Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 104

Langdurige zorg

Nr. 25

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 april 2015
Sinds 1 januari jongstleden zijn de wetten die betrekking hebben op de
langdurige zorg in werking getreden. De hervorming is een enorme
operatie voor iedereen die erbij betrokken is. In aanloop naar deze
transitie hebben de betrokken partijen zich tot het uiterste ingespannen
om één en ander zo zorgvuldig mogelijk voor te bereiden om de continuïteit van zorg en ondersteuning voor cliënten te kunnen waarborgen.
Verzekeraars, zorgkantoren, gemeenten, ZBO’s, zorgaanbieders, cliëntenorganisaties en mensen die werkzaam zijn in de zorg – al dan niet als
mantelzorger of vrijwilliger – verdienen hier grote waardering voor.
Hoewel één kwartaal veel te kort is om tot oordelen te komen, wil ik in
deze rapportage een eerste beeld schetsen van de stand van zaken,
gebaseerd op monitoren en onderzoeken van diverse partijen inclusief
mijzelf en de VNG,(kwalitatieve) beelden van media en het resultaat van
vele overleggen met betrokken partijen.
De problemen bij de invoering van het pgb trekkingsrecht daargelaten
(een grote operatie die los stond van de transitie, constateer ik dat de
transitie in algemene zin tot nu toe zorgvuldig wordt uitgevoerd en
daardoor beheerst verloopt. Dit is vooral te danken aan de betrokken
partijen die hun verantwoordelijkheid hebben genomen in zowel de
voorbereiding op de transitie als in de eerste maanden van 2015 om te
zorgen dat cliënten de zorg of ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.
De nieuwe vraagstukken waar partijen (soms dagelijks) mee te maken
krijgen worden gezamenlijk, tijdig en binnen de nieuwe kaders opgelost
om gevolgen voor cliënten te kunnen beperken. Op basis van de mij
beschikbare informatie constateer ik dat:
– de continuïteit van zorg en ondersteuning voor cliënten tijdens de
transitie gewaarborgd is. De inkoop door gemeenten en zorgkantoren
heeft geresulteerd in voldoende aanbod voor alle cliënten die daar op
aangewezen zijn;

kst-34104-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

1

–

–

–

–

–

–

–

–

de betrokken partijen de afgelopen maanden hun verantwoordelijkheid
hebben genomen bij het signaleren en oplossen van eventuele
problemen en onduidelijkheden om de gevolgen voor cliënten zoveel
mogelijk te beperken;
de informatievoorziening naar cliënten die zich onzeker en soms
ongerust voelen over de mogelijke gevolgen van de hervormingen
voor hun persoonlijke situatie nog beter moet en kan. Ik heb wethouders daarom gevraagd hier veel aandacht aan te besteden. Ook de
VNG heeft benadrukt dat gemeenten zich verantwoordelijk voelen om
mensen goed te informeren zodat ze op de juiste plek hun ondersteuningsvraag kunnen bespreken;
het herzien van bestaande individuele beschikkingen voor huishoudelijke hulp in sommige gemeenten niet met de vereiste zorgvuldigheid
is verlopen, waardoor inwoners zich onvoldoende gehoord voelen. Ik
zal gemeenten blijven aanspreken als blijkt dat gemeenten hun
verantwoordelijkheid onvoldoende invullen;
gemeenten en aanbieders samen de verantwoordelijkheid nemen om
de administratieve processen tussen gemeenten en aanbieders verder
te verbeteren om eventuele rechtmatigheidsproblemen en onnodige
administratieve lasten te verminderen en voorkomen. Dat is nodig
omdat nu nog veel administratieve last van de verandering merkbaar
is;
de samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars op gang is
gekomen en zich zodanig ontwikkelt dat de komende jaren verdere
resultaten kunnen worden geboekt waardoor de zorg en ondersteuning voor cliënten beter op elkaar wordt afgestemd. De regiosecretarissen zijn de komende periode nog beschikbaar om dit proces goed te
borgen;
de invoering van het pgb trekkingsrecht niet is verlopen zoals gepland
en voorbereid, hetgeen leidt tot problemen en onrust bij cliënten en
zorgverleners. Deze operatie is geen onderdeel van de transitie, maar
vindt wel parallel aan de grote hervormingen plaats en heeft dus ook
zijn effect op partijen en clienten betrokken in de transitie. Zoals ik u
regelmatig bericht, wordt er alles aan gedaan om het proces van
trekkingsrecht pgb zo snel mogelijk te laten lopen zoals bedoeld: een
solide pgb met regie van de budgethouder;
het aantal door het UWV verleende ontslagvergunningen is met ruim
2.000 beperkt. De instroom in de WW vanuit de langdurige zorg telde
in 2014 35.000 personen. Dit heeft geleid tot een stijging van het aantal
lopende uitkeringen in de WW met 5.000 personen ten opzichte van
2013. In het kader van de sectorplannen wordt volop gebruik gemaakt
van scholingstrajecten om personeel goed voor te bereiden op de
nieuwe uitdagingen. Het gebruik van de van-werk-naar-werk-trajecten
is echter beperkt;
de continuïteit en de beschikbaarheid van cliëntondersteuning
gewaarborgd is. Nagenoeg alle gemeenten hebben afspraken gemaakt
met MEE-organisaties. Gemeenteraden en belangenbehartigers
kunnen met een zelftest cliëntondersteuning nagaan of de cliëntondersteuning in hun gemeente voldoet aan de wettelijke vereisten.

Dat veel partijen met enige tevredenheid terug mogen kijken op de
afgelopen periode is mijns inziens geen reden om nu achterover te
leunen. Integendeel, de hervorming vraagt de komende periode nog een
forse inspanning om samen gesignaleerde en nieuwe knelpunten op te
lossen, trends en eventuele verkeerde prikkels in het systeem te
ontdekken, de uitvoering verder te ontwikkelen en te vernieuwen.
Waarborgen zoals het overgangsrecht, afspraken over bevoorschotting en
inkoop op basis van het «oude» systeem zullen nog vervangen moeten
worden door nieuwe afspraken. Dit met als uiteindelijk doel: kwalitatief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

2

goede en toekomstbestendige zorg en ondersteuning die aansluit bij de
wensen, behoeften en mogelijkheden van mensen en hun omgeving.
Leeswijzer
In deze voortgangsrapportage deel ik met uw Kamer eerste beelden van
het verloop van de transitie. Dit doe ik in eerste instantie vanuit het
perspectief van de cliënt, een belangrijke graadmeter voor mij of de
inspanningen van alle betrokken partijen ook tot de beoogde continuïteit
van zorg hebben geleid.
Ten tweede zal ik ingaan op het verloop van de inrichting en uitvoering
binnen de Wmo en Wlz. Over de Zvw en de Jeugdwet wordt u apart
geïnformeerd. Ik informeer u in deze brief m.b.t de Wmo en Wlz over
welke activiteiten ik, samen met andere partijen, onderneem om het
stelsel verder te ontwikkelen en de uitvoering te optimaliseren. Hierbij
baseer ik mij op diverse rapporten, monitors en vooral ook op gesprekken
met gemeenten, aanbieders, verzekeraars, cliëntenorganisaties en
uitvoeringsorganisaties. Hierbij is belangrijk om op te merken dat veel
partijen aangegeven dat het nog te vroeg is om vast te stellen of de
beoogde beleidsdoelen worden bereikt.
Als laatste komen de overkoepelende thema’s aan de orde: ontwikkelingen op de arbeidsmarkt; samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars; en monitoring en evaluatie. Deze rapportage sluit af met mijn
voornemens voor een aantal technische en beleidsmatige aanpassingen
van de wettelijke kaders.
Ervaringen van cliënten
Ervaringen van cliënten, hun netwerk en mensen die werkzaam zijn in de
zorg zijn voor mij en de andere verantwoordelijke partijen, een belangrijke
graadmeter hoe de transitie verloopt en richtinggevend voor de verdere
verbetering van deze uitvoering. De afgelopen periode hebben belangenorganisaties en media diverse peilingen, enquêtes en metingen uitgevoerd naar de ervaringen van cliënten en hun netwerk met de
hervorming. Uw Kamer heeft mij op 31 maart verzocht om schriftelijk in te
gaan op dit onderwerp mede naar aanleiding van de berichtgeving van de
NOS (Verzoek Commissie van Welzijn, Volksgezondheid en Sport). Aan dit
verzoek wil ik graag voldoen.
In november vorig jaar ben ik een cliëntentafel Hlz gestart: een landelijk
platform waar cliëntorganisaties signalen en casuïstiek over de toegang
tot – en de continuïteit van zorg en ondersteuning kunnen inbrengen. Tot
nu toe zijn er 72 verschillende issues aangekaart. 63 daarvan zijn reeds -in
goede samenwerking- afgehandeld door de partijen aan tafel. Met name
door gerichte communicatie, het uitbrengen van informatiekaarten of
overleg met de verantwoordelijke partijen. Voor sommige openstaande
issues is meer informatie nodig om de impact te kunnen bepalen,
bijvoorbeeld als het gaat om het signaal dat er verschillende tarieven voor
logeren worden gehanteerd bij Wtzi-erkende instellingen ten opzichte van
andere instellingen. Ook zijn er issues die onderdeel zijn van overleg met
cliëntorganisaties, bijvoorbeeld de vraag of de handtekening van de
mantelzorger volstaat om aan de eisen van de Wlz te voldoen, op het
moment dat een cliënt dat niet meer kan. Er is al een oplossing gevonden
voor de stagnatie die optrad in het aanvragen van Wlz indicatiebesluiten
door zorgaanbieders namens verzekerden, omdat in de aanvraagmodule
van het CIZ de verplichting was opgenomen om een afschrift van een
geldig identiteitsbewijs te uploaden. In nauw overleg met het CIZ en de
betrokken brancheorganisaties is de situatie onderzocht en is naar een
oplossing gezocht. In artikel 9.1.1, zesde lid, van de Wet langdurige zorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

3

(Wlz) is geregeld dat het CIZ aan de hand van inzage van een identiteitsbewijs van de aanvrager nagaat of hij of zij degene is die hij of zij zegt te
zijn. Echter zorgaanbieders waar verzekerden verblijven op het moment
dat zij voor hen een aanvraag voor Wlz-zorg indienen bij het CIZ, hebben
de identiteit van die verzekerden bij binnenkomst reeds gecheckt en als
bewijs daarvan is het burgerservicenummer in de administratie
opgenomen en wordt op de aanvraag vermeld. Dat nummer dient als
afdoende bewijs van iemands identiteit in het elektronisch verkeer tussen
zorgverzekeraars, zorgkantoren, zorgaanbieders en het CIZ.
Meldingen die binnen komen bij het door mij mogelijk gemaakte
meldpunt «het juiste loket» bij Ieder(In) en PerSaldo, voor mensen die zich
van «kastje naar de muur» gestuurd voelen in de zorg, worden ook op de
cliënttafel besproken wanneer het meer dan alleen een incident betreft. In
totaal zijn er 210 meldingen binnen gekomen bij dit meldpunt sinds
1 januari. Op enkele na zijn al deze meldingen afgehandeld, wat inhoudt
dat de verantwoordelijke instantie actie heeft ondernomen richting de
cliënt. De achtergrond en onderbouwing van berichtgeving zoals «Mensen
verdwalen in nieuwe zorgregels» (NOS.nl, 28 maart 2015) heb ik
opgevraagd, maar helaas nog niet ontvangen. Door zelf het onderzoek en
de achterliggende verhalen in te zien, kan ik een beeld vormen van de
signalen die cliënten, via de NOS enquête, afgeven. Deze signalen van
cliënten zelf zal ik serieus meewegen in de activiteiten die ik met de
verantwoordelijke partijen inzet in deze periode.
Uit verschillende peilingen (zoals o.a. het signaalrapport «Veranderingen
in zorg» uit maart van NPCF, IederIn en LP GGZ1) komt het signaal dat de
verantwoordelijkheidsverdeling op de grenzen tussen Wlz, Zvw en Wmo
nog niet altijd voldoende duidelijk doorvertaald is in de praktijk, waardoor
er meer dan nodig wordt doorverwezen. Dat is onwenselijk, zeker vanuit
het oogpunt van de cliënt. Met het wekelijks actualiseren van de draaiboeken voor aanbieders op www.hervorminglangdurigezorg.nl en de
website voor cliënten www.hoeverandertmijnzorg.nl wordt de verduidelijkende informatie vanuit de cliëntentafel direct breed gecommuniceerd
naar alle partijen die er mee aan de slag moeten. De gratis beschikbare,
levensbrede (onafhankelijke) cliëntondersteuning is een belangrijke
waarborg voor cliënten die met hun ondersteuningsvraag hun weg tussen
de verschillende partijen niet goed kan vinden.
In februari en maart zijn gemeenten, middels de praktijkdagen vanuit het
Transitiebureau, in detail geïnformeerd over de afbakening tussen de
wetten en welke verantwoordelijkheid gemeenten hierin hebben. Er is
door de VNG onlangs nog een informatiekaart uitgebracht over
«Spoedzorg» en welke partij welke verantwoordelijkheid daarin heeft. In
mijn brief aan wethouders zal ik gemeenten ook wijzen op hun brede
verantwoordelijkheid in het ondersteunen van cliënten in het de toegang
tot de juiste zorg en ondersteuning. Net zoals ik volop inzet op
voorlichting naar Wlz-uitvoerders, CIZ, brancheorganisaties, waaronder de
Landelijke Vereniging van Huisartsen, om de Subsidieregeling Eerstelijnsverblijf 2015 extra onder de aandacht te brengen. Hier kom ik later in deze
brief op terug. Een ander aandachtsgebied dat hierbij een rol speelt, is de
samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars die nog niet altijd en
overal vanzelfsprekend is. Verder op in deze voortgangsrapportage schrijf
ik meer over de stand van zaken op dit punt.
Er zijn de afgelopen periode via de Helpdesk Aanbieders en de cliëntentafel veel meldingen binnengekomen die betrekking hebben op de
uitvoering van het trekkingsrecht pgb. Voor de voortgang van de
1

www.iederin.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

4

uitvoering van het trekkingsrecht verwijs ik u naar de correspondentie met
uw Kamer hierover en de debatten die ik hierover regelmatig met uw
Kamer voer.
Uit de peilingen en enquêtes blijkt ondermeer dat mensen nog steeds
onzeker zijn over hun zorg en niet altijd weten waar ze terecht kunnen met
hun ondersteuningsvragen. Niet alle peilingen en enquêtes bevatten
achtergrondinformatie van de respondenten. Dit belemmert mij in het
wegen van de signalen en in het verbinden van conclusies of, en zo ja
waar de huidige informatievoorziening van partijen nu aan schort. Gaat
het om cliënten die al in zorg zijn maar niet weten wat er na het verlopen
van het overgangsrecht gebeurt? Gaat het om cliënten bij wie het
ondersteuningsaanbod al daadwerkelijk is veranderd zonder dat zij
daarover geïnformeerd zijn? Gaat om mensen die (nog) geen ondersteuningsvraag hebben, maar door berichtgeving zijn gealarmeerd en nu
meer informatie willen hebben? Of gaat het om betrokkenen bij cliënten,
waar de cliënt zelf wel voldoende op hoogte is gebracht, maar de
betrokkenen niet?
Uit het rapport «Zorg, weet waar u aan toe bent» van het programma
Aandacht voor iedereen (AVI), blijkt dat mensen de vertaalslag missen van
meer algemene informatie naar de gevolgen voor hun persoonlijke
situatie. Vanuit het programma AVI zijn aanbevelingen gedaan aan
gemeenten om hun inwoners beter te informeren en daarbij vooral het
persoonlijke gesprek aan te gaan. Het rapport heb ik op 9 maart jl. aan uw
Kamer toegezonden2. In mijn laatste brief aan de wethouders heb ik
aandacht gevraagd voor de aanbevelingen uit het programma AVI. Het
doet me deugd dat de voorzitter van de VNG heeft aangegeven dat
gemeenten zich verantwoordelijk voelen om cliënten goed te informeren
en als dat nodig is naar het juiste loket te begeleiden. Ook vanuit het
programma worden activiteiten ondernomen om het belang van goede
communicatie met cliënten onder de aandacht te brengen.
In mijn reactie3 op de TNS-NIPO peilingen heb ik gesteld dat partijen hun
verantwoordelijkheid nemen om cliënten te informeren op het moment
dat er veranderingen op gaan treden, maar dat het nog een
aandachtspunt is om iedereen goed geïnformeerd te houden wanneer er
(nog) niets verandert. Met name daar waar het aflopend overgangsrecht
van cliënten die uit de AWBZ zijn ondergebracht bij de Wmo en het
herindiceren voor de wijkverpleging betreft, is het belangrijk dat cliënten
en aanbieders goed op de hoogte gehouden worden van de voornemens.
In mijn laatste brief aan wethouders heb ik hier opnieuw aandacht voor
gevraagd.
Uw Kamer heeft in de regeling van werkzaamheden van 4 november
gevraagd om een reactie op het nieuwsbericht «Rutte ergert zich aan
«onzin» over zorg» van 3 november 2014 (Handelingen II 2014/15, nr. 19,
item 7). De Minister-President heeft gezegd begrip te hebben voor de
zorgen die er leven rondom de veranderingen in de zorg. Tevens heeft hij
aangegeven dat er veel misverstanden leven en dat grote hervormingen
altijd gepaard gaan met onzekerheid voor wat komen gaat. De MinisterPresident wilde benadrukken dat het van belang is dat mensen goed
worden geïnformeerd over de veranderingen in de zorg op basis van
feitelijke informatie.

2
3

Kamerstuk 34 104, nr. 22
Kamerstuk 29 538, nr. 177

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

5

Wmo 2015
Om gemeenten te ondersteunen bij de voorbereiding op hun nieuwe
verantwoordelijkheden op grond van de Wmo 2015 heb ik met de VNG in
juni 2014 een focuslijst uitgebracht. Een lijst met vijf thema’s die randvoorwaardelijk zijn om de continuïteit van zorg en ondersteuning als gemeente
voor de inwoners te kunnen waarborgen: beleid, organisatie, communicatie, inkoop en toegang. In mijn voortgangsrapportages in 2014 heb ik u
op basis van een transitievolgsysteem geïnformeerd over de voortgang
die gemeenten maakten bij het realiseren van deze randvoorwaarden.
Sinds 1 januari zijn niet de focuspunten, maar is het wettelijke kader van
de Wmo 2015 randvoorwaardelijk om passende zorg en ondersteuning
voor cliënten en hun mantelzorgers te kunnen garanderen. Ik volg
gemeenten in hoe zij invulling geven aan deze kaders, bijvoorbeeld in hun
toegangsproces en in de ondersteuning van specifieke groepen. Ik ga na
of signalen die ik ontvang door de gemeenten worden herkend en zo ja
wat hun actie naar aanleiding daarvan is geweest. Ik heb in maart uitvraag
laten doen bij ongeveer een kwart van de gemeenten naar de inkoop en
de toegang tot de Wmo. Veel gemeenten geven aan dat het echter nog te
vroeg is om goed antwoord te geven op sommige van de vragen hierover.
Toegang Wmo 2015
De toegang tot de Wmo 2015 kent een wettelijk vastgelegd proces als
belangrijke waarborg voor de cliënt om de ondersteuning te kunnen
krijgen die past bij de omstandigheden, behoeften en wensen. Zorgvuldigheid bij gemeenten in de uitvoering van dit proces is daarbij essentieel
en dit is ook waar mijn aandacht naar uitgaat. De signalen die mij
bereiken via media, gesprekken met aanbieders en cliëntorganisaties en
gerechtelijke uitspraken wijzen daar namelijk niet altijd op. In maart heb ik
met de VNG een inventarisatie laten uitvoeren naar de inrichting van de
toegangsprocedure en de ervaringen van gemeenten daarbij. De
resultaten uit deze inventarisatie treft u bij deze brief (zie bijlage, Rapport
Onderzoek Toegang Wmo 2015, maart 2015)4.
Naar aanleiding van rechterlijke uitspraken, o.a. over het uitsluitend
mededelen van een wijziging in huishoudelijke hulp zonder een individuele benadering, heb ik gemeenten in een brief van begin april nogmaals
gewezen op de noodzaak een zorgvuldig gesprek te voeren. Ik heb hen
gevraagd de eigen uitvoeringspraktijk op dit punt nog eens kritisch te
bezien en waar nodig aan te passen. Ik vind dat gemeenten ernaar moeten
streven zo veel mogelijk te voorkomen dat cliënten zich geroepen voelen
om gerechtelijke procedures te starten; een goed gesprek met de cliënt
die zich gehoord weet, zal dat in veel gevallen kunnen voorkomen. Ook de
VNG heeft hier aandacht voor gevraagd bij haar leden met een ledenbrief
en op de praktijkdagen georganiseerd door het TransitiebureauWmo.
Veel gemeenten en cliëntorganisaties bieden allerlei praktische handreikingen voor burgers ter voorbereiding op het «gesprek aan de keukentafel». Ik heb er alle vertrouwen in dat gemeenten zich steeds meer
bewust zullen worden van de wijze waarop zij een goed gesprek kunnen
inrichten en ook burgers zullen zich bewust worden van hun positie: er
moet met hen en niet over hen worden gesproken. Uit de bijgevoegde
inventarisatie blijkt dat bijna alle gemeenten investeren in de kwaliteit van
het onderzoek, o.a. door competentie eisen te stellen aan de gespreksvoerders en training aan te bieden. Het onderzoek toont aan dat de
gemeente in alle processtappen van de toegang tot ondersteuning
betrokken is. In enkele voorbeelden wordt het onderzoek door de
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

6

cliëntondersteuner of aanbieder verricht. Om misverstanden over de
toegang tot de Wmo weg te nemen, werken VNG en cliëntenorganisaties
gezamenlijk aan een publicatie over de misverstanden over «het keukentafelgesprek».
Bij een onzorgvuldige uitvoering van de wet en het lokale beleid is het
primair aan de gemeenteraad om het college hierop aan te spreken.
Mocht mij blijken dat er sprake is van meer dan incidentele, ernstige
tekortkomingen in de uitvoering van de Wmo 2015 door een gemeente en
een gemeenteraad die zijn verantwoordelijkheid hierin niet neemt, dan
heb ik de bevoegdheid om te interveniëren volgens de stappen van de
interventieladder van bestuurlijk toezicht. De ervaring tot op heden sterkt
mij overigens in het vertrouwen dat gemeenten hun verantwoordelijkheid
van een zorgvuldige houding, soms nadat zij op onvolkomenheden zijn
gewezen, zelf nemen.
Van belang, zeker voor nieuwe cliënten, is dat de toegang tot ondersteuning van de gemeente goed vindbaar is. Uit het onderzoek blijkt dat
gemeenten een scala aan instrumenten inzetten om bekendheid aan het
toegangsproces en de nieuwe regels te geven. Aandachtspunt waar ik
wethouders onlangs ook op heb gewezen, is dat de algemene informatie
ook voldoende wordt doorvertaald naar de betekenis voor de iemands
persoonlijke situatie.
De positie van de mantelzorger bij het toegangsproces is in de Wmo 2015
verstevigd. De mantelzorger wordt betrokken bij het onderzoek, waarin
niet alleen de mogelijkheden van de mantelzorger aan bod komen, maar
ook de ondersteuningsbehoeften en de grenzen aan de belastbaarheid. De
bevindingen uit het onderzoek wijzen er op dat dit beleid ook zo wordt
uitgevoerd. In 77% van de gevallen is de mantelzorger betrokken bij het
gesprek en in 10–20% van de gevallen is het onderzoek gestart op initiatief
van de mantelzorger. Op 26 maart jl. is er tijdens een speciale praktijkdag
over mantelzorg uitgebreid met gemeenten stilgestaan bij de betrokkenheid van mantelzorgers bij ondermeer het onderzoek en de sociale
teams in de wijk.
Luisterend naar de signalen van aanbieders en cliënten is er een onderscheid te maken in hoe het toegangsproces wordt ervaren door cliënten
die voor de transitie al in zorg waren en binnen het overgangsrecht vallen
en nieuwe cliënten die zich voor het eerst melden met een ondersteuningsvraag. Met name voor de nieuwe cliënten is het een aandachtspunt
voor gemeenten dat de juiste expertise aanwezig is om de ondersteuningsvraag voldoende op te kunnen pakken. Gemeenten geven in het
uitgevoerde onderzoek aan te anticiperen op de toeleiding van een grote
groep cliënten waarvan eind 2015 het overgangsrecht afloopt, bijvoorbeeld door de inzet van extra capaciteit.
Vanuit de diverse peilingen en enquêtes komt het signaal naar voren dat
cliënten een toename in de zorgkosten verwachten of nog niet goed
weten welke eigen bijdrage van hen wordt verwacht. Uw Kamer heeft mij
in de afgelopen weken specifieke vragen gesteld over de eigen bijdrage
systematiek en de gevolgen voor cliënten. Ik zal deze vragen voor het
algemeen overleg op 30 april a.s beantwoorden. Van belang voor deze
voortgangsrapportage is om te melden dat gemeenten blijkens de gedane
uitvraag aangeven de cliënten te informeren over de verschuldigde eigen
bijdrage voordat een aanvraag voor een maatwerkvoorziening wordt
gedaan.
Belangrijk onderdeel van het toegangsproces is de beschikbaarheid van
onafhankelijke, levensbrede cliëntondersteuning, vooral om cliënten te
ondersteunen bij het vinden van de juiste ondersteuning en zorg. Uit de
bijgevoegde inventarisatie blijkt dat nagenoeg alle gemeenten burgers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

7

tijdens het onderzoek erop wijzen dat zij een beroep kunnen doen op
onafhankelijke cliëntondersteuning. Naar aanleiding van de motie
Voortman/Van Dijk5 is in nauwe samenwerking met de cliëntenorganisaties een zelftest cliëntondersteuning6 opgesteld, waarmee de gemeenteraad of lokale belangenbehartigers kunnen nagaan of in hun gemeente
de cliëntondersteuning voldoet aan de wettelijke vereisten. De uitkomst
kan worden gebruikt om in dialoog te gaan met de gemeente over verdere
verbetering van de cliëntondersteuning.
MEE Nederland heeft een compilatie van signalen van
MEE-cliëntondersteuners opgesteld7. Deze signalen hebben betrekking op
onder meer de vindbaarheid van de cliëntondersteuning voor de burger,
de borging van de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuning en de
levensbreedheid van de cliëntondersteuning in een aantal gemeenten.
Genoemde zelftest kan in deze gemeenten worden gebruikt om
helderheid te krijgen of de cliëntondersteuning op genoemde punten
conform de wet is geregeld.
Inkoop Wmo 2015
Het tijdig gereed hebben van de inkoop van een kwalitatief en kwantitatief
voldoende ondersteuningsaanbod uit hoofde van de Wmo 2015, was één
van de vijf focuspunten. Eind 2014 heb ik alle gemeenten op de voet
gevolgd bij de stappen die zij zetten om dit tijdig gereed te hebben. De
periode waarin gemeenten dit samen met aanbieders voor elkaar
moesten krijgen was kort en de kaders en gegevens die de basis vormden
voor de inkoop werden niet altijd als duidelijk ervaren, bleek uit de
signalen van gemeenten en aanbieders.
Door gesprekken met en evaluaties van diverse partijen8 heb ik mij een
beeld gevormd over het verloop en de uitkomsten van dit inkoopproces.
Het evaluatieonderzoek naar de inkoop bij gemeenten, welke in opdracht
van VNG en VWS is uitgevoerd in maart, stuur ik mee met deze brief (zie
bijlage, «Evaluatie Inkoop Wmo 2015 in 2014»)9. In algemene zin is mijn
beeld dat gemeenten en aanbieders hun verantwoordelijkheid hebben
genomen bij de inkoop 2015, wat heeft bijgedragen aan de continuïteit
van zorg en ondersteuning. De signalen van aanbieders, gemeenten en
cliënten(organisaties) die ik tot nu toe ontvang bevestigen dit beeld. Ik heb
geen concrete signalen dat voor sommige groepen cliënten geen
passende aanbod is ingekocht waardoor zij tussen de wal en het schip zijn
geraakt. Dit blijkt ook uit het afnemend aantal signalen aan de cliënttafel.
In individuele gevallen waar onduidelijkheid bestond over ingekochte
taken lijken zowel aanbieders als gemeenten hun verantwoordelijkheid te
hebben genomen om zo snel mogelijk tot een oplossing te komen en
daarna de discussie pas starten wie verantwoordelijk is. Ik ben in enkele
gemeenten het voorbeeld tegengekomen van dagelijkse «interventieoverleggen». Dit is een overleg met de verantwoordelijken uit het primair
uitvoeringsproces waar situaties, waar vooraf niet in was voorzien, direct
opgepakt en opgelost kunnen worden. Veel gemeenten hebben er
bovendien voor gekozen om zorg en ondersteuning bij aanbieders in te
kopen die in 2014 een zorgovereenkomst hadden met het zorgkantoor.
Hierdoor hebben de meeste cliënten hun aanbieder kunnen behouden.

5

Kamerstuk 29 538, nr. 164
http://www.invoeringwmo.nl/bibliotheek/zelftest-clientondersteuning
7
Rapportage Monitoring cliëntondersteuning, MEE Nederland, 27 maart 2015, www.mee.nl
8
O.a. signalen VNG, G4, G32, evaluaties van Koepels van aanbieders (www.GGZnederland.nl,
www.VGN.nl, www.Mee.nl,)
9
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

8

Ik heb signalen ontvangen dat het voor partijen in sommige situaties
onduidelijk is wie verantwoordelijk is voor de zorg en ondersteuning. Het
gaat met name om zorgvormen die vanuit verschillende wettelijke kaders
geleverd kunnen worden. Voor kortdurend verblijf en spoedzorg geven
partijen aan dat er meer duidelijkheid nodig is wie wanneer verantwoordelijk is. Over het onderwerp spoedzorg is een informatiekaart gepubliceerd die meer duidelijkheid biedt. Voor kortdurend verblijf ben ik met de
betrokken partijen aan de hand van casuïstiek aan het bekijken of er, naast
de informatiekaart uit november 2014, meer duidelijkheid nodig is.
De inkoop van de taken in het kader van de Wmo 2015 is door veel
gemeenten gedaan op basis van een inkoopmodel dat ook door de
zorgkantoren werd gehanteerd. Het p*q model, waarbij gemeenten
afspraken maken over een vaste prijs voor een bepaald product, is
volgens het door mij en VNG uitgevoerde onderzoek onder 130
gemeenten, door 78% gemeenten gehanteerd.
Om de taakstelling op te vangen heeft een merendeel van de gemeenten
er voor gekozen om in 2015 een korting op het tarief toe te passen. In uw
brief van 26 maart jl. vraagt u een reactie op het feit dat gemeenten
volgens onderzoek veel korten op de Wmo-taken. Mijn beeld is dat
gemeenten in de meeste gevallen voor voorheen AWBZ begeleiding
kortingspercentages opleggen tussen de 11% en 25%. Vergelijking van
tarieven moet echter zorgvuldig gebeuren. Gemeenten en aanbieders
hebben de inhoud van producten, of de producten zelf aangepast.
Hierdoor ontstaat diversiteit in producten tussen gemeenten waardoor
een vergelijking op alleen tarief een onvolledig beeld geeft. Zo dekken
gemeenten uit het beschikbare budget ook kosten voor toegang, waarbij
de individuele wensen en behoeften van cliënten in beeld gebracht
worden. Voorheen werden dergelijke gesprekken door aanbieders
gevoerd. Door gesprekken met aanbieders en op basis van tariefberekening verwachten gemeenten tarieven te hebben vastgesteld waarmee
de continuïteit van ondersteuning van voldoende kwaliteit gewaarborgd
is.
Afspraken over het volume of een maximale omzet zijn niet in alle
gemeenten gemaakt. Gemeenten geven aan dat zij verwachten het
volume van zorg de aankomende jaren te kunnen sturen, doordat zij zelf
verantwoordelijk zijn voor de toegang en op basis van maatwerk, passend
ondersteuningsaanbod beschikbaar hebben. Vanwege het overgangsrecht
zijn veel aanbieders in 2015 redelijk zeker over het te leveren volume. Van
met name kleine aanbieders, ontvang ik signalen dat zij vaak te maken
hebben gekregen met nul-urencontracten en dat dit hen richting de
toekomst zorgen baart. Ik zal gemeenten (en wanneer van toepassing
verzekeraars en zorgkantoren) vragen om tijdig duidelijkheid te geven aan
de kleinere aanbieders voor de aankomende jaren.
Dat veel gemeenten er voor hebben gekozen om een inkoopsystematiek
te hanteren die lijkt op de systematiek die door zorgkantoren werd
gehanteerd komt met name voort uit het feit dat er een beperkte tijd was
om het inkoopproces vorm te geven en uit voeren en dat de nadruk lag op
borgen van de continuïteit van zorg. Door het organiseren van die
continuïteit in 2015 hebben gemeenten en aanbieders nu de ruimte om
hun streven naar een andere vorm van inkoop. Meer dan 70% van de
gemeenten geeft aan dat zij in de huidige inkoopcontracten afspraken met
aanbieders hebben vastgelegd op welke wijze het proces om tot een
vernieuwend zorgaanbod te komen vorm wordt gegeven. Afhankelijk van
de duur van de huidige contracten (57% van de gemeenten heeft
contracten van minder dan twee jaar) hopen veel gemeenten dit binnen
één a twee jaar geïmplementeerd te hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

9

Een belangrijk aspect in de vernieuwing is de samenwerking tussen
partijen tijdens het inkoopproces. 90% van de gemeenten heeft in
samenwerking met andere gemeenten het inkoopproces vormgegeven.
Zij stellen partnerschap met (nieuwe) aanbieders, Wmo-raden, cliëntvertegenwoordigers en omliggende gemeenten centraal. Gemeenten hebben
veelal gekozen voor een manier van inkopen die dit partnerschap
ondersteunt; bestuurlijk aanbesteden. Deze manier van inkopen vergroot
niet alleen de continuïteit in de dienstverlening maar geeft ook ruimte
voor gesprek om gezamenlijk te zoeken naar ondersteuning die het beste
aansluit bij de lokale of regionale situatie. Dit gesprek heeft, onder andere
door de onderhandelingsfase waar gemeenten en aanbieders tot eind van
het jaar in zaten, nog onvoldoende plaatsgevonden om tot duurzame
afspraken te komen. Voordat de inkoop voor 2016 wordt ingezet zal ik het
overleg tussen gemeenten en aanbieders faciliteren. Samen met VNG
worden inkoopdagen georganiseerd. Ook de regionale tafels en de
regiosecretarissen hebben een rol in het bij elkaar brengen van de partijen
om te komen tot werkbare afspraken.
Inkoop, toegang en budget beschermd wonen
De inkoop 2015 van beschermd wonen is in veel regio’s pas in een laat
stadium afgerond. Geconcludeerd kan echter worden dat dankzij de grote
inspanning van gemeenten en aanbieders de ondersteuning aan cliënten
kon worden gecontinueerd en de toegang daartoe is georganiseerd. In
sommige gevallen is voor het bepalen van de toegang tot beschermd
wonen voor een tijdelijke oplossing gekozen. Nu de continuïteit is
geborgd, ontstaat ruimte voor gemeenten om samen met aanbieders en
cliënten te gaan werken aan vernieuwing. Vanuit de VNG start hiertoe op
korte termijn een ondersteuningsprogramma dat ik zal faciliteren. Dit alles
zal moeten uitmonden in regionale beleidsplannen voor beschermd
wonen. Een van de prioritaire onderwerpen die door gemeenten in het
ondersteuningsprogramma zal worden opgepakt is het voorbereiden van
afspraken tussen gemeenten over de invulling van de wettelijke eis van
landelijke toegankelijkheid. Ik heb de gemeenten in een brief aangegeven
dergelijke afspraken toe te juichen, zolang die in lijn zijn met de wet.
Met de VNG is afgesproken de historische verdeling van de budgetten die
samenhangen met beschermd wonen te verbeteren en het objectieve
verdeelmodel voor dit beleidsterrein in 2016 niet in te voeren. In plaats
daarvan heeft de VNG een commissie ingesteld die zich buigt over de
toekomst van beschermd wonen en een voorstel zal doen voor een
daarbij passend verdeelmodel. Deze commissie van de
VNG zal rond de zomer haar advies uitbrengen. Voor de verbetering van
de historische verdeling geldt dat momenteel in nauwe samenwerking
met de centrumgemeenten en brancheverenigingen een onderzoek wordt
uitgevoerd. Het resultaat hiervan zal in meicirculaire van het Gemeentefonds worden gecommuniceerd.
Inkoop cliëntondersteuning
Aandachtspunt bij de transitie was ook de beschikbaarheid van cliëntondersteuning en de afspraken van gemeenten met de MEE-organisaties.
Inmiddels heeft de transitie per 1 januari 2015 zijn beslag gekregen en kan
worden geconstateerd dat de afspraken zijn omgezet in contracten cq.
beschikkingen. De bestuurlijke afspraken die in februari 2014 zijn gemaakt
tussen VWS, VNG en MEE NL hebben eraan bijgedragen dat er sprake is
van een «zachte landing» van de cliëntondersteuning en van continuïteit
van de dienstverlening voor de cliënten. De cliëntondersteuning staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

10

begin 2015 in de steigers en zal in 2015 door gemeenten inhoudelijk
verder worden doorontwikkeld.
Dagbesteding dementie
Uw Kamer heeft mij in de regeling van werkzaamheden van 17 maart 2015
gevraagd om te reageren op het bericht «gemeente halveert dagbesteding
dementie (en de gevolgen voor GGZ en mantelzorger)» van 16 maart 2015
(Handelingen II 2014/15, nr. 64, item 7). In het genoemde nieuwsbericht
van 16 maart 2015 op Skipr worden de resultaten besproken van de
inventarisatie van Alzheimer Nederland naar dagactiviteiten voor mensen
met dementie en van de vijfde meting van de Wmo-monitor van GGZ
Nederland en RIBW Alliantie.
Alzheimer Nederland heeft van 1 februari 2015 tot 1 maart 2015 een
inventarisatie uitgevoerd naar de dagactiviteiten voor mensen met
dementie. Deze inventarisatie bestond uit gesprekken met 68 aanbieders
van dagactiviteiten, interviews met 25 aselect gekozen gemeenten en een
online enquête onder mantelzorgers van mensen met dementie, waar in
totaal 896 mantelzorgers aan hebben deelgenomen. In de inventarisatie
geven aanbieders van dagactiviteiten ondermeer aan dat gemeenten
korten op tarieven, vrijwilligers een grotere rol krijgen en er veranderingen plaatsvinden in het vervoer naar de dagbesteding. Ook de
samenwerking met andere partijen zoals de wijkteams en casemananagers wordt relatief vaak genoemd als verandering. Verder blijkt uit de
inventarisatie dat er van sluiten van locaties, het openen van nieuwe
locaties of fusies nu nog nauwelijks sprake is. Mantelzorgers worden
volgens de peiling meer betrokken bij de ondersteuning, alhoewel
mantelzorgers zelf aangeven nog weinig van de veranderingen te merken.
Sommige gemeenten geven in de peiling aan dat dagactiviteiten worden
vernieuwd, zo komen er in sommige gemeenten laagdrempelige vormen
van dagactiviteiten dichtbij huis. Meest genoemde verandering is een
hogere eigen bijdrage. Zoals eerder aangegeven zal ik u separaat de
beantwoording van uw vragen over de eigen bijdragen doen toekomen.
Uit de vijfde meting van de Wmo-monitor van GGZ Nederland en RIBW
Alliantie naar de voortgang van de Wmo 2015 blijkt dat de GGZ-sector de
eerste fase van de transitie goed heeft doorstaan, dat over de continuïteit
van zorg en ondersteuning goede afspraken zijn gemaakt en dat bij de
inkoop lagere tarieven gelden dan in het verleden. De belangrijkste
verandering volgens de monitor is de afname van het aantal aanbieders
dat een laagdrempelige inloopvoorziening voor GGZ cliënten biedt.
Verder maken aanbieders zich vooral zorgen over de stijging van de
administratieve lasten. In een begeleidende brief bij de monitor geven
GGZ Nederland en RIBW Alliantie aan te verwachten dat de inkoop van
dagbesteding en de inloopfunctie GGZ in 2016 onder druk komt te staan.
Het genoemde nieuwsbericht van 16 maart jl. op Skipr, waar uw Kamer
naar verwijst gaat verder en stelt dat dagbesteding voor mensen met
dementie en inloopvoorzieningen voor GGZ-patiënten in 2016 zullen
verdwijnen. Dementie is een ingrijpende ziekte, die veel invloed heeft op
de mens met dementie maar ook op de omgeving van de patiënt. Ik vind
het belangrijk dat mensen met dementie zo lang mogelijk de gelegenheid
krijgen om mee te doen in de maatschappij. Dagbesteding voor mensen
met dementie is hierbij essentieel, omdat het de maatschappelijke
participatie van mensen met dementie kan bevorderen en het tevens een
belangrijke steunfunctie voor mantelzorgers vervult. Voor mensen met
psychiatrische problematiek kunnen laagdrempelige voorzieningen zoals
de inloop-ggz van groot belang zijn. Ik zal daarom in het gesprek met
gemeenten het belang van passende ondersteuning voor mensen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

11

dementie en mensen met psychiatrische problematiek blijven
benadrukken. Waarborgen voor passende ondersteuning die aansluit bij
de persoonlijke situatie, wensen en behoeften van cliënten zijn
opgenomen in de Wmo 2015. Ik ga er dan ook van uit dat de verantwoordelijke partijen hun (wettelijke) verantwoordelijkheid nemen en hier op
een dusdanige wijze invulling aan te geven dat dagbesteding en de
inloop-ggz niet verdwijnen, zonder dat er een passend alternatief voor
deze kwetsbare groepen is gerealiseerd.
Het kan wel zo zijn dat er in de toekomst locaties voor dagbesteding voor
mensen met dementie verdwijnen of worden samengevoegd, bijvoorbeeld omdat aanbieders hun aanbod doelmatiger vormgeven of
vernieuwen. GGZ Nederland wijst in haar begeleidende brief ook expliciet
op deze mogelijkheid. GGZ-aanbieders geven aan dat voor hen nog niet
duidelijk is of de genoemde vormen van ondersteuning op een andere
manier zullen worden aangeboden. Vooralsnog heb ik nog geen
aanleiding te veronderstellen dat door (toekomstige) verschuivingen in
het aanbod de continuïteit van ondersteuning voor mensen met dementie
of GGZ-problematiek in het geding is. Ik zal in gesprek met de verschillende partijen de ontwikkelingen hieromtrent blijven volgen.
Administratieve lasten
In mijn vorige rapportage heb ik aangegeven dat het inrichten van de
administratie en het gebruik van ICT de verlening van zorg niet mag
blokkeren.
Van de zijde van aanbieders, gemeenten en cliënten bereikten mij echter
veel signalen die duiden op een ervaren stijging van onnodige administratieve lasten en bureaucratie. Dit beeld komt ook terug in monitors van
aanbieders, mediaberichten en uit overleggen aan de (implementatie)tafels waar gemeenten, aanbieders en cliëntorganisaties aan deelnemen.
Het krappe tijdsbestek waarbinnen gemeenten en aanbieders de continuïteit van zorg en ondersteuning geregeld moesten hebben, heeft onvoldoende ruimte gelaten om ook goede afspraken te kunnen maken over
het administratieve proces voortvloeiend uit de afgesloten contracten. De
infrastructuur waarlangs digitale berichtgeving plaats zou kunnen vinden
in de nieuwe situatie werd eind 2014 opgeleverd waardoor onvoldoende
gelegenheid was om op lokaal niveau goede afspraken te maken over het
gebruik daarvan. Er zijn vanuit de iWmo-plustafel eind 2014 veel terugvalopties opgeleverd door VWS, VNG en ZorgInstituutNL, om het minimaal
noodzakelijke proces per 1 januari door te kunnen laten lopen wanneer dit
digitaal nog niet zou kunnen. Daarnaast hebben veel gemeenten gekozen
om door middel van bevoorschotting en lumpsum financiering
aanbieders wel financiële zekerheid te geven terwijl gezocht wordt naar
meer structurele oplossingen in de administratie en gegevensuitwisseling.
Veel gemeenten hebben voor de inkoop van de «overgangscliënten» nog
gebruik gemaakt van de AWBZ productcodes en tarieven, maar voor de
nieuwe cliënten nieuwe producten en arrangementen benoemd. Het naast
elkaar bestaan van deze twee «talen» zorgt nu voor een tijdelijk extra
ervaren administratieve last.
De eerder gemaakte bestuurlijke werkafspraken transitie10 met aanbieders
en gemeenten zijn de basis om nu verder met elkaar in gesprek te gaan
om op het niveau gemeente-aanbieder te waarborgen dat er geen
problemen ontstaan met betrekking tot de vaststelling van de rechtmatigheid en administratieve lasten teruggedrongen worden. Gemeenten en
aanbieders hebben onlangs toegezegd om met een gezamenlijke agenda
10

Kamerstuk 34 104, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

12

te komen om de ontstane knelpunten weg te nemen, maar ook om de
transformatie (vernieuwing) op het gebied van administratie en het
gebruik van ICT te realiseren. De uiteindelijke ambitie is om te komen tot
een inrichting van de administratie en ICT die de «vernieuwde»
inrichting en arrangementen van zorg en ondersteuning zo goed mogelijk
faciliteert tegen zo laag mogelijke uitvoeringskosten.
De werkagenda bestaat uit afspraken om op korte, middellange en lange
termijn het proces rondom informatievoorziening te verbeteren en de
administratieve lastendruk te beperken. Gezamenlijk zal gewerkt worden
aan oplossingen rondom de rechtmatigheid van inkoopcontracten, het
verbeteren van de inkoopprocedure voor 2016 en een verdere doorontwikkeling van de ICT-systemen (iWmo/iJeugd). Hierbij wordt bijvoorbeeld de
lastendruk van verschillende inkoopmodellen in ogenschouw genomen.
In december is de infrastructuur opgeleverd waarmee gemeenten en
aanbieders van zorg en ondersteuning elektronisch berichten voor
toewijzen en declareren van Wmo en Jeugd zorg, kunnen uitwisselen. Dit
gestandaardiseerde berichtenverkeer beperkt de administratieve
lastendruk voor beide partijen. Inmiddels hebben vrijwel alle gemeenten
zich aangemeld bij het Gemeentelijk
Gegevensknooppunt (GGK) en vele zorgaanbieders bij VECOZO, het
schakelpunt van de aanbieders. De VNG, in goed overleg met aanbieders
werkt namens de gemeenten aan een volgende versie van de gegevensstandaarden en de ketenvoorzieningen. Transacties die nog niet digitaal
ondersteund worden zoals berichten voor aanvang, mutatie en beëindiging van zorg worden toegevoegd.
Voorts wil ik uw Kamer melden dat een aantal branches11 van zorgaanbieders zich hebben verenigd in het project iZA. De doelstelling van
Project iZA is om vanuit het perspectief van de aanbieders van ondersteuning en zorg en in overleg met de VNG, VWS en ZN de invoering van
softwaresystemen en uitvoeringsvraagstukken die daarmee te maken
hebben gezamenlijk op te pakken. De bovenstaand beschreven agenda is
hier een uitwerking van.
In een volgende voortgangsrapportage zal ik uw Kamer nader informeren
over de uitwerking van de bovenstaand genoemde agenda en de bereikte
resultaten.
Huishoudelijke hulp in de Wmo 2015
De afgelopen periode is er veel aandacht geweest vanuit de samenleving,
de Tweede Kamer en de media voor de wijze waarop gemeenten de hulp
bij het huishouden organiseren. Het verlenen van maatwerk vraagt om
een zorgvuldig onderzoek naar de achtergronden van de ondersteuningsvraag, de persoonskenmerken van betrokkene en de situatie waarin deze
persoon verkeert. Deze eisen aan het zorgvuldig onderzoek vormen een
belangrijk onderdeel van het wettelijk kader en gelden voor zowel nieuwe
als huidige cliënten. Wanneer gemeenten besluiten om de huishoudelijke
hulp te versoberen of in individuele gevallen te beëindigen, vraagt dit in
alle gevallen om een individuele afweging. Tegelijkertijd geldt dat
gemeenten het nieuwe wettelijk kader dienen uit te voeren met substantieel minder financiële middelen vanuit het Rijk.
Op basis van onderzoek dat ik heb laten uitvoeren onder 103 gemeenten
naar het beleid voor huishoudelijke hulp12, kan ik u een beeld schetsen
11
12

Actiz, BTN, VGN, GGZ Nederland, Federatie Opvang en Jeugdzorg Nederland
Bijlage Monitor HH(T) 1e kwartaalmeting, 30 maart 2015, raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

13

van de wijze waarop gemeenten de huishoudelijke hulp vorm geven. Het
landelijke beeld voor huishoudelijke hulp is dat gemeenten geleidelijk en
gefaseerd het lokale beleid aanpassen naar de nieuwe wettelijke en
budgettaire kaders. De gewenste verandering van het beleid voor
huishoudelijk hulp is deels al in de afgelopen jaren gerealiseerd. Een deel
van de gemeenten zal onderdelen van de beleidswijziging ook na 2015
doorvoeren. Deze meer geleidelijke en gefaseerde overgangssituatie biedt
zowel cliënten, aanbieders als medewerkers meer tijd om zich aan te
passen naar de nieuwe situatie.
Een substantieel deel van de gemeenten heeft in de afgelopen jaren al
geanticipeerd op het nieuwe wettelijk kader. Een deel van deze gemeenten
kiest er dan ook voor in om het transitiejaar 2015 geen nieuwe wijzigingen
door te voeren. Circa 15 procent van de gemeenten heeft in de afgelopen
maanden de voorgenomen wijzigingen voor 2015 al gerealiseerd.
Ongeveer 40 procent van de gemeenten geeft aan de veranderingen
geleidelijk te realiseren in 2015 en de komende jaren. Een klein aantal
gemeenten kiest ervoor pas in 2016 of 2017 het beleid aan te passen. Deze
fasering in het realiseren van de beleidswijzigingen is ook terug te zien in
het tijdpad voor het verwerken van de financiële taakstelling in de
gemeentelijke begrotingen.
De helft van het aantal onderzochte gemeenten geeft aan in de afgelopen
periode de bestaande rechten van cliënten voor huishoudelijke hulp te
hebben aangepast. Het houden van een individueel gesprek met
betrokkene wordt door 80% van de gemeenten genoemd als de manier
hoe zij omgaan met het overgangsrecht van bestaande cliënten.
Daarnaast noemt 20% van de gemeenten een generieke aanpassing van
lopende aanvragen met expliciete mogelijkheid tot bezwaar als werkwijze.
Een aantal gemeenten heeft inmiddels als gevolg van rechterlijke
uitspraken dit generieke beleid terecht aangepast. Gemeenten kunnen pas
een besluit nemen over het versoberen of beëindigen van voorzieningen
nadat een zorgvuldig onderzoek naar de persoonlijke omstandigheden
van betrokkene heeft plaatsgevonden. Naast het voldoen aan de
juridische voorschriften, is het belangrijk dat gemeenten investeren in een
zorgvuldige communicatie met betrokkene en informeren over mogelijke
alternatieven.
Uit de onderzoeksresultaten blijkt ten slotte dat ongeveer 24% van de
gemeenten inmiddels werkt met een aanbod van zowel algemene als
maatwerkvoorzieningen voor huishoudelijke hulp. Van de gemeenten
onderzoekt 83% bij de verstrekking van huishoudelijk hulp via een
algemene voorziening voorafgaand of deze voorziening voor betrokkene
passend is. De Huishoudelijke Hulp Toelage ondersteunt de hierboven
geschetste bewegingen gericht op een gefaseerde overgang naar nieuwe
ondersteuningsvormen. Elders in deze voortgangsrapportage ga ik in op
de ontwikkelingen van de Huishoudelijke Hulp Toelage.
Wet Langdurige zorg
Op 1 januari is de Wet langdurige zorg in werking getreden. De Wlz wijkt
op een aantal punten af van de AWBZ en bevat ook zaken die in de
uitvoering nadere uitwerking en onderzoek behoeven. Een belangrijk
uitgangspunt bij de transitie naar de Wlz is de continuïteit van zorg voor
de cliënten die op 31 december zorg ontvingen op grond van de AWBZ.
Een bijzondere groep cliënten daarbinnen betrof de circa 13.000 mensen
die in het najaar van 2014 de keuze konden maken voor het
Wlz-overgangsrecht (de «Wlz-indiceerbaren») en de cliënten met een laag
zzp die thuis wonen. Ik zal u informeren over de actualiteit rond deze
groep en de inzet van betrokkenen om uitvoeringskwesties op te lossen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

14

Daarnaast informeer ik u over de inspanningen van betrokken om een
goede uitvoering van de wet per 2016 te borgen. Deze inspanningen
waren gericht op de nadere uitwerking en onderzoek van een aantal
onderdelen in de Wlz, zoals de meerzorgprocedure, de omgang met het
zogenaamde «overbruggings-MPT», het onder de aandacht brengen van
de subsidieregeling eerstelijnsverblijf en de zorgprofielen. Met het oog op
de uitvoering in 2016 informeer ik u hieronder ook over de actualiteiten
rond de inkoop in de Wlz.
Wlz-Overgangsrecht voor cliënten met een extramurale AWBZ-indicatie
Cliënten met een extramurale indicatie die hoogstwaarschijnlijk voldoen
aan de Wlz-criteria hebben kunnen kiezen voor het Wlz-overgangsrecht. In
eerdere brieven aan uw Kamer13 heb ik u hierover geïnformeerd. Op
grond van de ministeriële regeling14 heeft het CIZ brieven gestuurd aan
cliënten die kunnen opteren voor het Wlz-overgangsrecht
(Wlz-indiceerbaren). Daarnaast hebben de KDC’s (Kinder Dienstencentra)
cliënten met een Wlz-profiel benaderd, die minder dan 8 dagdelen
behandeling in groepsverband hebben. Het KDC heeft de aanvragen
namens de cliënten doorgestuurd naar het CIZ. Tot slot hebben cliënten
met een Wlz-profiel zich kunnen melden bij het Informatiepunt van Per
Saldo en Ieder(in). Hierover heb ik u geïnformeerd in mijn brief van
9 december jl.15
In totaal hebben ruim 13.000 cliënten gekozen voor het
Wlz-overgangsrecht. Zij blijven de zorg via het zorgkantoor ontvangen.
Het CIZ heeft deze cliënten een indicatiebesluit afgegeven voor een jaar.
Dit besluit bevat de functies en klassen waarop men aanspraak had ultimo
2014. Ruim tweederde deel van de beschreven doelgroep is jonger dan 18
jaar. Vaak betreft het thuiswonende gehandicapte kinderen waarvan de
ouders delen van het toezicht overnemen. Ongeveer de helft daarvan
krijgt dagbehandeling in een dagcentrum. Voor het overgrote deel hebben
zij de dominante grondslag verstandelijke beperking. Bij de volwassenen
heeft het merendeel van de cliënten een ernstige lichamelijke beperking.
Tabel 1. Aantal «Wlz-indiceerbaren» naar leeftijd en dominante grondslag

Somatische aandoening/beperking
Psychogeriatrische aandoening/beperking
Lichamelijke handicap
Zintuiglijke handicap
Verstandelijke handicap
Psychiatrische aandoening/beperking
Totaal

18-

18+

Totaal

270
0
500
80
8.210
0
9.060

370
80
2.250
20
1.500
10
4.230

640
80
2.750
100
9.710
10
13.290

Voor alle geïndiceerde functies heeft een ruime meerderheid van de
doelgroep gekozen voor pgb als gewenste leveringsvorm. Voor behandeling is geen keuze voor het pgb mogelijk.
Tabel 2. Aantal «Wlz-indiceerbaren» naar leeftijd en geïndiceerde functies

Persoonlijke verzorging
Verpleging
Begeleiding in groepsverband

18pgb

natura

18+
pgb

natura

4.330
830
3.460

740
160
1.790

2.790
1.290
1.010

940
740
1.150

13

Kamerstuk 33 891, nr. 67 en Kamerstuk 33 891, nr. 172
gepubliceerd in de Staatscourant van 4 december 2014, nr. 34386)
15
Kamerstuk 34 104, nr. 3
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

15

Begeleiding individueel
Behandeling in groepsverband
Kortdurend/Tijdelijk verblijf

18pgb

natura

18+
pgb

natura

4.220
–
3.620

1.230
4.280
1.500

2.570
–
1.230

530
200
490

In de brief van 17 december jl.16 heb ik aangegeven dat in aansluiting op
de systematiek van het pgb in de Wlz ook voor deze doelgroep het pgb op
te hogen met € 3.357 per jaar voor de inkoop van huishoudelijke hulp.
Zorgkantoren hebben op grond van de Wlz immers zorgplicht voor hun
verzekerden. Diverse Wlz-indiceerbare budgethouders alsmede de
cliëntenraad van Fokus hebben mij erop gewezen dat respectievelijk zij of
een aantal cliënten op dit moment van hun gemeente aanzienlijk hoger
pgb huishoudelijke hulp ontvangen dan de toeslag van € 3.357. Op grond
van dat signaal had ik in de net genoemde brief aangegeven met partijen
te bezien of knelpunten kunnen ontstaan en hoe deze opgelost zouden
kunnen worden. Inmiddels is een voorstel uitgewerkt, dat verder wordt
besproken met cliëntenorganisaties en Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
en ingepast zal worden in wet- en regelgeving. Het voorstel behelst dat
cliënten zich per 1 juli aanstaande bij het zorgkantoor kunnen melden met
hun beschikking Wmo 2014. Blijkt uit die beschikking dat zij van hun
gemeenten in 2014 veel dan de eerder genoemde toeslag kregen, dat dan
het Wlz-pgb wordt opgehoogd met het meerbedrag naast de genoemde
toeslag van € 3.357.
Het komt voor dat de zorgvraag van cliënten lopende het jaar 2015 tijdelijk
of structureel verandert. Op dit moment komen bij het CIZ aanvragen
binnen van cliënten of hun zorgaanbieder voor toevoeging van zorg aan
de indicatie, bijvoorbeeld voor kortdurend verblijf (ter verlichting van
mantelzorg) of verpleging. Momenteel is niet voorzien in de mogelijkheid
om, tot het moment van de voorziene Wlz-indicatiestelling, de indicatie bij
te stellen. Deze mogelijkheid zal alsnog worden gecreëerd, zodat het CIZ
de aanvragen kan afhandelen.
In de tweede helft van 2015 zal het CIZ deze doelgroep benaderen voor
een herindicatie. Het CIZ stelt daarbij vast of de cliënten voldoen aan de
toegangscriteria voor de Wlz. Van belang is dat dit herindicatietraject
uiterlijk 1 november is afgerond. Voor de cliënten die ook in 2016 zorg
vanuit de Wlz blijven ontvangen moet tijdig helder zijn wat het best
passend profiel is. Het zorgkantoor moet, in gevallen waarin er sprake is
van meerzorg, hierover tijdig een beslissing kunnen nemen.
Wlz-Overgangsrecht cliënten met laag zzp die thuis wonen
Een van de onderwerpen die ik afgelopen periode nauwlettend heb
gevolgd, is het overgangsrecht voor cliënten met een indicatie voor een
laag zzp.
De Wlz is bedoeld voor cliënten die blijvend op 24 uur zorg in de nabijheid
en permanent toezicht zijn aangewezen. Bij de introductie van de Wlz is
voor cliënten die reeds een indicatie hadden onder de AWBZ overgangsrecht gecreëerd. Cliënten met een laag zzp die zelfstandig thuis willen
(blijven) wonen gaan op het moment dat hun indicatie afloopt (of uiterlijk
op 1-1-2016) over naar de gemeenten (Wmo) en de Zvw. Als cliënten met
een laag zzp in de Wlz willen blijven dan kan dat alleen als ze kiezen voor
intramuraal verblijf.

16

Kamerstuk 34 104, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

16

Cliënten die nu liever thuis willen blijven wonen met ondersteuning en
zorg vanuit de Wmo en/of de Zvw kunnen op grond van amendement 107
van de leden Otwin van Dijk (PvdA) en Van ’t Wout (VVD) op elk moment
in de toekomst alsnog kiezen voor verblijf in een zorginstelling op grond
van de Wlz.
Zorgkantoren informeren cliënten hierover en dragen zorg voor een
warme overdracht naar de Wmo en of de Zvw. Hierover heb ik begin dit
jaar afspraken gemaakt met de VNG en ZN. Deze afspraken zijn
vastgelegd in een informatiekaart die met partijen is gedeeld. Daarnaast
heb ik het zorginstituut gevraagd om te monitoren om hoeveel cliënten
het gaat zodat hiermee voor 2016 rekening gehouden kan worden.
Voordat hun AWBZ/Wlz indicatie afloopt worden cliënten gebeld door het
zorgkantoor en ontvangen zij een brief. In deze brief informeert het
zorgkantoor hen over het overgangsrecht voor de lage zzp’s. Door middel
van een antwoordkaart geven cliënten aan of zij thuis willen blijven
wonen met ondersteuning en/of zorg vanuit de Wmo en de Zvw of dat zij
in aanmerking willen komen voor een instelling op grond van de Wlz.
Hebben cliënten vragen over de brief dan kunnen zij contact opnemen
met de zorgadviseur van het zorgkantoor. Minimaal 8 weken voordat de
AWBZ/Wlz indicatie afloopt geeft het zorgkantoor de contactgegevens van
de cliënt (mits deze hiervoor toestemming geeft) die aangeeft dat hij thuis
wil blijven wonen door aan de gemeenten. De cliënt wordt vervolgens
door de gemeente uitgenodigd voor een onderzoek. Voor de overdracht
naar de Zvw is afgesproken dat het zorgkantoor direct contact opneemt
met de wijkverpleegkundige en verzoekt om een Zvw-indicatie te stellen
bij de cliënt.
Meerzorg
Artikel 3.2.1. van de Wlz regelt dat iedereen de zorg moet krijgen die hij
nodig heeft. Bij de behandeling van de Wlz in de Tweede Kamer zijn er
voor de cliënten met een bijzondere zorgvraag meer zekerheden
afgesproken. Dit heeft geleid tot amendement met Kamerstuk 33 891, nr.
150 17 namens Dik-Faber en motie met Kamerstuk 33 891, nr. 102 18
namens Bergkamp. In de regelgeving zijn de contouren van een nieuwe
meerzorgprocedure uitgewerkt met als kernpunten:
– Het CIZ bepaalt aan de hand van cliëntkenmerken en zorgbehoefte of
er mogelijk aanleiding is voor meerzorg en legt dit vast in het
indicatiebesluit.19 Dit wordt in het indicatiebesluit aangegeven.
– Daarmee krijgt de cliënt het recht op een onderzoek naar de meerzorg
door het zorgkantoor. Het zorgkantoor komt via een zorgvuldige
procedure tot een oordeel van welke meerzorg sprake is. Het zorgkantoor toetst daarbij of de gekozen invulling van de meerzorg financieel
en zorginhoudelijk verantwoord is.
Samen met betrokken partijen inventariseer ik welke relevante cliëntkenmerken er zijn, op grond waarvan een cliënt meer zorg zou kunnen
krijgen. Daarnaast zal de nieuwe werkwijze ook in de ICT-systemen van
het CIZ een plaats moeten krijgen. Het gaat om het vastleggen van
cliëntkenmerken, het herzien van het standaardindicatiebesluit en om het
berichtenverkeer tussen CIZ en zorgkantoren via AZR. De nieuwe
werkwijze zal worden vastgelegd in de beleidsregels indicatiestelling voor
het jaar 2016. Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de motie van het

17

Dik-Faber: meer rechten vastleggen in het indicatiebesluit
Bergkamp: onderzoek naar een maatwerkprofiel
19
Deze cliëntkenmerken worden vanaf 2016 opgenomen in een ministeriële regeling (BLZ art.
3.2.3. lid d).
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

17

lid Bergkamp20 om vanaf 2016 de mogelijkheid van een maatwerkprofiel
voor de indicatiestelling door het CIZ kan worden vormgegeven, inclusief
een passende bekostigingssystematiek.
Overbruggings-MPT
De Wlz kent verschillende leveringsvormen (zorg in een instelling, MPT,
VPT en pgb) met daaraan gestelde voorwaarden in wet- en regelgeving.
Het MPT wordt echter ook gebruikt ter overbrugging van de periode
waarop iemand wacht op opname in een instelling. In de voorwaarden is
er geen onderscheid tussen een regulier MPT en een overbruggings-MPT.
In aanpassing van wet- en regelgeving zal worden opgenomen dat de
eisen die worden gesteld aan het toekennen van een overbruggings-MPT
kunnen afwijken van het reguliere MPT. Daarbij moet bijvoorbeeld worden
gedacht aan de aanpassing van de eis dat de zorg in de thuissituatie niet
duurder mag zijn dan de zorg in een instelling; indien iemand wacht op
een plek in een instelling moeten hier mogelijk soepeler voorwaarden
worden gesteld.
Voortgang indicatiestelling (indicatiecriteria)
Het CIZ geeft uitvoering aan de indicatiestelling zoals deze in de Wlz is
vastgelegd. Een verzekerde heeft recht op Wlz-zorg indien sprake is van
een somatische of psychogeriatrische aandoening of beperking of een
verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke handicap en verzekerde ten
gevolge daarvan een blijvende behoefte heeft een permanent toezicht of
24 uur per dag zorg in de nabijheid. Indien is vastgesteld dat is voldaan
aan de hier vermelde criteria, bestaat er toegang tot de Wlz. Daarnaast
stelt het CIZ vast welk zorgprofiel het beste bij de verzekerde past. De
zorgprofielen omschrijven welke zorg er mogelijk is voor cliënten met een
vergelijkbare zorgbehoefte.
De criteria gericht op de toegang tot de Wlz zijn nader uitgewerkt in de
Beleidsregels indicatiestelling Wlz 2015. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om
de begrippen «permanent toezicht» en «24 uur per dag zorg in de
nabijheid», «blijvendheid», » ernstig nadeel», «fysieke beperkingen»,
maar ook de zogenaamde grondslagen zijn hierin vermeld en beleidsregels over gebruikelijke zorg voor kinderen. Deze beleidsregels zijn (o.a.)
in samenwerking met het CIZ tot stand gekomen. De beleidsregels voor
de GGZ, VV en GHZ worden ter consultatie voorgelegd aan betrokken
partijen. Voor de langdurige GGZ verricht het Zorginstituut Nederland
momenteel ook nog onderzoek naar objectieve, zorginhoudelijke criteria,
gericht op toegang tot de Wlz. U zult hierover te zijner tijd worden
geïnformeerd.
Profielontwikkeling
Ten behoeve van een zorgvuldige adviesaanvraag aan het Zorginstituut
Nederland en de Nza, gericht op de ontwikkeling van duurzame nieuwe
zorgprofielen en een daarop aansluitende passende bekostigingssystematiek, inventariseer ik momenteel breed welke visies op de zorgprofielen
er leven. Ik verwacht dat ik vóór de zomer de adviesaanvragen zal
indienen. Dit betekent dat de huidige indeling van de zorgprofielen en
zorgzwaartepakketten ook in 2016 zal gelden. U ontvangt te zijner tijd (ter
kennisneming) een afschrift van deze adviesaanvragen.

20

Kamerstuk 33 891, nr. 102

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

18

Eerstelijnsverblijf
Tijdens de behandeling van de Wlz in uw Kamer in september 2014 is
door een amendement van het lid Dik-Faber bewerkstelligd dat het
eerstelijns verblijf in 2015 is opgenomen in een afzonderlijke subsidieregeling Wlz. Vanaf dat moment is met alle betrokken partijen in een aantal
maanden gewerkt aan realisatie van het amendement Dik-Faber21 en is de
subsidieregeling op 19 december 2014 vastgesteld. Daarna is volop
ingezet op de voorlichting over de subsidieregeling eerstelijns verblijf
2015 door het Zorginstituut Nederland, Wlz-uitvoerders, CIZ, branches en
beroepsverenigingen. Daarbij was ook specifieke aandacht voor de
werkwijze van zorginkoop door de Wlz-uitvoerders en de indicatiestelling
door het CIZ.
In de eerste weken van 2015 bleek dat nog niet alle professionals en
organisaties deze subsidieregeling goed op het netvlies hadden. Daar
waar cliënten in de knel dreigden te komen, hebben gemeenten,
huisartsen en zorginstellingen gezamenlijk de route naar het eerstelijns
verblijf weten te vinden. De signalen die het Ministerie van VWS hebben
bereikt zijn aanleiding geweest om aan de verschillende
brancheorganisaties, waaronder de Landelijke Vereniging van Huisartsen,
te vragen om de Subsidieregeling Eerstelijns Verblijf 2015 nogmaals
onder de aandacht te brengen bij hun leden.
Tegelijkertijd krijg ik signalen dat het kader voor de Subsidieregeling
Eerstelijns Verblijf 2015 zou knellen. Voor deze zorg is in 2015 € 96 miljoen
beschikbaar, waarvan het Zorginstituut Nederland in een eerste ronde
€ 86 miljoen heeft verdeeld onder de Wlz-uitvoerders. De Wlz-uitvoerders
die in meerdere regio’s de Wlz uitvoeren, kunnen met de subsidiebudgetten tussen regio’s schuiven. Op basis van de declaraties over de eerste
vier maanden van 2015 verdeelt het Zorginstituut de resterende € 10
miljoen. Daarnaast monitor ik de in- en uitstroom uit de subsidieregeling
nauwgezet aan de hand van gegevens van het CIZ. Momenteel zijn er nog
geen kwantitatieve gegevens op basis waarvan ik een conclusie kan
trekken over achterblijvende financiering van deze zorg.
De indieners van het amendement Dik-Faber zijn er vanuit gegaan dat
deze zorg per 2016 alsnog onder de dekking van de Zorgverzekeringswet
komt te vallen. De subsidieregeling eerstelijnsverblijf 2015 vervalt dan ook
van rechtswege eind 2015. Ik ben in overleg met de koepelorganisaties
van de huisartsen, verpleegkundigen, thuiszorgorganisaties, ziekenhuizen
en de zorgverzekeraars ten behoeve van de inbedding van het eerstelijns
verblijf in de Zvw per 2016. Binnenkort ontvangt uw Kamer de voorlopige
duiding van het eerstelijns verblijf van het Zorginstituut Nederland.
Aangezien er in de Zvw geen sprake meer is van indicatiestelling door het
CIZ, is Verenso (de koepelorganisatie van de specialisten ouderengeneeskunde) op basis van de voorlopige duiding met de betrokken partijen een
breed gedragen afwegingsinstrument aan het ontwikkelen. Hiermee wordt
de huisarts ondersteund in de vraagverheldering en zorgtoewijzing van
het eerstelijns verblijf. Voor 1 juli is een eerste concept van het afwegingskader gereed, dat in oktober 2015 definitief zal worden afgerond.
Aangezien eerstelijns verblijf onder de bestaande aanspraken van de Zvw
mogelijk is, valt het vaststellen van prestaties en tarieven binnen de eigen
bevoegdheid van de NZa. Daartoe heeft de NZa begin april een consultatiebijeenkomst gehouden met de betrokken partijen en zullen zij per
1 januari 2016 prestaties en tarieven vaststellen voor het eerstelijns

21

Dik-Faber: tijdelijke financiering van kortdurende eerstelijns verblijf door middel van een
subsidie op grond van de Wlz

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

19

verblijf in de Zvw. Voor de zomer wordt u uitgebreid geïnformeerd over
het eerstelijns verblijf.
Wlz-inkoopproces 2015
De quickscan «Zorginkoop langdurige zorg 2013–2015» van de NZa22 geeft
een overzicht van de cijfers over de zorginkoop in de langdurige zorg. De
NZa zal deze cijfers ook gebruiken voor haar advies over de
contracteerruimte/budgettair kader langdurige zorg, dat in juni
beschikbaar komt. Het is voor het eerst dat de NZa deze cijfers al eerder in
een aparte rapportage publiceert. De reden hiervan is dat zorgaanbieders
en zorgkantoren door alle veranderingen in de langdurige zorg behoefte
hebben aan tijdige informatie over de zorginkoop.
De quickscan geeft een feitelijke weergave van wat er aan langdurige zorg
in het jaar 2013 is geleverd. Voor de jaren 2014 en 2015 is dat nog niet
bekend. Voor deze jaren heeft de NZa daarom de meest recente cijfers
gebruikt die beschikbaar zijn. Dit zijn de productieafspraken uit de tweede
budgetronde 2014 en de eerste budgetronde 2015. Een groot deel van de
quickscan heeft dus betrekking op de ontwikkelingen in 2013 en 2014.
Voor 2015 geldt dat contracteerruimte in de eerste budgetronde meer
benut (95,6%) is ten opzichte van de eerste budgetrondes in 2013 en 2014
(respectievelijk 93,7% en 93,8%).
Mijn verwachting is dat de contracteerruimte over 2015 uiteindelijk in
grotere mate zal worden benut dan in 2014 (98,8%). Dat komt doordat in
2015 ook na de
tweede budgetronde nog aanvullende productieafspraken kunnen worden
gemaakt, mits het gaat om door het zorgkantoor goedgekeurde productie
en dit past binnen de contracteerruimte.
Wlz-inkoopproces 2016 en samenvoegen van zorgkantoorregio’s
Tijdens de Tweede Kamerbehandeling van de Wet langdurige zorg is
gesproken over het gewenste aantal zorgkantoorregio’s. Ik heb u toen
gemeld dat zorgkantoor DSW een pilot was gestart voor het samenvoegen van de twee aangrenzende zorgkantoorregio’s, het ontwikkelen
van meerjarenafspraken en het verder reduceren van de administratieve
lasten in (het proces van) de inkoop van de langdurige zorg. Ik heb u
toegezegd in het eerste kwartaal van 2015 te informeren over de stand
van zaken van deze pilot. Bij deze kom ik tegemoet aan deze toezegging.
Voor de zorginkoop 2015 heeft DSW ten aanzien van de aanbieders in de
regio’s geopereerd alsof hun twee zorgkantooregio’s één regio waren. Zo
heeft DSW één inkoopbeleid en één contracteerruimte voor beide regio’s
gehanteerd en zijn de gemaakte afspraken van aanbieders, werkzaam in
beide regio’s, samengevoegd tot één. Achter de schermen (systeemtechnisch) heeft DSW tijdens deze pilot nog steeds twee regio’s. DSW
inventariseert wat er nodig is voor het geheel samenvoegen van de
regio’s en maakt daar een draaiboek van. Naar aanleiding van de pilot zal
ik een besluit nemen of DSW de regio’s daadwerkelijk mag samenvoegen.
Zorgkantoor DSW onderzoekt ook op welke wijze er meerjarenafspraken
gemaakt kunnen worden onder de Wlz met de zorgaanbieders van
intramurale Wlz-zorg. Deze meerjarenafspraken zijn nog niet gerealiseerd
bij de zorginkoop voor 2015 maar zullen onderwerp van gesprek zijn bij de
zorginkoop voor 2016 (tweede helft 2015). Onderdelen van de afspraken
die DSW geschikt acht voor een meerjarenafspraak zijn kwaliteit,
doelmatigheid, vastgoed/afbouw capaciteit en innovatie. DSW heeft de
22

De rapportage van de NZa treft u aan als bijlage bij deze voortgangsrapportage,
raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

20

zorgaanbieders in hun regio uitgenodigd om voorstellen te doen voor een
mogelijk te sluiten meerjarenovereenkomst.
Door te opereren als één regio zijn de administratieve lasten verminderd
voor 30% (9 van de 30) van de aanbieders waar DSW een contract mee
heeft gesloten. Door te opereren als één regio kon er volstaan worden met
één rekenstaat, één maandelijks betaalopdracht per aanbieder en één
nacalculatie, daar waar dit voorheen allemaal dubbel was.
DSW heeft verder nog bij de inkoop van 2015 gekeken waar nog meer
winst viel te halen bij de vermindering van administratieve lasten, waar
DSW gebruik maakte van de landelijk uniforme inkoopcriteria. DSW zal
met zorgaanbieders het inkoopbeleid van 2015 evalueren en bekijken
waar nog verbeterpunten zijn ten behoeve van het inkoopbeleid 2016. Na
afloop van deze pilot zal ik nader bezien wat het gewenste vervolg is.
Inkoopkader Wlz
ZN is met Wlz-uitvoerders – en in consultatie met brancheorganisaties van
zorgaanbieders – bezig met het opstellen van een inkoopkader langdurige
zorg 2016. Vanzelfsprekend zal daarbij ingezet worden op een verdere
reductie van de administratieve lasten in het proces van de inkoop van
langdurige zorg. ZN en Wlz-uitvoerders zullen in juni 2015 het inkoopkader voor de zorginkoop 2016 publiceren.
In het inkoopkader worden de aandachtspunten die door amendementen
in de Wlz zijn opgenomen verwerkt waar nog niet aanwezig, en waar ze al
onderdeel waren van het inkoopbeleid, zullen deze aandachtspunten
worden aangescherpt in het inkoopkader. Een voorbeeld is dat in het
aanbod van gecontracteerde zorgaanbieders redelijkerwijs rekening wordt
gehouden met de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging, de
culturele achtergrond en de seksuele gerichtheid van de bij hem
ingeschreven verzekerden. Dit zal explicieter worden meegenomen in het
inkoopkader 2016.
Persoonlijke assistentie
Op korte termijn zal in de Regeling Langdurige zorg een bepaling worden
opgenomen op grond waarvan een budget voor persoonlijke assistentie
mogelijk wordt. Persoonlijke assistentie is een oplossing voor een kleine
groep volwassen cliënten met een zware lichamelijke handicap die
volledig regie heeft over het eigen leven, maar vanuit medisch oogpunt is
aangewezen op permanent toezicht of 24-uur per dag zorg in de nabijheid.
Deze cliënten zijn veelal te zwaar voor het Fokuswonen waar immers altijd
sprake is van een korte tijd tussen oproep en de aankomst van personeel.
Daarnaast maakt het budget voor persoonlijke assistentie mogelijk dat de
cliënt ook toezicht krijgt buiten de woning zodat men zelfstandig kan
wonen en naar vermogen kan participeren in de samenleving. In mijn
brief van 8 december 201423 had ik invoering van het persoonlijk
assistentiebudget in de vorm van een toeslag op het pgb-opslag al in het
vooruitzicht gesteld.
Zorgkantoren zullen aanvragen voor persoonlijke assistentie beoordelen
op grond van drie criteria. Allereerst moet de verzekerde ouder zijn dan 18
jaar. Ten tweede moet de medische noodzaak voor het permanent toezicht
vaststaan. In de regel kunnen de medisch adviseurs zelf beoordelen of het
medisch toezicht nodig is om levensbedreigende situaties te voorkomen.
Ten derde moet vaststaan dat de cliënt volledig regie heeft over het eigen
leven. De cliënt heeft dus geen cognitieve beperkingen. Men kan op eigen
kracht, zonder hulp van een vertegenwoordiger, de pgb-taken uitvoeren
23

Kamerstuk 34 104, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

21

en zijn team hulpverleners samenstellen en aansturen. Indien de cliënt
aan de criteria voldoet, verhoogt het zorgkantoor het pgb voor alleenstaanden ouder dan 18 jaar tot € 219.000. Voor cliënten met een gezonde
partner zal het pgb tweederde deel daarvan bedragen. Verondersteld mag
worden dat de gezonde partner minimaal het toezicht gedurende de nacht
kan overnemen. Vanzelfsprekend zal deze nieuwe regeling worden
geëvalueerd.
Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
Het kabinet heeft maatregelen genomen om werkgelegenheidsverlies
zoveel mogelijk te beperken. In de eerste plaats zijn de bezuinigingen
deels verzacht. Zowel het zorgakkoord als het begrotingsakkoord 2014
hebben daar nadrukkelijk aan bijgedragen. Daarnaast is samen met
sociale partners en Regioplus de Raamovereenkomst Sectorplannen Zorg
opgesteld, waarmee de zorg met behulp van cofinanciering vanuit het
Ministerie van SZW de arbeidsmarkteffecten zo goed mogelijk opvangt.
Verder is met de regeling Huishoudelijke Hulp Toelage (HHT) gestart om
reguliere banen voor de huishoudelijke hulpen zoveel mogelijk te
behouden. Dit alles leidt er toe dat het aantal ontslagen zoveel mogelijk
beperkt wordt, dat er een meer geleidelijke overgang naar de nieuwe
situatie ontstaat en dat het personeel goed voorbereid wordt op de
nieuwe uitdagingen.
Monitor sectorplannen zorg
Om de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt goed in kaart te brengen heb ik
u eerder al twee Arbeidsmarkteffectrapportages toegestuurd. Bijgevoegd
vindt u de eerste monitor sectorplannen zorg24. Doel van deze monitor is
om na te gaan in hoeverre de sectorplannen in de zorg succesvol en
toereikend ingezet worden voor de knelpunten op de arbeidsmarkt.
Tevens is het doel van deze monitor om na te gaan of en in welke mate
extra dienstverlening van het UWV (aanvullend op de sectorplannen)
wenselijk is, mocht blijken dat meer mensen ondersteuning nodig hebben
dan vanuit de sectorplannen kan worden geboden. In de brief van 7 juli
2014 aan uw Kamer is deze mogelijkheid aan de orde gesteld25. Met deze
eerste monitor wordt tevens uitvoering gegeven aan de toezegging die
door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gedaan is tijdens
het AO Arbeidsmarkt Zorg van 12 februari 2015.
De monitor heeft betrekking op vier onderwerpen, te weten:
– Ontwikkeling ontslagaanvragen bij het UWV;
– Ontwikkeling WW-aanvragen;
– Gebruik regionale sectorplannen zorg gericht op scholing;
– Gebruik landelijk sectorplan zorg gericht op van-werk-naar-werk- en
mobiliteitstrajecten.
De ontwikkeling van de ontslagaanvragen in de langdurige zorg laat
allereerst zien dat het aantal meldingen collectief ontslag aanmerkelijk
groter is dan het daadwerkelijk aantal ingediende ontslagaanvragen,
tegenover ruim 8.000 meldingen in de periode juli 2014 – februari 2015
staan bijna 5.000 daadwerkelijke aanvragen26. Een melding leidt lang niet
altijd tot een ontslagaanvraag. Het aantal door het UWV verleende
ontslagvergunningen in die periode van 8 maanden is ruim 2.000. Dat is
24

Monitor sectorplannen zorg, 26 maart 2015, raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 282, nr. 199.
26
Dit terwijl de meldingen alleen betrekking hebben op collectieve ontslagaanvragen en de bij
de daadwerkelijke ontslagaanvragen ook de individuele ontslagaanvragen meegenomen zijn.
Bij beide vormen gaat het alleen om de ontslagaanvragen om bedrijfseconomische redenen.
Overigens dient gerealiseerd te worden dat er een volgtijdelijkheid in zit, dat betekent dat in de
onderzochte periode (juli 2014 – februari 2015) de meldingen, ontslagaanvragen en ontslagvergunningen niet geheel op dezelfde gevallen betrekking hebben.
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

22

minder dan de helft van de ingediende ontslagaanvragen. Een aanzienlijk
deel van de aanvragen blijkt ingetrokken te worden, een deel wordt
geweigerd en een deel wordt niet in behandeling genomen. Uitgedrukt in
de omvang van de werkgelegenheid blijkt dat in de betreffende acht
maanden voor ongeveer 0,25% van het personeel een ontslagvergunning
is verleend. In de branche Verpleging, verzorging en thuiszorg (Vvt) ligt
dat iets hoger, in de branches Gehandicaptenzorg (Ghz) en Geestelijke
gezondheidszorg (Ggz) lager.
De ontwikkeling van de WW-aanvragen laat het volgende beeld zien. In
heel 2014 zijn door werknemers in de langdurige zorg ruim 40.000
WW-aanvragen bij het UWV ingediend, daarvan zijn er bijna 35.000
verleend. Tegenover deze instroom van 35.000 personen in de WW staat
een uitstroom van 30.000 personen uit de WW. Vooralsnog is niet bekend
wat de achtergronden zijn van de uitstroom uit de WW. Het gaat daarbij
onder andere om beëindiging vanwege het bereiken van de maximale
uitkeringsduur, aanvaarden van werk in de sector zorg, aanvaarden van
werk in een andere sector, arbeidsongeschiktheid en pensionering. Het
aantal lopende WW-uitkeringen in de langdurige zorg is door deze in- en
uitstroom gestegen van circa 23.000 in januari 2014 naar circa 28.000 in
december 2014. Het merendeel van de instroom in de WW komt voor
rekening van Vvt (65%), gevolgd door de Ghz (21%) en de Ggz (14%). De
28.000 lopende WW-uitkeringen moeten worden gezien in het perspectief
van de ongeveer 660.000 medewerkers in de langdurige zorg. Gerelateerd
aan het aantal medewerkers is het percentage lopende WW-uitkeringen
lager dan gemiddeld in de Nederlandse economie. Voor het aantal nieuwe
en beëindigde ww-uitkeringen zal dit percentage hoger liggen dan
gemiddeld, maar kan op dit moment nog geen schatting worden gegeven.
In een volgende monitor ga ik nader in op het aantal verleende en
beëindigde WW-uitkeringen.
Het verschil tussen de 2.000 door het UWV toegekende ontslagvergunningen in een periode van 8 maanden en de 35.000 door het UWV
toegekende WW-aanvragen in een periode van 12 maanden, roept vragen
op. Dit kan deels verklaard worden door het van rechtswege aflopen van
tijdelijke contracten, daar is immers geen ontslagvergunning voor nodig.
Daarnaast zijn er aanwijzingen dat gebruik gemaakt wordt van een
vaststellingsovereenkomst. Daarbij gaat de werknemer akkoord met
ontslag, al dan niet met een ontslagvergoeding, waardoor een ontslagvergunning niet nodig is en wel recht bestaat op een WW-uitkering. Ook
kunnen faillissementen hierbij een rol spelen, ook dan is er geen sprake
van een ontslagvergunning. Bij de grotere faillissementen in 2014 is
overigens een belangrijk deel van het personeel overgenomen door
andere zorgaanbieders.
Om de gevolgen op de arbeidsmarkt zoveel mogelijk te beperken wordt in
de zorg gebruik gemaakt van de sectorplannen. Bij de 18 regionale
sectorplannen is het daarbij de bedoeling via om- en bijscholing
personeel zoveel mogelijk te behouden voor de zorg en te behoeden voor
ontslag. Zorginstellingen en ook hun werknemers maken hier volop
gebruik van. Tot 1 maart 2015 hebben zorginstellingen al ingetekend op
ruim 80.000 scholingstrajecten, die nu in gang gezet worden. Dat is al
hoger dan oorspronkelijk beoogd voor de gehele periode van 2 jaar. Ruim
de helft (55%) van deze trajecten vindt plaats in de Vvt, bijna 25% in de
Ghz, ruim 10% in de Ggz en minder dan 10% in de overige zorgbranches.
Geconcludeerd kan dan ook worden dat de regionale sectorplannen
gericht op scholing in een duidelijke behoefte voorzien bij werkgevers en
werknemers in de langdurige zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

23

Het landelijke sectorplan is gericht op van-werk-naar-werk- en mobiliteitstrajecten in de langdurige zorg. Het gebruik hiervan is tot op heden
beperkt. Van de beoogde 24.000 trajecten over de gehele periode van 2
jaar zijn er tot 1 maart 2015 minder dan 1.000 aangemeld, grotendeels
vanuit de Vvt. Er zijn verschillende mogelijke verklaringen voor dit lage
aantal. Instellingen proberen het vaste personeel zo lang mogelijk te
behouden en/of te herplaatsen en zetten daarvoor eerder de scholingstrajecten van de regionale sectorplannen in dan van-werk-naar-werktrajecten. Daarnaast hebben een aantal (grotere) instellingen een eigen
mobiliteitsbureau of -programma en maken daarom minder gebruik van
het landelijke sectorplan. Instellingen gebruiken de mogelijkheden van het
sectorplan alleen voor vast personeel dat bedreigd wordt met gedwongen
ontslag. Tegelijkertijd zien we dat werkgevers de flexibele schil afbouwen.
Bij tijdelijk personeel eindigt het contract van rechtswege en wordt er
meestal geen van-werk-naar-werk-traject meer ingezet door de werkgever.
Vanaf 1 juli geldt vanuit de Wwz dat werkgevers bij ontslag een transitievergoeding verschuldigd zijn voor zowel vaste als tijdelijke medewerkers
die 2 jaar of langer in dienst zijn. Onder ontslag wordt ook begrepen het
niet verlengen van een tijdelijk contract. Deze transitievergoeding kan
door de werknemer ingezet worden voor van-werk-naar-werk, bijvoorbeeld voor een outplacementtraject of scholing. Ook biedt de Wwz de
mogelijkheid om door de werkgever gemaakte transitie- en inzetbaarheidskosten in mindering te brengen op de transitievergoeding.
De resultaten van de monitor sterken mij in de overtuiging dat de
arbeidsmarkt in de langdurige zorg nadrukkelijk aandacht verdiend. Ik wil
het ingezette beleid dan ook voortzetten. Dat betekent ten eerste dat
doorgegaan wordt met de inzet van de sectorplannen en de HHT. Ten
tweede wil ik samen met betrokken partijen (Minister SZW, sociale
partners in de zorg, Regioplus) bezien op welke wijze de achterblijvende
realisatie van de van-werk-naar-werk-trajecten in het landelijke sectorplan
alsnog benut kan worden voor (ex)werknemers in de zorg, eventueel met
inzet van brug-WW wanneer bij- en omscholing nodig is. Zodat de in het
Raamwerk Sectorplannen Zorg afgesproken € 100 miljoen optimaal
gebruikt wordt voor de knelpunten op de arbeidsmarkt in de langdurige
zorg. In de volgende voortgangsrapportage zal ik daar nader op ingaan.
Ten derde ga ik door met de monitor sectorplannen zorg om de ontwikkelingen nauwgezet te blijven volgen. Ook dat komt aan de orde in de
volgende voortgangsrapportage.
Huishoudelijke Hulp Toelage
De Huishoudelijke Hulp Toelage (hierna: de HHT) ondersteunt de
geschetste bewegingen gericht op een gefaseerde overgang naar nieuwe
ondersteuningsvormen. De HHT is een belangrijke stimulans voor
gemeenten en aanbieders om algemene voorzieningen in loondienst in te
richten. De HHT draagt bij aan langer behoud van reguliere werkgelegenheid en aan het voorkomen van oneigenlijke alfahulpconstructies. De
inzet van de middelen biedt gemeenten, aanbieders, werknemers en
cliënten meer tijd, ruimte en financiële mogelijkheden om gefaseerd toe te
werken naar de gewenste vernieuwing van ondersteuning thuis.
Gemeenten en aanbieders maken goede vorderingen met de regionale en
lokale implementatie van de HHT. Uit de onderzoeksresultaten27 over het
eerste kwartaal van dit jaar blijkt dat in ruim 40% van de gemeenten de
HHT-gelden beschikbaar zijn voor mensen die gebruik willen maken van
huishoudelijke hulp met een financiële tegemoetkoming. Ten tijde van de

27

Bijlage Monitor HH(T) 1e kwartaalmeting, 30 maart 2015, raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

24

quickscan van 10 februari jl.28 had 23% van de gemeenten de gelden
beschikbaar voor mensen die gebruik willen maken van de HHT en had
21% de verwachting de gelden binnen een maand beschikbaar te kunnen
stellen. Op basis van de onderzoeksresultaten
(peildatum 18 maart) lijkt deze verwachting grotendeels gerealiseerd te
zijn. De vooruitgang komt overeen met de vrijwel dagelijkse berichtgeving
in de regionale en lokale pers waarin gemeenten de beschikbaarheid van
de HHT bekendmaken aan inwoners. Gemeenten en aanbieders maken
daarbij concrete afspraken over het behoud van werkgelegenheid in
loondienst. Van de ongeveer 60% van de gemeenten die de gelden nog
niet beschikbaar hebben voor cliënten, verwacht ruim 40% procent de
gelden binnen één maand gereed te hebben en ongeveer 50% binnen één
tot drie maanden. Van de resterende gemeenten verwacht ongeveer 7%
meer dan drie maanden nodig te hebben.
Ten opzichte van de meting van 10 februari jl. hebben ook een aantal
gemeenten vertraging opgelopen. Als verklaring voor de vertraging
noemen gemeenten dat de ontwikkeling van de administratieve systemen
langer duurde dan verwacht. Een aantal gemeenten heeft ook meer tijd
nodig gehad voor de regionale afstemming dan oorspronkelijk voorzien.
Op landelijk niveau hebben gemeenten en aanbieders bij mij aangegeven
dat behoefte bestaat aan meer ruimte om de eigen bijdrage aan te passen
naar de regionale en lokale situatie. Naar aanleiding van deze signalen is
een tijdelijke verlaging van de eigen bijdrage voor cliënten mogelijk
gemaakt29. Uit de kwartaalrapportage blijkt dat het is nog te vroeg is om
te kunnen vaststellen hoe het gebruik van de HHT-gelden door cliënten
zich zal ontwikkelen. In de tweede kwartaalrapportage over 2015 zal ik
ingaan op de eerste resultaten over het gebruik van de regeling door
cliënten.
De uitkomsten van de kwartaalrapportage laten zien dat de HHT bijdraagt
aan de vernieuwing van het ondersteuningsaanbod. Gemeenten richten
de regeling in naar de regionale en lokale situatie en behoeften.
Voorbeelden van cliënten aan wie gemeenten de HHT aanbieden zijn
reguliere Wmo-cliënten die aanvullend gebruik willen maken van hulp in
huis, ouderen boven een bepaalde leeftijdscategorie en mantelzorgers. Uit
de onderzoeksresultaten blijkt dat meer dan de helft van de gemeenten de
inzet van de HHT specifiek richt op het ondersteunen van mensen die
mantelzorg verlenen. Een belangrijke bijdrage aan het verlichten van de
waardevolle zorg die mantelzorgers verlenen.
Continuïteit van ondersteuning bij faillissementen
De HH(T) monitor laat zien dat gemeenten gefaseerd werken aan de
regionale en lokale uitwerking van het nieuwe wettelijk kader. De
veranderingen in de langdurige zorg en ondersteuning leiden echter ook
tot onvermijdelijke gevolgen voor de regionale en lokale arbeidsmarkt.
Ondanks de gefaseerde invoering van het nieuwe wettelijk kader voor de
ondersteuning thuis, zijn recent aanbieders van huishoudelijke hulp in de
financiële problemen gekomen. De faillissementen van Huishoudelijke
Hup Pantein/Vivent B.V. en Thebe Huishoudelijke Zorg B.V. brachten op
het moment waarop het faillissement bekend werd gemaakt, grote
onzekerheid voor cliënten en medewerkers. Vele huishoudelijke hulpen
verleenden namens deze twee grote thuiszorgorganisaties in bijna veertig
gemeenten huishoudelijk hulp aan duizenden cliënten. Beide faillissementen hebben dan ook geleid tot veel beroering. Verschillende fracties
hebben mij schriftelijke vragen gesteld over de gevolgen van de faillisse28
29

Kamerstuk 29 538, nr. 176.
Kamerstuk 29 538, nr. 179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

25

menten voor de cliënten en de medewerkers. Hoewel ik deze vragen
inmiddels heb beantwoord, hecht ik eraan om ook in deze rapportage
daarbij stil te staan. Het is in het geval van een faillissement in de eerste
plaats aan de gemeentebesturen om zorg te dragen voor de continuïteit
en de kwaliteit van de ondersteuning. Het is mij gebleken dat de gemeentebesturen erin geslaagd zijn op korte termijn te voldoen aan datgene wat
het wettelijk kader van hen vraagt. Cliënten zijn op korte termijn geïnformeerd over de gevolgen van het faillissement. Gemeenten hebben actief
geïnvesteerd in de informatievoorziening aan cliënten en de samenwerking gezocht met de overige aanbieders. In nagenoeg alle gevallen is
het door grote inspanningen van gemeenten en aanbieders mogelijk
gebleken op korte termijn de continuïteit van de hulp voort te zetten.
Samen met de overige gecontracteerde aanbieders is ingezet op het waar
mogelijk behouden van de bestaande relatie tussen de cliënt en de
vertrouwde hulp. Voor de betrokken gemeentebesturen en de overige
aanbieders van huishoudelijke hulp geen geringe prestatie.
Waar gevraagd, heeft het Interventieteam Hervorming Langdurige Zorg
een bijdrage geleverd door bemiddeling tussen gemeenten, aanbieders
en werknemersorganisaties. Deze gesprekken bevestigen het beeld dat
gemeenten en aanbieders in goed overleg en met grote inspanning zorg
weten te dragen voor de continuïteit van de ondersteuning na genoemde
faillissementen. Dit laat onverlet dat in individuele gevallen werknemers
hun baan verliezen of in salaris achteruit gaan. Uit de gesprekken die het
Interventieteam heeft gevoerd blijkt dat werkgevers bereidwillig zijn om
vanuit een maatschappelijke betrokken en oplossingsgerichte houding
zoveel als mogelijk rekening houden met de bestaande arbeidsvoorwaarden van betrokken medewerkers, ook wanneer dat verlieslatend is.
Het is goed dat bij gemeenten en aanbieders het zoveel mogelijk
behouden van werkgelegenheid zoveel aandacht heeft.
Samenwerking gemeenten-zorgverzekeraars
Om te komen tot een integraal aanbod van zorg en ondersteuning, is
samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars cruciaal. Deze
samenwerking vereist inspanningen van beide partners. Bij zowel
gemeenten en zorgverzekeraars heb ik de afgelopen periode een
bereidheid hiertoe waargenomen. Het afgelopen jaar hebben zij op dit
vlak de nodige vooruitgang geboekt. Het is echter evident dat dit een
proces van lange adem betreft. Zorgverzekeraars en gemeenten zijn de
afgelopen maanden in alle regio’s tot afspraken gekomen over de inzet
van de niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg. Vooral gemeenten
geven op ambtelijke en bestuurlijke bijeenkomsten aan dat in de
samenwerking met verzekeraars nog een slag kan worden gemaakt. Het
uitgevoerde onderzoek naar de inkoop in het kader van de Wmo bevestigt
dit beeld. Ook uit de inventarisatie door Radar naar de inrichting van de
toegangsprocedure en de ervaringen van gemeenten daarbij, komt naar
voren dat de samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars aandacht
behoeft, met name waar het afstemming betreft over afbakening tussen
de verschillende wetten.
De afgelopen periode heb ik de structurele samenwerking tussen
gemeenten en zorgverzekeraars gestimuleerd in samenwerking met
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG). Om tot een goed regionaal afstemmingsmodel te
komen heb ik in mei 2014, in samenwerking met VNG en ZN, een
vergoeding voor een gezamenlijk door gemeenten en zorgverzekeraar aan
te stellen regiosecretaris beschikbaar gesteld. De regiosecretarissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

26

voeren de regie in de Wmo regio’s over het proces van de regionale
overleggen als onderdeel van de werkafspraken30.
In december heb ik u gemeld dat op dat moment in alle regio’s gesproken
werd tussen zorgverzekeraar en gemeenten over de verbinding wijkverpleging – sociaal domein («smalle transitietafel»). Hier kunnen partijen
afspraken maken over de zorg en ondersteuning van cliënten die na een
opname weer terugkeren naar de thuissituatie. Hiermee geef ik navolging
aan de motie van het lid Dik-Faber31. In circa 60% van de regio’s heeft dit
ertoe geleid dat inmiddels sprake is van een georganiseerd overleg tussen
gemeenten en zorgverzekeraar over de verbinding wijkverpleging –
sociaal domein. Bij veel van deze overleggen worden ook de zorgaanbieders betrokken. In mijn brief van begin april heb ik u reeds nader
geïnformeerd over de afspraken die verzekeraars en gemeenten gemaakt
hebben over de inzet van deze niet-toewijsbare wijkverpleegkundige zorg.
In circa negentig procent van de regio’s is, in aanvulling op het hierboven
genoemde overleg over de verbinding wijkverpleging – sociaal domein,
sprake van georganiseerd overleg over de andere domeinoverstijgende
thema’s uit de werkafspraken («brede transitietafel»). Betrokken zijn – in
verschillende samenstelling – zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten,
zorgaanbieders, woningcorporaties, cliëntenorganisaties en beroepsorganisaties. De focus in deze regionale transitieoverleggen is sinds begin dit
jaar verschoven van inkoop en continuïteit van zorg en ondersteuning
naar thema’s als herstructurering van vastgoed, voorkomen van administratieve lasten en zorgvernieuwing. In circa een derde van de regio’s
hebben betrokken partijen hun gezamenlijke ambities inmiddels verwoord
in een gezamenlijke werkagenda.
De regiosecretarissen zouden oorspronkelijk tot ten minste 1 april actief
zijn in de regio’s. Ik heb besloten de inzet van de regiosecretaris tot 1 juli
a.s. te blijven faciliteren. Het streven is dat er bij het afronden van hun
werkzaamheden sprake is van een regionale werkagenda voor duurzame
samenwerking.
Beleidsevaluatie en monitoring
In de voortgangsrapportage van december heb ik uw Kamer toegezegd u
nader te informeren over de wijze waarop de monitor en de evaluatie van
de hervorming vorm wordt gegeven. Het Sociaal Cultureel Planbureau zal
een samenhangende evaluatie van de hervorming van de langdurige zorg
uitvoeren in de periode 2015–2017. In deze evaluatie zullen tegelijkertijd
de Wlz, Wmo 2015 en delen van de Zorgverzekeringswet (wijkverpleging,
intramurale op behandeling gerichte GGZ en eerstelijns verblijf) geëvalueerd worden. Er is gekozen voor een beleidsevaluatie met veel aandacht
voor de uitvoeringspraktijk en de ervaring van cliënten. Er zal
een groot aantal doelgroepen onderzocht worden, waaronder zowel
gebruikers als niet-gebruikers van formele zorg en ondersteuning,
thuiswonenden en instellingsbewoners en mensen met verschillende
soorten beperkingen (lichamelijk, psychisch, verstandelijk). De centrale
onderzoeksvragen van deze evaluatie zijn:
– In hoeverre worden de doelen van de hervorming langdurige zorg en
de betreffende wetten en maatregelen behaald? (voor -potentiëlegebruikers en voor het wettelijk systeem)
– In hoeverre houdt het doelbereik verband met de uitvoering van de
betreffende wetten en maatregelen en met de vrijwillige inzet van
burgers? Welke andere factoren spelen een rol? Zijn er (on)gewenste
neveneffecten?
30
31

Kamerstuk 30 597, nr. 428 met bijlage
Kamerstuk 34 104, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

27

De evaluatie door het Sociaal Cultureel Planbureau is bedoeld om terug te
kijken op de eerste jaren van de hervorming van de langdurige zorg,
waarbij een onafhankelijk oordeel gevormd wordt over het ingezette
beleid. Het is hierbij belangrijk te beseffen dat de evaluatie relatief snel na
de invoering van de hervorming plaatsvindt. Dat betekent dat het op
voorhand de verwachting is dat het nieuwe stelsel nog niet is uitontwikkeld op het moment dat de evaluatie plaatsvindt. Dat neemt niet weg
dat evaluatie na drie jaar zinvol is. In de eerste plaats om te kunnen zien of
de keuzes die gemaakt zijn ook leiden tot een ontwikkeling van het stelsel
ten goede van cliënten: zien we op de doelen een beweging de goede kant
op? Ook biedt de evaluatie mogelijke aanknopingspunten voor verbetering in de uitvoeringspraktijk, in de wet zelf of anderszins. Waar mogelijk
zullen van deze evaluatie tussenrapportages beschikbaar komen, zodat
het verloop van de hervorming goed gevolgd kan worden.
Naast evaluatie is structurele monitoring nodig. Met monitoring kan het
verloop van de hervorming van de langdurige zorg en het functioneren
van het stelsel systematisch en regelmatig in kaart gebracht worden. Deze
monitoring zal onder meer gebruikt worden om de gesprekken met
veldpartijen te voeden, zodat waar nodig bijgestuurd kan worden door
betrokken partijen. Er is niet één monitor voor de hervorming van de
langdurige zorg, omdat de hervorming betrekking heeft op een groot
aantal verschillende aspecten. De gemeentelijke monitor sociaal domein
levert bijvoorbeeld belangrijke informatie over het sociale domein op
gemeente-niveau (o.a. Wmo 2015) en de monitor langdurige zorg32 bevat
kerncijfers over cliënten (indicatie en gebruik) en volume en uitgaven aan
langdurige zorg.
Het CiZ zal de instroom in de Wlz nauwlettend volgen. Het CIZ zal ieder
kwartaal een online rapportage plaatsen op de website www.ciz.nl. Hierin
wordt de ontwikkeling inzichtelijk gemaakt van het aantal cliënten dat
gebruik maakt van Wlz-zorg. Deze gegevens zullen ook worden geplaatst
op www.monitorlangdurigezorg.nl.
Het doel voor de komende periode is om toe te groeien naar een beperkt
aantal monitors, die voor alle betrokken partijen eenduidige en gedegen
informatie oplevert. Hierbij is ook van belang dat de partijen bij wie
informatie opgevraagd
worden niet onnodig belast worden. Belangrijk uitgangspunt hierbij is
enkelvoudige uitvraag en meervoudig gebruik van informatie.
U heeft mij gevraagd uw Kamer per kwartaal te informeren over de
voortgang van de hervorming langdurige zorg. Tot het moment dat de
structurele monitors informatie op gaan leveren, zal ik de ontwikkelingen
blijven volgen door het verzamelen van signalen via ondermeer het
meldpunt en de cliënttafel, het voeren van gesprekken met de verschillende betrokken partijen en het uitvoeren van onderzoeken en peilingen
op diverse relevante aspecten van de uitvoering. Zoals ik u Kamer op
28 januari al heb laten weten zal de aard en inhoud van de
Wetgeving
Het wetsvoorstel Veegwet VWS 2015 is ter advisering voorgelegd aan de
Afdeling advisering van de Raad van State, waarin, naast technische
wijzigingen in een aantal andere VWS-wetten, is voorzien in:
– De correctie van kleine, technische fouten en omissies in de Jeugdwet,
de Wet langdurige zorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning
2015 die aan het licht zijn gekomen;

32

www.monitorlangdurigezorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

28

–

Een technische aanvulling van een aantal SZW-wetten (toevoeging
vermelding Wmo 2015) die ertoe strekt de broninhouding van eigen
bijdragen voor beschermd wonen op sociale uitkeringen te kunnen
prolongeren op de wijze waarop dat onder de AWBZ ook gebeurde.
Verwacht wordt dat dit wetsvoorstel zeer spoedig bij de Tweede Kamer zal
kunnen worden ingediend. Ik hoop dat deze, vanwege het strikt
technische karakter, met medewerking van de Tweede Kamer en de Eerste
Kamer voortvarend kan worden behandeld.
In een ander wetsvoorstel dat naar verwachting kort voor het zomerreces
bij de Tweede Kamer zal kunnen worden ingediend, zullen enige
wijzigingen van meer inhoudelijke aard in de Wet langdurige zorg en de
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 worden voorgesteld,
waaronder:
– De door de Minister van SZW bij de behandeling van het advies van de
Commissie Kalsbeek aangekondigde verbreding van de zogenaamde
«informed consent» bepalingen in de Wmo 2015, die nu alleen voor
maatwerkvoorzieningen gelden, naar algemene voorzieningen;
– Het regelen van overbruggingszorg in de Wet langdurige zorg;
– Het aanscherpen van de betrouwbaarheidstoets overeenkomstig
artikel 3:9 van de Wet op het financieel toezicht voor bestuurders bij
Wlz-uitvoerders in de Wet langdurige zorg.
Slot
De afgelopen maanden stonden in het teken van het zo goed mogelijk
«overpakken» van de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit de
nieuwe wetgeving. Daarbij is veel aandacht uitgegaan naar de continuïteit
van zorg en ondersteuning. Daar waar knelpunten en problemen zich
voordeden en doen is een goede samenwerking tussen partijen een
noodzakelijke basisvoorwaarde.
Een basis die ook nodig is om ruimte voor de noodzakelijke doorontwikkeling en vernieuwing ter hand te nemen. Ik heb de afgelopen periode
ervaren dat verschillende partijen die verantwoordelijkheid voelen en
nemen. Zij onderschrijven de noodzaak om samen te werken aan
kwalitatief goede en toekomstbestendige zorg en ondersteuning die
aansluit bij de wensen, behoeften en mogelijkheden van mensen en hun
omgeving.
Ik ben blij dat partijen elkaar hiervoor steeds beter weten te vinden en dat
deze nieuwe coalities binnen de nieuwe verantwoordelijkheidsverdelingen
voor een groot deel al tot stand zijn gekomen. Waar dit nog niet vanzelfsprekend is, zal ik deze samenwerking zo goed mogelijk faciliteren en
stimuleren zonder in de verantwoordelijkheden van anderen te willen
treden. Ook deze nieuwe vorm van partnerschap zal zich de komende tijd
verder moeten ontwikkelen.
Ten aanzien van de vernieuwing zal ik u nader informeren over de thema’s
waarin ik een rol voor de rijksoverheid weggelegd zie en hoe deze rol
verder zal worden ingevuld.
Tijdens de transitie heb ik u Kamer toegezegd «tien vingers aan de pols»
te houden. Waar de positie van de cliënt in het geding is, partijen hun
verantwoordelijkheden niet nemen en de waarborgen in de wettelijke
kaders niet naar behoren functioneren, zal ik passende maatregelen
nemen. Ook hier constateer ik echter dat partijen meer en meer hun eigen
verantwoordelijkheid nemen binnen de kaders die sinds 1 januari van
kracht zijn. Ik wil hen dan ook de ruimte bieden om hun verantwoordelijkheid waar te maken en eventuele problemen op te lossen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

29

Daar waar het nu nog te vroeg is om breed gedragen informatie te krijgen
over de resultaten van de uitvoering en keuzes die de partijen maken in
hun beleid, hoop ik in mijn volgende voortgangsrapportage, meer inzage
te hebben en u daar nader over te kunnen informeren. Ik blijf continu voor
de betrokken cliënten en partijen onverminderd aanspreekbaar op
belemmeringen die zij ervaren bij het bieden van kwalitatief goede en
doelmatige zorg en ondersteuning aan mensen die hier op aangewezen
zijn.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 104, nr. 25

30