Prestatievergelijking
drinkwaterbedrijven 2019

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019

Datum
Status

25 november 2020
Definitief

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

●

Colofon

Uitgegeven door

Inspectie Leefomgeving en Transport

Den Haag
Postbus 16191, 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT

Pagina 5 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

●

Inhoud

●

Colofon—5

●

Inhoud—7

●

Samenvatting—9

1
1.1
1.2
1.3

Inleiding—11
Wettelijke context—11
Werkwijze—11
Drinkwaterbedrijven Nederland—12

2
2.1
2.2

De kwaliteit van het geleverde water—13
Kwaliteitsbewaking—13
Normoverschrijdingen—14

3
3.1
3.2
3.3

Klantenservice—17
Klanttevredenheid—17
Leveringsonderbrekingen—18
Druk in het distributienet—19

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Milieuaspecten van de drinkwatervoorziening—20
Elektriciteitsverbruik—20
Reststoffen—21
Lek- en spuiverliezen—22
Duurzaamheid inkoopbeleid—23

5
5.1
5.2
5.3
5.3.1
5.3.2
5.4
5.5
5.6
5.7
5.8
5.8.1
5.8.2
5.8.3

Kostenefficiëntie, onderzoek en ontwikkeling en investeringen—24
Drinkwatertarief voor huishoudens—24
Vergelijking van de kosten op bedrijfsniveau—25
Verklarende factoren voor kostenverschillen—26
Afzet per administratieve aansluiting—26
Productietype—27
Gerealiseerde efficiëntieverbetering—28
Uitgaven onderzoek en ontwikkeling—29
Vermogensopbouw—30
Uitkeringen aan aandeelhouders—31
Investeringsopgave drinkwaterinfrastructuur—32
Investeringen 2019-2021—32
Gesaneerd leidingnet—32
Prognose saneringsopgave leidingnet—33

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

●

Samenvatting

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) controleert of drinkwaterbedrijven
zich houden aan de regels in de Drinkwaterwet. Sinds 2012 schrijft de
Drinkwaterwet een driejaarlijkse prestatievergelijking van de drinkwaterbedrijven
voor. De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft de ILT de opdracht
gegeven deze prestatievergelijking uit te voeren.
De prestatievergelijking is een benchmark, met als doel dat de drinkwaterbedrijven
hun prestaties steeds verbeteren. De ILT presenteert de gegevens en legt uit wat ze
betekenen. De ILT geeft geen oordeel over individuele drinkwaterbedrijven en de
resultaten zijn geen reden voor handhavingsacties.
Een jaar voor uitbrengen van een prestatievergelijking schrijft de ILT nauwkeurig op
welke gegevens de drinkwaterbedrijven moeten aanleveren en in welke vorm.
In de Drinkwaterwet staat dat de prestatievergelijking in vier onderdelen gegevens
van de drinkwaterbedrijven laat zien:
•
kwaliteit van het geleverde drinkwater.
•
klantenservice.
•
milieuaspecten van de drinkwatervoorziening.
•
kostenefficiëntie en onderzoek en ontwikkeling.
Kwaliteit
De eisen voor drinkwaterkwaliteit zijn strikt en hebben ruime veiligheidsmarges. De
risico’s zijn klein. Elk drinkwaterbedrijf voert jaarlijks een meetprogramma uit. Over
het algemeen gebeurt het heel weinig dat drinkwaterbedrijven de eisen niet halen.
De resultaten die in deze rapportage worden gepresenteerd zijn goed.
Klantenservice
Een marktonderzoeksbureau heeft onderzocht hoe tevreden klanten zijn over hun
drinkwaterbedrijf. De drinkwaterbedrijven kregen een gemiddeld cijfer tussen de 7,5
en de 8,2. Dat vindt de ILT goed. Voldoende waterdruk is ook belangrijk voor
klanten. De druk in het distributienet ligt bij alle drinkwaterbedrijven ruim boven het
minimum van 150 kilopascal. Verschillen tussen de drinkwaterbedrijven komen vaak
door verschillen in landschap. Zo is in heuvellandschap meer druk nodig dan in
polderlandschap.
Milieuaspecten
De prestatievergelijking geeft een beeld van elektriciteitsverbruik, reststoffen, leken spuiverliezen en duurzaam inkoopbeleid. Alle drinkwaterbedrijven letten in hun
inkoopbeleid goed op duurzaamheid.
De verschillen in elektriciteitsverbruik door de drinkwaterbedrijven zijn groot. Dat
komt door de verschillende grondstoffen waar drinkwaterbedrijven mee werken
(grond- of oppervlaktewater). Ook de afstand en eventuele hoogtemeters die de
waterleidingen afleggen naar de gebruikers zijn van invloed.
De drinkwaterbedrijven proberen elk jaar honderd procent van de reststoffen uit de
drinkwaterzuivering nuttig te gebruiken. Dit kan onder andere in de
baksteenindustrie, de staalindustrie en als bouwstof. Denk aan vulstof van
geluidswallen langs autowegen. Ook in 2019 hebben de bedrijven dit doel zo goed
als gehaald, met gemiddeld 99,8%.
Lek- en spuiverliezen geven een beeld van de kwaliteit van het distributienet. Een
goede aanwijzing voor waterverlies in het distributienet is het ‘niet in rekening

Pagina 9 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

gebracht gebruik’ (NIRG). Dit is het verschil tussen het drinkwater dat naar het net
wordt gebracht en het drinkwatergebruik dat klanten moeten betalen. NIRG
betekent verlies van drinkwater. Onder andere door meer droogte stijgt het NIRG.
Door droogte wordt de bodem compacter, waardoor leidingen kunnen gaan lekken.
De droogte is de komende jaren een belangrijk aandachtspunt voor de
drinkwaterbedrijven en de ILT.
Kostenefficiëntie, onderzoek en investeringen
De drinkwaterprijzen van drinkwaterbedrijven verschillen van elkaar. Net als bij het
elektriciteitsgebruik komen de verschillen vooral door de grondstofsoort. Het kost
over het algemeen minder om grondwater te gebruiken dan relatief vuiler
oppervlaktewater. Ook investeringen in de aanleg van de infrastructuur kunnen
invloed hebben op de drinkwaterprijzen.
Het is belangrijk dat de drinkwaterbedrijven geld besteden aan de
drinkwaterinfrastructuur. Zo blijft deze in goede staat en kunnen de bedrijven
drinkwater blijven leveren. De infrastructuur is nu in goede staat en leveringszeker.
De drinkwaterbedrijven moeten de komende decennia moeite blijven doen om dat
zo te houden. Gemiddeld heeft de sector de afgelopen acht jaar ongeveer 0,5% van
het leidingnet vervangen per jaar. Als dit zo blijft, moeten sommige bedrijven de
komende decennia extra geld uitgeven om (delen van) het leidingnet te vervangen.
Dit kan leiden tot hogere prijzen voor gebruikers. Het vooruitzicht voor de komende
tien jaar laat wel een stijging zien van het gemiddelde saneringspercentage. Verder
hebben de bedrijven ook steeds betere systemen om langer vooruit te kijken en
slimmer te plannen.
De sector besteedt gemiddeld 1,7% van de opbrengsten uit wettelijke
drinkwatertaken aan onderzoek en ontwikkeling.

Pagina 10 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

1

Inleiding

Sinds 2012 schrijft de Drinkwaterwet een driejaarlijkse prestatievergelijking van de
drinkwaterbedrijven voor.
1.1

Wettelijke context
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) controleert of drinkwaterbedrijven
zich houden aan de regels in de Drinkwaterwet. De minister van Infrastructuur en
Waterstaat (IenW) heeft de ILT de opdracht gegeven de prestatievergelijking uit te
voeren.
Voor 2012 hebben de drinkwaterbedrijven op vrijwillige basis al ervaring opgedaan
met de prestatievergelijking. Vanaf 2012 is de prestatievergelijking in de wet
verplicht gesteld.
De prestatievergelijking wil bereiken dat de drinkwaterbedrijven hun prestaties
steeds verbeteren. Het liefst met zo min mogelijk middelen en menskracht. Met de
prestatievergelijking kunnen de drinkwaterbedrijven ook uitleggen hoe ze hun
publieke taak uitvoeren. Binnen zes maanden na verschijning van deze rapportage
informeren de drinkwaterbedrijven de minister over de manier waarop ze hun
prestaties willen verbeteren en hoeveel tijd ze daarvoor nodig hebben.
In de Drinkwaterwet staan vier vaste onderdelen van de prestatievergelijking:
 kwaliteit van het geleverde drinkwater,
 klantenservice,
 milieuaspecten van de drinkwatervoorziening,
 kostenefficiëntie en onderzoek en ontwikkeling.
In de wet staat dat de ILT voor elke prestatievergelijking nauwkeurig opschrijft
welke gegevens de drinkwaterbedrijven moeten aanleveren voor deze vier
onderwerpen en in welke vorm (verder: het protocol). De minister van IenW moet
dit protocol elke keer goedkeuren. Deze aanpak zorgt voor een betrouwbare
vergelijking.

1.2

Werkwijze
Dit is na 2012 en 2015 de derde prestatievergelijking die de ILT heeft gemaakt. Het
protocol dat de ILT voor deze prestatievergelijking heeft geschreven stond in januari
2019 in de Staatscourant1.
De Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) heeft, zoals voorgeschreven
in het protocol, op 30 juni 2020 de gegevens van elk van de tien
drinkwaterbedrijven geleverd aan de ILT. De Vewin heeft eerst met de
drinkwaterbedrijven gecontroleerd of de gegevens juist en volledig waren.
De ILT heeft onderzocht hoe de gegevens zijn verzameld, gecontroleerd en
geleverd. Zij concludeert dat dit proces goed is verlopen en dat de gegevens
betrouwbaar zijn.
Dit rapport is een benchmark en geen handhavingsrapportage. De driejaarlijkse
vergelijking van de drinkwaterbedrijven heeft als doel dat zij hun prestaties steeds
verbeteren. De ILT presenteert de gegevens en legt uit wat ze betekenen. De ILT
1

Protocol prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019; Staatscourant 2019, 18013

Pagina 11 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

geeft geen oordeel over individuele drinkwaterbedrijven en de resultaten zijn geen
reden voor handhavingsacties.
De ILT kan in deze vergelijking wel nieuwe onderwerpen zien die in een volgende
prestatievergelijking meer aandacht zouden moeten krijgen. Dat moet zij dan
opschrijven in het nieuwe protocol.
De resultaten staan in deze publicatie steeds in een vaste volgorde: Waterbedrijf
Groningen (WBG), Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD), Vitens, Waternet,
PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland (PWN), Dunea, Oasen, Evides, Brabant
Water en Waterleidingmaatschappij Limburg (WML).

1.3

Drinkwaterbedrijven Nederland
De tien drinkwaterbedrijven in Nederland zorgen voor schoon en veilig drinkwater
uit de kraan. Dat doen ze door grond- en/of oppervlaktewater te winnen, te
zuiveren en via een leidingnet te leveren aan de klant.
Figuur 1.1 Voorzieningsgebieden van de drinkwaterbedrijven

Pagina 12 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

2

De kwaliteit van het geleverde water

De Drinkwaterwet stelt eisen aan de kwaliteit van het drinkwater in Nederland. De
burgers in Nederland moeten erop kunnen vertrouwen dat er schoon en veilig
drinkwater uit de kraan komt. In deze rapportage worden de drinkwaterbedrijven
voor het onderwerp ‘kwaliteit van drinkwater’ vergeleken op twee aspecten:
 Kwaliteitsbewaking – gaat over de kwaliteit van het drinkwater bij het verlaten
van het pompstation.
 Normoverschrijdingen – gaat over het drinkwater in het distributiegebied.
Voor de prestatievergelijking worden niet alle parameters gebruikt die onderdeel
zijn van het jaarlijkse rapport Drinkwaterkwaliteit van de ILT. De cijfers zijn daarom
niet vergelijkbaar.
2.1

Kwaliteitsbewaking
Elk drinkwaterbedrijf voert jaarlijks een meetprogramma uit om de
drinkwaterkwaliteit te bewaken. Het meetprogramma is afgestemd met de ILT en
gebaseerd op het Drinkwaterbesluit. Voor het vergelijkbaar maken van de prestaties
van de drinkwaterbedrijven door de jaren heen is een waterkwaliteitsindex (WKI)
ontwikkeld voor vier parametergroepen. Deze staan in bijlage 6 van de
Drinkwaterregeling:
 gezondheidskundige parameters ‘acuut’: bacteriën die direct effect kunnen
hebben op de gezondheid.
 gezondheidskundige parameters ‘niet-acuut’: chemische stoffen die invloed
kunnen hebben op de gezondheid van iemand die er langdurig of op grote schaal
aan wordt blootgesteld.
 bedrijfstechnische parameters: gegevens die drinkwaterbedrijven meten om een
goede bedrijfsvoering te waarborgen.
 klantgerichte parameters: aspecten van het drinkwater die uit esthetisch
oogpunt onwenselijk zijn, bijvoorbeeld kleur en hardheid. Deze parameters
hebben, net als bedrijfstechnische parameters, geen gezondheidsrisico’s.
Hieronder staat in vier figuren voor elk van de vier parametergroepen het resultaat
per bedrijf en voor de sector als geheel. In elk figuur staan de resultaten voor de
jaren 2012, 2015 en 2019. Hoe lager de waarde van de WKI, hoe beter de
waterkwaliteit. De waarde blijft voor alle bedrijven en alle parametergroepen ruim
onder de 0,1. In sommige gevallen is de WKI zo laag, dat deze niet meer zichtbaar
is in de grafiek.
Figuur 2.1 WKI Acute gezondheidskundige parametergroep

0,04
0,03
0,02
0,01
0,00

2019

2015

2012

Pagina 13 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 2.2 WKI niet-acute gezondheidskundige parametergroep

0,03
0,02
0,01
0,00

2019

2015

2012

Figuur 2.3 WKI bedrijfstechnische parametergroep

0,10
0,08
0,06
0,04
0,02
0,00

2019

2015

2012

2015

2012

Figuur 2.4 WKI klantgerichte parametergroep

0,05
0,04
0,03
0,02
0,01
0,00

2019

2.2

Normoverschrijdingen
In het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling zijn kwaliteitseisen vastgelegd
voor drinkwater. De drinkwaterbedrijven voeren elk jaar een meetprogramma uit
om de kwaliteit te toetsen en brengen hierover verslag uit aan de ILT. De ILT
rapporteert jaarlijks aan de minister van IenW over de drinkwaterkwaliteit.
In de figuren 2.5 tot en met 2.8 staat per drinkwaterbedrijf en voor de sector als
geheel het percentage metingen van de drinkwaterkwaliteit met een
normoverschrijding in 2015 en 2019. De figuren laten de vier parametergroepen
zien die zijn toegelicht in paragraaf 2.1: gezondheidskundige parameters ‘acuut’,
gezondheidskundige parameters ‘niet-acuut’, bedrijfstechnische parameters en

Pagina 14 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

klantgerichte parameters. Een vergelijking met 2012 is niet mogelijk, omdat de
indicator tussentijds is aangepast.
Figuur 2.5 percentage normoverschrijdingen acuut gezondheidskundige parameters

0,16%
0,14%
0,12%
0,10%
0,08%
0,06%
0,04%
0,02%
0,00%

2019

2015

Figuur 2.6 percentage normoverschrijdingen niet-acuut gezondheidskundige parameters

0,025
0,02
0,015
0,01
0,005
0

0,01

0,01

2019

2015

Figuur 2.7 percentage normoverschrijdingen bedrijfstechnische parameters

0,20%
0,15%
0,10%
0,05%
0,00%

2019

2015

Pagina 15 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 2.8 percentage normoverschrijdingen klantgerichte parameters

0,10%
0,08%
0,06%
0,04%
0,02%
0,00%

2019

2015

De normen voor drinkwaterkwaliteit zijn strikt en er zijn ruime veiligheidsmarges
ingebouwd. Wanneer er sprake is van normoverschrijding treft een drinkwaterbedrijf
onmiddellijk maatregelen en doet melding bij de ILT als dat nodig is. In de meeste
gevallen zijn de risico’s bij een normoverschrijding verwaarloosbaar. Het aantal
overschrijdingen is over het algemeen zeer klein.

Pagina 16 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

3

Klantenservice

Klanten krijgen op verschillende manieren te maken met de dienstverlening van de
drinkwaterbedrijven. Bijvoorbeeld bij een meteropname of in geval van verhuizing
(af/aansluiten). De vergelijking van de drinkwaterbedrijven op het gebied van
klantenservice richt zich op drie onderwerpen:
 klanttevredenheid
 leveringsonderbrekingen
 druk in het distributienet

3.1

Klanttevredenheid
De klanttevredenheid is gedefinieerd als de mate waarin aan de verwachtingen van
de klant wordt voldaan. Marktonderzoeksbureau Kantar Public heeft per
drinkwaterbedrijf tweehonderd huishoudens bevraagd, die voor een bepaalde dienst
recent contact hadden met het drinkwaterbedrijf. Het bureau heeft de tevredenheid
over de dienstverlening gepeild voor de volgende diensten:
 verhelpen van storingen
 onderhoud
 verhuizing/klantmutaties
 meteropname
 facturering
In afwijking van de in het protocol voorgeschreven aantal van tweehonderd
huishoudens, heeft het bureau voor de diensten meteropname en facturering
zeshonderd huishoudens bevraagd.
De tevredenheid is per drinkwaterbedrijf en voor de sector als geheel uitgedrukt in
een gemiddeld rapportcijfer voor de vijf onderzochte diensten.
De klanttevredenheid van de drinkwaterbedrijven is met een gemiddelde score
tussen de 7,5 en de 8,2 goed te noemen. De drinkwaterbedrijven streven naar een
voortdurende verbetering van de klanttevredenheid. De afgelopen drie
prestatievergelijkingsperiodes is de klanttevredenheid vrij stabiel met voor de
meeste bedrijven een lichte verbetering.
Figuur 3.1 klanttevredenheid in rapportcijfers

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0

7,9

8,0

7,8

7,6

7,5

2019

8,0

8,0

2015

2012

Pagina 17 van 36

7,8

8,2

7,9

7,9

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

3.2

Leveringsonderbrekingen
De informatie over leveringsonderbrekingen laat zien hoe lang een administratieve
aansluiting2 in een jaar gemiddeld zonder water heeft gezeten.
Voor leveringsonderbrekingen maken de bedrijven onderscheid tussen geplande
onderbrekingsduur vanwege onderhoud en ongeplande onderbrekingsduur vanwege
storingen. Figuur 3.2 geeft het overzicht van de duur en oorzaak van
leveringsonderbrekingen. Voor de ongeplande onderbrekingsduur laat het overzicht
ook zien welk aandeel van de storingen is veroorzaakt door derden.
Figuur 3.2 gemiddelde leveringsonderbreking per administratieve aansluiting per jaar in
minuten en seconden

Drinkwaterbedrijf

onderbreking door
onderhoud
2012 2015
2019

onderbreking door
storingen
2012
2015
2019

Totaal
onderbrekingen
2012
2015
2019

aandeel storingen
veroorzaakt door derden
2012
2015
2019

WBG

08:45

10:49

10:33

08:34

05:21

06:01

17:19

16:10

16:34

00:53

01:12

00:45

WMD

10:28

10:06

06:34

12:17

06:28

07:36

22:45

16:34

14:10

00:17

00:39

00:08

VITENS

04:29

05:23

04:58

05:37

08:28

15:06

10:06

13:51

20:04

00:48

01:07

01:18

WATERNET

08:39

14:38

09:14

01:38

03:10

04:00

10:17

17:48

13:14

00:20

00:51

00:40

PWN

11:52

10:16

13:52

04:38

06:39

07:47

16:30

16:55

21:39

01:06

01:22

01:43

DUNEA

17:23

9:58

05:56

02:24

01:26

02:44

19:47

11:24

8:40

00:37

00:07

00:01

OASEN

13:49

13:29

18:21

07:47

03:21

04:34

21:36

16:50

22:55

00:49

00:50

01:32

EVIDES

09:48

11:31

16:44

07:18

05:07

05:34

17:06

16:38

22:18

00:36

00:31

00:54

BRABANT WATER

14:13

9:50

11:32

05:01

07:58

03:54

19:14

17:48

15:26

00:56

00:39

00:29

WML

08:08

07:45

06:13

08:46

08:43

13:16

16:54

16:28

19:29

00:30

00:32

00:47

Sector

09:30

09:01

09:33

05:57

06:33

08:46

15:27

15:34

18:19

00:46

00:50

00:57

De leveringsonderbrekingen door onderhoud zijn meestal voorzien en ingepland.
Door het inplannen en het vooraf aanbrengen van noodvoorzieningen wordt de duur
van de onderbreking en daarmee de overlast voor de klant zo veel mogelijk beperkt.
Onderbrekingen door storingen zijn per definitie onvoorzien en ongepland. Bij
breuken in belangrijke transportleidingen of stilvallen van pompstations zullen
bovendien grote aantallen aansluitingen voor de duur van de storing geen water
ontvangen. Een breuk in een transportleiding bij Lelystad in 2019 veroorzaakte bij
Vitens een storing met een relatief lange onderbrekingsduur. Bij WML was een
storing in de levering op het pompstation Herten en Susteren de boosdoener.
Storingen veroorzaakt door derden komen regelmatig voor. Bijvoorbeeld door het
kapot trekken van leidingen bij grondwerkzaamheden. Meestal treft dit een beperkt
aantal aansluitingen.
Leveringsonderbrekingen kunnen overlast opleveren voor klanten, zeker als ze niet
voorzien zijn. Ze zijn echter nooit helemaal te voorkomen. Drinkwaterbedrijven

2

Een administratieve aansluiting is een verbruiksadres. Het aantal administratieve
aansluitingen is het totaal aantal huishoudens en locaties van ondernemingen die drinkwater
ontvangen. De berekeningen gaan uit van het gemiddeld aantal administratieve aansluitingen
in een jaar. Dit is het gemiddelde van het aantal aan het begin en het aantal aan het einde van
een jaar.

Pagina 18 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

doen wat ze kunnen. Ze bespreken bijvoorbeeld met elkaar de
leveringsonderbrekingen en de oorzaken daarvan. Zo leren ze van elkaar.
3.3

Druk in het distributienet
Drinkwaterbedrijven moeten aan hun klanten drinkwater met een voldoende hoge
druk leveren. Deze waterdruk moet tijdens de levering altijd minimaal 150
kilopascal (kPa) zijn. Drinkwaterbedrijven rapporteren de gemiddelde druk bij het
leveringspunt.
Figuur 3.3 Druk in het distributienet 2012-2019 in kPa

600
500
400
300
200
100
0

2019

2015

2012

De druk in het distributienet ligt bij alle drinkwaterbedrijven ruim boven het
minimum van 150 kilopascal. Verschillen tussen de drinkwaterbedrijven zijn vaak te
verklaren uit verschillen in landschap. In heuvellandschap is bijvoorbeeld meer druk
nodig dan in polderlandschap. De bij WML zichtbare stijging ten opzichte van de
vorige prestatievergelijkingen komt door een correctie van het eerder gebruikte
berekeningsmodel.

Pagina 19 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

4

Milieuaspecten van de drinkwatervoorziening

4.1

Elektriciteitsverbruik
Drinkwaterbedrijven hebben gegevens geleverd over het elektriciteitsgebruik voor
de productie en distributie van drinkwater.
Het ‘elektriciteitsgebruik productieproces’ is het gebruik voor het verpompen van
ruw water en voor de waterbehandeling (inclusief ontharding). Als een
drinkwaterbedrijf voor de drinkwaterproductie ruw water/halffabricaat inkoopt, dan
wordt de elektriciteit die de toeleverancier heeft gebuikt voor de productie en het
transport meegeteld bij het elektriciteitsgebruik van het productieproces.
Het ‘elektriciteitsgebruik distributieproces’ is het gebruik voor het verpompen van
het geproduceerde water. De knip tussen productie en distributie ligt bij de
reinwaterkelder. Dit is een reservoir waarin het geproduceerde drinkwater
terechtkomt. Het energiegebruik van de pompen die het geproduceerde water uit de
reinwaterkelder het net in pompen en van wat erna gebeurt, is toegerekend aan het
distributieproces.
Figuur 4.1 Elektriciteitsgebruik productieproces 2019 per m3 geproduceerd (kWh/m3)

0,80
0,60
0,40
0,20
0,00

Er zijn duidelijke verschillen in elektriciteitsverbruik per geproduceerde m3. De
drinkwaterbedrijven die oppervlaktewater als grondstof gebruiken, moeten meer
moeite doen om het drinkwater aan de juiste kwaliteit te laten voldoen. De extra
zuiveringsstappen zorgen voor een hoger elektriciteitsgebruik. Grondwater als
grondstof is in het algemeen al van betere kwaliteit. Ook spelen de
transportafstanden van ruw water een rol.
PWN heeft in het reinigingsproces een hoger elektriciteitsverbruik dan de andere
bedrijven. Oorzaken zijn toepassing van een UV-peroxide behandeling tegen
microverontreinigingen en een membraantechniek.

Pagina 20 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 4.2 Elektriciteitsgebruik distributieproces 2019 per m3 distributie-input (kWh/m3)

0,30
0,25
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00

Diverse factoren bepalen het elektriciteitsgebruik in het distributieproces. Lengte
van het distributienet en hoogteverschil spelen daarbij een grote rol. Zo moet WML
veel hoogteverschil overbruggen over relatief grote afstanden en is bovendien
hogere druk in het leidingnet noodzakelijk. Waternet heeft daarentegen een vlak en
vooral compact beheersgebied met een korte afstand tussen fabriek en gebruiker.
De gevraagde gegevens gaan, conform het opgestelde protocol, alleen over
hoeveelheid elektriciteit, niet over energiebronnen. Het zou voor een volgende
rapportage een zinvolle aanvulling kunnen zijn om inzichtelijk te maken in hoeverre
drinkwaterbedrijven gebruik maken van duurzame energiebronnen, zoals
zonnepanelen of windmolens.

4.2

Reststoffen
Wat een reststof is voor het ene bedrijf, kan een grondstof zijn voor het andere. De
drinkwaterbedrijven hebben in 1995 de Reststoffenunie opgericht. Dit heet nu
AquaMinerals. Hiermee willen ze nieuwe bestemmingen zoeken voor reststoffen van
drinkwaterproductie. Het doel is (ook financieel) aantrekkelijke oplossingen te
vinden die het milieu minder of niet belasten door nuttige toepassing van
reststromen. Alle drinkwaterbedrijven in Nederland zijn aandeelhouder van
AquaMinerals.
Reststoffen uit de drinkwaterproductie worden onder andere gebruikt in de
baksteenindustrie. IJzerhoudend slib komt vrij bij het schoonspoelen van de
snelfilters en wordt gebruikt als kleur- en vulstof. Kalkkorrels die vrijkomen bij
ontharding worden onder meer gebruikt door de staalindustrie en bij
kolenvergassing. Weer andere reststoffen worden ingezet als bouwstof, bijvoorbeeld
als vulstof van geluidswallen langs autowegen.

Pagina 21 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 4.3 reststoffen 2019; totaal en nuttig toegepast (ton)

70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0

Totaal-Reststoffen_2019(ton)

Nuttig toegepast_2019

De drinkwaterbedrijven streven al jaren naar een 100% nuttige toepassing van
reststoffen uit de drinkwaterzuivering en zitten, net als in 2015, boven de 99%. In
2019 hebben de bedrijven een gemiddelde nuttige toepassing van 99,8%.

4.3

Lek- en spuiverliezen
Lek- en spuiverliezen geven een beeld van de kwaliteit van het distributienet. Een
goede indicatie van waterverlies in het distributienet is het zogenoemde ‘niet in
rekening gebracht gebruik’ (NIRG). Dit is het verschil tussen de drinkwaterafgifte
aan het net en het aan de klanten gefactureerde drinkwatergebruik. NIRG is in feite
verlies van drinkwater. Oorzaken daarvan zijn verliezen door lekkages en door het
doorspoelen van leidingen en schoonmaakwerkzaamheden (spuien), meetverschillen
en afname uit brandkranen en illegale afname. Figuren 4.4 en 4.5 geven in een
tijdreeks per drinkwaterbedrijf en voor de gehele sector het NIRG weer als
procentueel aandeel van in het net gebracht drinkwater en in m3 per km leiding per
dag.
Figuur 4.4 NIRG als percentage van de drinkwaterafgifte aan het net 2012-2018

10%
9%
8%
7%
6%
5%
4%
3%
2%
1%
0%

2018

2015

2012

Pagina 22 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 4.5 NIRG per kilometer leiding (m3/km/dag) 2012-2018

3,5
3
2,5
2
1,5
1
0,5
0

2018

2015

2012

Over 2019 zijn geen definitieve cijfers over het NIRG. Voor de prestatievergelijking
zijn daarom de gevalideerde cijfers over 2018 gebruikt3. De streefwaarden voor
2018 waren gemiddeld iets lager dan het NIRG van 2015. Sectorbreed is echter
sprake van een licht stijgende trend met significante verschillen, zowel qua
percentage van de drinkwateruitgifte als per kilometer leiding. Dit komt doordat de
diverse drinkwaterbedrijven te maken hebben met verschillen in bijvoorbeeld
bodemsamenstelling, leidingwerk en waterdruk.
De toename van de droogte is een oorzaak voor stijging van het NIRG. Door
droogte en verdroging klinkt de bodem in, waardoor de in de bodem liggende
leidingen bewegen en lekkages kunnen ontstaan. Dat zorgt voor een hoger NIRG.
Terugdringen van droogte en verdroging heeft direct positieve invloed op de
percentages lekverliezen. Zowel voor de drinkwaterbedrijven als de ILT is droogte
de komende jaren een belangrijk thema.
4.4

Duurzaamheid inkoopbeleid
Duurzaam inkopen betekent dat bedrijven in hun inkoopproces niet alleen
economische factoren meewegen, maar ook aandacht hebben voor milieu- en
sociale aspecten. Als bedrijven en overheid duurzaam inkopen, krijgt de markt voor
duurzame producten een stevige impuls. Daardoor komen er meer producten op de
markt die zich qua prijs en kwaliteit kunnen meten met niet-duurzame producten.
Alle drinkwaterbedrijven hebben duurzaamheid aantoonbaar geborgd in hun
inkoopbeleid.

3

Bij de prestatievergelijkingen van 2012 en 2015 zijn voor NIRG voorlopige cijfers getoond.
De reden daarvoor is dat op het moment van de data-uitvraag niet al het drinkwater was
gefactureerd. In de prestatievergelijking 2019 is er voor gekozen niet het voorlopig NIRG van
2019 te tonen maar het verbeterde NIRG van 2018, vastgesteld nadat al het
drinkwatergebruik wel was gefactureerd.

Pagina 23 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

5

Kostenefficiëntie, onderzoek en ontwikkeling en investeringen

Dit hoofdstuk gaat over de financiële prestaties van de drinkwaterbedrijven. Ze
worden vergeleken op de volgende aspecten:









5.1

Drinkwatertarief voor huishoudens.
Vergelijking van de kosten op bedrijfsniveau.
Verklarende factoren voor kostenverschillen.
Gerealiseerde efficiëntieverbetering.
Uitgaven onderzoek & ontwikkeling.
Vermogensopbouw.
Uitkeringen aan aandeelhouders.
Investeringssopgave drinkwaterinfrastructuur.

Drinkwatertarief voor huishoudens
Voor de vergelijking van drinkwatertarieven hebben de bedrijven hun totale tarief
aangeleverd voor een gemiddeld gezin met een drinkwatergebruik van 100m 3 per
jaar. Het drinkwatertarief is gedefinieerd als het totaaltarief inclusief
kostprijsverhogende belastingen (provinciale grondwaterheffing en precario), maar
exclusief de verbruikersbelastingen (BTW en belasting op leidingwater). Het totale
tarief omvat zowel het vaste tarief (vastrecht) als het variabele tarief. Expliciet in
rekening gebrachte (water)meterhuur, toeslag openbare brandblusvoorziening en
toeslag voor basis controleactiviteiten (controletaak) zijn eveneens meegenomen.
Figuur 5.1 Integraal drinkwatertarief voor een gemiddeld gezin (€ per m3/jr)

2,0
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0

2019

2015

2012

Er zijn duidelijke verschillen in drinkwatertarieven tussen de drinkwaterbedrijven.
Dit komt vooral door de grondstofsoort. De bedrijven die alleen grondwater
gebruiken voor de productie van drinkwater, maken minder kosten voor het
productieproces dan de drinkwaterbedrijven die relatief meer verontreinigd
oppervlaktewater gebruiken. Ook verschillen in kosten voor de aanleg van de
infrastructuur spelen in sommige gebieden een rol, evenals verschillen in
precariokosten in gemeenten en regio’s.

Pagina 24 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

5.2

Vergelijking van de kosten op bedrijfsniveau
Voor een vergelijking van de kosten op bedrijfsniveau zijn de volgende
kostencategorieën in ogenschouw genomen:
 Operationele kosten van het bedrijfsproces van de drinkwaterbedrijven. Dit zijn
kostensoorten als personeel, materialen en diensten van derden.
 Vermogenskosten over de kosten van het eigen en vreemd vermogen. Voor
kosten van het eigen vermogen wordt gekeken naar het resultaat (zowel
uitgekeerde als gereserveerde winst) en overige financiële lasten en baten, zoals
een eventueel financieel resultaat van deelnemingen. Voor vreemd vermogen
wordt gekeken naar het saldo van de rentekosten en de rentebaten. Er is waar
nodig gecorrigeerd voor vermogenskosten voor andere activiteiten dan
drinkwateractiviteiten.
 Belastingen die een direct gevolg zijn van de drinkwatervoorziening en daarom
specifiek zijn voor drinkwaterbedrijven. Dit zijn provinciale grondwaterheffingen,
precario en andere vormen van leiding- en concessievergoedingen.
 Afschrijvingen op materiële activa, immateriële activa (zoals goodwill) en
financiële vaste activa (zoals deelnemingen). Deze zijn conform de
jaarrekeningen verdisconteerd op basis van historische kostprijs. Er is waar
nodig gecorrigeerd voor afschrijvingskosten voor andere activiteiten dan
drinkwateractiviteiten.
Figuur 5.2 Totale drinkwaterkosten in euro per administratieve aansluiting

250
200
150
100
50
0

2019

2015

2012

Figuur 5.3 Totale drinkwaterkosten per afgeleverde m3 (€/m3)

2,0
1,8
1,6
1,4
1,2
1,0
0,8
0,6
0,4
0,2
0,0

2019

2015

2012

Per kostensoort ziet de onderverdeling per afgeleverde m3 in 2019 er als volgt uit:

Pagina 25 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

bedrijf

Belastingen

Afschrijvingen

Operationele

Vermogens-

kosten

kosten

WBG

0,03

0,19

0,75

0,10

WMD

0,01

0,25

0,73

0,09

Vitens

0,02

0,27

0,57

0,12

Waternet

0,01

0,31

1,06

-0,02

PWN

0,01

0,36

1,12

0,19

Dunea

0,17

0,41

1,02

0,17

Oasen

0,12

0,32

0,91

0,17

Evides

0,07

0,39

0,70

0,18

Brabant

0,02

0,18

0,65

0,08

WML

0,01

0,38

0,77

0,20

Sector

0,04

0,30

0,75

0,13

Water

Ook voor de kosten op bedrijfsniveau geldt dat onder andere het productietype van
invloed is op de drinkwaterkosten per bedrijf. Denk aan het verschil tussen
grondwater en oppervlaktewater. Zie ook paragraaf 5.3.2.

5.3

Verklarende factoren voor kostenverschillen
Kostenverschillen tussen bedrijven zijn deels te verklaren door externe factoren
waar de bedrijven geen of nauwelijks invloed op hebben. Enkele voorbeelden
hiervan zijn de afzet per administratieve aansluiting en het productietype.

5.3.1

Afzet per administratieve aansluiting
Bedrijven met een lage afzet per aansluiting moeten de vaste lasten van de
infrastructuur terugverdienen met minder kubieke meters, daarom hebben deze
bedrijven in de regel hogere kosten per m3. De volgende figuur laat de gemiddelde
afzet per administratieve aansluiting zien over 2019 voor elk drinkwaterbedrijf.
Figuur 5.4 Gemiddelde afzet per administratieve aansluiting in m3 in 2019

160
140
120
100
80
60
40
20
0

Pagina 26 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

5.3.2

Productietype
Oppervlaktewaterbedrijven hebben over het algemeen hogere kosten per m3 dan
grondwaterbedrijven, omdat zij te maken hebben met een uitgebreider
zuiveringsproces.
De drinkwaterbedrijven hebben informatie geleverd over de totale hoeveelheid
water dat is gebruikt voor de drinkwaterproductie, uitgesplitst naar bron:
 Onttrokken oppervlaktewater
 Onttrokken grondwater
 Onttrokken natuurlijk zoet duinwater
 Onttrokken oevergrondwater
 Inkoop van ruw water en/of halffabricaat
Met de geïnventariseerde gegevens is het procentueel aandeel per bron bepaald.
Daarna is het productietype vastgesteld op basis van de volgende criteria:
 Grondwaterbedrijf als het gebruikte water voor minimaal 85% bestaat uit
grondwater, inclusief natuurlijk duinwater en exclusief oevergrondwater.
 Oppervlaktewaterbedrijf als het gebruikte water voor minimaal 85% bestaat uit
oppervlaktewater.
 Mixbedrijf voor de overige situaties.
Figuur 5.5 Voor de drinkwaterproductie gebruikt water, in % uitgesplitst naar bron

WBG

13,8%

86,2%

WMD

100,0%

VITENS

96,9%

WATERNET

87,2%

PWN

12,8%

94,1%

DUNEA
OASEN

0,0%
3,1%

4,9%
1,0%

100,0%
12,4%

87,6%

EVIDES

90,4%

BRABANT WATER

100,0%

WML
Sector

9,4% 0,2%

66,8%

33,2%

34,5%

58,3%

1,1%6,1%

0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% 60,0% 70,0% 80,0% 90,0% 100,0%
Oppervlaktewater

Grondwater

Natuurlijk duinwater

Oevergrondwater

De genoemde criteria in combinatie met bovenstaande herkomst van het water dat
is gebruikt voor de drinkwaterproductie leidt tot de volgende productietypen:
Drinkwaterbedrijf

productietype

WBG

grondwaterbedrijf

WMD

grondwaterbedrijf

Vitens

grondwaterbedrijf

Waternet

oppervlaktewaterbedrijf

PWN

oppervlaktewaterbedrijf

Dunea

oppervlaktewaterbedrijf

Oasen

mixbedrijf

Evides

oppervlaktewaterbedrijf

Pagina 27 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Brabant Water

grondwaterbedrijf

WML

mixbedrijf

Zoals al eerder aangegeven, beschikken grondwaterbedrijven over het algemeen
over een schonere grondstof. Daardoor zijn de kosten voor het produceren van
drinkwater bij grondwaterbedrijven gemiddeld lager dan bij de oppervlaktewater- en
mixbedrijven.
5.4

Gerealiseerde efficiëntieverbetering
De ontwikkeling van de kostenefficiëntie wordt zichtbaar gemaakt in de vorm van:
 de ontwikkeling van de nominale drinkwaterkosten per administratieve
aansluiting.
 de ontwikkeling van de reële totale drinkwaterkosten per administratieve
aansluiting, gecorrigeerd voor inflatie, exclusief kostprijsverhogende
belastingen, op basis van het prijsniveau 2012.
De ontwikkeling van de reële kosten wordt toegepast als maat voor de gerealiseerde
efficiëntieverbetering.
Figuur 5.6 Ontwikkeling nominale drinkwaterkosten in euro per administratieve aansluiting
exclusief kostprijsverhogende belastingen

250
200
150
100
50
0

2019

2015

2012

Figuur 5.7 Ontwikkeling reële kosten in euro per administratieve aansluiting exclusief
kostprijsverhogende belastingen

200
150
100
50
0

2019

2015

2012

Pagina 28 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

5.5

Uitgaven onderzoek en ontwikkeling
Voor de definitie van onderzoek en ontwikkeling sluit de ILT aan bij het CBS.
Kenmerkend bij onderzoek is het streven naar oorspronkelijkheid én vernieuwing.
Onder onderzoek en ontwikkeling verstaan we het creatief, systematisch en
planmatig zoeken naar oplossingen voor praktische problemen, bijvoorbeeld
productieproblemen. Hierbij hoort ook strategisch en fundamenteel onderzoek. Doel
hiervan is achtergrondkennis verkrijgen en de puur wetenschappelijke kennis
vergroten zonder per se te streven naar direct economisch voordeel of problemen
oplossen. Onderzoek en ontwikkeling is ook het (uit)ontwikkelen van ideeën of
prototypes tot bruikbare processen en productierijpe producten.
Naast uitgaven aan eigen personeel tellen hier ook de uitgaven mee voor onderzoek
en ontwikkeling door derden in opdracht van het drinkwaterbedrijf. Het gaat vooral
om bijdragen die waterbedrijven betalen voor bedrijfstakonderzoek.
Voor elk drinkwaterbedrijf staat hieronder wat ze uitgeven aan onderzoek en
ontwikkeling sinds 2012 (figuur 5.8). Voor 2019 is ook in beeld gebracht welk
percentage van de opbrengst uit wettelijke drinkwatertaken is uitgegeven aan
onderzoek en ontwikkeling (figuur 5.9).
Figuur 5.8 Uitgaven onderzoek en ontwikkeling (€1.000)

6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0

2019

2015

2012

Figuur 5.9 Uitgaven onderzoek en ontwikkeling 2019 als percentage van de opbrengst
wettelijke drinkwatertaken 2019?

4,0%
3,5%
3,0%
2,5%
2,0%
1,5%
1,0%
0,5%
0,0%

Pagina 29 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

De sector geeft gemiddeld 1,7% van de opbrengsten uit wettelijke drinkwatertaken
uit aan onderzoek en ontwikkeling. Dunea heeft in 2019 een relatief hoger
percentage van de opbrengst besteed aan onderzoek dan de andere bedrijven. Het
heeft recent vooral geïnvesteerd in het onderzoek naar alternatieve bronnen en aan
waterzuivering (geavanceerde oxidatie).
5.6

Vermogensopbouw
Vermogensopbouw is onder andere van belang voor de solvabiliteit van een bedrijf.
Het is een waarde die aangeeft in welke mate een bedrijf in staat is op lange termijn
te voldoen aan zijn financiële verplichtingen.
Voor elk drinkwaterbedrijf en de sector als geheel wordt de vermogensopbouw
weergegeven over 2012, 2015, 2019: balanstotaal, aandeel eigen vermogen en
solvabiliteit.
Figuur 5.10 Totaal activa wettelijke drinkwater taken, ultimo jaar (miljard euro)

2
1,8
1,6
1,4
1,2
1
0,8
0,6
0,4
0,2
0

2019

2015

2012

Figuur 5.11 Eigen vermogen drinkwater, ultimo jaar (miljoen euro)

700
600
500
400
300
200
100
0

2019

2015

2012

Pagina 30 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 5.12 Ontwikkeling solvabiliteit

100%
80%
60%
40%
20%
0%

2019

2015

2012

De lagere solvabiliteit van Waternet (2,8%) komt door de andere financiële
structuur. Waternet is een stichting en wordt gefinancierd vanuit de begroting van
de gemeente Amsterdam.
Gemiddeld genomen komen de cijfers redelijk overeen met de voor 2018
vastgestelde streefwaarden. Voor de drinkwaterbedrijven geldt een maximale
solvabiliteit van 70%4. Alle bedrijven voldoen aan deze wettelijke eis.

5.7

Uitkeringen aan aandeelhouders
In figuur 5.13 staan per bedrijf en voor de sector als geheel de uitkeringen aan
aandeelhouders als totaal dividend, als percentage van de winst en als percentage
van de opbrengst wettelijke drinkwatertaken.
Figuur 5.13 Dividend totaal en als percentage van winst en opbrengst 2019

Drinkwaterbedrijf
WBG
WMD
Vitens
Waternet
PWN
Dunea
Oasen
Evides
Brabant Water
WML
Sector

Dividend
€1.000
0
0
0
0
703
0
0
21.540
0
0
22.243

aandeel van de
winst 2019 (%)
0,0
0,0
0,0
0,0
8,7
0,0
0,0
80,7
0,0
0,0
26,2

aandeel van de
opbrengst 2019 (%)
0,0
0,0
0,0
0,0
0,4
0,0
0,0
9,3
0,0
0,0
1,5

Niet alle bedrijven keren een dividend uit. De bedrijven die dat wel doen, keren een
deel van de winst uit. Dit gebeurt soms ook in de vorm van een rentevergoeding. De
aandeelhouders van een drinkwaterbedrijf besluiten om al dan niet dividend uit te
keren.
4

Besluit van de Minister van Infrastructuur en Milieu, van 9 oktober 2017, nr. IENM/BSK2017/216399, houdende vaststelling van het maximaal toegestane aandeel eigen vermogen,
bedoeld in artikel 10, tweede lid, van de Drinkwaterwet, en van de gewogen gemiddelde
vermogenskostenvoet, bedoeld in het derde lid van het genoemde artikel, voor 2018 en 2019

Pagina 31 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

5.8

Investeringsopgave drinkwaterinfrastructuur
De drinkwaterinfrastructuur in Nederland is volgens de Beleidsnota Drinkwater van
april 2014 een beleidsprioriteit. De infrastructuur is in goede staat en
leveringszeker, maar de komende decennia zal de investeringsdruk toenemen. In de
uitvoeringsagenda staat dat de prestatievergelijking inzicht geeft in de inspanningen
van de bedrijven om de infrastructuur te vervangen.

5.8.1

Investeringen 2019-2021
Onderstaande figuur laat de vervangings- en uitbreidingsinvesteringen zien in het
leidingnet en in de productie. Wat productie betreft gaat het over investeringen in
waterwinning en drinkwaterzuivering.
Figuur 5.14 Investeringen in drinkwaterinfrastructuur naar soort 2019

60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Vervanging leidingnet

Uitbreiding leidingnet

Vervanging productiemiddelen

Uitbreiding productiemiddelen

ICT en overig

5.8.2

Gesaneerd leidingnet
Het aantal kilometer gesaneerd leidingnet in een jaar is de som van het aantal
kilometer vervangen leidingnet en het aantal kilometer gerenoveerd leidingnet in
dat jaar. Het betreft sanering van leidingen die aan het einde zijn van hun
levensduur Bij renovatie gaat het om investeringen in levensduurverlenging van het
leidingnet. Hiervoor is het jaarlijks saneringspercentage berekend. Dat is het aantal
kilometer gesaneerd net ten opzichte van de gemiddelde netlengte in dat jaar.
Bij vervanging worden in deze prestatievergelijking reconstructies buiten
beschouwing gelaten. Denk aan investeringen in het drinkwaternet vanwege
omleggingen en reconstructies voor derden. Dit zijn vaak leidingen die nog in
relatief goede staat verkeren. Het is een eigen keuze van het drinkwaterbedrijf om
in voorkomende gevallen leidingen vroegtijdig te vervangen, bijvoorbeeld door zich
aan te sluiten bij een grootschalige vervanging van gietijzeren gasleidingen. Dat kan
schelen in kosten voor het bedrijf en overlast voor de omgeving. In een volgende
prestatievergelijking zou het goed zijn ook de reconstructiekilometers in beeld te
brengen om het overzicht van gesaneerd leidingnet te completeren.

Pagina 32 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 5.15 tijdreeks percentage gesaneerd leidingnet

1,6%
1,4%
1,2%

2019

1,0%

2018

0,8%

2017

0,6%

2016

0,4%

2015
2014

0,2%

2013

0,0%

2012

Figuur 5.16 tijdreeks gesaneerd leidingnet (Km)

220
200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

De Vewin heeft, aanvullend op de eisen die het Protocol stelt, bij de
drinkwaterbedrijven gegevens opgehaald over reconstructies in 2019. Daaruit blijkt
dat aanvullend 0,2% van het net door reconstructies is vernieuwd. Dit komt
bovenop de percentages in figuur 5.15.
5.8.3

Prognose saneringsopgave leidingnet
De bedrijven hebben een inschatting gegeven van het gemiddelde jaarlijkse
percentage te saneren leidingnet in de jaren 2020-2030 ten opzichte van de totale
netlengte in elk van die jaren.

Pagina 33 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Figuur 5.17 Prognose tienjaargemiddelde saneringspercentage

1,4%
1,2%
1,0%
0,8%
0,6%
0,4%
0,2%
0,0%

De branche gaat uit van een gemiddelde technische levensduur van tachtig jaar
voor het leidingennet. Lineair zou dit betekenen dat jaarlijks ongeveer 1,25% van
het leidingnet moet worden vervangen. Gemiddeld is de afgelopen 8 jaar over de
hele sector ongeveer 0,5% per jaar vervangen, exclusief de aanvullende vervanging
door reconstructies in 2019. Als dit beeld zich voortzet, dan komt een aantal
drinkwaterbedrijven de komende decennia te staan voor grote extra investeringen
om de vervangingsopgave uit te voeren. Dit leidt mogelijk tot hogere tarieven voor
gebruikers ter financiering van de kosten. De bedrijven plannen inmiddels wel op
basis van verbeterde systemen, waardoor zij onder meer langer vooruit kunnen
kijken en betere keuzes kunnen over de noodzaak tot leidingvervanging.
Een deel van het leidingnet is overigens relatief jong. De grote groei kwam op gang
in de jaren zeventig van de vorige eeuw en ook de afgelopen jaren is het leidingnet
nog in lengte toegenomen. Het beeld zal verder genuanceerd kunnen worden als
reconstructies worden meegeteld. Die worden nu buiten beschouwing gelaten. Maar
ook in die context zijn de gemiddelde prognoses aan de lage kant.

Pagina 34 van 36

Prestatievergelijking drinkwaterbedrijven 2019 | 25 november 2020

Pagina 35 van 36

Dit is een uitgave van de
Inspectie Leefomgeving en Transport
Postbus 16191 | 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT
November 2020