Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 691

Ruimtetekort in mainport Rotterdam

29 665

Evaluatie Schipholbeleid

Nr. 127

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 oktober 2016
Hierbij ontvangt u, mede namens de Ministers van Economische Zaken en
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor Wonen en Rijksdienst
en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mijn reactie op het
advies «Mainports voorbij» van de Raad voor de Leefomgeving en
Infrastructuur (RLI). Dit advies van juli 2016 heeft als centrale vraag:
Vraagt de toekomstige positie van de Nederlandse mainports, bezien
vanuit mondiale ontwikkelingen, om ander beleid?
Samenvatting van het advies
Het vestigingsklimaat wordt volgens de Raad steeds meer bepaald door
de totale samenhang tussen de vestigingsplaatsfactoren en vraagt
daarom om een samenhangend beleid dat de bijdrage van al de factoren
aan het vestigingsklimaat versterkt en tegen elkaar afweegt. De Raad stelt
daarom voor een Strategie Vestigingsklimaat 2040 op te stellen die de
belangrijkste economische kerngebieden van Nederland verbindt en te
stoppen met apart mainportbeleid voor Schiphol en de Rotterdamse
haven. Een dergelijke Strategie dient de sectorale opgaven te verbinden.
Daarbij moet de digitale infrastructuur beschouwd worden als belangrijke
basisvoorwaarde. Dit kan met de Ruimtelijk economische ontwikkelingsstrategie (REOS) verder uitgewerkt worden.
Huidig beleid zee- en luchthavens en ruimtelijk economische
ontwikkeling
Regionaal en (inter)nationaal goed bereikbare steden, uitstekende zee- en
luchthaveninfrastructuur en een goed functionerend netwerk van spoor-,
vaar- en autowegen zijn voor het kabinet basisvoorwaarden voor een
sterke internationale concurrentiepositie. Daar profiteren Nederlandse
bedrijven van en het maakt Nederland aantrekkelijk voor internationale
bedrijven om zich te vestigen. Onze basis is sterk. Door onze natuurlijke
ligging, maar ook door een sterke handelsgeest, goede talenkennis en
eeuwenlange internationale positionering hebben we een sterk compa-

kst-24691-127
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 691, nr. 127

1

ratief voordeel weten te creëren. Dit draagt er in belangrijke mate aan bij
dat Nederland in 2014 als derde beste handelsland ter wereld wordt
beoordeeld (World Economic Forum, 2014).
Om deze internationale concurrentiepositie en het goede vestigingsklimaat te behouden en te versterken vervullen de mainports, in
verbinding met de economische kerngebieden van Nederland, een
cruciale rol. Een innovatief klimaat, goede digitale infrastructuur en goed
onderwijs zijn ook daarnaast van groot belang om de concurrentiepositie
op peil te houden of te verbeteren. Het huidige beleid is op de versterking
van samenhang tussen deze gebieden en voorwaarden gericht. De
internationale bereikbaarheid van Nederland via het kwalitatief
hoogwaardige netwerk van verbindingen is van publiek belang. De
mainports zorgen voor de internationale connectiviteit van personen en
goederen, wat een belangrijke basis is om diensten, mede gebaseerd op
een goede ICT-infrastructuur, met toegevoegde waarde te ontwikkelen.
Conform het huidige rijksbeleid voor de zee- en luchthavens gaan
kwalitatieve doelen samen met kwantitatieve doelen. Voldoende volume
in het goederen- en personenvervoer is nodig om ons sterke netwerk in
een concurrerende omgeving in stand te houden. Het beleid is echter veel
breder en richt zich op het toevoegen van economische waarde. Dit is
onder meer te zien in de wijze waarop het kabinet inzet op een goede
balans tussen groei van de sector, leefbaarheid in de omgeving en
versterking van de directe en indirecte economische effecten nastreeft.
Het kabinet stimuleert activiteiten die de toegevoegde waarde en
werkgelegenheid verbeteren, daarmee maken we Nederland aantrekkelijk
als vestigingsplaats voor internationale hoofdkantoren en zorgen we
ervoor dat internationale goederenstromen efficiënt afgewikkeld en
aangestuurd worden. ICT-ontwikkelingen en de positie van Nederland als
internet-hub zijn hierin ook cruciaal. Tegelijkertijd speelt het beleid in op
de toekomstige ontwikkelingen die ook de Raad identificeert op het terrein
van verdere internationalisering, technologische vernieuwingen en
decarbonisatie. Zo koppelt het kabinet in zijn beleid de mainports aan
andere economische kerngebieden en sectoren.
Voor de positie van Schiphol en de groeiende vraag naar luchtvervoer zet
het kabinet hierop in via de Actieagenda Schiphol en de Beleidsnota
Mainport en Metropool. Het kabinet vindt het noodzakelijk de vraag naar
luchtvaart in Nederland verantwoord en duurzaam te accommoderen
vanwege het economisch belang voor Nederland en de concurrentiepositie van de mainport Schiphol, zowel nu als in de toekomst. Schiphol zal
zich hierbij vooral richten op het mainportgebonden verkeer. Hoewel de
mainport Rotterdam de belangrijkste zeehaven is voor Nederland, richt
het beleid zich op alle zeehavens van nationaal belang met als doel om
meer toegevoegde waarde en werkgelegenheid te creëren voor
Nederland. Het kabinet zet hierop in door middel van (onder meer) de
Maritieme Strategie 2015–2025 en het Werkprogramma Zeehavens
2014–2016. Het werkprogramma richt zich op de urgente uitdagingen op
het gebied van duurzaamheid, innovatie en energietransitie. Dit jaar is een
aantal acties toegevoegd op het gebied van ICT om in te spelen op de
allerlaatste ontwikkelingen. Voorts zet het kabinet met de Topsector
Logistiek in op verdere versterking van de internationale concurrentiekracht van Nederland met een pakket samenhangende acties. Het gaat
hierbij niet om enkel het vervoeren van meer goederen, maar om dit slim
en duurzaam te doen en tegelijkertijd meer te verdienen met een
hoogwaardig logistiek systeem. Ook zet de Topsector in op voldoende en
goed gekwalificeerde werknemers en de (internationale) strategische
acquisitie van bedrijven en goederenstromen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 691, nr. 127

2

Het kabinet is van mening dat een goede koppeling tussen de mainports,
brainport, greenports, de digitale hub en de stedelijke regio’s met een
concentratie van topsectoren van belang is om de internationale
concurrentiepositie van Nederland te versterken. Via verschillende
trajecten, zoals onder andere de actieagenda Schiphol, het Werkprogramma Zeehavens, de Agenda Stad, de Vernieuwing MIRT en de
Ruimtelijk economische ontwikkelstrategie (REOS), werkt het kabinet deze
ambitie nu al verder uit. De resultaten van bovenstaande trajecten worden
opgenomen in de uit te brengen Nationale Omgevingsvisie (NOVI), waarin
een overkoepelende visie op de inrichting van Nederland komt te staan.
Daarmee onderschrijft het kabinet het advies van de RLI dat samenhangend beleid voor het vestigingsklimaat gewenst is. De ontwikkeling
van een aanvullende integrale Strategie Vestigingsklimaat 2040 is
gegeven alle genoemde initiatieven van het kabinet niet nodig. Zowel in
het kader van de NOVI als ook in de uitwerking van de hiervoor genoemde
trajecten wordt daarbij het bredere debat gevoerd.
Zoals door de Raad geconstateerd ligt met de bestuurlijke intentieverklaring REOS een goede basis voor het vestigingsbeleid voor de economische kerngebieden, de Noordelijke en Zuidelijke Randstad en de
Brainport Eindhoven. REOS gaat hierbij uit van het versterken van een
beperkt aantal toplocaties tegen de achtergrond van een aantal urgente
maatschappelijke vraagstukken, te weten het vormgeven van een nieuwe
economie door innovatie, de energietransitie en leefbare en gezonde
steden. De haven van Rotterdam en Schiphol behoren bij de voor REOS
essentiële en cruciale toplocaties. Het kabinet zet REOS, in samenhang
met de andere hiervoor genoemde beleidstrajecten, door. In deze
werkwijze zal sprake zijn van (zie ook intentieverklaring REOS d.d. 9 juni
2016):
• Benutten van het onderscheidend vermogen van Nederland als
vestigingsplaats door de inzet op de nieuwe economie door innovatie,
energietransitie en leefbare en gezonde steden. Stedelijke regio’s die
hierbij een voorsprong nemen zullen een concurrentievoordeel
hebben.
• Uitwerken en verbinden van de zachte factoren van het vestigingsklimaat, zoals het behoud en de ontwikkeling van een goed en aantrekkelijk woon- en leefklimaat, aan de ruimtelijke economische vestigingsplaatsfactoren van de toplocaties.
• Uitwerken van de rol van digitale verbindingen en andere slimme
netwerken, zoals onder andere energienetwerken, die voor de
toplocaties van belang zijn.
Het kabinet is van mening dat ICT in Nederland een bijzonder belangrijke
bijdrage levert aan de economische groei. Volgens het CBS is de toename
van ICT-kapitaal in de periode 1996–2009 verantwoordelijk voor een kwart
van de economische groei. Tevens helpen nieuwe ICT ontwikkelingen bij
het oplossen van maatschappelijke vraagstukken bijvoorbeeld rondom
duurzame energie- en voedselvoorziening, duurzaam grondstoffengebruik, veiligheid of zorg. De beschikbaarheid van voldoende betrouwbare
en snelle netwerken is randvoorwaardelijk voor de economische groei in
Nederland. Daarom heeft de Minister van Economische Zaken de digitale
infrastructuur als de derde mainport van Nederland erkend. De Digitale
Agenda zet uiteen welke acties het kabinet verricht om digitalisering te
stimuleren en randvoorwaarden te versterken. Ook de opgaven verwoord
in de bestuurlijke intentieverklaring REOS op het gebied van concurrerende en naar de toekomst gerichte digitale verbindingen sluiten hier
goed bij aan.
Het kabinet ziet de hoofdelementen van het advies als ondersteuning van
het beleid. Doorzetten van gericht beleid voor de zee- en luchthavens blijft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 691, nr. 127

3

voor het kabinet een belangrijk element in een duurzame groeistrategie
voor Nederland. De mainports vormen een kritische basisinfrastructuur
voor een goede bereikbaarheid van Nederland en zijn een belangrijke
vestigingsfactor voor bedrijven die bijdragen aan onze toekomstige
economische ontwikkeling. Een goede koppeling tussen de mainports,
brainport, greenports, de digitale hub en de stedelijke regio’s met een
concentratie van topsectoren is van cruciaal belang om de internationale
concurrentiepositie van Nederland te versterken. Het kabinet blijft inzetten
op een verdere versterking van deze ruimtelijk economische samenhang.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 691, nr. 127

4