2017D02283

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 25 januari 2017 een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over
zijn brief van 9 december 2016 over Pensioenen en de Europese kapitaalmarktunie (Kamerstuk 22 112, nr. 2257) en aan de Staatssecretaris van
Financiën over zijn brief van 19 december 2016 over de Analyse Hoge
Raad arrest inzake DB-pensioenregeling (Kamerstuk 34 550-IX, nr. 13).
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct griffier van de commissie,
Van Zuilen

nds-tk-2017D02283

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de twee brieven
over pensioenen en hebben daarover nog een aantal vragen.
Brief arrest Hoge Raad btw-behandeling vermogensbeheersdiensten voor
pensioenen
De Staatssecretaris schrijft dat het arrest van de Hoge Raad van
9 december 2016 geen betrekking heeft op de btw-koepelvrijstelling. Kan
de Staatssecretaris aangeven wat het verschil is tussen de
btw-koepelvrijstelling en de btw-vrijstelling voor het beheer van een door
een beleggingsfonds ter collectieve belegging bijeengebracht vermogen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat pensioenfondsen met een defined
benefit (DB) regeling niet in aanmerking komen voor de btw-vrijstelling
naar aanleiding van de uitspraak van de Hoge Raad van 9 december 2016.
De Hoge Raad geeft aan dat het Unierecht geen andere uitleg toestaat.
Wat zijn de gevolgen van de uitspraak voor de pensioenfondsen? Op welk
Unierecht is deze uitspraak exact gebaseerd? Wat zegt het Unierecht
precies over de btw-vrijstelling voor pensioenfondsen en op dit punt? In
hoeverre wordt in deze zaak ook nog de weg bewandeld naar het Hof van
Justitie van de Europese Unie?
In welke gevallen komen pensioenfondsen in het buitenland wel in
aanmerking voor de btw-vrijstelling? In hoeverre verschilt dit van de
Nederlandse situatie? In hoeverre zijn er vergelijkbare pensioenfondsen in
andere landen die wel in aanmerking komen voor de btw-vrijstelling? In
hoeverre is er sprake van een gelijk speelveld in de Europese landen voor
de pensioenfondsen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat DB-regelingen in de verschillende
lidstaten moeilijk vergelijkbaar zijn. Kan de Staatssecretaris toch een
inventarisatie en vergelijking maken? Deze leden vinden namelijk een
gelijk speelveld belangrijk, ook voor de pensioenfondsen. Zo nee, waarom
niet? En als DB-regelingen in andere landen er vaak anders uitzien, hoe
kan dan toch juridisch een en ander vergelijkbaar zijn?
Brief positie pensioenen in relatie tot de kapitaalmarktunie
Het actieplan Kapitaalmarktunie en de recente mededeling van de
Europese Commissie op het pensioenvlak richt zich primair op de derde
pijler, stelt de Minister. De Minister heeft in de consultatiereactie haar
bedenkingen gemaakt bij gestandaardiseerde persoonlijke pensioenproducten. Wat houdt dat precies in? Hoe hard gaat de Minister zich
hiertegen maken in Europa? Want de Minister lijkt nu toch mee te
bewegen, door aan te geven er zorgvuldig gekeken moet worden naar de
effectiviteit, noodzaak en vormgeving van een eventueel standaard derde
pijlerpensioenproduct. Hoe wordt de Tweede Kamer op de hoogte
gehouden van de ontwikkelingen op dit vlak?
De leden van de VVD-fractie vinden dat Europa zich niet moet bemoeien
met ons pensioenstelsel. Daarom hebben deze leden geen behoefte aan
mogelijke standaardisering van de individuele pensioenproducten in de
derde pijler (vrijwillige individuele pensioenbesparingen). Het belemmert
innovatieve producten, terwijl de vraag daarnaar juist zal toenemen. Deelt
de Minister de mening van de leden van de VVD-fractie dat de noodzaak

2

van een Europees standaardproduct volstrekt onduidelijk is en dat
bemoeienis vanuit Europa hier niet aan de orde zou moeten zijn?
De VVD is het eens met de Minister dat er geen noodzaak of aanleiding is
om de regels voor de tweede pijler pensioenen te betrekken bij de
kapitaalmarktunie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de brieven van de Minister en de Staatssecretaris van Financiën. Wel
hebben zij nog enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat uit het oordeel van de Hoge Raad
blijkt dat een DB-regeling niet vergelijkbaar is met een defined contribution (DC) regeling en daarom niet in aanmerking komt voor
Btw-vrijstelling. Welke gevolgen verbindt de Staatssecretaris aan deze
uitspraak? Hoe komt het dat in België dit onderscheid tussen DC- en
DB-regelingen niet wordt gemaakt? In hoeverre denkt de Staatssecretaris
dat het oordeel van de Hoge Raad het level playing field tussen DB- en
DC-regelingen zal beïnvloeden? Kan de Staatssecretaris laten bezien of
door het verschil in Btw de (uitvoerings)kosten voor de regelingen
dusdanig van elkaar verschillen dat vraag en aanbod naar deze regelingen
zouden kunnen gaan verschillen? Deelt de Staatssecretaris de mening dat
oneerlijke concurrentie op dit punt voorkomen dient te worden?
Voorts lezen de leden van de PvdA-fractie dat de Staatssecretaris de
Europese Commissie op de hoogte zal brengen van het oordeel van de
Hoge Raad en aandacht zal vragen voor handhaving van het level playing
field op dit vlak in Europa. Welk standpunt zal de regering naar voren
brengen bij de Europese Commissie? Welke mogelijkheden ziet de
Staatssecretaris om dit standpunt te bewerkstelligen? Is aandacht vragen
qua zwaarte van het instrument het juiste middel? En wat bedoelt de
Staatssecretaris met «handhaving van het level playing field»?
De leden van de PvdA-fractie lezen verder dat de Europese voorstellen ten
aanzien van een gestandaardiseerd pensioenproduct mogelijk raken aan
de Nederlandse tweede pijler, of de huidige fiscale facilitering van
pensioenproducten in de derde pijler. Zij vragen de Minister nader toe te
lichten op welke manier onderhavige voorstellen aan deze regelingen
raken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brieven van
de Staatssecretaris van Financiën over het arrest van de Hoge Raad inzake
de DB-pensioenregeling en van de Minister van Financiën over pensioenen en de Europese kapitaalmarktunie.
De leden van de CDA-fractie danken de Staatssecretaris voor zijn duiding
bij het arrest van de Hoge Raad. De vraag rijst nu echter of deze casus
representatief is. Is de Staatssecretaris van mening dat uit het arrest van
de Hoge Raad blijkt dat voor alle Nederlandse DB-regelingen geldt dat zij
de vrijstelling voor het beheer van gemeenschappelijke beleggingsfondsen niet mogen toepassen? Waarom heeft de Staatssecretaris zoveel
nadruk gelegd op de bijstortverplichting voor werkgevers, terwijl deze
verplichting bij steeds meer pensioenfondsen wordt afgebouwd?

3

Het effect van het al dan niet kunnen toepassen van deze vrijstelling is
namelijk heel groot en de leden van de CDA-fractie achten het onwenselijk
dat de vrijstelling wel van toepassing bij een deel van de regelingen (DC)
en niet bij een ander deel van de pensioenregelingen (DB). Erkent de
Staatssecretaris dat deze btw-lasten voor DB-regelingen een groot effect
hebben op het pensioenresultaat? In de Eerste Kamer sprak de Staatssecretaris namelijk over een «relatief kleine lastentoename», terwijl DNB
becijferd heeft dat een kostenverlaging van 0,25% op een termijn van
veertig jaar leidt tot een circa 7,5% hoger collectief pensioenvermogen.
Kan de Staatssecretaris dit uitleggen?
De Staatssecretaris schrijft dat DB-regelingen uit andere lidstaten qua btw
moeilijk te vergelijken zijn, omdat de buitenlandse DB-regelingen er
anders uitzien. Kan de Staatssecretaris toelichten wat dan de relevante
verschillen zijn met buitenlandse DB-regelingen? Is het waar dat België en
Duitsland een Nederlandse uitkeringsovereenkomst wel vrij zouden
stellen? Dit laatste vinden de leden van de CDA-fractie zeer zorgwekkend,
want zij vinden het zeer onwenselijk als Nederlandse pensioenfondsen
naar een andere lidstaat zouden verhuizen.
Welke wijzigingen van de Nederlandse DB-regelingen zouden er volgens
de Staatssecretaris toe kunnen leiden dat wel recht bestaat op toepassing
van de vrijstelling voor gemeenschappelijke beleggingsfondsen?
De Staatssecretaris zegt toe bij de Europese Commissie aandacht te
vragen voor handhaving van het level playing field als het gaat om de
btw-behandeling van DB-fondsen. Deelt de Staatssecretaris de mening dat
het door de Eerste Kamer gevraagde onderzoek in het kader van
zorgvuldige voorbereiding onder meer behulpzaam kan zijn bij het
gesprek met de Europese Commissie?
In de brief over de Europese kapitaalmarktunie beschrijft de Minister het
actieplan van de Europese Commissie om de investeringsmogelijkheden
voor institutionele beleggers te verbreden en persoonlijke pensioenen te
stimuleren. De leden van de CDA-fractie vinden het zeer onwenselijk dat
de Europese Commissie persoonlijke pensioenen wil stimuleren.
Pensioenen zijn een aangelegenheid van het sociale zekerheidsstelsel en
dus van de lidstaten zelf. Ook of landen meer persoonlijke pensioenen
willen of collectieve pensioenen is geen keuze waar de Europese
Commissie iets mee te maken heeft. Een standaard derde pijler pensioenproduct heeft om dezelfde reden dan ook geen enkele toegevoegde
waarde. Anders dan andere soorten financiële producten en verzekeringen, zoals bijvoorbeeld autoverzekeringen, zijn pensioenen geen
eenduidig Europees product, maar een uitvloeisel van het nationale
sociale zekerheidsstelsel. Het is dan ook niet wenselijk om voor een
Nederlands pensioen een buitenlands pensioenproduct aan te kopen. De
leden van de CDA-fractie zijn blij dat de Minister ook kritisch is op een
standaard derde pijlerpensioenproduct. Waarom ziet het kabinet echter
wel «meerwaarde om de pensioenbesparingen in sommige lidstaten met
minder omvangrijke aanvullende pensioenvermogens te stimuleren»?
Deelt de Minister de mening dat pensioenen niet alleen voor Nederland,
maar ook voor andere lidstaten een nationale aangelegenheid is?
Het kabinet wil zich met gelijkgestemde staten inzetten om de eigenheid
van de nationale pensioenstelsels te bewaren. Kan de Minister aangeven
welke landen deze gelijkgestemde staten zijn? Hoe ligt het krachtenveld
op dit punt? Welke landen hebben zich wel uitgesproken voor meer
harmonisatie van tweede dan wel derde pijler pensioenproducten?

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de D66
Brief btw-behandeling vermogensbeheerdiensten
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de btw-behandeling van vermogensbeheersdiensten
voor pensioenfondsen. De Staatssecretaris geeft aan aandacht te vragen
voor het handhaven van het level playing field. Kan de Staatssecretaris
toelichten wat voor budgettaire gevolgen het zou hebben als de
btw-behandeling van DB-regelingen gelijk wordt getrokken met de
behandeling van DC-diensten, in het theoretische geval dat het Unierecht
deze wijziging niet in de weg zou staan?
Brief kapitaalmarktunie
De leden van de fractie van D66 hebben de brief van de Minister met
interesse gelezen. De leden zien net als de Europese Commissie in dat
meer investeringen van pensioenfondsen in de reële economie goed
zouden kunnen zijn voor zowel de pensioenfondsen en hun deelnemers
als voor de reële economie. Kan de Minister nader ingaan op hoe de
vervolmaking van de kapitaalmarktunie daar concreet toe kan bijdragen?
Welke drempels moeten nog worden weggenomen? En hoe zit dat in de
Nederlandse context? Door gesprekken met pensioenfondsen ontstaat bij
de leden van de fractie van D66 de indruk dat vooral schaal zeer belangrijk
is om investeringen van pensioenfondsen, bijvoorbeeld in duurzaamheid,
los te trekken. Onderkent de Minister dat het vergroten van de schaal een
belangrijke voorwaarde is voor pensioenfondsen om te investeren in de
Nederlandse economie?
De leden van de fractie van D66 hebben gelezen dat de Minister enkele
voorbehouden heeft bij het Europese gestandaardiseerde pensioenproduct. De leden van de fractie van D66 delen het voorbehoud dat het
Europees pensioenproduct geen negatieve gevolgen mag hebben voor de
Nederlandse (tweede pijler) pensioenen. Ziet het kabinet ook voordelen
van de introductie van het Europese gestandaardiseerde pensioenproduct
voor individuen in andere lidstaten, bijvoorbeeld lidstaten met een kleine
pensioenmarkt. En zijn er ook voordelen te bedenken voor expats en
grenswerkers? Welke manier van fiscale behandeling van dit Europese
gestandaardiseerde pensioenproduct zou de voorkeur hebben van het
kabinet?
Vragen en opmerkingen van het lid van de 50PLUS-fractie
Brief analyse Hoge Raad arrest inzake DB-pensioenregelingen
De Staatssecretaris van Financiën komt in zijn brief tot de conclusie dat er
geen ruimte bestaat om vermogensbeheerdiensten, verricht door
pensioenfondsen die een DB-regeling uitvoeren, vrij te stellen van
btw-betaling, en dat het Unierecht ook geen andere uitleg toestaat.
Een pensioenfonds dat een DB-regeling uitvoert zou niet te kwalificeren
zijn als «gemeenschappelijk beleggingsfonds». De motie Oomen van
22 december 2015, die vraagt om een onafhankelijk extern onderzoek naar
de mogelijkheid van gelijke btw-behandeling van DC- en DB-regelingen
voor wat betreft de beheerkosten wordt hiermee als afgedaan beschouwd.
Het lid van de 50PLUS-fractie is verbaasd over de onomwonden conclusie
van de Staatssecretaris. Hoge btw-lasten vindt dit lid onwenselijk. Deze
hebben – cumulatief – een flink effect op kosten van het vermogensbeheer
en dus op het pensioenresultaat.

5

Allereerst vraagt dit lid in hoeverre de Staatssecretaris de daadwerkelijke
ambitie (nog) heeft om pensioenfondsen en hun deelnemers – binnen de
geldende regels – te ontzien.
Kan hij hard maken dat hij echt alles in het werk heeft gesteld om de
ruimte die er Europeesrechtelijk is, optimaal te zoeken en te benutten? Is
echt alles geprobeerd om een gelijk speelveld voor DB- en DC-regelingen
te vinden?
Het lid van deze fractie is nog niet overtuigd dat het moeilijk, zo niet
onmogelijk is een onderzoek te doen naar btw in relatie tot andere landen.
Het zou min of meer appels en peren vergelijken zijn. Gaat de Staatssecretaris hierbij dan niet te veel uit van een vergelijking van een zuivere
DC-regeling met een zuivere DB-regeling? Een vergelijkend onderzoek lijkt
volgens dit lid zeker gerechtvaardigd. De pensioenwereld is toch al
ingrijpend veranderd en voortdurend in beweging? Ook in de zogeheten
DB-regelingen is het beleggingsresultaat tegenwoordig steeds bepalender
voor de pensioenuitkering.
En gaat het niet juist ook om de simpele vraag – zoals de Pensioenfederatie stelt in haar commentaar – of een Nederlandse uitkeringsovereenkomst die in België of Duitsland wordt ondergebracht daar wel vrijgesteld
wordt van btw en in Nederland niet? Verklaard moet toch worden waarom
omringende landen wel ruimte voor btw-vrijstelling zien, waar de
Staatssecretaris die niet ziet. Kan hier grondig op worden ingegaan?
Is de Staatssecretaris bereid – binnen de mogelijkheden – (btw)-lasten
voor pensioenfondsen meer in lijn te brengen met andere EU-lidstaten?
Deelt de Staatssecretaris niet de mening van het lid van de 50PLUSfractie, dat als het om beheersbare kosten gaat, iedere euro daarbij telt?
Dit lid merkt in dit verband nog op dat de uitvoeringskosten voor vijf
miljoen deelnemers 10 tot 17% zullen stijgen ten gevolge van de hogere
btw. Waarom nemen andere lidstaten wel de vrijheid om de pensioenfondsen vrij te stellen van btw? Kan de Staatssecretaris helder aangeven
hoe hij zich verder daadwerkelijk gaat inzetten voor een gelijk speelveld
ten aanzien van btw-behandeling van pensioenfondsen?
Kan de Staatssecretaris dieper ingaan op de boodschap die hij aan de
Europese Commissie wil afgeven? Hoe gaat hij er naar streven pensioendeelnemers en werkgevers meer te ontzien?
Het lid van de 50PLUS-fractie wil samenvattend benadrukken dat
btw-kosten voor pensioenfondsen per definitie onwenselijk zijn. De
primaire ambitie moet zijn pensioenfondsen en hun deelnemers te
ontzien.
Pensioenen en de Europese kapitaalmarktunie
Het lid van de 50PLUS-fractie onderschrijft in theorie de meerwaarde van
een kapitaalmarktunie voor financierings- en investeringsmogelijkheden,
economische groei, efficiëntere allocatie van kapitaal en risicodiversificatie. Niettemin schuilen er ook gevaren in het streven naar een kapitaalmarktunie.
Het «aanjagen» van het aanbod van «investeerbare activa» voor institutionele investeerders, waaronder pensioenfondsen is op zich wel
begrijpelijk en verklaarbaar, maar het lid van de 50PLUS-fractie benadrukt
dat er dan wél keiharde waarborgen moeten zijn, dat er geen sprake is of
zal zijn van dwang, drang, of verkeerde prikkels voor pensioenfondsen. Bij
het beleggingsbeleid van de pensioenfondsen moeten primair de

6

belangen van werkende pensioendeelnemers en gepensioneerden
worden gediend. Het pensioenresultaat moet altijd voorop staan. Welke
waarborgen worden daarvoor ingebouwd? Hoe gaat de Minister dit tot
«hoeksteen» van zijn inzet ten aanzien van pensioenfondsen maken? Hoe
gaat hij voorkomen dat autonomie ten aanzien van het tweede pijler
pensioen wordt aangetast door EU-beleid ten aanzien van de kapitaalmarktunie?
Zo heeft het lid van deze fractie bedenkingen bij gestandaardiseerde
pensioenproducten. Een persoonlijk pensioenproduct (in de derde pijler)
kan een goede aanvulling zijn voor mensen in landen, waar nauwelijks of
geen tweede pijler (werk-gerelateerde) pensioenen bestaan. Echter, het op
een hoger niveau willen tillen van persoonlijke pensioenproducten (derde
pijler) om de pensioenbesparingen in andere EU-lidstaten, die zaken
minder goed geregeld hebben, te stimuleren en te verbeteren mag niet
leiden tot méér inmenging in óns pensioenstelsel. Kan dat gegarandeerd
worden? Wat is de inzet van de Minister? Het lid van de fractie van
50PLUS is tegen het uniform voorschrijven van gestandaardiseerde
pensioenproducten. Dit lid ziet niet de meerwaarde van een separaat
productregime, naast bestaande globale geharmoniseerde prudentiële
kaders.
Tot slot: kan de Minister nog eens omstandig en helder uiteenzetten hoe
hij gaat voorkomen dat de kapitaalmarktunie leidt tot aantasting van de
eigenheid en autonomie van ons Nederlandse pensioenstelsel? Wat wordt
zijn inzet?
II Reactie van de Minister van Financiën

7