ondersteuning permanent op elk afzonderlijk eiland
aanwezig kan zijn, wordt bezien op welke wijze die ondersteuning toch
beschikbaar kan komen voor de schoolbesturen. Te denken valt daarbij
aan een shared services organisatie die óf zelf advies of ondersteuning
biedt óf er voor zorgt dat deze wanneer nodig kan worden ingekocht. Om
ervoor te zorgen dat de uitvoering en implementatie van de toekomstige
ondersteuningsstructuren succesvol zullen zijn, is het belangrijk dat de
schoolbesturen, met behulp van de bestuurscoaches, eerst zelf formuleren welke ondersteuning zij nodig hebben zodat zij beter in positie
worden gebracht en kennis wordt geborgd, ook voor toekomstige
schoolbestuurders. In het komende jaar zullen deze gesprekken leiden tot
een concreet voorstel voor een ondersteuningsstructuur.
De leden van het CDA informeren of het gelukt is om per 1 september
2019 te starten met een voorbereidingsjaar van een opleidingsschool en
zo ja, hoe dit voorbereidingsjaar eruit ziet en hoeveel scholen en
studenten hieraan deelnemen. Indien het niet gelukt is, vragen zij wat de
reden is dat dit niet gelukt is en hoe het vervolgproces eruit ziet.
We zijn inderdaad gestart met een voorbereidingsjaar voor een opleidingsschool: het Partnerschap Opleiden in de School in het Caribisch
Gebied (POS CG) is opgericht en de penvoerders voor primair- en
voortgezet onderwijs zijn aangewezen. Voor dit voorbereidingsjaar is door
ons budget gereserveerd en al deels ter beschikking gesteld aan de
penvoerders. Van Nederlandse kant is het hoofd van de afdeling OCW
Caribisch Gebied van de Rijksdienst Caribisch Nederland lid van de
stuurgroep van dit partnerschap. Er is een plan van aanpak opgesteld
voor dit voorbereidingsjaar. In juni 2020 wordt de aanvraag tot «aspirant
opleidingsschool» ingediend. Hiertoe wordt in de periode tot en met mei
2020 een samenwerkingsovereenkomst en een ontwikkelplan opgesteld.
In dit voorbereidingsjaar nemen nog geen studenten actief deel. Dat is
ook niet gebruikelijk in de voorbereiding op een aspirant-status. In het
samenwerkingsverband nemen momenteel vier schoolbesturen van de
Benedenwindse eilanden deel, die zowel primair onderwijs, voortgezet
onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs vertegenwoordigen.
Daarnaast maken ook de drie instituten met lerarenopleidingen op de
Benedenwindse eilanden deel uit van het partnerschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

7

De leden van de CDA-fractie vragen tevens hoeveel bbl7-studenten er op
Bonaire zijn en hoeveel studenten in 2019 vielen onder de middelen uit de
regio-envelop en in dat kader hoeveel geld er beschikbaar is per
bbl-student. Tevens vragen zij wat allemaal tekortsectoren zijn op Bonaire.
Het aantal mbo-studenten op Bonaire is beperkt in omvang, en slechts
een deel daarvan is bbl-student. In het studiejaar 2018–2019 ging het om
ongeveer 70 bbl-studenten, maar het voorlopige aantal in het studiejaar
2019–2020 laat een verdubbeling van dit aantal zien. Voor wat betreft de
pilot voor loonkostensubsidie wordt er op dit moment nog gewerkt aan
een verdere uitwerking hiervan, en dat betekent dat de pilot in de jaren
2020 en 2021 zal worden uitgevoerd. Het bedrag dat hiervoor per
bbl-student beschikbaar wordt gesteld, is nog afhankelijk van de
uitwerking. De focus zal liggen op de sectoren waar de grootste tekorten
zijn, zijnde de bouw, horeca, techniek, horeca en kinderopvang.
Verder vragen de leden van de CDA-fractie hoe het bbl-onderwijs past in
het CXC8-onderwijssysteem.
Het CXC-onderwijs op de scholen op Saba en Sint Eustatius is hoofdzakelijk gericht op leerlingen in de leerplichtige leeftijd. Er is daarbij maar
zeer beperkt sprake van bbl-trajecten. De scholen hebben echter wel de
mogelijkheid in voorkomende gevallen het beroepsonderwijs (Caribbean
Vocational Qualification (CVQ)) in bbl-vorm aan te bieden. Op dit moment
gebeurt dat bijvoorbeeld voor de scholing van medewerkers in de
kinderopvang in het kader van het programma BES(t) 4 Kids, om de
kwaliteit van de kinderopvang te verhogen.
De leden van het CDA vragen hoe de Inspectie van het Onderwijs kan
concluderen dat de SKJ9 goed en belangrijk werk doen als er geen zicht is
op de omvang van de problematiek en de effectiviteit van de uitvoering.
De inspectie heeft het toezicht op de instellingen die de Sociale Kanstrajecten jongeren (SKJ) verzorgen op dezelfde manier vormgegeven als dat
op de scholen. Er is dus elk jaar een bezoek, het ene jaar een kwaliteitsonderzoek en het volgende jaar een voortgangsgesprek. Bij de kwaliteitsonderzoeken beoordeelt de inspectie onder meer de kwaliteit van het
onderwijsaanbod, van de lessen en van de begeleiding van de
deelnemers. Op grond van deze onderzoeken is geconstateerd dat de
instellingen voldoen aan de normen voor basiskwaliteit. Met name op
Bonaire wordt een grote groep voortijdig schoolverlaters begeleid naar
een baan of naar passend vervolgonderwijs. In de inspectierapporten
staan hierover gegevens. Op dit moment wordt een evaluatie gedaan naar
de SKJ, waarin ook wordt bezien hoe de uitvoering de afgelopen jaren is
verlopen en welk resultaat de trajecten hebben. Op basis daarvan zal
tevens een besluit worden genomen of aanpassing van de kaders voor
SKJ nodig is.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
Lerarentekort
De leden van D66 maken op uit de brief dat er afspraken zijn gemaakt met
de bovenwindse eilanden om onder andere een dependance van de
lerarenopleiding (vanuit Curaçao) op Bonaire te bewerkstelligen en vragen

7

bbl: beroepsbegeleidende leerweg
CXC: The Caribbean Examinations Council
9
SKJ: De Sociale Kanstrajecten Jongeren
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

8

op welke termijn de Minister verwacht dat deze afspraken resultaat geven
en wat daarnaast het verwachte effect van de boven geschetste situatie is.
Zoals wij bij de vraag van het CDA hebben aangegeven, bestaat er al
sinds geruime tijd een lerarenopleiding basisonderwijs op Bonaire. Deze
LOFO (lerarenopleiding funderend onderwijs) wordt in stand gehouden
door de Universiteit van Curaçao (UoC), op basis van een subsidie van
ons ministerie. We willen de subsidie graag vervangen door een
structurele financieringsafspraak. Het gesprek daarover tussen de UoC en
ons ministerie loopt, via onze afdeling OCW Caribisch Gebied in de
Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN), en zal in 2020 tot resultaat leiden.
De concrete output van LOFO zal zijn dat jaarlijks gediplomeerde docenten
primair onderwijs de opleiding uitstromen en daarmee beschikbaar
komen voor het onderwijs in de Caribische regio. In studiejaar 2019–2020
is een nieuw cohort van ruim 20 studenten gestart.
Schoolbesturen
De leden van de D66-fractie benoemen dat twee directeur-bestuurders niet
getoetst worden op de competenties die de functie vereist. Verder vragen
ze op welke manier aankomende directeuren, die worden gekenmerkt als
«talenten», een kans krijgen in het management of als directeur. Ook
wordt gevraagd of een uitgebreider en diepgaander inspectieonderzoek
op de eilanden meer oplevert.
Het Ministerie van OCW heeft, net als in Europees Nederland, een
stelselverantwoordelijkheid en dat betekent dat niet wordt ingegrepen in
het personeelsbeleid op de eilanden om de autonomie van scholen te
waarborgen. Het is aan de scholen en schoolbesturen zelf om afwegingen
te maken in hun personeelsbeleid en te bepalen wie het meest geschikt is
in het management of als directeur.
Zoals reeds benoemd worden bestuurders bijgestaan door bestuurscoaches zodat zij hun taken en verantwoordelijkheden zo goed en volledig
als mogelijk oppakken. De toekomstige ondersteuningsstructuur zal hier
eveneens in moeten voorzien.
Het toezicht op de kwaliteit van het onderwijs is op dezelfde manier
vormgegeven als in Europees Nederland. Dezelfde kwaliteitscriteria en
hetzelfde onderzoekskader zijn van toepassing. In vergelijking met
Europees Nederland worden de onderwijsinstellingen in Caribisch
Nederland wel intensiever onderzocht en gemonitord, zo vindt er jaarlijks
contact met alle scholen plaats en is er tweejaarlijks een kwaliteitsonderzoek op alle scholen. De inspectie beschrijft de ontwikkeling van de
onderwijsresultaten op de scholen in haar rapporten. Er zijn geen data
voorhanden op basis waarvan gezegd kan worden dat deze handelwijze
meer oplevert, maar deze wordt in de huidige ontwikkelingsfase van het
onderwijs op de eilanden door ons passend geacht.
Sociale problematiek
De leden van de D66-fractie vragen of het feit dat er weinig aanmeldingen
zijn op Saba en Sint Eustatius voor de SKJ-trajecten alleen te maken heeft
met de kleine bevolkingsaantallen, of dat er ook andere oorzaken zijn.
Tevens vragen zij of het een probleem is dat zich weinig jongeren
aanmelden op deze eilanden.
Conform de SKJ-wetgeving komen alleen jongeren in de leeftijd 18–24 die
geen startkwalificatie hebben, niet zijn ingeschreven bij een onderwijsinstelling en geen werk hebben, in aanmerking voor een SKJ-traject. Met
name op Saba komt deze doelgroep inmiddels nauwelijks meer voor. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

9

heeft naast de beperkte aantallen jongeren ook te maken met het feit dat
de Saba Comprehensive School goed in staat is om de studenten naar
een startkwalificatie te begeleiden, wat zeer positief is. De evaluatie van
de SKJ moet meer inzicht bieden in de situatie op de verschillende
eilanden en de mogelijke implicaties voor de toekomstige inrichting van
de SKJ. Deze wordt begin volgend jaar afgerond.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of in kan worden gegaan op de
achterliggende redenen van de personeelstekorten op de eilanden en of er
vergelijkingen te herkennen zijn met Europees Nederland. Ook wordt
gevraagd hoe we de besturen gaan ondersteunen en welke effecten
hiervan te zien zijn.
Zoals reeds aangegeven in de antwoorden op de vragen van CDS en D66
kunnen de achterliggende redenen voor de personeelstekorten met name
worden gevonden in het beperkte aanbod op de arbeidsmarkt in de nabije
regio en de hoge doorloop van personeel op de eilanden. Ook is het
personeel uit de regio minder goed bekend met het Nederlandse
onderwijssysteem waardoor het extra tijd kost om het personeel in te
werken. Dit belemmert de continuïteit van het onderwijs. Een vergelijking
maken met Europees Nederland is te beperkt aangezien de context en de
schaalgrootte van een andere orde zijn. Gezien de context en de kleine
schaal van de eilanden blijft personeel dat van buiten de eilanden
aangetrokken wordt minder lang. De verwachting is dat leraren die
afkomstig zijn van het eiland zelf langer zullen blijven. Daarom zetten wij
in op het opleiden van personeel afkomstig van de eilanden of uit de
nabije regio. Daarnaast zullen de eilanden voor een deel van hun
personeel afhankelijk blijven van mensen afkomstig uit Europees
Nederland.
De vormgeving van de verdere ondersteuning voor besturen is reeds
beantwoord bij de vraag van de CDA-fractie. De huidige bestuurscoaching
heeft eraan bijgedragen dat alle onderwijsinstellingen de basiskwaliteit
hebben behaald. Om deze basiskwaliteit te behouden en verder door te
ontwikkelen, zal de toekomstige ondersteuningsstructuur worden
ingericht.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen om nader in te gaan op de
werkzaamheden van de bestuurscoaches en wat hun rol precies is en of
deze coaches een achtergrond in het onderwijs en kennis van de cultuur
van Caribisch Nederland hebben.
De PO-Raad is verantwoordelijk voor de aanstelling en de selectie van de
bestuurscoaches. Beide bestuurscoaches hebben een achtergrond in het
onderwijs en zijn zeer bekend met het onderwijs en de cultuur van
Caribisch Nederland. De bestuurscoaches begeleiden de scholen en de
Expertisecentra Onderwijszorg (EOZ’s). Via de PO-raad wordt aan OCW
teruggekoppeld welke prioriteiten er zijn en wat er verder nodig is op de
eilanden. De bestuurscoaches ondersteunen de besturen met name bij de
verdere versterking van de kwaliteitszorg en bij de realisatie van de
prioriteiten uit de Onderwijsagenda Caribisch Nederland 2017–2020. De
ondersteuning wordt zeer gewaardeerd door de onderwijsinstellingen en
heeft er eveneens aan bijgedragen dat de basiskwaliteit is bereikt voor de
onderwijsinstellingen.
De leden van de GroenLinks-fractie willen graag kennisnemen van de
maatregelen die worden getroffen om het personeelstekort terug te
dringen en vragen wat hiervan de beoogde resultaten zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

10

Om dit probleem het hoofd te bieden is samenwerking in het Koninkrijk
van belang. Zo is er geïnvesteerd in de Lerarenopleiding Funderend
Onderwijs (LOFO) op Bonaire, zal er worden gewerkt aan een post-initieel
nascholingsaanbod voor de bovenwindse eilanden en wordt onderzocht
hoe aan de wens tot omscholing van klassenassistenten kan worden
voldaan. Nauwe samenwerking met de hoger onderwijsinstellingen in de
regio, waaronder de Universiteit van Curaçao, is hierbij essentieel.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Ministers nader kunnen
ingaan op eerstegraads bevoegdheden in Caribisch Nederland en
informeren of hier voldoende in wordt geschoold.
In het algemeen is het moeilijk voor de scholen om voldoende gekwalificeerd personeel aan te stellen. Met name in het primair onderwijs is het
tekort nijpend, maar ook voor het voortgezet onderwijs en het middelbaar
beroepsonderwijs valt het niet mee. Bevoegdheden en professionalisering
zijn regelmatig onderwerp van gesprek en onderzoek voor de inspectie.
De prioriteit bij de lerarenopleidingen in het Caribisch Gebied ligt
vooralsnog bij het opleiden van tweedegraads leraren. Het Partnerschap
Opleiden in de School in het Caribisch Gebied verkent in dit voorbereidingsjaar ook de behoefte aan eerstegraads leraren en de mate waarin
daarin vanuit het samenwerkingsverband kan worden voorzien. De
Universiteit van Curaçao biedt verschillende Master of Education
programma’s aan (eerstegraads lerarenopleidingen) in taalvakken
(Nederlands, Papiamentu, Engels en Spaans).
Ook willen de leden van de GroenLinks-fractie weten hoe de medezeggenschap in Caribisch Nederland functioneert en of ouders, medewerkers en
leerlingen inspraak hebben. Tevens vragen zij of een sterkere medezeggenschap bij kan dragen aan kwaliteitsverbetering en stabiliteit. Daarnaast
informeren zij wat de Ministers doen om de positie van de medezeggenschap te verbeteren.
In 2014 is er een vorm van medezeggenschap in Caribisch Nederland
ingevoerd. Gekozen is vooralsnog voor een minimale variant waarbij
alleen sprake is van een overlegverplichting tussen schoolbestuur en
medezeggenschapsraad. Op Bonaire zijn er scholen die een convenant
met de medezeggenschapsraad hebben gesloten waarin ook adviesrechten zijn toegekend aan de medezeggenschapsraad. Binnenkort zullen
de onderwijsinstellingen in Caribisch Nederland in het kader van de
evaluatie van de Tweede Onderwijsagenda bevraagd worden. Daarbij zal
ook op de medezeggenschap ingegaan worden.
Verder willen de leden van de GroenLinks-fractie vernemen hoe het
burgerschapsonderwijs is vormgegeven en of er ruimte is voor verbetering.
Het burgerschapsonderwijs in Caribisch Nederland is hetzelfde vormgegeven als in Europees Nederland, dat betekent dat de kerndoelen
burgerschap voor Caribisch Nederland hetzelfde zijn als in Europees
Nederland. Scholen hebben hierbij de maatschappelijke opdracht om
aandacht te besteden aan burgerschapsvorming. Hier is net als in
Europees Nederland ruimte voor verbetering. Op dit moment is een
wetsvoorstel in voorbereiding om de wettelijke burgerschapsopdracht
voor scholen in het funderend onderwijs te verhelderen en verbeteren. Dit
wetsvoorstel zal ook gelden voor Caribisch Nederland en is onlangs
ingediend bij uw Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

11

Belangrijk uitgangspunt bij het wetsvoorstel is de nadruk op de ontwikkeling van respect voor en kennis van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat, zoals verankerd in de Grondwet en de universeel
geldende, fundamentele rechten en vrijheden van de mens. Daarnaast
dient de leerling sociale en maatschappelijke competenties te ontwikkelen, die hem of haar in staat stellen deel uit te maken van en bij te
dragen aan de pluriforme democratische samenleving. Tevens wordt van
scholen verwacht dat zij zorgdragen voor een schoolcultuur waarin
iedereen op en rond de school in hun uitingen handelt in overeenstemming met deze waarden. Bovendien behoort de school een oefenplaats te zijn voor leerlingen om ervaring op te doen met de omgang van
deze waarden.
De leden van de GroenLinks-fractie zouden graag reactie vernemen op
wat er wordt gedaan om leerlingen met een leerachterstand of handicap
extra te ondersteunen en vragen zich af hoe de samenwerking met
jeugdzorg is vormgegeven.
Wij geven extra middelen aan de scholen op de eilanden om personeel in
te zetten met een specifieke deskundigheid voor de onderwijsondersteuning van deze leerlingen. Daarnaast bestaan op de eilanden
zogenoemde Expertisecentra Onderwijszorg (EOZ’s). Zij hebben de
wettelijke taak om te zorgen voor onderwijsondersteunende activiteiten
en ambulante begeleiding van leerlingen met een handicap of leerachterstand. Bij die leerlingen die naast de inzet van het EOZ meer hulp en
begeleiding ontvangen, wordt afstemming gezocht met de desbetreffende
(jeugd)zorgorganisatie.
Er wordt momenteel een evaluatie naar onderwijszorg uitgevoerd om te
achterhalen welke knelpunten in het huidige stelsel van onderwijszorg
kunnen worden onderscheiden en welke verbeteringen wenselijk zijn –
ook op het terrein van de samenwerking tussen de jeugdketenpartners.
Op die manier willen wij ervoor zorgen dat zoveel mogelijk leerlingen de
zorg kunnen krijgen die zij nodig hebben om het onderwijs te kunnen
volgen.
Verder hebben wij in 2018 samen met de Ministeries van VWS, SZW en
BZK het initiatief genomen om op elk eiland «Jeugdtafels» te organiseren
waarbij alle bij de jeugd betrokken organisaties met elkaar een gesprek
zijn gestart om de samenwerking te verbeteren. Om hen daar verder in te
stimuleren wordt verkend hoe wij lokale overlegstructuren kunnen
verstevigen en uitbreiden, zodat er ook een steviger fundament met meer
doorzettingskracht kan ontstaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen in hoeverre scholen in
Caribisch Nederland inmiddels gebruikmaken van zonnepanelen en of dit
de afgelopen periode is toegenomen. Ook vragen zij of als het aantal
zonnepanelen niet is toegenomen, de Ministers (of haar collega van
Economische Zaken en Klimaat) dan een rol voor zichzelf weggelegd zien
om dit te simuleren.
Op Saba en Sint-Eustatius is reeds geïnvesteerd in centrale zonnepanelenparken. Ook de scholen maken gebruik van de hier opgewerkte energie.
Op Bonaire heeft de Scholengemeenschap Bonaire (SGB) interesse
getoond in zonnepanelen. In Europees Nederland heeft het Nationaal
Energiebespaarfonds een investeringsreglement opgesteld op basis
waarvan scholen een Energiebespaarlening kunnen aanvragen.
Momenteel wordt door OCW met BZK onderzocht wat de (vergelijkbare)
mogelijkheden zijn voor de SGB en andere scholen in Caribisch
Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

12

Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Tot slot informeren de leden van de PvdA-fractie wat er sinds 2014 is
gebeurd in termen van wet- en regelgeving van de Caribbean Examinations Council (CXC) en of er inmiddels equivalenten bestaan van de
regelgeving voor CSEC10-onderwijs voor de vier havo-profielen. Tevens
vragen zij of de betrokken scholieren niet in aanmerking komen voor
automatische erkenning van hun diploma als equivalent van het havodiploma en welke overwegingen daaraan ten grondslag liggen.
Tussen de brief van 8 oktober 201411 en nu ligt een tijdsbestek van vijf jaar
waarin een aantal ontwikkelingen voor wat betreft CXC onderwijs op Saba
en Sint Eustatius hebben plaatsgevonden. In de eerste plaats is het
Tijdelijk besluit Saba Comprehensive School en de Gwendoline van
Puttenschool BES aangepast waardoor het ook voor de Gwendoline van
Puttenschool juridisch mogelijk is gemaakt om de onderwijsinrichting- en
examenstructuur in te richten volgens de vereisten van CXC. Ten tweede
is op dit moment een algemene maatregel van bestuur, ter vervanging
van het Tijdelijke Besluit, in voorbereiding, dat de diverse mogelijkheden
voor doorstroom binnen CXC onderwijs op Saba en Sint Eustatius
vastlegt. Eveneens is voorzien om in dit besluit de mogelijkheden te
regelen voor doorstroom van leerlingen met een afgeronde CXC-opleiding naar Bonaire of Europees Nederland. De beoogde inwerkingtreding
is volgend schooljaar. Het CXC onderwijssysteem is dusdanig anders
ingericht dan het onderwijssysteem op Bonaire en Europees Nederland –
het kent enkel onderscheid tussen beroepsonderwijs (CVQ) en algemeen
vormend onderwijs (CSEC) – dat het niet wenselijk is het diploma
automatisch aan het havodiploma gelijk te stellen.

10
11

CSEC: Caribbean Secondary Education Certificate
Kamerstuk 31 568, nr. 145

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 141

13