Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1785
Vragen van het lid Westerveld (GroenLinks) aan de Minister voor Langdurige
Zorg en Sport en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over huishoudelijke hulp (ingezonden 7 februari 2023).
Antwoord van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 8 maart 2023).
Vraag 1
Kent u de artikelen «Snelle oplossing huishoudelijke hulp lijkt ver weg» en
«Laura heeft PTSS en kan haar huis niet schoonhouden»?1, 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Is er een landelijk beeld van de stijging van de vraag naar huishoudelijke hulp
en van de wachtlijsten? Zo ja, kunt u hiervan een overzicht geven of een
schatting maken?
Antwoord 2
De vierde meting van de monitor abonnementstarief Wmo 2015, die op
13 oktober 2022 naar de Tweede Kamer is gestuurd,3 maakt de ontwikkeling
van het aantal cliënten dat gebruik maakt van huishoudelijke hulp inzichtelijk
die sinds de invoering (per 2019) van het abonnementstarief voor Wmovoorzieningen heeft plaatsgevonden. Hieruit blijkt dat het aantal cliënten met
huishoudelijke hulp tot en met 2021 is toegenomen van circa 390.000 cliënten
in 2018 naar circa 510.000 cliënten in 2021, een toename van circa 30%. Deze
groei wordt deels verklaard door de invoering van het abonnementstarief,
maar deels ook door andere ontwikkelingen, zoals demografische groei en
daarmee gepaarde dubbele vergrijzing. Er bestaat geen landelijk beeld van
wachtlijsten voor huishoudelijke hulp.
1

AD, 12 januari 2023, «Snelle oplossing voor groot tekort aan huishoudelijk hulp lijkt ver weg:
«Experts waarschuwden hier al voor»» (https://www.ad.nl/utrecht/snelle-oplossing-voor-groottekort-aan-huishoudelijke-hulp-lijkt-ver-weg-experts-waarschuwden-hier-al-voor~ac038ad8/).
2
AD, 10 januari 2023, «Laura heeft PTSS en kan haar huis niet schoonhouden: «Huishoudelijke
hulp kan nog wel jaar duren»» (https://www.ad.nl/utrecht/laura-heeft-ptss-en-kan-haar-huisniet-schoon-houden-huishoudelijke-hulp-kan-nog-wel-jaar-duren~ac69369a/).
3
Kamerstuk 29 538, nr. 345.

ah-tk-20222023-1785
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Is bekend hoe vaak niet wordt voldaan aan de norm voor zes weken na het
indienen van de aanvraag?
Antwoord 3
Nee, dat is mij niet bekend.
Vraag 4
Kunt u aangeven wat er concreet is gedaan met eerdere signalen die zijn
afgegeven door gemeenten over de tekorten?
Antwoord 4
Uit de meerjarige monitoring van de effecten van het abonnementstarief in
de Wmo 2015 is duidelijk geworden dat de invoering van het abonnementstarief heeft geleid tot een forse groei van het aantal mensen dat huishoudelijke
hulp ontvangt in het kader van de Wmo 2015, waarbij de procentuele groei
onder mensen met een midden- of hoger inkomen het sterkst is.4 Dit draagt
er aan bij dat de toegankelijkheid van Wmo-voorzieningen – en meer
specifiek van de huishoudelijke hulp – onder druk komt te staan.
Op basis van de meerjarige monitoring van de effecten van het abonnementstarief is in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) geraamd in welke
mate de kosten5 van het abonnementstarief voor gemeenten in de structurele
situatie groter zullen zijn dan waar bij de invoering van werd uitgegaan. Dit
bedrag is geraamd op € 110 miljoen. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) is
daarom afgesproken dat per 2025 structureel € 110 miljoen extra financiële
ruimte voor gemeenten zal worden gecreëerd, om zodoende de (financiële)
druk op gemeenten t.a.v. het gebruik van Wmo-voorzieningen te verminderen.
Naar aanleiding van het beeld dat uit de meerjarige monitoring van de
effecten van het abonnementstarief naar voren is gekomen, werkt het kabinet
ook aan de invoering van een nieuwe, passende eigen bijdrage voor hulp bij
het huishouden, die rekening houdt met de financiële draagkracht van
burgers. Deze eigen bijdrage helpt naar verwachting om de aanzuigende
werking en druk op de voorziening huishoudelijke hulp te verlagen. Hierover
heb ik de Tweede Kamer op 4 november 2022 geïnformeerd.6
Vraag 5
Zijn er concrete plannen om de tekorten tegen te gaan totdat het nieuwe
wetsvoorstel in 2025 in werking is getreden? Wat kunt u doen om te zorgen
dat meer mensen in de huishoudelijke hulp gaan werken?
Antwoord 5
Gemeenten zijn in het kader van de Wmo 2015 verantwoordelijk voor het
leveren van huishoudelijke hulp aan hen die dat nodig hebben en daar niet
zelf (met behulp van hun netwerk) in kunnen voorzien. Gemeenten formuleren binnen hun eigen beleidsruimte dan ook beleid om de tekorten zo veel
mogelijk tegen te gaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het wijkgericht werven
van personeel, het inzetten van leerlingen van de vakschool, maar ook het
kritisch herbezien van het aantal uren huishoudelijke hulp in de beschikking,
waarbij (opnieuw) gekeken wordt of dit aantal passend is bij de situatie van
de cliënt. Verder doen gemeenten soms een appèl op burgers om, indien zij
daar (financieel) toe in staat zijn, particuliere hulp in te schakelen.
Gemeenten doen dit in de context van een – in historisch perspectief – krappe
arbeidsmarkt. Krapte doet zich voor in bijna alle sectoren en beroepsgroepen
binnen de economie, ook op het terrein van zorg en ondersteuning. Het
Ministerie van VWS werkt samen met verschillende partijen (onder andere
met sociale partners, het onderwijs en inkopers van zorg en ondersteuning)
via het programma Toekomstbestendige arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ)
aan de uitdagingen die deze krappe arbeidsmarkt met zich meebrengen. Het

4

Kamerstuk 29 538, nr. 345.
Dit betreft de extra uitgaven van gemeenten aan de betreffende Wmo-voorzieningen (voor
zover toe te schrijven aan de invoering van het abonnementstarief) plus de gederfde inkomsten
uit eigen bijdragen.
6
Kamerstuk 29 538, nr. 346.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

doel van het programma is voldoende ruimte creëren voor:7 innovatieve
werkvormen en technieken,8 voor het behoud van medewerkers en9 voor
leren en ontwikkelen, zodat de sector zorg en welzijn een fijne sector is om in
te (blijven) werken.
Vraag 6
Verwacht u dat het nieuwe wetsvoorstel de tekorten tegengaat? Zo ja, wat is
de onderbouwing hieronder? Wat zijn de te verwachten effecten op de
tekorten?
Antwoord 6
Het wetsvoorstel voor de invoering van een passende eigen bijdrage voor
huishoudelijke hulp zal naar verwachting een dempend effect hebben op de
vraag naar de Wmo-voorziening huishoudelijke hulp. De verwachting is dat
door invoering van het wetsvoorstel structureel circa 30.000 minder cliënten
een beroep zullen doen op de Wmo-voorziening huishoudelijke hulp. Deze
verwachting is mede gebaseerd op de gedragseffecten die in de monitor
abonnementstarief zijn waargenomen na de invoering van het abonnementstarief. Dit leidt – geabstraheerd van andere ontwikkelingen – tot een daling
van circa 6% van het aantal cliënten huishoudelijke hulp binnen de Wmo. Dit
heeft naar verwachting een dempend effect op de wachttijden.
In hoeverre dit volstaat om wachtlijsten weg te werken is onzeker, omdat de
omvang van de wachtlijsten op landelijk niveau onbekend is en omdat aan
wachtlijsten een complex van oorzaken ten grondslag kan liggen, waarbij
zowel vraagfactoren (zoals de aanzuigende werking van het abonnementstarief) als de aanbodfactoren (zoals personeelskrapte) een rol spelen.
Vraag 7
Komen er voor gemeenten meer mogelijkheden om mensen met een
minimuminkomen beter te kunnen helpen, aangezien het voorstel nu is dat
gemeenten alleen mensen met een inkomen vanaf 185 procent van het
sociaal minimum een bijdrage van 19 euro per maand mogen vragen?
Antwoord 7
Het voorstel van het kabinet is niet om alleen mensen met een inkomen
vanaf 185% van het sociaal minimum een bijdrage van 19 euro per maand te
vragen voor de huishoudelijke hulp.
Het voorstel voor een passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp10 (met
beoogde invoeringsdatum 1/1/2025) houdt in dat cliënten huishoudelijke hulp
met een (bijdrageplichtig) inkomen11 van minder dan 185% van het sociaal
minimum, een bedrag ter hoogte van het abonnementstarief blijven betalen.
Een inkomen van 185% van het sociaal minimum bedroeg voor een
alleenstaande AOW-gerechtigde in 2021 circa € 30.000. Vanaf deze grens
loopt de nieuwe passende eigen bijdrage geleidelijk op met het inkomen en
vermogen.
De invoering van de nieuwe passende bijdrage huishoudelijke hulp houdt
rekening met de financiële draagkracht van mensen en stimuleert zodoende
dat mensen die zelf in hun behoefte aan huishoudelijke hulp kunnen voorzien
dat ook doen, bijvoorbeeld via hun sociale netwerk of door zelf particulier een
hulp in te schakelen. Dit is nodig om Wmo-voorzieningen als huishoudelijke
hulp toegankelijk te houden voor iedereen, en bij uitstek voor die mensen die
daarvoor op de Wmo 2015 zijn aangewezen.
7

AD, 12 januari 2023, «Snelle oplossing voor groot tekort aan huishoudelijk hulp lijkt ver weg:
«Experts waarschuwden hier al voor»» (https://www.ad.nl/utrecht/snelle-oplossing-voor-groottekort-aan-huishoudelijke-hulp-lijkt-ver-weg-experts-waarschuwden-hier-al-voor~ac038ad8/).
8
AD, 10 januari 2023, «Laura heeft PTSS en kan haar huis niet schoonhouden: «Huishoudelijke
hulp kan nog wel jaar duren»» (https://www.ad.nl/utrecht/laura-heeft-ptss-en-kan-haar-huisniet-schoon-houden-huishoudelijke-hulp-kan-nog-wel-jaar-duren~ac69369a/).
9
AD, 10 januari 2023, «Laura heeft PTSS en kan haar huis niet schoonhouden: «Huishoudelijke
hulp kan nog wel jaar duren»» (https://www.ad.nl/utrecht/laura-heeft-ptss-en-kan-haar-huisniet-schoon-houden-huishoudelijke-hulp-kan-nog-wel-jaar-duren~ac69369a/).
10
Kamerstuk 29 538, nr. 346.
11
Het bijdrageplichtig inkomen bestaat uit het verzamelinkomen en 4% vermogensinkomensbijtelling (VIB) over de rendementsgrondslag boven de vermogensgrens zoals vastgesteld in
artikel 9.4, eerste lid, onderdeel c, van de Wet inkomstenbelasting 2001.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 8
Welke beleidsvrijheid en mogelijkheden hebben gemeenten om zelf te
besluiten welke groepen urgentie krijgen bij hun aanvraag voor huishoudelijke hulp? Welke manieren zijn er om de mogelijkheden voor gemeenten uit
te breiden?
Antwoord 8
Gemeenten hebben binnen bepaalde wettelijke grenzen de mogelijkheid om
bepaalde groepen met urgentie te helpen. Daarbij is het relevant om
onderscheid te maken tussen de volgende drie termijnen:
de termijn vanaf het moment van melding van een burger bij de gemeente
tot aan het moment waarop het wettelijke onderzoek van de gemeente is
afgerond naar wat passende maatschappelijke ondersteuning is voor de
burger;
de termijn tussen de formele aanvraag van de burger (die volgt op de
afronding van het onderzoek) bij de gemeente voor maatschappelijke
ondersteuning en de beslissing van de gemeente daarop in de vorm van een
beschikking;
de termijn waarbinnen vervolgens de ondersteuning start, of met andere
woorden: de termijn tussen het afgeven van de beschikking en de ingangsdatum van de verstrekking van de maatschappelijke ondersteuning aan de
burger.
Gemeenten hebben na een melding van een burger zes weken de tijd om het
wettelijk vereiste onderzoek te doen naar wat passende maatschappelijke
ondersteuning is voor de burger.12 Na het onderzoek kan de burger een
aanvraag voor ondersteuning doen bij de gemeente, waarbij het college
binnen twee weken moet beslissen in de vorm van een beschikking.13 Het
college heeft zonder individuele afspraken met de burger geen mogelijkheid
om de termijn van zes weken te verlengen. Bij de aanvraag geldt een
wettelijke maximale termijn van twee weken en het kader van artikel 4.14 van
de Algemene wet bestuursrecht.14 Uiteindelijk zal het college een dwangsom
moeten betalen als niet wordt beslist.
Bij de melding van de burger bij de gemeente, bij het onderzoek en/of bij de
beschikking kan de gemeente de burger ook (deels) verwijzen naar een
voorliggende algemene voorziening voor huishoudelijke hulp. Die algemene
voorziening dient dan wel daadwerkelijk toegankelijk en beschikbaar te zijn.
Als de burger recht heeft op maatschappelijke ondersteuning (zoals dat is
vastgelegd in de beschikking) betekent dat niet dat de hulp per direct
beschikbaar moet zijn. De ingangsdatum van de verstrekking van de
maatschappelijke ondersteuning is onderdeel van de beslissing van het
college en is daarmee dus onderdeel van de beleidsruimte van het college.
Daartegen staat rechtsbescherming open voor burgers. De beleidsvrijheid van
gemeenten behelst ook dat gemeenten – bij de feitelijke verstrekking van de
maatschappelijke ondersteuning – bepaalde (groepen) burgers prioriteit
kunnen geven boven andere (groepen) burgers op basis van de spoedeisendheid of de urgentie van de ondersteuningsvraag.
Verder kan een cliënt ervoor kiezen zelf met een persoonsgebonden budget
(pgb) de ondersteuning in te kopen; hier zijn voorwaarden aan verbonden.
Een cliënt moet bijvoorbeeld in staat zijn een dergelijk budget te beheren of
hiervoor een vertegenwoordiger aanstellen. Overigens hebben pgb-houders
met dezelfde krappe arbeidsmarkt te maken.
Het uitbreiden van de bovengenoemde mogelijkheden kan alleen via een
wetsaanpassing.
Vraag 9
Welke andere oplossingen zijn er voor mensen die nu op een wachtlijst staan,
maar dringend huishoudelijke hulp nodig hebben?

12

Zie artikel 2.3.2, eerste en negende lid, Wmo 2015.
Zie artikel 2.3.6, tweede lid, Wmo 2015.
14
Zie verder Kamerstuk 33 841, nr. 64.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 9
Allereerst is het goed om dit kenbaar te maken bij de gemeente. Als het thuis
niet meer lukt met bijvoorbeeld mantelzorg, zijn tijdelijke oplossingen zoals
respijtzorg mogelijk. Gemeenten kunnen de situatie op individueel casusniveau opnieuw bekijken als daar aanleiding toe is (bijv. bij verslechterde
gezondheidstoestand, wegvallen mantelzorg of toegenomen zorgbehoefte),
en bekijken wat er nog meer mogelijk is om voldoende aanbieders te
betrekken. Wat met deze opties kan worden bereikt is vanzelfsprekend niet
onbegrensd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5