2019D24977

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond bij
enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het
ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit
ter regeling van een uitzondering voor verkooppunten op het verbod te
koop aangeboden tabaksproducten en aanverwante producten te tonen,
verbod op verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten
zonder ter handstelling door tussenkomst van een verstrekkende persoon,
en faciliteiten in aangewezen rookruimtes (Kamerstuk 32 011, nr. 66).
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Bakker

nds-tk-2019D24977

1

Inhoudsopgave blz.
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de Staatssecretaris
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter regeling
van een uitzondering voor verkooppunten op het verbod te koop
aangeboden tabaksproducten en aanverwante producten te tonen, verbod
op verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten zonder ter
handstelling door tussenkomst van een verstrekkende persoon, en
faciliteiten in aangewezen rookruimtes. Zij hebben hierbij nog enkele
vragen.
Genoemde leden hebben allereerst een aantal algemene vragen over het
verdere traject van behandeling van het besluit. Kan de Staatssecretaris
toelichten of er nog een ministeriële regeling voor het uitstalverbod komt
en wordt deze ministeriële regeling ook nog met de Kamer gedeeld en
dus voorgehangen? Voorts vragen deze leden of er een internetconsultatie
over deze ministeriële regeling komt en zo ja, of deze regeling nog
genotificeerd moet worden via de Technical Regulations Information
System (TRIS)-procedure bij de Europese Unie. De leden van de
VVD-fractie vragen daarbij of de Staatssecretaris uiteen kan zetten of alle
vereiste procedurele stappen, zowel conform Nederlands recht als
conform Europees recht, zijn genomen met betrekking tot het ontwerpbesluit, alsook met betrekking tot de juridische grondslag van het besluit,
artikel 5, lid 3 van de Tabaks- en Rookwarenwet.
Hierop volgend hebben deze leden een aantal vragen over de inwerkingtreding van het besluit. Met betrekking tot de inwerkingtreding van het
besluit lezen genoemde leden in de nota van toelichting op de vijfde
pagina dat de inwerkingtreding van het besluit voor supermarkten in gaat
op 1 januari 2020. In de ministeriële regeling bij het uitstalverbod wordt
uiteengezet op welke manier supermarkten tabak moeten afdekken. De
ministeriële regeling wordt tegelijkertijd met het besluit gepubliceerd.
Wanneer het besluit officieel gepubliceerd wordt, is nog niet bekend. Kan
de Staatssecretaris toelichten hoe supermarkten binnen minder dan een
halfjaar tijd hun ruimte om kunnen bouwen zodat ze op 1 januari 2020
voldoen aan het besluit?
In Engeland is de wetgeving die het uitstalverbod regelt in 2009 vastgesteld. In 2012 moesten de verkooppunten tabaksproducten en aanverwante producten uit het zicht halen. Kan de Staatssecretaris toelichten
waarom er in Nederland niet voor een dergelijke termijn van drie jaar is
gekozen? Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen het voorstel om een
overgangstermijn te hanteren, zodat supermarkten niet in overtreding zijn
per 1 januari 2020? Kan de Staatssecretaris voorts toelichten welke
sancties supermarkten kunnen verwachten wanneer het hen niet lukt om
het besluit op 1 januari 2020 te realiseren?
Op de zesde pagina van de nota van toelichting lezen de leden van de
VVD-fractie dat een aantal grote ketens al sinds 2016 stappen hebben
gezet die passend zijn bij het uitstalverbod, maar dat deze beweging bij de
meeste verkooppunten nog niet gemaakt is. Deze verkooppunten moeten
in 2021 aan het uitstalverbod voldoen. Is de Staatssecretaris van mening,
gezien de hiervoor geconstateerde onzekerheid over de officiële publicatie
van het besluit, dat de datum van inwerkingtreding voor deze verkooppunten haalbaar is? Zo ja, kan de Staatssecretaris aangeven welke
investeringskosten hij verwacht die verkooppunten zullen moeten maken?
Kan de Staatssecretaris inzichtelijk maken of er bij het ontwerpen van het
besluit gekeken is naar de specifieke aspecten van verschillende sectoren

2

in relatie tot een mogelijke uitzonderingspositie op een algemene
displayban? Is er overleg geweest met de verschillende sectoren om
uiteen te zetten hoe zij zich zo goed mogelijk voor kunnen bereiden op de
invoering van het besluit? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welk advies is er
per sector meegegeven? Hoe worden de verschillende sectoren op de
hoogte gehouden van de wetswijziging?
Op pagina acht van de nota van toelichting wordt er ingegaan op de
werking van het besluit met betrekking tot luchthavens. Het besluit is van
invloed op de verkoop van tabaksproducten in taxfree winkels op
luchthavens, omdat de bedrijfsvoering van deze winkels vaak is gestoeld
op selfservice en dit besluit een verbod voorziet op het verkopen van
rookwaren zonder tussenkomst van een verkoper. Kan de Staatssecretaris
uitleggen hoe taxfree winkels het besluit zodanig kunnen toepassen zodat
zij niet geraakt worden in de kern van hun bedrijfsvoering?
Op pagina tien van de nota van toelichting wordt ingegaan op gevolgen
voor regeldruk. In Nederland zijn diverse kleine familiebedrijven, en met
name sigarenspeciaalzaken, die met zeer kleine oplagen in een selectief
distributiekanaal werken. Kan de Staatssecretaris uiteenzetten wat de
omvang van de productie is van de bedrijven die als maatstaf zijn
genomen bij de toetsing van de regeldruk? Is het besluit proportioneel
voor de kleine familiebedrijven met kleine oplagen in een selectief
distributiekanaal?
Genoemde leden lezen in de beantwoording van de feitelijke vragen
behorende bij het Nationaal Preventieakkoord dat er een internetconsultatie heeft plaatsgevonden en dat partijen zich hebben kunnen uitspreken
over de technische uitvoerbaarheid van het uitstalverbod.
De voormalig Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
heeft in de zomer van 2017 een consultatie gepubliceerd over het
uitstalverbod, maar dit is op bepaalde punten een ander voorstel dan het
voorstel dat nu voorligt. Zo worden de uitzonderingen op het verbod
verder beperkt met mogelijk grote bedrijfseconomische consequenties en
de termijn van ingang wordt vervroegd. Erkent de Staatssecretaris dat er
verschillen zijn in het ontwerpbesluit uit 2017 en het thans voorliggende
ontwerpbesluit? Kan de Staatssecretaris aangeven welke gevolgen die
hebben voor het betrokken bedrijfsleven?
Op pagina veertien van de nota van toelichting staat geschreven: «Enkele
organisaties die belang hebben bij de verkoop van sigaren, pleiten ook
voor een uitzondering voor sigaren, cigarillo’s of voor pijptabak, omdat
deze producten vooral door oudere klanten worden aangeschaft en de
verkoper hierover vaak advies geeft.» Het uitstalverbod is echter van
toepassing op alle rookwaren. Het uitstalverbod in andere landen maakt
wel een uitzondering voor sigaren. Kan de Staatssecretaris toelichten wat
de motivatie van deze landen is bij deze uitzondering voor sigaren?
Waarom heeft Nederland deze uitzondering niet?
In het antwoord op de feitelijke vraag 155 over het Nationaal Preventieakkoord geeft de Staatssecretaris aan dat «voorkomen moet worden dat
sigaren alsnog aantrekkelijk kunnen zijn voor jongeren». Hoe verhoudt
deze wens zich tot het feit dat sigaren door 4% van de Nederlandse
bevolking wordt gerookt en door met name oudere consumenten? Is de
Staatssecretaris het ermee eens dat de markt voor sigaren in feite een
zeer kleine nichemarkt is die wordt gekenmerkt door een zeer uitgebreid
assortiment van verschillende modellen, verpakkingen en smaken?
Voorts hebben deze leden een aantal vragen over de impact van het
besluit op het midden- en kleinbedrijf (MKB). Kan de Staatssecretaris
toelichten welke gevolgen het ontwerpbesluit heeft voor de exploitanten
van tabaksautomaten? Kan de Staatssecretaris motiveren waarom er geen
MKB-toets is uitgevoerd en is de Staatssecretaris bereid om alsnog een
MKB-toetsing op het verbod op zelfbedieningstabaksautomaten uit te
laten voeren? Genoemde leden vragen dit, aangezien deze sector sinds
2016 grote investeringen heeft gedaan om automaten te voorzien van een

3

aanzienlijk verbeterd systeem voor leeftijdscontrole, zoals op basis van
ID-bewijzen en de AgeScan. Is de Staatssecretaris van mening dat deze
investeringen meegenomen moeten worden bij de bepaling van de
overgangstermijn of een mogelijke nadeelcompensatie? Zo nee, waarom
niet?
Is de Staatssecretaris bekend met de brief die 36 onafhankelijke, internationale wetenschappers gespecialiseerd in tabakontmoedingsmaatregelen
op 4 maart jl. naar de Kamer stuurden1? De wetenschappers schrijven
onder meer dat, hoewel niet bekend is wat de lange termijnrisico’s van het
gebruik van een e-sigaret zijn, de beschikbare wetenschappelijke data
erop wijzen dat deze risico’s zeker 95% lager uitvallen dan de risico’s
verbonden aan het roken van reguliere tabaksproducten, en zo mogelijk
nog substantieel lager zijn. Heeft de Staatssecretaris deze overwegingen
meegenomen in het proces tot het besluit?
Roken komt vaker voor bij mensen met een lagere sociaaleconomische
status (29%), en voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo)leerlingen in de eerste en tweede klas beginnen drie keer zo vaak met
roken dan hun leeftijdgenoten op het voorbereidend wetenschappelijk
onderwijs (vwo). Het Trimbos-instituut geeft aan dat er weinig bekend is
over de effecten van restricties op reclame en promotie onder rokers met
een lage sociaaleconomische status. Kan de Staatssecretaris inzicht geven
in bestaande onderzoeken die gekeken hebben naar het actief stimuleren
van rokers met een lage sociaaleconomische status om over te stappen
op e-sigaretten, in plaats van een uitstalverbod en reclameverbod voor
e-sigaretten?
Op pagina zestien van de nota van toelichting bij het ontwerpbesluit
wordt gesteld dat de verkoop van tabaksproducten achter de bar in een
horecalokaliteit «kleinhandel» betreft in de zin van de Drank- en
Horecawet en daarom niet zou zijn toegestaan.
Is de Staatssecretaris bekend met het feit dat de verkoop van losse pakjes
sigaretten door deskundigen niet als «kleinhandel» wordt beschouwd
maar als een onlosmakelijke vorm van aan horeca-gelieerde dienstverlening, zoals in het handboek Bijzondere wetgeving; Drank- en Horecawet
van de heer Joosten bevestigd wordt? Is de Staatssecretaris bekend met
het feit dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) tot 2018
op haar site aangaf dat verkoop van sigaretten achter de bar is toegestaan
en met het gegeven dat de NVWA alsmede nooit handhavend heeft
opgetreden tegen verkoop van sigaretten van achter de bar?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het ontwerpbesluit met daarin de wijzigingen van het Tabaks- en
rookwarenbesluit. Deze leden hebben naar aanleiding van het ontwerpbesluit alvast onderstaande opmerkingen en vragen.
De leden van de SP-fractie vinden het van belang dat er breed ingezet
wordt op de bescherming van de volksgezondheid tegen de gevaren van
roken. Deze leden juichen de verschillende maatregelen die worden
genomen dan ook toe.
Al jaren pleiten genoemde leden onder andere voor het alleen nog
verkopen van tabaksproducten via speciaalzaken en een verbod op
tabaksreclame. Door deze maatregelen om roken en tabak zoveel mogelijk
uit het zicht te houden, worden jongeren niet in de verleiding gebracht om
te beginnen met roken en worden gestopte rokers niet in verleiding
gebracht om weer te beginnen. Het voorgestelde verbod om tabaksproducten te tonen past goed in deze reeks, genoemde leden begrijpen
1

Brief van 36 tabaksbestrijdingsdeskundigen m.b.t. schadebeperking van tabaksgebruik en
Nederlandse Nationale Preventieovereenkomst d.d. 4 maart 2019, documentnummer:
2019D08721.

4

echter niet waarom er binnen het voorgestelde uitstalverbod sprake moet
zijn van uitzonderingen. Waarom wordt er, in navolging van IJsland,
Kroatië, Nieuw-Zeeland, Canada, Thailand en Rusland, niet voor gekozen
om bij alle verkooppunten alle tabaksproducten aan het zicht van de klant
te onttrekken?
Daarnaast krijgen de leden van de SP-fractie graag toegelicht waarom er
een uitzondering gemaakt dient te worden voor kleine zaken die hun
omzet voor 75% of meer uit de verkoop van rookwaren halen. Deze leden
lezen dat de grens van 700.000 euro jaaromzet gebaseerd is op wetgeving
(Burgerlijk Wetboek), waarop (op welke wetgeving) is het percentage van
75% precies gebaseerd?
De uitzondering op het uitstalverbod geldt voor speciaalzaken met een
jaaromzet van maximaal 700.000 euro. Wat gebeurt er als over de tijd
blijkt dat de jaaromzet dit bedrag overschrijdt? Dienen deze speciaalzaken
dan vervolgens hun rookwaar permanent uit het zicht te onttrekken?
Moeten zij dit tussentijds doorgeven aan de NVWA?
Er zijn op dit moment (veel) meer dan 22.250 verkooppunten van tabak, zo
concluderen de leden van de SP-fractie. Het blijft hen overigens verbazen
dat niet precies duidelijk is hoeveel verkooppunten van tabaksproducten
er precies zijn in Nederland. Is de verwachting dat de nu voorgestelde
wijzigingen leiden tot een afname van het aantal verkooppunten van tabak
en of tabaksproducten? Zo ja, hoe groot zal die afname in verkooppunten
naar verwachting zijn?
Ook voor webshops gaat het uitstalverbod gelden, zo lezen de leden van
de SP-fractie. Dit achten zij van groot belang omdat daar een groot aantal
mensen, waaronder ook kinderen en jongeren, aan tabaksreclame worden
blootgesteld. Wel vragen deze leden of dit verbod geldt voor alle
webshops via waar inwoners van Nederland (tabaks)producten kunnen
bestellen of alleen die webshops die hun oorsprong in Nederland hebben.
Hoe gaat dit verbod precies vorm krijgen? Genoemde leden krijgen hierop
graag een nadere toelichting. Ziet de NVWA ook op dit verbod toe? Als het
gaat om de verkoop van tabakswaren via internet/webshops vragen de
leden van de SP-fractie waarom er niet voor gekozen wordt dit te
verbieden. Dit zou de kans dat minderjarigen tabak kopen zeer kunnen
verkleinen, zo menen zij.
De leden van de SP-fractie steunen het besluit om een verbod in te voeren
op de verkoop van rookwaren zonder tussenkomst van een verkoper, het
belang van de volksgezondheid moet hierbij immers prioriteit krijgen. Zij
zijn in dat kader benieuwd naar de reactie op de opmerkingen van
Schiphol Airport Retail die zij via de commissie hebben ontvangen, dat
«het verbod op verkoop via zelfbedieningsautomaten ingrijpende, en
mogelijk onbedoelde gevolgen heeft op de verkoop van tabaksproducten
in taxfree winkels op luchthavens en dat zonder selfservice er geen
efficiënte en bedrijfseconomisch verantwoorde exploitatie van tabaksproducten meer mogelijk in taxfree winkels op luchthavens is». De leden van
de SP-fractie gaan ervan uit dat er geen uitzondering zal worden gemaakt
voor dergelijke taxfree winkels.
Deze leden vragen waarom er in de voorgestelde wijzigingen van het
Tabaks- en rookwarenbesluit niet voor wordt gekozen om rookruimtes
onaantrekkelijker te maken door een algeheel verbod in rookruimtes op
faciliteiten zoals speelautomaten en dartboards. Waarom wordt er alleen
voor gekozen dat er niet meer faciliteiten mogen zijn in de rookruimte dan
buiten de rookruimte?
In welke andere landen en Europese lidstaten geldt een vergelijkbare
uitzondering voor verkooppunten op het verbod om te koop aangeboden
tabaksproducten en aanverwante producten te tonen en in welke andere
lidstaten geldt tevens een verbod op de verkoop van tabaksproducten en
aanverwante producten zonder ter handstelling door tussenkomst van een
verstrekkende persoon?

5

Enkele respondenten van de consultatie vrezen dat de voorgestelde
uitzonderingen mogelijk leiden tot een toename van speciaalzaken die
slechts tabaks- en aanverwante producten en rookaccessoires verkopen.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat dit effect door de Staatssecretaris
zal worden gemonitord waarna eventueel de huidige maatregelen worden
heroverwogen. Deze leden lijkt dit een verstandig besluit, wel vragen zij
wat de verwachting is van de Staatssecretaris met betrekking tot de
ontwikkeling van het aantal speciaalzaken na de doorvoering van
voorgestelde wijzigingen, verwacht hij een toename van het aantal
speciaalzaken?
Artikelsgewijs
Artikel 1, onderdeel A en Artikel 1, onderdeel E
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd waarom er niet voor wordt
gekozen om tabaksautomaten in het geheel te verbieden. Zij menen dat er
eerder over gesproken is om deze automaten geheel uit te faseren.
Waarom blijft het gebruik van dergelijke automaten in speciaalzaken dan
toch toegestaan?
Artikel 1, onderdeel B
De leden van de SP-fractie vragen waarom het voor speciaalzaken
toegestaan blijft om op de gevel aan te duiden dat ze tabaksproducten
verkopen. Is hier niet ook sprake van een vorm van reclame?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en
rookwarenbesluit. Zij willen de Staatssecretaris hierover enkele vragen
voorleggen.
Genoemde leden vragen de Staatssecretaris hoeveel speciaalzaken
momenteel uitsluitend rookwaren, rookaccessoires, loten en dagbladen
verkopen. In hoeverre verwacht de Staatssecretaris anticiperend gedrag
van speciaalzaken om onder de eerste uitzondering te kunnen vallen?
Tevens vragen deze leden hoeveel speciaalzaken er zijn met een omzet
lager dan € 700.000.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke mogelijkheden de
houder van een speciaalzaak die onder de tweede uitzondering valt
(maximale omzet van € 700.000, waarvan meer dan 75% uit rookwaren),
heeft om zijn speciaalzaak over te doen aan familieleden, zonder daarmee
de uitzondering op het uitstalverbod te verliezen.
Zij vragen welke regels er precies gaan gelden voor de zichtbaarheid van
tabaksdisplays van buiten de winkel. Wat mag er wel en niet zichtbaar zijn
vanaf de straat? Hoe worden speciaalzaken vooraf geïnformeerd over het
uitstalverbod en over de uitzonderingen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Staatssecretaris
verwacht dat fysieke verkooppunten op luchthavens overgaan tot het
uitsluitend verkopen van rookwaren, rookaccessoires, loten en dagbladen
om zo het uitstalverbod te omzeilen. Betekent dit ook dat bij deze
verkooppunten van buiten dan geen tabaksdisplays zichtbaar mogen zijn?
Genoemde leden vragen welke gevolgen de Staatssecretaris verwacht van
het verbod op tabaksautomaten in de horeca. In hoeverre zal dit leiden tot
de (verboden) verkoop van achter de bar?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Staatssecretaris
verwacht dat het besluit zorgt voor een beperkte toename van de
werkzaamheden van de NVWA. Waar is deze aanname op gebaseerd?

6

Vraagt dit besluit niet juist om een stevige rol van de NVWA, zeker in de
eerste jaren? Heeft de NVWA voldoende capaciteit om te handhaven?
Genoemde leden constateren dat de onderdelen van het besluit op
verschillende momenten in werking treden, op 1 januari 2020, 1 januari
2021 en 1 januari 2022. Leidt dit niet tot verwarring en een ongelijk
speelveld? Zij vragen de Staatssecretaris om deze data van inwerkingtreding en het overgangsrecht nader toe te lichten.
II. Reactie van de Staatssecretaris

7