Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 350 B

Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds
(B) voor het jaar 2019 (wijziging samenhangende met
de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Ontvangen 26 november 2019

INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

2

B.
1
2

BEGROTINGSTOELICHTING
Leeswijzer
Het beleid
Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Het beleidsartikel
Beleidsartikel 1 Gemeentefonds
Bijlagen
Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds
Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds

3
3
3
3
5
5
7
7
8

3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2019 wijzigingen aan te brengen
in de begrotingsstaat van het gemeentefonds.
Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel
B. van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoe­
lichting).
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering en de aanvullende
uitkeringen is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de
Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op
de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de
integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen is
opgenomen.
De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

R.W. Knops

De Staatssecretaris van Financiën,

M. Snel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de
begroting 2019. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt
opgebouwd vanaf de stand van de eerste suppletoire begroting 2019.
2 Het beleid
Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden
overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten.
Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het
gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onder­
staande tabel worden de mutaties groter dan € 30 mln. weergegeven.
Daarbij is onderscheid aangebracht tussen nominale mutaties enerzijds en
overboekingen van/naar andere departementen anderzijds.
Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2019 (Tweede suppletoire
begroting) (bedragen x € 1.000)
Uitgaven 2019
Vastgestelde begroting 2019

30.147.959

Stand 1e suppletoire begroting 2019

31.159.692

Belangrijkste suppletoire mutaties
Nominale mutaties
1 Accres 2019
2 Ruimte onder plafond BCF 2019

‒ 218.343
80.823

Overboekingen
3 Aardgasvrije wijken

34.096

4 Regionale opgaven

39.843

5 Ambulantisering in de ggz

50.000

6 Perspectief op werk

35.000

7 Transitievisie warmte

71.746

Overige mutaties

124.170

Stand 2e suppletoire begroting 2019

31.377.027

Toelichting
1. Accres 2019
Het gemeentefonds ontwikkelt zich evenredig met de accres-relevante
uitgaven (ARU) van het Rijk. Nemen de ARU van jaar op jaar toe, dan neemt
ook de algemene uitkering van het gemeentefonds toe. Bij een afname van
de ARU geldt het omgekeerde. De groei of krimp van het gemeentefonds
als gevolg van deze normeringssystematiek wordt accres genoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

3

Het accres van tranche 2019 bedraagt € 1.068 mln. positief. Dat is een
negatieve bijstelling van € 218 mln. ten opzichte van de 1e suppletoire
begroting 2019 van het gemeentefonds. Deze negatieve bijstelling is een
gevolg van de besluitvorming van het Kabinet en wordt met name
veroorzaakt door lagere uitgaven van het Rijk in 2019.
2. Ruimte onder plafond BCF 2019
De ontwikkeling van het BTW-compensatiefonds (BCF) en het bijbehorende
plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk/VNG/IPO met ingang
van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de
fondsen. Voor 2019 is vooralsnog sprake van ruimte onder het plafond, met
als gevolg een toevoeging aan de algemene uitkering van € 81 mln.
3. Aardgasvrije wijken
Vanuit het programma Aardgasvrije wijken ontvangen 27 gemeenten in
2019 de tweede tranche van de bijdrage van het Ministerie van BZK voor
het aardgasvrij maken van woonwijken.
4. Regionale opgaven
Het Kabinet heeft geld gereserveerd voor het aanpakken van regionale
opgaven. Deze bijdrage betreft de 2e tranche van de regionale opgaven door
gemeenten. Deze bijdrage is bestemd voor regionale opgaven in en rond
de gemeenten Ede, Tilburg, Den Haag, Doetinchem, Noordoost Fryslan. en
Zaanstad.
5. Ambulantisering in de ggz
Het hoofdlijnenakkoord ggz beschrijft de ambities voor de ggz-sector voor
de periode 2019-2022. Belangrijk onderdeel daarvan is het verder realiseren
van de beweging ‘juiste zorg op de juiste plek’ en het verbeteren van de
samenwerking over de grenzen van het zorgdomein en het sociaal domein.
Het kabinet stelt financiële middelen beschikbaar voor het realiseren van
de ambities uit het hoofdlijnenakkoord ggz. De reeks loopt op van € 50 mln.
in 2019 tot € 95 mln. 2022 en wordt daarna structureel ingeboekt. Het kabinet
erkent hiermee de noodzaak van een structurele financiële bijdrage aan
de gemeenten om de ambulantiseringsdoelstelling te behalen.
6 Perspectief op werk
Werkgevers, gemeenten, UWV, MBO-Raad en de Ministeries van OCW en
SZW hebben met de Intentieverklaring Perspectief op Werk (PoW) een
oproep aan de arbeidsmarktregio’s gedaan om de kansen die de huidige
arbeidsmarkt biedt optimaal te benutten. In het kader van de Intentiever­
klaring PoW ontvangen 35 gemeenten namens hun arbeidsmarktregio elk
een impulsfinanciering van € 1 mln. voor hun actieplan.
Perspectief op Werk is een extra impuls voor de arbeidstoeleiding van
mensen die willen en kunnen werken, maar niet zelfstandig de weg naar
werk vinden. Een intensievere samenwerking tussen publieke en private
partijen moet zorgen voor goede matches tussen werkzoekenden en
beschikbaar werk. Perspectief op Werk is naast een extra impuls ook een
leertraject om vanuit de praktijk te bezien hoe de bemiddeling van deze
groep verbeterd kan worden.
7. Transitievisie warmte
Vanuit het totale budget van € 150 mln. voor Klimaatmiddelen voor de
decentrale overheden is € 71,7 mln. beschikbaar gesteld aan gemeenten
voor het uitwerken van de gemeentelijk Transitievisie warmte. In 2021 moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

4

elke gemeente een transitievisie warmte hebben opgesteld. In het
Klimaatakkoord (Kamerstukken 2018/19, 32813, nr. 263) staat daarover het
volgende: Gemeenten zullen uiterlijk eind 2021 een transitievisie warmte
vaststellen waarin het tijdspad waarin wijken worden verduurzaamd, is
vastgelegd.
3 Het beleidsartikel
Beleidsartikel 1 Gemeentefonds
In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de
ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds
weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen
met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate
omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een adequate
verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk gemaakt.
Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel budgettaire gevolgen van beleid, beleidsartikel gemeentefonds (Tweede suppletoire begroting) (bedragen
x € 1.000)
Vastgestelde
begroting (1)

Mutaties 2e suppletoire begroting (3)

Stand 1e
suppletoire
begroting (2)

Mutaties
Miljoenen nota

Overige mutaties
2e suppletoire
begroting

Stand 2e
suppletoire
begroting
(4)=(2+3)

Verplichtingen

30.147.959

30.850.004

53.307

164.028

31.067.339

Uitgaven

30.147.959

31.159.692

53.307

164.028

31.377.027

waarvan juridisch verplicht (percentage)

100%

100%

Opdrachten

1.711

4.061

‒ 374

0

3.687

Kosten Financiële-verhoudingswet

1.711

4.061

‒ 374

0

3.687

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

0

0

374

0

374

Kosten Financiële-verhoudingswet

0

0

374

0

374

Bijdragen aan medeoverheden

30.146.248

31.155.631

53.307

164.028

31.372.966

Algemene uitkeringen en de aanvullende
uitkeringen

24.888.257

25.284.800

‒ 131.072

‒ 2.562

25.151.166

Integratie-uitkeringen

4.310.733

4.434.164

65.512

0

4.499.676

947.258

1.436.667

118.867

166.590

1.722.124

30.147.959

31.159.692

53.307

164.028

31.377.027

Decentralisatie-uitkeringen
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

5

Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Kosten Financiële-verhoudingswet
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeente­
fonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Bijdragen aan ZBO’s/RWT’s
Kosten Financiële-verhoudingswet
Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van
onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeente­
fonds en het onderhoud van het betaalsysteem.
Bijdragen aan mede overheden
Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen
Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de
algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de
artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.
Integratie-uitkeringen
Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling
van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de
omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in
een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is
gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Een overzicht
van de integratie-uitkeringen is opgenomen in bijlage 4.1. Meer informatie
over de integratie-uitkeringen is te vinden in de circulaires van het Gemeen­
tefonds.
Decentralisatie-uitkeringen
Naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering bestaat in het
gemeentefonds ook de decentralisatie-uitkering. De verdeling van de
decentralisatie-uitkering volgt evenmin als de integratie-uitkering de regels
van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds.
Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling
naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decen­
tralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Een overzicht van de decentrali­
satie-uitkeringen is opgenomen in bijlage 4.2. Meer informatie over de
decentralisatie-uitkeringen is te vinden in de circulaires van het Gemeente­
fonds.
Ontvangsten
Sinds de invoering van de Financiële-verhoudingswet zijn de uitgaven en
de (belasting-)inkomsten op grond van artikel 4 van die wet over ieder
uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

6

4 Bijlagen
Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds
Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
Uitgaven 2019
Voogdij 18+

680.360

Beschermd wonen

1.809.397

Participatie

1.999.849

Verhoging raadsledenvergoeding kleine gemeenten
Wijziging betalingsverloop 2018
Stand 2e suppletoire begroting 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

9.763
307
4.499.676

7

Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds
Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds (bedragen x
€ 1.000)
Uitgaven 2019
Aardgasvrije wijken

34.096

Actieprogramma Dak- en thuisloze jongeren

1.338

Asbeter

648

Basisregistratie Grootschalige Topografie

211

Basisregistratie Ondergrond

100

Beeldende kunst en vormgeving

13.500

Beter benutten

176

Bevolkingsdaling

11.245

Bibliotheekmiddelen

1.000

Bodemsanering

53.621

Bonus beschut werk

8.329

BRP centralisering inschrijving vergunninghouders

4.731

Buurtsportcoaches

73.300

Centrale Stem Opnemenig

1.005

City deal Eenvoudig Maatwerk
City Deal Voedsel

124
25

Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)

3.612

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie

5.216

Dialoog Sinterklaasintocht
Eindhoven Internationale Knoop XL
Energieloketten

35
80
12.397

Europees Burgerinitiatief Stop Extremisme

12

Experimenten sociale benadering dementie

1.000

Faciliteiten besluit opvangcentra

7.759

Floriade Almere

2.500

Fort Oranje Zundert

1.500

Geluidsmaatregelen HSL Zuid

3.906

Geweld hoort nergens thuis

3.600

Gezond in de stad

22.374

Grensland conferentie Venlo
Groeiopgave Almere
GROS jongerenevenementen
Herstructurering wsw Oost-Groningen

30
8.082
50
4.884

Implementatie traject 5 sociaal domein

310

Impuls weerbaar bestuur

240

Jeugd

21.700

Jeugdhulp aan kinderen in een AZC

5.100

Kansen voor alle kinderen

85.000

Kerkenvisies

3.500

Koplopergemeenten Cliëntondersteuning

8.164

Landelijke voorziening vreemdelingen

19.100

Lerarentekort G4

4.000

LHBTI beleid regenboogsteden

1.273

Maatschappelijke begeleiding

32.607

Maatschappelijke opvang

385.057

MKBA Lelystad next level

15

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

738

Nijmijgen Green Capital of Europe
NL DIGIbeter Innovatiebudget

10
2.508

Oeververbinding Rotterdam pre verkenning

75

Peel en Maas vangnet

10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

8

Uitgaven 2019
Permanente registratie Den Haag
Perspectief op werk

1.232
35.000

Pilot integrale beveiligingsplannen

950

Pilot opvang en begeleiding asielzoekers

756

Pilot Roma en Sinti

239

Pilot Verdere integratie op de arbeidsmarkt
Pilots Flexibele opvang
Pilots logeerzorg

897
1.200
875

Pilots Verander opgave inburgering

4.395

Proeftuinen cultuurprofielen

1.441

Programmabureau Sociaal domein

300

Raadsondersteuning Groningen

500

Rechtspositiebesluit burgemeesters

24

Regionale Energie Strategieën

28.045

Regionale opgaven

81.443

Scholenprogramma Groningen

8.875

Slachtoffers mensenhandel (Vrouwenopvang)

1.000

Slimme en Duurzame mobiliteit MRA

4.853

Slimme laadpleinen
Sociale en emotionele ondersteuning gezondheidsgevolgen aardbeving

248
4.600

Sportakkoorden

3.715

Transformatiefonds Sociaal Domein Jeugd

36.076

Transitievisie warmte

71.746

Twinning arbeidsbemiddeling
Vangnetregeling Hoorn
Veilig Thuis

61
26
32.100

Veilige steden

331

Veiligheidshuizen

7.700

Verduurzaming basisscholen

350

Vergoeding hoofdstembureaus verkiezingen
Verhoging taalniveau statushouders
Verlenging impuls regionale Samenwerking GGZ
Versterking lokale aanpak jihadisme

82
20.000
930
6.538

Versterking lokale werkgelegenheid Groningen

1.900

Voorkomen van schulden en bestrijding van armoede

14.225

Voorschoolse voorziening peuters

30.000

Vrouwenopvang

123.851

VTH-taken

46.700

Vuelta 2020

1.000

Waddenzee werelderfgoed coördinator

44

Wijkaanpak

14.349

Woondeals

2.098

Zelfstandige woonvoorziening jongeren
Zoetwatermaatregelen
Zorgverlichter
Wijziging betalingsverloop 2018
Stand 2e suppletoire begroting 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 350 B, nr. 2

100
5.203
100
276.133
1.722.124

9