> Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag

Sociaal-Economische Raad
De heer ir. W. Draijer
Postbus 90405
2509 LK Den Haag

Postbus 90801
2509 LV Den Haag
Anna van Hannoverstraat 4
T 070 333 44 44
F 070 333 40 33
www.rijksoverheid.nl

Onze referentie
2014-0000050407

Datum 4 april 2014
Betreft Adviesaanvraag Brede maatschappelijke dialoog toekomst pensioenstelsel

Geachte heer Draijer
In 2014 zal het kabinet een brede dialoog voeren over de toekomst van ons
pensioenstelsel. Ik neem daartoe de regie op het verzamelen en ordenen van
inzichten en ideeën en zal daarvoor met vele maatschappelijk betrokkenen
gesprekken voeren, spelers bij elkaar brengen en aansluiting zoeken bij reeds in
gang gezette of nog komende initiatieven. Ik wil borgen dat alle belangen worden
gehoord en meegenomen bij een oriëntatie op de toekomst. Een advies van de
Sociaal-Economische Raad (SER) over de oudedagsvoorziening wat betreft de
aanvullende pensioenen is een waardevol onderdeel van de bredere dialoog over
het pensioenstelsel.

Met deze brief stuur ik u mijn adviesaanvraag. Dit sluit aan bij de recente
afspraken die het kabinet heeft gemaakt met een aantal Kamerfracties in het
kader van de wijzigingsvoorstellen Witteveen 2015.1 Een van de afspraken is om
de SER te vragen uiterlijk eind 2014 te adviseren in het kader van de brede
dialoog over de toekomst van het pensioenstelsel. Daarin wordt de SER bovendien
gevraagd om in de adviesaanvraag ook te betrekken de relatie tussen
vermogensopbouw voor pensioen, zorg en de eigen woning.
Waarom een brede maatschappelijke dialoog?
Nederland kent een sterk pensioenstelsel dat ook internationaal wordt
gewaardeerd. Ondanks zijn sterke basis is de afgelopen jaren gebleken dat het
stelsel kwetsbaarheden kent. Dat werd vooral zichtbaar met de crisis van 2008.

1

Kenmerk: AFP/2013/865U
Pagina 1 van 4

Het is duidelijk dat er op een andere manier met risico’s moet worden omgegaan
en dat er onderhoud nodig is op het gebied van de financiële houdbaarheid van
het pensioenstelsel. Daartoe werk ik aan de herziening van het financiële
toetsingskader voor pensioenfondsen.

Datum

4 april 2014
Onze referentie
2014-0000050407

Maar er is meer nodig dan financieel onderhoud alleen. In de maatschappij is een
andere houding ten aanzien van het pensioenstelsel merkbaar. De
vanzelfsprekendheid waarmee de inrichting van het pensioenstelsel werd bezien
heeft plaats gemaakt voor een meer kritische houding. Steeds meer organisaties
en mensen stellen vragen bij ons huidige pensioenstelsel. Daarbij zijn er ook
demografische, economische, arbeidsmarktgerelateerde en sociaal-culturele
ontwikkelingen die vragen om een hernieuwde blik op het stelsel. Zo hebben
langetermijnontwikkelingen zoals de vergrijzing, de veranderende relaties in de
arbeidsmarkt en de individualisering gevolgen voor hoe je het pensioenstelsel
kunt vormgeven.

Om huidige en toekomstige generaties een goed en maatschappelijk geaccepteerd
en vertrouwd pensioen te kunnen bieden, moeten de bouwstenen van het stelsel
en de houdbaarheid daarvan worden bezien tegen de achtergrond van een
veranderende maatschappelijke omgeving en samenleving.

Afbakening en vragen
De vragen die ik de SER wil voorleggen vinden haar basis in de Beleidsdoorlichting
Pensioenbeleid2 en het recent door mij aan de Tweede Kamer gestuurde CPB
rapport “Voor- en nadelen van de doorsneesystematiek”3. Ik wil u vragen beide
rapportages te betrekken in uw advisering.
De kernvraag is hoe de SER aankijkt tegen pijler van de aanvullende pensioenen
in de toekomst en welk transitiepad daarvoor nodig is. Ik wil u vragen daarover te
adviseren en in ieder geval in te gaan op de volgende thema’s en de daarbij
benoemde onderliggende vragen:

Collectiviteit, keuzevrijheid en maatwerk
•

Wat zijn de voor- en nadelen van keuzevrijheid van individuele
werknemers? (bijv. zorgverzekeringsmodel)

•

Hoe kan desgewenst meer ruimte voor keuzevrijheid en maatwerk worden
geboden in de opbouwfase van pensioen, bij de aankoop van pensioen en

2
3

Kenmerk: 2013/0000180086
Kenmerk: 2013/0000153731
Pagina 2 van 4

in de uitkeringsfase? Hoe kan daarbij wel worden geprofiteerd van
voordelen van collectiviteit?

•

Wat is al mogelijk binnen de huidige kaders en komt al voor in de
praktijk? Waar zitten de belemmeringen?

•

Wat is er nodig om tot de gewenste mate van keuzevrijheid en

Datum

4 april 2014
Onze referentie
2014-0000050407

collectiviteit te komen?

•

Hoe kijkt de SER aan tegen het instrument van de verplichtstelling tegen
de achtergrond van de gewenste mate van keuzevrijheid en collectiviteit?

•

Wat zijn de voor- en nadelen van het organiseren van aanvullend
pensioen op branche- en sectorniveau? Wat zijn eventuele alternatieven?

Risicodeling en/of herverdeling

•

Zijn risicodeling en herverdelende solidariteit in het pensioenstelsel
wenselijk? Zo ja, in welke vormen en in welke mate? Wat betekent dit
specifiek voor jongere en oudere generaties?

•

Zijn er in het huidige stelsel onwenselijke vormen van solidariteit?

•

Welke mogelijkheden zijn er om wenselijke vormen te organiseren en
onwenselijke vormen te voorkomen?

•

Wat is al mogelijk binnen de huidige kaders en komt al voor in de
praktijk? Waar zitten de belemmeringen?

•

Wat is er nodig om tot de gewenste vorm van risicodeling en
(herverdelende) solidariteit te komen?

•

Hoe verhoudt dit zich tot de doorsneesystematiek, welke alternatieven zijn
er en welke transitiepaden heeft de SER voor ogen?

•

Is het wenselijk en en mogelijk om in de pijler van aanvullende
pensioenen de eigendomsrechten (beter) vast te leggen? Zo ja, op welke
wijze en met welke consequenties?

Vermogensopbouw voor pensioen, zorg en eigen woning

•

In hoeverre is een integrale benadering van vermogensopbouw voor
pensioen, zorg en eigen woning wenselijk en mogelijk? Wat zijn de vooren nadelen?

•

Welke mogelijkheden zijn er om een dergelijke benadering te
organiseren?

•

Wat is al mogelijk binnen de huidige kaders en komt al voor in de
praktijk? Waar zitten de belemmeringen?

•

Wat is er nodig om tot een integrale benadering van vermogensopbouw
voor pensioen, zorg en eigen woning te komen?

Pagina 3 van 4

Dilemma’s
De drie hierboven genoemde thema’s staan niet los van elkaar. De onderlinge
samenhang tussen de vraagstukken roept de vraag op welke dilemma’s ontstaan
wanneer een bepaalde invulling wordt gegeven aan de verschillende thema’s.

Datum

4 april 2014
Onze referentie
2014-0000050407

Indien bijvoorbeeld wordt gekozen voor meer keuzevrijheid kan dat gevolgen
hebben voor de mate van solidariteit. Ik wil u vragen in uw advisering in te gaan
op deze dilemma’s en de wijze waarop daarmee kan worden omgegaan.

Doorlooptijd
Het kabinet ontvangt het advies graag uiterlijk in december 2014.
Reflecteren op het pensioenstelsel is geen unieke activiteit van Nederland. Ook in
het buitenland zijn landen bezig of bezig geweest hun pensioenstelsel af te zetten
tegen de maatschappelijke verwachtingen en zo nodig aanpassingen of
hervormingen door te voeren. Ik verzoek u om ook de (recente) ervaringen met
soortgelijke exercities in het buitenland mee te nemen in uw adviesvoorbereiding.
Met vriendelijke groet,
de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

Jetta Klijnsma

Pagina 4 van 4