RAMINGSTOELICHTING
Toelichting bij de derde nota van wijziging van het wetsvoorstel Wet excessief lenen bij
eigen vennootschap

1

Inhoud
1.

Ramingstoelichting .......................................................................................................... 3

Bijlage 1: Certificeringsdocument van het CPB ........................................................................... 5

2

1. Ramingstoelichting
Korte beschrijving van de maatregel
Het wetsvoorstel Wet excessief lenen bij eigen vennootschap wordt aangepast door het
drempelbedrag te verhogen van € 500.000 naar € 700.000. De aanpassing heeft effect per 2023,
namelijk de beoogde invoeringsdatum van het wetsvoorstel.
Tabel 1: budgettair effect (transactiebasis, mln euro, + is saldoverbeterend)
2019
2020
2021
2022
2023
Wetsvoorstel drempel € 500.000
1353
‐24
‐25
‐27
465
Derde NvW drempel € 700.000
1353
‐24
‐25
‐35
231
Verschil
0
0
0
‐7
‐234

2024
‐46
‐201
‐155

2025
‐48
‐52
‐4

Struc
10
8
‐2

Tabel 2: lastenrelevant effect (mln euro)
2019
Wetsvoorstel drempel € 500.000
35
Derde NvW drempel € 700.000
35
Verschil
0

2024
35
20
‐15

2025
35
20
‐15

Struc
35
20
‐15

2020
35
35
0

2021
35
35
0

2022
35
35
0

2023
35
20
‐15

Toelichting raming

Uitgangspunt is de raming van het wetsvoorstel.1,2

Deze raming is gebaseerd op aangiftedata uit 2016 en een veronderstelde groei van de schuld:
15,3% van 2016 tot 2019. Uit recentere aangiftegegevens uit 2018 blijkt dat de gerealiseerde
groei hiermee in lijn is: 13,8% van 2016 tot 2018.3 Er kan daarom voor deze aanpassing
aangesloten worden bij de eerdere raming.

Door de hogere drempel van € 700.000 in plaats van € 500.000 zal een kleiner deel van de
schulden van aanmerkelijkbelanghouders aan de eigen vennootschap geraakt worden door de
maatregel. Voor het wetsvoorstel was op basis van aangiftegegevens bepaald dat bij een drempel
van € 500.000 een bedrag van € 11,8 miljard aan bovenmatige schuld geraakt zal worden. Op
basis van dezelfde aangiftegegevens wordt bij een drempel van € 700.000 een bedrag van € 9,9
miljard geraakt. Dat is 84% van het oorspronkelijke bedrag. De relevante grondslagen voor de
raming zijn naar rato aangepast.

Een belangrijk onderdeel van de raming van het wetsvoorstel was het anticipatie-effect dat in
2019 is opgetreden, waarbij aanmerkelijk-belanghouders reeds een deel van de schuld inlopen
door een dividenduitkering voordat het tarief in box 2 verhoogd werd per 2020.

Voorlopige cijfers geven aan dat een dergelijk anticipatie-effect naar alle waarschijnlijkheid
daadwerkelijk heeft opgetreden.4 Een exacte inschatting is pas te maken als voldoende aangiften
inkomstenbelasting over 2019 en 2020 zijn binnengekomen. Vooralsnog is er geen reden om een
aanpassing te doen in het geraamde anticipatie-effect. De budgettaire effecten tot en met 2021
zijn daarom gelijk aan de oorspronkelijke raming.

1

Ramingstoelichting, Kamerstukken II, 2019-20, 35 496, nr. 3
CPB Notitie, Certificering budgettaire raming Wet excessief lenen bij eigen vennootschap, 2020
3
Zie Kamerstukken II, 2020-21, 35 496, nr. 9.
4
Zie Th. de Jong, Ondernemers anticiperen op verhoging box 2-tarief, ESB 105(4787), p3, 2020. Daar € 3,4
miljard meer belastingopbrengst in box 2 in 2019. Daarvan volgens raming € 1,353 miljard als gevolg van het
wetsvoorstel excessief lenen.
2

3









Door de verhoging van de drempel zal een deel van het anticipatie-effect weer worden
teruggenomen. Er is uitgegaan van een groot gedragseffect (80%) en een termijn van twee jaar
waarin betrokken personen de oude situatie herstellen.
In 2022 zal voor het deel schuld tussen € 500.000 en € 700.000 het oude gedragspatroon
terugkeren van lenen in plaats van dividend uitkeren. Daarom daalt de opbrengst van de
maatregel vanaf 2022 (en stijgt per saldo de derving in transactiejaar 2022).
Vanaf 2023 volgt de raming de nieuwe drempel. Het bedrag dat in 2023 als fictief regulier
voordeel aangemerkt zal worden, zal navenant kleiner zijn. De netto-contante-waarde van de
aangepaste maatregel bedraagt € 756 miljoen.
Het lastenrelevante effect is de vlakke reeks met dezelfde netto-contante-waarde. Hierbij is er
rekening mee gehouden dat de aanpassing pas aangrijpt vanaf het moment dat het wetsvoorstel
ingaat. Voor de jaren 2019-2022 blijft het lastenrelevante effect dus dat van de vorige raming,
€ 35 miljoen per jaar, en vanaf 2023 is het lastenrelevante effect zodanig berekend dat de totale
waarde van de aangepaste maatregel nog steeds bovengenoemde € 756 miljoen bedraagt. Het
lastenrelevante effect komt uit op € 20 miljoen per jaar vanaf 2023. Dat is € 15 miljoen minder
dan het oorspronkelijk ingeboekte bedrag.

4

Bijlage 1: Certificeringsdocument van het CPB

5

Certificering budgettaire raming derde
nota van wijziging Wet excessief lenen
bij eigen vennootschap

Deze notitie certificeert de
budgettaire raming van de
fiscale beleidsmaatregel bij de
nota van wijziging van het
wetsvoorstel ‘Wet excessief
lenen bij eigen vennootschap’.
Het CPB heeft de raming
uitvoerig beoordeeld en acht het
budgettaire effect daarvan
redelijk en neutraal, maar ook
hoog onzeker.

Per 2023 wordt bij directeurgrootaandeelhouders het deel
van de schuld aan eigen bv
boven een drempelbedrag in de
box-2-heffing betrokken. De
nota van wijziging verhoogt het
oorspronkelijk voorgestelde
drempelbedrag van 500.000
euro naar 700.000 euro.

CPB - juni 2022
Maurits van Kempen,
Francis Weyzig,
Anniek Trommelen

Samenvatting en conclusies
Deze notitie certificeert de raming van de fiscale beleidsmaatregel bij de derde nota van wijziging van het
wetsvoorstel ‘Wet excessief lenen bij eigen vennootschap’. De nota van wijziging verhoogt het drempelbedrag
waarbij de schuld aan eigen vennootschap wordt aangemerkt als box-2-inkomen. Eerder certificeerde het CPB
de raming in het oorspronkelijke wetsvoorstel, 1 de raming bij de nota van wijziging bouwt daarop voort. Het
CPB acht de raming van het budgettaire effect van de maatregel redelijk en neutraal. De raming is vanwege de
budgettaire omvang van meer dan 50 mln euro uitvoerig beoordeeld. Het CPB beoordeelt de onzekerheid in
de raming, net als de onzekerheid in de raming bij het oorspronkelijke wetsvoorstel, als hoog vanwege de
diverse onzekere aannamen en de grote gedragsreacties van aanmerkelijkbelanghouders. Tabel 2.1 geeft een
overzicht van de gecertificeerde maatregel. In paragraaf 2 wordt de certificering van en de onzekerheidsanalyse
voor de raming toegelicht.

1

Inleiding

In deze notitie certificeert het Centraal Planbureau (CPB) de budgettaire raming door het ministerie van
Financiën van de fiscale beleidsmaatregelen uit de derde nota van wijziging bij het wetsvoorstel ‘Wet excessief
lenen bij eigen vennootschap’. Certificering van de budgettaire ramingen houdt in dat het CPB toetst of de
ramingen ‘neutraal en redelijk’ zijn, en daarbij aangeeft wat de bijbehorende mate van onzekerheid is. 2 Een
raming kwalificeert als ‘redelijk’ wanneer er bij het CPB geen betere bronnen of ramingsmethoden bekend
zijn om de desbetreffende raming te maken. De term ‘neutraal’ houdt in dat de raming geen systematische
afwijking naar boven of naar beneden vertoont. Het CPB certificeert zowel de budgettaire raming voor de jaren
2023-2027 als het structurele budgettaire effect en geeft een inschatting van de onzekerheid van de
puntschatting van het budgettaire effect. Een gedetailleerde beschrijving van het toetsingskader is te vinden in
de certificering van het Belastingplan 2022. 3
Het CPB certificeert zowel de budgettaire raming voor de komende jaren als het structurele budgettaire effect.
Standaard wordt voor elke maatregel het kaderrelevante budgettaire effect gepresenteerd, dat van belang is
voor besluitvorming over het inkomstenkader. 4
De reikwijdte van de certificering van budgettaire ramingen omvat, conform de aanbevelingen in de evaluatie
van de certificeringen, 5 alle fiscale kabinetsmaatregelen waarbij maatregelen met een budgettair beslag van
minder dan 50 mln euro steekproefsgewijs worden gecertificeerd. Controversiële maatregelen, maatregelen
met een geraamd budgettair effect van meer dan 50 mln euro en maatregelen met grote gedragseffecten of een
sterk onzekere grondslag beoordeelt het CPB uitvoeriger. 6 Hierbij wordt allereerst gekeken naar wat de
beleidsmaatregel inhoudt en hoe het fiscale landschap hierdoor verandert. Vervolgens wordt dieper ingegaan
op de ramingswijze, met nadruk op de berekening van de grondslag, en de validiteit van de gebruikte

1 Certificering budgettaire raming Wet excessief lenen bij eigen vennootschap, CPB Notitie, 2020 (link).
2
De oorsprong van de vastgelegde certificeringsronde is het advies van de Studiegroep Begrotingsruimte in 2016: Van saldosturing
naar stabilisatie, Vijftiende rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte, Den Haag, juli 2016, p.37 en 4 (link).
3 Certificering budgettaire ramingen fiscale maatregelen Belastingplan 2022, CPB Notitie, 2021 (link).
4 Dit effect wijkt in sommige gevallen af van de bijbehorende kasontvangsten of transactiebedragen naar belastingjaar.
5
Evaluatie certificering ramingen fiscale maatregelen, CPB Notitie, 2021 (link).
6 Ramingen die door gedragseffecten of door de gebruikte grondslag een hoge mate van onzekerheid kennen, vereisen meer inzicht en
kwalificeren daarom voor een uitgebreide toetsing. Verder inzicht is ook gewenst als een maatregel in de bijzondere belangstelling
staat van het parlement.

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming derde nota van wijziging Wet excessief lenen bij eigen vennootschap

Pagina 2 van 4

aannamen en gedragseffecten. In het bijzonder wordt gekeken naar onzekerheden in de raming, die kunnen
voortkomen uit de gebruikte data, modellen, aannamen en mogelijk gedrag. Het CPB geeft bij iedere
budgettaire raming een afzonderlijke inschatting van de onzekerheid van de puntschatting van het budgettaire
effect.

2 Certificering
Tabel 2.1 geeft een overzicht van de gecertificeerde maatregel en de beoordeling daarvan. Het CPB acht de
raming van het budgettaire effect van de maatregel neutraal en redelijk. De onzekerheid in de raming is hoog,
omdat de budgettaire effecten afhankelijk zijn van onzekere aannames en fiscale gedragsreacties van
aanmerkelijkbelanghouders.
Tabel 2.1

Overzicht gecertificeerde maatregelen

Derde nota van wijziging ‘Wet excessief
lenen bij eigen vennootschap’

Uitvoerige Geraamd budgettair effect
toetsing

Onzekerheid

mln euro (a)

Verhogen drempelbedrag van 500.000
euro naar 700.000 euro (b)

(a)
(b)

X

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Structureel

0
(-7)

-15
(-234)

-15
(-155)

-15
(-4)

-15
(-4)

-15
(-3)

-15
(-2)

Hoog

+ is saldoverbeterend/lastenverzwarend.
De tussen haken gerapporteerde waarden zijn de transactiebedragen naar belastingjaar. De maatregel zorgt voor
verschuivingen van belastinginkomsten door de tijd (uitstel en anticipatie). Om hiervoor te corrigeren
verdisconteert het kaderrelevante bedrag buiten de haken de toekomstige stroom transactiebedragen.

Hieronder wordt de certificering van de budgettaire raming toegelicht. Verdere toelichting van de raming van
de beleidsmaatregel, opgesteld door het ministerie van Financiën, is te vinden als bijlage bij de derde nota van
wijziging bij het wetsvoorstel ‘Wet excessief lenen bij eigen vennootschap’.

Verhogen drempelbedrag van 500.000 euro naar 700.000 euro
Per 2023 wordt bij directeur-grootaandeelhouders (dga’s) het deel van de schuld aan eigen bv boven een
drempelbedrag in de box-2-heffing betrokken. De nota van wijziging verhoogt het oorspronkelijk
voorgestelde drempelbedrag van 500.000 euro naar 700.000 euro. Daardoor zal een kleiner deel van de
schulden van aanmerkelijkbelanghouders aan de eigen vennootschap geraakt worden door de maatregel. De
aanpassing zorgt daarmee voor een lagere opbrengst dan bij het eerdere drempelbedrag dat in het basispad
verwerkt is. De verhoogde drempel resulteert daarom in een derving ten opzichte van dat basispad.
De raming valt voor de relevante budgettaire effecten en de gehanteerde ramingsmethodiek terug op de
gecertificeerde raming bij het wetsvoorstel met het oorspronkelijke drempelbedrag. 7 Deze certificering bouwt
daarom voort op de bevindingen bij die hoog onzekere raming. Ten opzichte van de oorspronkelijke raming
zijn gegevens uit nieuwe belastingaangiften beschikbaar gekomen, die de onzekerheid enigszins beperken. Zo
blijkt de geraamde ontwikkeling van de schuld boven het drempelbedrag in lijn te liggen met de gemaakte
aanname en zijn er aanwijzingen dat de verwachte grote anticipatie-effecten zich daadwerkelijk hebben
voorgedaan.

7

Certificering budgettaire raming Wet excessief lenen bij eigen vennootschap, CPB Notitie, 2020 (link).

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming derde nota van wijziging Wet excessief lenen bij eigen vennootschap

Pagina 3 van 4

De wijziging van het drempelbedrag brengt veranderingen in de geraamde effecten met zich mee. Ten eerste
kunnen dga’s een groter bedrag aan dividenduitkeringen vervangen door verhoging van de schuld zonder dat
zij boven het drempelbedrag uitkomen en belast worden. Dit gedragseffect is waarschijnlijk groot, vanwege de
gevoeligheid van dga’s voor fiscale prikkels, maar de precieze omvang is onzeker. Het effect is omgekeerd aan
het oorspronkelijke anticipatie-effect, maar vereist een extra aanname over geleidelijkheid omdat niet alle
aandeelhouders onmiddellijk de schuld weer kunnen verhogen tot de gewijzigde drempel. Tegelijkertijd wordt
de belaste schuld van dga’s die bij inwerkingtreding in 2023 niet op de invoering van de maatregel hebben
gereageerd evenredig kleiner door de verhoogde grens. Het derde effect is dat dga’s minder zijn aangewezen
op jaarlijkse dividenduitkeringen ten behoeve van consumptie. Ten opzichte van de oorspronkelijke raming is
er bij de verhoogde drempel meer ruimte voor consumptie door te lenen bij de eigen vennootschap. De
uitgestelde dividenden leiden in de toekomst tot evenredige opbrengsten. De invoering van de maatregel
betekent dat aanmerkelijkbelanghouders de leningen uit eigen vennootschap minder kunnen benutten voor
langdurig belastinguitstel, leidend tot belastingafstel. 8 De verruiming van het drempelbedrag verruimt ook de
mogelijkheid tot langdurig uitstel, het effect is naar rato aangepast.
Het samenspel van gegevensbronnen, aannamen en gedragseffecten in de raming bouwt voort op de eerder
gecertificeerde raming van de oorspronkelijke maatregel en de raming is daarmee redelijk en neutraal. Nieuwe
aangiftegegevens verifiëren enkele van de eerder gemaakte aannamen en (omvang van) gedragseffecten, maar
de onzekerheid van de raming blijft evenwel hoog vanwege de resterende onverifieerbare veronderstellingen.

8

Bijvoorbeeld na faillissement.

CPB NOTITIE – Certificering budgettaire raming derde nota van wijziging Wet excessief lenen bij eigen vennootschap

Pagina 4 van 4