Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 503

Homogene Groep Internationale Samenwerking
2011 (HGIS-nota 2011)

Nr. 3

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 29 oktober 2010
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de minister en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
over de brief van 21 september 2010 inzake Homogene Groep Internationale Samenwerking 2011 (HGIS-nota 2011) (Kamerstuk 32 503, nrs. 1
en 2).
De minister en de staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij
brief van 26 oktober 2010. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Ormel
De griffier van de commissie,
Van Toor

1
Samenstelling:
Leden: Bommel, H. van (SP), Staaij, C.G. van
der (SGP), Çörüz, C. (CDA), Timmermans,
F.C.G.M. (PvdA), Ormel, H.J. (CDA), Fng
voorzitter, Ferrier, K.G. (CDA), Nicolaï, A (VVD),
Eijsink, A.M.C. (PvdA), Dam, M.H.P. van
(PvdA), Irrgang, E. (SP), Roon, R. de (PVV),
Voordewind, J.S. (CU), Pechtold, A. (D66),
Broeke, J.H. ten (VVD), Thieme, M.L. (PvdD),
Peters, M. (GL), Harbers, M.G.J. (VVD),
Kortenoeven, W.R.F. (PVV), Dikkers, S.W.
(PvdA), Veldhoven, S. van (D66), El Fassed, A.
(GL), Dijkhoff, K.H.D.M. (VVD) en Driessen,
J.H.A. (PVV),
Plv. leden: Raak, A.A.G.M. van (SP), Dijkgraaf,
E. (SGP), Bruins Slot, H.G.J. (CDA), Samsom,
D.M. (PvdA), Vacature CDA, Knops, R.W.
(CDA), Miltenburg, A. van (VVD), Recourt, J.
(PvdA), Arib, K. (PvdA), Dijk, J.J. van (SP),
Hernandez, M.M. (PVV), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Schouw, A.G.
(D66), Beek, W.I.I. van (VVD), Ouwehand, E.
(PvdD), Halsema, F. (GL), Steur, G.A. van der
(VVD), Wilders, G. (PVV), Vermeij, R.A. (PvdA),
Hachchi, W. (D66), Braakhuis, B.A.M. (GL),
Vacature VVD en Bontes, L. (PVV).

kst-32503-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

1

Nr 1 HGIS en 18 BZ
Vraag
Kunt u een overzicht geven van de totale geraamde uitgaven via respectievelijk het multilaterale, het bilaterale en het particuliere kanaal? Kunt u
dit laatste kanaal uitsplitsen in uitgaven via niet-gouvernementele
organisaties (NGO’s) en het bedrijfsleven? Wat zijn in deze verdeling de
mutaties ten opzichte van 2010?
Antwoord
Hieronder volgt de verdeling van het ODA-budget in 2010 en 2011 over de
verschillende kanalen. Voor de volledigheid wordt erop gewezen dat het
bedrijfsleven kanaal een aparte categorie vormt en dus niet onderdeel
uitmaakt van het maatschappelijk kanaal.

Bilateraal
Multilateraal
Maatschappelijk
Bedrijfsleven
EKI
Overig

2010

2011

30%
24%
23%
6%
7%
10%

31%
30%
21%
6%
2%
10%

De voornaamste wijziging betreft het multilaterale kanaal. Dit hangt
samen met het betalingsschema bij de middelenaanvulling IDA (zie ook
het antwoord op vraag 18 bij de HGIS-nota).
Nr 2 HGIS en 30 BZ
Vraag 2 HGIS
Binnen welke Nederlandse ambassadeposten in fragiele staten is een
gender specialist gestationeerd?
Vraag 30 BZ-begroting
Kunt u aangeven binnen welke Nederlandse ambassadeposten in fragiele
staten een gender specialist is gestationeerd?
Antwoord
Gender is een prioriteit binnen het fragiele statenbeleid van de regering.
Ambassademedewerkers incorporeren gender-activiteiten in hun reguliere
werkzaamheden, zo ook in fragiele staten. Waar nodig kan tijdelijk
specifieke expertise vanuit het departement geleverd worden. De regering
draagt in fragiele staten wel capaciteit bij door detacheringen van
genderspecialisten in organisaties zoals de VN. Een instrument daarvoor
is de Korte Missie Pool. In het verleden zijn genderspecialisten via deze
KM-pool uitgezonden naar missies in de DRC, de Palestijnse Gebieden en
Afghanistan.
Nr 3 HGIS
Vraag
Aan welke landen wordt door de Europese Unie ontwikkelingshulp
verleend?
Antwoord
In het verslag van de Europese Commissie over het externe beleid wordt
ieder jaar een lijst opgenomen met landen waaraan de EU op enigerlei
wijze ontwikkelingshulp geeft en in welke hoeveelheden. Het meest
recente overzicht staat in tabel 6.10 Country Breakdown of EU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

2

Development Aid in 2009 van het Jaarverslag van de Commissie over
2010, te vinden op de website van de Commissie onder de volgende link:
http://ec.europa.eu/europeaid/multimedia/publications/documents/annualreports/europeaid_annual_report_2010_en.pdf.
Het komt er op neer dat de EU in 2009 bijna in alle DAC-landen ontwikkelingshulp (ODA) heeft besteed (of gecommitteerd).
Nr 4 HGIS
Vraag
In welke landen zijn door de Nederlandse overheid (Rijk, provincies,
gemeenten, waterschappen) gesubsidieerde ontwikkelingsorganisaties
actief?
Antwoord
Door de Rijksoverheid noch door landelijke- of koepelorganisaties wordt
op systematische wijze informatie bijgehouden over uitgaven voor
ontwikkelingssamenwerking door gemeenten, provincies en waterschappen.
De Medefinancieringsorganisaties die door het ministerie van Buitenlandse Zaken worden gesubsidieerd zijn in 2009 in 115 DAC-landen actief.
Nr 5 en 6 HGIS
Vraag 5
Hoeveel geld geven gemeenten, provincies en waterschappen in totaal uit
aan ontwikkelingshulp ? Indien dit bedrag niet voorhanden is, graag een
schatting van het bedrag.
Vraag 6
Hoeveel geld heeft de Nederlandse overheid (Rijk, provincies, gemeenten,
waterschappen) sinds 1950 per jaar aan ontwikkelingshulp uitgegeven?
Antwoord
In de brief van 7 september jl. (kenmerk DEC/BA-200/10) ben ik ingegaan
op de vraag van het Kamerlid Driessen hoeveel geld decentrale
overheden uitgeven aan ontwikkelingshulp.
Door de rijksoverheid noch door landelijke- of koepelorganisaties wordt
op systematische wijze informatie bijgehouden over uitgaven voor
ontwikkelingssamenwerking door gemeenten, provincies en waterschappen.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft in 2009 wel een enquête
gehouden onder de gemeenten over gemeentelijk internationaal beleid. In
de publicatie «Mondiaal op eigen schaal. Gemeentelijk internationaal
beleid anno 2009» van de VNG, vindt u o.a. gegevens over gemeentelijke
uitgaven op dat gebied. De bedragen voor ontwikkelingssamenwerking
zijn daarbij inbegrepen, maar niet nader uitgesplitst of gespecificeerd. De
publicatie is u reeds toegegaan bij brief van 7 september jl.
Ik heb daarom geen informatie hoeveel geld de Nederlandse overheid
(Rijk, provincie, gemeenten en waterschappen) tezamen aan ontwikkelingssamenwerking hebben uitgegeven sinds 1950.
Voor wat betreft de uitgaven van het Rijk kan het volgende worden
gesteld. In de regeringsverklaring van mei 1973 werd het voornemen
uitgesproken de omvang van het bruto hulpprogramma op te voeren naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

3

1,5% van het Netto Nationaal Inkomen (NNI) per jaar, te bereiken in 1976.
Daarvoor werd vanaf 1968 gewerkt met Vierjarenplannen (1968–1971 en
1972–1975). Voor deze Vierjarenplannen werden nominaal vastgestelde
budgetten gereserveerd voor ontwikkelingssamenwerking. Sinds 1997
verstrekt Nederland jaarlijks 0,8% van het Bruto Nationaal Product (BNP)
aan ODA.
Nr 7 HGIS
Vraag
Hoeveel geld heeft de Nederlandse overheid in totaal tot dusver uitgegeven aan draagvlaksubsidies op het terrein van het Nederlands
buitenlands beleid?
Antwoord
Het artikel 8.3 «Draagvlak Nederlands buitenlands beleid» verscheen in
2005 voor het eerst in de begroting. De realisaties 2005–2009 en de
raming 2010 voor dit artikel zijn:
Uitgaven 2005
Uitgaven 2006
Uitgaven 2007
Uitgaven 2008
Uitgaven 2009
Raming 2010

59,01
65,99
71,48
64,43
61,79
62,33

(bedragen in miljoenen euro)

Nr 8 HGIS
Vraag
Hoeveel geld geeft de Nederlandse overheid (Rijk, provincies, gemeenten
en waterschappen) per hoofd van de bevolking uit aan ontwikkelingshulp?
Hoeveel geld wordt er door de overheden van de andere EU-lidstaten,
Japan, Australië, Nieuw-Zeeland, Canada en de Verenigde Staten per
hoofd van de bevolking aan ontwikkelingshulp uitgegeven?
Antwoord
Zoals in het antwoord op vraag 5 en 6 is gesteld, heb ik geen overzicht
van de totale uitgaven van Rijks- en lagere overheden aan ontwikkelingshulp. In de staat hieronder treft u een overzicht aan met de officiële
ontwikkelingshulp per hoofd van de bevolking voor de OESO-landen,
inclusief Nederland, in 2009.
Officiële ontwikkelingshulp per hoofd van de bevolking in 2009
(in Amerikaanse dollars)
Noorwegen
Luxemburg
Denemarken
Zweden
Nederland
Zwitserland
België
Finland
Ierland
Frankrijk
Groot Brittanië
Duitsland
Spanje
Oostenrijk
Australië
Canada

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

846
809
508
489
389
298
241
241
225
199
186
146
143
137
126
119

4

Officiële ontwikkelingshulp per hoofd van de bevolking in 2009
(in Amerikaanse dollars)
IJsland
Verenigde Staten
Japan
Nieuw Zeeland
Italië
Griekenland
Portugal
Tsjechische Republiek
Slowakije
Hongarije
Polen

107
93
74
73
55
54
48
21
14
12
9

Bronnen
Hulp: OESO-DAC (www.oecd.org/dac/stats/idsonline)
Bevolking: World Development Indicators (http://databank.worldbank.org/ddp/home.do)

Nr 9 en Nr 10
Vraag 9
Waarom wordt een percentage van de uitgaven aan SNV wél aan milieu
toegerekend, terwijl dit voor de uitgaven onder onderwijs en HIV/Aids niet
het geval is? Zijn de doorrekeningen gebaseerd op jaarverslagen en
gegevens die zijn aangereikt door SNV of zijn zij gebaseerd op uw
inschattingen?
Vraag 10
Kunt u aangeven waarom het deel van de uitgaven van PSO dat aan
milieu wordt toegerekend twee keer zo hoog is als het deel van de
uitgaven van PSO dat aan onderwijs en HIV/Aids wordt toegerekend?
Betekent dit dat PSO twee keer zoveel personen contacteert voor milieu
ten opzichte van onderwijs en HIV/Aids? Zijn deze doorrekeningen
afkomstig van gegevens van PSO of is hier sprake van inschattingen van
uw kant?
Antwoord op de vragen 9 en 10
De toerekeningen voor milieu, onderwijs en HIV/Aids zijn een aantal jaren
geleden vastgesteld en worden jaarlijks via de HGIS nota aan de Tweede
Kamer gecommuniceerd. In het geval van de uitgaven aan SNV en PSO
zijn de verschillende percentages indertijd tot stand gekomen op basis
van de onderliggende programmering bij respectievelijk SNV en PSO.
Nr 11 HGIS
Vraag
Kunt u toelichten waarom artikel 01.02 (mensenrechten) in de HGIS een
bezuiniging laat zien, terwijl in de begroting Buitenlandse zaken (p. 13)
wordt gesteld dat er een verhoging op dit artikel (mensenrechten)
plaatsvindt? Indien inderdaad sprake is van een bezuiniging, waar bestaat
deze dan uit (welke projecten vallen hier bijvoorbeeld onder)?
Antwoord
De verhoging van het mensenrechtenprogramma voor Soedan onder
artikel 1.2, zoals genoemd op pagina 13 van de Memorie van Toelichting,
wordt veroorzaakt door de overheveling van fondsen voor Soedan die in
de vorige begroting waren opgenomen onder het beleidsartikel Goed
Bestuur (artikel 2.7).
Het lagere budget voor 2011 ten opzichte van 2010 wordt met name
veroorzaakt doordat in de cijfers over 2010 de MFS-1 toekenning aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

5

mensenrechtenactiviteiten is opgenomen (€ 2 miljoen). De MFS-2
toekenningen zijn nog niet bekend en kunnen derhalve nog niet worden
opgenomen in de thematische begrotingsartikelen voor 2011. Na de
MFS-2 toekenning worden de begrotingsartikelen waaronder organisaties
worden gefinancierd in de eerstvolgende wijzigingsnota aangepast. Indien
via het MFS-2 mensenrechtenprogramma’s worden gefinancierd, zal
artikel 1.2 navenant worden opgehoogd. Het restant van de verlaging
vloeit voort uit aangepaste kasramingen bij de uitvoering van een aantal
bilaterale mensenrechtenprogramma’s.
Nr 12 HGIS en 17 HGIS
Vraag 12 HGIS
Kan een specificatie (per missie) gegeven worden van de begrote kosten
voor de Nederlandse deelname aan crisisbeheersingsoperaties (art. 20
defensiebegroting) die voor ruim 270 miljoen additioneel gefinancierd
worden via de HGIS? In hoeverre betreft het hier nog nacalculaties voor
missies uit voorgaande jaren? Welk deel van de hier begrote uitgaven is
(nog) niet via (aanpassingen van) art. 100GW-brieven aan de Kamer
voorgelegd? Kan een nadere specificatie gegeven worden van de aard van
de uitgaven (van 13 miljoen euro) die hierbij voldoen aan de ODA-criteria?
Vraag 17 HGIS
Voor crisisbeheersingsoperaties gefinancierd vanuit Defensie (art. 20)
wordt 13 miljoen euro aan middelen gereserveerd. Kunt u toelichten
waaraan deze middelen naar verwachting worden besteed, via welke
kanalen en in welke landen?
Antwoord
Aan de toelichting op artikel 20 in de begroting van Defensie is de hierna
volgende uitsplitsing ontleend (bedragen in EUR 1000). Er is geen sprake
van nacalculaties voor missies uit voorgaande jaren.
Uitgaven operaties

2011

EUFOR ALTHEA
EULEX
EUPM
Nationale bijdrage aan ISAF
ISAF REDEPLOYMENT
EUPOL
EUBAM
UNTSO
EU NAVFOR ATALANTA
OCEAN SHIELD
UNMIS
UNAMID
EUSEC (FIN)
Missies Algemeen
Bijdragen aan politiemissies

1 300
800
200
5 000
100 000
210
40
500
1 000
8 700
400
100
100
5 500
2 200

Totaal uitgaven operaties

126 050

NAVO-AOM/EU-contributies

16 000

Totaal uitgaven contributies

16 000

Voorziening HGIS

128 644

Totaal uitgaven

270 694

Waar van toepassing zijn artikel 100-brieven aan de kamer voorgelegd. In
dit verband verwijs ik naar de uitgebreide toelichting per missie in de
begroting van Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

6

De ODA-toerekening ad EUR 13 miljoen op artikel 20 van de Defensiebegroting voor «Uitvoeren crisisbeheersingsoperaties» is een stelpost. Na
afloop van het begrotingsjaar zal de definitieve hoogte van deze toerekening worden bepaald aan de hand van de DAC/OESO-criteria voor ODA
op grond van de door Defensie in de missies uitgevoerde activiteiten.
Nr 13 HGIS
Vraag
Is het juist te stellen dat de uitgaven aan crisisbeheersingsoperaties in
2011 345 168 000 + 270 694 000= 615 862 000 euro bedragen? Waaruit
bestaat de bezuiniging op de crisisbeheersingsoperaties t.o.v. 2010? Valt
het stabiliteitsfonds onder het artikel/de artikelen voor crisisbeheersingsoperaties? Zo neen, waaronder dan wel?
Antwoord
De uitgaven voor de Nederlandse inzet aan crisisbeheersingsoperaties
worden verantwoord op artikel 20 van de Defensiebegroting. In 2011 is
daar EUR 270,694 miljoen voor begroot. De begroting 2010 voor crisisbeheersingsoperaties werd incidenteel opgehoogd. Onder de huidige
begroting is vooralsnog geen sprake van een bezuiniging in 2011.
Het stabiliteitsfonds is een onderdeel van artikel 2.5 «Regionale stabiliteit
en crisisbeheersing» op de begroting van Buitenlandse Zaken.
Nr 14 HGIS
Vraag
Kunt u toelichten waarom het ODA-gedeelte van de regionale stabiliteit en
crisisbeheersing (art. 02.05) toeneemt, terwijl het totale bedrag aan dit
artikel afneemt? Waaruit bestaan het ODA en het non-ODA gedeelte,
welke richtlijnen worden hiervoor gehanteerd? Kunt u eveneens toelichten
waarom het ODA-gedeelte van de crisisbeheersingsoperaties (art. 20)
gelijk blijft, terwijl het totale bedrag aan dit artikel afneemt? Waaruit
bestaan het ODA en het non-ODA gedeelte, welke richtlijnen worden
hiervoor gehanteerd?
Antwoord
Het grootste deel van de verlaging van artikel 2.5 komt voor rekening van
de lagere raming van de VN-contributie voor crisisbeheersingsoperaties,
die voornamelijk non-ODA is. Daarnaast zijn er enkele kleine verhogingen
waardoor het ODA-gedeelte met EUR 7 mln toeneemt. Het artikel bestaat
o.a. uit het Stabiliteitsfonds, wederopbouwgelden en VN-contributies.
Voor de toerekening aan ODA/non-ODA worden de DAC/OESO-criteria
gebruikt.
De ODA-toerekening ad EUR 13 miljoen op het budget voor crisisbeheersingsoperaties is een jaarlijkse stelpost die niet met wijzigingen in het
totale budget meebeweegt. Na afloop van een begrotingsjaar wordt de
definitieve hoogte van deze toerekening bepaald aan de hand van de
DAC/OESO-criteria voor ODA op grond van de door Defensie in de missies
uitgevoerde activiteiten.
Nr 15 HGIS
Vraag
Waaruit bestaan de bezuinigingen op het artikel goed bestuur (02.07)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

7

Antwoord
Het gaat niet zozeer om bezuinigingen op het artikel goed bestuur, maar
veeleer om een daling van de uitgaven voor goed bestuur (beleidsartikel
2.7) vanaf 2009. Deze daling heeft geen eenduidige oorzaak. Zoals bekend,
is de besteding van bilaterale OS-middelen een aantal jaren geleden
gedecentraliseerd en in de handen van de posten gelegd. Een teruggang
in de uitgaven voor goed bestuur door een aantal posten heeft geleid tot
deze daling. Voorbeelden hiervan zijn gedaalde uitgaven voor goed
bestuur in onder meer Indonesië, Albanië, Bolivia, Burkina Faso, Georgië,
Afghanistan en Bangladesh (vgl. vraag 61). Deze daling is dus niet het
gevolg van gewijzigd beleid in Den Haag, maar veeleer een gevolg van
decentraal genomen beslissingen, die om uiteenlopende redenen zijn
genomen (zoals bezuinigingen, voldoende invulling van het thema door
andere donoren, andere prioriteiten).
Nr 16 HGIS
Vraag
Voor regionale stabiliteit en crisisbeheersing (artikel 2.05) wordt
216 miljoen euro aan middelen gereserveerd. Kunt u toelichten waaraan
deze middelen naar verwachting worden besteed, via welke kanalen en in
welke landen?
Antwoord
De ODA-component van de totale reservering op artikel 2.05 bedraagt
EUR 216 mln. Het totale bedrag, inclusief de non-ODA middelen, bedraagt
EUR 345 mln in 2011.
De financiële inzet bij deze operationele doelstelling bestaat uit een aantal
budgetten, waaronder het stabiliteitsfonds en de budgetten voor
wederopbouw en vredesopbouw. Daarnaast valt ook de Nederlandse
afdracht voor VN-contributies voor crisisbeheersingsoperaties van EUR
102 miljoen in 2011 hieronder.
De bijdragen uit het stabiliteitsfonds komen zowel via multilaterale inzet
(EU, VN en Wereldbank programma’s), als via bilaterale programma’s in
de betreffende landen terecht. Het stabiliteitsfonds is een flexibel en
vraaggestuurd fonds, waarbij financiering mede bepaald wordt door de
urgentie en mogelijkheden om daadwerkelijk te intervenieren in een regio
of conflictgebied. Mede daardoor is een exacte planning van de uitgaven
per regio vooraf niet mogelijk. Over de exacte besteding van middelen uit
het stabiliteitsfonds wordt jaarlijks achteraf gerapporteerd aan de Kamer
middels de «Kamerbrief uitvoering Stabiliteitsfonds».
Voor wat betreft het wederopbouw budget, richten de programma’s zich
op het creëren en vergroten van vredesdividend in prioritaire landen.
Projecten die uit dit budget (mede-)gefinancierd worden zijn bijvoorbeeld
een project gericht op verzoening tussen Kosovaar-Albanese en KosovaarServische gemeenschappen in Noord Kosovo (ruim 1 miljoen EURO,
2010–2012), en het ondersteunen van een sociaal contract tussen lokale
overheid en bevolking in zuid-Kivu in DRC (circa 4,3 miljoen EURO,
2010–2012). Daarnaast draagt Nederland vanuit Wederopbouw Centraal
bij aan internationale partnerorganisaties zoals International Crisis Group
en Interpeace.
In 2010 is Haïti een belangrijk dossier geworden vanwege de Nederlandse
overheidsbijdrage van ruim € 41 mln. aan de succesvolle actie van de
Samenwerkende Hulp Organisaties (SHO) naar aanleiding van de
aardbeving. Van dit bedrag is 29,7 miljoen EURO gereserveerd voor
wederopbouw voor de periode 2012–december 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

8

Nr 17 HGIS
Vraag
Voor crisisbeheersingsoperaties gefinancierd vanuit Defensie (art. 20)
wordt 13 miljoen euro aan middelen gereserveerd. Kunt u toelichten
waaraan deze middelen naar verwachting worden besteed, via welke
kanalen en in welke landen?
Antwoord
Zie vraag 12.
Nr 18, 20, 22, 26, 27 en 51 HGIS
Vraag 18
De uitgaven aan multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen stijgen
van 55,8 miljoen in 2010 naar 342 miljoen in 2011. Kunt u toelichten voor
welke multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen financiering is
voorzien, wat de verschillen zijn tussen 2010 en 2011 in financiering per
ontwikkelingsbank en -fonds en wat de achtergrond is van deze
verschillen?
Vraag 20
Waaraan moet de bijzondere groei van de uitgaven voor Multilaterale
Ontwikkelingsbanken en Fondsen (van 55,785 miljoen euro in 2010 naar
342,205 miljoen euro in 2011) worden toegeschreven?
Vraag 22
Wat houden de uitgaven bij artikel 4.20 Multilaterale Ontwikkelingsbanken
en Fondsen in? Wat zijn de mutaties ten opzichte van 2010 per ontvangende organisatie/programma en wat is de reden van deze mutatie? Kunt
u toelichten voor welke multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen
financiering is voorzien?
Vraag 26
Kunt u aangeven welk bedrag op de BuZa begroting begroot is als
bijdrage aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen? Kunt u
hierbij tevens aangeven voor welke programma’s en projecten de
bijdragen vanuit BuZa aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en
-fondsen bestemd zijn en voor welke programma’s en projecten de
bijdragen vanuit Financiën aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en
-fondsen bestemd zijn?
Vraag 27
Kunt u aangeven waarom de uitgaven aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen (art. 04.20) in vergelijking met voorgaande jaren zo
gigantisch stijgen? Aan welke fondsen en banken komt dit ten goede? Hoe
wordt de besteding hiervan geëvalueerd?
Vraag 51
Kan een nadere onderbouwing worden gegeven van de stijging van de
bijdrage van bijna 300 miljoen aan multilaterale ontwikkelingsbanken?
Wat is de verhouding tussen bijdragen aan particuliere, multilaterale en
bilaterale ontwikkelingsbanken?
Antwoord
In 2010 en 2011 worden de volgende algemene bijdragen aan de
ontwikkelingsfondsen van multilaterale ontwikkelingsbanken voorzien
(afgerond in miljoenen euro’s):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

9

Middelenaanvulling IDA
Middelenaanvulling Afrikaans ontwikkelingsfonds (AfDF)
Middelenaanvulling Aziatische ontwikkelingsfonds (AsDF)
Middelenaanvulling IaDB-fonds (MIF)

2010

2011

56,00
51,00
15,00
2,50

342,00
61,00
16,00
2,50

Algemene bijdragen die betrekking hebben op de Wereldbank (inclusief
IDA) zijn verwerkt in de begroting van Financiën (art. 04.20) en die welke
bestemd zijn voor de regionale ontwikkelingsbanken zijn opgenomen in
de begroting van Buitenlandse Zaken (art. 4.2). Beide categorieën van
bijdragen voldoen aan de criteria voor officiële ontwikkelingssamenwerking en vallen onder het zogeheten ODA-plafond. Hoewel de totale
omvang van de Nederlandse bijdrage aan een bepaalde ronde van
middelenaanvulling vooraf wordt vastgelegd, kennen de betalingsschema’s voor IDA, AfDF, AsDF en MIF gedurende de looptijd een grillig
verloop. De omvang van de jaarlijkse bijdragen wordt mede bepaald in
het licht van de beschikbaarheid van middelen. Voor de organisaties is dit
geen enkel probleem zolang de netto contante waarde van de betalingen
gelijk blijft.
Zowel de Wereldbank, als de Aziatische ontwikkelingsbank en de
Afrikaanse ontwikkelingsbank kennen een geavanceerd systeem van
monitoring en evaluatie. Alle activiteiten worden regelmatig geëvalueerd.
Nr 19 en 62 HGIS
Vraag 19
Kunt u een overzicht geven van de voorgenomen begrotingssteun in 2011
per land? Kunt u hierbij tevens aangeven of het om algemene dan wel
sectorale begrotingssteun gaat
Vraag 62
Welke partnerlanden ontvangen begrotingssteun en om welke bedragen
gaat het per land?
Antwoord
Bijgaand treft u het overzicht aan van de geraamde begrotingssteun aan
de partnerlanden in 2010 en 2011. ABS staat voor algemene begrotingssteun en SBS voor sectorale begrotingssteun. Definitieve goedkeuring
voor de toekenningen in 2011 vindt plaats in het kader van de
goedkeuring van de begroting van de posten.
Land

Bedrag 2010

Bedrag 2011

Benin
Bhutan
Burkina Faso
Burundi
Colombia
Georgië
Ghana

€ 8 275 000 ABS
€ 2 000 000 ABS
€ 18 000 000 ABS
€ 9 300 000 ABS
€ 5 000 000 SBS Milieu
€ 2 126 000 ABS
€ 20 000 000 ABS
€ 7 000 000 SBS Milieu
€ 18 000 000 SBS Gezondheid
€ 13 000 000 ABS
€ 4 000 000 SBS Gezondheid
€ 20 500 000 SBS Onderwijs
€ 2 775 000 ABS
€ 18 000 000 ABS
€ 3 800 000 SBS Justitie
€ 4 800 000 SBS Onderwijs
€ 2 500 000 ABS
€ 12 000 000 SBS Milieu

€ 8 500 000 ABS
€ 2 000 000 ABS
€ 23 000 000 ABS
–
€ 4 000 000 SBS milieu
–
€ 20 000 000 ABS
€ 7 000 000 SBS milieu
€ 18 000 000 SBS gezondheidszorg
€ 15 000 000 ABS
€ 4 000 000 SBS gezondheid
€ 10 000 000 SBS Onderwijs
€ 2 400 000 ABS
€ 18 000 000 ABS
€ 4 800 000 SBS Justitie
€ 6 200 000 SBS Onderwijs
€ 9 500 000 ABS
€ 11 000 000 SBS milieu

Mali

Moldavië
Mozambique
Rwanda
Senegal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

10

Land

Bedrag 2010

Bedrag 2011

Uganda

€ 14 000 000 SBS Onderwijs
€ 8 000 000 SBS Justitie
€ 10 000 000 ABS

€ 14 000 000 SBS onderwijs
€ 8 000 000SBS Justitie
€ 10 000 000 ABS

Zambia

Nr 20 HGIS
Vraag
Waaraan moet de bijzondere groei van de uitgaven voor Multilaterale
Ontwikkelingsbanken en Fondsen (van 55,785 miljoen euro in 2010 naar
342,205 miljoen euro in 2011) worden toegeschreven?
Antwoord
Zie vraag 18.
Nr 21 HGIS
Vraag
Waaraan moet de verlaging van de uitgaven ter bevordering van
internationaal ondernemen (van ruim 81 miljoen euro naar ruim
54 miljoen euro) worden toegeschreven?
Antwoord
De verlaging op beleidsartikel 5.30 (van de EZ-Begroting) kan worden
toegeschreven aan het omhangen van een drietal onderdelen van
instrumenten binnen het begrotingsartikel vanaf 2011 naar 5.10
Algemeen. Het betreft de apparaatsgerelateerde bijdrage aan het
Agentschap NL voor de uitvoering van de buitenlandinstrumenten op
beleidsartikel 5. Het gaat dus alleen om een verschuiving binnen het totaal
van beleidsartikel 5.
Nr 22 HGIS
Vraag
Wat houden de uitgaven bij artikel 4.20 Multilaterale Ontwikkelingsbanken
en Fondsen in? Wat zijn de mutaties ten opzichte van 2010 per ontvangende organisatie/programma en wat is de reden van deze mutatie? Kunt
u toelichten voor welke multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen
financiering is voorzien?
Antwoord
Zie vraag 18.
Nr 23 en 33 HGIS
Vraag 23
Hoe kan de enorme afname van reserveringen voor EKI-kwijtschelding in
2011 worden verklaard?
Vraag 33
De toerekening EKI kwijtschelding bedraagt 95 miljoen euro. Kunt u
toelichten welke landen in 2011 naar verwachting voor deze reservering
voor schuldkwijtschelding in aanmerking komen?
Antwoord
Het aantal landen met een HIPC-behandeling neemt af, aangezien reeds
30 landen het HIPC-traject succesvol hebben afgerond en schuldkwijtschelding hebben gekregen. Ter vergelijking: voor zes landen is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

11

HIPC-traject gestart, maar is het HIPC-eindpunt nog niet bereikt. Vier
landen kwalificeren in de toekomst mogelijk voor HIPC-schuldkwijtschelding. De steeds kleiner wordende portefeuille van (verwachte)
landen in het HIPC-traject vertaalt zich in ramingen die op termijn zullen
afnemen. In de raming voor 2011 wordt alleen rekening gehouden met
kwijtschelding voor Ivoorkust (EUR 95 miljoen).
Nr 24 HGIS
Vraag
Volgens de Begroting Buitenlandse Zaken is er voor de jaarlijkse bijdrage
aan UNDP 90 miljoen euro gereserveerd en voor middelen en kapitaalaanvullingen voor multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen 87 miljoen
euro. Komt deze bijdrage bovenop de door Financiën gefinancierde
bijdrage aan multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen van
342 miljoen euro?
Antwoord
Ja. De jaarlijkse bijdragen aan de Wereldbank (incluis IDA) staan op de
begroting van Financiën, die aan UNDP en de regionale ontwikkelingsbanken en -fondsen worden verwerkt op de begroting van Buitenlandse
Zaken.
Nr 25
Vraag
Kunt u een overzicht geven van de schulden die ontwikkelingslanden
hebben uitstaan in Nederland? Wat is per land het aandeel van de
Nederlandse schuld in de totale schuld? Hoe groot zijn de rente-inkomsten
die Nederland uit deze schulden krijgt?
Antwoord
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste schulden die ontwikkelingslanden bij de Nederlandse overheid hebben uitstaan. Enerzijds zijn
het schulden die voortvloeien uit hulpleningen die in het verleden zijn
verstrekt (NIO-leningen). Sinds 2001 geeft Nederland dit soort leningen
niet meer uit. In 2009 is aan rente-inkomsten op bilaterale leningen in
totaal EUR 20,5 miljoen ontvangen. Onderstaande tabel geeft een
overzicht van de uitstaande vorderingen uit hoofde van in het verleden
verstrekte bilaterale leningen per 31 december 2009.
Anderzijds bestaan er schulden uit hoofde van de verstrekte exportkredietverzekering (EKI). Onderstaande tabel geeft een overzicht van de per
1 oktober 2010 uitstaande vorderingen uit hoofde van de exportkredietverzekering die onderwerp zijn geweest van een schuldenregeling in de Club
van Parijs, dan wel onderwerp van een schuldenregeling buiten de Club
van Parijs. De bedragen zijn exclusief toekomstige rentetermijnen en
achterstalligheidsrente. De Democratische Republiek Congo is niet in het
overzicht opgenomen in verband met het bereiken van het HIPC-eindpunt
op 1 juli 2010. De formele effectuering van de kwijtschelding moet echter
nog zijn beslag krijgen in de Club van Parijs. Voor Nederland gaat het
hierbij om een bedrag van circa EUR 300 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

12

De bedragen hieronder zijn afgerond en in miljoenen euro’s.
Land

Vordering bilaterale lening
Op basis van bedragen per
31-12-2009
In EUR miljoen

Angola
Argentinië
China
Cuba
Egypte
Georgië
Indonesië
Irak
Iran
Ivoorkust
Jamaica
Jemen
Kenia
Sri Lanka
Marokko
Mexico
Montenegro
Myanmar
Noord-Korea
Peru
Pakistan
Servië
Soedan
Somalië
Tsjaad
Togo
Tunesië
Turkije
Trinidad & Tobago
Vietnam
Zimbabwe

Vordering EKI
Op basis van wisselkoersen
(USD en CHF) en bedragen per
01-10-2010
In EUR miljoen

19
350
15
20
58
383

51
12
2
162
61
2
93

13
15
2
1
1
8
7
76

2
5

0
1
16
11
27
100
2
1
13

3
1
1
3
25

Nr 26 en 27 HGIS
Vraag 26
Kunt u aangeven welk bedrag op de BuZa begroting begroot is als
bijdrage aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen? Kunt u
hierbij tevens aangeven voor welke programma’s en projecten de
bijdragen vanuit BuZa aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en
-fondsen bestemd zijn en voor welke programma’s en projecten de
bijdragen vanuit Financiën aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en
-fondsen bestemd zijn?
Vraag 27
Kunt u aangeven waarom de uitgaven aan de multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen (art. 04.20) in vergelijking met voorgaande jaren zo
gigantisch stijgen? Aan welke fondsen en banken komt dit ten goede? Hoe
wordt de besteding hiervan geëvalueerd?
Antwoord
Zie vraag 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

13

Nr 28, 29 en 30 HGIS
Vraag 28
Kunt u aangeven welke programma’s en projecten vallen onder art. 04.03
(ondernemingsklimaat ontwikkelingslanden) en in welke landen deze
programma’s en projecten plaatsvinden? Waaruit bestaat de verhoging op
dit artikel?
Vraag 29
Kunt u een overzicht geven van welke projecten en programma’s allemaal
vallen onder het thema «economische groei en private sector ontwikkeling»? Vallen bijvoorbeeld ORIO en PSOM hier onder en zo niet waar
vallen zij dan wel onder? In welke landen vinden deze programma’s en
projecten plaats? Is dit allemaal ODA-geld?
Vraag 30
Kunt u een overzicht geven van welke projecten en programma’s allemaal
vallen onder het thema «bedrijfsleven»? Vallen bijvoorbeeld ORIO en
PSOM hier onder en zo niet waar vallen zij dan wel onder? In welke
landen vinden deze programma’s en projecten plaats? Is dit allemaal
ODA-geld?
Antwoord
Het budget voor beleidsartikel 4.3 beslaat grotendeels (ca 75%) centrale
bijdragen aan niet-landenspecifieke programma’s en internationale
organisaties, gericht op het thema «economische groei en private sector
ontwikkeling». De voornaamste programma’s zijn het ORET/ORIO
programma, het PSOM/PSI programma, en het IDF (Infrastructure
Development Fund) van de FMO. Ook valt onder dit beleidsartikel de
jaarlijkse bijdrage aan het CBI, PUM, IFC en verschillende programma’s ter
bevordering van het ondernemingsklimaat, landbouw en marktontwikkeling. Concrete voorbeelden hiervan zijn bijdragen aan MVO Nederland
voor het Initiatief Duurzame Handel (IDH), de bijdrage aan Agriterra ten
behoeve van het Programma Ondersteuning Producentenorganisaties
(POP), het CAADP (Comprehensive Africa Agriculture Development
Programme), en activiteiten uit diverse subsidierondes (zoals MFS,
Schokland, Jong en Vernieuwend). Programma’s waarin wordt samengewerkt met bedrijven, zoals PSOM/PSI, ORET/ORIO, CBI, FMO en PUM
vallen onder het thema bedrijfsleven. Deze programma’s richten zich op
de 33 OS-partnerlanden (categorie I, II en III), de 7 uitfaseringslanden en
een aantal opkomende markten. Voorts worden via de posten in 22 van de
33 partnerlanden activiteiten gefinancierd ter bevordering van het
ondernemingsklimaat. Het gaat om Bangladesh, Benin, Bolivia, Burundi,
Colombia, Egypte, Ethiopië, Ghana, Indonesië, Jemen, Kenia, Kosovo,
Mali, Mozambique, Nicaragua, Rwanda, Senegal, Suriname, Tanzania,
Uganda, Zambia, en Zuid Afrika. Het betreft allemaal ODA-uitgaven. De
verhoging op dit artikel in 2011 is een saldo. De verhogingen betreffen
met name ORIO (EUR 12 mln), PSOM (EUR 8 mln) en IFC (EUR 9,6 mln).
Nr 31 HGIS
Vraag
Kunt u een toelichting geven op art. 04.04 (kwaliteit en effectiviteit
ontwikkelingssamenwerking)? Waarom worden de uitgaven verhoogd?
Antwoord
Het verschil in uitgaven op beleidsartikel 4.4 wordt met name verklaard
door een overheveling van het fonds algemene ODA-activiteiten en
speciale activiteiten DGIS algemeen vanuit artikel 4.2. De overheveling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

14

heeft plaatsgevonden aangezien de activiteiten beleidsmatig beter onder
artikel 4.4 passen. Met name activiteiten met betrekking tot evaluatie van
programma’s vallen onder dit artikel. Internationaal zijn afspraken
gemaakt om te komen tot een verhoging van de effectiviteit en kwaliteit
van de hulp. Nederland heeft deze afspraken uitgewerkt in het Nederlandse Actieplan Parijs/Accra (NAPA). Toetsing hiervan vindt plaats op
basis van de voortgang die gemaakt wordt op o.a. het gebruik van eigen
instituties en systemen van het partnerland, de voorspelbaarheid van de
hulp, de resultaatgerichte manier van werken en verantwoording afleggen
en de verlaging van de transactiekosten door rationalisatie van de hulp en
bundeling van het hulpaanbod.
Nr 32 HGIS
Vraag
Wat moet worden verstaan onder «programmatisch pakket» (art. 5.50)?
Waaruit bestaan de ODA-uitgaven? En waarom stijgt zowel het totale
bedrag als het ODA-deel?
Antwoord
Onder het « programmatisch pakket» worden verstaan de instrumenten
die zijn opgenomen onder het operationeel doel 50 van artikel 5 Internationale Economische Betrekkingen van de EZ begroting: Het gericht
ondersteunen van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren op zowel binnenals buitenlandse markten.
Het gaat om de volgende instrumenten:
· Programma Samenwerking Opkomende markten (PSO): programma is
gestopt in 2008, het betreft hier louter nog kasbedragen voor betalingen op eerder aangegane verplichtingen
· Overig programmatische aanpak: hieronder vallen met ingang van
2010 de programma’s Government2Government (G2G), PSOM EZ
(Tijdelijke Subsidieregeling Programma Samenwerking Opkomende
markten), PSO Milieu en het President’s programma.
· Internationaal Excelleren: Package4Growth ODA
· Internationaal Excelleren: Package4Growth
· Internationaal Excelleren: 2getthere
De 5 miljoen ODA-middelen worden ingezet onder «Package 4 Growth
ODA» om commercieel niet haalbare exporten van goederen en diensten
te stimuleren op het gebied van duurzaamheid op de zogenaamde
sterktes van het Nederlandse bedrijfsleven.
De stijging van het totale bedrag en het ODA-deel heeft te maken met een
vertraagde kasuitfinanciering van bedragen die eerder zijn/worden
verplicht.
Nr 33 HGIS
Vraag
De toerekening EKI kwijtschelding bedraagt 95 miljoen euro. Kunt u
toelichten welke landen in 2011 naar verwachting voor deze reservering
voor schuldkwijtschelding in aanmerking komen?
Antwoord
Zie vraag 23.
Nr 34 HGIS
Vraag
Waaruit bestaat de verhoging op art.05.02 (kennisontwikkeling)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

15

Antwoord
De verhoging op art. 05.02 met EUR 10 miljoen vloeit voornamelijk voort
uit een hogere raming in 2011 voor de internationale onderwijsprogramma’s NICHE en Netherlands Fellowship Programme (NFP) ten
opzichte van de begroting 2010. Deze hogere raming is een gevolg van de
beslissing van de toenmalige minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
die tijdens de BZ-begrotingsbehandeling van 2007 een forse financiële
impuls heeft gegeven aan hoger onderwijs. Deze toezegging is door haar
opvolger in 2008 gehandhaafd. De extra uitgaven zijn over een meerjarige
periode gespreid en de hogere raming voor 2011 maakt nog deel uit van
deze intensivering.
Nr 35 HGIS
Vraag
Waaruit bestaat de verlaging op art. 05.03 (gender)?
Antwoord
De afname van het budget voor gender wordt veroorzaakt doordat in 2011
de bijdrage aan het «MDG3 Fonds: Investeren in gelijkheid» afloopt. Over
eventuele voortzetting van dit fonds c.q. het uitschrijven van een nieuwe
subsidieronde is nog geen besluit genomen.
Nr 36 en 49 HGIS
Vraag 36
Waaruit bestaat precies de verlaging op art. 05.05 (reproductieve
gezondheid)? Welke programma’s in welke landen vallen hieronder?
Vraag 49
Wat is de reden van de afname van de middelen voor Reproductieve
gezondheid 05.05? Waar zitten de grootste mutaties binnen dit artikel?
Antwoord
Er is geen sprake van een beleidswijziging ten aanzien van reproductieve
gezondheid.
Er is in 2011 ten opzichte van 2010 sprake van een verlaging van circa EUR
11 miljoen op het terrein van SRGR. Dit bedrag is een saldo van verhogingen (onder meer in Mali met EUR 1 miljoen en in Burkina Faso met
EUR 0,75 miljoen) en verlagingen. Factoren die hierbij een rol spelen zijn
het beschikbare ODA-budget, eigen planning en beleidskeuzes in de
partnerlanden zelf en de uitvoering van het beleid. Zo wordt in Vietnam
ruim EUR 1 miljoen en in Suriname ruim EUR 7 miljoen minder begroot
wegens respectivelijk omschakeling van het landenprofiel en de besteding
van de resterende Verdragsmiddelen. In Zambia vloeit de verlaging van
EUR 5 miljoen voort uit onvoldoende voortgang in de uitvoering van het
Governance Action Plan (zie ook vraag 70 bij HGIS-nota).
Nr 37 HGIS
Vraag
Waaruit bestaat art. 26.01.06 (waarborgen van het kennisstelsel (internationaal onderwijs en ISRIC)?
Antwoord
De post internationaal onderwijs LNV is een OCW-conforme bekostiging
van het groene hoger onderwijs (EUR 35 000) ten behoeve van beurzen
voor niet-EER-studenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

16

ISRIC, het International Soil Reference and Information Centre, is een aan
de Wageningen Universiteit verbonden instituut en is al langer ondergebracht bij de HGIS. Tot 2005 stond ISRIC op de begroting van OCW. Het
ISRIC beheert een bodemarchief met wereldwijde dekking en heeft een
mondiale adviesfunctie.
Nr 38 HGIS
Vraag
In de BuZa begroting 2011 is voor beleidsthema 05.01 Onderwijs
38 miljoen euro meer gereserveerd ten opzichte van 2010. Kunt u
toelichten wat de voornaamste wijzigingen zijn ten opzichte van 2010 en
wat de achtergronden daarvoor zijn?
Antwoord
De voornaamste wijzigingen in de begroting voor beleidsthema 05.01
(onderwijs) betreffen:
– een toename in het artikel voor (i) het Education for All Fast Track
Initiative (EFA/FTI) (+ € 40 miljoen), op grond van een geplande nieuwe
verplichting voor EFA/FTI
– een toename in centraal beheerde middelen (+ € 17 miljoen), op grond
van geplande nieuwe initiatieven op het gebied van beroepsonderwijs
– een korting op de bilaterale onderwijsprogramma’s (– € 21,2 miljoen),
onder meer als gevolg van de uitfasering van het onderwijsprogramma in enkele partnerlanden, bijvoorbeeld Benin, Mozambique en
Suriname.
Nr 39 HGIS
Vraag
Waarom wordt op p. 9 gesteld dat Nederland zowel nationaal als
internationaal verantwoordelijkheden heeft om bij te dragen aan
oplossingen voor vraagstukken betreffende (o.m.) milieudegradatie,
terwijl in 2011 geen uitgaven meer worden gedaan voor dat doel?
Antwoord
Mede op advies van de Algemene Rekenkamer is besloten begrotingsartikel 2.9 (grotere veiligheid door strijd tegen milieudegradatie) onder te
brengen in artikel 6.1 (beschermd en verbeterd milieu), om de samenhang
tussen beide operationale doelen te versterken. Nederland blijft dus
bijdragen aan oplossingen voor vraagstukken betreffende milieudegradatie, maar vanaf 2011 gebeurt dat onder begrotingsartikel 6.
Nr 40 HGIS
Vraag
Kunt u toelichten hoe het programma «Partners voor water» bijdraagt aan
de versterking van de Nederlandse watersector? Aan welke vijf deltalanden schenkt Nederland bijzondere aandacht en welke bedragen zijn
hiermee gemoeid? Welk budget is totaal gemoeid met «partners voor
water» en hoe is de verdeling over de verschillende kanalen (dus
bedrijven, NGO’s etc)? Is dit allemaal ODA?
Antwoord
Het programma Partners voor Water III (2010 tot en met 2015) versterkt de
internationale positie van de Nederlandse watersector door de krachten
bij de Nederlandse overheid, het bedrijfsleven, kennisinstellingen en
NGO’s te bundelen en een gezamenlijke bijdrage te leveren aan de
wereldwaterproblematiek. Op deze wijze streeft het programma ernaar de
expertise van Nederlandse partijen wereldwijd op de kaart te zetten. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

17

vijf deltalanden waaraan bijzondere aandacht wordt besteed zijn
Bangladesh, Egypte, Indonesie, Mozambique en Vietnam. Met deze
landen wil de Nederlandse overheid de reeds bestaande samenwerkingsrelaties continueren om gezamenlijke oplossingen te genereren voor de
waterproblemen in de betreffende landen. Het jaarlijkse budget van
Partners voor Water is 9,5 miljoen euro; hiervan is plm. 55% gereserveerd
voor de deltalanden. De verdeling over kanalen van het Partners voor
Water programma is als volgt: bedrijfsleven: 50%, kennisinstellingen: 25%,
NGO’s: 20% en publieke instellingen (w.o. waterschappen): 5%.
Nr 41 HGIS
Vraag
Wat houdt de ODA-bijdrage van artikel 37.01 Weer, klimaat, seismologie,
ruimtevaart in?
Antwoord
Het genoemde bedrag heeft betrekking op de jaarlijkse Nederlandse
contributie aan de World Meteorological Organization (WMO). De WMO is
de overkoepelende gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties
op het gebied van meteorologie, klimaat en water. De WMO heeft 187
leden, waaronder Nederland (KNMI). Een gedeelte van de kosten van het
WMO-lidmaatschap (EUR 27 000) voldoet aan de DAC-criteria en valt dus
onder ODA.
Nr 42 HGIS
Vraag
Wat is de reden van de toename van de toerekening van de Opvang van
asielzoekers met ruim 4 miljoen ten opzichte van 2010?
Antwoord
De toerekening wordt jaarlijks vastgesteld op basis van een toerekeningsmodel waarbij een aantal variabelen bepalend zijn. De verhoging met EUR
4 miljoen wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat het ministerie van
Justitie de verwachte instroom voor 2011 iets hoger inschat dan de meest
recente cijfers voor 2010.
Nr 43 HGIS
Vraag
Wat behelst het programma «leren voor duurzame ontwikkeling»?
Waarom is dit ODA?
Antwoord
Het programma «Leren voor Duurzame Ontwikkeling» ondersteunt
Nederlandse organisaties om te komen tot een meer duurzaam gerichte
ontwikkeling. Ze ontwikkelt en levert daartoe onderwijsprogramma’s,
verzorgt workshops en bijeenkomsten en begeleidt leer- en veranderprocessen gericht op duurzaamheid in organisaties. Ze richt zich daarbij op
het vinden van nieuwe nieuwe oplossingen die bijdragen aan betere
condities op ecologisch, economisch en sociaal-cultureel terrein (people,
planet, profit), zonder dat negatieve effecten worden afgewenteld op
generaties na ons of op andere plaatsen op deze wereld, met name
ontwikkelingslanden. Daarmee kan het programma bijdragen aan een
groter bewustzijn over de mondiale effecten van het Nederlands
handelen, ofwel de Nederlandse voetafdruk.
Het programma levert haar diensten vooral aan onderwijsinstellingen,
waaronder HBO’s, en overheidsorganisaties. Wat deze laatste betreft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

18

werkt zij nauw samen met provinciale organisaties en waterschappen. In
de afgelopen jaren werkte zij in het kader van de Kabinetsbrede Aanpak
Duurzame Ontwikkeling ook regelmatig samen met de Rijksoverheid.
Namens de Rijksoverheid is het ministerie van LNV de penvoerder. De
ministeries van Buitenlandse Zaken en OCW leveren ieder een financiële
bijdrage.
De bijdrage van het ministerie van Buitenlandse Zaken is erop gericht de
mondiale dimensie in het programma te versterken en bij te dragen aan
het creëren van draagvlak in Nederland voor internationale duurzame
ontwikkeling. Vandaar deze deelfinanciering uit ODA middelen. Een
toekomstige evaluatie zal inzicht moeten geven in de effectiviteit van deze
sterk op Nederland gerichte aanpak.
Nr 44 HGIS
Vraag
Waarom is in 2009 minder uitgegeven aan Cultureel Erfgoed dan begroot
(4,2 miljoen i.p.v. 4,8 miljoen)? Waren niet voldoende projecten
voorhanden? Zijn er projecten afgewezen? Zo ja op welke gronden? Wat
zijn de perspectieven voor de uitgaven vanuit deze begrotingspost in
2011?
Antwoord
Voor het Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoedbeleid is jaarlijks 2 miljoen
€ beschikbaar, 1 miljoen van OCW en 1 miljoen van BZ. Dit bedrag is
uitgegeven. De Nederlandse verplichte contributie aan UNESCO (in $ bij
een vastgestelde contributieschaal van 1,873%) bedroeg over 2008
€ 4,8 miljoen. In 2009 is, vanwege de lage dollarkoers, dit bedrag verder
gedaald naar € 4,2 miljoen.
Nr 45 HGIS
Vraag
Hoe worden de gelden voor 08.03 Draagvlak Nederlands buitenlands
beleid besteed? Welke activiteiten worden gefinancierd uit de EUR
35 miljoen ODA voor draagvlak? Wie voeren deze activiteiten uit?
Antwoord
De soorten activiteiten die vallen onder Artikel 8.3 «Draagvlak Nederlands
buitenlands beleid» bestrijken een breder terrein dan OS.
Voor wat betreft algemeen buitenlands Beleid is € 8 miljoen geraamd
voor het «klein programmafonds non-oda» waaruit het postennetwerk
activiteiten financiert m.b.t. het internationaal cultuurbeleid, publieksdiplomatie en beeldvorming over Nederland. Voorts is € 1,5 miljoen
geraamd voor activiteiten ter vergroting van het draagvlak van algemeen
buitenlands beleid op de thema’s mensenrechten, vrede en veiligheid en
consulaire en economische dienstverlening. Hieronder valt onder meer de
jaarlijkse Wijs op Reis campagne, activiteiten rond de Mensenrechtentulp
en het bezoekersprogramma voor influentials en het bezoekersprogramma voor high-potentials uit opkomende markten.
Als het gaat om OS wordt in 2011 invulling gegeven aan beleidsvernieuwing onder de noemer «burgerschap & OS» door de activiteiten van
kennis- en adviescentrum NCDO en via de nieuwe Subsidiefaciliteit voor
Burgerschap en OS (SBOS) die wordt uitgevoerd door een combinatie van
Price Waterhouse Coopers, Wilde Ganzen en het Nederlands Jeugd
Instituut. SBOS opereert op basis van een subsidiekader voor de periode
2011–2014. Voor de uitvoering is er een budgetplafond van € 19 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

19

per jaar (inclusief beheerkosten). Voor de NCDO nieuwe stijl is voor 2011
een budget gereserveerd van € 11 miljoen. Voor wat betreft de EU is
jaarlijks € 2,5 miljoen Euro (plafond) beschikbaar voor subsidies uit het
Europafonds.
Voorts is € 5,3 miljoen (waarvan € 3 miljoen non-oda, € 1,8 miljoen
non-oda) geraamd voor eigen communicatieactiviteiten met als doel het
uitdragen van beleid, faciliteren van het debat en creëren van steun voor
het beleid. Dit gebeurt onder meer door middel van communicatie gericht
op specifieke doelgroepen (stakeholders). Middelen die we daarvoor
inzetten zijn bijvoorbeeld eigen websites, sociale media en, in uitzonderlijke gevallen, evenementen (Europadag).
Nr 46 HGIS
Vraag
Moeten de uitvoerders van de draagvlakactiviteiten uit 08.03 zich houden
aan in de sector afgesproken beloningssystemen zoals de DG-norm en
Code Wijffels? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De DG-norm is ingesteld in het kader van MFS-II, maar zal in de geest ook
worden nagestreefd voor wat betreft andere organisaties die als actor in
de OS-sector kunnen worden aangemerkt.
Voor wat betreft de uitvoering van het beleid gericht op burgerschap & OS
gaat het in eerste instantie om de NCDO. Het directiesalaris van deze
organisatie overschrijdt de DG-norm niet.
Ten aanzien van SBOS geldt dat het hier de uitvoering van een regeling
van ministeriele regeling betreft die via een openbare aanbesteding is
gegund aan een combinatie van partijen en waarvan de beheerskosten –
cf. verzoek van de Kamer – zijn gekoppeld aan een maximum van 10%.
Voor het Europafonds geldt deze norm niet, maar subsidies worden alleen
verstrekt voor het uitvoeren van het ingediende voorstel, met een
maximum van 7,5% overhead.
Nr 47 HGIS
Vraag
Kunt u toelichten waarom onder «draagvlak Nederlands buitenlands
beleid» (art. 08.03) de helft van het bedrag ten laste van ODA komt? In
hoeverre zijn deze draagvlakuitgaven aanvullend aan de draagvlakuitgaven die reeds door de MFO’s worden gedaan?
Antwoord
De soorten activiteiten die vallen onder Artikel 8.3 «Draagvlak Nederlands
buitenlands beleid» bestrijken een breder terrein dan OS. De verdeling
tussen ODA- en non-ODA-gerelateerde activiteiten weerspiegelt de
verantwoordelijkheden en activiteiten van het departement.
Als het gaat om OS wordt in 2011 invulling gegeven aan beleidsvernieuwing onder de noemer «burgerschap & OS». In dit kader worden
subsidies voor maatschappelijke activiteiten gericht op de bevordering
van burgerschap in relatie tot OS verstrekt onder ministeriële verantwoordelijkheid via de nieuwe faciliteit SBOS en wordt de NCDO omgevormd
tot een kennis- en adviescentrum. De NCDO verstrekt zij geen subsidies
meer. Verder ontplooit het ministerie zelf nog eigen activiteiten op het
terrein van beleidscommunicatie en het faciliteren van debat.
Zoals gesteld in de «Beleidsnotitie Maatschappelijke Organisaties:
Samenwerken, Maatwerk» van 14 april 2009 is draagvlak als afzonderlijke
beleidsdoelstelling voor de MFS-organisaties vervallen. Hiermee was in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

20

het verleden een bedrag van ruim € 20 miljoen per jaar gemoeid. Dat
bedrag is nu niet meer voor draagvlakactiviteiten beschikbaar.
Nr 48 HGIS
Vraag
Waarom wordt voor 2012 EUR 200 miljoen meer gereserveerd voor 05.01
«Gelijke kansen op doolopen kwalitatief goed onderwijs»? Waar worden
deze middelen aan besteed?
Antwoord
De uitgaven voor het beleidsthema onderwijs zijn in 2012 begroot op EUR
509 miljoen. Dat is EUR 141 miljoen hoger dan de begrote uitgaven in
2011 (EUR 368 miljoen). De geprojecteerde groei vindt plaats op de
uitgaven voor:
– het Education for All – Fast Track Initiative (+ EUR 90 miljoen) vanwege
een voorgenomen nieuwe verplichting
– bilaterale onderwijsprogramma’s (+ EUR 41 miljoen)
– en centraal beheerde middelen (+ EUR 10 miljoen), onder meer
vanwege geplande nieuwe initiatieven op het gebied van beroepsonderwijs.
Nr 49 HGIS
Vraag
Wat is de reden van de afname van de middelen voor Reproductieve
gezondheid 05.05? Waar zitten de grootste mutaties binnen dit artikel?
Antwoord
Zie vraag 36.
Nr 50 HGIS
Vraag
Is het waar dat de uitgaven exclusief EKI in 2011 voor «meer welvaart,
minder armoede» meer dan 10% stijgen in vergelijking met 2009 en 2010?
Komt dit door de overdracht aan multilaterale ontwikkelingsbanken?
Antwoord
Neen. Op totaalniveau is er op dit beleidsartikel exclusief EKI sprake van
een meerjarige budgettaire daling: EUR 943 miljoen (2009); EUR
838 miljoen (2010) en EUR 826 miljoen (2011). Zie hiervoor ook de
budgettaire tabel op pagina 62 van de Memorie van Toelichting 2011 van
het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Nr 51 HGIS
Vraag
Kan een nadere onderbouwing worden gegeven van de stijging van de
bijdrage van bijna 300 miljoen aan multilaterale ontwikkelingsbanken?
Wat is de verhouding tussen bijdragen aan particuliere, multilaterale en
bilaterale ontwikkelingsbanken?
Antwoord
Zie vraag 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

21

Nr 52 HGIS
Vraag
Hoe worden de ODA-middelen besteed uit artikel 50 Het gericht ondersteunen van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren op zowel binnen- als
buitenlandse markten van Economische Zaken? Onder welk programma
valt dit?
Antwoord
Het gaat hier om EUR 5 mln aan ODA-middelen die worden ingezet onder
het EZ instrument Package4Growth. Deze faciliteit stelt het Nederlandse
bedrijfsleven in staat om zich op deze snelgroeiende, zeer competitieve
markten sterk en snel te positioneren. Hiermee wordt de Nederlandse
slagkracht in China en India vergroot en levert Package4Growth een
positieve bijdrage aan het Nederlandse concurrentievermogen internationaal. De ODA-middelen worden ingezet om commercieel niet haalbare
exporten van goederen en diensten te stimuleren op het gebied van
duurzaamheid op de zogenaamde sterktes van het Nederlandse bedrijfsleven. Voor China zijn dit duurzame projecten in de sectoren landbouw,
industrie en technologie, infrastructuur, energie, water en transport en
logistiek. En voor India: agro-industrie, informatie- en communicatietechnologie, infrastructuur en logistiek, duurzame energie, water(management), biotechnologie, bouw, gezondheidszorg, transportmiddelenindustrie, creatieve industrie en milieu.
In totaal is er ook EUR 15 mln non-ODA beschikbaar gesteld voor het
Package4Growth.
Nr 53 HGIS
Vraag
Wat is de reden dat op artikel 98.01.01 Projecten via UNODC niet langer
middelen gereserveerd worden? Worden de spuitomruilprogramma’s in
Rusland, de Baltische staten en Roemenië die uit dit beleidsartikel
gefinancierd werden, nu via andere kanalen gefinancierd? Zo ja, welke?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het samenwerkingsprogramma met het UNODC liep van 2006 tot 2010. In
verband met de demissionaire status van het kabinet zijn in de begrotingsvoorbereiding dit jaar geen beleidsintensiveringen in de besluitvorming over de HGIS aan de orde gekomen; uitsluitend technische
bijstellingen en/of uitvoeringsproblemen. Hierdoor financiert Nederland
preventieprojecten gericht op druggebruikers (waaronder spuitomruilprojecten) in Rusland, de Baltische Staten en Roemenie ook niet via andere
kanalen.
Nr 54 HGIS en 189 BZ
Vraag
Wat houden de ontvangsten op artikel 70 humanitaire hulpverlening in?
Antwoord
De titels van de ontvangstenartikelen 2.70 en 2.10 op pagina 39 van de
Memorie van Toelichting zijn per abuis foutief vermeld. In plaats van
«Humanitaire Hulpverlening» (2.70) en «Nationale en bondgenootschappelijke veiligheid» (2.10) moeten de juiste titels zijn: «Restituties Contributies» (2.70) en «Doorberekening Defensie Atlantische Commissie»
(2.10).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

22

De ontvangsten onder artikel 2.70 betreffen niet-uitgegeven gelden van de
verdragsrechtelijk verplichte contributies die Nederland jaarlijks betaalt
aan de NAVO, OVSE, CTBTO en OPCW.
Het betreft hier restsaldi van diverse activiteiten die afgesloten zijn en
waar vanwege bijvoorbeeld koersverschillen enig saldoverschil ontstaat.
Nr 55 en 56 HGIS
Vraag 55
Wat is de achtergrond van «Bij: Kasschuif 2009» van 100 euro? Is dit het
bedrag dat bedoeld werd in de HGIS-Nota 2010 in de volgende zin:
«Daarnaast draagt de minister voor Ontwikkelingssamenwerking in 2010
EUR 100 miljoen bij aan de extra investeringen in de Nederlandse
economie die het Kabinet vorig jaar in het Aanvullend Beleidsakkoord
heeft vastgesteld. Dit bedrag wordt in 2011 weer aan de begroting voor
ontwikkelingssamenwerking toegevoegd.» Zo nee, wat is dan wel de
achtergrond? En hoe wordt de in de HGIS-Nota 2010 aangekondigde
schuif van 100 miljoen dan in de huidige HGIS-Nota teruggevonden?
Vraag 56
Wat is de reden en de achtergrond van «Af: Kasschuif 2010» van
– 250 miljoen euro? Wat zijn de gevolgen van de kasschuiven voor de
ODA-berekening, nu en in de komende jaren?
Antwoord
De (budgetneutrale) kasschuiven die vanaf de begroting voor 2009 zijn
doorgevoerd hebben als voornaamste doel het verbeteren van het
rijksbrede budgettaire beeld in specifieke jaren. Zo zorgen kasschuiven uit
2011 voor verlichting van het rijksbrede budgettaire beeld in hetzelfde
jaar. Het gaat hierbij om de volgende kasschuiven: in 2009 is besloten tot
een kasschuif van EUR 100 mln van 2010 naar 2011 (NB: een schuif van
EUR 150 mln van 2009 naar 2011 is in de loop van 2009 weer ongedaan
gemaakt). In 2010 is besloten tot een kasschuif van EUR 250 mln van 2010
naar respectievelijk 2012 (EUR 200 mln) en 2010 (EUR 50 mln). De
onderliggende meerjarige programmering is op deze schuiven aangepast,
met name wat betreft de programmering op het terrein van hernieuwbare
energie.
Nr 57 HGIS
Vraag
Wat is de reden van de afname van de middelen voor 3.3 EOF Europees
ontwikkelingsfonds en de toename van de toerekening aan ODA van de
EU-begroting?
Antwoord
Er is geen onderling verband tussen de Nederlandse bijdrage aan het
Europees ontwikkelingsfonds (EOF) en de ODA toerekening van de
bijdrage aan de EU begroting (geen communicerende vaten). Nederland is
per verdrag gecommitteerd aan een maximale totale bijdrage over de
gehele looptijd van het 10e EOF, maar de jaarlijkse afroepen fluctueren.
Deze afroepen worden ieder jaar binnen de EU voor het volgend jaar
vastgesteld op basis van de liquiditeitsbehoefte zoals die door de
Europese Commissie in beeld is gebracht. De toename van de ODA
toerekening aan de EU begroting is een gevolg van de stijging van het EU
budget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

23

Nr 58 HGIS
Vraag
Wat kan thans worden gezegd over de resultaten bij het streven naar goed
bestuur in landen als Jemen, Ethiopië, Oeganda, Rwanda en Nicaragua?
Welke vooruitgang is daarbij in de voorbije jaren geboekt en wat heeft
Nederland daaraan bijgedragen?
Antwoord
In de genoemde landen is de bevordering van goed bestuur een
belangrijk onderdeel van de Nederlandse OS-inspanningen. Dit is een
proces van lange adem, dat soms wordt gehinderd door de ontwikkeling
in de politieke situatie in deze landen. Dus het kan zijn dat bepaalde
inspanningen, bijvoorbeeld om verkiezingen beter te organiseren, goede
resultaten opleveren, maar dat desondanks de overall situatie op het
gebied van goed bestuur in het land verslechtert. Teneinde de impact van
de Nederlandse inspanningen zo groot mogelijk te maken, zoekt
Nederland in veel landen samenwerking met de EU en andere donoren
(met name WB, regionaleontwikkelingsbanken), om de druk om bepaalde
hervormingen door te voeren, te vergroten. In Ethiopië, Nicaragua,
Jemen, Rwanda en Oeganda is deze samenwerking over het algemeen
goed. De nationale autoriteiten zijn echter niet in alle gevallen genegen
zich direct naar de wensen van donoren te richten. Dus het kan zijn dat de
OS-inspanningen goede resultaten boeken op programma-niveau, maar
toch nog niet hebben geleid tot beter bestuur in brede zin. In veel landen
waar goed bestuur nog in de kinderschoenen staat, werkt Nederland ook
veel samen met NGO’s die bij de overheid aandringen op verbetering van
bestuur. Zij vormen een belangrijk instrument om goed bestuur te
bevorderen, juist in landen waar de overheid nog weinig aanknopingspunten hiertoe biedt. Al deze factoren maken het lastig om de exacte
impact van de Nederlandse bestedingen op het gebied van goed bestuur
in brede zin in kaart te brengen. Op sectoraal niveau zijn veel bemoedigende resultaten geboekt, met name daar waar de steun over meerdere
jaren is gecontinueerd.
Hieronder volgt per land een korte schets van de bestuurssituatie en de
resultaten die (mede) met behulp van Nederlandse OS-inspanningen zijn
geboekt.
Ethiopië
Nederland zet in op zowel politieke dialoog als OS-inspanningen om het
bestuur verder te verbeteren. Nederland draagt bij aan het Democratic
institutions programme dat beoogt instellingen zoals de «Eerste Kamer»,
de Mensenrechtenraad, de Ombudsman en de Commissie voor ethiek en
corruptiebestrijding te versterken. Resultaten hiervan zijn bewustwordingscampagnes op het gebied van corruptie en regels voor het melden
van bezit van politici en topambtenaren. Financiering van Nederland richt
zich al enkele jaren specifiek op het inbouwen van financiële transparantie
en verantwoording in overheidsprogramma’s voor onderwijs, gezondheidszorg en watervoorziening. Dit heeft de bestuurscultuur versterkt, en
bijgedragen aan het bereiken van de MDGs. In EU-verband heeft
Nederland zich met succes ingezet voor het zenden van een
EU-verkiezingswaarnemingsmissie. Ethiopië toont al met al de moeizame
ontwikkeling van een «cultuur van democratie en stabiliteit»; een proces
dat in dit land rond 1990 werd gestart. Een lange adem is vereist om dit
proces tot een goed einde te doen brengen.
Jemen
Jemen is een voorbeeld van een land in een strategisch belangrijke regio
waar de politieke situatie verslechtert, hetgeen heeft geleid tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

24

bijstelling van de Nederlandse doelen op het gebied van goed bestuur in
juni 2010.
Nadat het land in 2006 een veelomvattende Nationale Hervormingsagenda aannam, heerste optimisme dat de regering werk zou maken van
belangrijke politiek-bestuurlijke hervormingen. Echter, het land ontbeert
de politieke wil voor het echt aanpakken van zaken als hervorming van het
ambtenarenapparaat, corruptiebestrijding en gelijkheid van vrouwen. De
regering herbergt ook oprechte hervormers, maar zonder politieke steun
op het hoogste niveau is hun invloed beperkt. Nederland en andere
(westerse) landen steunen deze hervormers zoveel mogelijk. In het kader
van het in 2010 gestarte Friends of Yemen-proces hebben twee internationale werkgroepen aanbevelingen gedaan op het gebied van de
economie, goed bestuur, rechtspraak en de «rule of law». Nederland heeft
hieraan als co-voorzitter van de werkgroep «Justice and Rule of Law» een
belangrijke bijdrage geleverd. Jemen heeft deze aanbevelingen aanvaard.
In het bilaterale programma lag tot begin 2010 nadruk op sectorale
hervormingen in onderwijs, gezondheid en water, naast verbetering van
de openbare financiën en de positie van vrouwen. De strategie is begin
2010 herzien in antwoord op de verslechterende situatie. Thans wordt
meer nadruk gelegd op conflictpreventie, basisveiligheid voor de
bevolking en versterking van de relatie tussen staat en samenleving. Het
programma richt zich op meer samenwerking met actoren buiten de
overheid. In EU-verband zet Nederland zich in voor de dialoog over
mensenrechten en democratisering. Gezien de recente datum van deze
strategie is het nog te vroeg om resultaten te melden.
Nicaragua
De strategie om Goed Bestuur te bevorderen in Nicaragua is de afgelopen
jaren gebaseerd op politieke diplomatie, algemene begrotingssteun (ABS)
onder specifieke voorwaarden, en gerichte projecten. Gedurende de duur
van deze aanpak, die samen met andere donoren is aangehouden, is de
macroeconomische stabiliteit, armoedebestrijding en transparantie
toegenomen. Zo is er een jaarlijkse audit op de nationale begroting
ingesteld, een acceptabel nationaal ontwikkelingsplan opgesteld,
verkiezingswaarneming voor de komende verkiezingen 2011 voorzien, en
zijn er regels gesteld ten aanzien van rechterlijke carrières. De extreme
armoede in Nicaragua (< 1 US$ per dag te besteden) is tussen 2005 en
2009 met 8% afgenomen.
Omdat tegelijkertijd op een aantal beginselen als democratisering,
scheiding der machten en depolitisering van overheidsinstituten
onvoldoende resultaten werden gehaald, werd in 2008 besloten de ABS te
halveren. In 2009 is de ABS stopgezet, vanwege onvoldoende resultaten
op deze gebieden.
De door Nederland gefinancierde programma’s hebben resultaten
opgeleverd op het gebied van versterkte financiële planning en beheer op
het ministerie van financiën, fiscale discipline en verantwoording alsook
verbetering van de uitvoeringscapaciteit van het ambtenarenapparaat; de
opzet van een politiek jeugdleiderschapsopleiding; modernisering van het
parlement; het toegankelijker maken van het rechtssysteem in rurale
gebieden en een programma (samen met Zwitserland) voor de opbouw
van de bestuurlijke capaciteit van gemeenten. De resultaten van corruptiebestrijding via een anticorruptie-multidonorfonds waren teleurstellend.
Nederland is daar begin 2010 uitgestapt. Ook dit land heeft nog een lange
weg te gaan om de rechtstaat tot volle wasdom te laten komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

25

Rwanda
Nederland is actief partner in de Joint Governance Assessment; in 2008
zijn regering en donoren een raamwerk overeengekomen om ambities op
het terrein van goed bestuur vast te leggen, met indicatoren en doelen om
voortgang te kunnen monitoren. Een eerste voortgangsrapportage wordt
in het komende half jaar verwacht. Nederland draagt al meerdere jaren bij
aan versterking van de justitiesector, de Rekenkamer en de Verkiezingscommissie.
De steun aan de justitiesector leidde tot de volgende resultaten: de
veertien instellingen van de justitiesector werken nauwer samen. Er ligt
nu een monitoring-/ evaluatieraamwerk voor de sector, met prioriteiten,
meerjarenplanning en een onderling afgestemde begroting. De aanpak
van corruptie is verbeterd door versterkte kwaliteit van de justitieketen; de
toegang tot kwalitatief goede justitie, ook op lokaal niveau is verbeterd;
rechtbanken hebben meer zaken behandeld; rechtshulpbureaus zijn
operationeel in alle dertig districten, commercial courts zijn gestart. Ook is
de situatie in de gevangenissen verbeterd. Nederland heeft de bouw van
gerechtshoven op provinciaal niveau gefinancierd. Deze brengen het recht
dichter bij de Rwandese burger. Ook heeft Nederland meebetaald aan
«Gacaca rechtspraak» die in zeven jaar tijd meer dan een miljoen zaken
heeft behandeld.
Nederland heeft tien jaar lang de Rwandese Rekenkamer gesteund. De
samenwerking heeft bijgedragen aan verbetering van kwaliteit van
bestuur in Rwanda, met name de domestic accountability. Tien jaar
geleden was er geen nationale auditor. Nu staat er een adequaat instituut
dat jaarlijks alle districten audit, 70% van alle overheidsuitgaven en
performance audits uitvoert.. De rapporten hebben groot gezag, worden
uitvoerig gebruikt in de media en gewaardeerd door het parlement.
Nederland heeft bijgedragen aan het multidonorfonds voor de Nationale
Verkiezingscommissie (NEC). De NEC is nu technisch in staat verkiezingen
goed te organiseren. Mede door inbreng van donoren is in 2008 de
kieswet aangepast. Echter, het wordt oppositiepartijen nog moeilijk
gemaakt zich te registreren, en consolidatie van de stemmen is niet
transparant verlopen. Als huidige co-voorzitter van de stuurgroep van het
multidonorfonds zal Nederland deze punten inbrengen in de stuurgroep.
In de bredere politieke dialoog bespreekt Nederland ook de noodzaak van
vergroting van de «politieke ruimte» in Rwanda.
Oeganda
Nederland heeft zich aangesloten bij de donoren die sectorale begrotingssteun geven, en deze jaarlijks evalueren op basis van vier criteria: vrede
en stabiliteit in de regio, democratie, mensenrechten en rechtstatelijkheid.
De conclusie was in 2009 dat de overheid over het algemeen een
voldoende mate van naleving toont van deze principes, maar dat ook
negatieve tendensen te zien zijn. Als deze zich doorzetten, kan dat
consequenties hebben voor continuering van begrotingssteun. Er is
vooruitgang op het terrein van vrede en stabiliteit, met name wat betreft
de situatie in Noord-Oeganda, en in relaties met de regio (rol in Somalië).
Er zijn zorgen over de integriteit van de verkiezingen in 2011, vanwege de
betwiste onafhankelijkheid van de kiescommissie en het ongelijke
politieke speelveld. De scheiding van machten staat onder druk en
vermeende straffeloosheid voor politieke leiders die verdacht zijn van
corruptie zijn zorgpunten. Deze onderwerpen worden met de overheid
besproken in de verschillende fora (onder andere in EU-verband)voor
politieke dialoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

26

Nederland draagt bij aan hervorming van de Justice, Law and Order
Sector en aan het Deepening Democracy Programme, dat ten doel heeft
democratische insituties en de democratische cultuur in Oeganda te
ondersteunen. De Nederlandse sectorale begrotingssteun aan de sector
Justice, Law and Order bestaat ruim tien jaar. Hierbij zijn elf instellingen
betrokken.
Resultaten zijn: de toegang tot justitie en politie is toegenomen, kwaliteit
en aanwezigheid van deze diensten is toegenomen (nu in alle districten
vertegenwoordigd). Wat betreft eerlijke rechtsgang is voortgang geboekt
in de wetgeving. Er zijn nu o.a. wetgeving die de positie van vrouwen bij
echtscheiding versterkt, wetgeving over huiselijk geweld en wetgeving die
vrouwenbesnijdenis strafbaar stelt.
De rechterlijke macht wordt gekenmerkt door een goede balans in gender,
leeftijd en politieke achtergrond. De achterstanden in de behandeling van
rechtszaken zijn echter nauwelijks teruggelopen. Wel is het percentage
gedetineerden in voorarrest gedaald, van 59 naar 55%. De behandeling
van onder meer corruptiezaken wordt nogal eens bemoeilijkt omdat er
onvoldoende middelen en mensen zijn voor dergelijke omvangrijke,
gecompliceerde en politiek gevoelige onderzoeken.
De situatie in veel gevangenissen is verbeterd, o.a. door de bouw van
nieuwe faciliteiten en het verbeteren van bestaande gevangenissen. Ook
het aantal gevangenen per bewaker is afgenomen. Taakstraffen worden
nu tien keer zoveel toegepast als vijf jaar geleden, teneinde recidive te
verminderen.
Nederland besteedt via de ambassade speciale aandacht aan het
vergroten van democratisch toezicht op de Uganda Police Force, met
gemengde resultaten. Weliswaar heeft een ambitieus review-proces,
waarbij maatschappelijke organisaties en bevolking zich kunnen
uitspreken over de politie uiteindelijk politieke steun gekregen. Van het
aantal klachten dat de Mensenrechtencommissie binnen krijgt, is nog
ruim 25% gerelateerd aan politieoptreden.
Hoewel er overall voldoende vooruitgang is geboekt, is deze op een aantal
terreinen minder dan beoogd. Donoren hebben er tijdens de review dan
ook op aangedrongen om realistische doelen te stellen en deze strikt te
monitoren. De jaarlijkse review wordt gebruikt om problemen in de
Oegandese maatschappij (onder andere corruptie) bespreekbaar te maken
en hierover een effectieve beleidsdialoog met de Oegandese autoriteiten
te onderhouden.
Nr 59 HGIS
Vraag
Via welke kanalen en welke organisaties wordt het programma 2.07 Goed
Bestuur in de verschillende landen uitgevoerd, en hoe worden de
middelen verdeeld? Kunt u dit per land aangeven?
Antwoord
Het Goed Bestuur programma wordt via uiteenlopende kanalen uitgevoerd. Dit betreft bilaterale projecten, mulitlaterale bijdragen en projecten
via VN, WB, regionale ontwikkelingsbanken, en ook projecten van
Nederlandse en internationale en nationale NGO’s, waaronder lobby- en
advocacy-organisaties, actiegroepen en capaciteitsontwikkelende
organisaties. Deze laatste werken veelal nauw samen met lokale (bijvoorbeeld gemeentelijke) organisaties. De verdeling van middelen vindt
getrapt plaats; het budget voor goed bestuur per land wordt jaarlijks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

27

bepaald in het kader van de goedkeuring van de jaarplannen van de
posten en directies. Binnen deze thematische budgetten hebben ambassades de ruimte om zelf accenten te leggen.
Nr 60 HGIS
Vraag
Waarom worden in de bilaterale programma’s met Bolivia, Burkina Faso,
Ethiopië, Jemen, Mali, Mozambique en Senegal uitgaven gepland op
artikel 4.04 Kwaliteit en effectiviteit OS? Waarom in de andere partnerlanden niet? Kunt u per (genoemd) land een overzicht geven hoe aan
welke beleidsvoornemens vorm gegeven wordt, en hoe de middelen
besteed worden?
Antwoord
De uitgaven gepland op artikel 4.04 betreffen activiteiten, die gericht zijn
op ondersteuning van de beleidsimplementatie, bijvoorbeeld door het
laten verrichten van studies, het inhuren van consultants of voor
capaciteitsondersteuning van organisaties.
Voor de landen Bolivia, Burkina Faso, Ethiopië, Jemen, Mali, Mozambique
en Senegal hebben de posten ervoor gekozen om deze activiteiten
separaat te boeken op artikel 4.04.
De overige posten in de Nederlandse partnerlanden hebben vrijwel allen
soortgelijke activiteiten, gericht op ondersteuning van de beleidsimplementatie. Echter, deze activiteiten maken bij de overige posten normaliter
onderdeel uit van de specifieke thematische en sectorale programma’s,
die worden geboekt lastens de geëigende artikelen voor thema- en
sectorprogramma’s in de begroting. Daardoor zijn deze kosten niet
opgenomen in art. 4.04 in bijlage 4b van de HGIS nota.
Hieronder treft u aan hoe de middelen van art 4.04 van bijlage 4b per land
zullen worden ingezet.
Bolivia
Burkina Faso
Ethiopië
Jemen
Mali
Mozambique
Senegal

Ondersteuningsactiviteiten ten behoeve van beleidsimplementatie (Policy Support Fund)
Ondersteuningsactiviteiten ten behoeve van beleidsimplementatie
Consultancy fonds t.b.v. ondersteuning beleidsimplementatie
Capaciteitsopbouw van civil society organisations
Ondersteuning secretariaat voor harmonisatie van de hulp
Programma ondersteuningsfonds
Programma ondersteuningsfonds

Nr 61 HGIS
Vraag
Waarom is de geplande uitgave voor goed bestuur in Bangladesh
gehalveerd?
Antwoord
De halvering van het budget voor goed bestuur voor 2011 betreft een
vermindering van het budget, voortvloeiend uit bezuinigingsoverwegingen. Het beschikbare budget voor goed bestuur in Bangladesh voor
2010 bedraagt 4,23 euro miljoen. Per 1 oktober 2010 is daarvan al
3,6 miljoen euro uitgegeven. Voor 2011 wordt uitgegaan van 2,1 miljoen
euro. Dit bedrag is voldoende voor het uitvoeren van lopende verplichtingen, maar biedt geen ruimte voor nieuwe activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

28

Nr 62 HGIS
Vraag
Welke partnerlanden ontvangen begrotingssteun en om welke bedragen
gaat het per land?
Antwoord
Zie vraag 19.
Nr 63 en 66 HGIS
Vraag 63
Kunt u de belangrijkste verschuivingen in de geplande uitgaven voor de
partnerlanden geven? Op welke thema’s is het meest gekort? Waarom
hebben een aantal partnerlanden te maken met een forse verhoging
(Rwanda, Soedan, Bolivia, Senegal en Oeganda), terwijl andere partnerlanden (fors) worden gekort? Wat zijn de achterliggende keuzes?
Vraag 66
Kan een nadere toelichting gegeven worden op de belangrijkste verschuivingen in de budgetten van de Nederlandse ambassades, met name in de
profielen 1 en 2? Op welke thema’s is in de meeste gevallen bezuinigd,
daar waar sprake is van kortingen op het budget? Waarom krijgen de
ambassades in sommige landen een (forse) budgetverhoging (in volgorde
van afnemende grootte: Rwanda, Soedan, Bolivia, Senegal, Oeganda),
terwijl andere geconfronteerd worden met een soms wel zeer forse
korting (met name Burundi)? Wat zijn de achterliggende keuzes?
Antwoord
Bij het bepalen van de jaarlijkse hoogte van de respectievelijke landenprogramma’s spelen verschillende factoren een rol. Uitgangspunt zijn hierbij
de meerjarige strategische plannen 2008–2011 die in overleg met het
betreffende land zijn opgesteld. Bij de meeste landen in profiel 1 en 2
werd bij het vaststellen van deze plannen in 2008 doorgaans uitgegaan
van relatief constante dan wel licht stijgende budgetten in 2008–2011.
Deze lijn werd als gevolg van de economische crisis – waardoor het totale
ODA-budget sterk daalde – voor de landen in profiel 1 met ingang van
2009 doorbroken.
Wat betreft de verschuivingen die nu optreden ten opzichte van het
voorgaande jaar, geldt dat deze relatief beperkt zijn. Het gaat hierbij niet
zozeer om inhoudelijke aanpassingen als gevolg van (aangepaste)
MJSP’s, als wel om technische mutaties als gevolg van voortgang (of
soms ook gebrek aan voortgang) bij de individuele programma’s in de
verschillende landen.
Voor Bolivia, Senegal en Oeganda betreft het een relatief kleine stijging.
Voor Soedan wordt de stijging in het budget voornamelijk veroorzaakt
door een toename voor middelen voor regionale stabiliteit en
crisisbeheersing.
De stijging in het budget voor Rwanda betreft voornamelijk de duurzame
energie, onderdeel van het 500 miljoen programma voor hernieuwbare
energie.
Voor Burundi wordt voor het jaar 2011 geen begrotingssteun voorzien.
Bij de categorie 3 landen (brede relatie) ligt het in de rede dat een afname
van de budgetten plaatsvindt. Dit beeld komt ook naar voren in de cijfers
van 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

29

Nr 64 HGIS
Vraag
Voor partnerlanden met onderwijs als sector is ongeveer 20 miljoen euro
minder beschikbaar. Kunt u toelichten wat de achtergrond daarvan is?
Antwoord
Het klopt dat er in 2011 ten opzichte van 2010 sprake is van een verlaging
van circa EUR 20 miljoen op het terrein van onderwijs in de partnerlanden. Dit bedrag is een saldo van verhogingen (onder meer Bangladesh
met EUR 4,5 miljoen en in Bolivia met EUR 1 mln) en verlagingen.
Factoren die hierbij een rol spelen zijn het beschikbare ODA-budget, eigen
planning en beleidskeuzes in de partnerlanden zelf en de uitvoering van
het beleid. Zo wordt in Pakistan een verlaging van EUR 5,5 miljoen
begroot wegens de omschakeling van het landenprofiel. In Suriname
vloeit de verlaging van EUR 3,5 miljoen voort uit de resterende besteding
van de Verdragsmiddelen. In Mali is een verlaging van EUR 4 miljoen
zichtbaar (voor Mali zij verwezen naar het antwoord op vraag 83 MvT). De
verlaging is tevens het gevolg van de uitfasering van onderwijs als sector
in enkele partnerlanden zoals Mozambique.
Nr 65 HGIS
Vraag
Brede relatie-landen: in 2011 wordt ca. 31 miljoen euro besteed aan de
onderwijssector in deze categorie landen. Het budget per land daalt
geleidelijk ten opzichte van het jaar 2010, maar veel minder snel dan het
onderwijsbudget van sommige minst ontwikkelde landen heeft moeten
dalen. Kunt u toelichten waarom nog steeds zoveel middelen voor
onderwijs niet in de «versnelde MDG-realisatie» landen besteed moet
worden?
Antwoord
In de twee brede-relatielanden met een onderwijsprogramma (Indonesië
en Zuid-Afrika) namen de uitgaven voor onderwijs af: in Indonesië van
EUR 24,5 miljoen in 2009 naar EUR 17,8 miljoen in 2011 en in Zuid-Afrika
van EUR 26 miljoen in 2008 naar EUR 11,5 miljoen in 2011. De steun die
Nederland aan de onderwijssector in deze twee landen verleent past
binnen het huidige beleid om in de verbredingslanden vooral in te zetten
op de achterblijvende MDG’s. Beide landen blijven namelijk in vergelijking
met de regio waarvan zij deel uitmaken achter in het behalen van MDG 2
(onderwijs). Het budget zal wel gestaag afnemen en de focus wordt
waarschijnlijk verlegd van basisonderwijs naar hoger onderwijs. Op die
manier zou samenwerking tussen Nederlandse en lokale kennisinstellingen worden ontwikkeld die vervolgens een belangrijke impuls kan
geven aan de opbouw van een bredere, niet op ontwikkelingssamenwerking gebaseerde, bilaterale relatie.
Nr 66 HGIS
Vraag
Kan een nadere toelichting gegeven worden op de belangrijkste verschuivingen in de budgetten van de Nederlandse ambassades, met name in de
profielen 1 en 2? Op welke thema’s is in de meeste gevallen bezuinigd,
daar waar sprake is van kortingen op het budget? Waarom krijgen de
ambassades in sommige landen een (forse) budgetverhoging (in volgorde
van afnemende grootte: Rwanda, Soedan, Bolivia, Senegal, Oeganda),
terwijl andere geconfronteerd worden met een soms wel zeer forse
korting (met name Burundi)? Wat zijn de achterliggende keuzes?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

30

Antwoord
Zie vraag 63.
Nr 67 HGIS
Vraag
In welke bilaterale programma’s wordt tracking en tracing toegepast?
Wordt het maatschappelijk middenveld ingezet voor deze tracking en
tracing?
Antwoord
Tracking and tracing van de bilaterale programma’s wordt toegepast in
verschillende vormen. In de programma’s worden heldere afspraken
gemaakt over uitgaven en resultaten en mechanismen in werking gesteld
om dit te controleren. Een bekend voorbeeld van tracking en tracing zijn
de Public Expenditure Tracking Surveys (PETS). Deze worden met name
toegepast bij steun aan sectorbrede programma’s in de onderwijs en
gezondheidssector. Er wordt dan bijvoorbeeld gecontroleerd of de
geldstroom naar klinieken en scholen aankomt op de plaats van
bestemming. Ook maatschappelijke organisaties worden ingezet bij het
tracken en tracen van publieke middelen. Zo is er in Zambia door de
ambassade in samenwerking met ngo’s een initiatief gestart om «budget
tracking» kaarten te gebruiken om te zien hoeveel overheidsgeld er
daadwerkelijk aankomt bij de scholen.
Nr 68 HGIS
Vraag
Wordt er in de bilaterale programma’s gebruik gemaakt van output-based
aid? Zo ja, in welke landen, en op welke wijze? Zo nee waarom niet?
Antwoord
De ontwikkeling van het instrument «output-based aid» verkeert nog in
een experimentele fase. In het Nederlandse bilaterale programma wordt
hier nog geen gebruik van gemaakt. Wel draagt Nederland bij aan de
verdere ontwikkeling ervan. Nederland steunt het Global Partnership on
Output-Based Aid (GPOBA). Dit programma, gecoördineerd door de
Wereldbank, is gericht op de vergroting van de toegang tot basisvoorzieningen, zoals drinkwater en sanitatie, gezondheidszorg, energie,
onderwijs voor de armsten (zie http://www.gpoba.org/gpoba/recentactivities). De Nederlandse bijdrage is onderdeel van de 50 miljoendoelstelling gericht op de drinkwater- en sanitatiesector. Op basis van de
resultaten van het GPOBA programma zal Nederland besluiten of het dit
instrument ook zelf zal toepassen.
Nr 69, 73 en 75 HGIS
Vraag 69
Wat is de reden van de toename van de geplande uitgaven onder artikel
6.01 Milieu en water van EUR 6 naar 19 miljoen in Rwanda? Hoe worden
deze middelen besteed? Welk deel hiervan is juridisch verplicht?
Vraag 73
De geplande uitgaven voor Rwanda in 2011 van totaal 44,1 miljoen euro
betekenen een stijging van 19 miljoen euro ten opzichte van. 2010, die
voornamelijk lijken te gaan naar de nieuwe post milieu en water. Zal deze
steun via de overheid lopen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

31

Vraag 75
Waarom is ervoor gekozen de bijdrage aan Rwanda op artikel 6.1 te
verhogen?
Antwoord
De stijging van de uitgaven onder Artikel 6.01 heeft te maken met
uitvoering van twee reeds gecontracteerde verplichtingen, herbebossing
en uitrol van het elektriciteitsprogramma in Rwanda. Het gaat hierbij dus
om juridische verplichtingen. Op basis van de huidige planning van
uitgaven zal uit de betreffende 19 miljoen euro in 2011 een betaling van
5 miljoen euro worden gedaan aan herbebossing in Rwanda, uit te voeren
via de Belgische Technische Coöperatie (BTC). De resterende 14 miljoen
euro zal worden besteed aan de uitrol van het elektriciteitsprogramma in
Rwanda, met een totale begroting van ongeveer 300 miljoen dollar, dat
wordt uitgevoerd door het Rwandese ministerie van Infrastructuur en het
Elektriciteitsbedrijf.
De uitvoering van het elektriciteitsprogramma loopt via de overheid, maar
valt niet onder de Nederlandse sectorale begrotingssteun; het herbebossingsprogramma wordt uitgevoerd door BTC in nauwe samenwerking
met het betrokken ministerie.
Nr 70 HGIS
Vraag
Wat is de reden van de halvering van het budget voor 5.05 Reproductieve
gezondheid in Zambia? Hoe worden deze middelen besteed?
Antwoord
De overmaking van de Nederlandse fondsen voor (reproductieve)
gezondheid in Zambia is afhankelijk van voldoende voortgang in de
uitvoering van het Governance Action Plan. De voortgang is trager dan
aanvankelijk voorzien. De Zambiaanse overheid is voornemens om in
2011 een nieuwe 5 jaren planningscyclus te starten, om dit nieuwe plan
beter te laten aansluiten bij de eigen planningscyclus (Sixth National
Development Plan 2011–2015). Indien de kwaliteit van deze nieuwe
gezondheids strategie voldoende is en de uitvoering van het Governance
Action Plan naar tevredenheid verloopt, zal Nederland het nog
beschikbare saldo van gecommitteerde fondsen overmaken naar het
ministerie van Gezondheid.
De besteding van de middelen is met name gericht op het versterken van
het gezondheidssysteem ten behoeve van reproductieve gezondheid.
Nr 71 en 74 HGIS
Vraag 71
Wordt de steun aan lokale mensenrechtenorganisaties als LDGL in
Rwanda voortgezet of zelfs versterkt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op
welke wijze?
Vraag 74
Bent u voornemens de steun aan lokale mensenrechtenorganisaties als
LDGL voort te zetten in Rwanda of zelfs te versterken?
Antwoord
De steun aan de mensenrechtenorganisatie LDGL loopt tot 31 december
2010. Besluit over voortzetting van steun aan lokale mensenrechtenorganisaties zal genomen worden in het kader van nieuwe meerjarenplanning.
In november 2010 zal de samenwerking met de LDGL worden geëvalueerd, mede in de context van de bredere vraag naar de meest effectieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

32

wijze om lokale mensenrechtenorganisaties te steunen. LDGL is een van
de weinige lokale organisaties die actief is op dit gebied.
Nr 72 HGIS
Vraag
Waarom heeft de Nederlandse ambassadeur plaatsgenomen als voorzitter
in het steering committee van de Nationale Verkiezingscommissie (NEC)
tijdens de presidentiële verkiezingen in Rwanda van afgelopen augustus;
heeft dit bijgedragen aan een toename van de neutraliteit van de NEC?
Antwoord
Een aantal donoren, te weten: de Europese commissie, DFID, Zweden,
Nederland en UNDP, ondersteunen het verkiezingsproces in Rwanda en
meer specifiek het strategisch plan 2008–2011 van de Rwandese Nationale
Verkiezingscommissie (NEC) via een zogenaamd Basket-Fund. In de
stuurgroep van dit Basket-Fund hebben de donoren en de NEC zelf zitting.
De stuurgroep wordt voorgezeten door de NEC, met als co-voorzitter een
van de donoren op rotatiebasis. Nederland nam in dit kader per 1 juli het
co-voorzitterschap van de stuurgroep over van Zweden. De stuurgroep
biedt de betrokken donoren de gelegenheid om direct met de NEC in
discussie te treden over het verloop van het verkiezingsproces, hetgeen
de neutraliteit daarvan ten goede komt. Zo hebben de basket-fund
partners invloed gehad op de totstandkoming van de nieuwe kieswet,
waarin de belangrijkste EU-aanbevelingen uit 2008 zijn opgenomen.
Nr 73 HGIS
Vraag
De geplande uitgaven voor Rwanda in 2011 van totaal 44,1 miljoen euro
betekenen een stijging van 19 miljoen euro ten opzichte van. 2010, die
voornamelijk lijken te gaan naar de nieuwe post milieu en water. Zal deze
steun via de overheid lopen?
Antwoord
Zie vraag 69.
Nr 74 HGIS
Vraag
Bent u voornemens de steun aan lokale mensenrechtenorganisaties als
LDGL voort te zetten in Rwanda of zelfs te versterken?
Antwoord
Zie vraag 71.
Nr 75 HGIS
Vraag
Waarom is ervoor gekozen de bijdrage aan Rwanda op artikel 6.1 te
verhogen?
Antwoorden
Zie vraag 69.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

33

Nr 76 HGIS
Vraag
Waarom wordt de inspanning om goed bestuur te brengen in BosniëHerzegovina in 2011 gestaakt terwijl Nederlandse militairen zich daar nog
wel blijven inspannen om de situatie in dat land te verbeteren?
Antwoord
Hoewel het bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsprogramma voor
Bosnië-Herzegovina aan het einde van 2011 wordt beëindigd, in lijn met
het eerdere besluit om het aantal partnerlanden te verminderen, blijft
Nederland actief om de situatie in het land te verbeteren. Dat gebeurt
onder meer door de Nederlandse rol in de Peace Implementation Council
(het orgaan dat toezicht houdt op de Hoge Vertegenwoordiger), samenwerking via MATRA-projecten en de aanwezigheid van Nederlandse
militairen. Daarnaast steunt Nederland Bosnië-Herzegovina via de
Europese Unie, die met IPA-fondsen Bosnië-Herzegovina ondersteunt op
het gebied van onder meer voor goed bestuur, en via de NAVO, waar
Nederland bijdraagt aan het NAVO Trustfund voor Bosnië-Herzegovina
voor de re-integratie van voormalig defensiepersoneel. De inspanning om
goed bestuur te bevorderen wordt dus niet gestaakt; de manier waarop
verandert wel.
Nr 77 HGIS
Vraag
Wordt er nog steeds Nederlandse hulp gegeven aan de Gaza? Is er ook
geld voor goed bestuur gegeven aan Gaza? Wat is daarmee bereikt?
Antwoord
Ja. Het Nederlands OS-programma in Gaza richt zich op humanitaire hulp,
economische wederopbouw en mensenrechten. Nederland geeft
financiële steun aan een aantal lokale Palestijnse mensenrechtenorganisaties die ook actief zijn in Gaza. De organisaties zetten zich in voor de
bescherming van mensenrechten en/of geven steun aan slachtoffers van
mensenrechtenschendingen. Het doel is een daadwerkelijke verbetering
van de levensomstandigheden van de Palestijnse burgers in de gehele
Palestijnse Gebieden.
Nr 78 HGIS
Vraag
Waarom is in het bilaterale programma met Burundi niet specifiek geld
gereserveerd ten behoeve van mensenrechten, gezien de zeer verontrustende recente ontwikkelingen leidend naar een steeds verdere inperking
van persoonlijke en politieke vrijheden in Burundi?
Antwoord
Binnen het brede palet van lokale activiteiten vormt mensenrechten een
belangrijk aspect dat ondergebracht is in de diverse programma’s. Zo
heeft Nederland bijvoorbeeld bijgedragen aan het verkiezingsfonds voor
de organisatie van de verkiezingen, bijgedragen aan de professionalisering en democratisering van leger en politie en aan een landrechtenprogramma. Op deze manier wordt invulling gegeven aan de politieke en
sociaal-economische rechten en het basisrecht om veilig te kunnen leven.
Een deel van de hiertoe benodigde fondsen komt uit artikel 4.03
(landrechten), een deel uit niet-gedelegeerde fondsen. Indien er concrete
zelfstandige initiatieven, c.q. financieringsverzoeken, gericht op mensenrechten vanuit Burundi geïnitieerd worden, worden deze welwillend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

34

bekeken. Uiteindelijke goedkeuring hangt mede af van de kwaliteit van de
voorstellen en de complementariteit met andere initiatieven.
Nr 79 en 84 HGIS
Vraag 79
Is er in de begroting nog ruimte voor mogelijke budgetsteun aan Burundi,
mogelijk aan de orde gezien de discussie in het parlement (Cf. motie
Ferrier die bepaalt dat de Kamer geïnformeerd moet worden alvorens er
een beslissing genomen wordt over budgetsteun voor Burundi)?
Vraag 84
Wat is de reden van de forse daling van het programma in Burundi van
ruim 10 miljoen euro? Waarom is artikel 2.05 Regionale stabiliteit en
crisisbeheersing uit het bilaterale programma verdwenen?
Antwoord
Er is op dit moment geen begrotingssteun 2010/2011 begroot voor
Burundi. Verder verwijs ik naar het antwoord op vraag 163 over de
begroting van Buitenlandse Zaken.
Nr. 80 en 81
Vraag 80
Wat is het complete overzicht aan uitgaven in de Democratische Republiek
Congo (DRC) dat Nederland heeft gedaan en/of voorziet over respectievelijk 2009, 2010 en 2011? Welk deel hiervan is ODA, en welk deel
non-ODA?
Vraag 81
Wat is het complete overzicht aan investeringen in DRC dat Nederland
heeft gedaan en/of voorziet over respectievelijk 2009, 2010 en 2011. Waar
mogelijk graag hierbij de verschillende financieringsbronnen aangeven
als wel of het ODA of non-ODA betreft.
Antwoorden 80 en 81
Overzicht van Nederlandse overheidsuitgaven in de DRC:
Uitgaven 2009
(miljoen euro)

Uitgaven 2010
(miljoen euro)

Vrede en veiligheid

13,7

7

Security Sector Reform

0,3

3,8

Mensenrechten (incl. seksueel geweld)

3,8

2,95

Humanitaire hulp

16

7

Overig

0,2

0,2

Nederland scheldt daarnaast in 2010 de uitstaande schulden van de DRC,
die verband houden met de Regeling voor Export Kredietverzekering en
Investeringsgarantie (EKI-regeling), kwijt. Het gaat hierbij om een bedrag
van EUR 300 miljoen dat ten laste komt van de ODA-middelen in 2010.
Voor 2011 worden thans tentatief uitgaven van in totaal euro 9 miljoen
geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

35

Alle uitgaven vallen onder ODA, met uitzondering van de uitgaven ten
behoeve van de Security Sector Reform in 2010. Hiervan valt 1,9 miljoen
Euro onder non-ODA.
Nr 82 HGIS
Vraag
Afghanistan: Er is geen bijdrage in de onderwijssector begroot terwijl de
Memorie van Toelichting van de begroting van Buitenlandse Zaken wel de
Nederlandse betrokkenheid noemt. Kunt u dit toelichten?
Antwoord
Nederland steunt de onderwijssector in Afghanistan als onderdeel van de
bredere, meerjarige wederopbouwinspanningen. Derhalve is geen
afzonderlijke onderwijsbijdrage in de begroting opgenomen. Nederland
heeft in voorgaande jaren in het kader van het «Afghanistan Reconstruction Trust Fund» bijgedragen aan het nationale «EQUIP» onderwijsprogramma. Nederland is nog steeds betrokken bij de uitvoering hiervan.
Voorts steunt Nederland de ontwikkeling van het nationale landbouwonderwijsprogramma door het Afghaanse ministerie van Landbouw.
Opbouw van het primair- en beroepsonderwijs in Uruzgan geschiedt door
middel van het brede ontwikkelingsprogramma van het «Dutch
Consortium for Uruzgan», de bijdrage aan activiteiten van «Save the
Children» en de bouw van een school voor beroepsonderwijs in Tarin
Kowt.
Nr 83 HGIS
Vraag
Welke activiteiten op het gebied van mensenrechten en goed bestuur
worden er uitgevoerd en/of gefinancierd in Pakistan? (DMH, DAO)
Antwoord
Op het gebied van goed bestuur worden in Pakistan activiteiten ontplooid
die erop gericht zijn het functioneren van uiteenlopende actoren te
versterken. Projecten zijn o.a. gericht op de lokale overheden, politieke
partijen, parlement, diplomaten en het maatschappelijk middenveld, en
besteden met name aandacht aan democratisering, transparantie en
«accountability». Ten aanzien van mensenrechten wordt ingezet op
versterking van institutionele processen die moeten leiden tot verbetering
van de situatie van zwakkere groepen en minderheden. Hierbij gaat
speciale aandacht uit naar de rechten van vrouwen en kinderen.
Nr 84 HGIS
Vraag
Wat is de reden van de forse daling van het programma in Burundi van
ruim 10 miljoen euro? Waarom is artikel 2.05 Regionale stabiliteit en
crisisbeheersing uit het bilaterale programma verdwenen?
Antwoord
Zie vraag 179.
Nr 85 HGIS
Vraag
Komt de afname van de geplande uitgaven in Suriname van 20 miljoen
euro voort uit lopende afspraak, of is hier ook sprake van nieuw beleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

36

Antwoord
De afname van de geplande uitgaven in Suriname van 20 miljoen euro
komt voort uit lopende afspraken en is geen nieuw beleid. Het betreft hier
grotendeels de gecommitteerde uitgaven van de Verdragsmiddelen die
voor een deel inmiddels zijn afgerond.
Nr 86 HGIS
Vraag
Welke kosten en uitgaven worden er onder «overig» bij «Multilateraal»
bedoeld? Dit bedrag is enorm veel hoger dan afgelopen jaren.
Antwoord
De stijging van EUR 53,5 mln betreft nieuwe activiteiten en programma’s
in het kader van het pakket van EUR 500 mln uit het Coalitieakkoord 2007
ten behoeve van Hernieuwbare Energie.
Nr 87 HGIS
De bijdrage vanuit IDA en regionale ontwikkelingsfondsen is 28,5 miljoen
meer in 2011 ten opzichte van 2010. Kunt u toelichten hoe dit bedrag
wordt verdeeld over respectievelijk IDA en een of meer regionale
ontwikkelingsfondsen en hoe u de effectiviteit van de besteding van deze
middelen gaat waarborgen?
Antwoord
Zoals gebruikelijk wordt, net als in eerdere jaren, 10% van de begrote
uitgaven aan IDA en de regionale ontwikkelingsfondsen toegerekend aan
het beleidsthema onderwijs. In 2011 gaat het om EUR 34 mln voor IDA,
EUR 6 mln voor het Afrikaanse ontwikkelingsfonds en EUR 1 mln voor het
Aziatische ontwikkelingsfonds. De stijging in 2011 ten opzichte van het
jaar daarvoor wordt met name veroorzaakt door de grote stijging van de
bijdrage aan IDA. Tijdens de zogeheten mid term reviews van de drie
genoemde ontwikkelingsfondsen worden de activiteitenportefeuilles
doorgenomen op basis van verschillende evaluatierapporten. Ook de
stand van zaken bij de activiteiten op onderwijsgebied komt hierbij aan de
orde.
Nr 88 HGIS
Vraag
Education for All (EFA) /Fast Track Initiative (FTI) krijgt 10 miljoen meer in
2011. Kunt u toelichten of de Nederlandse bijdrage bestemd is voor een
specifiek doel, regio of land?
Antwoord
De Nederlandse bijdrage aan het EFA/FTI is niet geoormerkt. FTI is een
wereldwijd partnerschap tussen ontwikkelingslanden, donoren en
internationale organisaties ter ondersteuning van landen bij het behalen
van de Education for All doelstellingen. Alle ontwikkelingslanden die
kunnen aantonen dat ze gecommitteerd zijn aan het behalen van deze
doelstellingen, komen in aanmerking voor technische en financiële
ondersteuning van hun nationale onderwijssectorplannen door FTI. Op dit
moment heeft FTI onderwijsplannen goedgekeurd in 40 landen, waarvan
23 in Afrika.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

37

Nr 89 HGIS
Vraag
Kunt u het begrote bedrag voor ODA-uitgaven aan multilaterale instellingen voor hiv/aids, malaria en tuberculose uitsplitsen naar de 3
infectieziekten?
Antwoord
Alleen voor het partnerschapprogramma WHO is een uitsplitsing te
geven. Daarin is respectievelijk 1.5 miljoen en 0.5 miljoen geoormerkt
voor de tuberculose en malaria.
De genoemde bijdragen aan UNHCR, UNDP, UNFPA en UNAIDS zijn
volledig gericht op hiv/aids.
De verplichte contributie aan de WHO/PAHO en de genoemde bijdrage
aan UNICEF zijn niet uit te splitsen.
Nr 90 en nr 91 HGIS
Vraag 90
In bijlage 7 van de HGIS staat de bijdrage aan het Global Fund to Fight
Aids, Tuberculosis and Malaria (GFATM) begroot op 87,1 miljoen euro
terwijl op p. 72 van de begroting Buitenlandse Zaken de bijdrage aan het
GFATM begroot is op 80 miljoen euro. Kunt u dit verschil toelichten?
Vraag 91
Kunt u aangeven of de promissory notes aan het GFATM (die door de
vorige minister zijn toegezegd) ook zijn begroot? Zo ja, waar is dit terug te
vinden en welk bedrag is hiervoor gereserveerd? Kunt u in uw antwoord
ingaan op zowel de komende begroting (2011) als de vorige begroting
2010?
Antwoord
Voor 2011 wordt uitgegaan van EUR 87,1 miljoen. Dit is inclusief een deel
van de promissory note ad EUR 14,5 miljoen die over 2011 (EUR
7 miljoen) en 2012 (EUR 7,5 miljoen) is verdeeld. Dit is per abuis niet in de
toelichting bij artikel 5 van de begroting opgenomen.
Van de Promissory Note ter waarde van 14,5 miljoen is 7 miljoen begroot
voor 2011 en 7,5 miljoen voor 2012. De bijdrage aan het GFATM, inclusief
de waarde van de promissory note ad EUR 14,5 miljoen, is begroot (op
artikel 5.4) maar wordt niet in de vorm van promissory notes aangeboden.
Het instrument van promissory notes werd eerder nodig geacht, omdat de
regelgeving van het ministerie niet voorzag in het vooruit financieren van
contracten. Internationale fondsen, zoals het GFATM, eisen dat de
middelen eerst in kas zijn, voordat contracten met derden worden
gesloten.
Na intern onderzoek en met instemming van het ministerie van Financiën
is besloten de interne regelgeving aan te passen voor internationale
fondsen. Voor het GFATM wordt in het vervolg de jaarlijkse bijdrage in de
begroting vermeld en via een «normale» banktransactie betaald. Op korte
termijn zal ik u nader informeren over alle wijzigingen in de interne
regelgeving.
Nr 92 HGIS
Vraag
Klopt het dat er in 2011 minder geld naar aidsbestrijding gaat als gevolg
van de afwijzing van de samenwerkende aidsorganisaties? Zo ja, hoeveel
minder?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

38

Antwoord
Pas na het afronden van het beoordelingproces van MFSII zal kunnen
worden bekeken wat de budgettaire gevolgen zijn. Aidsbestrijding is niet
alleen een zaak van de samenwerkende aidsorganisaties, maar ook van
andere MFS-allianties die wel door fase I van het beoordelingsproces zijn
gekomen.
Nr 93 HGIS
Vraag
Kunt u toelichten waarom er 48 767 000 euro is begroot voor het
Medefinancieringsstelsel (MFS) op het gebied van hiv/aids, malaria en
tuberculose, hoewel de aanvraag van de aidsalliantie is afgewezen? Voor
welke organisaties is dit geld bedoeld? Hoe kan het dat u nu reeds zo’n
concreet bedrag kunt noemen terwijl de beslissingen over MFSII pas op
1 november a.s. worden genomen? Kunt u deze vraag eveneens beantwoorden voor de begrote MFS-bijdragen op onder meer het gebied van
onderwijs en natuur, milieu en water?
Antwoord
Op basis van MFS I zijn bedragen, waaronder ruim 48 miljoen euro voor
hiv/aids, malaria en tuberculose, begroot in 2011 voor MFS II, het betreft
hier dus een schatting. Echter, de nieuwe thematische verdeling onder
MFS II is nog niet bekend. Zodra de thematische verdeling in het kader
van MFS II heeft plaatsgevonden, zal in de begroting worden aangegeven
welke bedragen er voor de genoemde thema’s beschikbaar zijn.
Nr 94 HGIS en 174 Begroting
Vraag 94 HGIS
Kunt u aangeven wat uw inzet zal zijn op het gebied van «internationale
kennisontwikkeling en richtlijnen voor internationale actoren in het kader
van de OESO/DAC»? Betekent dit dat NL de discussie over wat nu wel en
niet ODA-ble is, wil heropenen?
Vraag 174 BZ
Kunt u aangeven wat uw inzet zal zijn op het gebied van «internationale
kennisontwikkeling en richtlijnen voor internationale actoren in het kader
van de OESO/DAC»? Betekent dit dat NL de discussie over wat nu wel en
niet ODA-ble is, wil heropenen?
Antwoord
De genoemde doelstelling heeft geen betrekking op de DAC ODA-criteria,
maar op internationale kennisontwikkeling op het gebied van fragiele
staten.
Deze kennisontwikkeling wordt onder andere vormgegeven door
partnerschappen met Clingendael en de IS academie Fragiele Staten ism
Universiteit Wageningen. Ook zijn met enkele internationaal opererende
NGO’s (zoals Interpeace, International Crisis Group en International Alert)
strategische partnerschappen afgesloten die zich zowel richten op
kennisontwikkeling op het gebied van conflictanalyse, als op toepassing
hiervan in het veld.
Nederland is covoorzitter van de DAC-werkgroep fragiele staten en werkt
in dat verband onder andere aan een impuls voor de benadering van
staatsopbouw. Binnen INCAF wordt ook gewerkt aan de ontwikkeling van
donorrichtlijnen over staatsopbouw, transitiefinanciering (de zgn. kloof
tussen humanitaire hulp en wederopbouw) en risicomanagement. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

39

richtlijnen bouwen voort op de OECD/DAC Principles on Good International Engagement in Fragile States and Situations.
Nr 95 HGIS
Vraag
Is het waar dat het stabiliteitsfonds in 2011 een verhoging van 3,6 miljoen
euro kent ten opzichte van 2010? Zo neen, hoeveel dan wel? Wat zijn de
ramingen voor de jaren 2012 t/m 2014? Hoeveel hiervan is ODA en waar is
dit voor bestemd?
Antwoord
Er is geen sprake van een verhoging van EUR 3,6 mln. in 2011 ten
opzichte van 2010. In 2010 bedraagt het totale budget voor het fonds EUR
77,6 mln, omdat er een ODA korting van EUR 8 mln moest worden
doorgevoerd vanwege het dalende ODA budget. Het totale budget van het
stabiliteitsfonds in 2011, evenals de geraamde budgetten voor 2012 t/m
2014, bedraagt EUR 85,6 mln. Hiervan is het ODA deel EUR 59,1 mln en
het Non-ODA deel 26,5 mln.
Uit het ODA budget van het stabiliteitsfonds worden activiteiten gefinancierd op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling, binnen de
grenzen die de OESO/DAC voor financiering uit ODA middelen heeft
opgesteld. Hieronder vallen bijvoorbeeld programma’s gericht op
ontmijning en het tegengaan van de proliferatie van kleine en lichte
wapens, maar ook de hervorming van de veiligheidssector (Security
Sector Reform) en demobilisatie en reintegratie van ex-militairen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 503, nr. 3

40