Onafhankelijkheid van
certificerende instellingen
bij periodieke liftkeuringen
in het licht van grootschalige
contractering
De impact van grootschalige contracten op
de onafhankelijkheid van instellingen die
liften certificeren

Inhoudsopgave
Voorwoord

5

Managementsamenvatting

7

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Aanleiding: grootschalig opdrachtgeverschap bij periodieke liftkeuringen
Verschuivend krachtenveld rond liftkeuringen
Vraagstelling
Visie Inspectie SZW op onafhankelijkheid
Vervolg op eerder onderzoek

13
13
13
14
15

2
2.1
2.2
2.3

Schets van het werkveld liften
Omvang en aard keuringsmarkt
Opkomst grote opdrachtgevers
Conclusie

17
17
18
19

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Normen voor toetsing onafhankelijkheid cki’s bij grootschalige contractering
Onafhankelijkheid in Warenwetbesluit Liften
Uitwerking onafhankelijkheid via beleidsuitspraken
Accreditatienormen en onafhankelijkheid
Nieuwe wettelijke regels voor onafhankelijkheid
Conclusies

21
21
21
22
23
24

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Opvatting cki’s over eigen onafhankelijkheid
Het risico op afhankelijkheden door grootschalige contracten
Kanttekeningen bij de gevonden risico’s
Kansen voortkomend uit grootschalige contractering
Kritische grens aan grootschalige contractering
Conclusie

25
25
27
27
28
28

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Maatregelen voor het behoud van economische onafhankelijkheid
Maatregel 1: beperking financieel belang grootschalige contracten
Maatregel 2: zekerheid krijgen over inkomsten
Maatregel 3: eigen acquisitie en klantenbinding
Conclusies

29
29
30
32
33

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Maatregelen voor het behoud van organisatorische onafhankelijkheid
Maatregel 1: Onafhankelijkheid definiëren in contract
Maatregel 2: Planning liftkeuringen in eigen hand houden
Maatregel 3: Rechtstreeks communiceren met eigenaar
Maatregel 4: Hantering eigen leveringsvoorwaarden
Conclusies		

35
35
35
37
38
39

7
7.1
7.2
7.3
7.4

Maatregelen onafhankelijkheid individuele keuring
Noodzaak tot het nemen van maatregelen
Maatregel 1: Intercollegiale toetsing		
Maatregel 2: Omgaan met relatie prijs – kwaliteit
Conclusie		

41
41
41
42
42

8
8.1
8.2
8.3

Conclusies per cki		
Inleiding		
Economische onafhankelijkheid		
Organisatorische onafhankelijkheid		

43
43
43
44

9
9.1

Reacties certificerende instellingen en beheerstichting
Reacties cki’s		
9.1.1 Aboma		
9.1.2 Bureau Veritas		
9.1.3 Chex Liftkeuringen		
9.1.4 Liftinstituut		
9.1.5 TÜV Nederland		
9.1.6 Veturo		
Reactie beheerstichting SBCL		

45
45
45
45
45
45
46
46
46

9.2

Bijlage Bestuurlijke reacties certificerende instellingen en beheerstichting (integraal)
		Aboma		
Bureau Veritas		
Chex liftkeuringen		
Liftinstituut		
TUV Nederland		
Veturo		
Beheerstichting SBCL		

47
48
50
51
52
62
63
64

Voorwoord
Burgers en werknemers moeten er op kunnen vertrouwen dat liften veilig zijn. Een lifteigenaar moet zorgen
dat zijn liften voldoen aan wettelijke veiligheidseisen. Hij moet zijn lift elke 18 maanden laten keuren door
een door de minister van SZW aangewezen certificerende en keurende instelling (vanaf nu cki genoemd).
De wet eist dat een cki “onafhankelijk is van degenen die bij het resultaat van de uitvoering van de taken
waarvoor zij is aangewezen belang hebben”. Cki’s moeten onafhankelijk, volgens een wettelijk vastgesteld
certificatieschema, liften keuren.
Onafhankelijkheid van cki’s is van wezenlijk belang in het stelsel van certificatie. De Inspectie SZW heeft
signalen ontvangen dat de onafhankelijkheid van cki’s op het terrein van periodieke liftkeuringen ondermijnd
is, of in ieder geval onder druk staat, door de opkomst van grootschalige opdrachtgeverschap van onder
andere liftonderhoudsfirma’s.
Liftonderhoudsfirma’s sluiten in toenemende mate contracten met lifteigenaren voor zowel onderhoud als
keuring. De keuring wordt door de onderhoudsfirma uitbesteed aan één of meer cki’s. Dit kan voordelen
hebben voor alle betrokken partijen, ook voor de cki (zoals een betere afstemming van werkzaamheden
in het kader van onderhoud en keuring). Maar grootschalige contractering wijzigt volgens critici de
verhouding tussen eigenaar, onderhoudsfirma en cki ingrijpend. Door hun meer centrale rol neemt de
macht van onderhoudsfirma’s toe. Als grote opdrachtgever kunnen ze cki’s onder druk zetten, bijvoorbeeld
door te vragen wettelijke normen bij een keuring zodanig toe te passen, dat de uitkomst van keuringen
meer in het voordeel van de onderhoudsfirma uit valt. Of door lage prijzen af te dwingen, waardoor de
cki’s genoodzaakt zijn keuringen te snel uit te voeren.
Het onderzoek moet mede gezien worden in het licht van de risico’s die enkele grote spelers op de markt
van liftkeuringen zien. De marktleider heeft recent nogmaals aandacht gevraagd voor de risico’s verbonden
aan grootschalige contractering en gevraagd om een verbod. De discussie speelt niet alleen in Nederland,
maar ook in andere Europese landen. De minister van SZW ziet dergelijke contracten, in navolging van
Europa, echter ook als een instrument om de vast­zittende markt in beweging te krijgen. Vandaar dat
verzoeken in het verleden aan de minister om grootschalige contracten te verbieden, niet zijn gehonoreerd.
Wel stelt de minister dat cki’s aan duidelijke voorwaarden moeten voldoen bij het accepteren van grootschalige contracten. Zo dienen cki’s hun werk blijvend in onafhankelijkheid uit te voeren. Dit is een cruciale
voorwaarde voor het func­tioneren van het stelsel van certificatie. In 2005 heeft de minister daarom – naast
de eisen die in de aanwijzingsbeschikking zijn vastgelegd - afspraken gemaakt met de toen aangewezen cki’s
over de aanvullende maatregelen die cki’s moeten nemen. De Inspectie SZW oordeelt in dit rapport over de
onafhankelijkheid van de cki’s in het licht van de ontwikkeling van grootschalige contractering en over de
naleving van de afspraken van de minister met de cki’s.

Mr. J.A. van den Bos
Inspecteur-generaal Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 05

06 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Managementsamenvatting
Werkveld periodieke liftkeuringen
De eigenaar van een lift moet deze iedere 18 maanden aan een keuring laten onderwerpen. Alleen
certificerende en keurende instellingen (cki’s) die door de minister van SZW zijn aangewezen voor het
werkveld liften mogen de keuring doen. Er zijn in Nederland op dit moment zes cki’s aangewezen voor de
periodieke keuring van circa 88.000 liften.

Vraagstelling en normenkader
Het onafhankelijk zijn van cki’s is één van de belangrijkste randvoorwaarden binnen het stelsel van
certificatie. De Inspectie SZW heeft onderzoek gedaan naar de onafhankelijkheid van cki’s op het terrein van
periodieke liftkeuringen. Dit naar aanleiding van signalen dat die onafhankelijkheid onder druk staat door
de opkomst van grootschalige contractering. Grootschalige contractering is het uitvoeren van een pakket
liftkeuringen door een cki in opdracht van een onderhoudsfirma of een grote eigenaar, waarbij dit pakket
een aanzienlijk deel van de omzet van de cki op het werkveld periodieke liftkeuringen vertegenwoordigt.
Onafhankelijkheid is een complex begrip waarvoor in de regelgeving alleen doelnormen zijn geformuleerd.
De Inspectie SZW heeft wet- en regelgeving bestudeerd, accreditatiebepalingen onder de loep genomen en
gesprekken ge­voerd met medewerkers van de beleidsdirectie Gezond en Veilig Werken (G&VW), de Raad
voor Accreditatie en de Nederlandse Mededingingsautoriteit.
In dit onderzoek is voor wat betreft de gehanteerde normen aangesloten bij de normen die binnen
accreditatie worden gehanteerd. Op dit moment hebben accreditatienormen nog geen volledig wettelijke
status, want accreditatie geldt als zwaarwegend advies en is niet verplicht.1 Met de invoering van het nieuwe
werkveldspecifieke document voor aanwijzing en toezicht2 zijn de normen vanaf 2012 voor wat betreft
onafhankelijkheid wel rechtstreeks ontleend aan accreditatie (ISO 17020). Aan cki’s wordt de eis gesteld dat
ze voldoen aan ISO 17020 met enkele aanvullingen.3
De Inspectie SZW onderscheidt drie aspecten aan onafhankelijkheid:
1. economische onafhankelijkheid;
2. organisatorische onafhankelijkheid
3. onafhankelijkheid individuele keuring.
Er is een bewuste keus gemaakt om in dit onderzoek vooral te kijken naar de economische en
organisatorische onafhankelijkheid van cki’s. Economische en organisatorische onafhankelijkheid is een
belangrijke randvoorwaarde voor cki’s omdat verlies van onafhankelijkheid op deze aspecten (op termijn)
kan leiden tot verlies aan onafhankelijkheid van de keuringen. En het vergroot de kans dat keuringen niet
meer volgens de gangbare normen verlopen.4

1

Bovendien wordt niet in de aanwijzingsbeschikkingen van alle cki’s verwezen naar accreditatienormen.

2

Document met de eisen waaraan (kandidaat-)cki’s moeten voldoen.

3

Dit betreft verschillende eisen op het gebied van het onafhankelijk opereren, zoals de verplichte aanwezigheid van een
gedragscode en de eis dat de cki situaties dient te vermijden waarin haar onafhankelijkheid of onpartijdigheid in gedrang
kan komen.

4

In navolging van de Raad voor Accreditatie is de Inspectie SZW van mening dat dit proces van verlies aan onafhankelijkheid
vaak begint in de top van een organisatie en dan langzaam naar onderen doorsijpelt in de vorm van een andere bedrijfscultuur, een nieuwe werkattitude, en uiteindelijk nieuwe (informele) werkinstructies.
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 07

In dit onderzoek zijn de beheersmaatregelen geïnventariseerd die cki’s hebben genomen om economische
en organisatorische onafhankelijkheid te waarborgen en is vastgesteld of die afdoende zijn. De Inspectie
SZW heeft voor haar oordeel de uitkomsten per deelanalyse opnieuw in onderlinge samenhang bezien.
Immers, adequate maatregelen op het terrein van organisatorische onafhankelijkheid kunnen negatieve
uitkomsten op bijvoorbeeld economische onafhankelijkheid compenseren.5
Binnen de set van maatregelen om de organisatorische onafhankelijkheid te waarborgen heeft de Inspectie
SZW in het bijzonder gekeken naar de wijze waarop de cki’s zijn omgegaan met de afspraken die de minister
van SZW in 2005 met de cki’s heeft gemaakt. De cki’s hebben toen toegezegd hun organisatorische
onafhankelijkheid bij het aangaan van grootschalige contracten te willen behouden door het nemen van de
volgende maatregelen: het laten prevaleren van de eigen leveringsvoor­waarden, het uitsluiten van de
inkoopvoorwaarden van onderhoudsfirma en het expliciet in het contract laten opnemen dat de keuring
onafhankelijk geschiedt.6

Oordeel over onafhankelijkheid
Op basis van de onderzochte twee aspecten voor onafhankelijkheid oordeelt de Inspectie SZW dat vijf van de
zes cki’s po­sitief scoren. Twee van deze vijf hebben de meest verstrekkende maatregel genomen, te weten:
afzien van het meedoen aan aanbestedingen voor grootschalige contracten. Er is sprake van
onafhankelijkheid. Voor de andere drie cki’s oordeelt de Inspectie SZW dat hun onafhankelijkheid in de
toekomst onder druk kan komen te staan wanneer grootschalige contractering toeneemt en de cki’s geen
aanvullende maatregelen nemen.
Daartegenover staat één cki die een dusdanige re­latie met één onderhoudsfirma heeft, dat daarmee haar
onafhankelijkheid nu te veel onder druk staat. Zonder aan­vullende maatregelen voldoet de cki niet aan de
huidige aanwijzingscriteria. Dit oordeel is gebaseerd op een analyse van de economische en
organisatorische onafhankelijkheid van de cki. De Raad voor Accreditatie, die de organisatie accrediteert,
heeft geen negatief oordeel over de onafhankelijkheid van de keuringen bij de betreffende cki.
Op concernniveau (de cki maakt onderdeel uit van een groter geheel) bedraagt de afhankelijkheid van één
opdrachtgever weliswaar slechts 10%, maar binnen de eenheid die de liftkeuringen uitvoert, wordt bijna
90% van de omzet verkregen via één opdrachtgever. In 2003 bedroeg dit nog circa 60%. Het management
van de eenheid die de liftkeuringen uitvoert heeft destijds geconstateerd dat een verdere stijging van de
afhankelijkheid tot grote risico’s leidt. De organisatie heeft toen aangegeven maatregelen te willen nemen,
onder andere het verbreden van het klantenbestand door het plegen van acquisitie. In 2010 bleek dat dit
niet gebeurd was waardoor de afhankelijkheid tot 90% was gestegen. Haar markt is klein geworden omdat
acquisitie onder klanten van de onderhoudsfirma door de onderhoudsfirma contractueel is geblokkeerd.
De cki voert een (nog niet afgeronde) discussie met de onderhoudsfirma over de wijze waarop de cki
bevindingen rapporteert aan de eigenaar. De onderhoudsfirma wil dat de cki een applicatie van de
onderhoudsfirma gebruikt voor de rapportage.

Oordeel over afspraken met minister SZW
De Inspectie SZW oordeelt dat cki’s niet volledig invulling hebben gegeven aan de afspraken die ze in 2005
met de minister van SZW hebben gemaakt. Die afspraken hebben betrekking op leveringsvoorwaarden van
de cki, de inkoopvoorwaarden van onderhoudsfirma’s en de garantie in de contracten dat de cki
onafhankelijk kan opereren.

Omdat de Inspectie SZW geen oordeel heeft over de maatregelen om de onafhankelijkheid van individuele keuringen te
garanderen, is ook niet vastgesteld of dergelijke maatregelen eventueel negatieve uitkomsten op de beide andere aspecten
compenseren.
6
Naar een vierde voorwaarde (het voor het toezicht onderscheid maken tussen keuringen wel en niet vallend onder een
grootschalig contract) is in het kader van dit onderzoek niet gekeken.
5

08 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Bevindingen en conclusies die ten grondslag liggen aan het oordeel
Omvang
Het marktaandeel van onderhoudsfirma’s als opdrachtgever voor liftkeuringen is tussen 2004 en 2009
verdubbeld, van 9% tot 19 %. Liftkeuringen in opdracht van grote eigenaren meegerekend, wordt in 2010
circa 30% van alle keuringen uitgevoerd op basis van een grootschalig contract.
Economische onafhankelijkheid
Economische afhankelijkheid kan volgens cki’s ontstaan wanneer een cki voor haar omzet te veel afhankelijk
wordt van een onderhoudsfirma of grote eigenaar. Naarma­te de verhouding tussen eigenaar, onderhoudsfirma
en cki wijzigt en de macht van de tweede groep toeneemt, neemt de kans toe dat onderhoudsfirma’s
voorwaar­den gaan opleggen aan de cki’s die de onafhankelijkheid van de cki’s in gevaar brengt.
Bij het bepalen van de mate van economische afhankelijkheid is gekeken naar de or­ganisatiestructuur
waarin liftkeuringen plaatsvinden. Op concernniveau zijn de ge­constateerde economische
afhankelijkheden minder ernstig. Maximaal 15% van de omzet wordt uit grootschalige contracten gehaald.
Op het niveau van de eenheid zijn de vier cki’s die in 2010 grootschalige contracten hebben voor 90, 60 (2x)
en 50% afhankelijk van grootschalige contracten. 7
De cki’s hebben de volgende maatregelen genomen om economische onafhankelijkheid door grootschalige
contractering te borgen: het maken van afspraken over het aantal uit te voeren liftkeuringen, de inspecteurs
ook andere taken laten doen dan liftkeuringen, het aanpassen van de contractvoorwaarden als de duur van
de overeenkomst, prijsafspraken en het opnemen van boeteclausules in contracten in geval een
onderhoudsfirma niet aan haar verplichtingen voldoet.
De Inspectie SZW concludeert dat twee cki’s onvoldoende maatregelen hebben genomen en economisch
afhankelijk zijn geworden. Deze conclusie is gebaseerd op de volgende waarnemingen:
• Beide cki’s zijn voor een groot deel (bijna 90 respectievelijk 60%) van hun omzet op het werkveld liften
afhankelijk van één opdrachtgever, een onderhoudsfirma. De afhankelijkheid op het niveau van de
instelling is beperkt, maar de Inspectie SZW ziet weinig initiatieven vanuit de top van de instelling om
de zorgen weg te nemen die het management van de eenheid die de liftkeuringen uitvoert in 2004 al
heeft geuit8;
• Beide cki’s zijn beperkt in de mogelijkheid om nieuwe klanten te werven omdat een deel van de markt
contractueel afgeschermd is door een onderhoudsfirma. Indien de opdrachtgever van de cki besluit om
haar pakket keuringen elders onder te brengen, is het voor de cki daarom lastig om een nieuw klantenbestand op te bouwen. Hoewel één cki het risico hiervan heeft ingezien, heeft ze niet het initiatief genomen
om nieuwe acquisitie te plegen binnen de (beperkte) ruimte die de onderhoudsfirma haar heeft geboden.
Twee andere cki’s die op het werkveld liftkeuringen ook voor meer dan 50% afhankelijk zijn van
grootschalige contracten nemen voor wat betreft economische afhankelijkheid een tussenpositie in omdat
ze contracten met meerdere onderhoudsfirma’s en grote eigenaren hebben.
Binnen het werkveld periodieke liftkeuringen is een derde van de omzet afkomstig uit grootschalige
contracten met onderhoudsfirma’s of grote eigenaren (zoals de Rijksgebouwendienst). Hoewel dit
economisch nog geen significante marktdruk hoeft op te leveren, menen cki’s toch beperkte invloed te
hebben op de prijs vanwege de economische macht van onderhoudsfirma’s.

7

Indien een cki meer activiteiten heeft dan liftkeuringen, dan kunnen eventuele verliezen bij liftkeuringen elders in de organisatie
worden gecompenseerd. De wens om verlieslijdende activiteiten toch te continueren hangt vaak samen met de strategische
wens van cki’s om via een ‘package deal’ klanten voor meerdere werkvelden aan zich te binden. Hieruit volgt dat een cki die op
concernniveau voor “slechts” 10% afhankelijk is van de omzet op het werkveld periodieke liftkeuringen, toch een groot risico
kan lopen om economische onafhankelijkheid te verliezen.

8

In het eerdere onderzoek van IWI heeft het management zich al kritisch uitgesproken over de toenmalige afhankelijkheid
van één opdrachtgever voor wat betreft de omzet op het werkveld. De afhankelijkheid bedroeg toen 60%.
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 09

Dit gevoel van onmacht belemmert het nemen van effectieve maatregelen om de prijs op een naar de
mening van de cki acceptabel niveau te houden. Twee cki’s geven aan contracten te hebben geweigerd
omdat ze de prijs te laag vonden. Andere cki’s accepteren tijdelijke verliezen om hun markt­aandeel te
vergroten.
Organisatorische onafhankelijkheid
De Inspectie SZW constateert dat cki’s diverse maatregelen hebben genomen om de organisatorische
onafhankelijkheid te borgen. Cki’s hebben de planning van keuringen in eigen hand gehouden. De cki die
in een eerste contract de planning nog had uitbesteed aan de onderhoudsfirma, is hierop teruggekomen.
Het gemiddeld aantal keuringen op een dag ligt per inspecteur onder een grootschalig contract hoger dan
voorheen. Of dit kan omdat liften dichter bij elkaar liggen en cki’s efficiencyslagen in de bedrijfsvoering
hebben gemaakt (zoals cki’s stellen) is niet door de Inspectie SZW geverifieerd. Alle cki’s zeggen wel dat er
een kritieke grens bestaat voor het aantal te keuren liften per inspecteur per dag.
De Inspectie SZW concludeert dat drie van de zes cki’s niet voldoen aan de belangrijke eis dat cki’s
rechtstreeks met eigenaren/beheerders communiceren over de resultaten van een keuring. Rapporten
worden (deels) via de onderhoudsfirma naar de eigenaar gezonden. Door één grote onderhoudsfirma wordt
hiervoor een eigen informatiesysteem gebouwd, waar de cki haar gegevens in moet zetten zodra het
systeem operationeel is.
De afspraak met de minister van SZW (2005) om de organisatorische onafhankelijkheid te borgen door
hierover expliciete afspraken in de contracten te maken, is niet door de cki’s voor alle contracten
nagekomen. Eén cki voldoet niet en drie cki’s voldoen deels aan de afspraak van de minister van SZW met de
cki’s (2005) dat cki’s bij grootschalige contracten hun eigen leveringsvoorwaarden hanteren.
Onafhankelijkheid individuele keuring
Het onderzoek is primair ingestoken vanuit de wettelijke eis van onafhankelijkheid van de cki en de
mogelijke gevolgen daarvan voor de onafhankelijkheid van de keuring. De mate waarin keuringen in de
praktijk onafhankelijk worden uitgevoerd is niet onderzocht. Dit valt gezien de omvang en complexiteit
buiten het kader van dit onderzoek. Door gesprekken met sleutelpersonen is tegen minder kosten toch
inzicht verkregen in knelpunten rond de onafhankelijkheid van individuele keuringen.
De vrijheid van een inspecteur en een certificatiebeslisser om zelfstandig tot een oordeel te komen, wordt
door alle cki’s als essentieel gezien. Volgens één cki was dit principe in gevaar omdat een onderhoudsfirma
inhoudelijke eisen ging stellen. De cki is toen gestopt met een aanbestedingsprocedure van een
grootschalig contract. Een andere cki heeft om die reden in het geheel niet deelgenomen aan diezelfde
aanbesteding. Deze laatste cki heeft met twee onderhoudsfirma’s ervaren dat ze keuringspunten van de cki
betwisten. Drie cki’s verklaren dat er vanuit onderhoudsfirma’s geen extra invloed is uitgeoefend anders dan
de invloed die altijd binnen een contractuele relatie bestaat. Onderhoudsfirma’s bemoeien zich niet met de
inhoud van de keuring.
Eindconclusie per cki
Wanneer de bovenstaande uitkomsten worden vertaald naar uitkomsten per cki, dan ontstaat het beeld
zoals weergegeven in tabel 1. Een plusscore betekent dat de cki maatregelen heeft getroffen om de
onafhankelijkheid op het desbetreffende aspect te behouden. Voor de twee cki’s die niet meedoen aan
grootschalige contractering zijn veel maatregelen niet van toepassing.

10 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Tabel 1. Genomen maatregelen per cki
cki
1

2

3

4

5

6

Beperking financieel belang grootschalige contracten

±

+

-

+

-

±

Zekerheid krijgen over inkomsten:
Afspraken over gegarandeerd aantal liftkeuringen
Spreiding risico over meerdere werkvelden
Multi-inzetbaarheid inspecteurs
Duur overeenkomst langer maken
Vaste prijs afspreken
Boeteclausules

+
+
+
+
-

nvt
nvt
±
nvt
nvt
nvt

+
+
+

nvt
+
+
nvt
nvt
nvt

+
+
+
+
+

+
+
+
+
-

Eigen acquisitie en klantenbinding

+

+

-

+

+

+

Totaal economische onafhankelijkheid

±

+

-

+

-

±

Onafhankelijkheid definiëren in contract

-

Nvt

+

nvt

+

-

Planning liftkeuringen in eigen hand houden:
verantwoordelijk blijven voor planning keuringen
Beperking aantal te keuren liften per dag
Tegengaan voortrekken ‘eigen klanten’ door onderhoudsfirma

+
+
-

+
+
nvt

±
-

+
+
nvt

+
+
-

+
+
-

Rechtstreeks communiceren met eigenaar:
Rechtstreekse communicatie met eigenaar
Hanteren eigen informatiesysteem

+
+

+
+

-

+
+

+
+

-

Hantering eigen leveringsvoorwaarden/hanteren inkoopvoorwaarden
opdrachtgever

±

+

-

+

±

±

Totaal organisatorische onafhankelijkheid

+

+

-

+

+

±

Eindconclusie (op basis van 2 aspecten, te weten economische en organisatorische onafhankelijkheid)

±

+

-

+

±

±

Economische onafhankelijkheid

Organisatorische onafhankelijkheid

Uit de tabel blijkt dat twee van de zes cki’s die grootschalige contracten hebben economisch niet meer
onafhankelijk zijn. De situatie rond de organisatorische onafhankelijkheid is meer gedifferentieerd. Twee
cki’s scoren positief. Daartegenover staat één cki die negatief scoort.
Wanneer beide aspecten van onafhankelijkheid in ogenschouw worden genomen, dan trekt de Inspectie
SZW de conclusie dat vijf cki’s positief scoren, waarbij de kanttekening moet worden gemaakt dat de drie
cki’s die een middenpositie innemen, een grens naderen waarbij ze het risico lopen hun onafhankelijkheid
te verliezen. De Inspectie SZW concludeert dat één cki een dusdanige relatie met één onderhoudsfirma
heeft, dat daarmee haar onafhankelijkheid nu te veel onder druk staat.

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 11

12 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

1	Aanleiding: grootschalig 				
opdrachtgeverschap bij 					
periodieke liftkeuringen
1.1		 Verschuivend krachtenveld rond liftkeuringen
Burgers en werknemers moeten er op kunnen vertrouwen dat liften veilig zijn. De lifteigenaar moet zorgen
dat liften voldoen aan wettelijke veiligheidseisen. Hij moet zijn lift elke 18 maanden door één van de door
de minister van SZW aangewezen certificerende en keurende instellingen (vanaf nu aangeduid als cki) laten
keuren. Een belangrijke eis voor aanwijzing van een instelling als cki is dat zij “onafhankelijk is van degenen
die bij het resultaat van de uitvoering van de taken waarvoor zij is aangewezen belang hebben”.9 Cki’s
moeten op onafhankelijke basis liftkeuringen doen, volgens een wettelijk vastgesteld certificatieschema.
Cki’s sluiten met eigenaren contracten af voor de keuring van liften. De Inspectie SZW heeft van verschillende
cki’s gehoord dat de onafhankelijkheid van de cki - en daarmee de kwaliteit van de liftkeuring - onder druk
staat doordat onderhoudsfirma’s aan lifteigenaren combinatiecontracten aanbieden voor onderhoud én
keuring. Zo hoeven lift­eigenaren maar met één partij zaken te doen. Onderhoudsfirma’s contracteren
vervolgens via een aanbestedingsprocedure één of meer cki’s voor een pakket periodieke keuringen.
Ook eigenaren met veel liften zetten aanbestedingen uit voor zulke gecombineerde contracten (recent de
Rijksgebouwendienst). Het zou soms gaan om een substantieel werkpakket per cki, wat gevolgen zou
kunnen hebben voor de onafhankelijkheid van de cki.

1.2 Vraagstelling
De markt van liftkeuringen kenmerkt zich door veel individuele opdrachtgevers (lifteigenaren) met weinig
liften. Cki’s zijn private bedrijven die met elkaar concurreren. Grootschalige contractering van cki’s door
onderhoudsfirma’s of grote eigenaren kan de doelstelling van de minister van SZW om een systeem van
concurrerende cki’s op het gebied van periodieke lift­keuringen in te richten bevorderen. Door de grote
versnippering van de markt (vele individuele eigenaren) is het voor nieuwkomers lastig om zich een positie
op die markt te verwerven. Grootschalige contractering kan een effectief instrument zijn om de door de
minister van SZW gewenste marktwerking te realiseren.
Maar grootschalige contractering verandert de verhoudingen op de markt van keuringen wezenlijk. Een cki
wordt niet getroffen door een fors omzetverlies wanneer een individuele lifteigenaar besluit naar een
concurrent te gaan. Bij grootschalige contractering zorgen één of enkele opdrachtgevers (onderhoudsfirma
dan wel grote eigenaar) voor een groot deel van de omzet. Dat kan risico’s voor de onafhankelijkheid van de
cki opleveren.

9

Warenwetbesluit Liften, artikel 23, eerste lid, onder c
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 13

Dit is voor de Inspectie SZW aanleiding geweest het functioneren van de cki’s te onderzoeken. De Inspectie
SZW beschrijft in dit rapport de veranderende marktverhoudingen en hoe cki’s omgaan met de risico’s
verbonden aan grootschalige contracten.
De twee hoofdvragen in het onderzoek zijn:
1. Welke contracten of andere opdrachtgever-opdrachtnemerrelaties hebben cki’s met
liftonderhoudsfirma’s of andere grote opdrachtgevers voor het uitvoeren van periodieke liftkeuringen?
2. Heeft grootschalige contractering gevolgen voor de onafhankelijkheid van cki’s?
In dit onderzoek is niet gesproken met onderhoudsfirma’s.
Alle contracten van cki’s met onderhoudsfirma’s of grote eigenaren/ be­heerders over de uitvoering van een
pakket liftkeuringen die meer dan 5% van de omzet van een cki vertegenwoordigen, zijn in het kader van dit
onderzoek naar grootschalige contractering in de analyse meegenomen.

1.3 Visie Inspectie SZW op onafhankelijkheid
Oordelen over onafhankelijkheid van cki’s in de context van grootschalige contractering is een complexe
aangelegenheid die alleen kans van slagen heeft wanneer de norm helder is. De Inspectie SZW heeft in de
aanloop van dit onderzoek geïnvesteerd in het helder krijgen van de norm. Wet- en regelgeving zijn
bestudeerd, accreditatiebepalingen zijn onder de loep genomen en er zijn gesprekken ge­voerd met
medewerkers van de beleidsdirectie Gezond en Veilig Werken (G&VW) en de juridische afdeling van SZW,
met de Raad voor Accreditatie en andere toezichthouders, zoals de Nederlandse Mededingingsautoriteit.
Hoofdstuk 3 gaat in op de normen voor onafhankelijkheid die in wet- en regelgeving staan. Daar zal ook de
link worden gelegd met normen die binnen het systeem van accreditatie worden gehanteerd.
Als vertrekpunt voor dit onderzoek is aangesloten bij de invulling die de minister van SZW in 2005 geeft aan
de onafhankelijkheidseis van cki’s; cki’s dienen hun onafhankelijkheid te garanderen door het nemen van
passende beheersmaatregelen.
Om grip te krijgen op een complex begrip als onafhankelijkheid worden in dit onderzoek drie aspecten aan
onafhankelijkheid onderscheiden:
1. Economische onafhankelijkheid. Dit omvat criteria als: omvang financieel belang van indivi­du­ele
opdrachtgevers, zekerheid van inkomsten of toegang tot de markt (acquisitie), in­vloed van de cki op de
prijs van een keuring;
2. Organisatorische onafhankelijkheid; een organisatie is in staat zijn taak zelfstandig uit te voeren en is
voor de uitvoering van haar werkzaamheden niet volledig gebonden aan (informatie of ondersteuning)
van een andere organisatie. De wetgever beschouwt organisatorische onafhankelijkheid als een
randvoorwaarde voor het objectief verlopen van liftkeuringen.
3. Onafhankelijkheid bij een individuele keuring Het gaat hier om de objectiviteit van de keuring en de
daaruit volgende certificatie (dus keuring, beslissing en communicatie over die beslissing).
Eco­nomische onafhankelijkheid is belangrijk omdat in een concurrerende markt het risico bestaat dat een
economisch afhankelijke cki de te hanteren normen van onafhankelijkheid verlaagt om haar
concurrentiepositie vast te houden of te verbeteren. Organisatorische onafhankelijkheid
(onafhankelijkheid van de cki als organisatie) is één van de kernprincipes waarop het stelsel van certificatie
is gebouwd. Or­gani­sato­rische onafhankelijk­heid verkleint het risico dat keurders van een cki onder druk
van de markt de gebruikte normen verlagen.10 De noodzaak van onafhankelijkheid bij individuele
keuringen is evident. Uiteindelijk gaat het erom dat de keuring van een lift juist gebeurt (volgens de
wettelijke norm). Dit laatste is samen te vatten als de kwaliteit van de keuring.

10

Het onafhankelijk zijn heeft impact op vele facetten van een organisatie. Door de brede werking van het instrument
voorkomt de overheid dat extra capaciteit voor toezicht en handhaving nodig is. In dat opzicht is het een goedkoop
instrument.

14 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Het onderzoek van de Inspectie SZW richt zich op economische en organisatorische onafhankelijkheid.11 Op
basis van het onderzoek kan alleen indirect een oordeel over de onafhankelijkheid van individuele
keuringen worden afgegeven.12 Indirect, omdat het verliezen van de economische en organisatorische
onafhankelijkheid betekent dat de onafhankelijkheid van individuele keuringen op termijn onder druk kan
komen te staan. Daarom is onafhankelijkheid ook één van de centrale aanwijzingscriteria, naast de
deskundigheid van de cki.
Verlies van onafhankelijkheid betekent niet automatisch dat cki’s keuringen niet meer volgens de normen
uitvoeren. In navolging van de Raad voor Accreditatie meent de Inspectie SZW dat dit in ieder geval op
termijn kan leiden tot knelpunten bij de kwaliteit van de keuring. Verlies aan onafhankelijkheid betekent
dat een cki andere keuzes kan gaan maken bij het uitvoeren van haar taak. Dit begint vaak in de top van een
organisatie en “sijpelt” dan langzaam naar onderen door in de vorm van een andere bedrijfscultuur, een
nieuwe werkattitude, en uiteindelijk nieuwe (informele) werkinstructies.
In 2005 heeft de minister van SZW met de toen voor het werkveld periodieke liftkeuringen aangewezen cki’s
afspraken gemaakt over de implementatie van maatregelen om de organisatorische onafhankelijkheid te borgen
(zie paragraaf 3.2). De realisatie van die maatregelen is voor de Inspectie SZW een belangrijk toetspunt.
Bij de formulering van het oordeel over de economische onafhankelijkheid is uitvoerig stilgestaan bij de
vraag of de Inspectie SZW een uitspraak moet doen op het niveau van de totale organisatie, dan wel
onafhankelijkheid moet zien op het niveau van de eenheid die de werkzaam­heden uitvoert. Het bezien van
(on)afhankelijkheid vanuit het perspectief van het concern waartoe een eenheid behoort die liftkeuringen
doet sluit aan bij het feit dat een certificerende instelling wordt aangewezen door de minister van SZW en niet
de eenheid binnen de instelling die de keuring doet. De Inspectie SZW oordeelt over economische
onafhankelijkheid vanuit een analyse op beide niveaus.

1.4 Vervolg op eerder onderzoek
In 2004 deed de Inspectie Werk en Inkomen, als toenmalige toezichthouder13 op de cki’s, al onderzoek naar
de onafhankelijkheid van cki’s bij periodieke liftkeuringen in opdracht van onderhoudsfirma’s. De inspectie
concludeerde dat “de onafhankelijkheid en integriteit van de cki’s op middellange termijn gevaar loopt als
het aantal periodieke liftkeuringen dat in opdracht van liftenfirma’s wordt uitgevoerd, blijft toenemen. Bij
een toenemende financiële afhankelijkheid van enkele grote liftenfirma’s kunnen tijd en geld bepalende
factoren worden voor de kwaliteit van de keuringen.”

Bij de start van het onderzoek is besloten af te zien van een onderzoek naar de inhoudelijke kwaliteit van liftkeuringen. Een
dergelijk onderzoek vergt veel capaciteit. Bovendien wordt voorbijgegaan aan het uitgangspunt van de regelgever dat de
borging van de kwaliteit van de keuring in eerste instantie is geregeld door het opnemen van criteria voor (organisatorische)
onafhankelijkheid in de aanwijzing van cki’s.
12
Hierbij is van belang het onderscheid tussen kwaliteit van de keuring (is het certificaat voor de lift correct afgegeven?) en de
onafhankelijkheid van de keuring (is voldaan aan de voorwaarden voor het goed laten verlopen van een keuring, zoals: kan
de keurder zijn werk zonder druk uitvoeren?).
13
Het toezicht is sinds 1 maart 2010 opgedragen aan de Inspectie SZW.
11

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 15

16 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

2

Schets van het werkveld liften
Dit hoofdstuk geeft een beeld van het werkveld liften en de veranderingen die zich de laatste jaren
hierbinnen hebben voorgedaan. Deze schets geeft een beeld van de verschuivende machtsverhoudingen.

2.1 Omvang en aard keuringsmarkt
Omvang markt keuring
Door de afschaffing van de keuring vóór de eerste ingebruikneming14 in 2006 is het lastig om een
nauwkeurig beeld te geven van de kwantitatieve ontwikkeling van de markt van liftkeuringen. Er is groei in
de markt. In 2004 moesten in Nederland ongeveer 70.000 liften periodiek worden gekeurd. Midden 2010 is
dit aantal gestegen tot naar schatting 88.000.
Karakteristieken cki
Er zijn op dit moment zes instellingen (cki’s) door de minister van SZW aangewezen voor het uitvoeren van
periodieke liftkeuringen.15 De cki’s verschillen sterk in omvang en in marktaandeel. Er is één duidelijke
marktleider, met 70 - 80% marktaandeel. Daarnaast zijn er ook twee relatief kleine cki’s. Twee cki’s halen
meer dan 50% van hun omzet uit de keuring van liften, terwijl de andere vier cki’s ook een flink deel van
hun omzet uit andere acti­viteiten halen. Vier cki’s zijn zelfstandige bedrijven, twee zijn onderdeel van grote
multinationale concerns.
Het aantal liften bij één opdrachtgever in verhouding tot de omzet van die cki uit periodieke liftkeuringen is
een belangrijke parameter voor het risico van afhankelijkheid door grootschalige contractering. Voor de
kleinste cki is een opdrachtgever met 100 – 500 liften al zeer groot (20-80% van de omzet). Voor de
middelgrote cki’s zijn die opdrachtgevers elk van relatief geringe omvang (maximaal 5-10% omzet).
Contracten met 500-1000 liften zijn voor deze cki’s een aanzienlijke omvang (10-25%).
Onderhoudsfirma’s
In Nederland hebben twee bedrijven samen 50% van alle liften in onderhoud. Vier bedrijven hebben samen
70% van de liften in onderhoud. Als deze vier onderhoudsbedrijven voor al hun klanten de keuring zouden
regelen, zouden zij voor elke cki in potentie zeer grote opdrachtgevers zijn. Niet alle onderhoudsfirma’s
bieden gecombineerde contracten met klanten aan bij de cki’s. Om een beeld te geven: dat varieert van geen
enkele klant tot driekwart van de klanten van een firma. Van de vier grootste onderhoudsfirma’s hebben
twee nauwelijks gecombineerde contracten (minder dan één procent), terwijl twee andere juist wel voor
een aanzienlijk deel van hun klanten de periodieke keuring regelen.16
Lifteigenaren als (grote) opdrachtgever
Het aantal liften per eigenaar is belangrijk omdat eigenaren met een groot aantal liften als opdrachtgever
een andere machtsbasis hebben ten opzichte van cki’s dan eigenaren met weinig liften. In tabel 2 is te zien
dat er zeer veel lifteigenaren zijn, met ieder weinig liften. Circa 95% van de 25.000 eigenaren heeft minder

De keuring die verplicht was voordat een lift gebruik mocht worden. Sinds april 2006 moet de lift 12 maanden na ingebruikname voor het eerst gekeurd zijn. Er zijn signalen dat een deel van de nieuw gebouwde liften niet voor keuring wordt
aangeboden, en dus buiten het zicht van de cki’s valt. Deze liften zijn zonder geldig certificaat in gebruik. De Inspectie SZW
heeft dit onderwerp in onderzoek.
15
Aboma BV, Bureau Veritas Metingen, Inspecties en Validaties BV, Chex Liftkeuringen BV, Liftinstituut BV, TÜV Nederland QA
BV en Veturo BV.
16
Van de grote vier onderhoudsbedrijven heeft de grootste voor een flink deel van zijn liften de keuringen in contract
(tientallen procenten). Een andere heeft ruim 10%, de andere twee minder dan 1%.
14

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 17

dan 10 liften, 4% van de eigenaren heeft minder dan 100 liften. Samen hebben beide groepen twee derde
van het totale aantal liften in handen. 80% van de liften is in bezit van eigenaren met minder dan 200 liften.
Eén van de grootste eigenaren heeft naar schatting 1.500 liften die gekeurd moeten worden. Ook grote
eigenaren (in tabel 2 is te zien dat er naar schatting 40 eigenaren zijn met meer dan 200 liften) doen mee
met de aanbesteding van pakketten liften bij cki’s.
Tabel 2. Raming van het aantal liften per eigenaar, aantal eigenaren
Aantal liften per eigenaar

Aantal eigenaren

Percentage van alle liften

< 10

24.000

10 – 100

1.000

100 – 200

90

15

200 - 500

30

10

500-1500

10

9

66

Schatting op basis gegevens van cki’s, 100% is 88.000 liften

Kosten keuring
Lifteigenaren en gebouwbeheerders hebben minder contact met de cki (eens in 18 maanden voor een lift)
dan met het onderhoudsbedrijf (3-6 keer per jaar voor on­der­houd, ook voor modernisering en eventueel
aanschaf van nieuwe liften). Voor een eigenaar zijn de kosten van een al geïnstalleerde lift relatief gering
binnen de totale kosten van het beheer en onderhoud van een gebouw. En binnen de kosten van een lift is
de keuring een relatief klein bedrag. De kosten voor het onderhoud van een lift zijn veel groter. De jaarlijkse
kosten van keuring liggen volgens de cki’s in de orde van grootte van €100-150 per lift, voor onderhoud is
dat eerder €1000 - €1500.

2.2 Opkomst grote opdrachtgevers
Onderhoudsfirma’s
Het aantal liften waarvoor onderhoudsfirma’s opdracht gaven tot keuring, is tussen 2004 en 2010 2,5 keer zo
groot geworden (tabel 3). Het is gestegen van circa 6.400 naar bijna 16.000. Omdat het aantal te keuren
liften ook is toegenomen, is het marktaandeel van dit soort contracten minder toegenomen dan het
absolute aantal. In 2004 werd 9% van alle liftinstallaties gekeurd in opdracht van onderhoudsfirma’s, in
2010 bedraagt deze 18%. Het marktaandeel is in 2010 100% hoger.
Tabel 3. Ontwikkeling opdrachtgeverschap onderhoudsfirma’s 2004 - 2010
2004

Medio 2010

Liften te keuren

Aantal

%

Aantal

%

In opdracht van onderhoudsfirma’s

6.400

9%

16.000

18 %

In opdracht van lifteigenaren

59.000

91 %

72.000

82 %

Totaal aantal liften

70.000

100 %

88.000

100 %

Schatting op basis gegevens van cki’s en SBCL

Van de onderhoudsfirma’s bood in 2010 één opdrachtgever ruim 10.000 liften ter keuring aan de cki’s aan.
Dit is in twee pakketten van 5.000 liften aanbesteed.17 Daarnaast zijn er drie opdrachtgevers die voor circa
1.000 liften keuringsopdrachten verstrekken aan cki’s, drie die ieder voor 400-800 liften
keuringsopdrachten verstrekken aan cki’s, en vijf voor elk 100-400 liften en tot slot vier opdrachtgevers die
voor minder dan 100 liften keuringsopdrachten aan cki’s geven.

17

Omdat liften slechts eenmaal per 18 maanden moeten worden gekeurd, betekent het aanbieden van 10.000 liften niet dat
de cki die de aanbesteding heeft gewonnen, dat jaar ook 10.000 liften moet keuren. Er is dus een verschil tussen het aantal
aangeboden liften en het aantal keuringen per jaar.

18 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Grote eigenaren
In 2010 vonden tussen 10 en 15% van de liftkeuringen plaats op verzoek van grote eigenaren die de keuring
via aanbesteding aan cki’s hebben gegund.

2.3 Conclusie
De markt van liftkeuringen kenmerkt zich aan de vraagzijde door een groot aantal kleine eigenaren en een
beperkt aantal grotere lifteigenaren. Aan de aanbodzijde (bij de cki’s) is sprake van het tegenovergestelde: er
is sprake van zes cki’s met één marktleider. Sinds ongeveer 10 jaar begeven ook onderhoudsfirma’s zich als
vrager op de markt, zij treden namens lifteigenaren op als opdrachtgever voor liftkeuringen. Het
marktaandeel van onderhoudsfirma’s als opdrachtgever op de markt van liftkeuringen is tussen 2004 en
2010 verdubbeld (van 9 naar 18%), maar is nog altijd beperkt in termen van marktmacht die ervan uit kan
gaan. Grote eigenaren meegeteld vallen circa 30 procent van alle keuringen onder het regime van een
grootschalig contract. Gezien het marktaandeel van de 4 grootste onderhoudsfirma’s op de
onderhoudsmarkt (70%) zou dit sterk kunnen toenemen als deze firma’s voor een groter deel van hun
klanten naast het onderhoud de keuring gaan regelen. Inclusief grote eigenaren is in totaal een derde van
de vraag naar liftkeuringen in 2010 aanbesteed via contracten van een omvang die substantieel is voor cki’s.
De omvang van dergelijke contracten varieert sterk (van 100 tot 5.000 liften).

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 19

20 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

3	
Normen voor toetsing 						
onafhankelijkheid cki’s bij 					
grootschalige contractering
Dit hoofdstuk verschaft inzicht in de wettelijke normen ten aanzien van onafhankelijkheid van cki’s. Via
publiek toezicht en accreditatie borgt de minister dat het publieke belang door certificatie wordt gediend.

3.1 Onafhankelijkheid in Warenwetbesluit Liften
Volgens het Warenwetbesluit Liften moeten cki’s aantonen dat ze voldoen aan de aanwijzingseisen. De
wetgever eist in dit verband dat de instelling onafhankelijk is van degenen die bij het resultaat van de uitvoering van de
taken waarvoor zij is aangewezen belang hebben18. Wat onder “onafhankelijk” dient te worden verstaan is niet
verder uitgewerkt in het Warenwetbesluit Liften.

3.2 Uitwerking onafhankelijkheid via beleidsuitspraken
Vermijding schijn van partijdigheid
Bij de beantwoording van Kamervragen over de onafhankelijkheid van veiligheidskeuringen stelde de
toenmalige staatsecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 1995 al dat “aan het onafhankelijkheidscriterium bij voortduring sterk is gehecht om iedere schijn van partijdigheid te vermijden bij het uitvoeren
van een (afgeleide) overheidstaak.”19
Uitwerking onafhankelijkheid voor situatie van contractering door onderhoudsfirma’s
In 2002 vroegen cki’s de minister van SZW om een principiële uitspraak over de toe­laatbaarheid van
contractering van cki’s door onderhoudsfirma’s voor het uitvoeren van periodieke liftkeuringen. In zijn
antwoord20 stelt de minister dat dit niet strij­dig is met de wettelijke bepalingen, omdat “de opdrachtverlening
aan cki’s niet nader is voorgeschreven.” Dit geldt “zolang de cki bij de keuringen blijft voldoen aan de criteria die
bij de aanwijzing op het gebied van ondermeer onafhankelijkheid, integriteit en deskundigheid zijn gesteld.”
Cki’s blijven volgens de minister voldoen aan de aanwijzingseisen wanneer ze op drie niveaus extra
maatregelen nemen, te weten:
• in het contract tussen de onderhoudsfirma en de cki;
• in de kwaliteitsprocedures en werkinstructies, die onafhankelijkheid en integriteit behandelen; en
• tijdens de uitvoering van de keuring en het onderhoud.”
De minister van SZW vraagt in 2002 de cki’s om een voorstel te doen hoe zij gezamenlijk tot de bedoelde
borging komen.

Warenwetbesluit liften, artikel 23, lid 1, onderdeel c
Kamervragen met antwoord 1995-1996, nr. 1346, Tweede Kamer
20
Brief van 11 november 2002, kenmerk A&G/W&P/02 86609. Juridisch doet zich de vraag voor of de eisen die SZW gesteld
heeft in de brieven uit 2002 ook gelden voor de twee instellingen die na 2002 zijn aangewezen. De brieven zijn nooit formeel
openbaar gemaakt (bijvoorbeeld via de Staatscourant). De Inspectie SZW neemt de inhoud van de brief in dit onderzoek
desondanks wel als toetspunten mee.
18
19

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 21

In 2004 concludeert de toenmalige toezichthouder op de cki’s dat de cki’s, ondanks dit verzoek van de
minister, zich onvoldoende hadden gewapend tegen de bedreiging van hun onafhankelijkheid en
integriteit door opdrachtgeverschap van onderhoudsfirma’s.21
De gezamenlijke cki’s komen in 2005 met voorstellen om de geconstateerde risico’s en knelpunten weg
te nemen22:
1. Cki’s zullen expliciet in de overeenkomst opnemen dat hun leveringsvoorwaarden prevaleren boven die
van de onderhoudsfirma voor keuringen volgens deze overeen­komst. Ook moeten de
inkoopvoorwaarden van de firma uitgesloten worden van de overeenkomst met de cki;
2. Naar de onderhoudsfirma toe zal expliciet worden vastgelegd dat de keuring inhoudelijk en procedureel
niet beïnvloed wordt door de relatie met het contract;
3. Bij de beoordeling van keuringen kan vanuit toezicht onderscheid gemaakt worden tussen keuringen die
vanuit een onderhoudscontract uitgevoerd worden en keuringen die niet onder een onderhoudscontract
uitgevoerd worden.
De minister van SZW geeft per brief aan zich in de voorstellen te kunnen vinden.

3.3 Accreditatienormen en onafhankelijkheid
Cki’s moeten aantonen dat ze voldoen aan de aanwijzingseisen. Accreditatienormen bevatten eisen ten
aanzien van de onafhankelijkheid van de te accrediteren instelling. Accreditatie is niet wettelijk verplicht
voor aanwijzing. De minister van SZW hanteert sinds 2002 specifieke accreditatie op het gebied van
personenliften wel als een zwaarwegend advies voor aanwijzing van een instelling. Dit wijzigt per 1 januari
2012 wanneer in het nieuwe werkveldspecifieke document voor aanwijzing en toezicht accreditatienormen
zijn opgenomen (zie 3.4).
Huidige praktijk: onafhankelijkheid in WESAS
In Nederland is de gangbare praktijk om voor nationale wetgeving te accrediteren tegen zogenaamde
wetgevingspecifieke accreditatieschema’s (WESAS). Deze accreditatieschema’s bevatten specificaties en
aanvullingen ten opzichte van de internationale accreditatienormen uit de serie ISO 17000. In hoofdstuk 7 van
de WESAS liften staan de eisen van de minister van SZW ten behoeve van de aanwijzing. De eis dat de instelling
blijvend moet voldoen aan de criteria ten aanzien van onafhankelijkheid en onpartijdigheid wordt in WESAS
niet uitgewerkt. Volstaan wordt met een verwijzing naar de norm ISO 17020.
Uit het feit dat de criteria onafhankelijkheid en onpartijdigheid worden vermeld in categorie B van de
WESAS liften23 moet worden afgeleid dat deze criteria voldoende worden afgedekt door de norm ISO 17020
en publiekrechtelijk (met het oog op de aanwijzing) van belang worden geacht.
Onafhankelijkheid in ISO 17020
Hoofdstuk 4 van ISO 17020 handelt over onafhankelijkheid, onpartijdigheid en integriteit. Een
keuringsinstelling die als onafhankelijke “derde partij” diensten verstrekt, moet volgens de toelichting
bewijzen dat ze geen bindingen heeft met een partij die betrokken is bij het ontwerp, de productie, de
toelevering, de installatie, de aankoop, het eigenaarschap, het gebruik of het onderhoud van de
geïnspecteerde items of gelijkaardige concurrerende items, via (o.a.) contractuele verbintenissen, informele
afspraken of andere manieren waardoor het resultaat van een keuring beïnvloed zou kunnen worden.
Raad voor Accreditatie over onafhankelijkheid en grootschalige contractering
De RvA ziet grootschalige contractering van cki’s door liftonderhoudsbedrijven als een potentieel risico
voor onpartijdigheid. De RvA accepteert bindingen met belanghebbende partijen alleen als er afdoende
beheersmaatregelen zijn genomen om het risico op beïnvloeding weg te nemen. Van de te accrediteren cki

“Onafhankelijkheid bij periodieke liftkeuringen” (R04/18). Inspectie Werk en Inkomen, oktober 2004.
Gezamenlijke brief cki’s van 8 juli 2005.
23
Het schema onderscheidt twee categorieën criteria waaraan blijvend voldaan moet worden: 1. criteria die niet of onvoldoende
worden afgedekt door ISO 17020 (categorie A); 2. criteria die voldoende afgedekt worden door ISO 17020 (categorie B).
21

22

22 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

eist de RvA dat die dit risico onderkent, beoordeelt en maatregelen neemt. De RvA beoordeelt dit alles van
geval tot geval. Ten principale zijn contracten met onderhoudsfirma’s als opdrachtgever volgens de RvA
onder de norm ISO 17020 dus niet verboden.24
De RvA vraagt geen strikt bewijs van de cki, maar aantoonbaarheid: de cki moet de RvA in redelijke mate
kunnen overtuigen dat het risico beheerst is door het ne­men van toepasselijke maatregelen. De RvA
verwacht van cki’s dat ze bij het bewijzen van hun onafhankelijkheid een aantal stappen doorlopen en de
resultaten van elke stap inzichtelijk maken voor de RvA en ook voor hun omgeving als die er naar vraagt.
Deze stappen zijn de volgende:
• Inventariseren, herkennen en erkennen van situaties met bindingen.
• Voor elke situatie nagaan of, en op welke wijze de binding het resultaat van een keuring zou kunnen
beïnvloeden. De cki moet deze potentiële risico’s op beïnvloeding analyseren, herkennen en erkennen.
• Beheersmaatregelen formuleren die de onderkende potentiële risico’s wegnemen of zodanig verkleinen
dat de onafhankelijkheid voldoende zeker gesteld is.
• Beheersmaatregelen in de praktijk uitvoeren.
De RvA heeft in 2010 een lijst met toetspunten opgesteld voor het ver­zamelen van informatie om te toetsen
of onafhankelijkheid voldoende is geborgd in de specifieke situatie van grootschalige contractering door
onderhouds­firma’s.25 De toetspunten komen in belangrijke mate overeen met de criteria die de Arbeidsinspectie in dit onderzoek heeft gehanteerd. Voor de RvA geldt dat bij de weging van de verschillende indicatoren
uiteindelijk één indicator doorslaggevend is: is er sprake van ongeoorloofde druk op individuele keurders?

3.4 Nieuwe wettelijke regels voor onafhankelijkheid
Tot op heden geldt accreditatie als een zwaarwegend advies voor de minister van SZW. Per 1 januari 2012
veranderen de wettelijke eisen waaraan cki’s moeten voldoen. In het nieuwe werkveldspecifieke document
voor aanwijzing en toezicht op het gebied van liften staat het volgende over onafhankelijkheid.
De CKI moet voldoen aan de criteria als gesteld in hoofdstuk 4, § 2 lid 1 van de norm NEN-EN ISO/IEC 17020:2004 (type A), met
de volgende aanvullingen:
a. De CKI beschikt over een gedragscode (hoe dan ook genaamd) en implementeert deze aantoonbaar in de organisatie. Iedere
werknemer moet deze code kennen en toepassen. In deze gedragscode komen in ieder geval de volgende elementen aan de
orde: onafhankelijkheid, onpartijdigheid en integriteit.
b. De CKI dient situaties waarin haar onafhankelijkheid of onpartijdigheid in gedrang kan komen te vermijden en zal haar
activiteiten op integere, professionele, onafhankelijke en onpartijdige wijze uitvoeren, zonder zich onder druk te laten zetten
om af te wijken van haar eigen beproefde methoden en procedures of de rapportage van correct behaalde resultaten.
c. De CKI zal haar gegevens, onderzoeksresultaten en andere belangrijke feiten naar beste weten en kunnen in een rapport
correct weergeven.
d. De CKI voorkomt strijdigheid van belangen die het beoordelingsvermogen kunnen beïnvloeden.
e. De CKI dient de door haar ontvangen informatie strikt vertrouwelijk te behandelen.
De bovengenoemde normen hadden op het moment van uitvoering van het onderzoek nog geen rechtskracht.

Een tegenovergestelde opvatting heeft bijvoorbeeld de accrediterende instelling in Groot-Brittannië. Deze hanteert de
strikte interpretatie van onafhankelijk voor instellingen die diensten aanbieden (zoals cki’s).
25
Toetspunten zijn bijvoorbeeld financiële afhankelijkheid van een cki van een contract met een onderhoudsfirma (o.a.
aandeel in omzet), het vrij van druk werken, vaste prijs of betaling per verrichting door eigenaar en de tijdsbesteding voor
keuringen. Zaken die de RvA ook vertrouwen geeft in beheersing van risico’s zijn bijvoorbeeld: bepalingen over onafhankelijkheid opgenomen in het contract, roulatie van keurders over monteurs en het binnen de cki bespreekbaar maken van
mogelijke beïnvloeding tussen monteur en keurder.
24

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 23

3.5 Conclusies
Onafhankelijkheid is een complex begrip. In de wet is het begrip niet nader gedefinieerd en uitgewerkt.
Ook de mate van gewenste onafhankelijkheid is niet gedefinieerd.
Op zoek naar een uitwerking zijn aanknopingspunten te vinden in verschillende bron­nen: antwoorden op
Kamervragen, brieven van de minister aan de cki’s in 2002 en 2005 en accreditatienormen. De (wettelijke)
status van die bronnen en het verband tussen de aanknopingspunten onderling en hun relatie met het
wettelijke criterium is niet altijd helder, en dus niet eenduidig vast te stellen. Ook is de inhoud van de
aanknopingspunten soms tegenstrijdig of kan als tegenstrijdig opgevat worden.
Met de invoering van het nieuwe stelsel van certificatie komt er meer duidelijkheid. Per 1 januari 2012
moeten cki’s, voor wat betreft onafhankelijkheid, voldoen aan de eisen van NEN-EN 17020 met enkele
aanvullingen.
Ondanks de onduidelijkheid over de huidige wettelijke status van de normen heeft de Inspectie SZW voor
zijn oordeelsvorming een normenkader opgesteld (zie paragraaf 1.3). Gezien de huidige en toekomstige
positie van accreditatie ligt het voor de hand dat de Inspectie SZW zijn normen ontleend heeft aan
accreditatie. Het oordeel van de Inspectie SZW is gebaseerd op de uitkomst van de analyse van:
1. De economische en organisatorische onafhankelijkheid van de cki’s;
2. De naleving door de cki’s van de afspraken die de cki’s met de minister van SZW in 2005 hebben gemaakt
om de organisatorische onafhankelijkheid te borgen.

24 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

4	Opvatting cki’s over eigen 				
onafhankelijkheid
In de huidige context van accreditatie accepteert de Nederlandse accrediterende instelling, de RvA,
bindingen met belanghebbende partijen alleen als er afdoende beheersmaatregelen zijn genomen. De
Inspectie SZW sluit in dit onderzoek aan bij de opvatting van de RvA dat de instelling zelf moet aantonen
waar ze risico’s ziet en hoe ze die risico’s door het nemen van de juiste maatregelen beheersbaar acht. De in
paragraaf 1.3 genoemde aspecten van onafhankelijkheid moeten worden gezien als een hulpmiddel om de
verschillende door de cki genoemde maatregelen te rubriceren.
Het zien van risico’s gaat vooraf aan het nemen van maatregelen om het risico af te dekken. In dit hoofdstuk
bespreken we risico’s die cki’s zien voor hun onafhankelijkheid door grootschalige contractering. In de
hoofdstukken 5 tot en met 7 bespreken we de maatregelen die cki’s hebben genomen om hun economische
en organisatorische onafhankelijkheid en hun onafhankelijkheid bij de keuringen te garanderen. Het
hoofdstuk gaat ook in op de kansen die cki’s zien door het afsluiten van grootschalige contracten (4.4).

4.1 Het risico op afhankelijkheden door
grootschalige contracten
Ondanks de verschillen in opvatting die de cki’s hebben over grootschalige contractering valt een strikte
scheiding in voor- en tegenstanders niet te maken. De twee cki’s die op dit moment geen contracten met
onderhoudsfirma’s hebben lopen, zijn niet altijd tegenstander van grootschalige contractering geweest. In
het verleden hebben ze zelf grootschalige contracten gehad. Zij haakten af vanwege de voorwaarden die
sommige onderhoudsfirma’s aan nieuwe contracten stelden of vanwege ervaringen met lopende con­trac­ten.
Op hun beurt zien de vier cki’s die momenteel wel grootschalige contracten hebben lopen, extra risico’s
ontstaan indien het markt­aandeel van liftkeuringen via grootschalige contractering blijft toenemen.
Het risico op economische afhankelijkheid
In een markt met weinig klanten (enkele onderhoudsfirma’s en/of grote eigenaren) heeft het verlies van een
klant grote gevolgen voor een cki (omzetverlies, overtollig personeel bij verlies contract). De cki’s die
kritisch staan tegenover grootschalige contracten geven aan dat een toename van het marktaandeel van
onderhoudsfirma’s de markt verkleint waarin cki’s nog kunnen werven, aangezien een cki niet mag werven
onder klanten van de onderhoudsfirma waarvoor ze keurt (contractvoorwaarde). Een onderhoudsfirma zou
volgens de critici een veel sterkere positie voor acquisitie van klanten hebben dan cki’s. Zij kunnen
gemakkelijker acquisitie doen onder lifteigenaren omdat ze veel vaker en intensiever contact met
lifteigenaren hebben.26 Omdat de omzet per klant voor een onderhoudsfirma vele malen groter is dan voor
een cki, is er meer geld beschikbaar voor acquisitie. Onderhoudsfirma’s hebben volgens dezelfde critici
diverse grote (financiële) belangen die een risico voor de onafhankelijkheid van cki’s kunnen opleveren.

26

Onderhoud is meerdere malen per jaar, keuring eens in de achttien maanden. Daarnaast is er contact tussen eigenaren/
beheerders en onderhoudsfirma’s over de nieuwbouw en renovatie van liften. Bij de nieuwbouw van een lift kan de
onderhoudsfirma direct een aanbod doen voor onderhoud en keuring. Een cki weet op dat moment vaak nog niet eens van
het bestaan van de lift. Cki’s die nieuwbouwkeuringen doen geven aan vaak al te laat te zijn omdat de onderhoudsfirma al
een contract met de eigenaar heeft gesloten.
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 25

Onderhoudsfirma’s willen volgens critici slechts contracten voor drie jaar afsluiten en dan bij de
onderhandelingen over een nieuw contract - hoewel ze tevreden zijn met de cki – eisen dat de cki
bijvoorbeeld 15% zakt met haar prijs. Deze verlaging heeft volgens de betreffende cki’s consequenties voor
de kwaliteit van de keuring. Er zouden simpelweg meer keuringen op een dag moeten worden gedaan om
als cki winst­gevend te blijven.
De onderhoudsfirma zou volgens enkele cki’s een groot belang hebben bij de uitkomst van de keuring.
Financieel omdat een afkeurpunt extra werk (= geld) oplevert. Een ander belang kan zijn reputatie en geld:
als een onderhoudsfirma het onderhoud aan een lift niet goed of niet tijdig heeft gedaan, wil zij dat vaak
verborgen houden voor de lifteigenaar, en eventueel ook nog dit achterstallig onderhoud graag als extra
werkzaamheden factureren.
Het risico op organisatorische afhankelijkheid
Het meest door de cki’s genoemde risico is: de huidige contracten verbreken de machts­verhouding in de
driehoek eigenaar, onderhoudsfirma en cki waardoor de cki niet meer onafhankelijk is. Een directe relatie
van een cki met de eigenaar is essentieel voor het goed functioneren van de driehoek. Dit houdt in dat de
cki een zelfstandige juridische en/of economische relatie met de lifteigenaar heeft.27
Het verbreken van de rechtstreekse band brengt volgens de desbetreffende cki’s de volgende risico’s met
zich mee:
1. De eigenaar is niet meer vrij om een cki te kiezen. De onderhoudsfirma kiest strategisch welke cki welke
liften mag keuren;
2. Omdat de eigenaar niet meer rechtstreeks het rapport krijgt (loopt via onderhoudsfirma), heeft de
eigenaar minder inzicht in de technische staat van de lift. De onderhoudsfirma kan de rapporten
censureren of gebruiken om bepaalde onderhoudswerkzaamheden uit te voeren;28
3. De cki wordt dubbel afhankelijk van een onderhoudsfirma. Allereerst is een cki voor haar omzet
afhankelijk van de aanlevering van liften door een onderhoudsfirma. Daarnaast heeft een cki de
onderhoudsfirma nodig voor het uitvoeren van een keuring.29 Volgens een cki ontzeggen
onderhoudsfirma’s soms bewust assistentie wanneer een firma een grote lifteigenaar onder contract wil
krijgen. Een andere cki heeft sterke vermoedens dat dit gebeurt indien de cki geen grootschalig contract
met de onderhoudsfirma heeft. Daardoor worden liften te laat gekeurd. Vervolgens biedt de
onderhoudsfirma een gecombineerd contract aan met de garantie van tijdige keuring (“alles in één hand,
dan gaat het goed”).
De huidige invulling van grootschalige contractering zou cki’s steeds meer in de rol van onderaannemer
brengen. De onderhoudsfirma gebruikt haar positie als opdrachtgever om te bepalen wie de keuringen
doet, tegen welke prijs en op welke wijze. Daarmee is volgens de desbetreffende cki’s de organisatorische
onafhankelijkheid van de cki verdwenen.
Een groot financieel belang voor de onderhoudsfirma zou volgens enkele cki’s liggen in de plan­ning van
keurin­gen. Door de planning zelf te doen kunnen monteurs van de onderhoudsfirma efficiënt worden
ingezet. Dit zou ten koste gaan van de efficiëntie van de cki.
Het risico op afhankelijkheid bij een individuele keuring
De onderhoudsfirma zouden zich inhoudelijk met de keuringen bemoeien. Er ontstaan, meer dan
voorheen, discussies tussen de onderhoudsfirma en de cki over de door de cki te hanteren normen.

Een cki vertaalde dit kernachtig: rapport, certificaat en factuur gaan direct naar de eigenaar.
Een cki behoort geen uitspraak te doen over de staat van onderhoud, maar op basis van een keuringsrapport van de cki krijgt
een eigenaar wel zicht op de noodzakelijke reparaties.
29
Een inspecteur van cki mag een lift alleen eigenstandig keuren, zonder de aanwezigheid van een derde, indien dit goed
afgedekt is met interne procedures. De praktijk leert dat het zonder de hulp van een derde keuren technische soms niet kan
omdat de installatie complex is. Tevens willen bepaalde opdrachtgevers niet dat er alleen gekeurd wordt, zonder assistentie.
De derde partij is meestal een monteur van de onderhoudsfirma.
27

28

26 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

4.2 Kanttekeningen bij de gevonden risico’s
Cki’s nuanceren hun opvattingen over de risico’s die verbonden zouden zijn aan het bestaan van
grootschalige contracten.
Niet alle onderhoudsfirma’s vertonen hetzelfde gedrag als het gaat om het in de markt zetten van
contracten voor grootschalige contractering. Met uitzondering van één cki beoordelen cki’s grootschalige
contractering met een eigenaar (bijvoorbeeld een woningbouwvereniging) of een liftbeheerder anders dan
een grootschalig contract met een onderhoudsfirma. Een beheerder kijkt meer naar het totaalbeeld dan
naar het deelbelang “goed functionerende lift”. Daarom zal het deelbelang ook niet de overhand krijgen.
Cki’s hebben daarom weinig problemen om met hen contracten te sluiten.
Tegenkrachten bij een ongewenste inmenging bij een keuring zijn bij een grote eigenaar sterker dan bij een
onderhoudsfirma. Wanneer een grote eigenaar aan de cki zou vragen de normen bij een liftkeuring soepel
toe te passen, zal de onderhoudsfirma - vanuit haar kennis over de veiligheid van liften - negatief op een
dergelijk verzoek reageren, aldus een cki. Bij een dergelijk verzoek van een onderhoudsfirma aan de cki zal
de eigenaar het verzoek – door gebrek aan deskundigheid – minder goed kunnen inschatten op relevantie
en daardoor minder weerwoord hebben.
De eis dat de keuring onafhankelijk is wordt door sommige cki’s genuanceerd omdat volgens hen bij elk
contract een cki in principe financieel afhankelijk is van de opdrachtgever. Maar op de werkvloer is er in de
praktijk geen beïnvloeding. Althans niet anders dan bij gewone keuringen. Want ook bij keuringen niet
vallend onder een grootschalig contract komt het in de praktijk voor dat een onderhoudsmonteur met een
inspecteur van een cki in discussie gaat over een tekortkoming die de inspecteur ziet. 30
Cki’s met lopende grootschalige contracten merken op dat de huidige praktijk voldoende aantoont dat het
primaire werkproces - het keuren van liften –onafhankelijk­gebeurt. Cki’s zijn niet bang dat de kwaliteit van
keuringen terugloopt. Volgens hen zijn er voldoende waarborgen ingebouwd om te voorkomen dat de
macht van de onderhoudsfirma’s onevenredig groot wordt. Onderhoudsfirma’s zijn zich volgens deze cki’s
terdege bewust van het belang om zich niet inhoudelijk met de keuring te bemoeien. Zij beseffen volgens
deze cki’s dat inmenging zal leiden tot een wettelijk verbod op grootschalige contractering.

4.3 Kansen voortkomend uit grootschalige contractering
Naast bezwaren benoemen cki’s ook kansen die samenhangen met grootschalige contractering.
Vanuit het perspectief van eigenaren zou grootschalige contractering passen binnen de éénloketgedachte:
onderhoud en keuring in één hand.
De tijdigheid van de keuringen zou beter zijn omdat de planning voor een cki veel minder complex is omdat
hij met slechts één partij werkt in plaats van met een groot aantal individuele klanten. Hierdoor vallen
keuringen minder vaak uit. De grotere efficiëntie (ergo de lagere kosten per keuring) heeft een positief
effect op de marge van een cki.
De marge op keuringen bij individuele eigenaren (of een kleine groep eigenaren zoals een Vereniging van
Eigenaren) is voor cki’s te klein om acquisitie te plegen. Het bedrag voor een keuring voor individuele
eigenaar is zo klein dat ze ook niet veel interesse hebben om op zoek te gaan naar een andere aanbieder. De
markt is daardoor vrij gesloten en statisch.

30

Een medewerker van een cki voegt hieraan toe dat, als er al beïnvloeding is door contracten, dit op hoger niveau in de
organisatie plaatsvindt. Op het niveau van management of bijvoorbeeld op het niveau van regelgeving. Inspecteurs hebben
een eigen beroepsethiek die maakt dat ze onafhankelijk keuren.
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 27

De suggestie dat de prijs die onderhoudsfirma’s binnen een contract bedingen te laag zou zijn, wordt
door sommige cki’s tegengesproken. Grootschalige contractering dwingt cki’s om de kosten van het
administratieve werkproces verder te verlagen, bijvoorbeeld door het werkproces verder te automatiseren.

4.4 Kritische grens aan grootschalige contractering
Cki’s zijn unaniem in de opvatting dat de mogelijkheden voor een cki om de risico’s van het verlies van
onafhankelijkheid te compenseren met adequate beheersmaatregelen begrensd zijn. Er leven wel
verschillende gedachten over waar die grens ligt. Cki’s die zich nu principieel niet inlaten met grootschalige
contracten met onderhoudsfirma leggen deze grens laag. Maar ook cki’s die nu grootschalige contracten
hebben wijzen op het risico dat ontstaat wanneer een onderhoudsfirma verantwoordelijk is voor een toenemend deel van de omzet van een cki: “Je krijgt dan een stukje powerplay”. Zolang er volgens deze cki‘s
voldoende tegenkrachten in de markt zijn om te voorkomen dat de macht van de onderhoudsfirma’s te
groot wordt, is volgens deze cki’s de kritische grens nog niet overschreden. Als belangrijkste tegenkracht
wordt genoemd: de grote eigenaren, de adviseurs en de beheerders. Die zullen naar verwachting zoveel
marktaandeel houden dat de macht van de onderhoudsfirma’s in de markt niet te groot wordt.

4.5 Conclusie
De zes aangewezen cki’s op het terrein van periodieke liftkeuringen zijn verdeeld over de risico’s van
grootschalige contractering. Standpunten van voor of tegen hangen mede af van de voorwaarden die
cki’s bij de aanbesteding willen en kunnen afdwingen. Wordt aan die voorwaarden voldaan, dan is de
onafhankelijkheid volgens de cki’s voldoende gewaarborgd en is grootschalige contractering acceptabel.
Principiële tegenstanders van grootschalige contractering zijn van mening dat er geen maatregelen te
bedenken zijn waardoor aan die voorwaarden kan worden voldaan. De andere cki’s trekken wel een
duidelijke lijn. De vrijheid van de cki om direct te communiceren met een eigenaar/ beheer­der is een
grens die niet mag worden overschreden.
Het moge duidelijk zijn dat pleitbezorgers voor het handhaven van grootschalige contractering veelal te
vinden zijn bij de cki’s die nu grootschalige contracten hebben afgesloten. Echter, ook deze cki’s menen dat
het keuringsproces onbeheersbaar wordt wanneer contracten nog uitsluitend via onderhoudsfirma’s lopen.
Een tweede kritische grens wordt bereikt als de prijzen te ver omlaag gaan.
Grootschalige contractering is een bruikbaar instrument om de gemonopoliseerde markt van liftkeuringen
open te breken. Deze opvatting wordt niet alleen gedeeld door enkele cki’s, maar ook door de nationale en
Europese regelgever. Dit verklaart onder andere waarom grootschalige contractering door de nationale
regelgever en binnen accreditatie niet per definitie afgekeurd wordt (zie hoofdstuk 3). Er dienen dan wel
beheersmaatregelen te zijn genomen om de eventuele nadelige consequenties ervan te ontvangen.
Daarover gaan de volgende hoofdstukken.

28 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

5	Maatregelen voor het behoud 		
van economische 					
onafhankelijkheid
Het vorige hoofdstuk beschreef de risico’s die cki’s zien bij grootschalige contracte­ring. De risico’s raken de
economische en organisatorische onafhanke­lijk­heid van de cki en de onafhankelijkheid voor wat betreft de
kwaliteit van de lift­keuring. Dit hoofd­stuk beschrijft de maatregelen die cki’s hebben genomen om de
economische onafhankelijkheid te bewaren.

5.1 Maatregel 1: beperking financieel belang grootschalige contracten
Door een grens te stellen aan het percentage afhankelijkheid van één of enkele grote opdrachtgevers kan
een cki keuzes maken in de mate waarin het economische af­h ankelijk wil zijn.
In hoofdstuk 2 is geconstateerd dat het marktaandeel van grootschalige keuringscontracten met
onderhoudsfirma’s tussen 2004 en 2010 is toegenomen van 10% naar 19%. Er zijn grote verschillen tussen
cki’s ten aanzien van het deel van hun omzet uit liftkeuringen dat van grote opdrachtgevers afkomstig is. In
grafiek 1 staat per cki de omzet uit periodieke liftkeuringen die voortkomt uit grootschalige contracten. 31
Dit aandeel varieert van 0% tot bijna 90%.
Grafiek 1. Percentage liften vallend onder grootschalig contract
100%
90%
80%

%

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Cki2

Cki1

Cki3

Cki5

Cki6

Cki4

Cki
% Overige

31

% Onder groot schalig contract

In dit rapport zijn geen namen van de cki’s opgenomen omdat informatie veelal concurrentiegevoelig is. Om herkenbaarheid van cki’s te verkleinen zijn in deze en volgende tabellen cki’s telkens onder een andere naam en in een andere volgorde
weergegeven.
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 29

De cijfers uit grafiek 1 komen in een ander daglicht te staan wanneer de omzet verkregen uit grootschalige
contracten wordt afgezet tegen de totale omzet van de certificerende instelling. Bij de helft van de cki’s zijn
liftkeuringen de hoofdactiviteit van de organisatie. Bij de andere cki’s maakt het onderdeel liftkeuringen
onderdeel uit van een organisatie (concern) met meerdere activiteiten. Van de drie organisatie genoemd als
cki1, cki2 en cki3 in schema 1 zijn twee onderdeel van een groter concern. Indien we de omzet uit grootschalige
contracten voor beide organisaties afzetten tegen de totale omzet, dan ligt dat tussen de 5 en 15%.
Bij de beoordeling van de situatie per cki moet tevens gekeken naar het aantal opdrachtgevers met
grootschalige contracten. Hoe kleiner dit aantal, hoe meer druk er op onafhankelijkheid is. Cki 1 en 2, die
in belangrijke mate afhankelijk zijn van grootschalige contracten, hebben maar één grote opdrachtgever,
een onderhouds­firma. Cki 3 en 5 hebben elk 4 grote opdrachtgevers (zowel grote eigenaren/be­heer­ders
als onderhoudsfirma’s), waarbij de grootste opdrachtgever iets meer dan 20% levert. Cki 6 heeft drie
grote contracten met lifteigenaren of beheerders, het grootste contract levert 11% van de omzet uit
periodieke liftkeuringen. Slechts één cki heeft geen opdrachtgevers groter dan 5% van haar omzet
uit periodieke liftkeuringen.
Tijdens het vorige, door IWI in 2004 uitgevoerde onderzoek naar grootschalige contratering is door
meerdere cki’s opgemerkt dat de cki een kritische grens nadert voor wat betreft de afhankelijkheid van
grootschalige contracten. Dit heeft niet kunnen verhinderen dat het aandeel van grootschalige contracten
in de omzet op het werkveld liften verder toegenomen is (bij één cki van 60 naar bijna 90%).

5.2 Maatregel 2: zekerheid krijgen over inkomsten
Maatregel 2a: Afspraken maken over gegarandeerd aantal liftkeuringen
In een concurrerende markt bestaat nooit zekerheid over inkomsten, maar een te grote onzekerheid kan
leiden tot ongewenste neveneffecten zoals het niet juist of niet volledig hanteren van normen om opdrachtgevers te behouden. Cki’s hebben nauwelijks bindende afspraken gemaakt over concrete aantallen te
certificeren liften. Er wordt slechts gesproken over streefaantallen, maar die kunnen - aldus de cki’s doorkruist worden door gewijzigde marktomstan­dig­heden.32 Ook kan blijken dat liften gedurende de looptijd van het contract niet meer operationeel zijn. Volgens een cki wordt het streefaantal vaak niet gehaald.
Om toch een omzetgarantie te verkrijgen, heeft een cki met een onderhoudsfirma afgesproken dat de cki wanneer er buiten toedoen van de cki minder dan twee periodieke keuringen op een dagdeel kunnen
worden uitgevoerd - de cki zich het recht voorbehoudt om per dagdeel een bedrag in rekening te brengen.
Maatregel 2b: Spreiding risico over meerdere werkvelden
Cki’s, die onderdeel zijn van een concern dat ook andere certificaten verstrekt, zien advieswerkzaamheden
op andere terreinen als mogelijkheid om een verlies aan werk op het terrein van liftkeuringen op te vangen.
Ook het keuren van ‘liftachtigen’, gevelinstallaties en begeleiding van de oplevering van een lift zien deze
cki’s als een mogelijkheid om het risico van omzetverlies te spreiden. Een cki binnen een internationaal
georiënteerd concern zegt in het buitenland compenserende activiteiten te kunnen verrichten indien
periodieke liftkeuringen wegvallen.
Maatregel 2c: Multi-inzetbaarheid inspecteurs
Drie cki’s noemen de multi-inzetbaarheid van haar inspecteurs als instrument om hun economische
onafhankelijkheid te kunnen borgen. Deze cki’s kwalificeren hun liftinspecteurs ook voor het inspecteren
van andere producten, zodat het personeel meer flexibel inzetbaar is. Een terugval in opdrachten op het
werkveld liften heeft dan minder negatieve gevolgen voor de cki. Op piekmomenten kunnen inspecteurs
vanuit andere werkvelden aan het werkproces liftkeuringen worden toegevoegd.

32

Bijvoorbeeld een wijziging in het aantal eigenaren dat een contract voor onderhoud en keuring afsluit.

30 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Eén cki houdt rekening met het wegvallen van een groot contract met een onderhouds­firma door va­ca­tures
nog niet in te vullen. Werkzaamheden worden tijdelijk opgevangen door overwerk en de inzet van
medewerkers van andere werkvelden.
Maatregel 2d: Duur overeenkomst langer maken
De looptijd van de huidige grootschalige contracten varieert van één tot vier jaar. Een cki ervaart de korte
looptijd als een probleem en probeert met nieuwe klanten langlopende contracten af te sluiten. Dit lukt
niet altijd vanwege specifieke wensen van grote klanten om juist kortlopende contracten af te sluiten. In de
praktijk leidt dit uiteindelijk tot contracten met wisselende duur. Een andere bij een cki gevonden strategie
is het afsluiten van contracten voor onbepaalde tijd maar met een korte opzegtermijn (1-2 maanden). Een
andere cki kiest juist niet voor het afsluiten van contracten met klanten. Dit leidt in de praktijk volgens de
cki zelden tot problemen.33 De cki sluit wel contracten af met grote eigenaren/beheerders en onderhoudsfirma.
Maatregel 2e: Vaste prijs afspreken
In alle contracten staan prijsafspraken. Om het offertetraject te vereenvoudigen is op verzoek van
onderhoudsfirma’s voor een standaardtarief per soort keuring gekozen, gecorrigeerd voor de inflatie.
Herkeuring bij afkeur­punten wordt gefactureerd op basis van nacalculatie, met uurtarief en voorrijkosten.
Twee cki’s hebben contracten waarin de prijs afhankelijk is van het aantal te keuren liften.
Een cki heeft met een onderhoudsfirma contractueel vastgelegd dat stijgende kosten door
overheidsmaatregelen, die op geen enkele wijze te compenseren zijn door het meer efficiënt inrichten van
het werkproces, kunnen leiden tot een tussentijdse prijs­aanpassing. In contracten van twee cki’s met
onderhoudsfirma’s staat dat kostenvoordelen die de cki behaalt (bijvoorbeeld door de betere inzet van ICT),
aanleiding zijn om de prijs te verlagen die de onderhoudsfirma aan de cki betaalt. De Inspectie SZW heeft
niet kunnen vaststellen of dit daad­werkelijk is gebeurd.
Eén cki heeft met een onderhoudsfirma afgesproken dat, mocht na afloop van het kalenderjaar blijken dat
het aantal werkelijk gekeurde liften meer dan 5% lager is dan het aantal dat hoort bij het oorspronkelijk
overeengekomen tarief, de cki zich het recht voorbehoudt het verschil in omzet op basis van de werkelijke
aantallen te verrekenen volgens het dan geldende tarief behorende bij het werkelijke aantal.
Cki’s noemen de prijs die de cki bedingt in de contracten één van de bepalende factoren in hun houding
tegenover grootschalige contractering. Door de invloed van grootschalige contracten vertoont de prijs voor
een keuring een dalende tendens. Volgens som­mige cki’s ligt de prijs bij sommige contracten op of zelfs
onder de kostprijs. Cki’s geven drie verklaringen voor de prijsdaling:
1. Cki’s willen door een scherpe prijs hun marktaandeel in liftkeuringen uitbreiden. Daarvoor accepteren ze
zelfs (tijdelijk) een te lage prijs;
2. Onderhoudsfirma’s bedingen via een aanbestedingsprocedure een lagere prijs. Een cki die aanvankelijk
afviel bij een aanbesteding omdat naar de mening van de onderhoudsfirma de prijs te hoog was, kreeg
het contract alsnog na verlaging van de prijs.34
3. Prijskortingen door schaalvoordelen in administratie, facturering en planning (meer liften, dus meer
kans dat een aantal dicht bij elkaar in de buurt zit, wat minder reistijd voor een inspecteur van de cki
betekent).
Cki’s zeggen beperkt invloed te hebben op de prijs vanwege de naar hun mening grote economische macht
van onderhoudsfirma’s.

Incidenteel komt het wel voor dat een eigenaar zegt ‘ ik heb alleen een aankondigingbrief van jullie gehad, maar geen
opdracht gegeven, waarom zou ik betalen?’. Dan heeft de cki geen enkel dwangmiddel. Maar dit komt volgens de cki maar
zelden voor.
34
Enkele cki’s zeggen dat de prijs voor een liftkeuring voor cki’s sneller is gedaald dan de prijs die een eigenaar aan de
onderhoudsfirma betaalt. Een enkele gesprekspartner meent dat dit inkoopvoordeel één van de belangrijkste drijfveren voor
onderhoudsfirma’s is om grootschalige contractering te bevorderen.
33

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 31

De Inspectie SZW geeft in dit rapport geen in­formatie op over de gehanteerde marktprijzen/tarieven, omdat
de inspectie dit als bedrijfsgevoelige informatie beschouwt. De Inspectie SZW heeft in dit onderzoek geen
analyse gemaakt om de reële kostprijs voor een individuele liftkeuring te bepalen (eventueel gespecificeerd
naar type lift) en kan geen uitspraak doen of de huidige prijzen in contracten kostendekkend zijn.35
Cki’s zijn verdeeld over de vraag in hoeverre de prijs nog verder kan dalen. De mees­te cki’s zijn van mening
dat een verdere prijsdaling onder druk van de aanbestedingstrajecten ongewenste gevolgen zal hebben voor
de winst­gevendheid. Toch verwacht men een verdere daling van de prijs. Cki’s zijn somber over de kansen
om deze tendens te keren, ook al omdat ze het gevoel hebben dat cki’s “tegen elkaar uitgespeeld worden”.
Meerdere cki’s bekritiseren het gebrek aan samenwerking binnen de branche.36
De dalende prijzen die onderhoudsfirma’s bedingen, hebben in ieder geval als effect gehad dat een cki is
gestopt met het meedoen aan een aanbesteding van een contract. Het bod van de onderhoudsfirma in een
aanbesteding lag onder de bodemprijs die de cki han­teert.
Maatregel 2f: Boeteclausules
Een laatste maatregel om de financiële positie van een cki zeker te stellen is het op­nemen van boeteclausules in de contracten met onderhoudsfirma’s en eigenaren/ be­heerders. Dit speelt vooral wanneer
een cki voor het uitvoeren van keuringen afhankelijk is van de assistentie van een monteur van
een onderhoudsfirma.37
Drie cki’s hebben in een contract opgenomen dat de onderhoudsfirma de kosten van een keuring vergoedt
indien een monteur van de onderhoudsfirma binnen een bepaalde termijn voor de keuringsdatum afzegt.
De afgesproken termijnen waarbinnen een boete geheven wordt, verschillen per cki. Een cki meent dat
de boeteclausule niet veel helpt omdat de onderhoudsfirma meestal net buiten de boetetermijn afzegt,
waardoor er ‘gaten’ in de planning vallen die de cki niet kan oplossen omdat ze weinig andere
opdrachtgevers heeft. De bezetting van de inspecteurs is daardoor lager, en dit schaadt de efficiëntie
en winstgevendheid van de cki.

5.3 Maatregel 3: eigen acquisitie en klantenbinding
De praktijk is divers. Er is op dit moment een grote onderhoudsfirma actief met de acquisitie van klanten
voor een grootschalig contract. Deze onderhoudsfirma heeft contractueel met een cki afgesproken dat de
cki zelf ook klanten mag werven. Deze cki heeft de in 2004 voorgenomen activiteiten op het terrein van
acquisitie in de praktijk niet uitgevoerd.38 De cki heeft tot dusverre afgezien van acquisitie. Andere
onderhoudsfirma’s bieden alleen een combinatie­con­tract aan wanneer de eigenaar er om vraagt.
Ten aanzien van het aspect klantenbinding kiest de eerdergenoemde onderhouds­firma de cki waarmee de
eigenaar in zee moet gaan. Anderen onderhoudsfirma’s laten echter de keus van de cki over aan de eigenaar.
Cki’s zien dat eigenaren/be­heer­ders zelf steeds meer vragen om gecombineerde onderhoud- en
keuringscontracten (de ‘one-stop’ gedachte).

De AI heeft geen taak op het gebied van de kostprijs. De hoogte van de kostprijs is echter wel relevant omdat dit een
belangrijke bepalende factor is voor het in stand houden van het stelsel van met elkaar concurrerende cki’s.
36
Hier spelen volgens de Inspectie SZW twee tegenstrijdige belangen een rol. Enerzijds is het verboden om via kartelvorming
de prijs kunstmatig hoog te houden. Anderzijds is het niet wenselijk dat de prijs onder druk van een partij in de keten van
liftkeuringen (bijvoorbeeld de onderhoudsfirma) zodanig daalt, dat de markt ernstig ontregeld wordt.
37
In de praktijk kunnen cki’s vaak niet zonder onderhoudsmonteur een lift keuren (vanwege de complexiteit van de
installatie). Dit kan ook met een andere deskundige als assistent.
38
In het IWI-onderzoek uit 2004 gaf de cki aan de risico’s die ontstaan door haar afhankelijkheid van 60% van een onderhoudsfirma mede te willen ondervangen door het plegen van nieuwe acquisitie.
35

32 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Door afspraken tussen onderhoudsfirma’s en cki’s over het niet toestaan van acquisitie zien cki’s hun
potentiële markt van klanten opdrogen omdat ze niet mogen werven onder klanten die een
combinatiecontract (onderhoud en keuring) bij een onderhoudsfirma hebben.
Het wegvallen van de directe klantbinding leidt ertoe dat cki’s bij bezoek aan een klant vaker “voor een
dichte deur staan” omdat de klant overgegaan is naar een andere cki.
Het overlaten van acquisitieactiviteiten aan de onderhoudsfirma heeft volgens enkele cki’s als positief effect
dat de cki deze activiteit niet meer hoeft uit te voeren.

5.4 Conclusies
In dit hoofdstuk is gekeken naar maatregelen die cki’s nemen om het hun econo­mische onafhankelijkheid
te borgen in de context van grootschalige contractering.
Het afzien van het aangaan van grootschalige con­tracten met onderhoudsfirma’s heeft het meeste effect
op de economische onafhankelijkheid. Twee cki’s kiezen op dit moment voor deze maatregel en bereiken
daarmee het maximale effect.
Voor de vier cki’s die wel deelnemen is het be­perken van de omvang van het aandeel van grootschalige
contracten in de totale omzet op het terrein van liftkeuringen een eerste logische vervolgmaatregel. De
Inspectie SZW ziet grote verschillen in de mate waarin cki’s voor hun omzet uit liftkeuringen afhankelijk zijn
van grootschalige contracten. Percentages variëren van 0 tot bijna 90%. Drie van de zes cki’s zijn onderdeel
van een concern met meer­dere activiteiten. Rekening houdend met de omzet van de totale organisatie
komt de omzet uit liftkeuringen niet boven de 15%.
Het verkrijgen van een marktaandeel in een concurrerende markt van cki’s kan voor een cki negatief
uitwerken wanneer de cki zijn normen verlaagt om marktaandeel te verkrijgen of te behouden. Cki’s
kunnen grote fluctuaties in de om­zet ondervangen door het maken van afspraken over omzetgaranties. De
Inspectie SZW con­clu­deert dat de afgegeven garanties niet hard zijn. Er zijn slechts prin­cipeaf­spra­ken over
aantallen gemaakt.
Cki’s zijn verdeeld over de marktprijs voor liftkeuringen die onderhoudsfirma’s binnen
aanbestedingstrajecten bedingen. Een cki geeft toe tijdelijk onder de marktprijs te werken om haar
marktaandeel te vergroten. Cki’s zijn unaniem in hun opvatting dat een verdere daling - die wel wordt
verwacht - ongewenste gevolgen heeft voor hun winstgevendheid. Prijsdruk wordt als één van de
belangrijkste risico’s gezien voor de onafhankelijkheid van de cki. De Inspectie SZW heeft deze
bewering niet gevalideerd omdat zij niet naar de kostprijs van een liftkeuring heeft gekeken.

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 33

34 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

6	Maatregelen voor het behoud 			
van organisatorische 						
onafhankelijkheid
Dit hoofdstuk behandelt de maatregelen die cki’s hebben genomen om hun organisatorische
onafhankelijkheid te behouden. Het aangaan van nieuwe contractuele relaties (met onderhoudsfirma’s)
betekent dat cki’s de organisatorische kaders van waaruit ze werken, opnieuw kunnen en moeten
heroverwegen. Cki’s kunnen de voordelen van een relatie met een onderhoudsfirma gaan benutten,
bijvoorbeeld door hun werkprocessen efficiënter in te gaan richten. In een commerciële relatie tussen
twee partijen kan dit positief uitwerken op de effectiviteit van de werkprocessen van beide partijen, maar
dit mag voor wat betreft de cki’s niet ten kosten gaan van de eisen die de minister van SZW heeft gesteld in
de aanwijzingsbeschikking van de cki. En de cki’s moeten invulling hebben gegeven aan de afspraken die
zij in 2005 met de minister hebben gemaakt over het realiseren van organisatorische onafhankelijkheid.

6.1 Maatregel 1: Onafhankelijkheid definiëren in contract
Het opnemen van bepalingen over de onafhankelijkheid van cki’s in de contracten is een eis die voortkomt
uit de afspraken die de cki’s in 2005 met de minister van SZW hebben gemaakt.
Niet in alle contracten met onderhoudsfirma’s of grote eigenaren/beheerders is expliciet opgenomen dat de cki
als opdrachtnemer ervoor zorg draagt dat de cki zijn onafhankelijkheid bij het keuren waarborgt. Dergelijke
bepalingen ontbreken vooral in de contracten met kleine onderhoudsfirma’s en grote eigenaren/beheerders.
In contracten waarin dit wel staat, is verder opgenomen dat de onderhoudsfirma geen invloed zal
uitoefenen op de uitkomst van de keuring en/of de inhoud van de rapportage.

6.2 Maatregel 2: Planning liftkeuringen in eigen hand houden
Maatregel 2a: Voldoende verantwoordelijk blijven voor planning keuringen
Door de komst van grootschalige contracten moeten eigenaar, onderhoudsfirma en cki nieuwe afspraken
maken over de planning van werkzaamheden. Daar waar voor­heen de cki de planning met de eigenaar
regelde, moet de cki nu rekening houden met de planning van de onderhoudsfirma.
Bij diverse aanbestedingen van grootschalige contracten wilden onderhoudsfirma’s de planning doen. In de
meeste gevallen is dit niet gebeurd, mede op nadruk­ke­lijk verzoek van de cki. Eén cki die de planning
oorspronkelijk had overgelaten aan een onderhouds­firma heeft, na de eerste ervaringen hiermee, in overleg
met de on­derhoudsfirma besloten bij het afsluiten van een tweede (vervolg)contract de plan­ning weer over te
nemen. In de praktijk blijkt deze cki voor zijn planning toch nog sterk afhankelijk van de onderhoudsfirma.

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 35

De overheersende praktijk is dat cki’s van de onderhoudsfirma een lijst met de te keuren liften krijgen. De
gegevens worden ingevoerd in het plan­ningssysteem van de cki. Op basis van de laatste keuringsdatum kan
een cki zien wanneer de termijn van 18 maanden verstreken is (een lift moet eens in de 18 maan­den worden
gekeurd). Na vaststelling van de keuringsdatum gaat er een aan­kon­diging naar de klant met een afschrift
naar de onderhoudsfirma.
Meerdere cki’s benadrukken het belang van een goed (informeel) contact tussen de afdeling planning
van de cki en de planners van de onderhoudsfirma. Directe con­tacten maken het mogelijk knelpunten
in de planning op te lossen. Een belangrijk knelpunt is de beschikbaarheid van monteurs van de
onderhoudsfirma’s om te assisteren bij de keuring.
Eén cki heeft in het contract met een onderhoudsfirma laten opnemen dat er bij de keuring van een lift
altijd een monteur van de onderhoudsfirma aanwezig moet zijn.
Maatregel 2b: Beperking aantal te keuren liften per dag
Cki’s hebben door de grootschalige contractering het aantal keuringen per dag verhoogd, maar slechts één
cki geeft aan dit onder druk van de onderhoudsfirma te hebben gedaan. Het betreft een cki waar de
onderhoudsfirma in eerste instantie de planning van keu­ringen zelf deed. De andere cki’s hebben geen
concrete afspraken met onderhouds­fir­ma’s over het aantal te keuren liften op een dag. Toename van het
gemiddelde aantal gekeurde liften op een dag komt voort uit de eigen wens van cki’s om een gelijkblijvende
dagomzet te realiseren bij een dalende prijs per keuring.
Het aantal keuringen per dag kan volgens de cki’s toenemen omdat de liften binnen een grootschalig
contract dichter bij elkaar liggen. De gemiddelde reistijd voor een inspecteur neemt daardoor af. Door een
verhoogde efficiency van het werkproces heeft een inspecteur bovendien minder tijd nodig voor het
opmaken en verwerken van een rapport. Als laatste hoeven cki’s door het afsluiten van een grootschalig
contract naar eigen zeggen minder energie te steken in de acquisitie van nieuwe klanten. De Inspectie SZW
heeft deze aannames niet geverifieerd.
Volgens de cki’s is er wel een bovengrens aan het aantal te keuren liften per inspecteur op een dag. Cki’s
leggen deze grens verschillend, variërend van gemiddeld 4 tot 6 keuringen per dag. Cki’s die kritisch staan
tegenover grootschalige contracten ko­men uit in de buurt van 4 per inspecteur per dag. Cki’s die meer open
staan voor groot­schalige contractering, komen uit op 5 of 6.
Cki’s zijn redelijk gelijkluidend in hun opvatting dat de kwaliteit van de keuring door een verdere stijging
van het gemiddelde aantal keuringen per inspecteur per dag onder druk kan komen te staan (zie verder
hoofdstuk 7).39
Maatregel 2c. Tegengaan dat onderhoudsfirma’s ‘eigen klanten’ voortrekken
Cki’s zijn verdeeld over de omvang van het probleem dat cki’s keuringen niet kunnen uitvoeren omdat een
monteur van een onderhoudsfirma voorrang geeft aan eigen klanten. Som­mi­ge cki’s zien in het geheel geen
probleem. Een andere cki stelt echter dat 75% van de uitval van keuringen komt door het niet beschikbaar
zijn van een monteur van een onderhoudsfirma.40 Bij geen van de cki’s zijn maatregelen aangetroffen om
dit risico te beheersen.

Een cki die voorheen meende dat er op onderdelen van het werkproces nog wel efficiencywinst te halen was, zegt dat de
mogelijkheid hiertoe langzamerhand uitgeput is.
40
De cki heeft het percentage uitgevallen keuringen niet gekwantificeerd.
39

36 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

6.3 Maatregel 3: Rechtstreeks communiceren met eigenaar
In hoofdstuk 4 is vastgesteld dat cki’s het verbreken van de rechtstreekse communicatie tussen cki en
eigenaar als het belangrijkste risico van grootschalige contractering zien. ‘Rechtstreekse communicatie’
wordt in dit onderzoek gekoppeld aan het opstellen van het rapport na een keuring en het rechtstreeks
voorleggen van het rapport aan de eigenaar (niet via de onderhoudsfirma).
Maatregel 3a: Rechtstreekse communicatie met eigenaar
Cki’s hebben met onderhoudsfirma’s contractuele afspraken gemaakt over de wijze van communicatie van de
cki met de lifteigenaar. Een cki die geconfronteerd werd met een onderhoudsfirma die in de onderhandelingen
over een groot­schalig contract wilde afdwingen dat alle communicatie van de eigenaar met de cki via de
onderhoudsfirma zou lopen, heeft de offerte bij de aanbesteding om deze reden ingetrokken.
Directe communicatie veronderstelt volgens de Inspectie SZW in ieder geval dat de belangrijkste producten
van een cki (het rapport en het certificaat) rechtstreeks naar de eigenaar gaan. Uit tabel 4 valt af te lezen dat
dit niet in alle gevallen gebeurt. Er is één cki die alle documen­ten naar de onderhoudsfirma stuurt. Eén cki
stuurt het rapport naar de onderhoudsfirma en het certificaat naar de eigenaar. Drie cki’s zenden het
rapport en certificaat direct naar de eigenaar.41 Bij één cki wisselt de eerste adressant van het rapport en het
certificaat per contract. De factuur gaat bijna zonder uitzondering naar de onderhoudsfirma.
Aanvankelijk hadden enkele grote onderhoudsfirma in de aanbestedingsvoorwaarden opgenomen dat
rapportages via de onderhoudsfirma lopen. Dat dit niet gerealiseerd is, is in belangrijke mate het gevolg van
onderhandelingen door de cki’s.
42

Tabel 4. Communicatie cki met onderhoudsfirma en/of eigenaar
Rapport

Certificaat

Factuur

Cki1

Onderhoudsfirma

Onderhoudsfirma

Onderhoudsfirma

Cki2

Eigenaar, kopie naar onderhoudsfirma
(eventueel adviesbureau)

Eigenaar

Onderhoudsfirma

Cki3

Eigenaar, kopie naar onderhoudsfirma

Eigenaar, kopie naar onderhoudsfirma

Onderhoudsfirma

Cki442

Onderhoudsfirma

Eigenaar

Onderhoudsfirma

Cki5

Eigenaar

Eigenaar

Eigenaar

Cki6

Eigenaar

Eigenaar

Eigenaar

Contracten die de Inspectie SZW heeft ingezien bevatten geen bepalingen over de te volgen procedure
wanneer een lifteigenaar op eigen initiatief met de cki wil communiceren over de resultaten van een keuring.43
Maatregel 3b: Hanteren eigen informatiesysteem
Een onderhoudsfirma die zelf de rapportage aan lifteigenaren wil verzorgen, is bezig een informatiesysteem
te ontwikkelen om de communicatie met al haar toeleve­ran­ciers te standaardiseren. Enkele cki’s zien
risico’s aan het invoeren van gegevens door de cki’s in dergelijke systemen. De informatie kan door de
onderhoudsfirma worden gebruikt om informatie over het onderhoud te verstrekken aan eigenaren.44
Vanwege de complexiteit is dit systeem nog niet operationeel.
Deze eis van een onderhoudsfirma is, naar eigen zeggen, voor een cki die in het verleden grootschalige
contracten heeft afgesloten, een belangrijke reden geweest om af te haken bij recente aanbestedingen
van contracten.
Eén van deze cki’s doet dit slechts bij bepaalde contracten, waarbij de onderhoudsfirma een kopie krijgt.
Cki geeft aan dat ook bij de overige klanten er niet veel contacten zijn tussen de cki en de klant.
43
Cki’s hebben wel afspraken gemaakt over de communicatie vanuit de cki naar de lifteigenaar (bijvoorbeeld overhandiging
van het rapport).
44
Cki’s mogen geen oordeel geven over de staat van onderhoud van een lift die ze certificeren. Noch mogen ze adviezen
verstrekken over noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden.
41

42

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 37

Een andere cki heeft bij het aangaan van het contract mondeling gemeld dat ze haar onafhankelijkheid
van rapporteren wil behouden en dat rapportages enkel afwijkingen van de norm mogen melden, en geen
andere zaken als bijvoorbeeld een advies over de wijze van opheffen.
Sommige cki’s zijn op voorhand niet negatief over het gebruik maken van het informatiesysteem van
opdrachtgevers, mits gegevens die in het systeem moeten worden opgenomen, overeenkomen met
gegevens die de cki volgens de regelgeving tijdens de keuring moet verzamelen en rapporteren.

6.4 Maatregel 4: Hantering eigen leveringsvoorwaarden
Rechten en plichten van opdrachtgevers zijn onder andere vastgelegd in de leveringsvoorwaarden.
Leveringsvoorwaarden zijn mede bedoeld om de onafhankelijke positie van de cki te garanderen. Het
vasthouden aan de eigen leveringsvoorwaarden is één van de maatregelen die cki’s in 2005 toezegden aan
de minister van SZW om grootschalige contractering beheersbaar te houden.
De contracten die cki’s met onderhoudsfirma’s (of andere partijen) afsluiten over grootschalige contracten
bevatten afspraken over leveringsvoorwaarden. Tabel 5 maakt duidelijk dat cki’s niet altijd de eigen
leveringsvoorwaarden hanteren.
Tabel 5. Gehanteerde leveringsvoorwaarden bij grootschalige contracten
Eigen voorwaarden cki

Voorwaarden onderhoudsfirma

Cki1

Geen

Geheel

Cki2

Deelsa)

Deels

Cki3

Soms

Soms

Cki4

Nvt

nvt

Cki5

Geheel

Geen

Cki6

Nvt

nvt

a)

Voorwaarden zijn per contract gecombineerd samengesteld

Bij twee cki’s is een grootschalig contract afgeketst omdat de opdrachtgever (een beheerder en een
onderhoudsfirma) specifieke eisen stelde rond de leveringsvoorwaarden, wat door de cki’s niet werd
geaccepteerd.45
Bij twee cki’s constateert de Inspectie SZW dat het afdwingen van het hanteren van de eigen
leveringsvoorwaarden een lage prioriteit heeft. Er wordt weinig gekeken naar de precieze bepalingen
hieromtrent in contracten “omdat er nooit problemen mee zijn geweest” of de cki volstaat met het
benoemen van dit punt in het offertetraject en gaat er dan van uit dat dit ook geldt voor de periode na het
afsluiten van het contract.

45

Een cki vond bepaalde zaken rond aansprakelijkheid niet goed geregeld en wilde haar eigen algemene voorwaarden
gebruiken. In het andere geval wilde een onderhoudsfirma haar eigen leveringsvoorwaarden hanteren.

38 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

6.5 Conclusies
In 2005 heeft de minister van SZW afspraken gemaakt met de cki’s over de borging van hun
onafhankelijkheid bij grootschalige contracten. Eén van de afspraken betreft het vastleggen van de
onafhankelijkheid van de cki in het af te sluiten contract. De Inspectie SZW concludeert dat niet in
alle contracten onderhoudsfirma’s of grote eigenaren/beheerders deze eis expliciet is opgenomen. In de
contracten met de grootste onderhoudsfirma’s is deze eis wel opgenomen. Een andere afspraak is dat cki’s
hun eigen leveringsvoorwaarden hanteren. De Inspectie SZW concludeert dat cki’s (van de vier die
grootschalige contracten hebben) in hun contracten niet, of slechts beperkt, maatregelen treffen om
te garanderen dat de cki haar eigen leveringsvoorwaarden kan blijven hanteren.
Cki’s met grootschalige contracten hebben maatregelen genomen om zelf verantwoorde­lijk te zijn voor
de planning van liftkeuringen. Dit is mede via onderhandelingen afgedwon­gen. Eén cki had in een eerste
grootschalig contract nog vastgelegd dat de planning door de onderhoudsfirma wordt gedaan, maar dit is in
een later contract aangepast. Dit laat onverlet dat de cki in de praktijk voor zijn planning sterk afhankelijk
blijkt van de onderhoudsfirma omdat in het contract is afgesproken dat een keuring altijd in het bijzijn van
een monteur van de onderhoudsfirma plaatsvindt, en ook omdat de onderhoudsfirma niet altijd het
verwachte aantal keuringsopdrachten levert.
In het voorgaande hoofdstuk is al gewezen op het (soms) opnemen van een boeteclausule in het contract
met de onderhoudsfirma voor het afzeggen van keuringen en het beperken van de negatieve gevolgen van
uitval van keuringen, door te zorgen dat hun inspecteurs ook op andere werkvelden dan liften inzetbaar zijn.
Eén cki geeft aan dat ze onder druk van een onderhoudsfirma een groter aantal keuringen per dag uitvoert.
De andere cki’s geven aan dat ze onder druk van de lagere prijzen in contracten met onderhoudsfirma’s
meer keuringen per dag moeten doen om hun omzet op peil te houden, maar dat dit momenteel nog geen
of slechts een beperkte invloed heeft op de keuringsduur omdat er efficiencywinst behaald is (meer liften in
één stad keuren, automatisering). Enkele cki’s zijn van mening dat de kwaliteit van de keuring hierdoor nu
ook al onder druk staat. Bij een verdere toename van het aantal keuringen per dag zien alle cki’s risico’s voor
de kwaliteit van de keuringen.
Enkele cki’s geven aan dat onderhoudsfirma ‘eigen klanten’ voor­trek­ken door geen assistentie te verlenen
aan klanten die een rechtstreeks contract met een cki hebben. Dit wordt als een knelpunt ervaren, maar
concrete maatregelen om dit op te lossen zijn niet genomen.
Bij twee cki’s is het contact tussen de cki en de lifteigenaar verbroken om­dat de communicatie van de cki
met de eigenaar via de onderhoudsfir­ma loopt. Bij één van hen is dit slechts bij enkele contracten het geval.
De overige twee cki’s met grootschalige contracten communiceren rechtstreeks met de eige­naar. Eén cki
heeft niet aan een aanbesteding meegedaan vanwege de eis van een onderhoudsfirma dat vragen van de
lifteigenaar aan de cki via de onderhoudsfirma zouden lopen. In de contracten die andere cki’s hebben
afgesloten staan geen afspraken over de mogelijkheid van een lifteigenaar om op eigen initiatief contact
op te nemen met een cki.
Een onderhoudsfirma wil keuringsgegevens van de cki opnemen in een eigen infor­matiesysteem. Cki’s zijn
verdeeld over het risico dat hieraan kleeft (de onderhouds­firma kan de informatie gebruiken om voorstellen
voor onderhoud bij de klant te doen).

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 39

40 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

7	Maatregelen onafhankelijkheid 		
individuele keuring
Dit hoofdstuk behandelt de derde en laatste vorm van onafhankelijkheid die de Inspectie SZW onderscheidt, de
onafhankelijkheid in het primaire proces van de cki, het keuren van liften. De Inspectie SZW heeft geen
onderzoek gedaan naar de onafhankelijkheid van individuele de keuringen. Bevindingen in dit hoofdstuk
zijn afkomstig uit de gesprekken die met vertegenwoordigers van de cki’s zijn gevoerd.
In dit hoofdstuk zal worden ingegaan op de maatregelen die cki’s nemen om de objectiviteit in de oordeelsvorming van de inspecteur van de cki te garanderen. Onder objectiviteit wordt verstaan: het keuren van een
lift in overeenstemming met de wettelijke bepalingen.

7.1 Noodzaak tot het nemen van maatregelen
Vier van de zes cki’s zijn van mening dat onderhoudsfirma’s goed beseffen dat cki’s een eigen verantwoor­
delijk hebben. Het is voor een onderhoudsfirma niet verstandig om zich met de inhoud bemoeien. Het
volgende citaat maakt dit duidelijk.
“Wij zijn op dit moment niet bang voor de kwaliteit van de keuringen. Ook niet voor beïnvloeding door de onderhoudsfirma. Er
is geen druk vanuit de onderhoudsfirma om liften niet af te keuren. In de praktijk is er ook geen beïnvloeding. De cki doet de
keuring, daar is geen discussie over. Technische bevindingen en oordelen daarover, daar bemoeit de onderhoudsfirma zich niet
mee. De onderhoudsfirma snapt heel goed dat het snel is afgelopen als dat zou gaan gebeuren. Daar brandt de onder­houdsfirma
zich ook niet aan.”
Dit neemt niet weg dat deze cki’s erkennen dat er regelmatig discussies zijn tussen de inspecteur van de cki
en de monteur van de onderhoudsfirma die de betreffende inspecteur ondersteunt bij de keuring van een
lift. Maar deze interactie is inherent aan het werkproces. Dat kwam ook voor voordat grootschalige
contracten werden afgesloten.46

7.2 Maatregel 1: Intercollegiale toetsing
Om een objectieve oordeelsvorming te waarborgen, heeft een cki (die van mening was dat er geen
additionele risico’s zijn voor beïnvloeding van de inhoud van keuringen door onderhoudsfirma’s) intern
afgesproken dat inspecteurs standaard altijd melding maken van incidenten. Het gaat dan om
meningsverschillen tussen inspecteurs van de cki en monteurs van onderhoudsfirma’s. Inspecteurs kunnen
een senior inspec­teur bellen om discussiepunten te bespreken.
In het werk­over­leg, eenmaal in de twee maanden, worden alle afgekeurde liften besproken. Tenslotte wordt
ieder rap­port - voordat de cki het naar de opdrachtgever stuurt - eerst bekeken door een andere me­dewerker
binnen de cki.

46

Een cki stelt dat de interactie per definitie groter is wanneer er sprake is van een nieuwbouwkeuring. Het financiële belang
voor een onderhoudsfirma om een goedkeuring te krijgen voor een nieuwbouwlift is vele malen groter dan bij een
periodieke keuring. Toch keurt de cki in de praktijk een groot percentage van de liften af. Dit wordt volgens de cki in de
praktijk niet betwist door de onderhoudsfirma.
Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 41

Om te contro­le­ren of ook rapporten met een goedkeurende verklaring op een juiste manier tot stand zijn
gekomen, trekt een senior medewerker van de cki een steekproef van 5% uit alle rapporten.

7.3 Maatregel 2: Omgaan met relatie prijs – kwaliteit
In hoofdstuk 5 is de prijs van een keuring vanuit het perspectief van economische onafhankelijkheid
behandeld. Alle cki’s wijzen op de mogelijk negatieve consequen­ties van de neerwaartse prijsontwikkeling
voor de kwaliteit van liftkeuringen.
Door een verdere daling van de prijs zullen cki’s op een bepaald moment gedwon­gen worden meer keuringen
op een dag te doen. De inspecteurs moeten steeds sneller gaan werken en zullen op een bepaald moment
gedwongen zijn inhoudelijke onderdelen van de keuring te laten vallen.
Sommige cki’s verwachten dat de druk vanuit onderhoudsbedrijven om de eisen bij een liftkeuring te
verlagen zal toenemen naarmate cki’s voor hun omzet meer af­h ankelijk worden van een beperkt aantal
opdrachtgevers. Druk vanuit onder­houds­bedrijven op de kwaliteit van keuringen kan om twee redenen
plaats­vinden:
1. De onderhoudsfirma kan verzoeken de eisen soepeler te hanteren om zo een lift goedgekeurd te krijgen;
2. de onderhoudsfirma kan juist vragen de normen strikter te hanteren om zo extra
onderhoudswerkzaamheden te kunnen verrichten op verzoek van de eigenaar.
Cki’s zeggen unaniem dat op dit moment er nog geen specifieke maatregelen nodig zijn om in het licht van
de dalende prijs die cki’s per keuring in het kader van een grootschalig contract ontvangen, de kwaliteit van
de keuring overeind te houden. Op dit moment voldoen de cki’s nog aan de wettelijke normen, maar
verschillende cki’s vrezen dat bij een verdere daling de kwaliteit achteruit gaat.

7.4 Conclusie
Bevindingen en conclusies in dit hoofdstuk zijn enkel gebaseerd op de gesprekken met vertegenwoordigers
van de cki’s. De Inspectie SZW heeft geen inhoudelijk onderzoek gedaan naar mogelijke veranderingen in
de onafhankelijkheid van individuele liftkeuringen onder invloed van grootschalige contracten. Op basis
van het onderzoek kan geen uitspraak worden gedaan over de veiligheid van liften.
De vrijheid van een inspecteur en de certificatiebeslisser om zelfstandig tot een oordeel te komen over
bevindingen vormt voor cki’s de basis voor het onafhankelijk opereren van iedere cki. Vier van de zes cki’s
zeggen dat vanuit onderhoudsfirma’s geen structurele invloed wordt uitgeoefend op individuele keuringen
anders dan de discussies die er zich bij een keuring altijd kunnen voordoen. Daarom vinden deze cki’s
in eerste instantie de standaardprocedures voor vrijwaring van druk afdoende. In dit hoofdstuk is verder
vastgesteld dat deze cki’s toch nog additionele procedures hanteren ingeval er een conflict tussen een
inspecteur van de cki en een monteur van een onderhoudsfirma ontstaat (raadpleging senior inspecteur,
intercollegiale toetsing).
Eén cki zegt gestopt te zijn met offreren in een aanbestedingsprocedure voor een grootschalig contract
omdat de onderhoudsfirma inhoudelijke eisen ging stellen. Een ander cki neemt om die reden in het
geheel niet deel aan dergelijke aanbestedingen. De cki is tot dit besluit gekomen na ervaringen met twee
onderhoudsfirma’s die keuringspunten van de cki hebben betwist.

42 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

8

Conclusies per cki
8.1 Inleiding
Tot dusverre is vooral vanuit de aspecten van onafhankelijkheid naar de cki’s gekeken. Nadeel van deze
werkwijze is dat de positie van individuele cki’s onderbelicht wordt. In dit hoofdstuk worden voor de cki’s
aangegeven hoe ze op de verschillende maatregelen scoren. Omdat de Inspectie SZW de namen van cki’s
niet in openbare rapporten opneemt, is de informatie in dit hoofdstuk geanonimiseerd weergegeven.

8.2 Economische onafhankelijkheid
Vertalen we het handelen van de cki’s, zoals beschreven in hoofdstuk 5, meer specifiek naar het handelen
van de zes individuele cki’s, dan leidt dit tot het in tabel 6 weergegeven resultaat. Een plusteken betekent
dat de desbetreffende cki de weergegeven maatregel heeft getroffen.
Tabel 6. Maatregelen cki op het gebied van economische onafhankelijkheid
cki
1

2

3

4

5

6

1. Beperking financieel belang grootschalige contracten

±

+

-

+

-

±

2. Zekerheid krijgen over inkomsten:
a. Afspraken over gegarandeerd aantal liftkeuringen
b. Spreiding risico over meerdere werkvelden
c. Multi-inzetbaarheid inspecteurs
d. Duur overeenkomst langer maken
e. Vaste prijs afspreken
f. Boeteclausules

+
+
+
+
-

nvt
nvt
±
nvt
nvt
nvt

+
+
+

nvt
+
+
nvt
nvt
nvt

+
+
+
+
+

+
+
+
+
-

3. Eigen acquisitie en klantenbinding

+

+

-

+

+

+

Totaal generaal economische onafhankelijkheid

±

+

-

+

-

±

Economische onafhankelijkheid

De Inspectie SZW concludeert dat twee cki’s ten aanzien van het financiële belang van liftkeuringen slechts
beperkte maatregelen hebben genomen, wat blijkt uit het oplopen van de belang van grootschalige
contracten binnen de omzet die de beide organisaties uit liftkeuringen verkrijgen. Overigens geldt voor
beiden dat liftkeuringen slechts een deel van de omzet genereert omdat de eenheid die liftkeuringen doet
onderdeel is van een groter concern met meerdere activiteiten. Op concernniveau bedraagt de omzet uit
liftkeuringen tussen de 5 en 15%. Eén cki scoort ook negatief op het onderdeel ‘acquisitie’ omdat ze zelf
geen acquisitie meer doen. De onderhoudsfirma heeft een deel van de markt voor de cki afgeschermd door
de cki contractueel te verbieden nieuwe klanten te werven onder de eigenaren die een gecombineerd
contract voor onderhoud en keuring hebben bij de onderhoudsfirma. Bij verlies van een grootschalig
contract zal het voor deze cki lastig zijn om weer voldoende marktaandeel te verkrijgen. De cki had in het
vorige onderzoek van IWI naar grootschalige contractering (2004) aangegeven dat acquisitie nodig is om de
toenmalige afhankelijkheid van 60% (op het niveau van de eenheid die liftkeuringen uitvoert) te
verminderen. De organisatie heeft dit voornemen daarna niet geconcretiseerd. Dit ziet de Inspectie SZW als
een groot risico voor haar economische onafhankelijkheid.

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 43

8.3 Organisatorische onafhankelijkheid
Uit tabel 7 wordt duidelijk dat cki’s verschillende handelingsstrategieën hebben gevolgd als het gaat om het
nemen van maatregelen om de organisatorische onafhankelijkheid te garanderen.
Tabel 7. Maatregelen op het gebied van organisatorische onafhankelijkheid
cki
1

2

3

4

5

6

Onafhankelijkheid definiëren in contract

-

Nvt

+

nvt

+

-

Planning liftkeuringen in eigen hand houden:
Verantwoordelijk blijven voor planning keuringen
Beperking aantal te keuren liften per dag
Tegengaan voortrekken ‘eigen klanten’ door OHF

+
+
-

+
+
nvt

±
-

+
+
nvt

+
+
-

+
+
-

Rechtstreeks communiceren met eigenaar:
Rechtstreekse communicatie met eigenaar
Hanteren eigen informatiesysteem

+
+

+
+

-

+
+

+
+

-

Hantering eigen leveringsvoorwaarden/hanteren inkoopvoorwaarden
opdrachtgever

±

+

-

+

±

±

Totaal organisatorische onafhankelijkheid

+

+

-

+

+

±

Eindconclusie (op basis van 2 aspecten, te weten economische en organisatorische onafhankelijkheid)

±

+

-

+

±

±

Organisatorische onafhankelijkheid

De Inspectie SZW concludeert dat twee cki’s onvoldoende aandacht hebben voor de afspraak die
de minister van SZW met de cki’s heeft gemaakt om de onafhankelijkheid in de contracten met grote
opdrachtgevers te borgen. Ook de afspraak om de eigen leveringsvoorwaarden te hanteren is niet volledig
opgepakt door de cki’s. Met niet volledig wordt bedoeld dat de eigen leveringsvoorwaarden niet in alle
contracten expliciet zijn vastgelegd, dan wel dat de cki te veel op voorhand in zijn onderhandelingen met de
grote opdrachtgever er van uit gaat dat de onderhoudsfirma de leveringsvoorwaarden van de cki accepteert.

44 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

9	
Reacties certificerende 					
instellingen en beheerstichting
9.1 Reacties cki’s
9.1.1 Aboma
Aboma kan goed leven met de conceptrapportage en concludeert dat ze al handelt conform de hoofdlijnen
van de analyse. De organisatie blijft wel voortdurend waakzaam voor nieuwe risico’s. Onafhankelijkheid en
objectiviteit blijft “heilig”. Tegelijkertijd blijft Aboma zoeken naar innovaties in de markt van liftkeuringen.

9.1.2 Bureau Veritas
Bureau Veritas constateert dat de omzet die in Nederland gepaard gaat met liftkeuringen procentueel
verwaarloosbaar is en daarmee is de afhankelijkheid van een onderhoudspartij niet aan de orde. Externe
partijen toetsen de onafhankelijkheid van de organisatie.
De markt voor liftkeuringen in Nederland is zodanig georganiseerd dat een groot aantal eigenaren van
liftinstallaties de keuringen aan de onderhoudspartij over laat, waarmede er dus grote opdrachtgevers
zijn ontstaan. Op dit gegeven heeft Bureau Veritas geen invloed.

9.1.3 Chex Liftkeuringen
Chex Liftkeuringen kan zich in grote lijnen vinden in het opgestelde rapport.

9.1.4 Liftinstituut
Het Liftinstituut stelt dat er een discrepantie is tussen het rapport en de onderliggende nota van
bevindingen (nvb). In de nvb zou staan dat vier van de zes cki’s niet meer onafhankelijk zouden zijn door
grootschalige contractering, in het rapport staat dat de onafhankelijkheid van één cki te veel onder druk
staat. Deze zienswijze is gebaseerd op een verkeerde interpretatie van de tekst in de nota van bevindingen.
Om voor de lezer duidelijkheid te verschaffen heeft de Inspectie SZW de tekst in het uiteindelijke rapport
scherper geformuleerd. Inhoudelijk wijkt dit niet af van de tekst in de nvb.
De Inspectie SZW is het met het Liftinstituut eens dat onafhankelijkheid is een cruciale eis is voor cki’s. Het
Liftinstituut meent dat de Inspectie SZW een verkeerde normatiek heeft gehanteerd. Nationale en Europese
regelgeving zouden grootschalige contractering uitsluiten. Het Liftinstituut vergeet daarbij dat
in 2005 de minister van SZW grootschalige contractering heeft geaccepteerd mits cki’s voldoende beheersmaatregelen nemen om hun onafhankelijkheid te waarborgen. Dezelfde opvatting geldt ook binnen het
(Europese) stelsel van accreditatie.
Het Liftinstituut stelt dat de Inspectie SZW te weinig oog heeft voor de risico’s van het niet meer
onafhankelijk opereren van de cki’s wanneer zij constateert dat grootschalige contractering een nuttig
instrument kan zijn om meer marktwerking te realiseren. Het Liftinstituut is bang dat marktwerking ten
koste gaat van de veiligheid van liften.
Het bevreemdt het Liftinstituut dat de beheerstichting van de schema’s voor liftkeuringen (Stichting Beheer
Certificatie Liften, SBCL) gevraagd is om een bestuurlijke reactie te geven op een rapport dat over cki’s
handelt. De Inspectie SZW verzoekt standaard beheerstichtingen om een reactie.

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 45

Het Liftinstituut is van mening dat het onmogelijk is om de effectiviteit van beheers­maatregelen te toetsen.
De Inspectie SZW is het met het Liftinstituut eens dat over de normen voor de effectiviteit van de beheersmaatregelen beter moet worden nagedacht. Niet voor niets is een hoofdstuk gewijd aan de discussie over de
normen. Gelukkig zijn hierover nieuwe bepalingen in de nieuwe certificatieschema’s opgenomen die per 1
januari 2012 van kracht zijn. Maar onafhankelijkheid is een complex begrip dat nooit volledig in regels kan
worden gevangen. Er blijft altijd ruimte voor interpretatie. Het helpt dan om, zoals de Inspectie SZW en ook
de Raad voor Accreditatie doet, de functionarissen die een oordeel over de onafhankelijkheid van een
organisatie moeten geven, te ondersteunen door hen handvatten te geven
om tot een oordeel te komen (bijvoorbeeld in de vorm van een checklist).

9.1.5 TÜV Nederland
In het rapport behandelt de Inspectie SZW in hoofdstuk 1 de beweegredenen om het onderzoek te beperken
tot een oordeel over de economische en organisatorische onafhankelijkheid. TÜV Nederland betreurt het
dat de Inspectie SZW niet gekeken heeft naar de onafhankelijkheid van de keuring zelf.
Dan zou duidelijk zijn geworden dat van feitelijke druk op keurders geen sprake is.
Daarnaast vraagt TÜV Nederland aandacht voor een potentieel groter risico voor de onafhankelijkheid van
cki’s op het terrein van liftkeuringen, namelijk bij nieuwbouwkeuringen. Er spelen hier grote economische
belangen. De liftenfirma kiest de cki (er is vaak nog geen eigenaar).

9.1.6 Veturo
Veturo zegt om haar doel te bereiken – het zijn van de beste aanbieder van onafhankelijke liftkeuringen –
geen grootschalige contracten met liftenfirma’s af te sluiten.

9.2 Reactie beheerstichting SBCL
SBCL heeft actuele cijfers geleverd over het aantal operationele liften en het aantal liftkeuringen.
De Inspectie SZW heeft deze informatie verwerkt in het rapport.
SBCL wijst op het risico van druk vanuit grote opdrachtgevers (naast druk vanuit onderhoudsfirma’s).
Ten aanzien van de norm die SZW heeft opgelegd dat de cki rechtstreeks communiceert met de eigenaar
merkt SBCL op dat in het nieuwe schema deze eis alleen geldt indien een lift wordt afgekeurd. De eis is niet
opgenomen voor situaties waarin een lift is goedgekeurd.
Tenslotte doet SBCL nog een tweetal beleidsaanbevelingen: te komen tot een systeem van prijsstelling en
in de contracten een aantal verplichte criteria op te laten nemen voor organisatorische onafhankelijkheid.

46 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Bijlagen:
Bestuurlijke reacties 		
certificerende instellingen en
beheerstichting (integraal)
Aboma
Bureau Veritas
Chex liftkeuringen
Liftinstituut
TUV Nederland
Veturo
Beheerstichting SBCL

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 47

48 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 49

Arbeidsinspectie Ministerie van SZW
Team Certificatie
t.a.v. de heer drs. G.J. Meurs-Kruijs RO
Postbus 90801
2595 BVJ DEN HAAG

Amersfoort, 18/11/2011
onderwerp

: Bestuurlijke reactie onafhankelijkheid Liftkeuringen

Geachte heer Meurs-Kruijs
Wij hebben kennis genomen van de resultaten van het onderzoek naar de
onafhankelijkheid van de keuringsinstanties voor Liften.
Bureau Veritas is een organisatie met een wereldwijde omzet van € 3 miljard met 52.000
werknemers in dienst en 300.000 klanten. De omzet die in Nederland gepaard gaat met
liftkeuringen is procentueel verwaarloosbaar en daarmee is de afhankelijkheid van een
onderhoudspartij niet aan de orde.
Om dit aantoonbaar aan de markt te garanderen heeft Bureau Veritas een door alle
werknemers ondertekende Code of Ethics in haar organisatie geïmplementeerd waarin
onafhankelijkheid en onpartijdigheid is geborgd en jaarlijks wordt gevalideerd door een
externe partij.
Bureau Veritas is geaccrediteerd voor het uitvoeren van liftkeuringen en daarmee wordt
door de Raad voor Accreditatie jaarlijks getoetst of onze organisatie kwalitatief en
onpartijdig de keuringen uitvoert. Op deze wijze wordt geborgd dat de door ons uitgevoerde
keuringen van hoge kwaliteit zijn en niet door externe factoren kunnen worden beïnvloed.
De markt voor liftkeuringen in Nederland is zodanig georganiseerd dat een groot aantal
eigenaren van liftinstallaties de keuringen aan de onderhoudspartij over laat, waarmede er
dus grote opdrachtgevers zoals Kone en Otis zijn ontstaan. Op dit gegeven heeft onze
organisatie geen invloed.
Door de hierboven aangegeven waarborgen is er geen risico dat de uitkomsten van een
liftkeuring kunnen worden beïnvloed door de opdrachtgever.
Wij vertrouwen erop u hiermede voldoende te hebben geïnformeerd.
Hoogachtend,
Bureau Veritas

M.Rodenburg
Manager Inspections and Validations in Service
Bureau Veritas Inspection and Certification the Netherlands B.V.
Computerweg 2
Postadres
Tel.: +31 (0)88 - 450 55 00
3821 AB Amersfoort
Postbus 2620
Fax: +31 (0)88 - 450 55 99
Nederland
3800 GD Amersfoort
www.bureauveritas.nl

50 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

KvK Gooi, Eem en Flevoland 32069296
RBS 46.31.63.761
Liftkeuringennederland@nl.bureauveritas.com

Chex liftkeuringen

Geachte heer Hermkens,
Chex Liftkeuringen kan zich in grote lijnen vinden in het opgestelde rapport “Onafhankelijkheid van
certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen in het licht van grootschalige contractering”.
Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Met vriendelijke groet,
Harold van Vuure
Directeur
Chex Liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 51

52 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 53

54 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 55

56 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 57

58 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 59

60 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 61

62 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 63

64 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 65

66 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen

Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen | 67

Colofon
Aan dit onderzoek werkten mee:
Jadranka Clerc-Nižić
Otto Hermkens
Wim Klever
Gerrit Meurs-Kruijs
Jacolien Steen
Hessel van der Zee

68 | Onafhankelijkheid van de certificerende instellingen bij periodieke liftkeuringen