Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

24 077

Drugbeleid

Nr. 286

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 april 2012
Met deze brief wil ik uw kamer – voorafgaand aan het van start gaan van
de handhaving van het aangescherpte gedoogbeleid per 1 mei 2012 –
nader informeren over een aantal actuele zaken in dit kader.
1. Kort geding
Vandaag, heeft de voorzieningenrechter het verzoek van 19 eisers om de
Aanwijzing Opiumwet van het Openbaar Ministerie om het ingezetenencriterium buiten werking te stellen, afgewezen. Dat betekent dat de
voorzieningenrechter van oordeel is dat de Aanwijzing en het daaraan ten
grondslag liggende beleid rechtmatig is. Voor de inhoud van het vonnis
(zaak 416009/KG ZA 12–326) verwijs ik kortheidshalve naar
www.rechtspraak.nl.
2. Verzoek advies College Bescherming Persoonsgegevens (CBP)
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft mij op 24 november
2011 verzocht het College bescherming persoonsgegevens (CBP) om
advies te vragen inzake de «privacyaspecten die verbonden zijn aan de
invoering van de zogenaamde wietpas».
Op 18 april 2012 heeft het CBP hierover advies uitgebracht (zie bijlage)1.
Het CBP adviseert in de toelichting op de Aanwijzing Opiumwet op
passende wijze aandacht te schenken aan de noodzaak, proportionaliteit
en subsidiariteit van de controleerbare ledenlijst. Het advies heeft geen
consequenties voor het van start gaan met de handhaving per 1 mei 2012.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het CBP stelt in zijn advies dat de stelling in mijn brief aan het College dat
coffeeshops besloten clubs worden met het oog op het beheersbaar
maken van coffeeshops, niet voldoende onderbouwt dat de inmenging in
de persoonlijke levenssfeer (ten gevolge van de beoogde gegevensverwerking) noodzakelijk is in het belang van de in artikel 8 EVRM genoemde
doelen. Daarnaast blijkt volgens het CBP niet dat is beoordeeld of de door

kst-24077-286
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 077, nr. 286

1

de Aanwijzing Opiumwet voorgeschreven verwerking van persoonsgegevens voldoet aan het proportionaliteitsvereiste- en subsidiariteitsbeginsel.
Voorts merkt het CBP op dat de gegevensverwerking van de controleerbare ledenlijst zoals thans is voorgeschreven, is vrijgesteld op grond
van artikel 40 van het Vrijstellingsbesluit Wbp. De coffeeshophouders
hoeven in beginsel dus niet te melden indien de verwerking enkel de in de
Aanwijzing vermelde gegevens bevat. Het College noemt in dit verband:
naam, geboortedatum, postcode of woonplaats, aanvangsdatum van het
lidmaatschap en eventueel een vervaldatum van het lidmaatschap.
Aanvullende registratie van persoonsgegevens door de coffeeshophouder
zijn niet meegenomen in het advies van het CBP.
Ten slotte vraagt het CBP aandacht voor de context waarin deze gegevens
worden gebruikt.
Ik ben bereid om aan het advies van het CBP inhoudelijk gevolg te geven,
zij het dat ik daarvoor niet de weg volg die het CBP aangeeft. De reden
daarvoor is dat de Aanwijzing Opiumwet niet gepaard gaat met een
toelichting. Temeer daar uw Kamer op deze adviesaanvraag heeft
aangedrongen, acht ik het passend om de gevraagde toelichting in deze
brief op te nemen, waarbij ik tevens verwijs naar hetgeen ik op 1 en
28 maart 2012 tijdens het drugsdebat op hoofdlijnen met uw Kamer
besprak. Overigens zal bij gelegenheid in de Aanwijzing Opiumwet van
het Openbaar Ministerie een verwijzing naar deze toelichting worden
opgenomen.
Toelichting «noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit
controleerbare ledenlijst»
In mijn brief van 27 mei 2011 aan de Tweede Kamer (Kamerstuk 24 077
nr. 259) heb ik het doel van het aangescherpte coffeeshopbeleid als volgt
beschreven:
«Om overlast en criminaliteit die verband houden met coffeeshops en de
handel in verdovende middelen tegen te gaan, zal een einde worden
gemaakt aan het huidige «open-deur-beleid» van de coffeeshops.
Coffeeshops moeten kleiner en beheersbaar worden gemaakt. (...) De
aantrekkingskracht van het Nederlandse drugsbeleid op gebruikers
afkomstig uit het buitenland moet worden teruggedrongen. Coffeeshops
worden klein en besloten en zullen zich in hun verkoop moeten gaan
richten op de lokale markt. De handel in drugs is vergroot, geprofessionaliseerd en vercommercialiseerd.1 De aanpak georganiseerde (drugs)criminaliteit moet dan ook worden geïntensiveerd.»
In aanvulling hierop merk ik nog op dat het drugstoerisme een ernstig
probleem is voor zowel de internationale als de nationale
rechtsorde. Drugstoerisme heeft door de jaren heen geleid tot een enorme
uitbreiding van de vraag naar softdrugs, in het bijzonder in grensgemeenten. Gevolg daarvan is, een met de sterk gestegen vraag overeenkomende groei in omvang en omzet van veel coffeeshops.

1

Idem.

De sterke verwevenheid van boven- en onderwereld waar het de
productie en distributie van cannabis betreft, die het laatste decennium
manifest is geworden, is een rechtstreeks gevolg van de door het
drugstoerisme toegenomen vraag. Op die wijze is er ook sprake van veel
meer overlast, die zich manifesteert in de directe omgeving van coffeeshops en daarnaast vooral in de wijdere omgeving daarvan. Dat uit zich
onder meer in verschijnselen als stromen drugsrunners en een toegenomen georganiseerde criminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 077, nr. 286

2

Naarmate coffeeshops groter worden, wordt de daarmee gepaard gaande
overlast ook groter. Met verkleining van coffeeshops wordt de overlast en
daarmee de druk op de openbare orde ook kleiner.
Coffeeshops moeten weer terug naar hetgeen in het oorspronkelijke
gedoogbeleid voor ogen stond.
Met het voorgaande wordt de noodzaak dat de inmenging als gevolg van
de beoogde verwerking van persoonsgegevens noodzakelijk is, nader
onderbouwd conform het advies van het CBP.
Besloten club en maximaal leden aantal
In het kader van het hierboven omschreven doel worden coffeeshops
omgevormd tot besloten clubs. Deze besloten clubs moeten klein en
besloten worden en zullen zich in hun verkoop moeten gaan richten op de
lokale markt. Door maximering van het aantal leden van de coffeeshop,
wordt de gewenste kleinschaligheid gerealiseerd. Om dit te realiseren
voorziet de aanwijzing Opiumwet sinds 1 januari 2012 onder meer in het
B-criterium.
«B: een besloten club: dit houdt in dat uitsluitend toegang kan worden
verleend en verkocht mag worden aan leden van de coffeeshop, waarbij
bepaald is dat de coffeeshop in één kalenderjaar maximaal tweeduizend
lidmaatschappen mag uitgeven en dit documenteert in de vorm van een
controleerbare ledenlijst. Een coffeeshop heeft maximaal 2000 leden. Het
lidmaatschap is beperkt tot één coffeeshop;»
In het kader van de handhaving van en toezicht op dit criterium is het
noodzakelijk om de lidmaatschappen te documenteren in een controleerbare ledenlijst. Zoals het CBP in haar advies heeft aangegeven bevat
de controleerbare ledenlijst persoonsgegevens die voor een besloten club
niet ongebruikelijk zijn om te verwerken. Uitgangspunt hierbij is dat de
gegevens enkel voor het doel van handhaving van en toezicht op het
B-criterium worden gebruikt.
In overleg met gemeenten zijn diverse varianten doorgesproken. Zo werd
de enkele verstrekking van de clubpas niet handhaafbaar geacht in
verband met fraude met clubpassen. Met een lichtere variant – zoals het
(enkel) verstrekken van een clubpas – kan niet hetzelfde doel worden
bereikt. De controleerbare ledenlijst is de variant gebleken, waarmee
enerzijds handhaving van en toezicht op het B-criterium mogelijk wordt
gemaakt en anderzijds wordt aangesloten bij een gangbare wijze van
verwerking van persoonsgegevens in het kader van besloten clubs.
Bovendien is het de variant waarbij op zo minimaal mogelijke wijze sprake
is van inmenging in de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen.
3. Handhaving aangescherpt gedoogbeleid
In reactie op de berichten in de media over de vermeende onduidelijkheden in de handhaving van het aangescherpte coffeeshopbeleid (en in
reactie op de vragen hierover van het lid Dibi (ingezonden 20 april 2012),
kan ik u het volgende mededelen.
Bij brief van 20 april 2012 zijn de coffeeshopgemeenten van Limburg,
Noord-Brabant en Zeeland ter verheldering geïnformeerd over de
handhaving (zie bijlage)1. In de brief is onder meer het volgende gemeld:

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

«Het aangescherpte coffeeshopbeleid brengt geen wijziging in de
bestaande verantwoordelijkheden in de handhaving. De handhaving van
de gedoogcriteria is primair een taak van de burgemeester. (...) De
burgemeester draagt zorg voor het realiseren van adequaat toezicht op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 077, nr. 286

3

naleving van de gedoogcriteria. Het toezicht omvat het controleren of de
gedoogcriteria die zijn opgenomen in de Aanwijzing Opiumwet worden
nageleefd. Hierbij kan worden gedacht aan controle van en inzage in de
ledenlijst, naleving van handels- en verkoopquota etc., al dan niet in het
kader van een integraal toezicht (samenwerking gemeenten, politie,
belastingdienst etc.). Als vermeld in de Aanwijzing Opiumwet is de
coffeeshophouder gehouden, het op de naleving van de criteria uit te
oefenen toezicht te dulden en daaraan medewerking te verlenen. Het
toezicht kan worden uitgeoefend door de politie. De aanwezigheid van
een coffeeshop wordt namelijk gedoogd, hetgeen wil zeggen dat
geldende strafbepalingen (artikel 2 en 3 van de Opiumwet) niet worden
gehandhaafd, zolang aan de gestelde gedoogcriteria wordt voldaan.
Indien een coffeeshop zich begeeft buiten deze criteria, dan zal er sprake
zijn van een redelijk vermoeden van schuld, hetgeen politieambtenaren in
beginsel bevoegd maakt (uit hoofde van artikel 141 strafvordering) om
opsporingshandelingen te verrichten, bijvoorbeeld ter controle van de
gedoogcriteria als opgenomen in de Aanwijzing Opiumwet. De strafrechtelijke handhaving komt pas aan de orde na de bestuurlijke handhaving.»
Gelet op het voorgaande ga ik ervan uit dat het aangescherpte coffeeshopbeleid als aangekondigd in mijn brieven aan de Tweede Kamer
zonder problemen gehandhaafd kan worden. De effecten van het
aangescherpte coffeeshopbeleid worden nauwgezet gevolgd.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 077, nr. 286

4