Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

24 095

Frequentiebeleid

Nr. 425

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2018
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft mij
verzocht uw Kamer te informeren over twee onderwerpen die aan bod
kwamen tijdens het Algemeen Overleg Telecommunicatie op 15 februari
jl. Het gaat om alles-in-1 bundels van telecombedrijven, het overstappen
met betrekken tot deze bundels en de rol van de ACM en het Europees
regelgevend kader voor elektronische communicatie («European
Electronic Communication Code»); en om de kosten-baten analyse die op
dit moment wordt uitgevoerd met betrekking tot stroomstoringen en de
rol van telecom- en energiebedrijven daarbij. Met deze brief geef ik
invulling aan dit verzoek, als ook aan de toezegging gedaan tijdens het AO
Telecommunicatie op 15 februari jl. om uw Kamer te informeren over wat
er in het Europese regelgevende telecomkader staat over bundels.
Alles-in-1 bundels
Consumenten nemen steeds meer gebundelde diensten af: een allesin-één pakket met twee, drie of vier diensten. Een alles-in-één pakket voor
vaste diensten (internet, tv en/of vaste telefonie) is zeer gebruikelijk
geworden en pakketten met ook mobiele telefonie zijn met een sterke
opmars bezig. De consument ontvangt dan vaak een korting, een
uitgebreider zenderpakket of extra mobiele data. Naast deze voordelen
voor de eindgebruiker, kan bundeling ook overstapdrempels opwerpen en
nadelig zijn voor de concurrentie. De ACM signaleert in de vorig jaar
gepubliceerde verkenning1 naar de concurrentie-effecten van bundeling
van telecomdiensten, dat bundeling risico’s voor de concurrentie op
langere termijn oplevert. Bijvoorbeeld omdat consumenten door
bundeling minder overstappen en kleinere aanbieders daardoor moeilijker
kunnen groeien. Het is belangrijk dat ook kleinere aanbieders aantrekkelijke vast-mobiele bundels aan consumenten kunnen bieden.
1

kst-24095-425
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/17471/Rapportage-over-bundeling-vantelecomdiensten-en-content.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 095, nr. 425

1

Het voorstel2 van de Europese Commissie voor de herziening van het
Europese regelgevend kader voor elektronische communicatie erkent het
toegenomen belang van bundels in de telecommarkt. Het voorstel noemt
in dit kader het risico van contractuele «lock in»: als er uiteenlopende
contractuele regels voor de beëindiging van het contract en overstappen
van toepassing zijn op de verschillende diensten in de bundel, belemmert
dit het overstappen naar een andere aanbieder. Daarom is er in het
voorstel een specifieke bepaling opgenomen over bundels. Deze houdt
kort gezegd in dat de regels inzake de informatie in contracten, transparantie, contractduur, beëindiging van contracten en overstappen van
toepassing zijn op alle onderdelen van een bundel. Belangrijke bepalingen
in dit verband zijn de maximale contractduur van 24 maanden die van
toepassing is op alle diensten in de bundel, het recht om een contract dat
stilzwijgend is verlengd maandelijks op te zeggen zonder bijkomende
kosten en het recht om de hele bundel op te zeggen als de voorwaarden
van een van de diensten in de bundel niet aantoonbaar in het voordeel
van de eindgebruiker worden gewijzigd door de telecomaanbieder.
Daarnaast bepaalt het voorstel dat het toevoegen van een aanvullende
dienst aan de bundel in beginsel niet mag leiden tot een verlenging van
de oorspronkelijke looptijd van het contract. Door het Europees Parlement
(EP) en door de Raad zijn hierop wijzingen voorgesteld, die de kern van
het voorstel echter niet wijzigen. Ik verwijs hiervoor volledigheidshalve
naar de bijlage bij deze brief3. De onderhandelingen tussen het EP en de
Raad, die zich in de slotfase bevinden, moeten leiden tot een definitieve
tekst. Naar verwachting zullen de onderhandelingen eind april 2018
worden afgerond. Na nationale implementatie van het nieuwe regelgevend kader in de telecomwet, zullen deze regels naar verwachting vanaf
2020 van kracht zijn.
Uw Kamer vroeg tijdens het Algemeen Overleg van 15 februari jl.
specifiek aandacht voor overstapdrempels die ontstaan doordat de
looptijden van diensten in de bundel uiteen lopen. In dat kader is
gevraagd of het mogelijk is deze looptijden gelijk te trekken. Uiteenlopende contracttermijnen spelen vooral bij vast-mobiele alles-in-één
pakketten. Mobiele abonnementen hebben vaak een looptijd van twee
jaar, terwijl het bij de andere genoemde diensten vaak gaat om jaarcontracten. Ook kan het mobiele abonnement op een later moment zijn
toegevoegd aan het al lopende abonnement voor internet, tv en/of vaste
telefonie. Dit betekent dat de consument niet altijd op één en hetzelfde
moment met alle vaste en mobiele diensten kan overstappen naar een
andere aanbieder, om ook daar maximaal te profiteren van de voordelen
van een vast-mobiele bundel. Dit geldt overigens alleen als de vaste
looptijd voor de diverse diensten in de bundel nog niet voorbij is. Als het
contract eenmaal stilzwijgend is verlengd kan de consument immers alle
diensten maandelijks opzeggen.
Het gelijktrekken van de looptijden van alle diensten in een vast-mobiele
bundel betekent per definitie dat de looptijd voor sommige diensten (vaak
internet, tv en/of vaste telefonie) in de bundel langer zal moeten worden
of die voor andere diensten (vaak mobiele telefonie) korter. Dit is niet per
se gunstig. Het langer maken van de looptijd van diensten zorgt voor een
nieuwe overstapdrempel: de consument kan voor deze diensten ook niet
meer eerder weg naar een andere aanbieder als hij dat zou willen. Het
korter maken van de looptijd van diensten kan ervoor zorgen dat de
consument niet langer profiteert van de voordelen die hem bij een langere
looptijd worden geboden. Dit kan zich vertalen in hogere mobiele tarieven
voor de consument.
2
3

Voor het BNC-fiche zie Kamerstuk 22 112, nr. 2235.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 095, nr. 425

2

Naast deze inhoudelijke bezwaren, zijn er juridische bezwaren. Het
gelijktrekken van de looptijden van alle diensten in een bundel is niet
opgenomen in het voorstel voor de herziening van het Europese
regelgevend kader, noch in de wijzigingen die hierop door het Europees
Parlement en de Raad zijn voorgesteld. Het gelijktrekken van looptijden zal
daarmee geen onderdeel zijn van de finale wettekst over bundels. Voor dit
hoofdstuk van het richtlijnvoorstel, de rechten van eindgebruikers, geldt
zogenaamde maximumharmonisatie; lidstaten mogen voor onderwerpen
die in de richtlijn zijn geregeld (zoals bundels) geen aanvullende of
afwijkende regels handhaven of introduceren. Dit betekent dat het nieuwe
telecomkader geen ruimte zal bieden voor een eventuele wettelijke
bepaling die looptijden gelijktrekt.
Dit neemt niet weg dat ik mij ervoor inzet om overstapdrempels en
verstoring van de concurrentie als gevolg van bundeling van diensten
zoveel mogelijk weg te nemen. Zodat de consument profiteert van
betaalbare tarieven, een goede kwaliteit en keuzevrijheid. Ik kom, zoals ik
in mijn brief4 van 4 december jl. heb aangekondigd, met een wetsvoorstel
om het eenvoudig kunnen overstappen van de ene naar de andere
aanbieder wettelijk te waarborgen. Het gaat dan om onderdelen van het
overstapproces die niet door het Europese regelgevend kader worden
geregeld, waardoor er ruimte is om nadere nationale regels te stellen. Het
gaat dan bijvoorbeeld om het informeren van de eindgebruiker door
nieuwe en oude aanbieders en het zoveel mogelijk voorkomen van
onderbreking van de dienst en dubbele facturen. Voor voldoende
keuzevrijheid en behoud van concurrentie is het daarnaast belangrijk dat
aanbieders die geen eigen vast netwerk hebben de mogelijkheid hebben
om vast-mobiele bundels aan te bieden middels toegang tot bestaande
netwerken. Ik pleit daarom in de onderhandelingen over het Europese
regelgevend kader voor voldoende instrumenten voor de toezichthouder
om toegang tot netwerken te reguleren. Het streven is daarbij om het
eenvoudiger te maken voor de ACM om in een marktsituatie met twee
netwerkspelers (in Nederland KPN en VodafoneZiggo) gereguleerde
toegang op te leggen aan beide netwerkspelers. Tot nu toe is alleen het
netwerk van KPN gereguleerd. Inmiddels heeft de ACM, in een ontwerpbesluit van 27 februari jl., aangegeven van plan te zijn om zowel het
netwerk van KPN als VodafoneZiggo te reguleren. De ACM consulteert dit
ontwerpbesluit momenteel, op grond van het huidig Europees regelgevend kader. Deze actuele ontwikkeling, die ik toejuich, laat onverlet dat
meer instrumenten voor de ACM om toegang te reguleren indien de
mededingingssituatie daarom vraagt, welkom zouden zijn. Dit zou voor de
toekomst extra zekerheden bieden.
Stroomstoringen en de rol van telecom- en energiebedrijven
Tijdens het Algemeen Overleg Telecommunicatie van 15 februari jl. is
specifiek aandacht gevraagd voor wat telecompartijen moeten doen om
de continuïteit te waarborgen bij een stroomstoring. In dat kader is
gevraagd of het niet aan de energiepartijen is om te voorkomen dat de
stroomvoorziening uitvalt, zodat het niet nodig is voor telecompartijen om
te investeren in noodstroomvoorzieningen. Nederland kent één van de
meest betrouwbare elektriciteitsvoorzieningen in de wereld. Dit komt
omdat energiepartijen doorlopend investeren om de leveringszekerheid te
borgen. De elektriciteitsvoorziening blijft echter een complex technisch
systeem dat kan uitvallen. Daarom blijft het nodig dat afnemers van
elektriciteit, zoals telecomproviders, investeren in noodstroomvoorzieningen. Dit is belangrijk zodat diensten zoals 1-1-2 blijven werken bij
stroomonderbrekingen. Om goed te bekijken wat redelijkerwijs gevraagd
4

Kamerstuk 26 643, nr. 502.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 095, nr. 425

3

kan worden van telecombedrijven, ben ik gestart met een kosten-baten
analyse. Deze analyse is reeds aangekondigd in een brief van de Minister
van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer5. Het onderzoeksbureau
SEO is inmiddels in opdracht van EZK gestart met dit onderzoek. In dit
onderzoek zal ook meegenomen worden welke kosten energiepartijen
maken om de leveringszekerheid te waarborgen. De afronding van het
onderzoek is voorzien in juli 2018. Ik zal uw Kamer informeren over de
resultaten.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

5

Kamerstuk 29 517, nr. 134.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 24 095, nr. 425

4