Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 473

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 oktober 2021
Bij de behandeling van de begroting EZK voor 2021 (Handelingen II
2020/21, nr. 21, item 12) hebben de leden Amhouach en Bruins een motie
ingediend waarin zij het kabinet oproepen om een verkenning te doen
naar een procesinnovatie-stimuleringsinstrument, met als voorwaarde
toegankelijkheid voor het brede mkb. In de motie wijzen zij op de bijdrage
van procesinnovatie aan de arbeidsproductiviteit, werkgelegenheid en
concurrentiekracht en het belang ervan voor in het bijzonder de
maakindustrie.1
De voormalig Staatssecretaris van EZK heeft als reactie op de motie
aangegeven het bestaande innovatie-instrumentarium onder de loep te
nemen om te bezien of hierbinnen een instrument mist ten aanzien van
procesinnovatie. Hierop heeft onderzoeksbureau Technopolis de opdracht
gekregen te verkennen welke knelpunten het bedrijfsleven ervaart bij het
realiseren van procesinnovaties. Conform de motie is Technopolis
gevraagd zich te richten op het brede mkb, met daarbij een focus op de
maakindustrie. Als bijlage bij deze brief treft u de verkenning aan2,
waarmee aan de motie van de leden Amhouach en Bruins invulling wordt
gegeven.
Afbakening van het vraagstuk
Een algemeen aanvaarde definitie van procesinnovatie ontbreekt.
«Procesinnovatie» blijkt een containerbegrip waar veel verschillende
zaken onder vallen. Technopolis heeft op basis van hun onderzoek zelf een
brede definitie van procesinnovatie geformuleerd. Deze definitie luidt: Het
verbeteren van processen aan hand van het ontwikkelen en/of toepassen
van voor het bedrijf nieuwe technologieën en/of werkwijzen waardoor het

1
2

kst-32637-473
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 570 XIII, nr. 31.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 637, nr. 473

1

bedrijf haar productiviteit kan verhogen en/of brede maatschappelijke/
sociale doelstellingen kan realiseren.
Belangrijkste bevindingen
Procesinnovatie is een divers vraagstuk. Technopolis onderscheidt vijf
typen knelpunten (op volgorde van meest benadrukt door sector- en
brancheorganisaties):
– Tekort aan urgentie en prioriteit (kortetermijnvisie);
– Tekort aan kennis en kunde om tot een besluit, plan van aanpak en
business case te komen;
– Moeite met creëren van interne capaciteit (vrij spelen van de juiste
mensen);
– Knelpunten omtrent acceptatie voor verandering;
– Tekort aan financiële middelen.
Wat opvalt is dat het grootste deel van de knelpunten zijn oorsprong heeft
in de interne organisatie van bedrijven. Uit de verkenning blijkt ook dat
knelpunten zich met name voordoen bij bedrijven die op de markt
beschikbare procesinnovaties toepassen (zogenoemde innovatievolgers).
Beleidsopties
Op basis van de gedane bevindingen beschrijft Technopolis drie beleidsopties die ieder hun voor- en nadelen kennen. De eerste optie is geen
aanvulling doen op het bestaande innovatie-instrumentarium. Deze optie
vloeit voort uit de observatie dat (investeringen in) procesinnovaties en de
ontwikkeling van de (arbeids)productiviteit niet achterloopt bij de rest van
de EU en Nederland een relatief sterke positie heeft. Dat geeft op zich
geen reden tot nader overheidsingrijpen bovenop het bestaande
innovatiebeleid. Risico van deze optie is dat geen rekening wordt
gehouden met toekomstige ontwikkelingen.
De tweede optie is beleid introduceren gericht op het geconstateerde
(markt)falen rond procesinnovatie. Deze optie is gebaseerd op de
constatering dat er maar in beperkte mate sprake is van (markt)falen. Het
marktfalen is aanwezig in de vorm van informatieasymmetrie door een
gebrek aan kennis en inzicht in beschikbare technologieën en werkwijzen
en het op basis daarvan kunnen opstellen van een businesscase. Door
ondersteuning in de vorm van een niet-financieel instrument, zoals
coaches die bedrijven hiermee kunnen helpen, zou aan dit marktfalen
tegemoet gekomen kunnen worden, aldus Technopolis. De inzet van
coaches en makelaars wordt binnen verschillende instrumenten nuttig
ervaren, in de toekomst kan zo’n instrument handig blijken. Technopolis
verwacht echter dat deze optie tot weinig verandering zal leiden.
Omdat de knelpunten breder zijn dan (markt)falens, schetst Technopolis
een derde beleidsoptie. Deze optie behelst introductie van beleid gericht
op economische, sociale en maatschappelijke doelstellingen. Deze aanpak
richt zich op het vergroten van de groep bedrijven die een bijdrage aan de
door de overheid geformuleerde doelstellingen levert. Op basis van de
gekozen doelstellingen adviseert Technopolis vervolgens een integrale
aanpak, gericht op bewustzijn en urgentie stimuleren, regie ten aanzien
van relevante intermediaire organisaties, maatwerk bij het inventariseren
van knelpunten en vervolgens een groepsgewijze aanpak, waar nodig
financieringssteun (garanties) en tot slot monitoring van de resultaten.
Initiatieven als de Nationale Digitaliseringsstrategie, de werkplaatsen en
de Smart Industry Fieldlabs (waar met name de maakindustrie van
profiteert) sluiten aan bij de deze beleidsoptie, waarbij de doelstelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 637, nr. 473

2

digitalisering is. De uitwerking van deze derde optie zal echter in brede
afstemming moeten gebeuren en vraagt om een nieuwe beleidsaanpak.
Een eventuele inzet daarop, past daarom bij een missionair kabinet.
Conclusie
De verkenning geeft goed inzicht in de breedte van het begrip procesinnovatie en daarbij ervaren problematiek, en het is nuttig een nieuwe definitie
te hebben. De feiten die Technopolis tijdens deze verkenning heeft
opgehaald, duiden niet op een groot en acuut probleem. Bedrijven
ervaren knelpunten met betrekking tot procesinnovatie, maar dit betreft
voornamelijk interne organisatorische aspecten. De problematiek speelt
zich niet exclusief af in de maakindustrie, maar is zichtbaar in het brede
mkb. Uit de verkenning blijkt dat het bedrijfsleven een voorkeur heeft voor
het aanpassen van huidige instrumenten en activiteiten boven het
introduceren van meer instrumenten en activiteiten.
Uit de verkenning blijkt duidelijk dat er voor het brede mkb nog winst te
behalen is op het gebied van innovatie, inclusief procesinnovatie. Diverse
bestaande instrumenten bieden momenteel al toegang tot financiële
ondersteuning voor procesinnovatie. Ondernemers gaven in de
verkenning zelf aan dat zij meer moeten werken aan de knelpunten die zij
ervaren met betrekking tot procesinnovatie. De eerste beleidsoptie is
daarmee voor mij een logische.
Zeker gezien de demissionaire status van het kabinet, zal ik geen nieuw
procesinnovatie-instrument introduceren. Mocht een volgend kabinet dit
thema verder op willen pakken, geef ik mee dat er ruimte is voor een
niet-financieel instrument (beleidsoptie twee). Directe subsidies liggen
echter niet voor de hand. Voorwaarde voor de inzet van overheidsmiddelen is dat, naast het individuele bedrijf dat subsidie ontvangt, ook
de maatschappij via positieve externe effecten profiteert. Dat gebeurt
veelal door toepassing bij andere bedrijven. Directe subsidiëring van
procesinnovatie levert naar verwachting weinig op voor de bredere
maatschappij.
In de toekomst zou nader kunnen worden gekeken naar de derde optie die
Technopolis geeft, namelijk een brede benadering waarin procesinnovatie
aandacht krijgt. Dit vraagt betrokkenheid van veel partijen en kan
eventueel ook een verdere uitbreiding van de Nederlandse Digitaliseringstrategie of het Smart Industry programma zijn. Dit is aan een volgend
kabinet.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 637, nr. 473

3