Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 003

Wijziging van enkele wetten op het gebied van
Justitie en Veiligheid in verband met
aanpassingen van overwegend technische aard
(Verzamelwet Justitie en Veiligheid 2022)

Nr. 12

GEWIJZIGD AMENDEMENT VAN DE LEDEN VAN NISPEN EN
SNELLER TER VERVANGING VAN DAT GEDRUKT ONDER NR. 10
Ontvangen 21 juni 2022
De ondergetekenden stellen het volgende amendement voor:
I
Artikel XLIII, onderdeel Q, wordt als volgt gewijzigd:
1. Voor de tekst wordt de onderdeelsaanduiding «1.» geplaatst en in de
tekst wordt «artikel 457, eerste lid, onderdeel b,» vervangen door
«onderdeel b».
2. Voor onderdeel 1 (nieuw) wordt een aanhef geplaatst, luidende:
Artikel 457, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
3. Er wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
2. Na onderdeel b wordt, onder verlettering van onderdeel c tot d, een
onderdeel ingevoegd, luidende:
c. Op grond van een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese
Unie die is gedaan na het onherroepelijk worden van de uitspraak waarbij
de gewezen verdachte is veroordeeld, indien het ernstige vermoeden
ontstaat dat indien die uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese
Unie aan de rechter bekend zou zijn geweest, het onderzoek van de zaak
zou hebben geleid, hetzij tot een vrijspraak van de gewezen verdachte,
hetzij tot een ontslag van alle rechtsvervolging, hetzij tot de
niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie, hetzij tot de
toepassing van een minder zware strafbepaling.
II
In artikel XLIII, onderdeel S, wordt «Artikel 461, vijfde lid, komt te
luiden:» vervangen door:

kst-36003-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 003, nr. 12

1

Artikel 461 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt «artikel 457, eerste lid, onder c» vervangen
door «artikel 457, eerste lid, onder d».
2. Het vijfde lid komt te luiden:.
III
Na artikel XLIII, onderdeel S, worden twee onderdelen ingevoegd,
luidende:
Sa
In artikel 465 wordt, onder vernummering van het derde tot en met
vijfde lid tot vierde tot en met zesde lid, een lid ingevoegd, luidende:
3. De Hoge Raad kan de herzieningsaanvraag betreffende het in artikel
457, eerste lid, onder c, vermelde geval niet-ontvankelijk verklaren indien:
a. deze niet wordt ingediend binnen drie maanden na de datum waarop
de uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie is gedaan;
b. tegen de uitspraak houdende een veroordeling voor de gewezen
verdachte gewone rechtsmiddelen openstonden die door hem niet zijn
aangewend; of
c. de gewezen verdachte in de procedure die tot de veroordeling heeft
geleid geen beroep heeft gedaan op de strijdigheid van een veroordeling
met het recht van de Europese Unie.
Sb
Artikel 472 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt na «artikel 457, eerste lid, onder b» ingevoegd
«of c».
2. In het tweede lid wordt «artikel 457, eerste lid, onder c» vervangen
door «artikel 457, eerste lid, onder d».
III
Na artikel XLIV wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel XLIVA
Artikel 465, derde lid, aanhef en onder a, van het Wetboek van Strafvordering is niet van toepassing op herzieningsaanvragen die zijn ingediend
binnen drie maanden na de inwerkingtreding van artikel XLIII, onderdelen
Q, subonderdeel 2, Sa en Sb, van deze wet.
Toelichting
Op dit moment kan in een beperkt aantal gevallen een strafzaak herzien
worden. Zo kan een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM) waarin is vastgesteld dat het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) is geschonden in de strafprocedure die tot de veroordeling heeft
geleid tot herziening leiden (art. 457 lid 1 sub b Sv), evenals de omstandigheid dat er sprake is van een zogenoemd novum (art. 457 lid 1 sub c
Sv).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 003, nr. 12

2

Artikel 457 Sv voorziet op dit moment echter niet in herziening op grond
van een na het onherroepelijk worden van de veroordeling gewezen
uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) indien
het ernstige vermoeden bestaat dat als die uitspraak aan de rechter
bekend zou zijn geweest op het moment van de behandeling van de
strafzaak, dit tot een wezenlijk andere uitkomst van die strafzaak zou
hebben geleid. De indieners willen dit met dit amendement wél mogelijk
maken, zodat personen een herzieningsverzoek kunnen indienen bij de
Nederlandse rechter als blijkt uit rechtspraak van het HvJ EU dat een
eerdere, onherroepelijke Nederlandse veroordeling niet in stand kan
blijven gelet op de uitleg van het Unierecht door het HvJ EU.
Advocaat-generaal Spronken heeft in 20191 naar aanleiding van een
arrest van het HvJ EU van 24 oktober 2018 C-234/17 geconcludeerd dat op
dit moment het Unierecht er niet toe verplicht een strafrechtelijke
veroordeling, die achteraf bezien in strijd is met de uitleg die het HvJ EU
aan het Unierecht heeft gegeven, te herzien. Zij gaf daarbij echter wel aan
dat dit wat haar betreft een lacune in de herzieningsregeling is, zoals ook
blijkt uit de zaak van de heer De Gouw die, zo bleek achteraf, onterecht
veroordeeld is voor het overtreden van de geneesmiddelenwet.2 De
advocaat-generaal heeft de Hoge Raad in overweging gegeven om de
wetgever te adviseren om de herzieningsregeling in die zin aan te passen.
De Hoge Raad heeft in het uiteindelijke arrest in deze zaak bevestigd (m.n.
in de rechtsoverwegingen 4.3.2 t/m 4.4.3) dat het op dit moment niet
mogelijk is een strafrechtelijke veroordeling te herzien op de grond dat
deze achteraf bezien in strijd is met de uitleg die het HvJ EU aan het
Unierecht heeft gegeven.3
De indieners zijn van mening dat de wetgever nu aan zet is om de
herzieningsregeling aan te passen, zodat de geconstateerde lacune in de
herzieningsregeling wordt gedicht.
Aan de voorgestelde nieuwe herzieningsgrond wordt in het nieuwe
artikel 465, derde lid, Sv, een aantal ontvankelijkheidsvoorwaarden
verbonden. Indien niet aan een van deze voorwaarden is voldaan, kan de
herzieningsaanvraag door de Hoge Raad niet-ontvankelijk worden
verklaard. Met het stellen van deze voorwaarden wordt zoveel mogelijk
aansluiting gezocht bij de reeds bestaande herzieningsgrond naar
aanleiding van uitspraken van het EHRM.
In de onder a genoemde ontvankelijkheidsvoorwaarde, die ziet op de
termijn waarbinnen de herzieningsaanvraag moet zijn ingediend, is als
peildatum opgenomen de dag waarop de uitspraak van het HvJ EU is
gedaan. Hiermee is een andere peildatum gekozen dan bij de herzieningsgrond naar aanleiding van uitspraken van het EHRM. Dergelijke herzieningsaanvragen dienen immers worden ingediend binnen drie maanden
«nadat zich een omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat
de uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de
gewezen verdachte bekend is» (artikel 465, tweede lid, Sv). Dit verschil
heeft als achtergrond dat – in tegenstelling tot procedures bij het EHRM –
de gewezen verdachte geen procespartij is in de procedure bij het HvJ EU.
In tegenstelling tot de herziening op grond van een uitspraak van het
EHRM, kan ingevolge dit amendement herziening op grond van een
uitspraak van het HvJ EU plaatsvinden naar aanleiding van een procedure
bij het HvJ EU in een andere zaak. Daarbij kan worden gedacht aan een
nadien gedane uitspraak van het HvJ EU waarin prejudiciële vragen
1

ECLI:NL:PHR:2019:150, Nadere conclusie Advocaat-Generaal, d.d. 19-02-2019.
https://www.nrc.nl/nieuws/2021/02/02/twaalf-jaar-later-vecht-de-producent-van-legale-xtc-nogtegen-zijn-veroordeling-a4030263?t=1651495733
3
https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:HR:2019:546
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 003, nr. 12

3

worden beantwoord die door een rechter uit een andere EU-lidstaat of
door een Nederlandse rechter in een andere zaak aan het HvJ EU zijn
gesteld. Omdat in voorkomende gevallen niet vast te stellen zal zijn
wanneer de uitspraak van het HvJ EU aan de gewezen verdachte «bekend
is geworden», wordt voorgesteld als peildatum te hanteren de dag
waarop de betreffende uitspraak door het HvJ EU is gedaan. Net als in
artikel 465, tweede lid, Sv, is hier sprake van een discretionaire
bevoegdheid.
Met de onder b genoemde ontvankelijkheidsvoorwaarde wordt vereist
dat de gewezen verdachte alle rechtsmiddelen moet hebben uitgeput. Ook
hierbij is aansluiting gezocht bij de bestaande herzieningsgrond voor
uitspraken van het EHRM. In procedures voor het EHRM geldt namelijk
eveneens als ontvankelijkheidsvoorwaarde dat betrokkene alle rechtsmiddelen op nationaal niveau moet hebben uitgeput.
De onder c genoemde ontvankelijkheidsvoorwaarde vereist dat de
gewezen verdachte in de procedure die tot de veroordeling heeft geleid
een beroep heeft gedaan op de strijdigheid van een veroordeling met het
Europese recht. Dit betekent dat de gewezen verdachte reeds in eerste
aanleg, hoger beroep of cassatie een beroep moet hebben gedaan op het
Europese recht. Indien in de herzieningsprocedure voor het eerst een
beroep wordt gedaan op het Europese recht, kan de herzieningsaanvraag
op die grond niet-ontvankelijk worden verklaard.
Tot slot wordt met een nieuw artikel XLIVA een bepaling van overgangsrecht toegevoegd. Hiermee wordt bewerkstelligd dat de nieuwe herzieningsgrond gedurende de eerste drie maanden na inwerkingtreding ook
kan worden toegepast op uitspraken van het HvJ EU die in het verleden
zijn gedaan. Met dit overgangsrecht wordt voor een beperkte periode van
drie maanden uitgesloten dat dergelijke aanvragen niet-ontvankelijk
zouden kunnen worden verklaard op grond van artikel 465, derde lid,
onder a, Sv.
Op verzoek van het ministerie hebben de indieners van dit amendement
toestemming gegeven aan het ministerie om advies te vragen aan de
Hoge Raad over de technische vormgeving van dit amendement. Als
bijlage bij dit amendement is dit door de Hoge Raad uitgebrachte advies
opgenomen.4
Van Nispen
Sneller

4

Dit advies is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 003, nr. 12

4