Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1290
Vragen van het lid Rebel (PvdA) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het bericht «Gamen tot je niet meer kunt stoppen»
(ingezonden 13 januari 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 13 februari 2015)
Vraag 1
Kent u het bericht «Gamen tot je niet meer kunt stoppen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Hoe duidt u de conclusie dat vier à vijf procent van de mensen tussen de 13
en 40 jaar verslaafd is aan gamen?
In hoeverre zijn gameverslaafden voldoende bij u in beeld? Welke trend in
het aantal gameverslaafden ziet u over de laatste tien jaar?
Antwoord 2 en 3
Door de onderzoeker wordt in het artikel aangegeven dat het om een
indicatie van de omvang van problematisch gamen gaat. Deze indicatie is
gebaseerd op een door de onderzoeker opgestelde vragenlijst, waarbij 9
beoordelingscriteria van de volgens de DSM5 nader te onderzoeken
internetgamingstoornis het uitgangspunt vormde. De onderzoeker stelt dat
«om als gameverslaafd gediagnosticeerd te worden een gesprek met een
psychiater of psycholoog nodig is». Mede gelet op de wetenschappelijke
discussie over (de kwalificatie van) nieuwe,
met name gedrags-, stoornissen denk ik dat enige terughoudendheid gepast
is om op zo’n kwart miljoen 13 tot 40 jarigen het etiket (game)verslaafd te
plakken.
Problematisch gamen gaat ook vaak samen met psychische en sociale
problemen, waarbij niet altijd duidelijk is wat oorzaak en gevolg is. In de
wetenschappelijke literatuur worden doorgaans in het bijzonder angst,
depressie, autisme, negatief zelfbeeld, gebrek aan zelfvertrouwen en
eenzaamheid aangehaald.

1

ah-tk-20142015-1290
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

NRC, 8 januari 2015: (Gamen tot je niet meer kunt stoppen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Hoewel niet al te gemakkelijk het etiket verslaving op gedrag geplakt moet
worden is afgelopen jaren wel een trend waarneembaar waarbij het aantal
mensen (meestal jonge mannen) dat een beroep doet op behandeling
vanwege problematisch gamen toeneemt (van 242 in 2011 tot 529 in 20132).
Ik vind dat een zorgelijke ontwikkeling.
Vraag 4
Heeft u voldoende zicht op de consequenties van gameverslaving in termen
van maatschappelijke uitval en kosten? Zo ja, wat zijn die consequenties? Zo
nee, bent u bereid hiernaar onderzoek te doen?
Antwoord 4
Excessief gamen kan leiden tot verlaagde schoolprestaties en schooluitval,
werkverzuim, afname van sociale activiteiten en sociale relaties. Problematisch gamen gaat ook vaak samen met psychische en sociale problemen,
waarbij niet altijd duidelijk is wat oorzaak en gevolg is. Onderzoek naar de
maatschappelijke kosten van gameverslaving acht ik vanwege de ongedefinieerde duiding van deze problematiek op dit moment niet opportuun.
Vraag 5
In hoeverre heeft u in uw beleid voldoende aandacht voor preventie en
voorlichting om problematisch gamen te voorkomen?
Antwoord 5
Via ZonMw lever ik een bijdrage aan het Center for Behavioral Internet
Science. Dit kenniscentrum, onderdeel van het Instituut voor Onderzoek naar
Leefwijzen en Verslaving (IVO), ondersteunt zorginstellingen, trainers, ouders,
scholen, bedrijven en wetenschappers met wetenschappelijke kennis over de
sociale en psychologische kant van internetgebruik. Het IVO onderzoekt sinds
2006 de ontwikkeling van internetgebruik door jongeren en heeft een zelftest
ontwikkeld («Gameadviesopmaat.nl») waarmee jongeren kunnen testen of ze
hun gamegedrag onder controle hebben. Bovendien bevat deze website ook
informatie en tips voor ouders.
Ook heb ik het Trimbos instituut opdracht gegeven in aanvulling op de
bestaande infolijnen alcohol, roken en drugs een Gamen Infolijn te ontwikkelen die telefonisch te bereiken is voor zowel gamers als hun omgeving (bijv.
ouders). Daarnaast zal het Trimbos-instituut in 2015 een website ontwikkelen
voor jongeren en hun omgeving over problematisch gamen. De website en
de telefoonlijn zullen bijdragen aan betere preventie en voorlichting.
Daarnaast heeft het Trimbos-instituut recent de folder Gamen, Zonder
Flauwekul gelanceerd. Een folder voor licht verstandelijke beperkte jongeren
die (veel) gamen, een belangrijke aandachtsgroep t.a.v. gamen.
Vraag 6
Welke rol dicht u spelontwikkelaars toe bij het voorkomen van problematisch
gamen? Vindt u dat spelontwikkelaars voldoende doen om hun games
«verslavingsproof» te maken? Zo ja, welke maatregelen nemen zij bij het
ontwikkelen van games? Zo nee, wat zouden zij beter moeten doen?
Antwoord 6
Mijns inziens zou de (mondiale) game-industrie een vorm van maatschappelijk verantwoord ondernemen moeten hanteren waarbij aan het (voorkomen
en signaleren van) problematisch gamen adequaat invulling worden gegeven.
Voor casual games, die zich kenmerken door een laag risico op problematisch
speelgedrag, geldt in het algemeen dat spelontwikkelaars bewust rekening
houden met verslavende kenmerken. Bij zogenaamde hard core internet
video games, waarvoor een hoog risico op problematisch speelgedrag
bestaat, verzuimt de game-industrie maatregelen te treffen ter voorkoming en
signalering van problematisch gamen. Zoals het informeren van klanten over
de verslavingsrisico’s, het inbouwen van feed back en spelonderbrekingen,
het monitoren van speelgedrag en signaleren van excessief speelgedrag.

2

Kerncijfers Verslavingszorg 2013, Stichting Informatievoorziening Zorg, Houten, juni 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 7
Waarom geeft het door de overheid gecofinancierde investeringsfonds Game
On voor de ontwikkeling van nieuwe games geen expliciete aandacht aan
preventie van gameverslaving?
Antwoord 7
Het investeringsfonds GameOn is opgericht door ondernemers en investeerders met ervaring in de game-industrie. Doel van het fonds is Nederlandse
bedrijven te helpen uit de opstartfase te breken en hen te ondersteunen met
zakelijke kennis in de dynamische markt voor video-games.
GameOn valt binnen de creatieve sector en kan daarom in het kader van het
Topsectorenbeleid aanspraak maken op innovatiekredieten, onderzoeksfinanciering en dergelijke. GameOn heeft wel contact gehad met het Ministerie van
Economische Zaken, maar dat heeft niet geleid tot investering vanuit de
overheid.
Vraag 8
Hoe speelt u bij de aanpak van eenzaamheid in op het voorkomen van
problematisch gamen, aangezien gameverslaafden vaak eenzaam zijn?
Antwoord 8
Allereerst wil ik opmerken dat eenzaamheid en andere psychische en sociale
problemen weliswaar van invloed kunnen zijn op het ontwikkelen van een
gameverslaving, maar dat de causaliteit niet altijd duidelijk is.
Met mijn brief van 16 juli 2014 aan uw Kamer heb ik u geïnformeerd over het
actieprogramma dat zich richt op het intensiveren en verankeren van de
aanpak van eenzaamheid (Kamerstuk 29 538, nr. 155). Gamers zijn daarin
geen specifieke doelgroep. Het programma onderkent echter wel dat
eenzaamheid in iedere levensfase kan voorkomen.
De signalering van eenzaamheid bij gamers wordt bemoeilijkt omdat zij,
anders dan bijvoorbeeld ouderen of zorgbehoevenden, niet automatisch
contact hebben met verzorgers of hulpverleners. Het actieprogramma
verbindt bij de aanpak van eenzaamheid de nulde met de eerste lijn. Deze
aanpak is ook relevant voor gamers met eenzaamheidsproblemen. Er wordt
onder andere een scholingsplan opgesteld voor vrijwilligers en hulp- of
zorgverleners waarin zij leren hoe ze eenzaamheid kunnen signaleren en
welke interventies zij kunnen inzetten.
Vraag 9
Is er voldoende bekend over de effectiviteit van behandelingen voor
gameverslaving? Zo ja, welke behandelingen worden vaak uitgevoerd en wat
leveren ze op? Zo nee, bent u bereid hiernaar onderzoek te doen?
Antwoord 9
Het veld van wetenschappelijk verslavingsonderzoek en de verslavingszorg
heeft afgelopen jaren diverse interventies ontwikkeld ten behoeve van
preventie, diagnostiek en behandeling en training van zorgprofessionals op
het gebied van gameverslaving. Op dit moment hebben psychotherapeutische en farmacologische behandelingen een beperkt bewijsniveau. Het IVO
heeft in opdracht van Resultaten Scoren een inventarisatie3 van de stand van
zaken rondom gedragsverslavingen en eetverslaving in de wetenschappelijke
literatuur en in de Nederlandse praktijk anno 2014 opgesteld. Daaruit blijk dat
bepaalde psychofarmacologische medicatie en cognitieve gedragstherapie de
meest veelbelovende effecten hebben. Ik zal mij beraden op nader onderzoek
en daarop terugkomen in de tijdens het AO-Verslavingszorg toegezegde visie
die u rond de zomer van dit jaar kunt verwachten.

3

Gedragsverslavingen: de stand van zaken in wetenschap en praktijk, IVO, Amersfoort,
Rotterdam, juni 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3