Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

554
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over openbaargemaakte WOB-verzoeken
aangaande corona-communicatie (ingezonden 10 oktober 2022).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 31 oktober 2022).
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van de berichtgeving over vrijgegeven WOBverzoeken met betrekking tot communicatie rondom de coronacrisis, van
november 20201, 2?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Kunt u reflecteren op het streven om de coronacommunicatie «net zo irritant
als de wasmiddelenreclame» te maken? Waarom moest het coronavirus/de
pandemie/de maatregelen als het ware «aan de man gebracht worden», als
een te verkopen product? Waarom was feitelijke, epidemiologische informatievoorziening niet toereikend en moest er sterke beeldvorming aan te pas
komen?
Is het u bekend dat er in de WOB-documenten wordt gesproken over «op
gevoelsniveau contact maken» en «emotioneel laden», waarna hypothetisch
wordt ingespeeld op het beïnvloeden van het verantwoordelijkheidsgevoel
van ouders richting hun kind en bezorgdheid creëren over wat er zou kunnen
gebeuren met mensen die je lief hebt, wat gezien kan worden als emotionele
manipulatie/chantage? Kunt u uitleggen waarom van dergelijke technieken
gebruik werd gemaakt en op welke manier u dit ethisch verantwoord acht?
Antwoord 2 en 3
Feitelijke informatie is en blijft het fundament van alle overheidscommunicatie. Daarnaast wordt ook aandacht besteed aan zo effectief mogelijk overbrengen van die feitelijke informatie. Onderdeel daarvan is informatie geven en
het vergroten van de bewustwording over de verspreiding van het virus.

1
2

ah-tk-20222023-554
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

https://twitter.com/VegtDoor/status/1578083882674552845.
https://twitter.com/VegtDoor/status/1500916666414288899.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 4
Is het u bekend dat in de WOB-documenten valt te lezen dat er grote twijfel
bestond over het gefundeerd invoeren van een mondkapjesplicht? Waarom
zijn ook in dit geval gedrags-, en psychologische factoren leidend geweest
boven wetenschappelijk aangetoonde feiten? Kunt u aangeven waarom
beeldvorming en (onjuiste) aannames vanuit de samenleving belangrijker
waren dan epidemiologische effectiviteit?
Antwoord 4
Voor de mondkapjesplicht is de werkzaamheid in samenhang met andere
maatregelen aannemelijk gemaakt door het RIVM; de modelleurs van het
RIVM rekenden immers pakketten van maatregelen door op hun impact op
het R-getal.
Vraag 5
Vindt u, terugkijkend op het coronabeleid van de afgelopen jaren, dan dat de
communicatie met betrekking tot de pandemie en de maatregelen richting de
burger op de juiste manier is verlopen? Staat u achter de communicatiestrategie die is gebruikt? Zo ja, kunt u dit uitgebreid verklaren aan de hand van
genomen overwegingen, aangezien inmiddels duidelijk is dat veel van de
beweringen vanuit het kabinet over het virus en de maatregelen niet juist
bleken te zijn?
Antwoord 5
Voortschrijdend inzicht speelt ook een rol bij de langdurige bestrijding van dit
tot voor kort onbekende virus. De communicatieaanpak heeft zich, mede op
basis van evaluaties en onderzoek, gedurende de coronabestrijding continu
doorontwikkeld. Dat lerende effect vind ik van groot belang. Het laat zien dat
we regelmatig stilstaan bij wat goed gaat en wat beter kan en dat we onze
aanpak daarop aanpassen. Achter deze aanpak sta ik.
Vraag 6, 7 en 8
Hoe reflecteert u op het feit dat inmiddels uit verscheidene WOB-verzoeken is
gebleken dat het kabinet zich zelf ook van, zoals hierna genoemde, communicatietechnieken bediende en op verschillende momenten en over verschillende onderwerpen (bewust) onjuiste informatie heeft verstrekt en zaken
anders heeft voorgespiegeld dan zij waren, wanneer tijdens de coronacrisis
het kabinet heeft sterk ingezet op het bestrijden van valse framing en het
verspreiden van desinformatie?
Waarom is tijdens de coronacrisis zo eenvoudig overgegaan tot het inzetten
van dergelijke middelen, in acht nemend dat hoewel een crisissituatie
uiteraard vraagt om crisiscommunicatie, het gebruik van psychologische
drukmiddelen altijd met grote voorzichtigheid moet geschieden, terwijl
daarvoor vaak (nog) geen goed gefundeerde reden was? Kunt u een analyse
geven van de keuze voor deze communicatiemiddelen?
Wat zijn de psychologische en maatschappelijke gevolgen van deze manier
van communiceren op de lange termijn? Is er door de overheid een analyse
gemaakt van de effecten ervan op het welzijn van mensen en op het
functioneren van de samenleving in brede zin? Zo ja, wegen de baten van
deze manier van communiceren op tegen de kosten en op welke manier?
Antwoord 6, 7 en 8
Van bewust misleidende en onjuiste informatie is vanuit de overheid nooit
sprake geweest.
Vraag 9
Volgens de berichtgeving vanuit het kabinet staan wij aan het begin van een
nieuw «coronaseizoen», dus zal de communicatie vanuit de overheid
hieromtrent op dezelfde manier en met dezelfde overwegingen worden
gevoerd? Zullen emotionele argumenten en beeldvorming opnieuw een
belangrijk deel uitmaken van de communicatiestrategie, ook als deze
argumenten (nog) niet (goed genoeg) wetenschappelijk onderbouwd kunnen
worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 9
Feitelijke informatie is en blijft het fundament van alle overheidscommunicatie. Dat geldt voor alle huidige en toekomstige coronacommunicatie-uitingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3