Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 346

Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met een uitbreiding van de reikwijdte
van de recidiveregeling voor ernstige
verkeersdelicten en de verhoging van de
keuringsleeftijd voor oudere rijbewijshouders

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. Algemeen
1. Inleiding

1

Kamerstukken II 2007/08, 30 324, nr. 18
zie Kamerstukken II 2005/06, 30 324, nr. 7,
blz. 11, Handelingen II 11 oktober 2006, nr. 11,
blz. 707–716, Handelingen II 6 februari 2008,
nr. 50, blz. 3692–3696, verslag van een
schriftelijk overleg, vastgesteld op 6 februari
2008 (Kamerstukken II 2007/08, 29 398, nr. 78,
blz. 7), brief van 12 mei 2011 over het
rijbewijshuis (Kamerstukken II 2010/11, 29 398,
nr. 277, blz. 3)
3
Kamerstukken II 2010/11, 32 859, nr. 2
2

kst-33346-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Dit wetsvoorstel voorziet in de eerste plaats in de uitbreiding van de
reikwijdte van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten met
drugs en drugsgerelateerde delicten. De recidiveregeling voor ernstige
verkeersdelicten (wet van 24 oktober 2008 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de invoering van een recidiveregeling voor
ernstige verkeersdelicten (puntenstelsel) (Stb. 2008, 433) is met ingang
van 1 juni 2011 in werking getreden (St. 2011, 239). De voorgestelde
uitbreiding is het gevolg van de motie op dit punt1 en van toezeggingen
die bij verschillende gelegenheden zijn gedaan om de reikwijdte die tot nu
toe is beperkt tot alcoholdelicten en alcoholgerelateerde delicten op basis
van de Wegenverkeerswet 1994 uit te breiden met drugsdelicten en
daarmee samenhangende delicten op basis van die wet2. Dit wetsvoorstel
komt daarmee tegemoet aan een breed gedragen wens vanuit de Tweede
Kamer. Met dit wetsvoorstel hoopt de regering een bijdrage te leveren aan
de verkeersveiligheid en de rechtshandhaving door herhaling van het
rijden onder invloed te voorkomen. Wetenschappelijk onderzoek heeft
immers uitgewezen dat het rijden onder invloed van drugs, de verkeersveiligheid negatief beïnvloedt en daardoor de kans op betrokkenheid bij
ongevallen verhoogt. Dit geldt eens te meer, waar het gaat om gelijktijdig
gebruik van alcohol en drugs en de combinatie van verschillende soorten
drugs (zie factsheet rijden onder invloed van drugs en geneesmiddelen
van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV)
van november 2011). Dit deel van dit wetsvoorstel hangt samen met het
voorstel van wet tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband
met het verbeteren van de aanpak van het rijden onder invloed van
drugs3. Dat wetsvoorstel bevat in een nieuw vijfde lid van artikel 8 van de
Wegenverkeerswet 1994 een verbod op het rijden onder invloed van
drugs indien het gebruik van die drugs boven bepaalde grenswaarden
ligt. Boven die grenswaarden die bij algemene maatregel van bestuur
zullen worden aangewezen, is het besturen of doen besturen van een
voertuig onder invloed van drugs strafbaar. Het gaat hier om de grens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

1

waarden voor die drugs die het Nederlands Forensisch Instituut de
afgelopen jaren in het bloed van bestuurders heeft gedetecteerd. Voor het
rijden onder invloed van nieuwe of tot nog toe niet in Nederland in het
verkeer voorkomende drugs blijft, totdat de algemene maatregel van
bestuur, bedoeld in artikel 8, vijfde lid, is aangevuld, artikel 8, eerste lid,
van de Wegenverkeerswet 1994 als vangnet gelden. Bezien is of nog in dat
wetsvoorstel de uitbreiding van de reikwijdte van de recidiveregeling met
drugs zou kunnen worden meegenomen. Hiervoor is niet gekozen omdat
ten tijde van de totstandkoming van dat wetsvoorstel net een onderzoek
was gestart naar de onderlinge samenhang en samenloop van de
maatregelen en sancties die in reactie op een overtreding van de
Wegenverkeerswet 1994 kunnen worden opgelegd. De resultaten van dat
onderzoek waren van belang om te kunnen beoordelen of het verantwoord was rijden onder invloed van drugs en daaraan gerelateerde
verkeersdelicten onder de werkingssfeer van de recidiveregeling te
brengen. In de hiervoor aangehaalde brief van 12 mei 2011 is ons
standpunt ten aanzien van de resultaten daarvan aan de Tweede Kamer
bekend gemaakt en aan de hand van de uitkomsten van de doorlichting
van de maatregelen en sancties die de Wegenverkeerswet 1994 met
betrekking tot het rijbewijs kent, geconcludeerd dat er thans geen
belemmeringen zijn om de reikwijdte van de recidiveregeling voor
ernstige verkeersdelicten uit te breiden met rijden onder invloed van
drugs en daaraan gerelateerde verkeersdelicten. Op dat moment was het
wetsvoorstel dat tot doel het verbeteren van de aanpak van het rijden
onder invloed van drugs al te ver in procedure om daarin nog de
uitbreiding van de recidiveregeling met drugs mee te nemen. Vandaar dat
dit onderwerp in dit wetsvoorstel afzonderlijk wordt geregeld.
In de tweede plaats voorziet het wetsvoorstel in de verhoging van de
keuringsleeftijd voor oudere rijbewijshouders. Hiermee wordt uitvoering
gegeven aan de wens van de Tweede Kamer, verwoord tijdens het
Algemeen Overleg op 9 maart 20111.
Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om in enkele artikelen onjuiste
verwijzingen te corrigeren en om in een artikel een passage te verduidelijken. In de artikelsgewijze toelichting wordt hier nader op ingegaan.
2. Adviezen

1

2

Kamerstukken II 2010/11 29 398, nr. 268, blz.

Over het conceptwetsvoorstel zijn adviezen ontvangen van de Raad voor
de rechtspraak (Rvdr), de Nederlandse Vereniging van Burgerzaken
(NVvB), het College van procureurs-generaal (OM), de Raad van Korpschefs (politie), de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), de
Dienst Wegverkeer (RDW) en het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR).
De NVvB steunt het wetsvoorstel. Naar haar oordeel horen alcohol en
drugs niet thuis in het verkeer. De politie, de Rvdr en de NVvR kunnen zich
vinden in het wetsvoorstel. Ook de RDW heeft geen inhoudelijke
opmerkingen ten aanzien van het wetsvoorstel.
Het CBR wijst op het feit dat als gevolg van de uitbreiding van de
reikwijdte van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten zich in
toenemende mate samenloop zal voordoen tussen de verschillende
sancties en maatregelen in het strafrecht en dat hierover goed zal moeten
worden gecommuniceerd. Hierbij moeten onderlinge dwarsverbanden
gezamenlijk worden opgepakt. De verhoging van de keuringsleeftijd zal,
zo meent het CBR, tot gevolg hebben dat een aantal rijbewijsbezitters een
noodzakelijke keuring zal ontlopen.
De belangrijkste opmerkingen van het OM ten slotte betreffen de
organisatorische gevolgen voor het OM van het onderdeel uitbreiding
reikwijdte recidiveregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

2

De positieve houding ten opzichte van het wetsvoorstel laat onverlet dat
de meeste adviesinstanties nog een aantal vragen of opmerkingen
hebben. Op die vragen en opmerkingen, waarvan een enkele hierboven
reeds is aangestipt, zal hierna in de paragraaf waar ze betrekking op
hebben, worden ingegaan.
3. De huidige recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten
De recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten, zoals die met ingang
van 1 juni 2011 in werking is getreden, houdt het volgende in. Indien een
rijbewijshouder binnen vijf jaar na een vorige onherroepelijke veroordeling wegens een alcoholdelict (het eerste punt) wordt betrapt op een
nieuw alcoholdelict en daarvoor onherroepelijk wordt veroordeeld, wordt
het rijbewijs van rechtswege ongeldig. De recidiveregeling is opgenomen
in artikel 123b van de Wegenverkeerswet 1994 en houdt in dat voor het
eerste alcoholdelict elk promillage boven de wettelijke limiet meetelt. De
limiet is – op grond van artikel 8, tweede respectievelijk derde lid, van de
Wegenverkeerswet 1994 – 220 microgram alcohol per liter uitgeademde
lucht respectievelijk 0,5 ‰ voor ervaren bestuurders en 88 microgram
alcohol per liter uitgeademde lucht respectievelijk 0,2 ‰ voor beginnende
bestuurders. Voor de tweede overtreding – bij onherroepelijke veroordeling waarvoor het rijbewijs ongeldig wordt, het tweede punt – is een
promillage van meer dan 1,3 vereist. De delicten die thans onder de
recidiveregeling vallen zijn:
– artikel 6, voor zover de schuldige verkeerde in de toestand, bedoeld in
artikel 8, tweede, derde, of vierde lid, en het alcoholgehalte van zijn
adem bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan 570 microgram alcohol
per liter uitgeademde lucht dan wel het alcoholgehalte van zijn bloed
bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan 1,3 milligram alcohol per
milliliter bloed, dan wel voor zover de schuldige na het feit niet heeft
voldaan aan een bevel, gegeven krachtens artikel 163, tweede, zesde,
achtste of negende lid (veroorzaken ernstig verkeersongeval onder
invloed van alcohol);
– artikel 8, tweede, derde of vierde lid, indien het alcoholgehalte van zijn
adem bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan 570 microgram alcohol
per liter uitgeademde lucht dan wel het alcoholgehalte van zijn bloed
bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan 1,3 milligram alcohol per
milliliter bloed (rijden onder invloed van alcohol);
– artikel 163, tweede, zesde, achtste of negende lid (weigering medewerking aan alcoholonderzoek).
Met een onherroepelijk geworden veroordeling wordt gelijkgesteld een
onherroepelijk geworden strafbeschikking. Verder in de toelichting zal
gemakshalve alleen worden gesproken van veroordeling.
De betrokken rijbewijshouder dient zijn rijbewijs in te leveren. Om in het
bezit te komen van een nieuw rijbewijs moet hij overeenkomstig de
bepalingen in het Reglement rijbewijzen opnieuw zijn rijvaardigheid en
geschiktheid aantonen.
4. De voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten
Het wetsvoorstel voorziet in een uitbreiding van artikel 123b, eerste lid,
van de WVW 1994 met verkeersdelicten die zijn gerelateerd aan het
gebruik van drugs in het verkeer: het rijden onder invloed van drugs, het
veroorzaken van een ernstig verkeersongeval onder invloed van drugs en
het niet meewerken aan een onderzoek naar het gebruik van drugs. De
reikwijdte omvat ook de onherroepelijke veroordelingen wegens
overtreding van artikel 8, eerste lid, van de wet. Op grond van dit artikellid
is het verboden om een voertuig te besturen onder invloed van een stof,
waarvan de bestuurder weet of redelijkerwijs moet weten dat het gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

3

daarvan, al dan niet in combinatie met andere stoffen, de rijvaardigheid
zodanig kan beïnvloeden dat hij niet tot behoorlijk besturen in staat moet
worden geacht. Dit artikellid is de basis voor veroordelingen wegens
rijden onder invloed van medicijnen of (tot nu toe) drugs, maar in
bepaalde gevallen ook in verband met alcohol. Het gaat dan bijvoorbeeld
om bestuurders die wel onder de voor hen geldende wettelijke limiet zijn
gebleven, maar toch wel zoveel hebben gedronken dat zij daardoor geacht
moeten worden niet meer tot behoorlijk besturen in staat te zijn. Zulke
bestuurders vormen, ongeacht de vraag onder invloed van welke stof zij
een voertuig hebben bestuurd, een gevaar voor de verkeersveiligheid.
Daarom wordt voorgesteld dit artikellid in zijn geheel onder de werking
van de recidiveregeling te brengen en deze werking niet te beperken tot
bijvoorbeeld alleen onherroepelijke veroordelingen wegens rijden onder
invloed van drugs of alcohol (voor zover die niet onder andere leden van
artikel 8 van de wet vallen). Dit is verdedigbaar omdat de rechter in het
concrete geval al heeft vastgesteld dat sprake is van overtreding van
artikel 8, eerste lid, van de Wegenverkeerswet 1994. Bovendien is het
onderbrengen van artikel 8, eerste lid, onder de recidiveregeling nodig
omdat ook in de toekomst, indien het eerder aangehaalde wetsvoorstel tot
wet is verheven en in werking is getreden, dit artikellid als vangnet blijft
gelden voor de gevallen van rijden onder invloed van drugs die nog niet
kunnen worden vervolgd op basis van artikel 8, vijfde lid, van de wet,
omdat het bijvoorbeeld gaat om een nieuwe drug waarvoor nog geen
grenswaarde is vastgesteld. Om het rijden onder invloed van alle drugs
onder de werkingssfeer van de recidiveregeling te kunnen brengen, is het
dus ook nodig de onherroepelijke veroordeling wegens overtreding van
artikel 8, eerste lid, daarin onder te brengen. Ook een veroordeling op
grond van het eerste lid, waarbij de rijvaardigheid beïnvloedende stof
alcohol betreft en het promillage onder de in het tweede en derde lid
gestelde grenzen lag, zal kunnen leiden tot een eerste of tweede punt. Het
feit dat blijkens een rechterlijke beslissing is vastgesteld dat de betrokken
bestuurder niet meer tot behoorlijk besturen in staat was, rechtvaardigt
naar het oordeel van de regering de «puntwaardigheid», ook als het
alcoholpromillage in die gevallen 1,3 of lager was en daarmee afwijkt van
de ondergrens die in andere gevallen wordt gehanteerd bij het tweede
punt. Bijkomende reden om artikel 8, eerste lid, in zijn geheel onder de
werking van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten te brengen
is het feit dat in de justitiële documentatie niet wordt geregistreerd of een
veroordeling op basis van artikel 8, eerste lid, van de Wegenverkeerswet
1994 betrekking heeft op alcohol, drugs, geneesmiddelen of andere
bewustzijnsbeïnvloedende stoffen.
De recidiveregeling blijft hiermee, zo wordt geantwoord op een daartoe
strekkende vraag van de Afdeling advisering van de Raad van State,
uitgaan van één toetsingscriterium voor het van rechtswege vervallen van
de geldigheid van een rijbewijs in geval van recidive, namelijk het gevaar
voor de verkeersveiligheid. Tot nu is aan dit criterium invulling gegeven
door in het huidige artikel 123b, eerste lid, uit te gaan van een concreet
promillage waarvan bij de tweede onherroepelijke afdoening sprake moet
zijn. Omdat het van rechtswege ongeldig worden van het rijbewijs een
verstrekkende maatregel is, is bij de totstandkoming van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten, dit promillage niet vastgesteld op
de wettelijke ondergrens (0,5 respectievelijk 0,2 ‰), maar op een hoger
promillage. Bij de wet van 4 juni 2010 tot wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de aanpassing van de vorderingsprocedure
en de invoering van het alcoholslotprogramma (Stb. 2010, 259) is dit
promillage in artikel 123b, eerste lid, gesteld op meer dan 1,3. Het
onderhavige wetsvoorstel brengt geen wijziging aan in deze keuze. Het
bovenstaande houdt derhalve in dat als bij een tweede verkeersdelict een
promillage van boven de 1,3 is geconstateerd en dit delict onherroepelijk
is afgedaan, het rijbewijs vanaf dat tijdstip van rechtswege ongeldig is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

4

geworden. Ook bij lagere promillages kan uiteraard sprake zijn van een
gevaar voor de verkeersveiligheid, maar bij die promillages volgt op
grond van artikel 123b, eerste lid, niet van rechtswege ongeldigheid van
het rijbewijs, maar zijn, naast de strafrechtelijke sancties, zoals bijvoorbeeld een boete of een rijontzegging, andere maatregelen mogelijk,
bijvoorbeeld de oplegging van de verplichting tot deelname aan het
alcoholslotprogramma. Deze maatregelen staan naar onze mening meer
in verhouding tot de overtreding dan de overtreding te laten meetellen in
het kader van de recidiveregeling. In dit wetsvoorstel wordt onder het
toetsingscriterium «gevaar voor de verkeersveiligheid» voor het van
rechtswege vervallen van de geldigheid van een rijbewijs in geval van
recidive een onherroepelijke afdoening wegens overtreding van artikel 8,
eerste lid, van de Wegenverkeerswet 1994 toegevoegd. De rechtvaardiging van het feit dat hierbij geen concreet promillage is vereist, is dat
een veroordeling op grond van dit artikellid alleen plaatsvindt als concreet
is bewezen dat de betrokken bestuurder niet meer tot behoorlijk besturen
in staat moet worden geacht. Iemand die daarvoor onherroepelijk is
veroordeeld, vormde in dat concrete geval een gevaar voor de verkeersveiligheid en dient om de redenen die hiervoor zijn genoemd, zijn
rijbewijs van rechtswege te verliezen.
Voor de toekenning van het tweede punt maakt het niet uit of het eerste
delict hetzelfde (soort) delict betrof of een ander. Combinatie van de
verschillende soorten delicten is ook mogelijk. Is bijvoorbeeld het eerste
delict een drugsdelict, dan kan het tweede delict waarvan de onherroepelijke veroordeling leidt tot de ongeldigheid van het rijbewijs, bijvoorbeeld
een veroordeling zijn op grond van artikel 8, tweede lid, van de Wegenverkeerswet 1994. Voorwaarde is dan wel dat er sprake is van een promillage
van meer dan 1,3 of een weigering mee te werken aan een onderzoek.
Omgekeerd is ook mogelijk: het eerste delict kan een alcoholdelict zijn
geweest (ongeacht het promillage) en het tweede delict een drugsdelict.
Als tijdens één controle de bestuurder wordt betrapt op het rijden onder
invloed van zowel alcohol als drugs, dan krijgt hij hiervoor na de
onherroepelijke veroordeling één punt.
Het wetsvoorstel brengt geen wijzigingen aan in de systematiek van de
recidiveregeling: het moet, bij de tweede onherroepelijke veroordeling,
gaan om bestuurders aan wie een rijbewijs is afgegeven (dus ook
bestuurders van bromfietsen vallen onder de recidiveregeling), er moet
sprake zijn van een onherroepelijke veroordeling jegens een bestuurder
van een rijbewijsplichtig motorrijtuig en de recidiveregeling is ook van
toepassing op bestuurders die het rijbewijs voor het werk nodig hebben.
Niet valt in te zien waarom het maken van meer kilometers een reden zou
mogen zijn om vaker te recidiveren. De doelstelling om recidive bij rijden
onder invloed harder aan te pakken, ongeacht of dit gebeurt onder invloed
van alcohol of van drugs, zou worden doorkruist als onderscheid zou
worden gemaakt tussen bestuurders die minder vaak gebruik maken van
hun rijbewijs en bestuurders die dat vaak doen. Verwezen wordt naar
hetgeen hierover is opgemerkt in de memorie van toelichting bij het aan
de eerder aangehaalde wet van 24 oktober 2008 ten grondslag liggende
wetsvoorstel1.
Verder blijft de recidiveregeling, ook na de uitbreiding van de reikwijdte
ervan, van toepassing op beginnende bestuurders en ten slotte moet de
betrokkene, die na de ongeldigheid van rechtswege weer de beschikking
wil krijgen over een rijbewijs, opnieuw zijn geschiktheid en zijn rijvaardigheid aantonen overeenkomstig de daarvoor in het Reglement
rijbewijzen opgenomen procedure.

1
Kamerstukken II 2005/06, 30 324, nr. 3, blz.
13–15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

5

Informatieverstrekking bij eerste punt

1
Goldenbeld, C. en Mesken, J. (te verschijnen). Verkeersovertreders, achtergronden van
gedrag en mogelijkheden voor beïnvloeding
door voorlichting. In 2011 te verschijnen
rapport. Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeerveiligheid SWOV, Leidschendam
2
Ben-David, G., et al. The influence of
personal communication on the driving
behavior of private motorists in Israel. In:
Accident Analysis & Prevention, 1972, vol. 4,
blz. 269–301
3
Masten, S.V. & Peck, R.C. Problem driver
remediation: A meta-analysis of the driver
improvement literature. In: Journal of Safety
Research, 2004, vol. 35, blz. 403–425
4
Mäkinen et alii, Traffic enforcement in
Europe: effects measures, needs and future.
Final report of ESCAPE, 2003, European
Commission, Brussels

Met de recidiveregeling wordt enerzijds een hardere aanpak beoogd van
recidivisten. Aan de andere kant wordt ook beoogd dat van het eerste
punt een waarschuwend effect uitgaat. Dat effect kan het beste worden
bereikt door betrokkene schriftelijk in kennis te stellen van het feit dat de
onherroepelijke veroordeling wegens een bepaald verkeersdelict heeft
geleid tot registratie van het eerste punt en wat de gevolgen zijn van een
tweede onherroepelijke veroordeling en dus een tweede punt. Zo’n
waarschuwingsbrief, die vanuit strafrechtelijk oogpunt niet nodig is, maar
vanuit verkeersveiligheidsoverwegingen wel van belang is, kan de
betrokken rijbewijshouder ertoe brengen zijn gedrag aan te passen.
Recent is door de SWOV onderzoek gedaan naar het veiligheidseffect van
waarschuwingsbrieven1. Uit dit onderzoek kan worden afgeleid dat het
verzenden van dit soort waarschuwingsbrieven inderdaad preventief
effect kan hebben. In een aantal Israëlische studies is bijvoorbeeld
vastgesteld dat waarschuwingsbrieven effectief zijn in het verminderen
van overtredingsgedrag. In een observatiestudie van overtredingsgedrag
van automobilisten op kruisingen in Israël vonden Ben-David et al.2 dat
het toesturen van persoonlijke waarschuwingsbrieven leidde tot een
20–30% reductie van overtredingen van een stopverbod en 40–50%
reductie van overtredingen van rijrichtingaanwijzingen. De meta-analyse
van Masten en Peck3 wijst uit dat waarschuwingbrieven als onderdeel van
«driver improvement programs» ook bijdragen aan ongevalsreductie. Het
gaat dan om een geschatte ongevalsreductie bij overtreders in de orde
van grootte van 4 %. De auteurs pleiten voor een aanpak van regelmatige
overtreders waarin de meer strenge rijbewijsmaatregelen voorafgegaan
worden door eerst vriendelijke adviserende waarschuwingsbrief en
eventueel later nog een meer harde, dreigende waarschuwingsbrief.
Verder constateert de SWOV in de factsheet «straffen in het verkeer»
(oktober 2011) dat uit een Finse studie blijkt dat persoonlijk gerichte
waarschuwingsbrieven minstens zo effectief waren als verkeersboetes om
snelheidsovertredingen te verminderen4. Zowel het CBR als de RDW
wijzen op het belang van een waarschuwingbrief bij het eerste punt en
pleiten ervoor ook bij het eerste punt een brief te verzenden. Ook het OM
erkent dit belang, maar tekent daarbij aan dat het verzenden van zo’n brief
wel zal leiden tot extra werkbelasting bij het OM en tot de noodzaak van
aanpassing van de automatisering. Er zal ook extra werklast uit
voorkomen voor het CJIB, en wel als het punt het gevolg is van de
onherroepelijke veroordeling wegens een feitgecodeerde verkeersovertreding. In een deel van die gevallen zal het CJIB de instantie zijn die,
namens het OM, zorg draagt voor registratie van het eerste punt en dan
ook voor het verzenden van de brief. In alle andere gevallen zal dat de
officier van justitie zijn.
Gelet op de positieve effecten die naar verwachting van het verzenden
van een waarschuwingsbrief bij het eerste punt uitgaan, staat de regering
daar op zichzelf positief tegenover. Daarom zal bij de voorbereiding van
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel worden bezien in hoeveel
gevallen naar verwachting zo’n brief zou moeten worden verzonden, wat
de consequenties hiervan zijn voor het OM en het CJIB en of het in
redelijke mate uitvoerbaar is. Op basis daarvan zal een afweging worden
gemaakt tussen de verwachte voordelen van verzending en de werklasteffecten voor het OM en het CJIB en zal worden besloten of tot het
verzenden van zo’n waarschuwingsbrief zal worden overgegaan.
Samenloop met de bestuursrechtelijke vorderingsprocedure
In theorie zal ook in de toekomst een samenloop met de vorderingsprocedure niet helemaal kunnen worden vermeden. In het navolgende wordt
aangegeven op welke wijze mogelijke samenloopgevallen zullen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

6

opgelost. Deze samenloop heeft te maken met het feit dat, zoals in de
inleiding aangehaalde brief van 12 mei 2011 over het rijbewijshuis is
aangegeven, de strafrechtelijke procedure enerzijds en de bestuursrechtelijke vorderingsprocedure anderzijds gelijktijdig kunnen worden toegepast
omdat zij verschillende doelen dienen. De strafrechtelijke procedure dient
primair tot bestraffing van de betrokkene wegens een begaan verkeersdelict. De vorderingsprocedure is nodig voor maatregelen bij twijfel of een
rijbewijshouder nog wel beschikt over de vereiste rijvaardigheid of
geschiktheid.
Het is bijvoorbeeld mogelijk dat het tweede delict een drugsdelict is dat
tevens aanleiding heeft gegeven tot een mededeling aan het CBR van het
vermoeden dat de betrokken rijbewijshouder niet langer beschikt over de
vereiste geschiktheid. In de vorderingsprocedure zal dan een onderzoek
naar de geschiktheid worden opgelegd dat, afhankelijk van de uitkomst
van het onderzoek of van de bereidheid van betrokkene aan dat onderzoek
mee te werken, kan leiden tot ongeldigverklaring van het rijbewijs. Voor
die gevallen waarin het CBR het rijbewijs in het kader van de vorderingsprocedure reeds ongeldig heeft verklaard en deze ongeldigverklaring
onherroepelijk is geworden, biedt artikel 123b, derde lid, van de Wegenverkeerswet 1994 al een oplossing. In die gevallen dient de officier van
justitie een aantekening te plaatsen in het rijbewijzenregister waaruit blijkt
dat de houder bij de aanvraag van een nieuw rijbewijs dient aan te tonen
dat hij beschikt over de rijvaardigheid en de lichamelijke en geestelijke
geschiktheid die is vereist. Dit artikellid is straks ook van toepassing indien
een rijbewijs dat op grond van de recidiveregeling na uitbreiding met de
drugsgerelateerde delicten ongeldig zou zijn, al eerder in het kader van de
vorderingsprocedure zijn geldigheid heeft verloren. Door deze aantekening wordt duidelijk dat betrokkene, om weer in het bezit te komen van
een rijbewijs, opnieuw zijn rijvaardigheid en geschiktheid moet aantonen.
Ook kan er samenloop ontstaan met de beginnersregeling: als het tweede
delict in het kader van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten
bijvoorbeeld een veroordeling is voor het veroorzaken van een ernstig
verkeersongeval en betrokkene daarbij onder invloed van drugs verkeerde
en deze veroordeling tevens een derde onherroepelijke veroordeling was
in het kader van de beginnersregeling. Ook voor deze samenloop bestaat
reeds een voorziening. Deze is geregeld in artikel 23, vierde lid, van de
Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid 2011 en houdt in dat
het CBR bij dringende redenen kan afzien van het opleggen van een
onderzoek. Dit artikellid is overgenomen uit de oude Regeling maatregelen rijvaardigheid en geschiktheid en is destijds ingevoerd om
samenloop in hierboven beschreven gevallen te voorkomen (zie Stcrt.
2008, 186).
Ook kan er een samenloop ontstaan tussen de ongeldigheid van het
rijbewijs van rechtswege en het alcoholslotprogramma. Betrokkene kan,
tijdens de looptijd van het alcoholslotprogramma, worden betrapt op en
onherroepelijk worden veroordeeld voor een drugsdelict. Indien het een
onherroepelijke veroordeling betreft die ongeldigheid van het rijbewijs tot
gevolg heeft, wordt het alcoholslotprogramma beëindigd. Dit is het
gevolg van het feit dat hij zich niet heeft gehouden aan de vastgestelde
«spelregels» van het alcoholslotprogramma. Een van die spelregels is dat
tijdens de duur van het alcoholslotprogramma het rijbewijs niet van
rechtswege ongeldig mag zijn geworden.
Een andere samenloopmogelijkheid van de recidiveregeling met het
alcoholslotprogramma zou tot slot kunnen zijn het geval waarin de
pleegdatum van het tweede feit ligt voor het tijdstip waarop het alcoholslotprogramma kan worden opgelegd en de ongeldigheid van het
rijbewijs van rechtswege intreedt tijdens het alcoholslotprogramma. In
deze gevallen wordt het alcoholslotprogramma beëindigd. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

7

samenloop zal alleen met goede voorlichting aan de betrokken rijbewijshouder kunnen worden voorkomen.
Het is van groot belang dat door de betrokken instanties in hun communicatie met de rijbewijshouder goede informatie wordt verstrekt over het
feit dat zich samenloop van strafrecht en bestuursrecht kan voordoen. Het
is terecht dat het CBR en de RDW in hun adviezen hiervoor aandacht
vragen. Bij deze instanties zullen veel vragen kunnen komen van burgers
over de samenloop tussen het alcoholslotprogramma en de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten. In het kader van de doorlichting van
het rijbewijshuis (zie de eerder aangehaalde brief van 12 mei 2011) vindt
thans reeds afstemming plaats tussen het CBR en het OM om in brieven
die deze instanties sturen naar rijbewijshouders informatie op te nemen
over de andere procedure die (mogelijk) bij een andere instantie loopt. Bij
de voorbereiding van de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zal worden
bezien of deze brieven met het oog op mogelijke samenloop als gevolg
van dit wetsvoorstel moeten worden aangevuld.
De politie vraagt in haar advies verder nog aandacht voor het feit dat, als
een rijbewijshouder niet langer als geschikt of rijvaardig is beoordeeld,
het rijbewijs ongeldig zou moeten worden verklaard, ook al is het
inmiddels niet meer geldig als gevolg van het verstrijken van de geldigheidsduur. Het treffen van een dergelijke voorziening is juridisch niet
mogelijk omdat een rijbewijs dat zijn geldigheid heeft verloren, niet nog
eens ongeldig kan worden verklaard. Bovendien is het treffen van een
dergelijke maatregel ook niet nodig omdat in de artikelen 153a t/m 153d
van het Reglement rijbewijzen al een voorziening is getroffen voor dit
soort samenloopgevallen. Deze voorziening houdt in dat, als het rijbewijs
inmiddels ongeldig is geworden bijvoorbeeld door het verstrijken van de
geldigheidsduur, het CBR een aantekening maakt in het rijbewijzenregister
waaruit blijkt dat betrokkene een verklaring van geschiktheid of een
verklaring van rijvaardigheid nodig heeft om weer aan een nieuw rijbewijs
te kunnen komen. Door deze voorziening kan een bestuurder die
rijongeschikt is verklaard, niet zonder meer een nieuw rijbewijs
aanvragen.
5. Verhoging van de keuringsleeftijd voor oudere
rijbewijshouders
Algemeen

1
Effect van verhoging van de keuringsleeftijd
op de verkeersveiligheid, drs. W.P. Vlakveld en
dr. R.J. Davidse, R-2011-6

Tijdens het eerder aangehaalde algemeen overleg op 9 maart 2011
hebben verschillende fracties, onder verwijzing naar een door de SWOV
uitgebrachte factsheet (Ouderen in het verkeer, juni 2010) gepleit voor het
verhogen van de leeftijd waarop rijbewijshouders zich thans moeten laten
keuren. Die leeftijd ligt nu bij 70 jaar. Omdat mensen, anders dan in de tijd
waarin deze keuringsleeftijd werd vastgesteld, langer gezond blijven, zou
dit zijn vertaling moeten hebben in een verhoging van de keuringsleeftijd
van 70 tot 75 jaar. In reactie hierop heeft eerste ondergetekende
toegezegd de SWOV nader onderzoek te laten doen, met name naar de
vraag hoe groot het risico is in de leeftijd van 70 tot 75 jaren. Als zou
blijken dat dit risico gering is, is toegezegd om het voorstel over te nemen
en een wetswijziging voor te bereiden.
De SWOV heeft vervolgens nader onderzoek verricht naar het effect op de
verkeersveiligheid van de verhoging van de keuringsleeftijd en heeft zich
daarbij, zo wordt opgemerkt naar aanleiding van een daartoe strekkende
opmerking van de Afdeling advisering van de Raad van State, gebaseerd
op op dat moment beschikbare kennis.1De SWOV is tot de conclusie
gekomen dat het risico van automobilisten om bij een ernstig ongeval
betrokken te raken, gestaag oploopt tussen het 70e en 75e jaar. Deze
stijging wordt slechts voor een klein deel veroorzaakt door de afname van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

8

1
Onderzoek rijvaardigheid en geschiktheid,
AEF, Utrecht, april 2012

de geschiktheid tot het besturen van motorrijtuigen. De belangrijkste
oorzaak, waardoor een ongeval in die leeftijdscategorie vaker ernstig
afloopt, is dat met het stijgen van de leeftijd de kwetsbaarheid onder meer
als gevolg van ziekten en aandoeningen groter wordt. Aandoeningen met
een tamelijk hoog relatief risico en een tamelijk hoge prevalentie onder
oudere bestuurders zijn: dementie, beroerten, hartfalen, diabetes,
verminderde visuele aandacht (UFOV) en gevoeligheid voor verblinding.
De toename van de verkeersonveiligheid wordt bepaald door het relatieve
risico van een aandoening (de mate van toename van het ongevalsrisico)
en de mate waarin die aandoening onder oudere automobilisten
voorkomt (de prevalentie). Gelet op het veelal oplopen van de prevalentie
met de leeftijd is het argument dat de ouderen van nu vitaler zijn dan de
ouderen van vroeger en dat daarom de keuringsleeftijd kan worden
verhoogd naar het oordeel van de SWOV voor discussie vatbaar. De
SWOV geeft, zo wordt opgemerkt in reactie op de daartoe strekkende
opmerking van de Afdeling, tegelijk aan dat uit cijfers van het CBR blijkt
dat maar weinig oudere bestuurders definitief worden afgekeurd. De
reden voor afkeuring is meestal een beroerte, dementie of progressieve
chronische oogaandoeningen (zoals staar). De meeste bestuurders
worden goedgekeurd. Hierbij moet worden opgemerkt dat een aanzienlijk
deel momenteel een hulpmiddel of beperking voorgeschreven krijgt. In
veel gevallen is dat een bril. Bij een beperking gaat het veelal om een
beperking tot het voor de bestuurder bekende gebied. Hoewel er weinig
bestuurders worden afgekeurd, daalt het rijbewijsbezit wel sterk na het
65e jaar. Veel bestuurders laten hun rijbewijs uit eigen beweging verlopen
en laten het niet aankomen op een keuring. Dit gedrag verandert niet door
de verhoging van de keuringsleeftijd. De SWOV heeft bij het onderzoek
naar het effect van de verhoging van de keuringsleeftijd voor het aantal
verkeersslachtoffers hiermee rekening gehouden. Doordat zo weinig
mensen worden afgekeurd, zal het op latere leeftijd afkeuren van
bestuurders door de beoogde verhoging van de leeftijdslimiet geen grote
gevolgen hebben voor de verkeersveiligheid. In totaal wordt geschat dat
door de verhoging van de leeftijdslimiet, er jaarlijks een verkeersdode en
circa zeven ernstig verkeersgewonden meer zullen zijn. Daar staat
tegenover dat dit een aanzienlijke kosten- en tijdsbesparing voor burgers
betekent. Op basis van de aanzienlijke besparingen enerzijds en anderzijds
de geringe toename van de verkeersonveiligheid, is het verantwoord de
keuringsleeftijd te verhogen van 70 naar 75 jaar. Verder is uit onderzoek in
verschillende Europese landen niet gebleken dat het in landen met een
verplichte keuring op basis van leeftijd beter is gesteld met de verkeersveiligheid van oudere bestuurders dan in landen die deze verplichting niet
kennen.
Inmiddels heeft een onderzoek plaatsgevonden naar de medische
keuringen ten behoeve van het rijbewijs1. In dit in april 2012 afgeronde
onderzoek is onder andere de aanbeveling opgenomen om te bezien of de
keuringsleeftijd in zijn geheel zou kunnen vervallen. Ook de SWOV had in
het onderzoek naar de effecten van de voorgenomen leeftijdsverhoging
op de verkeersveiligheid een vergelijkbare aanbeveling opgenomen, zij
het dat de SWOV hier aan ook de invoering van een meldplicht had
gekoppeld. Een beslissing hierover vereist allereerst een zorgvuldig
onderzoek naar de effecten hiervan op de verkeersveiligheid en naar de
mogelijkheden van en voorwaarden waarop afschaffing van de
keuringsleeftijd zou kunnen worden gerealiseerd en welke alternatieven er
eventueel zijn. Bij de beschrijving van de verschillende alternatieven
zullen ook de lasten voor de burgers die hieruit voortvloeien, in kaart
worden gebracht. Ik ga daarom hiernaar vervolgonderzoek doen. Dit
wetsvoorstel is daarom een eerste stap in een versoepeling hoe om te
gaan met de keuringsleeftijd. Zowel het onderzoek van de SWOV als het
hiervoor vermelde onderzoek naar de medische keuringen zie ik als
ondersteuning van het onderhavige wetsvoorstel. Gezien de mogelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

9

effecten van de verhoging van de keuringsleeftijd op de verkeersveiligheid, waar ook de Afdeling in haar advies op wijst, zal ik de effecten van
het wetsvoorstel monitoren.
Bijkomend effect
Zowel het CBR als de NVvB wijzen op het feit dat de verhoging van de
keuringsleeftijd tot 75 jaar feitelijk het effect heeft dat een aantal rijbewijsbezitters de rijbewijskeuring pas op een veel hogere leeftijd krijgt,
namelijk 79 jaar. Dit is het gevolg van het feit dat er op grond van de
huidige regelgeving pas een rijbewijskeuring plaatsvindt als de geldigheidsduur van het rijbewijs verstrijkt op of na de 70ste verjaardag. Dat
betekent dat iemand die op 69-jarige leeftijd zijn rijbewijs administratief
vernieuwt, nog niet aan de eis behoeft te voldoen dat een verklaring van
geschiktheid is geregistreerd. Deze persoon wordt op grond van de
huidige regelgeving pas bij de verlenging op 74-jarige leeftijd gekeurd. Op
grond van de voorgestelde verhoging van de keuringsleeftijd met vijf jaar
zou dit in de nieuwe situatie 79 jaar worden. Dit is evenwel geen nieuw
gegeven. In het eerder genoemde onderzoek van de SWOV naar de
mogelijke effecten van de leeftijdsverhoging op de verkeersveiligheid is
dit effect meegenomen.
Op grond van het bovenstaande is de regering tot de conclusie gekomen
dat het verantwoord is de keuringsleeftijd te verhogen en vast te stellen
op 75 jaar. Deze leeftijdsverhoging zal naast wijziging van artikel 122 van
de Wegenverkeerswet 1994 bij dit wetsvoorstel ook leiden tot aanpassingen van het Reglement rijbewijzen.
Advies SWOV over meldplicht
De SWOV heeft in haar advies gepleit voor afschaffing van de
keuringsleeftijd voor oudere rijbewijsbezitters, onder voorwaarde van
gelijktijdige invoering van een meldplicht voor de behandelend arts van
vermoedens van ongeschiktheid bij een rijbewijshouder, ongeacht de
leeftijd. Het CBR geeft aan dat bezwaren bestaan tegen een meldplicht
voor artsen, maar merkt op dat deze bezwaren niet gelden als zou worden
gekozen voor een meldplicht voor de rijbewijshouder zelf, waarbij de
behandelend arts een adviserende en informerende rol heeft. Het CBR
doet de suggestie om de mogelijkheid te bezien van de invoering van een
meldplicht door de rijbewijshouder zelf.
Zoals hierboven reeds is aangegeven, is in het eerder genoemde
onderzoek naar de medische keuringen ten behoeve van het rijbewijs de
aanbeveling opgenomen hiernaar onderzoek te verrichten. Zoals ik in mijn
brief van 22 mei 2012 heb aangegeven, zal ik onderzoek doen naar de
consequenties van algehele afschaffing van de keuringsleeftijd en naar
eventuele voorwaarden hiervoor en naar mogelijke alternatieven en de
eventueel aan de verschillende alternatieven verbonden administratieve
lasten. De invoering van een eventuele meldplicht zal daarbij worden
betrokken, waarbij zal worden gekeken of en zo ja onder welke
voorwaarden dat kan.
6. Handhavingsaspecten
De voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van de recidiveregeling met
drugsgerelateerde verkeersdelicten werkt, net zoals de thans bestaande
recidiveregeling, op staandehouding en niet op kentekenbekeuringen. Met
de invoering van de speekseltester zal het gemakkelijker worden om
rijden onder invloed van drugs op te sporen. Voor drugs die niet met
behulp van de speekseltester kunnen worden opgespoord, zal de politie
bestuurders die onder invloed van die drugs aan het verkeer deelnemen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

10

selecteren op basis van onderzoeken naar psychomotorische functies en
oog- en spraakfuncties. Verwezen wordt hiervoor naar de memorie van
toelichting bij het voorstel van wet tot wijziging van de Wegenverkeerswet
1994 in verband met het verbeteren van de aanpak van het rijden onder
invloed van drugs1.
De voorgestelde verhoging van de keuringsleeftijd voor oudere rijbewijshouders heeft geen gevolgen voor de handhaving.
De politie constateert wel een aandachtspunt bij de opsporing van
bestuurders die rijden met een rijbewijs dat niet langer geldig is als
gevolg van het verstrijken van de geldigheidsduur. Het rijden met een
rijbewijs waarvan de geldigheidsduur één jaar of minder is verstreken, is
een gedraging in de zin van de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften en wordt administratiefrechtelijk aangepakt. Het
rijden met een rijbewijs waarvan de geldigheid langer dan een jaar is
verstreken, is een overtreding, waartegen strafrechtelijk wordt
opgetreden. Naar het oordeel van de politie is dit onderscheid niet
adequaat, maar zou bij de aanpak van rijden met een rijbewijs waarvan de
geldigheidsduur is verstreken onderscheid moeten worden gemaakt naar
de reden waarom die geldigheidsduur is verstreken. Als er sprake is van
een gemiste medische keuring of van ontbrekende geschiktheid waardoor
geen verlenging heeft plaatsgevonden, dan zou het volgens de politie
veeleer voor de hand liggen deze strafbare gedraging naar analogie van
het rijden tijdens een ongeldigverklaring als een misdrijf aan te merken.
De politie tekent bij dit voorstel aan dat indien het wordt overgenomen, de
politie de beschikking wel toegang moet krijgen tot de informatie die
nodig is om de reden van de ongeldigheid van het rijbewijs te kunnen
beoordelen.
Gesteld kan worden dat het door de politie verzochte onderscheid met
ingang van 1 januari 2012 wordt gemaakt. In de strafvorderingsrichtlijnen,
zoals opgenomen in de Tekstenbundel voor misdrijven, overtredingen en
Muldergedragingen 2012 is een specifieke feitcode opgenomen (K060g)
voor het rijden als bestuurder van een motorrijtuig, terwijl het rijbewijs
zijn geldigheid heeft verloren door het verstrijken van de geldigheidsduur,
terwijl dit rijbewijs voor een bepaalde geldigheidsduur was afgegeven.
Het feit dient strafrechtelijk te worden aangepakt als overtreding van
artikel 107, tweede lid, onderdeel b, van de Wegenverkeerswet 1994. Op
dit feit staat een afdoening bij OM-strafbeschikking van € 330.- bij first
offenders. Wanneer een dergelijke zaak wordt afgedaan, wordt daarvan
aantekening gemaakt in de registers van de justitiële documentatie. Bij
recidivisten (en hiervan is sprake indien de volgende overtreding wordt
begaan binnen vier jaar na afdoening van de vorige) geldt het strafvorderingsbeleid zoals neergelegd in de recidiveregeling rijden zonder rijbewijs.
7. Organisatorische en financiële gevolgen
Politie
Het wetsvoorstel leidt niet tot ingrijpende gevolgen voor de politie.
OM en zittende magistratuur

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 859, nr. 3

Het wetsvoorstel zal kunnen leiden tot een toename van het aantal zaken
in hoger beroep om zo een tweede veroordeling, met als gevolg de
ongeldigheid van het rijbewijs, uit te stellen of te voorkomen. Indien
verzet zal worden aangetekend of hoger beroep zal worden ingesteld, zal
dat gevolgen hebben voor de capaciteit bij het OM en de zittende
magistratuur. Daarnaast moet rekening worden gehouden met een
toename van het aantal gevallen van overtreding van artikel 9, tweede lid,
van de Wegenverkeerswet 1994. De voorgestelde uitbreiding van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

11

recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten met drugsgerelateerde
verkeersdelicten zal er toe leiden dat in meer gevallen dan op grond van
de huidige recidiveregeling mogelijk zal zijn, het rijbewijs van rechtswege
ongeldig wordt. Dit kan tot gevolg hebben dat meer mensen ondanks die
het feit dat zij niet langer beschikken over een geldig rijbewijs, toch blijven
rijden.
Omdat op dit moment onhelder is hoe vaak bezwaar zal worden aangetekend of hoger beroep zal worden ingesteld, kunnen geen uitspraken
worden gedaan over de te verwachten toename van de werklast van deze
organisaties. Hun werklast zal uiteraard wel in de gaten worden gehouden
en zo nodig zal hierover overleg plaatsvinden.
Verder zal de voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van de recidiveregeling leiden tot aanpassing van de ICT bij het OM. Hiermee is tijd
gemoeid en hiermee zal rekening worden gehouden bij het vaststellen
van de datum van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB)
Het CJIB heeft een rol bij de afhandeling van de zogenoemde feitgecodeerde zaken. In het kader van de voorbereiding van de inwerkingtreding
zal het OM bezien of de onder het wetsvoorstel vallende drugsdelicten
feitgecodeerd zullen worden afgedaan of niet. Hiermee wordt bedoeld dat
het concrete delict wordt voorzien van een feitcode waarvoor een bij die
feitcode behorende vaste boete is vastgesteld en waarvoor het CJIB
namens het OM een strafbeschikking uitstuurt. Alleen als daartoe wordt
besloten, handelt het CJIB deze zaken af en is het – in de gevallen waarin
betrokkene niet in verzet gaat tegen de opgelegde strafbeschikking – ook
verantwoordelijk voor de registratie van het eerste punt en voor de
informatie richting de betrokken rijbewijshouder. Bij de besluitvorming
hierover zal afstemming plaatsvinden tussen OM en CJIB zodat het CJIB
tijdig zich op een eventuele taak kan voorbereiden. Als hiertoe zal worden
besloten, zal het CJIB op een enkel punt de ICT moeten aanpassen. Voor
het overige heeft het onderhavige wetsvoorstel geen consequenties voor
het CJIB.
CBR
Wat het onderdeel uitbreiding reikwijdte recidiveregeling voor ernstige
verkeersdelicten betreft wijst het CBR op de noodzaak om bij de registratie
van een ongeldigheid van het rijbewijs van rechtswege aan te geven op
grond van welke onherroepelijke veroordelingen het rijbewijs ongeldig is
geworden: wegens alcoholdelicten, op grond van het rijden onder invloed
van drugs, of een combinatie van beide. Dit onderscheid is van belang
voor het CBR om te bepalen welke deskundige moet worden ingeschakeld
voor een onderzoek naar de geschiktheid van betrokkene als deze zich
meldt voor een praktijkexamen of een Eigen Verklaring indient. Dit punt
zullen het CBR en de RDW bij de voorbereiding van de inwerkingtreding
gezamenlijk oppakken.
Wat het onderdeel verhoging keuringsleeftijd betreft wijst het CBR op de
mogelijkheid dat een aantal rijbewijsbezitters niet de medische keuring zal
ondergaan die wel nodig is. Dit heeft te maken met de wijze waarop de
geautomatiseerde systemen thans zijn ingericht. Op grond van de
regelgeving kan de geldigheidsduur van het af te geven rijbewijs om
medische redenen worden beperkt. Stel dat de betrokken rijbewijshouder
om medische redenen volgens de geldende eisen na vijf jaar zou moeten
worden herkeurd. Het CBR registreert thans die termijnbeperking niet als
de betrokken rijbewijshouder ouder is dan 65 jaar: op grond van artikel
122 van de Wegenverkeerswet 1994 heeft het rijbewijs toch al een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

12

geldigheidsduur van vijf jaar en moet de rijbewijshouder, omdat hij bij
verlenging 70 jaar of ouder is, al een medische keuring ondergaan.
Verhoging van de keuringsleeftijd tot 75 jaar heeft als gevolg hiervan de
consequentie dat ten aanzien van zo’n persoon in de nieuwe situatie wel
een termijnbeperking moet worden geregistreerd om te voorkomen dat
hij zonder herkeuring administratief het rijbewijs kan laten vernieuwen. In
het kader van de voorbereiding van de inwerkingtreding zal met alle
betrokkenen overleg plaatsvinden om te bezien op welke wijze dit
aandachtspunt het beste kan worden opgelost.
RDW
De RDW geeft te kennen dat het onderdeel uitbreiding reikwijdte
recidiveregeling geen gevolgen heeft voor de ICT-systemen, tenzij bij de
registratie zal moeten worden aangegeven of het punt het gevolg is van
een onherroepelijke veroordeling wegens rijden onder invloed van drugs
of van alcohol. Wel zal de verhoging van de keuringsleeftijd leiden tot de
noodzaak van een kleine aanpassing van die systemen noodzakelijk
maken. De RDW pleit om die reden vanuit een oogpunt van efficiency
voor invoering van het onderhavige wetsvoorstel tegelijk met of in ieder
geval na de implementatie van de derde rijbewijsrichtlijn. Koppeling van
de datum van inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel – nadat
dat tot wet is verheven – aan de datum van inwerkingtreding van de
implementatieregelgeving ligt niet voor de hand. Elk risico moet worden
voorkomen dat de inwerkingtreding van het wetsvoorstel tot wijziging van
de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de implementatie van de
derde rijbewijsrichtlijn1 wordt vertraagd, omdat Nederland inmiddels in
gebreke is gesteld vanwege te late implementatie van die richtlijn.
Gemeenten
De NVvB verwacht geen organisatorische en financiële gevolgen voor de
gemeenten. Aanpassing van de programmatuur van de rijbewijsapplicatie
is evenmin nodig. Overleg met de RDW zal plaatsvinden voor de
aanpassing van de aanschrijfbrief aan rijbewijshouders van wie het
rijbewijs verloopt en de informatie op de gemeentelijke websites.
8. Voorlichting
De uitbreiding van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten met
de aangegeven drugsdelicten zal aan de betrokken instanties (zoals het
OM, Politie, CBR, RDW en CJIB) en burgers bekend moeten worden
gemaakt.
De betrokken instanties zijn tijdens het wetgevingstraject betrokken
geweest en met hen zal tijdens dit traject worden bezien hoe personen die
bij die instanties werkzaam zijn, op een juiste manier tijdig van de
informatie over de uitbreiding van de werkingssfeer van dit instrument
kunnen worden voorzien.
Daarnaast zal in de periode voorafgaand aan de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel ten behoeve van de burgers een voorlichtingscampagne
worden gevoerd. Hierbij valt te denken aan het bieden van informatie via
de website www.rijksoverheid.nl en het uitdelen van folders door de
verschillende verkeershandhavingsteams bij alcoholcontroles.
Over de verhoging van de keuringsleeftijd zal informatie op websites van
de rijksoverheid (zoals www.rijksoverheid.nl) worden aangeboden.

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 830, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

13

In samenwerking met uitvoeringsorganisaties, met name het CBR, zal
tevens worden bezien hoe burgers ook nog op andere wijze van de
consequenties van de verhoging van de keuringsleeftijd op de hoogte
kunnen worden gesteld.
9. Administratieve lasten
De voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van de recidiveregeling leidt
niet tot een verhoging van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven of de burger.
De voorgestelde verhoging van de keuringsleeftijd voor oudere rijbewijshouders van 70 tot 75 jaren leidt tot een verlaging van de administratieve
lasten voor de burgers. Het aantal medische keuringen en daarmee het
aantal te verlengen rijbewijzen neemt af met jaarlijks 50 000. Geconcretiseerd tegen de in de zogenaamde 0-meting gehanteerde uren en kosten
betekent dit een reductie van de administratieve lasten voor burgers met
175 000 uren en € 495 500,– per jaar.
Nalevingskosten
Afgezien van deze reductie van de administratieve lasten is ook sprake
van aanzienlijk lagere nalevingskosten voor de burger omdat er sprake zal
zijn van minder keuringen en minder verlengingen van de rijbewijzen.
Voor de keuringen gaat het om een gemiddeld bedrag van € 65,– en voor
de rijbewijsverlengingen om een bedrag van € 38,–. Dat afgezet tegen de
afname van 50 000 keuringen en rijbewijsverlengingen, levert een
kostenreductie voor de burgers op van € 5 150 000,–. Los van de wettelijk
verplichte keuring geldt het uitgangspunt dat iedere verkeersdeelnemer,
dus ook iedere rijbewijsbezitter, zich bewust moet zijn van het gevaar dat
hij veroorzaakt voor de verkeersveiligheid als hij aan het verkeer
deelneemt zonder een deugdelijke bril als hij die nodig heeft, en dat hij op
dat punt zijn eigen verantwoordelijkheid neemt, ook zonder dat een
keuringsarts hem daar expliciet op wijst.
II. Artikelsgewijs
Artikel I
Onderdeel A
Het betreft hier de explicitering dat het in artikel 9, negende lid, bedoelde
verbod een verbod betreft tot het besturen van een rijbewijsplichtig
motorrijtuig, niet zijnde een bromfiets, in de in de onderdelen a tot en met
d genoemde gevallen.
Onderdelen B, E, F, G, I, J en K
Het betreft hier de correctie van onjuiste verwijzingen, respectievelijk de
correctie van een onjuiste formulering van een zinsnede in een artikellid.
Onderdeel C
Voor de toelichting op dit artikel wordt verwezen naar § 5 van het
algemeen deel van de toelichting.
Onderdeel D
In dit onderdeel zijn de verkeersdelicten opgenomen, waarop de recidiveregeling van toepassing zal zijn. In lijn met de alcoholdelicten betreft de
voorgestelde uitbreiding de volgende delicten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

14

–

–
–
–

het veroorzaken van een ernstig verkeersongeval onder invloed van
drugs c.q. gevolgd door een weigering om mee te werken aan een
onderzoek naar het gebruik van drugs (artikel 6 van de wet),
het rijden onder invloed van drugs (artikel 8, vijfde lid, van de wet),
het rijden onder invloed van de rijvaardigheid beïnvloedende stoffen
(artikel 8, eerste lid, van de wet) en
het weigeren mee te werken aan een onderzoek naar het gebruik van
drugs (artikel 163, zesde, achtste of negende lid, van de wet).

Anders dan bij het tweede alcoholdelict, waarvoor een grens van 1,3 ‰ of
hoger geldt, zal voor de drugsdelicten op grond van artikel 8, vijfde lid,
van de wet geen bijzondere grens gelden. Dat zal ook niet het geval zijn
als het gaat om een onherroepelijke veroordeling die leidt tot het tweede
punt. De in de wet opgenomen grens voor veroordeling is tevens ook de
grens voor toepassing van de recidiveregeling. De reden is dat volgens
het Nederlands Forensisch Instituut uit onderzoek niet is gebleken dat een
bestuurder een groter gevaar voor de verkeersveiligheid vormt naarmate
het gebruik van een drug verder boven de aangegeven grenswaarde die
op basis van artikel 8, vijfde lid, van de Wegenverkeerswet 1994 bij
algemene maatregel van bestuur zal worden vastgesteld, uitstijgt. Die
situatie is anders bij het gebruik van alcohol, ten aanzien waarvan uit
onderzoek1 al wel is komen vast te staan dat het gevaar voor de verkeersveiligheid wel groter is naarmate het promillage waarmee is gereden,
hoger is.
Evenmin zal een bijzondere grens gelden voor onherroepelijke veroordelingen op grond van artikel 8, eerste lid, van de wet. Verwezen wordt naar
§ 4 van het algemeen deel van de memorie van toelichting.
ARTIKEL II
In dit artikel is geregeld dat alleen de drugsdelicten die na het tijdstip van
inwerkingtreding van deze wet worden begaan, onder de werking van de
recidiveregeling vallen. Hetzelfde geldt voor de overtredingen van artikel
8, eerste lid, van de Wegenverkeerswet. De reden hiervoor is dat dit
wetsvoorstel een verscherping bevat van het recidivebeleid ten nadele
van de rijbewijshouder: het rijbewijs kan nu in meer gevallen dan voor de
inwerkingtreding van de uitbreiding van de reikwijdte van rechtswege
ongeldig worden. De rechtszekerheid gebiedt deze bezwarende maatregelen alleen op nieuwe feiten toe te passen. De drugsdelicten die zijn
begaan voorafgaand aan de inwerkingtreding van deze wet vallen buiten
de werking van de recidiveregeling. Zij kunnen, indien strafrechtelijk
afgedaan, dan ook niet veroorzaken dat de recidivetermijn gaat lopen.
Voor de al in artikel 123b, eerste lid, van de wet opgenomen alcoholdelicten geldt dit uiteraard niet: deze zijn met ingang van 1 juni 2011
aangewezen en de recidiveregeling is en blijft van toepassing op alle
aangewezen alcoholdelicten die zijn begaan op of na 1 juni 2011. Dit geldt
ook voor de voor de inwerkingtreding begane overtredingen van artikel
163, zesde, achtste of negende lid, van de Wegenverkeerswet 1994, voor
zover het de alcoholonderzoeken betreft. Zoals uit de toelichting op de
wijzigingen voorgesteld door de regering blijkt (Kamerstukken II vergaderjaar , 32 340, nr. 17, blz. 3,4) vallen deze delicten nu al onder de
reikwijdte van de recidiveregeling voorernstige verkeersdelicten. Een
uitzondering betreft de hierboven bedoelde overtredingen van artikel 8,
eerste lid.

1

(Borkenstein et al (1974))

Het bovenstaande betekent concreet het volgende. De bestuurder die na
de datum van inwerkingtreding van deze wet een drugsdelict begaat of
bijvoorbeeld een alcoholgerelateerde overtreding van artikel 8, eerste lid,
en daarvoor onherroepelijk wordt veroordeeld, en daarna binnen vijf jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

15

opnieuw een aangewezen verkeersdelict begaat (ongeacht of dat een
drugsdelict is of een alcoholdelict, mits in dat laatste geval het een
promillage betreft van meer dan 1,3 of een onherroepelijke veroordeling
op basis van artikel 8, eerste lid), valt onder de werking van de recidiveregeling voor ernstige verkeersdelicten. Ook de bestuurder die voor de
inwerkingtredingsdatum van deze wet een alcoholdelict begaat (ongeacht
het promillage), daarvoor onherroepelijk wordt veroordeeld, en daarna
binnen vijf jaar, maar in elk geval na de datum van inwerkingtreding van
de wet opnieuw een aangewezen verkeersdelict begaat (ook in dit geval
ongeacht of dat een drugsdelict is of een alcoholdelict, mits in dat laatste
geval het een promillage betreft van meer dan 1,3 ) valt onder de
recidiveregeling.
Maar ten aanzien van de bestuurder die voorafgaand aan de datum van
inwerkingtreding van de wet een drugsdelict begaat dat na die datum
onder de recidiveregeling valt, en die daarvoor na die inwerkingtredingsdatum onherroepelijk wordt veroordeeld, telt dit delict niet mee voor het
puntenstelsel. Indien hij daarna onherroepelijk wordt veroordeeld voor
een tweede (drugs)delict, begint de recidivetermijn van vijf jaar pas te
lopen. Begaat de bestuurder binnen die termijn opnieuw (en dus voor de
derde keer) een aangewezen verkeersdelict, dan is de recidiveregeling
onverkort van toepassing en wordt zijn rijbewijs bij onherroepelijke
veroordeling ongeldig.
ARTIKELEN III en IV
In deze artikelen wordt vastgelegd dat aanvragen tot afgifte van een
rijbewijs respectievelijk van een vervangend rijbewijs als bedoeld in
artikel 120 van de Wegenverkeerswet 1994, die zijn ingediend voor het
tijdstip van inwerkingtreding worden behandeld overeenkomstig de
regels zoals die voor dat tijdstip golden. Dat betekent dat voor deze
aanvragen nog de «oude» leeftijdsgrenzen gelden.
ARTIKEL V
In dit artikel is een samenloopbepaling opgenomen voor het geval artikel
I, onderdeel I, van de wet van 26 januari 2012 tot wijziging van de
Wegenverkeerswet 1994 en de Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993 in
verband met de implementatie van de derde rijbewijsrichtlijn eerder in
werking treedt dan het onderhavige wetsvoorstel. Dat onderdeel bevat de
bepaling die de basis geeft om de keuringsleeftijden en de daarmee
samenhangende kortere geldigheidsduur van het rijbewijs op het niveau
van algemene maatregel van bestuur (en wel in het Reglement rijbewijzen) te regelen. Als de implementatieregelgeving eerder in werking is
getreden dan het onderhavige wetsvoorstel, dan vervalt onderdeel A en
wordt erin voorzien om de voorgestelde verhoging van de keuringsleeftijd
dan in het desbetreffende artikel in het Reglement rijbewijzen te
verwerken.
ARTIKEL VI
In dit artikel is de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel geregeld. Er zal
naar worden gestreefd naar inwerkingtreding met ingang van 1 juli 2013,
met uitzondering van de artikelen I, onderdelen A, B, en E tot en met L, en
artikel V, die in werking treden met ingang van de dag na de datum van
uitgifte van het Staatsblad waarin de wet is geplaatst. Voor deze artikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

16

geldt dat er sprake is van reparatiewetgeving. Voor de overige onderdelen
van de wet zal rekening worden gehouden met de vaste verandermomenten.
De minister van Infrastructuur en Mileu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 346, nr. 3

17