2010D29881

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond er
bij enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
brief van 21 juni 2010 inzake FIFA en WK Bid 2018/2022: handhaving
commerciële rechten (32 371, nr. 6).
De op 16 juli 2010 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de door
de minister bij brief van {{.. 2010 toegezonden antwoorden hieronder
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

nds-tk-2010D29881

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de minister

blz.
2
7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Gezamenlijke vragen en opmerkingen van de VVD-fractie en van de
D66-fractie
De leden van de VVD-fractie en van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief van de minister, maar hebben nog de
volgende vragen en opmerkingen.
– Wat betekent de definitie van «events» zoals gegeven in onderdeel A
voor het openbare leven in Nederland tijdens het WK? Wat betekent
het bijvoorbeeld voor de vrijheid van meningsuiting dat culturele
evenementen of andere culturele uitingen tot evenementen van de
FIFA worden gerekend?
– Alle wet- en regelgeving moet waar nodig al in juni 2013 zijn doorgevoerd. Dat is al vijf jaar voor het evenement van 2018 en als de
organisatie pas voor 2022 wordt toegewezen dan komt het neer op
negen jaar voor het evenement. Hoe kijkt de minister aan tegen de
lengte van deze termijn in verhouding tot het doel van deze bijzondere
regeling?
– Wie bepaalt wat de toegezegde «suitable number of law enforcement
officers» is om FIFA-rechten te beschermen? Heeft Nederland voor het
Nederlandse grondgebied, daarbij het laatste woord? Bepaalt
Nederland zelf de prioriteit van de inzet van politieagenten en zo ja,
waar ligt dat vast?
– Is de minister er nog steeds van overtuigd, ook na het WK in ZuidAfrika en de daarbij door de FIFA gestelde eisen, dat de Nederlandse
wetgeving toereikend is?
– Hoe moet de garantie 4 worden gelezen over een reclame vrije zone
met de leiding daarbij bij de FIFA. Wat vindt de minister daarvan en
gaat dat in plaatselijke politieverordeningen worden vastgelegd? Hoe
verhoudt zich dat met vrij ondernemerschap en andere vormen van
vrijheid van meningsuiting in Nederland? Wat zijn de richtlijnen van de
FIFA voor het geven van toestemming? Hoe verhoudt die inbreuk zich
tot de lange termijn van negen jaar (in het geval van organisatie in
2022)?
– Wie bepaalt de inzet van ambtenaren bij de controle op namaak? Wat
betekent dat met betrekking tot prioriteitstelling van taken bij de
douane aan de buitengrens, zoals de luchthavens Schiphol en
Rotterdam?
– Hoe ver wil de minister gaan met bescherming tegen «ambush
marketing»? Zou in een zaak als de Bavaria-jurkjes ook door politie
worden ingegrepen? Zou de FIFA een dergelijk ingrijpen verwachten?
– In de brief staat dat de toezeggingen, vergelijkbaar zijn met die bij
eerdere grote (sport)-evenementen. Hoe verhouden de toezeggingen
zich tot die van Zuid-Afrika en tot de uitvoering er van?
– In onderdeel B, deel vii staat dat er geen commerciële openbare «kijk»
evenementen mogen worden georganiseerd zonder toestemming van
FIFA. Betekent dit dat evenementen zoals op het Museumplein of in
cafés niet meer zonder meer mogelijk zijn? Wat zijn de afwegingsgronden die de FIFA hanteert voor het verlenen van toestemming?
– In onderdeel B, deel x eist de FIFA dat op basis van schriftelijk verzoek
zal worden overgegaan tot het opleggen van strenge sancties. Wat
betekent deze afspraak? Wie bepaalt wanneer wordt overgegaan tot
vervolging of het opleggen van een bepaalde strafmaat?

2

–

–

–

In onderdeel C, deel v vraagt de FIFA om speciale procedures. Wat
houden die procedures in en wordt het recht van de FIFA dan geplaatst
boven dat van Nederlandse burgers?
Betekent hetgeen is beschreven in onderdeel D dat er speciale wetten
moeten komen om de commerciële rechten van de FIFA te beschermen? Zo ja, hoe verhoudt zich dat tot eerlijke concurrentie voor andere
organisaties, bijvoorbeeld door de eis dat aan de FIFA geen kosten in
rekening mogen worden gebracht? Heeft de minister hierover contact
met zijn collega’s in België en hoe kijken zij er tegen aan?
Wat houden de toegezegde fiscale vrijstellingen precies in en hoe
passen zij binnen de bestaande fiscale regelgeving? Hoe verhouden
zich de toegezegde vrijstellingen tot die voor destijds de Europese
Kampioenschappen 2000 en tot die voor het laatste WK voetbal?

Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de brief over de organisatie van het wereldkampioenschap voetbal en de
verhouding met de FIFA. Zij constateren dat de regering in deze brief,
evenals in vrijwel alle andere in aanloop naar het WK-bid genomen
stappen, de beschikbare informatie zeer summier deelt met de Kamer. Zo
is het volledige bidbook nog niet ter beschikking gesteld aan de Kamer,
terwijl dat wel op een vertrouwelijke wijze mogelijk is.
Los van de procedure willen deze leden graag opmerken dat het organiseren van een WK voetbal een enorme positieve impuls kan geven aan de
sportcultuur in dit land. Het is te hopen dat de deelname aan sport, met
name onder de jeugd, een opleving zal beleven. De nu naar de Kamer
gezonden brief laat nog veel ruimte voor onzekerheid over de te nemen
stappen in de richting van de eisen van de FIFA. Genoemde leden hebben
daarom nog de volgende vragen en opmerkingen.
– Hoeveel ruimte zit er nog tussen de «government guarantee 6» (dat de
commerciële rechten regelt) en de constatering van de minister dat
«de commerciële rechten van de FIFA (...) voldoende zijn beschermd
en dat wetswijziging en/of invoering van nieuwe wet- en regelgeving
niet nodig is»? Met andere woorden, is met zekerheid vast te stellen
dat de FIFA zich kan vinden in de huidige juridische situatie? Zo nee, is
de regering bereid om een garantie aan de Kamer te geven dat er geen
sprake is van aanpassing van wet- en regelgeving naar aanleiding van
de eisen van de FIFA, gezien het feit dat zulks in Nederland geschiedt
op basis van overtuiging en rechtvaardigheidsgevoel, maar niet
vanwege doorgeschoten commerciële belangen?
– Garandeert het feit dat de huidige wet- en regelgeving naar tevredenheid van de FIFA is, dat er in Nederland niet een vergelijkbare situatie
zoals het optreden van de overheid in Zuid-Afrika tegen de toeschouwers van de wedstrijd in Nederland zal plaatsvinden?1
– In hoeverre en op welke wijze zal het Nederlandse politie- en justitieapparaat meewerken aan het beschermen van de commerciële rechten
van de FIFA en de sponsors in geval van schending? Hoeveel mankracht en geld is daar naar verwachting mee gemoeid? Wie draait op
voor de kosten van de (eventuele) extra inspanning op het gebied van
de bescherming van commerciële belangen?
– Deelt de minister de mening dat, indien de financiële lasten hiervan
vooral of geheel aan de Nederlandse overheid zullen toekomen, de
verdeling van lusten en lasten, gezien de belastingafspraken die de
FIFA eist, wel erg asymmetrisch wordt?
1
Zoals het optreden van de Zuid-Afrikaanse
politie tegen een aantal vrouwelijke toeschouwers die in een oranje jurk op de tribune
zaten.

Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben met grote interesse kennisgenomen
van de brief van de minister van 21 juni 2010 inzake FIFA en WK Bid

3

2018/2022: handhaving commerciële rechten (32 371, nr. 6). Naar
aanleiding van deze brief hebben zij de volgende vragen en opmerkingen.
In opdracht van het ministerie van Economische Zaken heeft het SEO een
kosten-batenanalyse gedaan naar het WK voetbal 2018/2022. De belangrijkste conclusie is dat de financieel-economische baten van een WK
voetbal in Nederland niet opwegen tegen de kosten. Daar staat echter
tegenover dat het organiseren van een WK leidt tot meer gevoelens van
geluk, trots, saamhorigheid en nationale identiteit. Als dit effect per
Nederlander minstens 9 euro bedraagt en de kosten worden beperkt, is
het WK waarschijnlijk maatschappelijk rendabel. Genoemde leden zijn in
principe een voorstander van het gezamenlijk organiseren van het WK
Voetbal 2018/2022 in Nederland en België vooral gezien het feit dat er
voornemens zijn om de Olympische Spelen van 2028 naar Nederland te
halen. Echter, in tijden van economische malaise zijn we in de eerste
plaats aan de burgers verplicht de invulling van een eventuele toewijzing
van het WK voetbal op een financieel verantwoorde manier gestalte te
geven. De brieven en rapportages die de Kamer van de regering op dit
thema tot op heden heeft mogen ontvangen zijn op z’n zachtst gezegd
«vrijblijvend» en «voorwaardelijk». Geen harde cijfers, financiële
toezeggingen en betrouwbare vergelijkingen, maar meer het uitspreken
van de hoop dat alles uiteindelijk wel goed zal komen.
Deze leden begrijpen dat het niet eenvoudig is om de kosten en baten van
een project dat eventueel pas over 12 jaar gestalte krijgt, middels een
waterdichte financiële analyse aan de Kamer te presenteren. Echter zij zijn
wel van mening dat er alles aan moet worden gedaan om, volgens goed
Nederlandse traditie, er voor zorg te dragen dat de kostenkant van het
project zeer kritisch wordt gevolgd. Dit betekent dat vanaf het moment
van toewijzing er een organisatie moet staan die in staat is 100 procent
financiële controle en bijsturing te geven om zodoende de enige post in
de begroting die we werkelijk kunnen sturen, namelijk de kostenkant, ook
daadwerkelijk te beheersen. Dit is naar de mening van genoemde leden
van essentieel belang, omdat het inschatten van de baten nu eenmaal
stukken moeilijker is dan het beheersen van de kosten, simpelweg omdat
dit, mits goed georganiseerd, zelf in de hand gehouden kan worden.
Belangrijkste voorwaarde voor deze leden om te blijven deelnemen aan
het bid blijft echter wel de financiële haalbaarheid.
Genoemde leden gaan onderstaand in op de overheidsgarantiestellingen
en de ministeriële interpretatie hiervan in het licht van de harde eisen van
de FIFA ten aanzien van de handhaving van hun commerciële rechten. In
de brief wordt in eerste instantie gesteld dat de commerciële FIFA rechten
in de Nederlandse wet- en regelgeving voldoende zijn geregeld, en dus
het Nederlandse recht, de Nederlandse interpretatie van dit recht en de
daarbij horende jurisprudentie van toepassing is in geval van schending
van de commerciële FIFA rechten. Deze leden zijn van mening dat om
«Zuid-Afrikaanse taferelen» rondom de handhaving van «ambush
marketing» te voorkomen zoals dat de «Bavaria girls» is overkomen, er
een duidelijke definitie moet komen van het begrip «ambush marketing».
Daarvoor bestaat namelijk geen aparte wetgeving en zal worden gedekt
door een combinatie van andere bestaande wetgeving op het gebied van
onder meer octrooirecht, mededingingsrecht, kopie- en handelsmerk
recht. Waar liggen straks de grenzen en hoe wordt ingrijpen? Hoe zou er
in Nederland gereageerd zijn op de ludieke en naar onze mening niet de
grenzen van «ambush marketing» overschrijdende actie van de «Bavaria
girls»? Zouden deze vrouwelijke toeschouwers ook dagen lang vast
hebben gezeten in een Nederlandse politiecel met de dreiging van
jarenlange gevangenisstraf boven hun hoofd?
Uit de brief is niet duidelijk op te maken wat de lijn van de regering nu
eigenlijk is. Volgens de tekst van alinea 3 in de brief stelt de minister
duidelijk dat de regering van mening is dat de wetswijzigingen en/of
invoering van nieuwe wet- en regelgeving niet nodig is. Echter op pagina

4

2 van de brief in de eerst alinea verwijst de minister trots naar het
voorbehoud wat in garantie 8 hoofdstuk G is gemaakt. Echter, hierbij is
vergeten te melden dat in de tekst van garantie 8 hoofdstuk G derde
alinea wel degelijk de deur op een kier wordt gehouden voor eventueel
latere aanpassingen/wijzigingen in bestaande Nederlandse wet- en
regelgeving indien dat door de FIFA noodzakelijk wordt geacht. Een citaat:
«The Government of the Netherlands represents and guarantees to FIFA
and ensure that all special laws, regulations and ordinances necessary to
properly fulfill the obligations under this Guarantee have been enacted or
shall be enbacted and enter into force in due time». Ook in garantie 6
hoofdstuk C, «Procedural Measures and Protections» wordt verwezen
naar garanties inzake speciale wetgeving indien noodzakelijk. Graag
ontvangen deze leden een toelichting van de minister hierover.
De leden van de PVV-fractie zijn verder uiterst geïnteresseerd in de logica
achter de inschatting die de regering heeft gemaakt met betrekking tot de
200 miljoen euro als dekking voor kosten openbare orde en veiligheid.
Graag ontvangen zij een toelichting van de minister op dit punt. Is er in dit
bedrag een voorziening getroffen voor de aansprakelijkheid die de
regering op zich heeft genomen in de garanties aan de FIFA voor de
volledige materiële en immateriële (o.a. omzetverlies FIFA) schade als
gevolg van eventuele veiligheidsgerelateerde incidenten?
Concluderend zijn deze leden een voorstander van het binnenhalen van
internationaal aansprekende sportevenementen zoals het WK voetbal en
de Olympische Spelen maar zijn zij tevens voorstander van een deugdelijke financiële en juridisch onderbouwing van een dergelijke beslissing.
Indien blijkt, hoe graag deze leden ook zouden willen zien dat Nederland
het WK voetbal organiseert, dat dit niet op een kostendekkende manier
mogelijk is, zullen zij een verdere deelname aan het «bid» negatief
adviseren. Genoemde leden verwachten dan ook dat de regering de
Kamer vanaf heden op een gedetailleerde manier informeert over de
financiën, zodat zij in staat is controle op het proces te houden en een
debat te voeren op basis van feiten in plaats van op aannames en
waarschijnlijkheden.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van
21 juni 2010 en vragen zich af waarom de regering pas naar aanleiding
van de rel rond de Bavaria-jurkjes de Kamer uitgebreid informeert over de
situatie rondom de handhaving van commerciële rechten tijdens het WK
en andere sportevenementen. Genoemde leden zien dat er tijdens grote
evenementen zoals de start van de Tour de France en de Giro ook lokale
verordeningen zijn aangepast. Zij willen een overzicht van alle aanpassingen op lokaal niveau in verordeningen die zijn ingegeven door de
sportevenementen.
Erkent de regering dat bijvoorbeeld Rotterdam de uiting van reclame op
papier heeft verboden in de week voorafgaande aan de start van de Tour
de France. Hoe verhoudt deze verordening zich met bijvoorbeeld de
vrijheid van meningsuiting? Was het voor politieke partijen of organisaties
ook onmogelijk om via informatie op papier mensen te informeren? Zo ja,
vindt de regering dit proportioneel?
Tijdens de eerste Giro-etappe is een aanhouding verricht van mensen die
protesteerden tegen de Italiaanse president. Waarom is dit gebeurt? Is het
niet zo dat Nederland vrijheid van meningsuiting kent en dat juist politieke
vrijheid overeind moet blijven tijdens sportevenementen? Kan de regering
uitleggen wat hier is gebeurt?
Is het waar dat er in Rotterdam een waterconflict is geweest tussen de
gemeente en een sponsor? Waarbij de sponsor niet wilde dat de
gemeente, uit voorzorg bij warm weer, wateruitdeelpunten wilde instellen.

5

Hoe verhoudt een dergelijk commercieel belang zich met het algemeen
belang dat een gemeente moet waarborgen?
De leden van de SP-fractie zijn ontstemd over de procedure waarop de
ondertekening van het bidbook tot stand is gekomen. Zij vragen waarom
de regering in het voorstadium de Kamer niet heeft geïnformeerd over de
punten waarop zij akkoord is gegaan als het gaat om eisen van de FIFA die
horen bij het in aanmerking komen voor het bid? Is het waar dat in
agreement 6 wordt geregeld dat adverteren in een straal van 2 kilometer
rond een zone van het WK niet meer mag, ook al vindt daar een totaal
ander evenement plaats? Hoe ziet de regering dit voor zich? Hoe
garandeert de regering dat voor «ambush marketing» geen nieuwe
wetgeving zal worden gemaakt, gezien het feit dat in hetzelfde agreement
vast staat dat als het nodig is, dit moet worden geregeld bij wet? Is het
waar dat de Nederlandse staat zich onderwerpt aan de commerciële
belangen van de sponsors boven bijvoorbeeld belangen van het lokale
midden- en kleinbedrijf? Moet een bakker zijn eigendomsnaam afplakken
als in een straal van 2 kilometer een evenement plaatsvindt? Is promotie
voor bijvoorbeeld een buurtbijeenkomst of een andere bijeenkomst die
niets te maken heeft met het WK onmogelijk door de eisen in agreement
6? Zo ja, deelt de regering de mening, gezien de opsomming van «events»
in de definitie van de agreements onder a tot en met g, dat de soevereiniteit van ons land in de uitverkoop gaat tijdens het evenement? Welk
recht heeft een sportorganisatie om een land te dwingen gelegenheidswetgeving te maken?
Genoemde leden vragen waarom de regering zonder overleg alle
agreements heeft ondertekend. Zij schrikken bijvoorbeeld dat de regering
akkoord is gegaan met de belastingvrijstelling van de FIFA. Waarom is dit
gedaan en is deze uitzondering ook afgedwongen bij de voorafgaande
WK’s in Zuid-Afrika en Duitsland? Wat vindt de regering hier eigenlijk van,
vindt zij het juist dat de FIFA als organisatie dit soort voordelen afdwingt
van landen die het WK willen organiseren? Heeft de Nederlandse regering
hierover onderhandelt?
De leden van de SP-fractie vinden de eis dat wegen een vrije baan moeten
hebben voor de wedstrijden ook een absurde eis. Erkent de regering dat
hierdoor het dagelijkse leven van Nederland verlamd kan worden
wanneer ergens een wedstrijd plaatsvindt? Ook hierbij vragen deze leden
of hierover onderhandelt is met de FIFA of dat dit klakkeloos is ondertekent.
Genoemde leden vernemen graag of er nog onderhandeld kan worden
over de ondertekende agreements. Zijn het voldongen feiten of ziet de
regering een mogelijkheid om de FIFA te bewegen tot bijstelling van de
eisen die ingrijpen in de soevereiniteit van een land? Ziet de regering een
mogelijkheid om met de andere biedende landen voor het WK in 2018 of
2022 af te stemmen dat zij zich niet uiteen laten spelen door de FIFA als
het gaat om wet- en regelgeving? Is zij bereid dit te doen en zo ja, kan de
Kamer worden geïnformeerd wat de uitkomst is van dit overleg? Zo nee,
waarom niet?
Genoemde leden vragen de regering om een reactie op de radiouitzending van Argos van 3 juli 2010. Daarin is een reportage te horen
over onderzoeken naar de kosten en baten van het WK en waarin wordt
gesteld dat het SEO onderzoek te negatieve uitgangspunten heeft. Deelt
de regering dit? Erkent de regering dat door dit soort tegenonderzoeken
de schijn wordt gewekt dat een evenement hoe dan ook naar Nederland
moet komen, en dat daarvoor alle mogelijke negatieve geluiden moeten
worden ontkracht? Is de regering bereid om te komen met een realistische
kosten- en batenanalyse waarbij zij ook onderzoekt of een WK-fonds van
sponsors, overheden en andere maatschappelijke organisaties voor de
organisatie van het WK mogelijk is? Zo neen, waarom niet?
Voorts vragen deze leden een bespiegeling van de regering over de baten
voor bijvoorbeeld het midden- en kleinbedrijf voor de organisatie van het

6

WK. Dienen zij ook te profiteren van de organisatie? Zo ja, hoe gaat u dat
garanderen? Hoe is dit verlopen in bijvoorbeeld Duitsland en Zuid-Afrika?
Is er bij de bouw van de uitbreidingsringen van de stadions ook ruimte
voor kleinere ondernemers of is dit enkel een voordeel voor grote
bouwbedrijven? Graag ontvangen deze leden een toezegging dat
opdrachten ook ten goede zullen komen aan lokale en kleinere
aannemers.
II. Reactie van de minister

7