Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 108

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2014
De Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD/Commissie) heeft in het kader van haar taak als bedoeld
in artikel 64, tweede lid, onder a, van de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten 2002 (Wiv 2002) een onderzoek verricht naar de inzet
van enkele langlopende agentenoperaties door de Algemene Inlichtingenen Veiligheidsdienst (AIVD).
Naar aanleiding van dit onderzoek heeft de CTIVD een toezichtsrapport
vastgesteld (rapportnummer 37). Dit rapport is deels openbaar, deels
geheim. Het openbare deel van het toezichtsrapport en mijn reactie hierop
bied ik u hierbij aan1. Het rapport wordt tevens aangeboden aan de
voorzitter van de Eerste Kamer. De geheime bijlage van het rapport zend
ik aan de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van de
Tweede Kamer.
Het onderzoek van de Commissie heeft zich toegespitst op vijf agentenoperaties met een looptijd van meer dan een jaar, die in het kader van de
veiligheidstaak van de AIVD zijn ingezet (artikel 6, tweede lid, onder a, Wiv
2002), meer specifiek in het kader van het onderzoek naar terrorisme,
radicalisering en extremisme.
Daarbij is in het bijzonder gekeken naar de vragen omtrent de instructie
en de aansturing van agenten door de AIVD. Onderzocht is hoe de AIVD
de regie houdt over de inzet van de agent, hoe de belangen van de agent
en de AIVD tegen elkaar worden afgewogen en hoe wordt gestuurd op de
doelen die men beoogt te bereiken. Daarnaast is veel aandacht besteed
aan de wijze waarop er bij de inzet van langlopende agentenoperaties
wordt omgegaan met de betrokkenheid van agenten bij het plegen van
strafbare feiten.
Ik heb met belangstelling van het rapport kennisgenomen. Menselijke
bronnen zijn voor een dienst als de AIVD van groot belang. Derhalve
1

kst-29924-108
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 108

1

hecht ik zeer aan de conclusie van de Commissie dat uit het onderzoek
een beeld naar voren komt waarbij acquisiteurs de agenten nauw
begeleiden en waar nodig instructies geven, als ook dat de schriftelijke
vastlegging van de instructies en het bijhouden van de operatierapporten
doorgaans op zorgvuldige wijze gebeurt. De Commissie stelt vast dat in
alle gevallen sprake lijkt te zijn van een samenwerkingsrelatie waarbij de
AIVD de controle heeft over hoe de agent wordt ingezet in de targetomgeving en dat de veiligheid van de agenten ten gevolge van hun inzet
door de AIVD niet in gevaar is gekomen.
In het rapport is veel aandacht besteed aan het onder instructie van de
AIVD plegen van strafbare feiten door de agent. Dat een agent strafbare
feiten kan plegen is geregeld in artikel 21, derde lid, Wiv 2002. Een agent
moet zich kunnen conformeren aan het gedrag van de personen en
organisaties waar hij contact mee heeft. Dit kan essentieel zijn voor het
behouden van zijn informatiepositie en het niet ontmaskerd worden door
de targetgroep. Het uitgangspunt van de dienst is dat een agent slechts bij
uitzondering strafbare feiten pleegt. De agenten in de onderzochte
operaties hebben slechts dan een instructie gekregen voor het plegen van
strafbare feiten, wanneer dit noodzakelijk was in het kader van de goede
taakuitvoering van de dienst dan wel de veiligheid van de agent. De
agenten hebben evenmin andere personen aangezet tot het plegen van
strafbare feiten.
De CTIVD heeft in het rapport geen onrechtmatigheden geconstateerd.
Wel heeft zij een aantal kritiekpunten en heeft zij daartoe een aantal
aanbevelingen gedaan. Ik kan mij geheel vinden in deze punten en neem
alle aanbevelingen van de Commissie over. De belangrijkste kritiekpunten
en aanbevelingen zijn:
– het ontbreken van evaluaties bij langlopende operaties, zowel
tussentijds als na afloop van de operatie. De Commissie beveelt aan
dit wel te doen en deze evaluaties schriftelijk vast te leggen, waarmee
in een belangrijke mate kan worden bijgedragen aan een zorgvuldige
en effectieve uitvoering van de operaties, als ook dat lessons learned
worden geborgd.
– het is een agent niet altijd duidelijk welke strafbare feiten hij mag
plegen, onder welke omstandigheden hij dat mag doen en wat de
gevolgen kunnen zijn wanneer hij door zijn handelen in aanraking
komt met politie en justitie. De Commissie beveelt aan naar de agent
toe daarover duidelijkheid te verschaffen middels een instructie,
vastgelegd in een document, dat met de agent op gezette tijden moet
worden besproken.
– de interne werkwijzen ten aanzien van operaties waarbij strafbare
feiten (voorzienbaar) een rol spelen moeten worden verbeterd.
– met het Openbaar Ministerie moeten goede en toetsbare afspraken
worden gemaakt over de toestemming voor het plegen van strafbare
feiten door agenten van de AIVD. Deze moeten worden vastgelegd in
intern beleid. Tevens moet schriftelijk worden vastgelegd wat er in het
kader van het plegen van strafbare feiten door agenten besproken
wordt met de Landelijke Officier van Justitie (LOvJ).
Met deze laatste aanbeveling worden eventuele bezwaren inzake het niet
opstellen van een AMvB over strafbare feiten, waartoe het kabinet heeft
besloten2, weggenomen. Het bovenstaande is daarmee het resultaat van

2

Kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Evaluatie Wiv 2002.
Kamerstuk 33 820, nr. 2, p. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 108

2

de toezegging aan de Tweede Kamer, gedaan tijdens het Algemeen
Overleg over de evaluatie Wiv 2002 d.d. 16 april 2014, om de CTIVD te
vragen om een reactie ter zake.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 924, nr. 108

3