Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1670
Vragen van het lid Omtzigt (Omtzigt) aan de Ministers voor Natuur en
Stikstof, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Infrastructuur en
Waterstaat, van Financiën en voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
en de Minister-President over de latente stikstofruimte en extern salderen
(ingezonden 7 februari 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 22 februari 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 1662.
Vraag 1
Herinnert u zich het verzoek bij de regeling van werkzaamheden op
17 november 2022 om een overzicht te geven van welke stikstofrechten zijn
opgekocht door overheden en daaraan gelijk gestelde organisaties?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een lijst aan de Kamer doen toekomen van alle ministeries, provincies,
gemeentes, staatsbedrijven (bedrijven waarin overheden gezamenlijk een
meerderheidsaandeel hebben, zoals Schiphol), agentschappen en andere
overheidsorganisaties die vanaf het vervallen van het Programma Aanpak
Stikstof (PAS), op 29 mei 2019, bedrijven hebben opgekocht met als doel het
verkrijgen van stikstofruimte? Kunt u ook de datum van aankoop aangeven
en de omvang van de aankoop?
Antwoord 2
Op dit moment is de evaluatie van het instrument extern salderen in
voorbereiding. Onderdeel daarvan is het verkrijgen van een kwantitatief beeld
van natuurvergunningen die zijn verleend op basis van extern salderen sinds
het vervallen van het PAS. Daarbij kunnen de data en omvang van de
transacties worden uitgevraagd. Ik verwacht de resultaten van de evaluatie
medio 2023 met de Kamer te kunnen delen.

ah-tk-20222023-1670
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Is er op enig moment contact en/of coördinatie geweest tussen de bij vraag 1
en 2 genoemde actoren met betrekking tot het opkopen van bedrijven met als
doel het verkrijgen van stikstofruimte? Zo ja, kunt u deze communicatie aan
de Kamer doen toekomen (inclusief data)?
Antwoord 3
Zoals gezegd is op dit moment de evaluatie van het instrument extern
salderen in voorbereiding. Onderdeel daarvan is het verkrijgen van een
kwalitatief beeld van natuurvergunningen die zijn verleend op basis van
extern salderen sinds het vervallen van het PAS. Daarbij kan de informatieuitwisseling tussen bevoegde gezagen worden uitgevraagd. Ik verwacht de
resultaten van de evaluatie medio 2023 met de Kamer te kunnen delen.
Vraag 4
Bent u van mening dat het op zijn minst gezegd vreemd is dat door het
opkopen van latente stikstofruimte de stikstofemissie op papier daalt, maar in
werkelijkheid juist kan stijgen gezien het feit dat de totale latente stikstofruimte in de Wet natuurbescherming (Wnb)-vergunningen wordt geschat
tussen de 21 procent en 40 procent (sector landbouw)?1
Antwoord 4
Rijk en provincies hebben voorwaarden aan extern salderen gesteld en deze
vastgelegd in beleidsregels, juist om feitelijke depositiestijging te beperken.
Hierin is bepaald dat alleen extern gesaldeerd mag worden met feitelijk
gerealiseerde capaciteit. Daarvan wordt 30% afgeroomd. Het bedrijf van de
saldogever moet bovendien in gebruik zijn of zonder nieuwe vergunning in
gebruik genomen kunnen worden. Het bevoegd gezag controleert of aan deze
voorwaarden is voldaan.
Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 25 november 2022 maakt het
kabinet interbestuurlijke afspraken met provincies om de beleidsregels voor
extern salderen zo snel mogelijk verder aan te scherpen, o.a. om salderen
met zogenaamde slapende vergunningen te voorkomen. Het kabinet vindt dat
het niet mogelijk mag zijn om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken op
basis van activiteiten die al geruime tijd zijn gestopt. Ook zet het kabinet in
op een generieke verhoging van het afroompercentage naar 40% en worden
momenteel de mogelijkheden onderzocht om een afroompercentage van 20%
te hanteren voor specifieke projecten die op korte termijn tot stikstofreductie
leiden, zoals de MIEK-projecten.
Vraag 5
Klopt het dat de latente stikstofruimte, de vergunde capaciteit en de feitelijk
benutte capaciteit nu niet (centraal) worden geregistreerd?
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6
Klopt het dat voor de vergunde capaciteit en de feitelijk benutte capaciteit er
nu veelal inschattingen worden gemaakt op basis van andere (landbouw)gegevens of op basis van opeenvolgende vergunningsbeschikkingen? Klopt het
dat dit de vaststelling van de totale hoeveelheid latente stikstofruimte
bemoeilijkt?2
Antwoord 6
In het kader van de aanpak van latente ruimte heb ik onderzoeksbureau
Sweco gevraagd om een desk research uit te voeren naar bestaande
onderzoeken over de omvang van latente ruimte in Wnb-vergunningen. Uit
deze desk research komt naar voren dat de vergunde capaciteit moet worden
1

SWECO, 22 september 2022, «Beschouwing op de omvang van latente ruimte in
Wnb-toestemmingen» (https://open.overheid.nl/repository/ronl-7738c57ba417693cfe030
ae83ee93b2ea419a165/1/pdf/bijlage-4-rapport-latente-ruimte-in-vergunningen.pdf).
2
SWECO, 22 september 2022, «Beschouwing op de omvang van latente ruimte in
Wnb-toestemmingen» (https://open.overheid.nl/repository/ronl-7738c57ba417693cfe030
ae83ee93b2ea419a165/1/pdf/bijlage-4-rapport-latente-ruimte-in-vergunningen.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

afgeleid uit opeenvolgende vergunningsbeschikkingen en -meldingen. Voor
de feitelijk benutte capaciteit wordt meestal een inschatting gemaakt op basis
van gegevens uit de jaarlijkse landbouwtelling voor de sector landbouw en
de Emissieregistratie voor de sector industrie. Het is niet mogelijk om een
compleet beeld van latente ruimte in Wnb-vergunningen te krijgen, omdat dit
op individueel bedrijfsniveau moet worden vastgesteld. De desk research laat
zien dat het op basis van steekproeven wel mogelijk is om een representatieve schatting te maken.
Vraag 7
Op welke manier bent u voornemens om de vergunde capaciteit en de
feitelijk benutte capaciteit (centraal) te registreren?
Antwoord 7
Ik ben niet voornemens om de totale latente ruimte in beeld te brengen. Het
is niet mogelijk om een compleet beeld van latente ruimte in Wnbvergunningen te krijgen, omdat dit op individueel bedrijfsniveau moet
worden vastgesteld. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 25 november
2022 ben ik wel voornemens om er samen met de bevoegde gezagen voor te
zorgen dat natuurvergunningen worden geactualiseerd bij intern salderen en
andere stikstofgerelateerde wijzigingen aan een bedrijf, zodat de latente
ruimte in natuurvergunningen op individueel bedrijfsniveau wordt beperkt.
Vraag 8
Zou de latente stikstofruimte, op voorwaarde dat de vergunde capaciteit en
de feitelijk benutte capaciteit centraal worden geregistreerd, in kaart kunnen
worden gebracht door het verschil te bepalen tussen het aantal dieren (op
basis van de Landbouwtelling) en de vergunde ruimte? Zou het verschil
kunnen worden bepaald tussen de vergunde ruimte en feitelijk benutte ruimte
of het verschil tussen de vergunde ruimte en feitelijk gerealiseerde ruimte?
Kunt u een toelichting geven?
Antwoord 8
Zoals gezegd is het niet mogelijk om een compleet beeld van latente ruimte
in Wnb-vergunningen te krijgen, omdat dit op individueel bedrijfsniveau moet
worden vastgesteld. De desk research laat zien dat het op basis van
steekproeven wel mogelijk is om een representatieve schatting te maken. De
omvang van latente ruimte in de agrarische sector bedraagt ongeveer tussen
de 25% en 40%. Voor de industrie is die variatie groter. In deze percentages is
geen onderscheid te maken tussen bedrijfsmatige en latente ruimte.
Vraag 9
Herinnert u zich, gelet op het gegeven dat bij extern salderen 30 procent van
de feitelijk gerealiseerde capaciteit wordt afgeroomd om een feitelijke stijging
van de depositie te beperken, dat u in antwoorden op Kamervragen over of
en hoe de afgeroomde stikstofruimte in kaart wordt gebracht schrijft:
«Afgeroomde stikstofruimte wordt niet in beeld gebracht. Dit is ook geen
verplichting die volgt uit de Wsn. Bij extern salderen kan de initiatiefnemer
70% van de stikstofruimte inzetten voor nieuwe activiteiten. Het afromingspercentage van 30% is bedoeld om het risico op feitelijke depositiestijging op
stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, als gevolg van ingebruikname van
latente ruimte, zo veel mogelijk te beperken.»?3
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Bent u voornemens de afgeroomde stikstofruimte in kaart te brengen? Zo ja,
hoe?

3

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2305.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 25 november 2022 zet het kabinet
in op registratie van alle vrijkomende en vrijvallende ruimte die beschikbaar
komt uit de piekbelastersaanpak in een register. De wijze waarop deze
registratie wordt vormgegeven, moet nog worden uitgewerkt.
Vraag 11
Zou een verhoging van het afromingspercentage kunnen bijdragen aan het
sneller legaliseren van PAS-melders (op voorwaarde dat de afgeroomde
stikstofruimte wordt opgeslagen in een stikstofbank)? Kunt u een toelichting
geven?
Antwoord 11
Het afromingspercentage is bedoeld om feitelijke depositiestijging op
stikstofgevoelige Natura2000-gebieden te beperken. Deze afroming kan dus
niet worden ingezet voor nieuwe ontwikkelingen. Dat geldt ook voor
PAS-meldingen.
Vraag 12
Heeft u kennisgenomen van de column «en toen mocht de boer toch
blijven»?4
Antwoord 12
Ja.
Vraag 13
Zijn er de afgelopen jaren boerderijen opgekocht of zijn er vergunning
geweigerd op basis van het oude AERIUS-model, die in het nieuwe model
niet zouden worden geweigerd of niet zouden worden opgekocht? Zo ja, om
hoeveel vergunningen gaat het dan?
Antwoord 13
Jaarlijks wordt AERIUS Calculator geactualiseerd om bij toestemmingverlening uit te gaan van de meest actuele gegevens en wetenschappelijke
inzichten. Hierbij worden bijvoorbeeld de meest recente emissiegegevens
verwerkt, waarmee de effecten van doorgevoerd beleid terug te zien zijn.
De in AERIUS Calculator berekende depositiebijdrage is niet het enige waar
het bevoegd gezag op toetst bij de beoordeling van een vergunningaanvraag.
Ook de staat van instandhouding van de natuur wordt betrokken. Mede
hierdoor zal de impact van de actualisatie op de beslissing om een vergunning te verlenen of te weigeren beperkt zijn.
Vraag 14
Kunt u een kaartbeeld maken en aangeven waar het model leidt tot een
berekend stikstofverschil van meer dan 10 mol per hectare per jaar?
Antwoord 14
In het actualisatierapport5 dat het RIVM op 26 januari heeft gepubliceerd, zijn
de verschillen ten opzichte van de vorige versie weergegeven en toegelicht.
Hierin is ook een kaartbeeld te vinden met de verschillen in totale depositie.
Vraag 15
Is het AERIUS-model juridisch houdbaar voor vergunningverlening nu
duidelijk is dat een verschillende berekeningsmethodiek leidt tot andere
uitkomsten voor het wel of niet verlenen van vergunningen?
Antwoord 15
Het actualiseren van AERIUS is nodig om bij toestemmingverlening uit te
gaan van de meest actuele gegevens en wetenschappelijke inzichten. Dit is
een juridisch vereiste. Op dit moment is AERIUS Calculator het best

4

NRC, 4 februari 2023, «En toen mocht de boer toch blijven» (https://www.nrc.nl/nieuws/2023/02/
04/en-toen-mocht-de-boer-toch-blijven-a4156168).
5
Actualisatie AERIUS Calculator en Monitor 2022 | RIVM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

beschikbare instrument om de depositiebijdrage van individuele projecten in
Natura 2000-gebieden in beeld te brengen.
De resultaten van een berekening in AERIUS Calculator zijn in het proces van
vergunningverlening ondersteunend bij het opstellen van de passende
beoordeling. Het besluit van het bevoegd gezag over een vergunningaanvraag is dus gebaseerd op een bredere afweging dan enkel de berekening.
Vraag 16
Klopt het dat in het nieuwe model er een afkapgrens is van 25 kilometer,
zodat op plekken die verder dan 25 kilometer van een Natura 2000-gebied zijn
verwijderd vergunningen met onbeperkte stikstofuitstoot kunnen worden
afgegeven?
Antwoord 16
Bij een depositieberekening van een plan of project met AERIUS Calculator
wordt een maximale rekenafstand van 25 kilometer gehanteerd. Op grotere
afstand is de depositie niet met voldoende zekerheid toe te rekenen aan een
individuele bron of individueel project.
Er zijn plekken in Nederland waar geen stikstofgevoelige Natura 2000gebieden binnen een straal van 25 kilometer liggen. Dit betekent echter niet
dat er ongelimiteerd stikstof kan worden uitgestoten op die locatie. Hiervoor
geldt bijvoorbeeld ook milieuwetgeving.
Vraag 17
Kunt u deze vragen voor het plenaire debat over het NPLG en de stikstofproblematiek in week acht (afzonderlijk) beantwoorden?
Antwoord 17
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5