Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 515

Aanpak regeldruk en administratieve lasten

Nr. 480

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juni 2022
Mensen die in de zorg werken en mensen die met de zorg in aanraking
komen, ervaren teveel regeldruk. Zij besteden een substantieel deel van
hun tijd aan administratieve handelingen waarvan zij het nut maar beperkt
inzien. Dat gaat ten koste van tijd voor zorg of ondersteuning, en van het
werkplezier. Bovenmatige administratieve belasting staat ook in de weg
aan het kunnen verlenen van passende zorg. Bureaucratie is een
belangrijke vertrekreden voor medewerkers die de zorg verlaten. Gegeven
de krapte op de arbeidsmarkt in zorg en welzijn kunnen we ons dat niet
permitteren.
Het kabinet vindt het dan ook de komende periode noodzakelijk om te
werken aan meer tijd voor zorg, meer werkplezier, en minder regeldruk
voor zorgverleners en zorginstellingen. In de eerste plaats wil ik dat
bereiken door te zorgen voor minder en zinnigere regels. Schrappen en
versimpelen is geen eenmalige impuls, maar structureel noodzakelijk
onderhoud in elke organisatie. En waar het nodig is om nieuwe regels op
te stellen, moeten die zo min mogelijk administratief belastend zijn, en in
de uitvoering zo eenvoudig mogelijk. Dit geldt nadrukkelijk voor wet- en
regelgeving van VWS, maar ook breder voor iedere organisatie die regels
opstelt voor zichzelf of anderen. En in de tweede plaats door ervoor te
zorgen dat zorgverleners zelf invloed kunnen uitoefenen op de regeldruk
die zij ervaren. Daarvoor is nodig dat zij meer zeggenschap krijgen en dat
zij kennis over regels en de totstandkoming ervan opdoen. Ook zijn
materialen en hulp om hier zelf in de eigen organisatie of op de eigen
werkplek mee aan de slag te gaan noodzakelijk. Daarom kom ik met een
vervolg op het programma [Ont]Regel de Zorg. Ik geef dit vorm langs vier
actielijnen:
1) Voorkomen nieuwe regeldruk door wet- en regelgeving van VWS:
beleid dat beter werkt in de praktijk
2) Landelijke maatregelen
3) De lokale aanpak: vermindering van regeldruk binnen zorginstellingen

kst-29515-480
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

1

4)

Een laagdrempelig toegankelijk loket voor signalen, knelpunten en
vragen

Verderop in deze brief zet ik deze actielijnen verder uiteen.
De opgave is groot en acuut. Maar gelukkig vertrekken we niet vanaf nul:
in de afgelopen jaren zijn reeds belangrijke stappen gezet, resultaten
geboekt en inspirerende voorbeelden gedeeld. Een lokale ontregelbeweging is op tal van zorgwerkvloeren in het land op gang gekomen. Dat
heeft geleid tot een kentering in de ervaren regeldruk; na jaren waarin
deze alleen maar opliep, werd in de laatste monitoringscijfers voor het
eerst een daling zichtbaar. Weliswaar nog bescheiden in omvang en niet
over de gehele linie van alle beroepsgroepen, maar er is een begin
gemaakt. De komende periode bouw ik voort op de resultaten en geleerde
lessen over wat wel en wat juist niet heeft gewerkt in de aanpak van
[Ont]Regel de Zorg. Mijn ambitie – meer tijd voor zorg, meer werkplezier
en minder regeldruk – kan ik niet alleen waarmaken; alle bij dit vraagstuk
betrokken partijen, van financiers tot werkgevers en van toezichthouders
tot branche- en beroepsverenigingen, hebben daarbij hun steentje bij te
dragen. En hoe taai dit vraagstuk ook is, als we samen de schouders
eronder zetten, ben ik ervan overtuigd dat we zullen slagen.
Leeswijzer
In deze brief zet ik uiteen hoe VWS in deze kabinetsperiode aan de slag
gaat en andere betrokken partijen kan ondersteunen bij het invullen van
hun eigen rol en verantwoordelijkheid op dit punt. Deze aanpak, die vorm
krijgt langs vier actielijnen, is gevisualiseerd in de bijgevoegde
infographic. Tevens ga ik in deze brief in op de monitoring en op de wijze
waarop ik de Kamer op de hoogte houd van de voortgang. Tot slot sta ik
stil bij de gesprekken die ik voer met andere partijen over hun inzet op dit
thema. Ik begin deze brief met een korte terugblik op het programma
[Ont]Regel de Zorg zoals dat in de vorige kabinetsperiode is uitgevoerd,
en een reflectie op de impact van Covid-19 op ervaren regeldruk in de
zorg.
Met deze brief doe ik de toezegging gestand vóór de zomer een vervolg te
geven aan het programma [Ont]Regel de Zorg (gedaan tijdens het plenair
debat over sluitingen van SEH’s in Groningen en Drenthe door
personeelstekort d.d. 24 februari jl.). Deze toezegging is herhaald in de
hoofdlijnenbrief over het VWS-beleid1 en het daaropvolgende commissiedebat (Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 180).
Tevens geef ik met deze brief gevolg aan de moties van het lid Van den Hil
c.s. over het in kaart brengen van ervaringen met tijdelijk opgeschorte
administratie, en over aandacht voor stapelende administratieve lasten in
zorgwetgeving (beide ingediend tijdens het notaoverleg (Kamerstuk
35 738, nr. 9) over de initiatiefnota van het lid Van den Berg «Naar minder
ziekte en betere zorg») (Kamerstuk 35 738, nr. 2).2
Terugblik [Ont]Regel de Zorg 2018–2021
Mijn ambtsvoorganger heeft u eind 2020 voor het laatst geïnformeerd
over de voortgang van het programma [Ont]Regel de Zorg.3 Die voortgangsbrief beschrijft een aantal van de belangrijkste gerealiseerde schrapen verbeterpunten, die zorgverleners zelf op de agenda hadden gezet. Het
1

Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 170.
Kamerstuk 35 738, nr. 5 en nr. 6.
3
Kamerstuk 29 515, nr. 452.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

2

gaat dan bijvoorbeeld om het verkorten van de termijn voor materiële
controle, het herzien van de richtlijn fysiotherapeutische dossiervoering,
de vereenvoudiging van de regeling meerzorg in de langdurige zorg, het
schrappen van de verplichting voor een handtekening onder elke wijziging
van het zorgleefplan, en het afschaffen (in nagenoeg alle gevallen) van de
terminaliteitsverklaring in de palliatieve zorg. Het overgrote deel van de
schrap- en verbeterpunten is inmiddels gerealiseerd. Gaandeweg de
uitvoering bleek dat het wegnemen van deze knelpunten op landelijk of
stelselniveau noodzakelijk was, maar niet voldoende: ook binnen
zorginstellingen zelf, ontstaat veel regeldruk. Ook op dat lokale niveau is
actie noodzakelijk. In de vorige periode heeft dat onder meer vorm
gekregen in de Landelijke Schrapweek Jeugd, het organiseren van lokale
schrapsessie en Ontregel-labs door Vilans, en de bezoeken van de
[Ont]Regelbus aan zorginstellingen om hen te helpen met lokaal
ontregelen.
Uit de monitoringsinformatie bleek dat deze aanpak vruchten begon af te
werpen: voor het eerst was een daling zichtbaar in de ervaren regeldruk
onder zorgverleners, zij het nog voorzichtig en niet in de volle breedte van
de zorg. Helaas moet ik constateren dat zorgverleners ook aangeven dat
de invoering van nieuwe wet- en regelgeving heeft geleid tot méér
regeldruk, bijvoorbeeld bij de Wet zorg en dwang. In die monitoring viel
op dat het realiseren van een schrap- of verbeterpunt lang niet in alle
gevallen tot een (substantiële) vermindering van de ervaren regeldruk
leidde. Ook bleek geen duidelijk verband tussen de ervaren effecten van
specifieke gerealiseerde maatregelen en het algemenere cijfer over de
ervaren tijdsbesteding aan administratieve taken. Deze uitkomsten
ondersteunen mijn beeld dat het realiseren van merkbare effecten in de
praktijk in belangrijke mate op de werkvloer zelf moet gebeuren. Dat er
nog een weg te gaan is illustreert ook internationaal onderzoek, waaruit
blijkt dat het Nederlandse zorgstelsel op het criterium van «administratieve efficiëntie» (het verminderen van bureaucratie) relatief slecht scoort,
en ook duidelijk slechter dan op andere criteria zoals toegankelijkheid en
uitkomsten.4
De voortgangsbrief noemde vijf lessen van de uitvoering van het
programma [Ont]Regel de Zorg tot dan toe. Kort samengevat komen die
neer op: maak het concreet, zorg voor een lokale ontregelbeweging,
bevorder zeggenschap van zorgverleners, implementeer en communiceer,
en werk gezamenlijk met alle betrokken partijen aan dit thema. De door
mijn ambtsvoorganger uitgezette onafhankelijke evaluatie van het
programma [Ont]Regel de Zorg5 voegt hier een aantal aanbevelingen aan
toe, zoals:
– Maak ontregelen structureel onderdeel van het beleid;
– Richt het beleid op het wegnemen van de oorzaken van regeldruk (o.a.
het cultuuraspect);
– Verstevig de samenwerking met alle relevante partijen voor het
verminderen van de regeldruk;
– Voorkom extra regeldruk veroorzaakt door nieuwe wet- en
regelgeving;
– Vergroot het gevoel van urgentie om te ontregelen, ook bij bestuurders
in de zorg;
Van de talrijke andere onderzoeken die in de afgelopen periode zijn
uitgevoerd, noem ik er twee.

4
5

Mirror, Mirror 2021: Reflecting Poorly | Commonwealth Fund
Kamerstuk 29 515, nr. 460.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

3

1)

2)

Vilans heeft in het onderzoek «Regeldruk in de langdurige zorg: de
boosdoeners blootgelegd»6 vijf oorzaken van regeldruk onderscheiden die elk hun eigen aanpak vergen, waarvoor verschillende acties
van alle betrokken partijen nodig zijn.
Uit onderzoek van Nivel7 bleek dat wijkverpleegkundigen inschatten
twee keer zoveel tijd te besteden aan klinische verslaglegging (bv. het
zorgplan) als aan organisatorische registratie (bv. personeelsgerelateerd of financieel). Beide soorten registratie zorgen voor een
verhoogde werkdruk, maar vooral de organisatorische registratie
roept frustratie op. Hoewel wijkverpleegkundigen méér tijd besteden
aan de klinische registratie, vinden zij dit zinvol en een integraal
onderdeel van de zorg voor hun patiënten; de ervaren last is daarom
lager dan bij registratietaken die zij niet of minder als zinvol ervaren.

De geleerde lessen, aanbevelingen en inzichten uit andere onderzoeken
heb ik meegenomen in het opstellen van de aanpak voor de komende
kabinetsperiode en komen daarin terug.
De impact van Covid-19 op regeldruk in de zorg
In maart 2020 werd Nederland getroffen door covid-19. De coronacrisis
heeft ook gevolgen gehad voor de ervaren regeldruk in de zorg. Zo
kwamen (tijdelijk) nieuwe regelingen tot stand, en zijn er zowel versoepelingen als verzwaringen van bestaande regels ervaren. Uw kamer heeft
mij, onder meer via de motie Laan-Geselschap, verzocht om een
totaaloverzicht van deze effecten. In mijn brief van 21 maart 20228 heb ik u
geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek dat ik hiernaar heb
laten uitvoeren. Samen met het veld span ik me in om – daar waar dat kan
– (tijdelijke) aanscherpingen op te heffen en (tijdelijke) versoepelingen te
behouden, zodat overbodige administratieve lasten niet (opnieuw) hun
weg vinden naar de werkvloer. Hiermee geef ik invulling aan de motie Van
den Hil c.s. over het in kaart brengen van ervaringen met tijdelijk
opgeschorte administratie. Het beeld dat uit het onderzoek naar voren
komt is overigens dat per saldo de crisis eerder tot een ervaren
verzwaring van de regeldruk heeft geleid dan tot een verlichting. Er zijn
wel versoepelingen ingezet, maar relatief beperkt en deels ook maar
tijdelijk.
Naast een overzicht van versoepelde en aangescherpte regels, afkomstig
van zowel de overheid als van andere organisaties in de zorg, schetst het
onderzoek vier kansen om regeldruk als gevolg van covid-19 te verlagen.
Deze kansen hebben betrekking op het leren, ontwikkelen en implementeren van digitalisering, het tijdig betrekken van ICT en (zorg)inhoud bij
(landelijke) besluiten over regels, en het ontwikkelen van passende
betaaltitels (die toepasbaar zijn in de crisissituatie) waar dit nog niet het
geval is. De transformatie naar digitaal werken en zorg op afstand is niet
nieuw, maar is door covid-19 wel in een stroomversnelling gekomen. Dit
bleek onder meer uit de e-healthmonitor 2021 van het RIVM, die ik in
januari aan uw Kamer heb verzonden9. Zowel zorgverleners als
bestuurders zijn overtuigd van de meerwaarde van digitale zorg. Wel is
het goed organiseren, zodat deze meerwaarde tot stand komt, nog een
aandachtspunt.

6

Rapport Regeldruk in de langdurige zorg – boosdoeners blootgelegd – juni 2020 Vilans |
Publicatie | (Ont)Regel de Zorg (ordz.nl)
7
Nursing documentation and its relationship with perceived nursing workload: a mixedmethods study among community nurses | BMC Nursing | Full Text (biomedcentral.com)
8
Kamerstuk 29 515, nr. 462
9
Kamerstuk 27 529, nr. 273.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

4

In de kamerbrief in reactie op de motie van het lid de Aukje de Vries10 is
mijn ambtsvoorganger ingegaan op de versnellingsimpuls die hierop is
ingezet, de initiatieven van de betrokken partijen en het vervolg van deze
initiatieven en mogelijke belemmeringen daarbij. Een belangrijk
aandachtspunt is dat digitale zorg goed ingebed moet zijn in de werkprocessen en niet bovenop het bestaande aanbod komt. Dat betekent dat de
processen aan de binnen- en achterkant (o.a. registratie en verantwoording) goed moeten lopen. Dat vraagt aanpassingen van onder meer
ICT-systemen. Op de korte termijn kan dit een toename van de ervaren
regeldruk tot gevolg hebben, maar het slim organiseren hiervan biedt
kansen voor duurzame administratieve lastenverlichting. Daar zet ik de
komende periode dan ook op in. Ook op het terrein van innovatie zal ik de
komende periode doorgaan met bestaande acties. Bijvoorbeeld op het
gebied van bekostiging, financiering en contractering, digitale en
veranderkundige vaardigheden en rond opschalen van bewezen effectieve
vormen van (digitale) zorgvernieuwing. Zoals toegezegd in mijn aanbiedingsbrief bij de e-healthmonitor kom ik rond de zomer met doelstellingen
op het gebied van digitale zorg, die richtinggevend zullen zijn bij het
vormgeven van het beleid.
Aanpak deze kabinetsperiode
Op basis van de hierboven kort beschreven terugblik en lerende van de
ervaringen van de aanpak door mijn voorgangers, ben ik ervan overtuigd
dat voor een succesvolle aanpak van de ervaren regeldruk in de zorg de
volgende uitgangspunten van belang zijn:
• Regeldruk komt uit allerlei hoeken en richtingen op de zorgverlener af.
Zorgverzekeraars, toezichthouders, branche- en beroepsverenigingen,
overheden, zorginstellingen zelf in hun rol als werkgever en vele
anderen hebben een aandeel in de ervaren regeldruk. Alle organisaties
in het zorgstelsel hebben een aandeel gehad in het opbouwen van
deze papieren toren, en zullen ook hun rol moeten pakken in het
afbreken ervan.
• Om duurzaam resultaat te boeken, moeten we verder kijken dan regels
alleen. Natuurlijk speelt wet- en regelgeving een rol in de regeldruk die
zorgverleners ervaren. Dat geldt ook voor verantwoordingseisen van
financiers, kaders van toezichthouders en richtlijnen van beroepsverenigingen. Maar net zo goed spelen interne afspraken op een afdeling,
ingesleten werkwijzen, een cultuur van controle of slechte ondersteunende faciliteiten op de werkplek een rol. Er is dus werk aan de winkel
van de veranderbeweging op de werkvloer zelf tot aan de totstandkoming van wetten in Den Haag, en van het opruimen van de meest
hinderlijke regels tot aan ingrijpen op de dieper liggende oorzaken van
ervaren regeldruk.
• Zorgverleners weten vaak niet precies waarin de basis ligt van een
handeling die zij als bureaucratisch ervaren of wat de regels eigenlijk
precies zijn. In de hectiek van alledag ontbreekt het hen aan de tijd om
dat uit te pluizen. Informatie daarover is ook vaak versnipperd en
moeilijk toegankelijk. Mijn ambitie om met [Ont]Regel de Zorg verschil
te maken in de dagelijkse praktijk van zorgverleners zou al bij de eerste
horde stranden als zij [Ont]Regel de Zorg niet kennen of weten te
vinden. Ook wil ik hen inzicht geven in de concrete behaalde resultaten
en de beschikbare ondersteuning om met ontregelen aan de slag te
gaan. Het thema van regeldruk in de zorg vraagt van VWS bij uitstek
méér dan het traditionele proces van beleid maken, wat eindigt met
een kamerbrief of wetsvoorstel. Daarom zet ik in op intensieve
communicatie via verschillende kanalen en middelen en waar mogelijk
ook via samenwerkingspartners zoals branche- en beroepsverenigin10

Kamerstuk 31 765, nr. 592.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

5

•

•

gen. Voor elke communicatie-uiting kies ik een vorm die passend is bij
de doelgroep en bijdraagt aan maximaal bereik.
Ten aanzien van deze opgave is het kabinet tegelijkertijd ambitieus en
bescheiden: ambitieus waar het gaat om de doelstelling om daarin
resultaten te boeken die merkbaar zijn op de werkvloer. Maar
bescheiden over het vermogen om die resultaten alleen tot stand te
brengen. Dit kan geen louter Haags beleidsprogramma zijn, substantiële stappen zijn alleen maar mogelijk in gezamenlijkheid met alle
partijen die een rol hebben in dit vraagstuk. Wat u van mij kunt
verwachten is dat ik stevig de regie neem op deze aanpak en partijen
ondersteuning aanbied.
De aanpak van regeldruk is een kwestie van lange adem en structurele
inzet van alle betrokken partijen. Dit is niet een vraagstuk wat in één
kabinetsperiode volledig opgelost kan worden. In deze brief beschrijf ik
de concrete stappen en acties voor deze kabinetsperiode. Het doel
daarvan is de ontregelbeweging op alle niveaus duurzaam te verankeren, zodat deze ook verder in de toekomst doorlopen.

Gelet op het bovenstaande geef ik mijn ambitie om merkbaar verschil te
maken in de dagelijkse praktijk van iedere zorgverlener gestalte in vier
actielijnen, die ik hieronder toelicht. Het verbindende element in deze
actielijnen is dat zorgverleners zien en horen dat het anders kan, dat iets
niet meer hoeft of dat de buren het slimmer organiseren. Dat de inspiratie
gedeeld wordt en aanzet om op de eigen werkplek ook die verandering tot
stand te brengen.
1) Voorkomen nieuwe regeldruk door wet- en regelgeving van
VWS: beleid dat beter werkt in de praktijk
Alle partijen in de zorg hebben een steentje bij te dragen als het gaat om
het verminderen en voorkomen van regeldruk. Dat geldt ook voor VWS. Ik
begin daarom met de wijze waarop mijn collega-bewindspersonen en ik
ons gaan inzetten voor zo min mogelijk regeldruk als gevolg van wet- en
regelgeving en beleid van VWS. Ik ben mij er terdege van bewust van dat
nieuwe wetten en regels en nieuw beleid kunnen leiden tot administratieve lasten bij zorgverleners, zorgaanbieders en ondernemers, en
kostbare tijd van hen vergen. In de afgelopen jaren is dit vraagstuk aan de
hand van concrete voorbeelden, bijvoorbeeld de Wet toetreding zorgaanbieders, ook diverse malen in uw Kamer aan de orde geweest. Het
Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) constateert in haar jaarverslag
over 202111 dat (Rijksbreed) de kwaliteit van de onderbouwing van weten regelgeving onder forse druk staat, en dat meer aandacht nodig is voor
het perspectief van burgers en bedrijven. Ik onderschrijf deze noodzaak.
Daarom is mijn inzet dat wet- en regelgeving van VWS zo lastenluw als
mogelijk is. Ik wil geen nieuwe wet- en regelgeving met onevenredige en
onnodige administratieve lasten invoeren. Hiervoor doe ik het volgende:
• Bij nieuwe beleidsvoornemens breng ik de verwachte effecten ten
aanzien van de regeldruk van tevoren goed in kaart zodat deze
onderdeel uit kunnen maken van de totaalafweging over nut en
noodzaak van een nieuwe wet of regel. Dit doe ik zo vroeg mogelijk in
het proces, zodat er meer ruimte is om lastenluwere alternatieven uit
te werken.
• In het geval van dossiers met mogelijk substantiële regeldrukgevolgen
toets ik de beleidsvoornemens altijd met een praktijkcheck. De
resultaten hiervan neem ik op in de memorie van toelichting. De
praktijkcheck bestaat onder meer uit het organiseren van een
panelgesprek met zorgaanbieders, zorgverleners en/of bedrijven die
met de wetten en regels te maken krijgen. Het is immers de praktijk
11

ATR Jaarverslag 2021 (atr-regeldruk.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

6

•

•

•

zelf die ons het meeste inzicht kan geven in hoe bepaalde voornemens
zouden uitwerken. Hun inschatting van de praktische werkbaarheid
van voorgenomen regelgeving weegt voor mij dan ook zwaar.
In beginsel wordt alle voorgestelde wet- en regelgeving van VWS
uiterlijk op de datum van internetconsultatie ter advies voorgelegd aan
het ATR en dit advies wordt openbaar gemaakt, zodat het onderdeel
kan uitmaken van de parlementaire behandeling. Alleen in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld bij crisisregelgeving, wordt hiervan
afgeweken. In het geval van complexe dossiers zoeken mijn ambtenaren bovendien al vroegtijdig informeel contact met het ATR om
beleidsvoornemens te toetsen.
Waar relevant neem ik de administratieve lasten voor eindgebruikers
expliciet mee als aandachtspunt in wetsevaluaties en invoeringstoetsen, om eventuele aanpassingen te kunnen doen en hiervan te leren
voor toekomstige wet- en regelgeving.
Ik beperk mij niet tot nieuwe wet- en regelgeving; ook waar het gaat
om het huidige, reeds geldende totaal van wetten en regels ga ik actief
op zoek naar mogelijkheden tot versimpeling en versoepeling.

Ik wil hierover realistische en eerlijke verwachtingen wekken. Dit is geen
garantie dat deze kabinetsperiode wet- en regelgeving van VWS geen
administratieve lasten oplevert voor zorgaanbieders of zorgverleners.
Naast het beperken van administratieve lasten spelen immers ook andere
belangrijke beleidsdoelen en legitieme belangen, zoals betaalbaarheid,
kwaliteit, privacy, patiëntveiligheid en rechtmatigheid. Het realiseren van
dergelijke doelen kan in voorkomende gevallen administratieve lasten
meebrengen. Wel kunt u van mij verwachten dat ik deze tot een minimum
beperk. Door regeldrukgevolgen samen met de zorgpraktijk zo goed en zo
vroeg mogelijk in kaart te brengen, kan ik en kan uw Kamer de juiste
afweging maken tussen potentieel conflicterende belangen. Zo nodig
kunnen wij dan op zoek gaan naar alternatieven, of in gevallen met
onevenredig veel administratieve lasten van voornemens afzien.
Voor de uitvoering van deze actielijn doe ik een beroep op uw Kamer als
mede-wetgever in het algemeen, om mij op dit aspect scherp te houden
wanneer wij met elkaar spreken over nieuwe wet- en regelgeving.
Specifiek geef ik u voorts graag in overweging om bij initiatiefwetsvoorstellen, amendementen en moties steeds te bezien of deze geen onevenredige administratieve lasten veroorzaken, en deze hierop te laten toetsen
door het Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR). Ik op mijn beurt zal in
mijn appreciatie van moties en amendementen meenemen in hoeverre ik
deze werkbaar acht in de praktijk. In het omgaan met de risico-regelreflex,
waarin het voortdurend verminderen van risico’s een vanzelfsprekendheid
is, hoop ik dat wij gezamenlijk de andere belangen zoals werkbaarheid en
uitvoerbaarheid nadrukkelijker kunnen meenemen in de afweging.
Eerste wetsevaluatie Wet verplichte geestelijke gezondheidzorg
De eerste fase van de wetsevaluatie van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg (Wvggz) is afgerond en op 16 december 2021 aan
uw Kamer aangeboden.12 In de beantwoording van de vragen van
het parlement reflecteer ik op deze wetgeving en het evaluatierapport.13 Het verminderen van de regeldruk is een belangrijk thema
om de uitvoerbaarheid van de Wvggz te verbeteren. De komende
periode ga ik met relevante partijen aan de slag met de uitkomsten
van het eerste rapport. Hierbij betrek ik uitdrukkelijk eerst patiënten
12

Kamerstuk 25 424, nr. 598. De wetsevaluatie gaat overigens ook over de Wet Zorg en Dwang
psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd).
13
Kamerstuk 25 424, nr. 605.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

7

en hun vertegenwoordigers en de uitvoerende praktijk van
aanbieders en professionals. Ik vind het belangrijk dat we daar
starten om concrete oplossingen op te halen en te toetsen. Zij
hebben immers dagelijks met de uitvoering van de wet van doen.
2) Landelijke maatregelen
In het programma [Ont]Regel de Zorg zoals dat van 2018 tot 2021 liep,
stonden ruim 170 schrap- en verbeterpunten van zorgverleners zelf
centraal. Veel van deze punten speelden op het landelijke of stelselniveau.
138 van die schrap- en verbeterpunten zijn gedurende de looptijd van het
programma afgerond. Sommige punten vragen aanhoudend inzet voor
bijvoorbeeld de implementatie binnen zorginstellingen zelf. Uit vele
gesprekken die ik de afgelopen periode gevoerd heb, blijkt dat er geen
behoefte is om opnieuw een dergelijke landelijke schrap- en verbeterlijst
te maken. Wel zal ik de komende periode samen met partijen doorpakken
op enkele grote thema’s die een substantiële bijdrage kunnen leveren aan
het verminderen van de ervaren regeldruk en het verhogen van het
werkplezier in de zorg. Ik noem hieronder een aantal van deze thema’s.
Uniformering inkoop- en verantwoordingseisen Zorgverzekeringswet
In de eisen in het kader van inkoop en verantwoording in de Zorgverzekeringswet is sprake van overlap tussen uitvragen van verschillende
partijen, én van «niet-functionele variatie»: verschillen in de eisen die tot
administratieve lasten leiden, zonder dat daarmee een duidelijk
aanwijsbaar doel gediend is. Hoewel in de afgelopen jaren al voorzichtige
stappen naar harmonisering zijn gezet, is dit veel zorgaanbieders nog
steeds een doorn in het oog. Het tijdverlies dat gemoeid gaat met het
voldoen aan uiteenlopende eisen is bovendien een vorm van verspilling
die we ons, zeker in de context van de krappe arbeidsmarkt in zorg en
welzijn, niet kunnen permitteren. Daarom is in de VWS begroting een
besparing van € 130 miljoen euro per jaar ingeboekt vanaf 2024 en € 50
mln. in «aanloopjaar» 2023, te behalen met het uniformeren van inkoopen verantwoordingseisen voor de zorgsectoren die vallen onder de
Zorgverzekeringswet (Zvw). Het uniformeren van deze eisen leidt direct
tot tijdwinst bij zorgaanbieders, waarvan ik verwacht dat deze ook te
vertalen is in een financiële besparing. Bovendien neemt dit een substantiële ervaren administratieve last weg.
Onder inkoop- en verantwoordingseisen versta ik in dit verband de eisen
die aan zorgverleners worden gesteld en registraties die zorgverleners
moeten bijhouden om in aanmerking te komen voor een zorgcontract en
om zich te verantwoorden over de geleverde zorg en de kwaliteit daarvan.
Deze eisen worden door verschillende partijen gesteld: vanuit zorgverzekeraars, overheid (inclusief toezichthouders), beroeps- en wetenschappelijke verenigingen en organisaties die kwaliteitsregistraties beheren en/of
kwaliteitscertificeringen en -accreditaties uitvoeren. De eisen op zichzelf
dienen over het algemeen een legitiem belang, zoals het bevorderen van
kwaliteit van zorg of betaalbaarheid, maar in de stapeling wordt het teveel
van het goede. Dit is een complex speelveld. Om de praktische en
juridische mogelijkheden tot harmonisering van inkoop- en verantwoordingseisen in kaart te brengen, laat ik daarom een onafhankelijk inventariserend onderzoek uitvoeren. Het resultaat hiervan zal een «menukaart»
zijn met een overzicht van de maatregelen die per sector of beroepsgroep
getroffen kunnen worden om de administratieve lasten te verlagen en de
bezuinigingsopgave in te vullen. Ik verwacht uw kamer in het derde
kwartaal van dit jaar over de uitkomsten van het onderzoek en het vervolg
te kunnen informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

8

Overbodige verwijzingen
Huisartsenpraktijk Maarn is één van de zorgaanbieders die een
ontregeltraject met behulp van de [Ont]Regelbus heeft doorlopen.
Grootste irritatie in deze praktijk was dat samenwerkingspartners
nog veelvuldig vroegen om verwijsbrieven in gevallen waarin dit
niet nodig is. Huisartsenpraktijk Maarn heeft berekend dat het
nabellen en afhouden van onnodige verwijzingen hen gemiddeld 32
uur per week kostte!
Een bijeenkomst met vertegenwoordigers vanuit de ziekenhuizen en
de ggz-instelling waarnaar het meest verwezen wordt, leverde
verschillende acties op. Zo is het inwerkprogramma van de
poli-assistentes kritisch onder de loep genomen om te checken of
informeren wanneer een verwijsbrief nodig is voldoende aan bod
komt, is bij de poliassistentes gecheckt of de werkinstructies
duidelijk zijn, bespreekt de medische staf dit onderwerp periodiek en
wordt er een lijstje met poli’s gedeeld die relatief vaak een verwijzing
vragen die niet nodig is, zodat zij gericht benaderd kunnen worden.
Dit voorbeeld illustreert hoe een op landelijk niveau afgeschafte
regel op lokaal niveau hardnekkig kan blijven bestaan, maar laat ook
zien dat zorgorganisaties in de regio onderling wel de vervolgafspraken met elkaar kunnen maken om de regel daadwerkelijk uit de
praktijk te bannen. [Ont]Regel de Zorg faciliteert deze werkgroep met
praktische ondersteuning. Momenteel lopen er verkennende
gesprekken om ook in andere regio’s aan de slag te gaan om ervoor
te zorgen dat onnodige verwijzingen in de praktijk niet meer worden
gevraagd.
Aanvraagproces hulpmiddelen
Een knelpunt waar zorgverleners in verschillende beroepsgroepen en ook
patiënten tegenaan lopen, is dat de eisen om in aanmerking te komen
voor een hulpmiddel of de eisen waaraan een hulpmiddelenaanvraag
moet voldoen verschillen per zorgverzekeraar. Zo kan het voorkomen dat
bij de ene zorgverzekeraar wel een machtiging noodzakelijk is, terwijl de
andere zorgverzekeraar alleen een verwijzing vraagt. Voor zorgverleners
leidt dit tot bovenmatige administratieve belasting, omdat zij bij iedere
verzekerde weer moeten nagaan wat in dat geval de juiste procedure is.
Daarom ben ik samen met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) een
onderzoek gestart om de verschillen tussen de hulpmiddelenreglementen
van de zorgverzekeraars en de mogelijkheden tot uniformeren daarvan in
kaart te laten brengen.
Beoogd resultaat van dit onderzoek is een overzicht van de feitelijke
verschillen tussen de hulpmiddelenreglementen van de verschillende
zorgverzekeraars, met hierbij een advies op welke punten deze verschillen
geüniformeerd kunnen worden, teneinde de administratieve lasten te
verlagen. De resultaten van dit onderzoek verwacht ik in het vierde
kwartaal van dit jaar.
Aanpak regeldruk in het sociaal domein
Ook in het sociaal domein zijn de administratieve lasten voor professionals die betrokken zijn bij de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo
2015 te hoog. Daarom blijven aandacht en actie(s) voor het terugdringen
van administratieve lasten en regeldruk in het sociaal domein ook in de
huidige kabinetsperiode ontzettend belangrijk. Het Ketenbureau i-sociaal
domein (i-sd) ondersteunt gemeenten en aanbieders daarbij, met name

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

9

op het gebied van inkoop en aanbesteden en het verbeteren van de
informatievoorziening. Voor de Jeugdwet is het Ketenbureau i-sd samen
met gemeenten en aanbieders aan de slag met het standaardiseren van
contracten en diensten/producten. Ook in de Hervormingsagenda Jeugd is
het beperken van de administratieve lasten door het versimpelen en
standaardiseren van de uitvoering een belangrijk punt van aandacht. Op
basis van de ervaringen in het jeugddomein wordt bekeken of verdere
standaardisatie van contracten ook mogelijk is bij de uitvoering van Wmo
2015. Naast wet- en regelgeving en procesondersteuning wil ik meer
nadruk leggen op het perspectief van de professional. Daarom heeft VWS,
aansluitend bij de lokale lijn van het programma [Ont]Regel de Zorg,
Movisie de opdracht gegeven om kennis op te halen over de administratieve lasten van sociaal werkers en deze kennis te benutten voor het
verbeteren van de uitvoeringspraktijk.
Uit een eerste verkenning uitgevoerd door Movisie in het najaar van 2021
en begin 2022 is gebleken dat door de hoeveelheid administratie en
registratie professionals in het sociaal werk niet altijd meer toe komen aan
de kern van het werk, namelijk het helpen en ondersteunen van kwetsbare
burgers. Daarom start Movisie de komende tijd een leer- en onderzoekstraject waarin zij samen met de praktijk achterhalen hoe groot de
regeldruk binnen de Wmo is in de dagelijkse praktijk. Met de praktijk gaat
Movisie opzoek naar handvatten om de administratieve last en regeldruk
te verminderen. Dit moet uiteindelijk leiden tot een verlichting van de
administratieve last binnen de Wmo.
Model Prestatiecodes Jeugd
In de afgelopen periode is in samenwerking met een brede groep
professionals uit het jeugdveld het Model Prestatiecodes Jeugd (MPJ)
gebouwd en opgeleverd. Het MPJ vereenvoudigt toewijzen en declareren
van jeugdhulp in de inspanningsgerichte uitvoeringsvariant.14 Het
toewijzen van zorg gebeurt op een hoger abstractieniveau: van meer dan
3.800 verschillende productcodes gaan we terug tot ongeveer 30
prestatiecodes. Dit levert meer ruimte op voor de professional en zorgt
voor minder administratie, minder vertraging bij een veranderende
hulpbehoefte en minder beschikkingen. Zolang de hulpbehoefte binnen
de prestatiecode valt, blijven de oorspronkelijke toewijzing en beschikking
gelden. Het declareren van (ambulante) zorg gebeurt op basis van het
kwalificatieniveau van de professional en genormeerde tijd. Aggregatie en
vergelijking van die declaratiedata geeft gemeenten (en instellingen)
inzicht in waar het budget heen gaat en brengt verschillen aan het licht,
zodat die onderling besproken kunnen worden. Zo helpt het MPJ de
jeugdhulp leren en verbeteren. Naast een potentiële kostenbesparing en
meer kennis en inzicht door gestandaardiseerde data is het belangrijkste
winstpunt van het MPJ dat jeugdzorgprofessionals minder administratieve lasten ondervinden in hun dagelijks werk. Hierdoor hebben zij meer
tijd om te doen wat goed is voor jeugdigen.
In opdracht van VWS vindt een impactanalyse plaats naar de effecten van
de invoering van het Model Prestatiecodes Jeugd, dat vastgelegd zou
moeten worden in een ministeriële regeling. Op basis van de uitkomsten
van de impactanalyse zal verdere besluitvorming over het model
plaatsvinden. De resultaten van de impactanalyse worden in de zomer
verwacht en zal ik uw Kamer te zijner tijd toesturen.

14

Inspanningsgerichte uitvoeringsvariant: het leveren van een specifiek product/dienst in een
afgesproken tijdseenheid tegen een bepaald tarief (ook wel p(rice)*q(uantity)-systematiek
genoemd)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

10

3) De lokale aanpak: vermindering van regeldruk binnen zorginstellingen
Een belangrijk inzicht van het programma [Ont]Regel de Zorg is dat het
wegnemen van knelpunten op landelijk niveau niet voldoende is om over
de hele breedte van de zorg merkbare resultaten te boeken in de
dagelijkse praktijk. Voor zorgverleners die in een wat grotere zorginstelling werken, ontstaat een substantieel deel van de regels, processen
en werkwijzen die bij hen tot regeldruk leiden, binnen die zorginstelling
zelf. Uit onderzoek blijkt dat dit geldt voor 70% van de registratielast die
zorgverleners in een ziekenhuis ervaren.15 Op dat lokale niveau valt dus
veel winst te behalen. Ondersteund door o.a. de inzet van de [Ont]Regelbus, schrapsessies gericht op lokaal ontregelen, en de inzet van
speciaal adviseurs voor regeldruk in het sociaal domein en de medisch
specialistische zorg is de afgelopen periode een lokale ontregelbeweging
op gang gekomen. En veel zorginstellingen waren hier zelf ook al zonder
ondersteuning vanuit VWS mee bezig. Deze groeiende ontregelbeweging
levert prachtige en inspirerende voorbeelden op.
Specifiek in de langdurige zorg heeft de inzet van Vilans samen met
partijen geleid tot inzicht in de oorzaken van regeldruk. Zo heeft Vilans de
«Ontregelblik» ontwikkeld.16 De Ontregelblik bestaat uit leerzame
ervaringen en instrumenten waarmee organisaties zelf aan de slag
kunnen om regeldruk te verminderen. Daarnaast werken in het
experiment Vernieuwend Verantwoorden zorgaanbieders met zorgkantoren samen onder regie van de NZa om de externe verantwoording te
vereenvoudigen. Het experiment duurt nog tot eind 2023, maar vijf
zorgaanbieders in de gehandicaptenzorg hebben een tussenrapportage
gemaakt, waarin zij de lessen en effecten beschrijven.17 Ik investeer door
middel van de stimuleringsregeling InZicht en het programma KIK-V in de
digitalisering van gegevensuitwisseling. InZicht is een subsidieregeling
waarmee zorgaanbieders in de langdurige zorg begeleiding kunnen
krijgen bij de overstap naar overdracht van verpleegkundige gegevens op
basis van de informatiestandaard eOverdracht.
Met het programma KIK-V wordt de informatievoorziening gestroomlijnd
via de systematiek van «één keer uitvragen, meerdere keren gebruiken»,
waardoor zorgaanbieders en zorgprofessionals minder administratieve
lasten ervaren.
Ik zie dat de ervaren regeldruk binnen zorginstellingen verschilt, terwijl de
landelijke kaders gelijk zijn. Binnen die kaders is het mogelijk een
organisatie regelarm(er) in te richten. Goede voorbeelden hiervan zijn
eerder met uw Kamer gedeeld, bijvoorbeeld in de bundel «Goede
praktijken ORDZ» en het eindrapport van de [Ont]Regelbus. In deze
paragraaf treft u enkele citaten aan van medewerkers van zorginstellingen
die hebben deelgenomen aan de [Ont]Regelbus. Voor een completer
beeld van de opbrengsten daarvan verwijs ik naar het eindrapport, dat uw
Kamer eerder dit voorjaar heeft ontvangen.18

15

Defintief Rapportage Patiëntreizen – registratielast (Q-Consult-Zorg) | Publicatie | (Ont)Regel de
Zorg (ordz.nl)
16
https://www.vilans.nl/actueel/nieuws/de-ontregelblik-minder-regeldruk-dankzij-effectieveaanpak
17
https://www.ordz.nl/documenten/publicaties/2022/02/24/publicatie-vernieuwendverantwoorden
18
Kamerstuk 29 515, nr. 462.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

11

«Ik vond het eigenlijk wel schokkend dat er zulke grote verschillen
zijn tussen hoe de verschillende locaties bij ons het doen. Dat geeft
al aan dat we daar zelf blijkbaar invloed op hebben en echt met
elkaar om de tafel moeten om te bepalen wat de beste manier is.»
Tegelijkertijd zie ik dat veel zorginstellingen nog geen speerpunt hebben
gemaakt van lokaal ontregelen. Redenen die hiervoor genoemd worden
zijn bijvoorbeeld het niet goed weten waar te beginnen, het juiste loket
voor het stellen van een hulpvraag nog niet hebben gevonden, een
financiële drempel ervaren om een lokale ontregelaar aan te stellen of
omdat het vraagstuk ondersneeuwt in de dagelijkse hectiek.
In de huidige arbeidsmarkt twijfel ik er niet aan dat het bestuur van
zorginstellingen zich inzet om met dit thema aan de slag te gaan. Ik wil
hen bijstaan door deze drempels zoveel mogelijk weg te nemen. De
instrumenten die ik voor de ondersteuning van de lokale aanpak inzet zijn:
a) E-learning en training tot «ontregelaar»
b) Subsidieregeling lokale ontregelprojecten
c) Organiseren en ondersteunen van een netwerk van lokale ontregelaars
d) Faciliteren van een bestuurlijk netwerk voor ontregelen in de eigen
organisatie
Ik vind het belangrijk om te benadrukken dat aandacht voor werkplezier en
vermindering van ervaren administratieve lasten niet een kwestie van een
éénmalig project is. Dit vraagt periodiek onderhoud op alle niveaus, ook in
zorginstellingen zelf. De instrumenten die ik ter beschikking stel, geven
een belangrijke impuls om hier een start mee te maken of om een
beproefde werkwijze vast te houden, maar duurzame aandacht blijft
nodig. Een belangrijk verschil ten opzichte van de ondersteuning die de
afgelopen jaren vanuit VWS beschikbaar was, is dat die slechts een
beperkt aantal zorginstellingen kon bereiken. De ondersteuning door de
[Ont]Regelbus of een van de domeinspecifieke speciaal adviseurs voor
regeldruk leenden zich niet voor grootschalige inzet. Hoewel de individuele ervaringen van bijvoorbeeld instellingen die met de [Ont]Regelbus
aan de slag zijn geweest positief zijn, is de totale impact daardoor beperkt
gebleven. De komende periode wil ik voortbouwen op deze opbrengsten
met een instrumentarium dat een groter bereik en een sterker onderling
leereffect heeft.
a) E-learning en training tot «ontregelaar»
Het aanstellen of vrijspelen van een «ontregelaar» binnen een zorginstelling helpt de vaart en voortgang van de aanpak van regeldruk. Bij
verschillende zorgaanbieders zijn al interne ontregelaars actief. Ik zie dat
dit tal van verbeteringen in allerlei verschillende processen oplevert en
positief uitpakt voor ervaren werkdruk en werkplezier. Een belangrijk
pluspunt ten opzichte van bijvoorbeeld inzet van externe consultants vind
ik dat kennis van en ervaring met ontregelen zo binnen zorgorganisaties
zelf wordt opgebouwd en behouden blijft. Om dit aan te moedigen, bied ik
kosteloos een e-learning en een training van enkele dagdelen aan, gericht
op lokaal ontregelen. Momenteel loopt de aanbestedingsprocedure om
een partij te selecteren die de e-learning en training ontwikkelt, beheert en
uitvoert. Ik verwacht deze meerjarige opdracht in de zomer te verstrekken.
«Het zit heel erg in de cultuur ingebakken om lijstjes af te vinken.
Daarmee laat je zien dat je gedaan hebt wat is afgesproken. We
durven er niet op te vertrouwen dat collega’s het doen, als het niet
afgevinkt wordt. Dus houden we die afvinklijstjes in stand.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

12

Het doel van de training is om medewerkers van zorginstellingen de
kennis en instrumenten aan te reiken om zelfstandig, binnen de eigen
zorginstelling, aan de slag te gaan met het leiden van ontregelsessies of
opstarten en uitvoeren van ontregelprojecten. Daartoe leren zij in de
training met een of meerdere methodiek(en) werken. Als primaire
doelgroep voor de training zie ik beleids- en kwaliteitsmedewerkers. Zij
zorgen bij uitstek voor verbinding tussen bestuur en beleid enerzijds en
werkvloer anderzijds. Ook zorgverleners kunnen de training volgen. De
zorgsectoren waarvan ik het denk dat zij het meeste baat hebben bij deze
training zijn de medisch specialistische zorg, ggz, jeugdhulp, vvt en
gehandicaptenzorg, omdat in die sectoren sprake is van relatief grote
zorginstellingen waar een substantieel deel van de regeldruk lokaal van
aard is. Na het afronden van de training is coaching of ondersteuning
beschikbaar bij het in de praktijk brengen van het geleerde. Ook faciliteer
ik deelnemers aan de training om een netwerk van lokale ontregelaars te
vormen om onderling ervaringen en inspirerende voorbeelden uit te
wisselen en kennis te delen (zie ook punt c hieronder).
«We zien wel dat we zelf iets kunnen doen om de regeldruk te
verminderen, maar het blijkt moeilijk om tot concrete actie te komen.
Of we schrappen een paar regels en bedenken in dezelfde vergadering weer nieuwe. Het ontbreekt ons aan focus en een samenhangende aanpak.»
Het doel van de e-learning is om de aanpak van regeldruk en de mogelijkheden om hier zelf invloed op uit te oefenen onder de aandacht te
brengen. De e-learning kan worden gevolgd ter voorbereiding op de
training tot ontregelaar, maar dit is niet noodzakelijk. De doelgroep voor
de e-learning is dan ook breder: alle mensen die werken in of met de zorg.
De inhoud van de e-learning zal grotendeels generiek zijn, met een
specifiek deel voor de verschillende zorgsectoren. Om te garanderen dat
de inhoud van de e-learning goed aansluit bij de informatiebehoefte van
mensen die in de zorg werken, wil ik dat zij door de leverancier bij de
ontwikkeling worden betrokken.
«Het uitzoeken van welke regels we nou precies last hebben en wie
ze heeft opgesteld, bleek nog een enorme klus. We denken vaak dat
we iets moeten, maar als we niet kunnen achterhalen van wie en
waarom kunnen we er waarschijnlijk gewoon mee stoppen.»
Naast deze e-learning en training voor zorgverleners en andere
medewerkers van zorginstellingen, zet ik ook in op (meer) aandacht in de
zorgopleidingen en in bij- en nascholing voor een bewuste, nieuwsgierige
houding ten aanzien van de inhoud van het werk. Ontregelen op de eigen
werkvloer begint met vragen (durven) stellen als «waarom doen we dit
eigenlijk?» en «kan dit niet slimmer?». Ik merk dat dit nog onvoldoende
aan bod komt in de zorgopleidingen. Hierover ga ik in gesprek met
onderwijsinstellingen, werkveld en beroepsgroepen. In die gesprekken
neem ik naast regeldruk ook andere actuele thema’s mee zoals digitale
zorg en duurzaamheid. Ik informeer u hierover via de voortgangsrapportages van het programma «Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg;
Samen anders leren en werken» (TAZ).
b) Subsidieregeling lokale ontregelprojecten
Een voorkomende belemmering voor zorginstellingen om een ontregelproject te starten of een ontregelaar aan te stellen is de financiële
drempel: hoewel de praktijk uitwijst dat deze projecten zichzelf
ruimschoots terugverdienen in tijdwinst en toegenomen werkplezier, gaat
daar wel een investering aan vooraf die niet voor iedere zorgaanbieder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

13

eenvoudig in te passen is. Om deze drempel weg te nemen ben ik
voornemens op korte termijn een subsidieregeling te publiceren die zich
richt op het (voor 75%) financieren van lokale ontregelprojecten, gericht
op inkoop- en verantwoordingseisen binnen ten minste de zorg die
geleverd wordt in het kader van de Zorgverzekeringswet (Zvw). Ik bied in
de regeling nadrukkelijk ruimte voor projecten die zich richten op
vermindering van regeldruk die voortkomt uit de stapeling van inkoop- en
verantwoordingseisen in verschillende domeinen. De binnen zorginstellingen gehanteerde eisen, procedures, protocollen en werkwijzen zijn vaak
een (overigens niet altijd correcte en ook niet altijd regelarme) doorvertaling van landelijk geldende inkoop- en verantwoordingseisen. Daarom
zie ik veel potentieel in het ondersteunen van projecten op dit gebied. Ik
ben voornemens succesvolle ontregelprojecten die met behulp van deze
regeling gefinancierd zijn te bundelen in een catalogus van bewezen
effectieve interventies en die te verspreiden, bijvoorbeeld via het netwerk
van lokale ontregelaars (zie ook punt c hieronder). Daarbij wil ik ook
bezien of deze toepasbaar zijn in andere domeinen dan de Zvw.
«We zitten in een soort catch-22: we worden bedolven onder de
regeldruk, waardoor we geen tijd hebben om er iets aan te doen.
Terwijl blijkt dat we in een paar uur tijd een heleboel tijdwinst
kunnen creëren, door er even over na te denken met de juiste
mensen.»
Deze regeling beoogt zorginstellingen de financiële armslag te geven om
een start met hun eigen lokale regeldrukaanpak te maken. Ik wil daarbij
nadrukkelijk ruimte laten voor lokale invulling omdat zorginstellingen zelf
het beste in staat zijn kansrijke projecten in hun eigen organisatie te
identificeren. Gelet op doel en context van de regeling streef ik er
vanzelfsprekend naar het aanvraag- en verantwoordingsproces voor de
subsidie zo lastenluw mogelijk in te richten. Ik verwacht de regeling in juli
2022 te publiceren en in werking te laten treden.
c) Organiseren en ondersteunen van een netwerk van lokale ontregelaars
Op tal van zorgwerkvloeren in het land zijn reeds lokale ontregelaars
actief. Maar nog niet altijd kennen zij elkaar en zijn zij op de hoogte van
welke succesvolle projecten in andere zorginstellingen al zijn gestart of
uitgevoerd. En nog te vaak blijft opschaling van succesvolle projecten
achterwege. Ik wil het onderling uitwisselen van informatie over wat wel
en niet werkt faciliteren. Lokale ontregelaars kunnen elkaar inspireren,
maar ook delen welke drempels zij hebben ervaren en hoe die te
overwinnen. Ook voor deelnemers aan de training tot ontregelaar of
mensen die op een andere wijze met het programma [Ont]Regel de Zorg
in contact komen, kan dit waardevol zijn. Tevens zie ik meerwaarde in het
samenbrengen van lokale partijen in het kader van ontregelprojecten
gericht op de onderlinge samenwerkingen tussen verschillende organisaties (bijvoorbeeld rondom verwijzingen). Ik ben voornemens hiervoor
het samenbrengen en ondersteunen van een netwerk van lokale ontregelaars te stimuleren. De precieze vormgeving hiervan bepaal ik in overleg
met de doelgroep, om optimaal aan te sluiten bij hun behoefte.
Subsidie intern toezicht Wtza
Per 1 januari 2022 schrijft de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza)
voor dat aanbieders van Zvw- en/of Wlz-zorg een onafhankelijk
intern toezichthouder hebben. Ik heb de NVTZ (Nederlandse
Vereniging van Toezichthouders in de Zorg) een meerjarige subsidie
toegekend om deze verplichting te helpen implementeren. Dat
gebeurt onder andere door voorlichting waarin specifiek aandacht is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

14

voor de verantwoordelijkheid van de interne toezichthouder om toe
te zien op regeldrukvermindering bij de zorgaanbieder en de wijze
waarop het bestuur dit invult.
d) Faciliteren van een bestuurlijk netwerk voor ontregelen in de eigen
organisatie
Randvoorwaardelijk voor het succes van een lokale ontregelaanpak is dat
het bestuur van een zorginstelling de ruimte biedt aan medewerkers om
hiermee aan de slag te gaan en om het geleerde in de praktijk te brengen.
In de mij bekende goede voorbeelden van succesvol lokaal ontregelen zie
ik telkens terug dat het bestuur van de zorginstelling deze beweging
aanmoedigt en actief aanjaagt. Ik vind dat logisch: in het licht van de
schaarste op de arbeidsmarkt kan het wat mij betreft niet zo zijn dat dit
thema niet op het hoogste niveau in de organisatie onderwerp van
gesprek is. Bestuurders die hier nog niet actief mee aan de slag zijn, spoor
ik dan ook aan de handschoen op te pakken. Tegelijkertijd merk ik dat
waar dit nog niet van de grond is gekomen, dat geen kwestie van onwil of
miskennen van de ernst van het vraagstuk is, maar eerder een zekere
handelingsverlegenheid: waar te beginnen en hoe het aan te pakken? Via
de website www.ordz.nl zijn diverse ontregelmethodieken raadpleegbaar
en zorginstellingen met een hulpvraag kunnen laagdrempelig terecht bij
het ontregelteam van VWS (zie ook punt 4 hieronder).
Analoog aan de activiteiten gericht op het ondersteunen van een netwerk
van lokale ontregelaars, wil ik ook zorgbestuurders samenbrengen die
actief met dit vraagstuk aan de slag gaan of willen gaan. Zij kunnen
onderling goede voorbeelden uitwisselen en inspiratie opdoen om in hun
eigen organisatie te ontregelen. Op 25 mei organiseerde ik een open
online bijeenkomst voor zorgbestuurders bij wijze van aftrap van dit
netwerk, met als thema «Anders besturen: van regeldruk naar regelgeluk».19 De inzichten die deze middag oplevert, gebruik ik bij het verder
verfijnen van het ondersteuningsaanbod voor zorgbestuurders.
Tijdregistratie wijkverpleging
Een groot deel van de zorgaanbieders in de wijkverpleging heeft
inmiddels de overstap gemaakt van de tijdrovende minutenregistratie naar de regelarme alternatieve registratiestandaard
«zorgplan=planning=realisatie, tenzij» (zprt). De NZa-regelgeving
biedt sinds 2018 ruimte voor deze wijze van registreren. Zorgverzekeraars verplichten de vijfminutenregistratie niet. Zorgaanbieders
kunnen zelf de keuze maken om over te stappen. In samenwerking
met ZN, Actiz, Zorgthuisnl, V&VN en NZa zijn eerder verschillende
hulpmiddelen ontwikkeld om de overstap naar zprt te bevorderen.
Om zorgaanbieders hierbij verder te helpen heeft VWS in 2021 aan
Vilans de opdracht gegeven om een ondersteuningsaanbod te
ontwikkelen. Naast dat organisaties gericht geholpen zijn met hun
specifieke vragen verspreidt Vilans verschillende hulpmiddelen,
zoals een overzicht van veel gestelde vragen, praktijkverhalen van
organisaties en tips om zprt te implementeren. Dit helpt alle
aanbieders bij het overstappen naar en juist toepassen van zprt. Om
de overstap te maken konden organisaties in 2021 ook financiële
ondersteuning krijgen vanuit de subsidieregeling ondersteuning
wijkverpleging (SOW).

19

Meer informatie staat op Online event «Anders besturen: van regeldruk naar regelgeluk |
Nieuwsbericht | (Ont)Regel de Zorg (ordz.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

15

Uit monitoringsinformatie die in mei door de NZa is gepubliceerd
blijkt dat de stijgende lijn van het gebruik van zprt vooralsnog niet
verder doorzet. Van de ondervraagde zorgaanbieders geeft 67% aan
gebruik te maken van zprt. In 2021 was dit 74%. In 2021 gaf 6% van
de aanbieders aan met een handmatige registratie per 5 minuten te
werken, dit jaar was dat 8%. Van de ondervraagde zorgprofessionals
geeft 72% aan zprt te gebruiken. In 2021 was dit 69%. De handmatige
vijfminutenregistratie daalde van 15% naar 13%. Om hieraan een
extra impuls te geven, zullen organisaties de komende periode actief
benaderd worden, zodat ook zij gebruik gaan maken van de ruimte
om af te stappen van de vijfminutenregistratie en de daarvoor
beschikbare ondersteuning.
4) Een laagdrempelig toegankelijk loket voor signalen,
knelpunten en vragen
Regeldruk in de zorg manifesteert zich uiteindelijk niet in algemene cijfers
over werkplezier en uitstroom of hoog-over monitors van tijdsbesteding
en overhead, maar bij zorgverleners op de werkvloer die ergens tegenaan
lopen waar ze het nut niet van inzien, waar ze buitensporig veel tijd aan
moeten besteden, of waarvan ze niet eens kunnen achterhalen wat
eigenlijk precies de regel is. En evenzeer manifesteert het zich bij de
patiënt, cliënt, mantelzorger of naaste die vastloopt in een formulier, een
telefoongesprek met een klantenservice of een wirwar van instanties.
Daarom is een loket voor signalen, knelpunten en (hulp-)vragen een
essentieel onderdeel van mijn aanpak van regeldruk in de zorg. Ik vind het
belangrijk dat iedereen gemakkelijk contact met het VWS-ontregelteam
kan opnemen. De mogelijkheden hiervoor zijn:
– Via het contactformulier op de website www.ordz.nl;
– Door het sturen van een e-mail naar aanpakregeldruk@minvws.nl;
– Via de LinkedIn-pagina: [Ont]regel de Zorg: Overview | LinkedIn;
– En ook via het [Ont]regelspreekuur: iedere maandag kan tussen 16:00
en 17:00 direct telefonisch contact worden opgenomen met het
VWS-ontregelteam. Informatie hierover is op de website en de
LinkedIn-pagina te vinden.
Praktijkcasus administratieve lasten bij het pgb
Een voorbeeld van iemand die vastloopt in de bureaucratie is de
31-jarige Naomi. Op LinkedIn deelde zij haar frustraties rondom de
administratieve lasten die zij ervaart bij het verkrijgen van zorg voor
haar progressieve spierziekte.20 Het VWS-[Ont]regelteam heeft
samen met Naomi uitgezocht tegen welke administratieve
knelpunten zij aanloopt, waar deze vandaan komen en hoe ze op te
lossen. Hierover zijn constructieve gesprekken gevoerd met de
betreffende zorgverzekeraar en gemeente om samen tot oplossingen
te komen, voor Naomi én voor mensen in soortgelijke situaties. De
gesprekken hebben een aantal concrete acties opgeleverd, zoals het
koppelen van vaste Wmo-consulenten aan chronisch zieken, het
verminderen van huisbezoeken bij lopende pgb’s en het verbeteren
van de communicatie richting cliënten. Het programma [Ont]Regel
de Zorg onderhoudt contact met Naomi over de voortgang van de
acties en blijft alert op het opvolgen van dergelijke signalen.

20

https://www.linkedin.com/posts/naomi-vervaart-5693a6127_naast-mijn-fijne-baan-bijnyenrode-heb-ik-activity-6893956814728253440P5Hi?utm_source=linkedin_share&utm_medium=member_desktop_web

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

16

Afhankelijk van de aard van de vraag kan de beantwoording ervan
bijvoorbeeld zitten in het verstrekken van of verwijzen naar relevante
informatie, het organiseren of faciliteren van een gesprek met bij een
casus betrokken partijen, of het ophelderen van een misverstand over een
regel of verplichting. Een signaal kan natuurlijk ook aanleiding zijn voor
het versimpelen, versoepelen of schrappen van een regel. Om het effect
van het op deze wijze behandelen van casuïstiek te maximeren, communiceer ik zoveel mogelijk in algemene termen via openbare platformen
zoals www.ordz.nl en LinkedIn over vragen en antwoorden. Tevens bezie
ik bij iedere gevonden oplossing wat de mogelijkheden zijn om deze
beschikbaar te stellen aan zo veel mogelijk mensen in plaats van alleen
aan de vragensteller.
Ik constateer dat veel vragen, signalen en goede voorbeelden hun weg
naar VWS al vinden, maar ben ervan overtuigd dat er nog veel meer zijn
waarvoor dat niet geldt. Ook in deze brief roep ik zorgverleners en
anderen op: spreek je uit en laat je horen, over waar je tegenaan loopt als
het gaat om regeldruk, maar ook waar je trots op bent of welk resultaat je
hebt bereikt waar andere zorgaanbieders ook hun voordeel mee zouden
kunnen doen. Zorginstellingen roep ik op om ook intern een loket in te
richten waar medewerkers signalen en knelpunten kunnen aankaarten.
Mocht een knelpunt niet op lokaal niveau tot een oplossing komen, staat
vanzelfsprekend altijd nog de weg naar het landelijke loket open.
Verscheurkalender
De Verscheurkalender is een initiatief van twee huisartsen waarmee
zij laten zien welke onnodige regels en administratieve handelingen
huisartsen in de praktijk ervaren. De Minister van VWS heeft de
Verscheurkalender persoonlijk in ontvangst genomen en heeft uw
Kamer zijn reactie daarop per brief doen toekomen.21 Samen met
zorgverleners pakt VWS een aantal onderwerpen uit de Verscheurkalender op. Over een aantal punten uit de verscheurkalender zijn al
eerder afspraken gemaakt om de regeldruk te verminderen. Ik zet mij
in om deze afspraken verder onder de aandacht te brengen bij de
betrokken zorgverleners. Zo kwam uit de Verscheurkalender naar
voren dat huisartsen nog vaak wordt gevraagd om een terminaliteitsverklaring in te vullen. Deze verklaring is echter in de meeste
gevallen afgeschaft. Voorheen werd deze verklaring voor de zorg in
de laatste levensfase gebruikt. Hiermee werd door de arts aangegeven dat de levensverwachting van de patiënt korter dan drie
maanden is. Een terminaliteitsverklaring is tegenwoordig alleen
nodig als een patiënt de zorg betaalt uit een Persoonsgebonden
budget (PGB). Door dergelijke misverstanden uit de wereld te helpen
pak ik onnodige regeldruk aan.
Monitoring en rapportage
Met de acties binnen de hiervoor geschetste vier lijnen wil ik de ervaren
administratieve lastendruk in de zorg verminderen. Ik zal uw Kamer
jaarlijks vóór de zomer rapporteren over de voortgang op de volgende
wijze:
• Voor het algemene beeld van de voortgang kies ik uitdrukkelijk voor
een beperkte set indicatoren uit reeds bestaande monitoring. Ik wil
zorgpersoneel niet belasten met nieuwe vragenlijsten. Ik kies er
daarom voor om de monitoring via merkbaarheidsscans, zoals de
afgelopen periode plaatsvond, niet door te zetten. Ik laat aan de hand
van kwantitatieve onderzoeksresultaten afkomstig van het CBS in
21

Kamerstuk 29 515, nr. 479.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

17

opdracht van mijn ministerie voor het onderzoeksprogramma
Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) zien in hoeverre zorgaanbieders
en zorgverleners regeldruk ervaren. Dit onderzoek geeft inzicht in
hoeveel tijd werknemers in de zorg besteden aan a) het registreren van
informatie voor organisatie, management en/of beleid en b) verslaglegging over de verlening van zorg en/of ondersteuning aan cliënten.
Ook geeft het onderzoek inzicht in hoeveel werkgevers in de zorg
aangeven dat de werkdruk is toegenomen en welk deel daarvan
aangeeft dat dit veroorzaakt wordt door regeldruk en administratieve
lasten. Tot slot laat het onderzoek zien hoeveel werkgevers aangeven
maatregelen te hebben genomen om administratieve processen te
vereenvoudigen. Deze cijfers komen halfjaarlijks beschikbaar, eind
april en eind september. Bij wijze van nulmeting voeg ik de meest
recente cijfers hieronder toe.
Deze indicatoren samen geven een goed beeld van de omvang van het
probleem en van de mate waarin zorgaanbieders op lokaal niveau
maatregelen nemen om dit probleem aan te pakken. Het valt op dat er nu
nog een substantieel gat zit, ongeveer 30% van de respondenten, tussen
de groep werkgevers die het probleem ervaart en de groep die daar zelf
maatregelen voor heeft getroffen. Bij deze groep zorgaanbieders zie ik in
ieder geval ruimte om aan de slag te gaan en resultaten te boeken.
Over de looptijd van het programma wil ik een substantiële verbetering
zien op deze indicatoren. De belangrijkste uiting daarvan is voor mij een
afname van de tijd besteed aan registratie, en een toename van het
percentage werkgevers dat zelf aan de slag is gegaan met de aanpak van
regeldruk.

Werknemers
(categorie zorg en
welzijn smal)

Werkgevers
(categorie zorg en
welzijn smal)

Indicator

Q4 2020

Q2 2021

Q4 2021

Q2 2022

Q4 2022

% werktijd dat wordt
besteed aan het registreren van informatie voor
organisatie, management
en/of beleid
% werktijd dat wordt
besteed aan verslaglegging over de verlening
van zorg en/of ondersteuning aan cliënten
% van alle werkgevers dat
aangeeft dat de werkdruk
is toegenomen

Geen meting

16,6%

Geen meting

Meting,
resultaten
beschikbaar
najaar 2022

Geen meting

Geen meting

14,0%

Geen meting

Meting,
resultaten
beschikbaar
najaar 2022

Geen meting

55,3%

Niet
gevraagd in
meting

61,3%

Meting, resultaten
beschikbaar
voorjaar 2023

% daarvan dat aangeeft
dat regeldruk en
administratieve lasten één
van de belangrijkste
oorzaken hiervoor zijn
% van alle werkgevers dat
aangeeft maatregelen te
hebben genomen om
administratieve processen
te vereenvoudigen

58,6%

Niet
gevraagd in
meting

65,8%

Meting,
resultaten
beschikbaar
najaar 2022
Meting,
resultaten
beschikbaar
najaar 2022

23,9%

Niet
gevraagd in
meting

19,6%

Meting,
resultaten
beschikbaar
najaar 2022

Meting, resultaten
beschikbaar
voorjaar 2023

•

Meting, resultaten
beschikbaar
voorjaar 2023

Ik kies niet voor een kwantitatieve doelstelling, omdat de ervaring uit
het verleden leert dat het meten en bijhouden hiervan al snel leidt tot
een bureaucratie op zichzelf. Sturen op een dergelijk kwantitatief doel
leidt eerder af van het boeken van voortgang, dan dat het eraan
bijdraagt. Bovendien zou een generiek kwantitatief doel geen recht
doen aan het feit dat de ervaren regeldruk sterk varieert tussen
verschillende zorginstellingen, als gevolg van lokale keuzes. Wel houd
ik het percentage administratieve tijdsbesteding dat zorgverleners zelf
aangeven acceptabel te vinden aan als richtsnoer. Dit verschilt per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

18

•

•

beroepsgroep en loopt uiteen van 15% tot 29%. In mijn gesprekken
met partijen over de aanpak van regeldruk neem ik dit mee als
ambitieniveau.
Ik monitor daarnaast de voortgang van de acties in de vier lijnen van
deze regeldrukaanpak, zoals hiervoor in deze brief uiteengezet. Ik
rapporteer hierover in mijn rapportage aan uw Kamer, en geef de
laatste stand van zaken ook steeds weer op www.ordz.nl zodat
zorgverleners, patiënten, cliënten en andere geïnteresseerden snel en
overzichtelijk kennis kunnen nemen van de actuele stand van zaken.
Ik ga actief op zoek naar goede voorbeelden en inspirerende werkwijzen en neem deze op in toegankelijke en aansprekende rapportages en
nieuwsberichten gericht op zorgverleners en zorgaanbieders. Mijn
belangrijkste oogmerk hiermee is dat zij waar mogelijk kunnen
profiteren van en voortbouwen op resultaten die elders behaald zijn.
De lessen uit deze goede voorbeelden neem ik ook mee in mijn
rapportage aan uw Kamer.

Tot slot
De stappen die de afgelopen periode al zijn gezet en de resultaten die zijn
behaald, laten zien dat het mogelijk is om iets te doen aan ervaren
regeldruk in de zorg. Het is taai en complex, het is een kwestie van
doorzetten, en er is nog een lange weg te gaan, maar het kan wél. In deze
brief zet ik uiteen hoe ik zelf wil doorpakken op de positieve trend die is
ingezet en hoe ik andere partijen wil ondersteunen om hun rol en
verantwoordelijkheid hierin te pakken. We zullen het samen moeten doen,
want dit thema vraagt een integrale aanpak op alle niveaus van wet- en
regelgeving, tot verantwoordingseisen, tot lokale werkwijzen en procedures. Kijkend naar de arbeidsmarkt is dat niet vrijblijvend, maar een
gezamenlijke opgave waar we met daadkracht en urgentie mee aan de
slag moeten. Ik ben zeer gemotiveerd om deze handschoen op te pakken
en om met dit programma een merkbaar verschil in de dagelijkse praktijk
van onze zorgverleners te maken. En ik heb vertrouwen dat de gekozen
aanpak langs vier lijnen tot die merkbare resultaten gaat leiden.
De komende periode vinden met tal van partijen die betrokken zijn bij het
vraagstuk van regeldruk in de zorg bestuurlijke overleggen plaats,
bijvoorbeeld in het kader van het Integraal Zorgakkoord en het Wonen en
Zorg-akkoord. Maar ook los van deze akkoorden heb ik nauw contact met
het veld. Ik gebruik deze overleggen om waar nodig specifieke afspraken
te maken over de aanpak van regeldruk in de verschillende sectoren en
het gebruik van de instrumenten die VWS daarvoor ter beschikking stelt.
Ik zie er tevens naar uit met uw Kamer over dit programma in gesprek te
gaan. Graag doe ik daarnaast het aanbod een technische briefing te laten
verzorgen over het voorkomen van regeldruk als gevolg van (nieuwe) weten regelgeving, of over de inzet van dit programma in zijn geheel.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 515, nr. 480

19