Eindrapportage Kostenraming Implementatie
nieuw Wetboek van Strafvordering
Commissie Implementatie nieuw Wetboek van Strafvordering
Inhoudsopgave
1.
Inleiding .................................................................................................................... 3
2.

Incidentele implementatiekosten ................................................................................... 8

2.1.

Inleiding ................................................................................................................. 8

2.2.

ICT-aanpassingen .................................................................................................... 8

2.2.1.

Benodigde ICT-aanpassingen .............................................................................. 8

2.2.2.

Gebruikte uurtarieven en dekkingsmogelijkheden ................................................ 12

2.2.3.

Afhankelijkheden met andere trajecten ............................................................... 14

2.3.

Opleiding .............................................................................................................. 15

2.3.1.

Opleidingstijd- en vorm .................................................................................... 15

2.3.2.

Gebruikte uurtarieven en dekkingsmogelijkheden ................................................ 18

2.3.3.

Kosten leraren en overige opleidingskosten ......................................................... 21

2.3.4.

Samenwerking met ketenpartners ...................................................................... 24

2.3.5.

Totaalbeeld opleidingskosten ............................................................................. 24

2.4.

Inleereffecten ........................................................................................................ 25

2.5.

Overige bedrijfsvoeringskosten: huisvesting .............................................................. 26

2.6.

Kosten projectorganisatie ........................................................................................ 27

2.7.

Onzekerheden en risico’s ........................................................................................ 30

2.8.

Totaalbeeld implementatiekosten volgens de organisaties ........................................... 33

3.

Beoordeling resultaten ............................................................................................... 34

3.1.

Toetsingscriteria .................................................................................................... 34

3.2.

Oordelen per kostensoort ........................................................................................ 34

3.2.1.

ICT kosten ...................................................................................................... 34

3.2.2.

Opleidingskosten ............................................................................................. 36

3.2.3.

Inleereffecten .................................................................................................. 39

3.2.4.

Kosten bedrijfsvoering, met name huisvesting ..................................................... 39

3.2.5.

Kosten projectorganisatie ................................................................................. 39

3.2.6.

Onzekerheden en risico’s .................................................................................. 40

3.2.7.

Totaalbeeld schatting kosten implementatie volgens de commissie ........................ 41

1

4.

Mogelijkheden voor dekking van incidentele implementatiekosten door structurele baten ... 42

5.

Productieverlies door implementatie van het wetboek .................................................... 50

5.1.

‘Eenmalig’ productieverlies door incidentele kosten .................................................... 50

5.2.

‘Structureel’ productieverlies door structurele effecten ................................................ 51

6.

Belangrijkste conclusies ............................................................................................. 52

Bijlage A: afkortingenlijst .................................................................................................... 54
Bijlage B: toelichting totaaloverzicht incidentele kosten........................................................... 55

2

1. Inleiding
Een van de taken van de commissie Implementatie nieuw wetboek is om de inspanningen in kaart
te brengen die nodig zijn bij de praktijkorganisaties om het nieuwe Wetboek van Strafvordering te
kunnen invoeren en om op basis daarvan een breed onderschreven voorstel op te stellen voor de
implementatie inclusief kostenraming.
In de toelichting op het Instellingsbesluit commissie Implementatie nieuw Wetboek van
Strafvordering geeft de Minister van Justitie en Veiligheid aan: De commissie brengt, samen met
de praktijkorganisaties 1 de implementatie-inspanningen en -kosten in kaart en doet een
gezamenlijk voorstel voor de implementatie inclusief kostenraming. Dit zal in belangrijke mate
bijdragen aan het doel om te komen tot een door alle praktijkorganisaties en het departement
gedragen advies over hoe deze implementatie kan worden vormgegeven. Dit advies is cruciaal voor
het zetten van de volgende stap: het realiseren van de financiering van de implementatie van het
nieuwe wetboek.
De definitieve opdracht aan de commissie is om onderzoek te doen naar de volgende deelvragen:
1.

de inhoud van de vereiste implementatie-inspanningen aan de hand van de ambtelijke
eindversie van 2 mei 2019 van het nieuwe wetboek. Hierbij is aandacht voor in ieder
geval de inspanningen op het gebied van kennisoverdracht, IV/ICT-aanpassingen en de
aanpassing van (werk)processen. De commissie kan daarbij reflecteren op de door de
praktijkorganisatie gekozen en/of te kiezen implementatiestrategie en/of werkwijze;

2.

het verband tussen de benodigde inspanningen en reguliere trajecten voor opleiding
(kennisoverdracht), IV/ICT-vernieuwing, (werk)processen, etc. Hierbij kan worden
gekeken naar bijvoorbeeld de reeds opgeleverde rapportages op dit gebied, de reguliere
(opleidings)cycli, reeds beschikbare opleidingsuren, en meerjaren IV/ICT-plannen in de
keten. Voorgaande in relatie tot een tijdspad voor de inwerkingtreding van het nieuwe
wetboek;

3.

de optimale implementatiestrategie vanuit het ketenperspectief. Hier zal aandacht
worden besteed aan welke inspanningen uit efficiencyoverwegingen gezamenlijk kunnen
worden opgepakt, de relatie tot andere op stapel staande vernieuwingen in de
strafrechtketen, gefaseerde implementatie (maar wel gelijktijdige inwerkingtreding),
bepaling van een tijdstip voor inwerkingtreding, etc.;

4.

als resultaat van dit alles, de kosten van de vereiste implementatie-inspanningen
(totaalsom waarvoor het nieuwe wetboek in werking kan treden, onderschreven door
alle praktijkorganisaties);

5.

wat zijn de risico’s? Breng het risicolandschap in kaart, gepaard gaande aan de
implementatie. Betrek daarbij bijvoorbeeld het absorptievermogen, de
automatiseringsinspanningen van de praktijkorganisaties, andere lopende grote
verandertrajecten en programma’s en de verhouding tot de te maken
prestatieafspraken.

Waar hier wordt gesproken over ‘de praktijkorganisaties’ wordt gedoeld op de organisaties die direct betrokken zijn bij het traject van het
nieuwe wetboek, te weten: Rechtspraak, Openbaar Ministerie, politie, Koninklijke Marechaussee, platform Bijzondere Opsporingsdiensten en
de advocatuur (inclusief gefinancierde rechtsbijstand).

1

3

6.

T.b.v. de volgende stap: het verkennen van de mogelijke wijzen van financiering van de
kosten voor implementatie van de praktijkorganisaties.

Op het financiële vlak is de taakopdracht van de commissie dus als volgt te interpreteren: te
komen tot een gedragen raming van de incidentele kosten van implementatie, en het in kaart
brengen van eventuele dekkingsmogelijkheden binnen de begrotingen van betrokken organisaties.
In deze notitie presenteren we onze bevindingen voor het financiële deel van de taakopdracht van
de commissie. Het is het vervolg op de tussenrapportage die de commissie in juli heeft opgesteld.
Tussenrapportage
Enkel de praktijkorganisaties zelf hebben de benodigde kennis van hun (interne) processen en
systemen om een kostenraming op te kunnen stellen. Voor het maken van de kostenraming is de
aanpak van de commissie derhalve, om zich te baseren op de ramingen die de praktijkorganisaties
zelf opstellen, en deze kritisch te evalueren door vragen te stellen en door ramingen van de
organisaties onderling te vergelijken. In de periode maart-juni 2020 heeft de commissie voor dit
doel met een groot deel van de praktijkorganisaties gesproken ten behoeve van de financiële
ramingen 2. In juli 2020 heeft de commissie een tussenrapportage opgeleverd. Op dat moment
waren de samenvattende conclusies over de ramingen als volgt:
•

•

•

•

De berekeningen schieten op een aantal vlakken tekort als serieuze raming voor de
incidentele implementatiekosten van het nieuwe wetboek. Dat betekent dat J&V op basis
hiervan niet de onderhandelingen met Financiën kan starten over de financiële gevolgen
van het nieuwe wetboek.
Dit komt grotendeels door de beperkte informatie waarover de betrokken organisaties
tot dan toe konden beschikken en (in sommige gevallen) ook de beperkte tijd die men
had gekregen om de ramingen op te stellen. Men heeft er onder de omstandigheden het
beste van proberen te maken. Ook de onzekerheid over de uiteindelijke wettekst, het
tijdsverloop en de ongewisse ontwikkelingen op ICT-gebied vormden reële
belemmeringen.
Er was bij de ramingen die toen zijn beoordeeld nog niet voldoende geprobeerd buiten
de eigen organisatie te kijken: men had nog niet voldoende ketenbreed gekeken naar de
impact van het wetboek en naar de mogelijkheden tot optimalisatie. Eenvoudige
illustraties daarvan zijn het ontbreken van samenwerking op het terrein van opleidingen
en de uiteenlopende visies op de inleer-effecten. In de aanpak van ICT zag men dit ook
terug. Men signaleert de afhankelijkheden, maar heeft elkaar nog niet voldoende
opgezocht.
Tot slot was evenmin rekening gehouden met mogelijke optimalisaties van
werkprocessen op basis van de kansen die het nieuwe wetboek bood.

Na het publiceren van de tussenrapportage heeft de commissie begin juli met het bestuurlijk
ketenberaad (BKB) een aantal afspraken gemaakt om de bovenstaande lacunes op financieel
gebied te adresseren:
•

De commissie gaat op basis van de tussenrapportage opnieuw in gesprek met de individuele
organisaties om na te gaan of en hoe de geconstateerde lacunes kunnen worden opgevuld.

•

Voor de nieuwe iteratieslag met de organisaties komt er een vast punt, waar de organisaties
zich op kunnen baseren. Dat vaste punt is de Ambtelijke Eindversie juli 2020 van het
wetsvoorstel geworden.

2 3RO, de RvdK en het NFI zijn bij deze eerste gesprekronde niet betrokken geweest en hebben in de maanden augustusoktober 2020 gesprekken met de Commissie gevoerd.

4

•

De commissie gaat in overleg met het Programma Digitalisering Strafrechtketen (PDSK) om
de afhankelijkheden en eventuele randvoorwaardelijkheid tussen PDSK en het Wetboek van
Strafvordering in kaart te brengen.

•

De commissie organiseert in overleg met de projectleiders, themabijeenkomsten om met
materiedeskundigen uit de primaire processen de ketenprocessen tegen het licht te houden
en de afhankelijkheden met ketenpartners in kaart te brengen, met aandacht voor de
informatiestromen door deze processen. Hierbij wordt ook aandacht gevraagd voor
aanpassingen die optimaal zijn vanuit de keten als geheel (welke kansen biedt het
wetboek?).

•

De commissie stemt de richtlijnen van de ramingen af met de verschillende
ketenorganisaties en de werkgroep financiën en duidt de geconstateerde verschillen in
ramingen.

Sinds begin augustus heeft de commissie met de ketenorganisaties overlegd over de uitvoering van
deze punten. Met hen is afgesproken om half oktober met nieuwe ramingen te komen, gericht op
invulling van de lacunes en op basis van de richtlijnen die de commissie heeft opgesteld. Naar
aanleiding hiervan hebben de meeste organisaties een aangescherpte nieuwe raming aangeleverd,
met uitzondering van de NOvA, CJIB en Justid omdat het verbeteren van de raming voor hen niet
nodig was of er zoals bij NOvA geen raming is. Met DJI en Halt heeft geen gesprek plaatsgevonden,
omdat de gevolgen voor deze organisaties vooralsnog zeer beperkt zijn. Dit is vermoedelijk ook
voor Slachtofferhulp Nederland (SHN) het geval. Voor de zekerheid is voor SHN een PM-post
opgenomen. De raming van de BOD’en bevat ook de kostenraming van de Rijksrecherche.
Wat betreft de verdiepende bijeenkomsten is eerst bij alle organisaties geïnventariseerd welke
onderwerpen wegens hun financiële impact met ketenpartners besproken zouden moeten worden.
Hieruit kwamen het verschoningsrecht, de processuele sancties, de artikel 12-procedure, de eisen
aan het proces-verbaal, het direct verstrekken van processtukken aan de verdachte, het vragen
van toestemming bij onderzoek lichaam en de procesinleiding in combinatie met de beweging naar
voren. Vervolgens is met de projectleiders een overleg gevoerd over de vragen die in de
bijeenkomsten over deze onderwerpen aan de orde zouden moeten komen. Conclusie van die
bijeenkomst was dat alleen voor de procesinleiding en de beweging naar voren het zinvol was om
een themabijeenkomst te houden (zie tabel 1). Op 5 november heeft de bijeenkomst
plaatsgevonden. De uitkomsten daarvan zijn in deze notitie verwerkt.
Tabel 1: Onderwerpen projectleidersoverleg: onzekerheden in ramingen met financiële
impact
Onderwerp

Bestaande onzekerheid

Uitkomst projectleidersoverleg

Schadevergoedingsregelingen

Onzekerheid in de financiële
impact zit vooral in de vraag of er
sprake zal zijn van een toename
van het aantal
schadevergoedingen.

Verschoningsrecht

Het wel of niet bestaan van een
tool kan grote impact hebben op
de ramingen.
Dit onderwerp vergt daarnaast
nadere juridische duiding en

Meer inzicht in processen zal geen
houvast bieden voor een raming. De
Rechtspraak zal de door haar
gemaakte ramingen waar mogelijk
afstemmen met ketenpartners zodat
er sprake is van ketenconsistentie.
Een ICT-tool is randvoorwaardelijk bij
invoering van het verschoningsrecht.
De ketenpartners zullen hiervoor een
raming opstellen en stemmen
onderling af.

5

Processuele
sancties

Artikel 12procedure

Eisen aan procesverbaal (PV)

Onderzoek met
betrekking tot
overgenomen
gegevens
Direct verstrekken
van processtukken
aan de verdachte

afstemming over nieuwe
werkprocessen.
Onzekerheid in de financiële
impact zit vooral in de vraag of er
sprake zal zijn van een toename
van het aantal processuele
sancties. De politie verwacht ook
impact in het vervallen van de
beperking tot het voorbereidend
onderzoek, het vervallen van de
Schutznorm en de introductie van
het nieuwe criterium ´in het
belang van een goede
rechtsbedeling´.
Onzekerheid zit in hoe het proces
van klachtenafhandeling in de
praktijk gaat lopen

Volgens de politie betreft artikel
2.1.9 lid 2 het onderbouwen van
de rechtmatigheid van een
mondeling gegeven bevel. Volgens
DWJZ gaat het er slechts om, in
het PV te vermelden dat het bevel
is gegeven.
Politie begreep dat Memorie van
Toelichting nog zou worden
aangepast.

Vragen van
toestemming bij
onderzoek lichaam

Deze bepaling is nieuw in de juli2020 versie van het wetboek.
Openstaande vragen betreffen in
hoeverre dit afwijkt van de al
bestaande praktijk, wat de
werklasteffecten van deze
bepaling voor de politie en het OM
zijn en wat ervoor nodig is om
deze bepaling uit te voeren (bv in
termen van ICT).
De bedoeling van ´de wetgever´
is pas recent duidelijk geworden
voor de politie.

Procesinleiding in
combinatie met de
beweging naar
voren

Onzekerheid zit in het werkproces
en hoe dit in de praktijk zal
uitpakken, en daarmee de
financiële impact

Een themasessie zal niet bijdragen
aan het voorspellen van de eventuele
toename in processuele vragen. Voor
de politie zijn er daarnaast ook nog
inhoudelijke onzekerheden. De
Rechtspraak heeft wel een schatting
gemaakt. Deze kan niet 1-op-1
worden overgenomen door de andere
ketenpartners, maar de
ketenpartners zullen op basis hiervan
kijken of zij ook een schatting kunnen
maken.
Overleg over het werkproces is
zinvol, maar niet nodig voor de
ramingen. De Rechtspraak zal de
door haar gemaakte ramingen waar
mogelijk afstemmen met
ketenpartners zodat er sprake is van
ketenconsistentie.
Politie en DWJZ stemmen bilateraal
af.

Politie en DWJZ stemmen bilateraal
af.
Politie maakt een impactanalyse,
welke half november met
ketenpartners wordt besproken.

Politie maakt een impactanalyse.
DWJZ gaat na of de inhoudelijke
onduidelijkheid in de wettekst kan
worden weggenomen.
Er wordt een themasessie
georganiseerd over dit onderwerp,
met de opsporingsdiensten, OM en
politie.

6

In deze notitie presenteren we op basis van de gesprekken sinds augustus van dit jaar onze
bijgestelde bevindingen voor het financiële deel van de taakopdracht van de commissie. Deze
notitie is als volgt ingedeeld. Hoofdstuk 2 geeft de nieuwe ramingen weer zoals wij die tot half
november ontvangen hebben van de ketenorganisaties en de toelichting daarop vanuit de
gesprekken of aangeleverde documenten. In hoofdstuk 3 beoordeelt de commissie deze resultaten
en presenteert de commissie haar eigen raming van de eenmalige en structurele
implementatiekosten van het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Door onze werkzaamheden zijn
wij ons bewust geworden van de risico’s en onzekerheden waarmee de implementatie van het
wetboek vooralsnog omgeven is. Dit betekent dat wij geen puntschatting presenteren van de
implementatiekosten maar een bandbreedte zullen aangeven. Onderdeel van de taakopdracht is
ook om na te gaan of er dekkingsmogelijkheden zijn binnen de eigen begrotingen van de betrokken
organisaties. Hoofdstuk 4 bevat een overzicht van de mogelijkheden die wij hiervoor zien.
Hoofdstuk 5 bevat een ruwe schatting van het productieverlies indien de benodigde capaciteit voor
het wetboek niet wordt vrijgemaakt. In hoofdstuk 6 formuleren we onze conclusies.

7

2. Incidentele implementatiekosten
2.1. Inleiding

In de volgende paragrafen geeft de commissie per kostensoort een overzicht van de ramingen voor
de incidentele implementatiekosten zoals wij die per half november ontvangen hebben van de
ketenorganisaties. De toelichtingen daarbij zijn gebaseerd op informatie van de betrokken
organisaties zelf. De kosten betreffen enkel de kosten die direct verband houden met de
implementatie.
Alle organisaties die te maken hebben met het nieuwe Wetboek van Strafvordering zijn inmiddels
in beeld gebracht, maar ze komen niet allemaal voor in dit hoofdstuk. Halt heeft een claim
ingediend gerelateerd aan het artikel over de HALT-afdoening voor adolescenten (18-23 jaar). Dit
artikel wordt echter uit het nieuwe wetboek gehaald. Daarmee concluderen wij dat het nieuwe
wetboek geen incidentele gevolgen heeft voor Halt. Halt is derhalve niet verder benoemd in dit
hoofdstuk. Justid kan niet inschatten wat de impact zal zijn. De directe impact is naar verwachting
gering. Echter: indien de ketenpartners op een andere manier de gegevens zullen gaan aanleveren
of afnemen, zal dat wel impact hebben. Dit is echter nog onbekend. Justid is derhalve niet verder
meegenomen in dit hoofdstuk. Slachtofferhulp Nederland is niet in kaart gebracht en is opgenomen
als PM post.
Het NFI verwacht geen incidentele implementatiekosten voor opleidingen: de betreffende
wijzigingen zijn voor het NFI gering en kunnen meelopen in de periodieke actualisering van de
opleidingen die toch al plaatsvindt. Vanwege het extra productievolume (structurele effecten)
zullen wel nieuwe medewerkers moeten worden geworven en opgeleid. Dit betreft een beperkt
aantal fte, maar wel een meerjarig opleidingstraject. Digitalisering van de bedrijfsvoering (ICT) is
op onderdelen wel zeer wenselijk, of zelfs noodzakelijk om de beoogde versnelling in de
zakenstroom en snelle(re) informatieuitwisseling te realiseren, maar de effecten van het wetboek
zijn voor het NFI niet dermate groot dat de benodigde ICT-wijzigingen enkel daaraan toe te
rekenen zijn. Indien het OM of de Politie naar aanleiding van het wetboek ICT-aanpassingen doen
die ook de interface met het NFI raken, dan zal het NFI daar wel in mee moeten.

2.2. ICT-aanpassingen
2.2.1. Benodigde ICT-aanpassingen
Algemeen beeld is dat er veel onzekerheden zijn over ICT. Alle organisaties geven aan dat er veel
afhankelijkheden zijn met lopende programma’s, zowel van de organisaties zelf, van ketenpartners
en ook ketenbreed. De onzekerheden kunnen niet altijd op korte termijn worden weggenomen. Zo
geeft het CJIB aan pas in 2024 de raming te kunnen herzien, omdat dan USB volledig
geïmplementeerd is. Andere organisaties geven aan dat de ontwikkelingen op IV-gebied zo snel
gaan dat ramingen met een horizon van 4-5 jaar weinig houvast bieden. Bij sommige organisaties
speelt ook dat men er tot nu toe nog niet in is geslaagd om op basis van een inhoudelijke analyse
van de veranderingen in het wetboek vast te stellen welke ICT-aanpassingen noodzakelijk zijn. Dit
betreft onder andere het OM en de KMar.
De BOD’en, KMar, politie, OM en delen van de Rechtspraak hebben baat bij een tool om stukken
waarop het verschoningsrecht van toepassing is te kunnen filteren. Aanvankelijk was het

8

voornemen van de politie, KMar en BOD’en om gezamenlijk een begroting op te leveren. Dit is
echter niet binnen de looptijd van de commissie gelukt. Er blijkt meer onderzoek nodig om de
wensen en mogelijkheden op elkaar af te stemmen. De BOD’en en de politie hebben wel
afzonderlijk van elkaar eerste, globale ramingen gemaakt. Deze ramingen hebben de verschillende
organisaties apart van elkaar opgesteld voor hun eigen organisaties en dienen derhalve te worden
opgeteld. OM en Rechtspraak hebben nog geen raming opgesteld.
Tabel 2: ICT-kosten voor alle betrokken organisaties
Politie

BOD’en

KMar

OM

Rechtspraak

Advocatuur
CJIB

DJI
RvdK

Totaal: €25,2mln - €32,2mln
• Wijzigingen op bestaande wetgeving €2,4mln
• Wijzigingen nieuwe wetgeving €12,0mln
• Vernieuwingsonderwerpen €2,8mln
• Voorbereiding/coördinatie/begeleiding €5,0mln
• AI tool voor selectie van verschoningsgerechtigde stukken: €3-10 mln (eerste
raming)
• Nog te onderbouwen disclaimers: €5,7mln
Totaal: €8,8mln - €9,4mln
• €300.000 euro voor elk van de 4 BOD’en en de Rijksrecherche voor het
aanpassen van de systemen: €1,5mln
• Aanpassing Summ-IT voor ISZW en ILT: €0,4mln
• 2000 uur nazorg door specialisten: €0,2mln
• AI tool voor selectie van verschoningsgerechtigde stukken: €7,0-7,6mln
(eerste raming)
Totaal €1,1mln - €1,3mln
• Summ-IT €0,4mln
• Overige (registratieve) systemen €0,25mln
• Kleine hardware / software €0,05mln
• Tijdelijke inhuur externe expertise ICT €0,05mln
• AI tool voor selectie van verschoningsgerechtigde stukken: €0,3-0,5 mln
(eerste raming door BOD’en)
Totaal: €13,2mln - €21,9mln
• Hernummering €3,1-3,2mln
• Aanpassen applicaties €9,1-17,6mln
• Impactanalyses en ontwerp €1,1mln
Totaal: €11,4mln - €15,4mln
• ICT analyse €1,1mln
• ICT aanpassingen €9,8mln
• Projectleiding IT€1,7mln
• IT- opleidingen €0,8mln
• +/- 15% onzekerheidsmarge
Onbekend
Totaal: €3,8mln - €4,7mln
• Elektronische informatie-uitwisseling €1.4mln
• Schadevergoedingsmaatregelen en slachtoffers €0.8mln - 1mln
• Voorlopige hechtenis en toezicht op schorsende voorwaarden €0.7mln 1.1mln
• Horen verdachten bij misdrijven €0.1mln
• Overig €0.8mln - 1.1mln
Hernummering: €0,35mln
Totaal: €1,2mln (stelpost)

9

3RO

Totaal: €0,2-€0,2mln (stelpost)

Hieronder volgen de belangrijkste bevindingen per organisatie.
De politie heeft op basis van de Ambtelijke Eindversie 2019 een inhoudelijk onderbouwde IVraming gemaakt, onder andere op basis van een verkenning door Functioneel beheer op de
voorzieningen die geraakt worden door de modernisering van het wetboek, aangevuld met een
achttal expertsessies. De raming voor aanpassing van de ICT-voorzieningen komt in totaal uit op
€22,2 miljoen. Het aantal uren en FTE’s is gebaseerd op impactanalyses en daarbij is ervan
uitgegaan dat Summ-IT ten tijde van de implementatie van het wetboek nog niet volledig onder
Programma Vernieuwend Registreren (PVR) is gebracht. De politie geeft desondanks aan dat
nadere invulling van de implementatiestrategie en voortschrijdend inzicht zal leiden tot een meer
exacte begroting. Onder andere de aanpassing van ketensystemen is nog niet meegenomen in de
laatste versie van de raming. De politie geeft aan dat de IV-ramingen twee keer per jaar worden
herzien, en dat de definitieve raming zal worden gemaakt als het nieuwe wetboek naar de Eerste
Kamer wordt gestuurd.
De politie geeft daarnaast aan dat er naast afhankelijkheid van het PDSK (zie hierna) ook grote
afhankelijkheid is van het PVR. Dit is het nieuwe platform van de politie waarop de meeste
registratieve systemen zullen worden gebouwd. Bij de raming van de kosten van de ICTaanpassingen ziet de politie dus grote onzekerheden. Een aantal van deze onzekerheden is
voorzien en zijn opgenomen in een lijst met zogenaamde disclaimers.
De politie heeft een eerste berekening van de kosten gemaakt voor een AI-tool voor selectie van
verschoningsgerechtigde stukken. De indicatieve bandbreedte (met de nodige voorbehouden
waaronder de ontwikkeling van enterprise-architectuur) is tussen €3-10 miljoen.
Voor de BOD’en is de grootste ICT-kostenpost de tool ten aanzien van de bepalingen inzake het
verschoningsrecht. De BOD’en hebben zoals gezegd separaat van de politie ook een globale
basisraming gemaakt: de ontwikkelkosten zijn €1,05 miljoen per jaar (voor de initiële kosten en de
doorontwikkeling), en de exploitatiekosten initieel €0,4 miljoen en vervolgens jaarlijks 20%
daarvan wegens afschrijvingen. Er wordt uitgegaan van een projectperiode van 5 jaar. In deze
periode zullen de kosten derhalve €6,1 miljoen bedragen. Deze raming is gebaseerd op beheer en
ontwikkeling bij de FIOD. Afhankelijk van eventuele aanvullende functionaliteiten kan de raming
ook nog hoger uitvallen. Indien de andere BOD’en, de Rijksrecherche en de KMar zelf een
infrastructuur zouden bouwen en gebruik maken van bovengenoemde tool, zouden de kosten van
deze bouw en het onderhoud daarvan naar schatting €1,5-2,5 miljoen bedragen, afhankelijk van
de gewenste datacapaciteit en functionaliteit.
In de IV/ICT voorzien de BOD’en los van de tool in ieder geval aanpassingen in de registratieve
systemen/applicaties of andere (verwerkings)voorzieningen, gevolgen voor de ketenbrede
digitalisering en de mogelijkheid tot het ontsluiten van gegevens(dragers) bij ‘derden’ en
koppelvlakken. De kosten voor ketenbrede digitalisering en koppelvlakken hangen deels af van de
uitkomsten van PDSK, en de mogelijkheden tot het ontsluiten van gegevens(dragers) bij ‘derden’
hangen weer af van de invulling van de Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s). Gezien deze
onzekerheden, hebben de BOD’en een ruwe schatting opgenomen. Een eerste schatting van de
kosten van de aanpassing van systemen bedraagt €300.000 euro per BOD. Twee BOD’en, ISZW en
ILT nemen niet af via de politie. Aanpassing hiervan zal ongeveer €400.000 euro kosten. Voor de
nazorg op ICT-gebied is een stelpost opgenomen van 2.000 uur. In totaal komen de

10

implementatiekosten voor ICT voor de BOD’en dan neer op €2,1 miljoen en inclusief de
verschoningstool op €9,5-10,3 miljoen.
De ICT-materiedeskundigen bij de KMar hebben een ‘best guess’ inschatting gemaakt. Een exacte
kostenraming voor ICT-middelen is nu niet mogelijk, omdat het nog onduidelijk is in hoeverre de
lopende projecten reeds tegemoet (kunnen) komen aan de aanpassingen aan de ICT-middelen die
het nieuwe wetboek vraagt, en omdat de ontwikkelingen op ICT-gebied elkaar zeer snel opvolgen.
De raming bestaat uit kosten voor het aanpassen van Summ-IT, overige (registratieve) systemen,
kleine hardware / software (ICT-middelen van algemene aard) en tijdelijke inhuur voor specifieke
ICT-expertise die niet binnen de eigen organisatie aanwezig is. In totaal schat de KMar dat voor
ICT-aanpassingen een bedrag van € 0,75 miljoen nodig is. Inclusief de verschoningsrechttool
(raming door de BOD’en) is de raming €1,1-1,3 miljoen.
Het OM gaat ervan uit dat 20-40% van de functionaliteit herbouwd moeten worden, dit is een
globale indicatie op basis van kennis over de processen die gewijzigd moeten worden naar de
kennis hierover in 2017. Verdere uitwerking kan het OM pas doen nadat een procesanalyse van de
werkprocessen onder het nieuwe wetboek is gedaan, en de voorgenomen transitie van het OM naar
nieuwe systemen is uitgewerkt (zie paragraaf ‘afhankelijkheid van andere trajecten’). Het OM
merkt op dat de ervaring bij eerdere migraties naar nieuwe applicaties heeft geleerd dat het
onvermijdelijk lijkt dat gedurende een langere periode twee ‘systemen’ (oud en nieuw) parallel
moeten blijven voortbestaan. In totaal schat het OM de implementatiekosten voor ICT op € 13,221,9 miljoen. Het OM streeft er uitdrukkelijk naar om niet in twee parallelle systemen te gaan
werken en zal het nieuwe Wetboek van Strafvordering gaan ondersteunen vanuit de nieuwe, nog te
ontwikkelen, IV-omgeving, waar het OM naartoe migreert in de komende 5-7 jaren. De start
daarvan is in 2021. Hiertoe zullen de wijzigingen naar aanleiding van het nieuwe wetboek worden
doorgevoerd in de nieuwe IV-omgeving. Indien de IV-transitie nog niet volledig voltooid is ten tijde
van de inwerkingtreding van de nieuwe wet, zal er naar de mening van het OM een passende
oplossing gevonden moeten worden om toch de ondersteuning vanuit de vernieuwde IVvoorzieningen te gaan faciliteren.
De schatting van de Rechtspraak is gemaakt op basis van ingeschatte uren, mede op basis van
andere ervaringen met vergelijkbare projecten: HGK (de herziening van de gerechtelijke kaart) en
USB (de wet over de uitvoeringsketen strafrechtelijke beslissingen). In de ramingen van de
Rechtspraak is verondersteld dat de aanpassingen nog zullen plaatsvinden op de bestaande
systemen NIAS en GPS. De totale kosten hiervoor komen dan uit op € 13,4 miljoen met een
bandbreedte van +/-15%.
Voor de advocatuur geldt dat elk advocatenkantoor zijn eigen IT-aanpassingen moet financieren,
en dat dit sterk varieert per kantoor. Het is niet mogelijk gebleken om hier een raming van op te
stellen.
Bij het CJIB valt het t-shirt size model op om een raming van de implementatiekosten te maken:
van XXS-XXL, van weinig naar veel extra kosten. Dit is een bij het CJIB standaard gehanteerde
methodiek voor kostenramingen, welke volgens het CJIB met kennis van zaken is opgesteld en de
beste raming geeft op basis van de nu beschikbare informatie. CJIB geeft aan dat de onzekerheden
samenhangen met de wet USB die het CJIB meer taken geeft bij de uitvoering van strafrechtelijke
uitspraken en de steeds veranderende JenV-omgeving waarin het CJIB zich bevindt. Ook zitten er
volgens het CJIB mogelijk inconsistenties in de ramingen tussen de ketenpartners. Het CJIB vindt
het nu nog te vroeg voor het afstemmen van de werkprocessen met de ketenpartners: mogelijk

11

zullen een aantal voorzieningen die nodig zijn voor de implementatie van het wetboek al
gerealiseerd worden in andere projecten, zoals bijvoorbeeld PDSK.
DJI heeft een enkel een claim ingediend voor hernummering en verwacht geen andere benodigde
wijzigingen.
De RvdK heeft een stelpost opgenomen voor de ICT-kosten. Zij kunnen nu nog niet zeggen of de
RvdK tegen die tijd nog gebruikt maakt van de huidige applicatie.
Voor 3RO lijken de benodigde ICT aanpassingen beperkt. 3RO verwacht dat deze in 3 tot 5 sprints
gerealiseerd kan worden. Deze raming is opgesteld uitgaande van de huidige systemen. Als de
andere ketenpartijen de informatie van 3RO op een andere manier aangeleverd willen krijgen, dan
zullen de systemen moeten worden aangepast.

2.2.2. Gebruikte uurtarieven en dekkingsmogelijkheden
De gebruikte tarieven verschillen per ketenpartner (zie tabel 3). De politie gebruikt externe
tarieven, de BOD’en, Rechtspraak, het CJIB en 3RO gebruiken interne tarieven, en de KMar en het
OM gebruiken een mix van interne en externe tarieven.
Tabel 3: Gebruikte uurtarieven ICT raming
Gebruikt
uurtarief

Basis uurtarieven

Politie

€126

Externe tarieven. Toelichting politie: ‘De kosten per FTE en het uurtarief
hebben als uitgangspunt dat de extra inspanning volledig met extern in
te huren capaciteit moet plaatsvinden. Dit houdt niet in dat ook altijd
letterlijk een extern ingehuurde kracht wordt ingezet. Bij inzet van een
interne kracht zal zijn/haar werk moeten worden overgenomen, de
portfolio van de ICT-organisatie is volledig gevuld. De extra taak kan
dus niet intern worden opgevangen. Het gehanteerde tarief betreft het
gemiddelde uurtarief dat uit de contracten van de dienst ICT komt en
voor meerdere programma’s wordt gebruikt (conform het standpunt
van de CIO).’

BOD’en

€59

Interne tarieven voor het aanpassen van formulieren. ICT-aanpassingen
vergen meer specialistische kennis en een hoger uurtarief. Mogelijk zijn
hierbij ook externen nodig.

KMar

Onbekend

Interne tarieven, met uitzondering van 200 uur externe inhuur

OM

Onbekend

Benchmarkcijfers Gartner voor kosten per functiepunt, geïndexeerd met
5,8% t.o.v. 2017. De benchmarkcijfers van Gartner gaan uit van het
gemiddelde uurtarief binnen de Nederlandse overheidssector, een
mixtarief (van interne en externe kosten) van €115/u

Rechtspraak

€100

Interne tarieven

Advocatuur

N.v.t. – dit is de eigen verantwoordelijkheid van advocaten(kantoren)

CJIB

€115

Tarievennota 2020

12

DJI

Onbekend

Onbekend

RvdK

Onbekend

Tarief agile scrumteams (deze zijn ingekocht voor een bepaald
maandbedrag, met een slagingsopdracht). Agile scrumteams bestaan
uit externe en interne mensen

3RO

Onbekend

Interne tarieven: €65.000 voor 1 bouwteam IRIS voor de duur van 1
sprint (=1 maand)

De BOD’en en 3RO weten nog niet of er dekkingsmogelijkheden zijn binnen de eigen begroting. De
BOD’en werken niet met een vaste ICT-begroting. De overige organisaties hebben aangegeven dat
deze mogelijkheden er niet zijn, omdat deze organisaties niet over eigen ICT
vernieuwingsbudgetten beschikken, of omdat deze al volledig gevuld zijn. De politie geeft aan dat
het portfolio van de ICT-organisatie de komende jaren volledig gevuld is. Er is dus geen vrij
inzetbare ICT-capaciteit beschikbaar.
Tabel 4: Dekkingsmogelijkheden per organisatie
Dekkingsmogelijkheden
binnen eigen begroting

Rationale

Politie

Geen
dekkingsmogelijkheden
verwacht

Doordat de portfolio van de ICT-organisatie de
komende jaren volledig gevuld is en door de
onzekerheid in de te verwachten ontwikkelingen die
op de politie afkomen in de komende jaren, is bij het
opstellen van de raming het uitgangspunt gehanteerd
dat het wetboek bovenop de verwachte
ontwikkelactiviteiten komt en met externe inhuur
moet plaatsvinden.

BOD’en

Onbekend

De standaard planning voor meerjarige IT omvat 6
kwartalen.

KMar

Geen
dekkingsmogelijkheden

Binnen Defensie zijn de IV-budgetten (zowel
investeringen als exploitatie) centraal belegd bij een
ondersteunende eenheid, te weten de Defensie
Materieel Organisatie. De KMar beschikt dus niet over
een eigen IV-budget. Ter zake beschouwt Defensie de
modernisering van het Wetboek van Strafvordering
als een beleidsintensivering en dus als een
budgettaire verantwoordelijkheid van het gezag
(JenV) en niet van het beheer (Defensie).

OM

Geen
dekkingsmogelijkheden

De structurele beheerkosten van het OM worden
momenteel gedekt uit het landelijke I&A-budget en
vernieuwing wordt voornamelijk exogeen gefinancierd
(waaronder de RA-gelden voor PDSK). Het landelijke
I&A-budget biedt geen ruimte om de vernieuwing te
financieren.

Rechtspraak

Geen
dekkingsmogelijkheden

Er is hier sprake van zeer omvangrijk nieuwe
wetgeving waar in de begrotingen geen rekening mee

13

is gehouden. Reguliere budgetten voor IT
aanpassingen voorzien hier niet in.
Advocatuur

N.v.t. – dit is de eigen verantwoordelijkheid van advocaten(kantoren)

CJIB

Geen
dekkingsmogelijkheden

DJI

Onbekend

RvdK

Geen
dekkingsmogelijkheden

Er is geen vrij beschikbaar ICT budget waar de RvdK
dergelijke wettelijke trajecten mee kan uitvoeren. De
financiering is al dermate beperkt, dat de RvdK niet
aan de kengetallen kan voldoen die J&V stelt.

3RO

Onbekend

Dit kan 3RO pas na 2021 bepalen

De bestaande financiële middelen zijn er voor de
dekking van het Life Cycle Management en onderhoud
van het bestaande ICT-landschap.
Niet besproken met DJI, omvang benodigde ICT
wijzigingen is echter beperkt

2.2.3. Afhankelijkheden met andere trajecten
De politie, BOD’en, de KMar, het CJIB en de RvdK geven aan dat er geen initiatieven zijn onder
PDSK die voor hen randvoorwaardelijk zijn, in de zin dat ze ‘blokkerend’ zijn voor de
implementatie. Echter, indien bepaalde ketenvoorzieningen niet ketenbreed in gebruik zijn, zal dit
leiden tot hogere implementatiekosten. Bij het OM is het andersom: het OM geeft aan dat het
uitvoeren van PDSK-projecten – als daarbij zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de
komst van het nieuwe wetboek – ertoe kan leiden dat te zijner tijd de invoering van het wetboek
goedkoper kan worden. De nieuwe IV-omgeving van het OM zal gebruik gaan maken van de
ketenvoorzieningen die momenteel binnen PDSK-projecten worden uitgewerkt. Beschikbaarheid
van de ketenvoorzieningen is noodzakelijk voor de informatie-uitwisseling in de keten. De
Rechtspraak verwacht op dit moment geen afhankelijkheden van PDSK die belemmerend zullen zijn
voor de invoering van het wetboek voor de Rechtspraak.
De NOvA geeft aan dat voor de advocatuur digitalisering randvoorwaardelijk is voor de
implementatie van het nieuwe wetboek, in die zin dat, indien er van advocaten zal worden
gevraagd dat ze uitsluitend digitaal documenten uitwisselen met de ketenpartners, deze
infrastructuur in de justitieketen moet bestaan en goed moet werken.
3RO is afhankelijk van de andere ketenpartners, omdat zij ten dienste van andere ketenpartners
werken. Het IRIS-systeem van 3RO staat redelijk op zichzelf en is niet afhankelijk van PDSK.
Voor de politie is het Programma Vernieuwend Registreren (PVR) randvoorwaardelijk voor
implementatie van het wetboek. Een nieuwe planning van dit programma is in de maak n.a.v. een
rapport van Deloitte. Het is dus nu nog onbekend of de doorlooptijd problemen zal geven voor de
aanpassingen voor het nieuwe wetboek, m.u.v. de aanpassingen voor SummIT: in de IV-raming is
al rekening gehouden met het feit dat SummIT niet op tijd klaar zal zijn.
Voor het OM geldt dat de bestaande systemen waarin de strafvorderlijke taken worden verwerkt
aan vernieuwing toe zijn (GPS en NIAS). De noodzaak om de systemen te vervangen biedt de kans
om bij nieuwe systemen tijdig rekening te houden met de komst van het nieuwe wetboek en de
daarmee samenhangende aanpassing van werkprocessen. Op dit moment is nog niet duidelijk
wanneer de huidige systemen vervangen kunnen worden en dus ook niet of die vervanging zal
plaatsvinden voorafgaand aan de invoering van het nieuwe wetboek of eerst op een later tijdstip.

14

Het OM hoopt dat de kosten voor de wijzigingen in de nieuwe IV ondersteunende systemen lager
zullen zijn dan voor de huidige systemen.
De Rechtspraak acht het realistisch dat de vervanging van GPS en NIAS eerder beslag zal krijgen
dan de invoering van het nieuwe wetboek. De Rechtspraak gaat hier vanuit; de systemen zijn
echter van het OM. Uitgaande van deze situatie zal het nieuwe systeem én het oude wetboek
moeten ondersteunen en voorbereid moeten zijn op het nieuwe wetboek. Natuurlijk zal er in
ontwerp en bouw met dergelijke vereisten rekening gehouden (moeten) worden, maar deze
complicerende eisen aan de systemen zullen de kosten voor de nieuwbouw verhogen. Het feitelijk
aanpassen aan het nieuwe wetboek zal vervolgens toch een zelfstandig traject blijven. Bij de
opgevoerde kosten is uitgegaan van die volgordelijke aanpassing. Afhankelijk van de aard van de
uiteindelijke wijzigingen houdt de Rechtspraak rekening met een onzekerheidsmarge van plus of
min 15%.

2.3. Opleiding
Belangrijkste thema’s die in de tweede ronde gesprekken de revue zijn gepasseerd, betreffen de
verschillen tussen de organisaties rondom de benodigde hoeveelheid tijd die nodig is om het
wetboek aan te leren, de manier waarop organisaties deze uren willen inpassen, en de mogelijke
samenwerking tussen ketenpartners. Op die punten is veel opgehelderd. Op een aantal punten zijn
er echter nog onzekerheden. Ketenpartners geven aan dat die samenhangen met mogelijke
inhoudelijke wijzigingen van het wetboek door advisering van de Raad van State en behandeling in
de Tweede Kamer, de implementatiestrategie en overige regelgeving zoals ministeriële regelingen.
We beginnen deze paragraaf met de hoeveelheid opleidingstijd de organisaties nodig achten en de
opleidingsvorm waar men op dit moment rekening mee houdt. Vervolgens brengen we in kaart hoe
de organisaties deze uren willen inpassen en welke uurtarieven zijn gebruikt voor de raming van de
opleidingstijd, wat de organisaties verwachten qua benodigde opleidingstijd voor docenten en
overige opleidingskosten, en de mogelijkheden voor ketensamenwerking op het gebied van
opleidingen en we eindigen in paragraaf 2.3.5 met een totaaloverzicht van de opleidingskosten
zoals de ketenorganisaties die momenteel inschatten.
Het OM heeft voor de opleidingskosten een nieuwe raming van de SSR ontvangen die ca. €2,6
miljoen hoger is dan de raming die in deze rapportage is opgenomen. Deze raming moet nog
worden gevalideerd en gecontroleerd binnen het OM en is derhalve niet meegenomen in deze
rapportage.

2.3.1. Opleidingstijd- en vorm
De opleidingsvorm- en tijd verschilt per organisatie, zie Tabel 5.
Tabel 5: Overzicht opleidingsvorm en -tijd per organisatie

Politie

Opleidingsvorm (huidige inzicht)

Benodigde opleidingstijd per
medewerker

Combinatie van fysiek
contactonderwijs (op de werkvloer
middels coaching of klassikaal PA),

De functiegroepen en rollen zijn
ingedeeld in drie groepen:

15

digitaal contactonderwijs en online
onderwijs (een combinatie van
gereedschappen en media in een elearning-omgeving).

- lichte leerinterventie (10 uren): 5.991
FTE
- middelzware leerinterventie (30 uren):
29.122 FTE
- zware leerinterventie (50 uren):
13.447 FTE

BOD’en

Zelfstudie met behulp van e-learning

32 uur voor 1780 medewerkers

KMar

Brigade Recherche: theorie en
praktijk

Brigade Recherche: 80 uur voor 461
medewerkers

Overige ‘executief’ personeel:
theorie via e-learning en met
kerninstructeurs of begeleiding op
werkplek

Overige executief personeel: 40 uur voor
4929 medewerkers

Combinatie van zelfstudie,
contactonderwijs en digitaal
contactonderwijs

99 uur opleiding en 14 uur reistijd naar
training voor 2050 medewerkers
juridisch personeel

OM

42 uur e-learning voor 1984
medewerkers administratieve
ondersteuning
Rechtspraak

Deels digitaal (tijd/plaatsongebonden zelfstudie aan de hand
van e-learning modules), deels
contactonderwijs (in gesprek met
collega’s casuïstiek en nieuwe
werkprocessen bespreken).

60 uur + 30 uur voor bijzondere
onderwerpen voor 758
rechters/raadheren en 831 juridisch
medewerkers

Advocatuur

Cursus + zelfstudie

64 uur cursustijd + meer uren zelfstudie

CJIB

N.v.t

0

DJI

N.v.t.

0

RvdK

Informeren via een app of
voorlichtingsbijeenkomsten
(veranderingen betreffen vooral
omnummering)

~4 uur (1 dagdeel) voor ~1000
medewerkers

3RO

Nog onbekend

1 dag (mogelijk minder) voor ~2000
medewerkers

24 uur voor 455 administratief
medewerkers

Bij de politie is de basis voor de raming een analyse van de belangrijkste aanpassingen in het
wetboek (de zogenaamde 60 puntenlijst: dit zijn de belangrijkste leerpunten die relevant zijn voor
de politie en die wijzigen ten opzichte van het huidige wetboek), ingedeeld naar categorie
medewerkers en naar soort leerinterventie (bijvoorbeeld: getuigenverhoor in opdracht van de
rechter-commissaris is relevant voor de recherche, die daardoor een zware leerinterventie nodig
hebben). Dit zijn de grootste noemers, nadere specificatie van de inhoudelijke wijzigingen is nodig
voor het nauwkeurig bepalen van de leeropgaven en het opleidingsplan. Daar wordt in de komende
2 jaar aan gewerkt.

16

De BOD’en hebben een raming van 32 uur per persoon aangehouden, op basis van een vergelijking
met de bijscholingsopleiding voor het ‘oude’ Wetboek van Strafvordering. Het nieuwe Wetboek van
Strafvordering is vernummerd, heeft een andere indeling, bevat veel codificatie en (afgezet tegen
het totaal) een gering aantal nieuwe bepalingen. Gezien het feit dat de zittende rechercheurs
ervaren en bedreven zijn in de ‘oude’ Sv-bepalingen en dat het nieuwe lesmateriaal en een
ondersteunende elektronische leeromgeving altijd raadpleegbaar blijven, verwachten de BOD’en te
kunnen volstaan met eenzelfde aantal studie-uren als in de oude situatie.
Nieuwe medewerkers moeten tijdelijk opgeleid worden voor zowel het oude (huidige) als het
nieuwe wetboek, maar dit is afhankelijk van het moment van daadwerkelijke instroom in het
primaire proces. Indien een nieuwe medewerker meer dan een jaar voor invoering van de opleiding
komt, dan zal deze de oude bepalingen moeten bestuderen en in de implementatieperiode de
omscholing moeten volgen. Er moet nog bekeken moeten worden hoe deze samenloop van oude en
nieuwe opleidingen in goede banen te leiden gedurende de implementatieperiode.
De KMar heeft een plan opgesteld van kerninstructeurs en opleiders die de nieuwe wet in het land
uitrollen. Dat zal gebeuren in een blended concept: deels via afstandsonderwijs, deels klassikaal
(ook op afstand) en deels op de werkvloer. Onderdeel van de strategie is zo dicht mogelijk tegen
inwerkingtreding hiermee te beginnen, onder andere omdat medewerkers van de KMar in principe
elke 3 jaar van functie wisselen en veel mensen ook een periode internationaal werken en er dan
een periode uit zijn. De operationele opsporingsambtenaren van de KMar zullen een opleiding van
80 uur krijgen en de overige marechaussees een opleiding van 40 uur. De KMar geeft aan dat er
meer opleidingstijd nodig is dan bij de politie, omdat er sprake is van een respectievelijke 3jaarlijkse en 5-jaarlijkse verplichte wisseling van functies en omdat er intensievere behandeling van
casussen nodig is, omdat de KMar opsporingsambtenaren niet in dezelfde mate te maken zullen
krijgen met het nieuwe wetboek als de Nationale Politie.
De SSR heeft een opleidingsstrategie opgesteld ten behoeve van de Rechtspraak en het OM. De
invoering van een nieuw Wetboek van Strafvordering betekent dat alle juridische professionals
werkzaam in het strafrecht ‘just in time’ moeten worden opgeleid. Uitgangspunt is dat 100% van
alle juridische professionals bij OM en Rechtspraak de basismodules volgen waarin alle nieuwe
boeken (1 t/m 6) worden ‘aangeraakt’. Het opleidingsaanbod zal deels digitaal/online zijn
(tijd/plaats-ongebonden zelfstudie aan de hand van e-learning modules), deels zal er ook sprake
moeten zijn van contactonderwijs (in gesprek met collega’s casuïstiek en nieuwe werkprocessen
bespreken). In beginsel zal het onderwijsmateriaal centraal worden gemaakt om het vervolgens zo
veel mogelijk decentraal en dichtbij te kunnen gebruiken. Contactonderwijs zal deels in de
nabijheid van het eigen gerecht/parket worden georganiseerd, deels landelijk of regionaal om zo
ook de uitwisseling van best practices tussen de verschillende gerechten/parketten te stimuleren.
Het OM verwacht 99 uur opleiding per persoon, waarvan 51 uur zelfstudie en 48 uur
contactonderwijs (waarvan 6 uur digitaal). De Rechtspraak verwacht 90 uur opleiding per persoon:
60 uur voor de basisopleiding, en 30 uur voor ‘bijzondere onderwerpen’. Dit betreft verdiepende
opleidingen en bijeenkomsten die buiten de basisopleiding vallen. Er is voor dit moment vanuit
gegaan dat alle rechters en juridisch medewerkers de gelegenheid moeten krijgen om die
verdieping van 30 uur te volgen en dat de specifieke modules die gevolgd worden per persoon
kunnen verschillen (afhankelijk van de functie en specialisatie). Of die aanname juist is vormt nog
onderwerp van gesprek tussen de SSR en de Rechtspraak en zal ook afhangen van de wijze van
uitvoering van deze opleidingen in de tijd.
Advocaten zijn wel verplicht om deskundig te zijn, en om in dat kader permanente educatie te
volgen, maar de NOvA kan niet voorschrijven hoe die inhoudelijk moet worden ingevuld. NOvA
veronderstelt (met voorzichtigheid) dat een advocaat die strafzaken doet gedurende twee jaar

17

extra tijd en kosten moet besteden aan cursussen waarin de nieuwe opzet van het wetboek wordt
eigen gemaakt en waarin de verschillen met het huidige wetboek worden uiteengezet. Gelet op de
omvang van de herzieningen in het nieuwe wetboek kan het aantal extra cursussen dat de
advocaat moet volgen worden geschat op 20 opleidingspunten per jaar, gedurende (tenminste)
twee jaar. Omgerekend naar tijd betekent dit dat de advocaat vier dagcursussen per jaar extra
moet volgen. Voor de verdere verdieping is zelfstudie nodig, die meer tijd zal vergen dan het
bijwonen van genoemde cursussen.
Het CJIB meldt geen kosten voor opleidingen, maar alleen ICT-kosten. De reden is dat de
productieprocessen bij het CJIB sterk gedigitaliseerd zijn. Daar waar wijzigingen voor medewerkers
zijn voorzien, betreft dit in grote mate het verwerken van extra instroom of vergelijkbare
werkzaamheden die nu ook door medewerkers worden uitgevoerd.
DJI voorziet geen opleidingskosten.
De veranderingen voor de RvdK betreffen (op basis van het huidige wetboek) vooral
omnummering. Indien dat zo blijft, zal de opleiding meer het karakter hebben van informeren. Dat
kan via een app of voorlichtingsbijeenkomsten. De RvdK is uitgegaan van een dagdeel tijdsinzet
voor 1000 medewerkers. De RvdK heeft geen kosten opgenomen voor de opleiding van nieuwe
medewerkers: deze moeten sowieso opgeleid worden, en het nieuwe wetboek komt simpelweg in
plaats van het oude.
3RO verwacht dat de opleidingsopgave voor 3RO beperkt is. 3RO gaat nu uit van een dag per
persoon, maar dit is mogelijk aan de hoge kant. De opleiding is nodig voor alle 2000 medewerkers,
maar er zal waarschijnlijk onderscheid komen tussen de medewerkers die naar zitting gaan en de
andere medewerkers.

2.3.2. Gebruikte uurtarieven en dekkingsmogelijkheden
Op hoofdlijnen zijn er 3 verschillende manieren waarop de organisaties voorzien in het vrijmaken
van de benodigde opleidingstijd voor medewerkers:
1. Opleiding Wetboek van Strafvordering inpassen in reguliere scholing (geen additionele
uitgaven, geen impact op productie): de Rechtspraak is voornemens om de opleiding deels
in PE-uren (Permanente Educatie) te laten plaatsvinden. De BOD’en zijn van plan om de
opleiding van 650 medewerkers in plaats van de uren voor de reguliere 5-jaarlijkse toets te
doen, indien de Examencommissie JenV dit toe staat. Voor de NOVA zal scholing deels in
het PE-systeem plaats kunnen vinden. Voor de RvdK kan de opleiding binnen de reguliere
opleidingsbudgetten plaatsvinden, indien er rondom de implementatie geen andere grote
trajecten zijn.
2. Opleiding Wetboek van Strafvordering tijdens primair proces (geen additionele uitgaven, wel
lagere productie): het OM verwacht dat de opleiding ten koste zal gaan van de tijd die kan
worden besteed aan het primaire proces en daarom tot productieverlies zal leiden conform
raming. Ongeveer 1000 medewerkers van de BOD’en hoeven hun reguliere 5-jarige toets
niet in 2024 0f 2025 te doen. Voor hen geldt dat de opleiding voor het Wetboek van
Strafvordering zal leiden tot productieverlies. De Rechtspraak verwacht een verlies aan inzet
van 30 uur per medewerker, ervan uitgaande dat iedereen normaal ook al 30 uur per jaar
aan PE uren inzet.

18

3. Gemiste tijd door opleiding Wetboek van Strafvordering opvangen door extra capaciteit (wel
additionele uitgaven, geen impact op productie): De politie gaat ervan uit dat de uren
besteed aan scholing zullen worden uitbetaald als overuren of worden opgevangen door
tijdelijk extra bezetting te creëren, die door het reguliere natuurlijk verloop een jaar later
vanzelf in de reguliere formatie indaalt. Een combinatie van deze opties is ook mogelijk, en
waarschijnlijk. Ook wat betreft de KMar blijft werk liggen door de ‘omscholing’. Om dit te
kunnen wegwerken, moet worden overgewerkt.
In relatie hiermee lopen ook de gehanteerde loonsommen per uur uiteen (zie tabel 6).
Tabel 6: manier van inpassen uren en bijbehorend uurtarief

Politie

Manier van inpassen uren
gebruikt in raming

Uurtarief waarmee is gerekend
voor opleidingstijd
medewerkers

Uren besteed aan scholing worden
uitbetaald als overuren of worden
opgevangen door tijdelijk extra
bezetting te creëren, die door het
reguliere natuurlijk verloop een
jaar later vanzelf in de reguliere
formatie indaalt.

In geval van overuren: €37,50/u
(betreft salariskosten per maand
max schaal 8, incl. vakantiegeld en
wg-lasten, excl. pensioen, gedeeld
door 156,6 (cao-uren per maand),
vermeerderd met 6 euro
overwerktoeslag)
In geval van tijdelijke
overbezetting: €59/u (betreft
personeelskosten (incl wg-lasten)
per jaar, gemiddelde schaal 7 en 8,
gedeeld door inzetbare uren)

BOD’en

Indien J&V dit toestaat, zal de
omscholing in de huidige 5jaarlijkse verplichte bijscholing
verwerkt worden voor de
medewerkers die in 2024 en 2025
de omscholing gevolgd hebben
(~700 medewerkers). Voor de
overige medewerkers zal de
omscholing leiden tot
productieverlies

€77/u en €95/u voor specialisten
(gebaseerd op Handleiding
overheidstarieven 2020)

KMar

Achterstallige werk van volledige
opleidingsduur wordt in later
stadium ingehaald door overwerk

€37/u voor Brigade Recherche,
€28/u voor overige. Dit is het
overwerktarief per uur: 1/165 x
maandsalaris.

OM

Opleiding zal leiden tot
productieverlies

Normbedragen OM 2020 – varieert
per functie van €56/u tot €109/u

Rechtspraak

60 uur opleiding vindt plaats in PEuren

Varieert van circa € 43 tot € 115
afhankelijk van de functie van de
medewerker (gebaseerd op
Handleiding Overheidstarieven
2020)

De overige 30 uur opleiding zal
leiden tot productieverlies.

19

Advocatuur

Deels in de tijd van de verplichte
PE educatie, maar niet volledig

N.v.t. – dit is de eigen
verantwoordelijkheid van
advocaten(kantoren)

CJIB

Geen opleiding nodig

N.v.t.

DJI

Geen opleiding nodig

N.v.t.

RvdK

Opleiding kan binnen de reguliere
opleidingsbudgetten plaatsvinden,
indien er rondom de implementatie
geen andere grote trajecten zijn.

Onbekend

3RO

Opleiding zal leiden tot
productiederving

€81/u op basis van
productiederving 3

Voor de politie geldt dat het gemiddeld aantal geregistreerde uren opleiden en trainen volgens de
Basisvoorziening Capaciteitsmanagement in 2019 110 uur per FTE was voor Operationele Sterkte,
en 72 uur voor Niet-Operationele Sterkte. Dit betreft een gemiddelde, het verschilt sterk per
medewerker en per eenheid. Het aantal uren dat wordt besteed aan het op peil houden van de
beroepsvaardigheid, voldoet nu in de praktijk niet aan de norm. Daarnaast zijn er normen voor
specifieke functies, bijvoorbeeld 40 uur voor de ME en voor bijvoorbeeld hondengeleiders 320 uur
voor training. De overige opleidingsuren (gemiddeld 56 uur) worden vaak besteed aan de
ontwikkeling door het zittend personeel (bijvoorbeeld een hoofdagent die rechercheur wil worden).
Deze rechten zijn over het algemeen in de cao vastgelegd.
De vijf vrij inzetbare ontwikkeldagen per jaar (45 uur) worden besteed aan landelijke
ontwikkelopgaven die veelal voortkomen uit politieke wensen of nieuwe wettelijke verplichtingen,
zoals bijvoorbeeld de introductie van het stroomstootwapen of de individuele beoordeling van
slachtoffers op grond van EU-richtlijnen. De Korpsleiding van de politie vindt het aannemelijk dat
dit soort ontwikkelopgaven zich ook in 2025 zullen voordoen en wil zich er niet nu al vastleggen dat
de vrije ontwikkeldagen voor het nieuwe Wetboek van Strafvordering worden ingezet, terwijl er op
dat moment andere prioriteiten zijn die voorrang moeten krijgen.
Kosten die gepaard gaan met de uitvoering van het Basispolitieonderwijs, nieuwe instroom vanaf
2025, en de uitvoering van het Vakspecialistisch Politieonderwijs (VPO),
doorstroom/professionalisering uit reguliere VPO producten vanaf 2025, worden gedekt vanuit de
reguliere begroting van de Politie Academie.
De BOD’en kennen geen PE-systeem. Wel moet een opsporingsambtenaar verplicht elke vijf jaar
examen doen over Strafrecht en Strafvordering. Bij het aanbieden van de omscholing is het een
optie om deze omscholing in de huidige 5-jaarlijkse verplichte bijscholing te verwerken. Waar nu
elke 5 jaar de kennis getoetst wordt, kan ervoor gekozen worden om degenen die in 2024 en 2025
de omscholing gevolgd hebben (circa 700 medewerkers) vrij te stellen van de eerstvolgende
verplichte bijscholingstoets. J&V zal hier een uiteindelijk beslissende stem in hebben. Dit idee is
inmiddels besproken met de examencommissie, die hier positief op heeft gereageerd. Voor de
overige medewerkers zal de tijd die aan opleiding wordt besteed leiden tot productieverlies.

3 Omgerekend door commissie op basis van input 3RO: 1 dag training voor 2000 medewerkers leidt tot een

productiederving van circa €1,3mln

20

Bij de KMar is in 2020 het ‘leerhuis’ principe geïntroduceerd, welke in 2021 verder worden
geïmplementeerd. Het ‘leerhuis’ is bedoeld om de medewerker van een operationeel team
vakbekwaam te maken of te houden. In totaal wordt bij de KMar 31% van een FTE beschouwd als
niet-operationeel inzetbaar, te verdelen in 16% voor opleidingen, trainingen (incl. ‘leerhuis’) en
15% verlof, ziekte en overige. Het Landelijk Tactisch Commando bepaalt jaarlijks de
bestedingsruimte (uren per FTE), voor het ‘leerhuis’. De KMar geeft aan dat het met goede
afstemming en planning mogelijk is om de opleiding van operationele medewerkers voor het
wetboek binnen de ‘Leerhuis’ uren te doen. Voor de rechercheur zal de 80 uur niet volledig binnen
de ‘leerhuis’ uren kunnen, maar mogelijk de helft. De KMar is hier in haar raming echter niet vanuit
gegaan. In de raming is de KMar ervan uit gegaan dat de medewerkers na de opleiding het
achterstallige werk moeten inhalen, wat zal leiden tot overwerk, en als zodanig uitbetaald zal
worden.
Het OM kent geen standaard PE-regeling zoals de Rechtspraak. Het opleidingsbudget wordt
toegekend op basis van specifiek geplande (individuele) opleidingsactiviteiten. Het OM zal daarom
geen standaard PE-punten (kunnen) meenemen in de opleidingen voor het nieuwe wetboek. De
implementatie van het nieuwe wetboek zal leiden tot extra opleidingsinspanningen en –kosten,
naast de reguliere opleidingsinspanningen en -kosten. Dit zal leiden tot productieverlies, geraamd
op 8% van de instroom van strafzaken.
De Rechtspraak verwacht 90 uur opleiding per persoon (zie vorige paragraaf). De norm voor PEpunten is gesteld op een minimum van 90 uur verspreid over een termijn van drie jaar. Gemiddeld
komt dit neer op 30 uur per jaar. In theorie kunnen deze uren ‘opgespaard’ worden, er is echter
ook opleidingstijd nodig voor andere wetswijzigingen en er is sprake van een zaaksaanbod van het
OM en een zittingsrooster dat gevuld moet blijven. Uitgaande van 60 uur inzet van PE uren,
betekent dit voor de Rechtspraak dat jaar een extra verlies aan inzet van 30 uur per medewerker.
Het PE-systeem voor de advocatuur eist 20 opleidingspunten per jaar, wat staat voor ongeveer 20
uur. Daarvan moet tenminste 10 uur besteed worden aan het eigen specialisme. Advocaten die zich
hebben geregistreerd als strafrechtspecialisten moeten dus minimaal 10 uur besteden aan
strafrecht. De NOvA verwacht 64 uur cursustijd plus nog meer tijd voor zelfstudie. De verwachting
is dat het nieuwe wetboek dus voor een deel uitgeleerd kan worden in de tijd van de verplichte PE
(permanente educatie), maar niet volledig. Overigens geldt voor de advocatuur dat de advocaten
wel verplicht zijn om deskundig te zijn, en om in dat kader PO (permanente opleiding) te volgen,
maar dat de NOvA niet kan voorschrijven hoe die inhoudelijk moet worden ingevuld. Mogelijk kan
de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA) hier een rol in vervullen.
De RvdK heeft een budget voor reguliere opleiding, maar wordt binnen justitie al aangesproken op
het lage opleidingsbudget en heeft nu voor het tweede jaar op rij een niet-sluitende begroting.
Indien er rondom de implementatiedatum geen andere grote trajecten zijn, dan past de opleiding
binnen de reguliere budgetten. Indien dit niet zo is, dan kan de RvdK nu nog geen uitspraken doen
over hoe deze uren vrijgemaakt zullen worden.
3RO is er in de raming vanuit gegaan dat opleiding zal leiden tot productiederving, en heeft de
kosten van de gederfde omzet geraamd. Mogelijk kan het productieverlies opgevangen worden
door tijdelijke medewerkers langer in te huren, of sommige medewerkers meer uren te laten
maken. In dat geval zouden de kosten wat lager uitvallen. Dit kan 3RO echter nu nog niet
aangeven.

2.3.3. Kosten leraren en overige opleidingskosten
21

De Rechtspraak heeft de opleidingsstrategie, opgesteld door de SSR, nog niet doorgerekend. De
verwachting is dat in het eerste kwartaal van 2021 de resultaten beschikbaar zullen komen. Daarbij
zal ook worden ingegaan op de verdeling van de kosten over ZM en OM. De opleidingskosten (excl.
kosten van opleidingstijd) waren eerder geraamd op €4,7 miljoen. De Rechtspraak verwacht dat de
doorrekening van de SSR opleidingsstrategie hier niet veel van zal afwijken. In onderstaande tabel
is een eerste raming weergegeven, die begin volgend jaar dus zal worden aangepast.
Tabel 7: Overzicht kosten leraren en overige opleidingskosten
Opleidingstijd leraren

Politie

Professionalisering docenten:
gemiddeld 264 uur per docent
(à €11,6mln totaal)
Toelichting: 24 uur per
hoofdstuk van het Wetboek.
Betreft 593 docenten die
gemiddeld 11 hoofdstukken
moeten leren. Zie verdere
toelichting onder de tabel.

BOD’en

Opleiding inhoudsdeskundigen:
32 uur per persoon (à
€77.766totaal)

Overige opleidingskosten (aanpassen
leermateriaal, opleidingen, readers en
ondersteuning, inzet docenten voor uitvoer
onderwijs)
•
Projectorganisatie PA: €3,9 miljoen
•
Ontwikkelen leerinterventies voor
zittende medewerkers: €0,3 miljoen
•
Inzet kerninstructeurs voor uitvoer
leerinterventies: €7,2mln
•
Aanpassing onderwijsprogramma door
NPA: €2,7mln (excl. professionalisering
docenten à 11,6mln)
•
ICT ondersteuning t.b.v. de leeropgave:
PM
•

•
•
•
•
•
•
•
KMar

OM

Opleiding 6 functionarissen per
brigade en 10 op centraal
niveau (‘permanente
vraagbakens’): 120 uur per
persoon (à €2,8mln totaal)

•

Onbekend

•

•
•

Ondersteuning cursisten €505.477
(ondersteuning door één
inhoudsdeskundige gedurende 26 weken
voor gemiddeld 8 uur per week, per
locatie)
Nazorg: beschikbaarheid
inhoudsdeskundigen € 115.839
Ontwikkelen omscholingsmodule (intern)
€186.341
Aanpassen initiële opleiding (SR, GVT,
PV) €105.308
Aanpassen rechercheopleiding €162.012
Aanpassen overige interne opleidingen
€162.012
Aanpassen handboeken/kennisbanken
€101.257
Drukwerkkosten/elektronische readers
e.d. PM
Eenmalige omscholing (o.a. inzet
docenten voor uitvoer onderwijs en
ontwikkelen e-learning): €0,78mln
Aanpassingen initiële opleiding:
€0,18mln
Aanpassingen Recherche opleiding:
€0,15mln
Uitvoeringskosten basismodules:
€4,6mln

22

•
•
•
•
•
•
•
•
Rechtspraak

Onbekend – de Rechtspraak
heeft de opleidingsstrategie van
de SSR nog niet doorgerekend

Op basis van eerdere raming:
•
•
•
•

Advocatuur
CJIB
DJI
RvdK

N.v.t. – dit wordt aan de markt
overgelaten
Geen opleiding nodig
Geen opleiding nodig
Onbekend

3RO

Onbekend

Uitvoeringskosten basismodules
administratie: €1,7mln
Ontwikkelkosten basis opleidingsmodule:
€1,2mln
Uitvoeringskosten verdiepingsmodules:
€0,8mln
Ontwikkelkosten verdiepingsmodules:
€0,2mln
Ontwikkelkosten E-learningmodules
administratie: €0,2mln
Projectcoördinatie SSR: €0,1mln
Aanpassen bestaand SSR aanbod:
€0,1mln
Deelname superusers aan PAO leergang:
€0,1mln
E-learning modules: €1,3mln
Ontwikkeling en geven opleidingen:
€1,5,mln
Landelijk ondersteunend netwerk
€1,9mln
Onzekerheidsmarge van 8%

800 euro per dag voor cursus - gebaseerd op
gangbare marktprijzen.
Geen opleiding nodig
Geen opleiding nodig
€0,25 miljoen voor opleidingskosten
€0,1 miljoen voor het ontwikkelen van een
app
Eenmalige ontwikkelkosten: € 100.000 – €
150.000 (betreft kosten voor het
doorgronden van de wet, het vertalen
hiervan naar een opleiding en de kosten van
trainers)

De politie gaat ervan uit dat alle docenten van de PA zich de wetswijzigingen eigen moeten maken
en dat een docent gemiddeld 24 uur per hoofdstuk nodig heeft om zich de nieuwe kennis en
vaardigheden eigen te maken. Hierin is opgenomen dat docenten ruimte hebben in collegiaal
verband elkaar en anderen te raadplegen en/of een gericht professionaliseringstraject te volgen.
Niet iedere docent binnen de PA geeft onderwijs in de juridische aspecten van het politievak of
hoeft alle aspecten van het nieuwe wetboek te beheersen. Er is een analyse gemaakt van het
aantal relevante hoofdstukken per doelgroep. Daarnaast is niet elke docent die juridische kennis
moet onderwijzen ook te beschouwen als een jurist die zich zelfstandig alle wijzigingen eigen
maakt. Voor deze groep is een inhoudelijke vertaalslag noodzakelijk, waarbij ook rekening wordt
gehouden met het feit dat de politieorganisatie vooral bestaat uit MBO-opgeleiden.

23

2.3.4. Samenwerking met ketenpartners
De BOD’en hebben de voorkeur om de omscholingsmodule extern te laten ontwikkelen voor een zo
groot mogelijke groep. De vraag is nog, of er een dusdanige grote gemene deler is bij de
ketenpartners die dit mogelijk maakt.
De KMar ziet mogelijkheden om samen op te trekken met de politie, zoals ze nu ook al doet bij het
opleiden van mensen. De KMar en de politie hebben ondertussen ook de intentie uitgesproken om
voor het wetboek gezamenlijk op te trekken. Mogelijkheden tot samenwerken zijn vooral gelegen
in het leren van elkaar, optrekken in de ontwikkeling en uniformiteit van middelen zoals een
transitietabel en gezamenlijk optrekken voor externe inhuur ter voorkoming van prijsopdrijving.
Tevens wordt er gekeken naar het plaatsen van een KMar medewerker in het team ‘Juridisch
blauw’ om de verdere vertaling te maken van ‘oud’ naar ‘nieuw’ te maken.
De SSR ziet ruim voldoende aanknopingspunten om de opleiding van OM- en Rechtspraakmedewerkers op onderdelen gezamenlijk aan te pakken. De te ontwikkelen basismodules en elearnings zullen door OM en Rechtspraak grotendeels samen worden ontwikkeld en geschreven en
bij het contactonderwijs zal ook vaak gebruik kunnen worden gemaakt van een docenten-duo
vanuit OM en Rechtspraak. Met de Politie Academie worden er goede mogelijkheden gezien om
samen op te trekken op het gebied van het thema Uitoefening van lichtere
opsporingsbevoegdheden door de hulpofficier van justitie (Innovatiewet Strafvordering), maar voor
het overige acht de SSR de op te leiden doelgroep qua opleidingsniveau en leerbehoeften te
verschillend van de medewerkers van OM en Rechtspraak om reële synergie te verwachten van het
samen opleiden. Wel kan samenwerking worden gezocht bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van
digitale onderwijsmiddelen en bij het eventueel benaderen van marktpartijen.
De NOvA ziet beperkte mogelijkheden om samen te werken met ketenpartners - de opleiding voor
de advocatuur is gemaakt vanuit het perspectief van de verdediging, wat andere accenten zal
leggen dan bijvoorbeeld politie en OM. Wel zou gekeken kunnen worden of bepaalde
vaardigheidstrainingen kunnen worden gecombineerd. De NOvA zal zelf geen opleidingen op het
gebied van het nieuwe Wetboek van Strafvordering initiëren maar zal dit aan de markt overlaten.
Wel is de NOvA gaarne bereid waar mogelijk medewerking te verlenen aan door SSR te
organiseren Professionele Ontmoetingen op bepaalde thema’s uit het nieuwe wetboek, zoals
beweging naar voren/regievoering, vormverzuimen en verschoningsrecht.
3RO gaat de mogelijkheden voor samenwerking met ketenpartners bij de opleidingen nader
onderzoeken. Maar is hiermee nog niet gestart. Gezien de bescheiden opleidingskosten die 3RO
(€100.000-€150.000) verwacht, zal een eventuele besparing hierop ook beperkt zijn.
De RvdK ziet ook mogelijkheden om met ketenpartners op te trekken voor opleiding, maar is
hierover ook nog niet in overleg met de ketenpartners. De omnummer-tool van het OM kan ook
interessant zijn voor de Rvdk.

2.3.5. Totaalbeeld opleidingskosten
Tabel 8 vat het totaalbeeld van de opleidingskosten voor implementatie van het nieuwe wetboek
samen, zoals geraamd door de ketenpartners.

24

Tabel 8: totaalbeeld opleidingskosten

Politie
BOD’en

Kosten
opleidingstijd
medewerkers
€60,2-94,7mln
€2,7mln 4

KMar
OM 5

€6,9mln
€25,3mln

Rechtspraak
Advocatuur
CJIB
DJI
RvdK
3RO
Totaal

Kosten
opleiding
docenten
€11,6mln
€0,08mln

Overige
opleidingskosten

Totale
opleidingskosten

€14,1mln
€1,3mln

€86,0-120,4mln
€4,1mln

€1,1mln
€10,8mln
€9,0 mln (incl.
€34,3mln
kosten opleiding
docenten)
€3,6-3,9mln
Onbekend
€4,3-5,1mln (incl.
€7,9-9,0mln
kosten opleiding
docenten)
N.v.t. – verantwoordelijkheid ligt bij advocaten(kantoren) zelf, en de NOvA
vergoedt geen opleidingen. Deze kosten zullen dus niet worden ‘geclaimd’.
€0,28mln
Onbekend
€0,35mln (incl.
€0,63mln
kosten opleiding
docenten)
€1,3mln
N.v.t.
€0,10mln tot
€1,40 tot
€0,15mln
€1,45mln
€100-135mln
€45-46mln
€145-181mln
€2,8mln
Onbekend

2.4. Inleereffecten
Ook bij de inleereffecten zien we uiteenlopende veronderstellingen. De politie gaat uit van
ongeveer 1 uur per week extra gedurende de eerste 6 maanden na invoering vanwege meer
opzoekwerk en vragen over nieuwe processen. Dit komt neer op 2% gemiddeld over het eerste
jaar na invoering. Dit zal leiden tot productieverlies, dat zal in de berekeningen van de politie
moeten worden ingehaald in overuren of opgevangen door tijdelijk extra capaciteit en als zodanig
moeten worden uitbetaald à €46-73mln. Deze bandbreedte komt voort uit de onzekerheid over de
uurtarieven: het uurtarief voor overwerk is €37,50, het uurtarief voor (tijdelijk) extra bezetting is
€59,00/u. De KMar gaat voor de inleereffecten uit van dezelfde verwachtingen als de politie à
€3,6mln (uitgaande van uitbetaling in overuren).
De Rechtspraak gaat eveneens uit van significante ‘inleer-en ingroeieffecten’. Enkele bepalingen in
het nieuwe Wetboek Sv zullen niet direct in volle omvang werken. Dit duidt de Rechtspraak aan als
ingroei-effect. Daarnaast zijn er inleereffecten: het werk kost in het begin meer werk dan later.
Beide effecten kunnen ook met elkaar samenhangen. Het inleereffect betreft de rechtsontwikkeling
die in het begin moet plaatsvinden om de strekking en kaders van wettelijke bepalingen binnen de
Indien gedurende 2 jaar de reguliere bijscholing kan worden vervangen door de omscholingscursus. Indien
dit niet kan, zullen de kosten €1,6mln hoger zijn
5 Update raming volgt volgende week
4

25

rechtszaal te leren kennen. De behandeltijden van zaken zullen daardoor in het begin tijdens het
werken met het nieuwe Sv hoger liggen. De kosten voor het inleereffect zijn in samenspraak met
het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht voor een drietal zaakscategorieën ingeschat in de vorm
van extra behandelminuten die vervolgens in de loop van vier jaren na de inwerkingtreding zullen
afnemen. Het ingroei-effect wordt veroorzaakt doordat rechters en procespartijen bekend moeten
raken met bepaalde bevoegdheden en rechten voordat deze worden gebruikt op het uiteindelijke
niveau. Deze twee effecten worden geraamd op een bedrag van €10 miljoen. De rechtspraak gaat
ervan uit dat er niet (tijdelijk) extra bezetting zal zijn, onder andere vanwege het tekort aan
rechters. Feitelijk is het hierdoor waarschijnlijk dat de productie zal dalen, zie verder de paragraaf
over productieverlies.
De NOvA verwacht productieverlies, onder andere omdat advocaten in het begin vaker artikelen
moeten opzoeken. Dit is niet geraamd.
De RvdK is uitgegaan van een inleereffect van 2 uur per medewerker 6 à 0,2mln. Dit komt omdat
medewerkers de nieuwe artikelnummers in het begin nog niet goed kennen, waardoor het werk
langer zal duren. De effecten kunnen groter zijn volgens de RvdK naarmate de transitie minder
goed georganiseerd is.
Het CJIB, de BOD’en, het OM en 3RO verwachten geen (significante) inleer-effecten. Voor het CJIB
geldt dat de wijzigingen vooral meer volume van al bestaande processen betekenen. Daarvoor is
geen opleiding nodig en wordt dus ook geen inleereffect verwacht. De BOD’en geven aan dat echte
wezenlijke veranderingen in de praktijk beperkt zullen zijn. Het OM verwacht geen inleereffecten
omdat de opleiding van de OvJ dusdanig is ingesteld dat alle benodigde kennis tijdens de opleiding
wordt opgedaan en de OvJ deze vervolgens direct paraat heeft. Dit is ook nodig voor het werk van
een officieren van justitie: zij moeten regelmatig onmiddellijk een beslissing nemen, zonder dat ze
nog eens kunnen studeren, bijvoorbeeld als ze tijdens een piketdienst wakker worden gebeld. 3RO
verwacht dat de inleereffecten beperkt zullen zijn, als er genoeg tijd is om de implementatie en de
opleiding voor te bereiden nadat de wet (en ander gerelateerd beleid) volledig is uitgekristalliseerd.
Een half jaar is daarbij het minimum.
De optelsom van de inleereffecten voor alle organisaties komt daarmee uit op €60-86mln.

2.5. Overige bedrijfsvoeringskosten: huisvesting
Voor de rechtspraak geldt dat de huisvesting van de gerechten zal moeten worden aangepast. Dit
heeft meerdere oorzaken: de rechter-commissaris zal vaker en intensiever ingeschakeld worden,
verdachten krijgen een verschijningsplicht en er wordt gestreefd naar meer enkelvoudige
behandelingen, digitalisering en toename van het gebruik van beeld en geluid in de rechtszaal. De
Rechtspraak gaat uit van 13 extra rechter-commissarissen en aanpassing van de ruimtes van de
R(h)C in 17 gerechtsgebouwen om regiebijeenkomsten beter te kunnen faciliteren. In de praktijk
zullen deze kosten als huurkosten terugkomen in de structurele kosten van de Rechtspraak. De
precieze noodzaak van deze extra (regie)ruimtes in gerechtsgebouwen moet nog verder worden
onderzocht. Daarna zal er een beter zicht komen op de kosten.
Voor de politie geldt dat de impact voor Facilitair Management op basis van de laatste ambtelijke
eindversie op nihil wordt geschat. Hierbij is geen rekening gehouden met eventuele Covid-19
maatregelen aangezien deze niet voortvloeien uit het nieuwe wetboek. Er wordt een voorbehoud
6 Uitgerekend door de commissie op basis van de raming van de RvdK van €0,25 miljoen voor inleer-kosten,

waarbij een uurtarief van €100/u is gehanteerd en uitgegaan is van 1100 medewerkers in het primair proces.

26

gemaakt bij mogelijke wijzigingen in het wetboek in de komende jaren m.b.t huisvesting. Periodiek
zal een herijking van de impactanalyse voor Facilitair Management worden gemaakt worden
gemaakt voor het strategisch huisvestingsplan.
De BOD’en, de KMar, het CJIB, DJI, 3RO en de RvdK verwachten geen andere additionele kosten
voor bedrijfsvoering, waaronder huisvesting. Ook het OM verwacht geen additionele kosten voor
bedrijfsvoering - anders dan bij de rechtspraak zal de beweging naar voren naar verwachting geen
verandering in de huisvesting met zich mee brengen.

2.6. Kosten projectorganisatie
In de voorbereidingen die tot nu toe hebben plaatsgevonden, is door de organisaties al significante
tijdsinzet besteed, bijvoorbeeld door het bijwonen van bijeenkomsten inzake contourennota,
expertmeetings, het schrijven van formele consultaties, het bijwonen van de tripartiete overleggen,
implementatie-overleggen en afstemmings-overleggen en het maken van de initiële
kostenramingen. Daarnaast zijn veel uren besteed aan onderzoek naar de operationele impact en
het effect op de bedrijfsvoering. Deze kosten zijn niet opgenomen in de weergegeven
kostenramingen.
Tabel 9 presenteert de omvang en kosten van de projectorganisaties die de ketenorganisaties
moeten inrichten voor de implementatie van het wetboek. In totaal betreft het een bedrag van
€58-64miljoen.
Tabel 9: omvang en kosten projectorganisatie
Inzet projectorganisatie

Politie

•
•
•
•
•

Verkenning/ontwikkeling: jaar 1-2: 11
FTE
Programma organisatie: jaar 3-6: 7 FTE
Inzet beleidsdirecties: jaar 3-6: 2 FTE
Inzet Politiedienstencentrum:
o Jaar 3-4: 3 FTE
o Jaar 5-6: 4 FTE
Inzet eenheden:
o Jaar 3: 41 FTE (waaronder per
eenheid: 1 FTE
implementatiemanager, 1 FTE
projectsecretaris, 0.5 FTE
projectondersteuner. 1 FTE
politieprofessie, 0.2 FTE
communicatiemedewerker)
o Jaar 4-6: 52 FTE (bovenstaande + 1
FTE coördinator opleidingen per
eenheid)

Omvang
projectorganisatie
i.r.t. aantal op te
leiden medewerkers
(indicatief)

Kosten
projectorganisatie

0,6%

€35,4mln€36,4mln

(298 FTE op totaal van
48.560 op te leiden
medewerkers)

27

Nazorg (jaar 7): helft van de benodigde
inzet per jaar in de voorgaande fasen
2020-2024: 5 uur per week

1,5%

Ten tijde van implementatie:
• 2,4 projectleiders 2 jaar voltijd
• 2,4 projectleiders 2 jaar deeltijd
(20u/week)
• 7 BOD deelprojectleiders 2 jaar voltijd

(35.328uur
projectorganisatie
(=27 FTE) 7 op totaal
van 1780 FTE op te
leiden medewerkers )

Gedurende 2,5 jaar:
• Projectleiding: 2 FTE
• Kernteam: 30% van de productieve uren
van 5 FTE
• Stuurgroep: 5% van de productieve uren
van 5 FTE
• Experts / materiedeskundigen: 10% van
de productieve uren van 12 FTE
• 2021-2026: 1 FTE programmadirecteur
en 1 FTE programmasecretaris
• 2021-2025: 4 FTE materie- en
ervaringsdeskundigen
• 2021-2026: 2-4 projectleiders
• Half 2025- eind 2026: 14 FTE
implementatiemanagers en 7-14 FTE
projectleiders voor implementatie
• Half jaar na implementatie: 14 x 0,2 FTE
juridisch inhoudelijke aanspreekpunten
• 2021-2030: 0,5 FTE programmamanager
en 1,8 FTE projectsecretaris
• Projectleiders: 0,6 FTE in 2024-2028,
op- en afbouw in twee jaar ervoor en
erna
• Projectteam: 3 FTE in 2025-2027; op-en
afbouw in vier jaar ervoor en drie jaar
erna
• Bandbreedte van +/- 12%
N.v.t.

0,2%

N.v.t.

-

In totaal 4.950 tot 6.120 uur t/m 2025 –
geen specificering opbouw projectteam

N.v.t. - CJIB verwacht
geen medewerkers op
te hoeven leiden.

€0,6-0,7mln

•
BOD’en

KMar

OM

Rechtspr
aak

Advocatu
ur
CJIB

(16.480 uur
projectorganisatie
(=13 FTE) 8 op totaal
van 5.361 FTE op te
leiden medewerkers)
1,9% tot 2,5%
(77-100 FTE op totaal
van 4043 op te leiden
medewerkers)

2,0%

€3,4mln

€2,5 mln,
waarvan
50% binnen
de begroting
van de KMar
kan worden
afgedekt
€11,714,4mln

€4,3-5,5mln

(41 FTE op totaal van
2044 op te leiden
medewerkers 9)

Ter indicatie: van de
totale omvang van de
organisatie (~1250
7 Uitgaande van 1300 uur / FTE
8 Uitgaande van 1300 uur / FTE

9 41 FTE is een door de commissie gemaakte schatting op basis van de door de Rechtspraak aangeleverde

loonkosten

28

medewerkers), maakt
de projectorganisatie
0,3%-0,4% uit
(4.950-6.120 uur
projectorganisatie =45 FTE) 10
DJI

-

RvdK

•
•

3RO

2021 tot 2027: inzet projectcoördinatie,
beleid en juristen, kosten IV en
communicatie (FTE onbekend)
2026-2027: 1 tot 1,5 FTE projectsupport
(externe inhuur)

5 FTE in jaar van invoer: combinatie van
projectleiding, control, logistiek, IV,
communicatie en medewerkers uit de
uitvoering

-

-

0,8%

€1,0mln

(~8 FTE 11 op totaal
van 1000 op te leiden
medewerkers)
0,3%

€0,5-0,6mln

(5 FTE op totaal van
2000 op te leiden
medewerkers)

De meeste organisaties hebben een geplande teamsamenstelling gemaakt en op basis hiervan een
raming gemaakt, uitgaande van interne tarieven. Een uitzondering is CJIB, dat de kosten voor
projectcoördinatie heeft berekend door 15% van de ICT-uren te nemen; dit is gebaseerd op
ervaringscijfers binnen het CJIB.
Het verschilt per organisatie hoe de uren voor projectcoördinatie zullen worden ingepast in het
werkproces. De medewerkers van de BOD’en die deel uitmaken van de projectorganisatie zijn niet
rechtstreeks betrokken bij het primaire proces. Daarmee zal er weinig tot geen invloed zijn op het
productieverlies. Bij andere organisaties, zoals de KMar, zal dit opgelost worden door
prioriteitstelling in de werkzaamheden, gezien het tijdelijke karakter.
De politie heeft het aantal uren en benodigde expertise ingeschat op basis van de staande praktijk
(verkenningsfase) en op basis van ervaringen. De politie geeft aan dat indien er intern een
capaciteitstekort optreedt, er extern zal moeten worden ingehuurd tegen veelal hoge markttarieven
of een opdracht aan een externe partij moeten worden gegeven. Hiertoe is een onzekerheidsmarge
opgenomen van 3 tot 5% van de totale projectorganisatiekosten per jaar.
Het OM heeft een relatief grote project- en programmaorganisatie geraamd. Het OM geeft aan dat
dit komt doordat het OM binnen het strafproces en in de strafrechtketen een centrale positie
inneemt tussen opsporing enerzijds en de rechtspraak, en doordat de implementatiemanagers en
projectmanagers nodig zijn per arrondissement. Deze centrale rol in het wetboek en in de
strafrechtketen (van gezag over en directe betrokkenheid bij de opsporing, de zelfstandige
bevoegdheid om strafzaken af te doen, het aanbrengen en behandelen van strafzaken bij de
rechter tot verschillende taken op het terrein van de tenuitvoerlegging) vergt meer
opleidingsinspanning. Dat werkt door in de opleidingskosten. Bij elk van de 14 parketten zal
10 Uitgaande van 1300 uur / FTE

11 8 FTE is een door de commissie gemaakt schatting op basis van de door de RvdK aangeleverde raming en

het aangenomen tarief van €100/u

29

voorzien moeten worden in een implementatie-eenheid die niet alleen intern, maar ook met de
verschillende ketenpartners afstemt, ook vanuit de gezagsrol over de opsporing. Er is uitgegaan
van twee FTE per eenheid, dit betreft een ervaringscijfer van implementaties uit het verleden (al
zijn deze lastig te vergelijken met het nieuwe wetboek):
• Versterking positie slachtoffer (specifiek de verandering van ~15 jaar geleden): 2 FTE per
parket
• Implementatie van (een nieuwe module van) GPS: 2 FTE per parket.
De Rechtspraak heeft de kosten voor het programmateam voor een opvallend lange periode
geraamd, namelijk voor een periode van 10 jaar. De zwaarte (inzet van de meeste fte’s) ligt in de
jaren rondom de invoering van de wet.
3RO heeft de omvang van het projectteam geraamd op basis van ervaring met de Wet Straffen en
Beschermen en de Wet USB.
De RvdK heeft de ramingen gebaseerd op ervaring: er is altijd een vaste kracht nodig (onder
andere om met ketenpartners te overleggen), iemand voor de beleidskant, ICT-kant en de
implementatiekant, in een bepaalde volgordelijkheid. Het wetboek kan vergeleken worden met
traject Verbetering Tenuitvoerlegging Strafrechtketen, daar zaten op het piekmoment 2
projectleiders en een secretaris.

2.7. Onzekerheden en risico’s
In de eerste ronde gesprekken hadden alleen de Nationale Politie en de KMar risico’s en
onzekerheden in beeld gebracht. Op ons verzoek hebben ook de andere organisaties dit nu gedaan.
De organisaties gaan verschillend om met onzekerheden. Sommige organisaties nemen een
bandbreedte op in de ramingen per kostenpost (zoals het OM), andere organisaties nemen een
aparte post op voor onzekerheden (bijvoorbeeld de KMar). In totaal melden de betrokken
ketenorganisaties voor een bandbreedte van €99 miljoen aan risico’s en onzekerheden 12, dat wil
zeggen circa 30% van de geraamde implementatiekosten. Hiervan is circa €61mln onzekerheid
voor de opleidingstijd en inleereffecten van de politie, omdat de politie (nog) niet weet of deze uren
ingevuld zullen worden door overuren of extra capaciteit. Zonder deze grote onzekerheid zijn de
geraamde risico’s en onzekerheden ongeveer 20% van de geraamde implementatiekosten.
De KMar heeft een analyse gemaakt van onzekerheden en op basis daarvan een reserve
opgenomen voor onzekerheden van 13%; dit is een gemiddeld risicopercentage, gebaseerd op de
instructie van de Defensiestaf. Sommige risico’s kunnen lager uitvallen, andere juist hoger.
Opleiding is een risico, omdat dit voor de KMar ook de grootste kostenpost is. Afwijkingen daarop
kunnen veel verschil maken. De verwachting is echter dat dit eerder een positief risico zal zijn,
omdat de KMar verwacht op dit terrein te kunnen samenwerken met de politie, waardoor de
opleidingskosten lager uitvallen. De IT is een risico, specifiek de koppelvlakken, omdat de KMar
hiervoor afhankelijk is van anderen. Doordat de KMar het risicopercentage van 13% heeft
toegepast op zowel de kosten van niet-inzetbaarheid door opleiding als de daaruit volgende kosten
voor overuren, is de onzekerheid op de uiteindelijke raming echter veel hoger: 29%. Dit heeft de
Commissie gecorrigeerd.

12 Dit is de optelsom van de post voor risico’s en onzekerheden, en de bandbreedte in de overige onderdelen

van de raming: €74,7mln bij de politie, €0,8mln bij de BOD’en, €2,4mln bij de KMar, €11,3mln bij het OM,
€6,4mln bij de Rechtspraak, €3,0mln bij CJIB, €0,6mln bij 3RO. DJI en RvdK hebben geen bandbreedtes of
risico’s gekwantificeerd.

30

De politie heeft een post risico’s (door de politie aangeduid als ‘nog te verrekenen disclaimers’)
opgenomen voor ICT van €5,7mln. Dit is een grofmazige schatting, gebaseerd op het risico op
tarieven van externen als schaarste ontstaat (prijsrisico) en het risico dat door vertraging in
projecten/wetgeving de ICT aanpassing meer uren kan kosten dan gepland (hoeveelheidsrisico).
Daarnaast heeft de politie een onzekerheidsmarge van €1,0mln opgenomen voor de
projectorganisatie: indien er intern een capaciteitstekort optreedt, zal er extern moeten worden
ingehuurd tegen veelal hoge markttarieven of een opdracht aan een externe partij moeten worden
gegeven. Hiertoe is een onzekerheidsmarge opgenomen van 3% tot 5% van de totale
projectorganisatiekosten per jaar.
Voor de opleidingskosten en inleer-effecten heeft de politie een bandbreedte opgenomen, omdat de
uurtarieven afhangen van de manier waarop de extra capaciteit wordt vrijgemaakt (overuren of
extra bezetting). Dit is een forse bandbreedte van €61mln.
Daarnaast zijn er een aantal posten waarvoor de politie wel kosten verwacht, maar die nog niet zijn
geraamd (PM posten):
• Kosten van implementatie wetboek voor BOA’s: de politie kent 7032 BOA’s die onderdeel
uitmaken van de totale groep bij te scholen medewerkers. Het is op dit moment nog niet
bekend wat de implementatie betekent voor hun BOA certificering.
• De kosten van de opleiding van implementatie van het wetboek voor politievrijwilligers
(betreft vooral de opleiding)
• Aantal artikelen waarvan de incidentele en structurele impact nog niet te bepalen en in
financiële effecten te vertalen is: verschoningsrecht, processuele sancties, klachten niet
opsporen
• Kosten verbonden aan aanpassing werkprocessen zoals werkinstructies
• Structurele en implementatiekosten verbonden aan de landelijke uitrol van de
innovatiepilots (evaluatie 2023/2024)
• Aanpassingen in systemen voor het informatiegericht werken van de politie
• ICT ondersteuning t.b.v. de leeropgave
Overige risico’s heeft de politie kwalitatief omschreven, maar niet gekwantificeerd:
•

•

•

Geen zicht op inhoud en impact van het wetgevingsproces: inhoud AMvB’s, uitkomst
verwerking advies RvS, uitkomst behandeling TK en EK, Invoeringswet, inhoud Ministeriële
regelingen, aanwijzingen OM, aanpassingen bijzondere wetgeving
Mogelijk meerkosten door het verschuiven van de behandeling van wetgeving en de
invoeringsdatum. Opschuiven van de datum betekent bijvoorbeeld meerkosten voor IV/ICT,
omdat dan extra capaciteit nodig is.
Onzekerheden rondom opleiding:
o Meerjarenopleidingsplan (deze is nog niet opgesteld)
o De effecten van de hervorming Basis Politie Onderwijs aan de PA.
o Uitkomsten leerstrategie waaronder ICT ondersteuning, extra kosten bijvoorbeeld
voor externe inhuur docenten of opleidingsinstituut en samenwerking in de keten.
o Spanningsveld tussen het in gereedheid brengen van de ICT uiterlijk 2025 en start
bijscholing en docenten in 2025
o Productieverlies is voor de politie uitgedrukt in verminderde inzetbaarheid. Het
uitgangspunt is nu dat de opleidingsactiviteiten in overuren plaatsvinden, juist om
verminderde inzetbaarheid te voorkomen.

31

•
•

•
•

Afhankelijkheid van andere programma’s en portefeuilles.
Mogelijke toename van afname bepaalde NFI-producten kan ertoe leiden dat
opsporingsdiensten zelf moeten voorzien in mogelijkheden om die forensisch-technische
onderzoeken te gaan uitvoeren (hierover loopt afstemming net het NFI)
Afspraken bijv. t.a.v. werkprocessen met ketenpartners zijn nog niet gemaakt
Veel onzekerheid in de te verwachten ontwikkelingen die op de politie afkomen in de
komende jaren

Het OM heeft in de ramingen ook een bandbreedte ingebouwd, van €11,3mln. Deze
onzekerheid zit grotendeels in de ICT kosten.
De Rechtspraak geeft aan dat het overgangsrecht en de inleer- en ingroeieffecten maken dat de
ramingen zich kunnen uitstrekken tot 2033, in welke periode zich nog veel veranderingen zullen
afspelen op het gebied van, onder meer, wet-, regelgeving, jurisprudentie en beleid. Ten aanzien
van een aantal van de incidentele posten is een onzekerheidsanalyse uitgevoerd die leidt tot
percentages afwijkingen naar boven en naar beneden, variërend van +/-2% voor huisvesting tot
+/-12% voor het programmateam. Voor een aantal andere onderwerpen met een belangrijke
invloed op de structurele kosten heeft de Rechtspraak de risico’s kwalitatief omschreven, maar niet
gekwantificeerd:
•
•
•

•

AMvB’s: in de onderhavige ramingen is ervan uitgegaan dat de nieuwe amvb’s, waar dat
aan de orde is, zullen aansluiten op de huidige overeengekomen werkprocessen binnen de
rechtspraak.
Wijzigingen in het wetsontwerp, door advisering door de Raad van State, het parlement,
bilaterale en tripartite overleggen
De 7 pilots volgens de Innovatiewet: de conclusie voor dit moment is dat de invloed van de
(resultaten van de) pilots nog niet kan worden gekwantificeerd, maar niet mogen
onderschat als het gaat om de implementatiekosten (IT, opleidingen, facilitaire
ondersteuning) en de structurele kosten of netto baten (zoals de werkprocessen rondom
audiovisuele registratie).
Flankerend beleid: voor de ramingen is de Rechtspraak vooralsnog uitgegaan van een
aantal uitgangspunten, zoals dat het ministerie voorziet in voldoende en goede
communicatie rondom de implementatie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, voor
een breed publiek en voor de professionele partners die daarbij gebruik kunnen maken ten
behoeve van hun eigen communicatietrajecten.

Het OM en de Rechtspraak hebben nog geen kosten opgenomen voor de tool gerelateerd aan het
nieuwe verschoningsrecht.
3RO heeft hetzelfde model gebruikt als de KMar (zie boven). De grootste financiële risico’s zitten
voor 3RO in de afhankelijkheid van de keten op gebied van IV, op het behouden van de ‘energie’
en de positie van het wetboek op de politieke agenda.
Het CJIB heeft voor de ramingen een bandbreedte aangehouden van €4,4-5,4 miljoen, met
daarbovenop nog 20% opslag voor onzekerheid. Er zijn een aantal onzekerheden benoemd, maar
die zijn niet afzonderlijk financieel vertaald naar een risico-opslag. Het CJIB geeft aan dat de risicoopslag van 20% beide kanten uit kan vallen: het kan duurder en het kan goedkoper zijn.
De BOD’en, de RvdK, en DJI hebben geen post opgenomen voor onvoorziene kosten. In deze
raming zijn de kosten van de opleiding – en certificering van niet-politie BOA’s nog niet
meegenomen, evenals eventuele kosten voor Slachtofferhulp Nederland.

32

2.8. Totaalbeeld implementatiekosten volgens de organisaties
Tabel 10 geeft het totaalbeeld van de implementatiekosten weer zoals ingeschat door de
ketenpartners. Hierin zijn enkele kostenposten nog niet meegenomen, zoals de kosten van
certificering van BOA’s, eventuele opleidingskosten van niet-politie BOA’s en de opleidingskosten
van politievrijwiligers. Zie bijlage B voor een overzicht. De ramingen hiervoor zijn ons op het
moment van schrijven van dit rapport nog niet aangereikt.
Tabel 10: totaalbeeld implementatiekosten volgens de organisaties (in €mln) 13
ICT

Politie
BOD’en
KMar
OM
Rechtspraak
Advocatuur
CJIB
DJI
RvDK
3RO
Halt
Justid
NFI
Totaal

OpInleerBedrijfsProjectRisico’
Totaal
leiding
effecten
voering
organisatie
s
86,046,1192,725,2-37,9
35,4-36,4
120,5
72,5
267,3
9,5-10,3
4,1 14
3,4
16,9-17,7
1,1-1,3
10,8
3,6
1,3
2,2
18,8-19,1
13,2-21,9
34,3
11,7-14,4
59,3-70,6
11,4-15,4
7,9-9,0
10,0
4,3-5,5
33,6-40,0
N.v.t. – dit is de eigen verantwoordelijkheid van advocaten(kantoren)
3,8-4,7
0,6-0,7
0,9-1,1
3,5-6,5
0,4
0,4
1,2
0,6
0,23
1,0
3,1
0,2-0,3
1,4-1,5
0,5-0,6
0,2-0,3
2,4-2,7
Geen gevolgen verwacht
Onbekend – hangt af van ketenpartners
PM
Geen incidentele gevolgen verwacht
65,8145,159,9330,65,2-63,3
3,6
93,3
180,8
86,3
427,3

Het totaalbeeld kosten van de implementatiekosten volgens de strafrechtketen komt uit op een
bedrag van €331 - 427 miljoen (gespreid over een aantal jaren). Ten opzichte van de
tussenrapportage van juli 2020 komt de nieuwe raming van de keten circa €35-85 miljoen hoger
uit. Dat hangt samen met enkele verbeteringen en de uitwerking van een aantal PM-punten in de
tussenrapportage.
De belangrijkste wijzigingen betreffen: kosten Politie Academie zijn in beeld gebracht (+
~€20mln), inleereffect politie is berekend over 47.5000 medewerkers in plaats van 35.000 (+
~€17mln), inleer- en opleidingstijd politie berekend met bandbreedte uurtarief (-€53mln tot
+€8mln) eerste raming tool verschoningsrecht BOD’en en politie is opgesteld (+€8mln tot
+€15mln), raming opleidingskosten OM is opgesteld met SSR in plaats van stelpost (+ ~€19mln),
opleidingstijd Rechtspraak past toch niet volledig binnen PE-uren (+ ~€4mln), ICT-kosten
Rechtspraak boek 3 t/m 6 geraamd (+ ~€8mln), KMar ondersteuning bij operatiën en

13 Zie bijlage B voor een overzicht van de posten die nog niet zijn meegenomen in deze raming (PM posten)

en de wijzigingen die wij hebben toegepast op de door organisaties aangeleverde ramingen om op consistente
wijze tot bovenstaande tabel te komen.
14 Indien gedurende 2 jaar de reguliere bijscholing kan worden vervangen door de omscholingscursus. Indien
dit niet kan, zullen de kosten €1,7mln hoger zijn

33

inleereffecten geraamd (+ ~€6mln), raming 3RO toegevoegd (+ ~2,5mln), huisvestingskosten
Rechtspraak meegenomen als structurele kosten in plaats van incidenteel (minus ~€5mln).
Bij deze raming merkt de Commissie enkele ‘tegenstrijdigheden’ op:
•

•
•

De Rechtspraak heeft kosten geraamd voor de inleereffecten en opleidingstijd (buiten de
PE-uren), maar geeft tegelijkertijd aan dat door krapte in de rechterlijke macht niet op
korte termijn extra capaciteit aangetrokken kan worden. De vraag is dus, in hoeverre deze
extra benodigde capaciteit ingevuld en daarmee ook ‘geclaimd’ zal worden (zie ook
hoofdstuk 5)
Ditzelfde geldt voor het OM.
De RvdK heeft kosten geraamd voor opleiding, maar geeft tegelijkertijd aan dat de opleiding
in principe binnen de reguliere opleidingstijd plaats kan vinden (mits er geen andere grote
trajecten zijn)

3. Beoordeling resultaten
3.1. Toetsingscriteria
De commissie gaat ervan uit dat de praktijkorganisaties zelf de meeste kennis van hun (interne)
processen en systemen hebben, en heeft zich dus gebaseerd op de ramingen van de organisaties
zelf. Deze heeft de commissie kritisch geëvalueerd. Hierbij is vooral gelet op de mate van
onderbouwing. Idealiter zijn de ramingen opgesteld op basis van een p x q onderbouwing op basis
van een analyse van de inhoudelijke veranderingen die het wetboek met zich meebrengt en is er
gebruik gemaakt van eerdere relevante ervaringen. Daarnaast heeft de commissie (waar relevant)
gelet op verschillen in ramingen en aannames tussen de organisaties en het opnemen van een
risico inschatting. Veel ketenpartners hebben na de eerste gesprek- en evaluatieronde
aanpassingen gemaakt in hun ramingen.

3.2. Oordelen per kostensoort
3.2.1. ICT kosten
In alle interviews wordt de onzekerheid over de ICT-kosten benadrukt omdat de ICTontwikkelingen snel gaan waardoor de planningshorizon vaak beperkt is tot hooguit twee jaar.
Onzekerheid wordt ook gecreëerd door de afhankelijkheid van andere trajecten, zoals de verdere
implementatie van de Wet USB bij het CJIB, de introductie van PVR bij de Nationale Politie en de
mogelijke vervanging van NIAS en GPS bij de Rechtspraak en het OM.
De ketenpartners zijn het eens over de doelmatigheid van de ontwikkeling van een tool ten
behoeve van de selectie van verschoningsgerechtigde stukken. Er is in het verleden in opdracht
van J&V reeds een Proof of Concept van een tool ontwikkeld, maar ketenpartners geven aan dat dit
geen goede optie was – het was niet compatibel met de eigen systemen, en de beheerskosten
waren te hoog. De politie en de BOD’en zijn aan de slag gegaan met een raming om dit in eigen
beheer te laten ontwikkelen, maar tot een gezamenlijke raming is het nog niet gekomen. De
raming van de politie kent een zeer grote bandbreedte van €3 tot €10 miljoen, de FIOD heeft een

34

raming opgesteld ter omvang van €6 miljoen waar de andere BOD’en nog niet in zijn
meegenomen 15. Dit is dus een forse kostenpost, die vooralsnog grote onzekerheden kent.
Gegeven deze onzekerheden valt de Nationale Politie op met de meest gedetailleerde inhoudelijke
impactanalyse van het nieuwe wetboek. Er is wel voornamelijk gekeken naar de eigen organisatie,
en niet zozeer naar eventuele ketenafstemming. Ook het CJIB heeft een raming gemaakt op basis
van een impactanalyse van de wijzigingen in het wetboek. De overige ramingen zijn op hoofdlijnen
of stelposten. Dit creëert dus nog extra onzekerheid voor de raming van de incidentele en
structurele ICT-kosten van de implementatie. Vooral bij het OM en de Rechtspraak vormt dit
potentieel een risico, omdat deze organisaties grote ICT wijzigingen voorzien en vooralsnog slechts
beperkt zicht hebben op de impact ervan op het implementatietraject. Dit betekent dat de
schatting van de ICT-kosten van €66-93miljoen voor circa 60% niet meer dan een stelpost is en
geen echte raming. Op basis van deze conclusie luiden onze aanbevelingen voor ICT:
•

Dat organisaties die de komende jaren structureel meer ICT-projecten uitvoeren dan met
interne capaciteit mogelijk is, de ruimte krijgen om meer ICT-ers van buiten in dienst te
nemen in plaats van deze in te huren. Dit is in de regel namelijk goedkoper.

•

Dat het goed zou zijn voor de hele keten een meerjarig uitvoeringsplan voor ICT te maken.
Breng ketenbreed alle lopende en geplande ICT-trajecten in kaart om het gevaar van een
mogelijk tekort aan ICT-capaciteit tijdig te signaleren en op te lossen, en om te voorkomen
dat projecten overlappen.

•

Dat het in dit kader goed zou zijn om de ketenbrede werkgroep IV weer op te starten.

•

Dat er een vervolg komt op PDSK, dat in nauwe verbinding wordt gebracht met het
Wetboek van Strafvordering, en dat in dat programma projecten worden geprioriteerd en
geselecteerd naar hun belang bij implementatie van het nieuwe wetboek.

•

Dat organisaties die tot nu toe geen inhoudelijke impactanalyses van het nieuwe wetboek
hebben uitgevoerd dat alsnog gaan doen om tot betere ramingen te komen.

•

Dat organisaties samenwerken en gebruik maken van elkaars kennis en ontwikkelde tools,
bijvoorbeeld voor de omnummertool en bij de ontwikkeling van de tool voor de
verschoningsgerechtigde stukken. Daarnaast dienen de wensen van de verschillende
organisaties rondom de verschoningstool op elkaar afgestemd te worden om vervolgens tot
een gezamenlijke raming te komen voor de tool voor het verschoningsrecht.

•

Dat het OM en de Rechtspraak NIAS en GPS op een zodanig moment vervangen dat
implementatie van het nieuwe wetboek tegen zo laag mogelijke kosten plaatsvindt.

•

Dat voldoende zicht en regie wordt gehouden op welke projecten binnen PDSK tijdig
voltooid moeten zijn voor implementatie en inwerkingtreding van het nieuwe wetboek: de
organisaties geven aan dat indien de uitvoering van PDSK niet op tijd gereed is, dit kan
leiden tot significante meerkosten.

15 De FIOD en de politie hebben voor hun eigen organisatie de ramingen opgesteld voor het ontwikkelen van

een tool, deze dienen dus nog opgeteld te worden. De FIOD heeft daarnaast een schatting gemaakt voor de
kosten indien de andere BOD’en, de Rijksrecherche en de KMar gebruik zouden maken van de tool van de
FIOD.

35

3.2.2. Opleidingskosten
De kosten die hieronder vallen betreffen alle kosten om medewerkers de opleidingen te laten
volgen als ook de kosten om docenten bij te scholen en opleidingsmateriaal te maken of aan te
schaffen. Alle componenten van deze kosten zijn in de regel degelijk p x q onderbouwd. Er vindt
tussen ketenpartners inmiddels overleg plaats over mogelijke samenwerkingen voor de diverse
opleidingen. Op dit moment komt de beste raming volgens de ketenorganisaties in de
strafrechtketen uit op een bedrag van €145-181 miljoen. Dit hangt echter vooral samen met de
veronderstellingen die de organisaties hebben gemaakt over de (on)mogelijkheden om de
noodzakelijke opleidingen te financieren vanuit de reguliere opleidingsbudgetten waarover de
organisaties beschikken.
Opvallend is ook dat er aanzienlijke verschillen bestaan tussen de diverse diensten wat betreft de
benodigde opleidingstijd. Bij de KMar zijn bijvoorbeeld fors meer uren nodig dan gemiddeld bij de
Nationale Politie. De KMar geeft aan dat dit is wegens de 3- tot 5-jaarlijkse functiewisselingen van
opsporingsambtenaren bij de KMar.
Bij de KMar en de BOD’en zijn er voorts aanzienlijk minder uren nodig dan bij de politie om
docenten op te leiden om het nieuwe wetboek te onderwijzen. Dit verschil is (nog) niet goed
verklaard. Een mogelijke verklaring is dat de ‘inhoudsdeskundigen’ bij de BOD’en medewerkers zijn
die vanuit hun reguliere werkzaamheden meer te maken hebben met het samenstellen van
opleidingen en zich meer met de juridische kant van het werk bezighouden. Daarnaast hebben zij
al meegedacht in het traject van de modernisering. Daarmee hebben zij een voorsprong op de
“gewone” medewerker, en zouden dus genoeg hebben aan evenveel uren opleiding als de te
scholen medewerkers om hen instructie te geven. Desondanks is het verschil groot met de politie,
die ruim 200 uur extra opleidingstijd verwacht voor docenten ten opzichte van de medewerkers die
de opleiding gaan volgen.
Opvallend is ook dat het OM per juridisch medewerker 14 uur reistijd in verband met de opleiding
heeft opgenomen in haar ramingen.
Bij een aantal diensten is de redenering dat men uitval van productie wil voorkomen door de
opleidingen te geven in overtijd of door (tijdelijk) extra capaciteit. Dit is met name het geval voor
de politie. Het OM en de Rechtspraak daarentegen gaan ervan uit dat de scholing zal leiden tot
productieverlies, zelfs als er financiële middelen beschikbaar zijn – zoals is verondersteld- om
productieverlies te voorkomen. Dit betekent dat de wachtlijsten voor rechtszaken daar zullen
oplopen, des te meer omdat de politie productieverliezen juist probeert te voorkomen. Hier is tot
nu toe niet ketenconsistent over nagedacht.
De politie heeft in haar raming gerekend met een bandbreedte voor een uurtarief van €37,50 tot
€59,00. Het uurtarief van €59,00 is gebaseerd op de personeelskosten (incl. werkgeverslasten) per
jaar gedeeld door de inzetbare uren. Het uurtarief van €37,50 is gebaseerd op het huidige
overwerktarief: het reguliere uurloon voor ‘productieve’ uren van €31,50/u plus €6/u
overwerktoeslag. Op dit moment hebben politiemedewerkers bij overwerk de keuze tussen tijdvoor-tijd, waarbij een uur overwerk anderhalf uur verlof oplevert, en tijd-voor-geld, waarbij het
reguliere uurloon plus €6/u opslag wordt uitbetaald. In de praktijk kiezen de meeste mensen nu de
tijd-voor-tijd optie. Dit betekent dat indien medewerkers wordt gevraagd de opleiding in overuren
te doen, dit ertoe kan leiden dat tot 1,5 keer het benodigde aantal uren voor de opleiding wordt
opgenomen en ten koste gaat van het primaire proces (‘productieverlies’). De commissie acht het
derhalve geen realistisch scenario dat met een opslag van €6/u (een groot deel van) de

36

medewerkers ervoor kiezen om de overuren uit te laten betalen. De toeslag van €6/u bij de politie
is een opslag van 19% op het reguliere tarief. In andere CAO’s staan veelal percentages tussen
25%-50%16, en bij tijd-voor-tijd kunnen politie-medewerkers kiezen voor een ‘opslag’ van 50%.
De commissie verhoogt derhalve in haar raming de onderkant van de bandbreedte van het
uurtarief van €37,50/u naar €43,31/u. Dit komt neer op een opslag van 37,5%, wat zich
halverwege de bandbreedte van 25% en 50% bevindt. Hierdoor wordt de onderkant van de raming
van de opleidingskosten en inleereffecten €16,5mln hoger, waarvan €9,3mln voor de
opleidingskosten.
Veel ketenpartners geven voorts aan dat er in de regel keuzes moeten worden gemaakt aan welke
nieuwe ontwikkelingen in wetgeving en beleid het reguliere opleidingsbudget moet worden besteed.
Met name de politie is daarom huiverig om nu al toe te zeggen dat men de 5 vrije ontwikkeldagen
geheel of gedeeltelijk zal inzetten voor de leeropgaven van het nieuwe wetboek.
Dit punt is vooral van belang voor de vraag aan de commissie in hoeverre de organisaties uit de
beschikbare budgetten zelf dekking kunnen bieden voor deze kosten. Bij enkele organisaties
gebeurt dit vanzelf doordat er een systeem van permanente educatie is of een systeem dat daarop
lijkt. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Rechtspraak en de KMar. De RvdK heeft ook aangegeven dat zij
mogelijkheden zien om de vernieuwing van het wetboek binnen het bestaande opleidingsbudget op
te vangen, mits er in de implementatiejaren niet teveel ander beleid wordt geïntroduceerd.
De commissie heeft over dit punt met de politie de meeste discussie gevoerd. In principe heeft de
politie elk jaar de beschikking over 5 dagen (45 uur), die beschikbaar zijn voor ontwikkelopgaven.
Deze dagen worden ook ingezet om nieuw beleid te leren implementeren. Deze ontwikkeldagen zijn
dus het logische aangrijpingspunt voor leeropgaven op het terrein van het nieuwe wetboek. Met
volledige inzet daarvan zou de politie de leeropgaven voor het wetboek grotendeels uit eigen
budgettaire middelen kunnen dekken. Dat zou samen met de bijdrage van de KMar en de RvdK €
74-98 17 miljoen schelen in de uitgaven, zoals die nu zijn begroot.
De politie is het op zich met de commissie eens, dat de ontwikkeldagen voor het uitleren van het
wetboek kunnen worden gebruikt, maar wil zich daar niet op voorhand op vastleggen. Op basis van
ervaringen uit het verleden verwacht de politie namelijk dat er in 2025 vanuit JenV naast het
wetboek nog ander nieuw beleid wordt geïntroduceerd, zoveel meer zelfs dat er geen
ontwikkeldagen overblijven voor het uitleren van het wetboek. Daarom heeft de politie alle tijd die
voor het wetboek nodig is, extra geclaimd.
Wij erkennen dat er voortdurende druk op de keten staat om nieuw beleid te implementeren, maar
op dit moment is er voor het jaar 2025 behalve het wetboek, nog geen enkel ander
implementatietraject bekend voor dat jaar. Andere ketenorganisaties zoals de Rechtspraak en de
KMar zijn bereid in dat jaar -en de Rechtspraak ook al in het jaar daarvoor- hun PE-systeem of het
leerhuis hiervoor volledig in te zetten. Vanuit dit perspectief en onze taakopdracht om naar eigen
dekkingsmogelijkheden te zoeken, vinden wij het redelijk dat ook de politie zich als teken van
commitment aan de implementatie ervoor inzet om de vrije ontwikkeldagen in 2025 zoveel als
mogelijk voor het wetboek te reserveren.
In dit kader adviseren wij JenV en de andere gezagen nadrukkelijk om tijdens de
implementatieperiode van het wetboek niet teveel andere beleidsimplementaties uit te voeren.
Implicatie hiervan is zoals gezegd dat er voor maximaal €74-98miljoen dekking voor de geraamde
16
Bijvoorbeeld 25% in CAO Brandweer, 50% in CAO GVB en 50% in CAO Verpleeg- & Verzorgingshuizen (bij meer dan 5
uur overwerk in periode van 7 dagen).
17
€66-91mln bij de politie, €7mln bij de KMar, €0,3mln bij de RvdK.

37

implementatiekosten gevonden zou kunnen worden, indien blijkt dat de ontwikkeldagen volledig
voor het uitleren van het wetboek kunnen worden ingezet. Dit zou dus resulteren in een netto
implementatielast met een bandbreedte van €273-329 miljoen.
Naar de mate waarin echter, ondanks dit advies, ook andere leertrajecten moeten worden
uitgevoerd dan het wetboek (bijvoorbeeld voortvloeiend uit rechtspraak, EU-verplichtingen of het
regeerakkoord), ontstaat er een dekkingsprobleem omdat dan de middelen tekortschieten om alle
opleidingen uit de reguliere begroting te financieren. Naar de mate waarin dit gebeurt zou hiervoor
extra budget op tafel moeten komen voor de politie.
Het kabinet en de andere gezagen zitten overigens in belangrijke mate zelf aan de knoppen om het
aantal leeropgaven voor de ketenorganisaties te beïnvloeden en te spreiden. Maar ook de politie en
de andere ketenorganisaties kunnen hier invloed op uitoefenen door conform ons advies de
opleidingstrajecten die op de keten afkomen door nieuw beleid meerjarig zorgvuldig in kaart te
brengen en gespreid over de jaren in te plannen om absorptieproblemen en financiële knelpunten
te voorkomen.
De commissie raadt verder aan om aan te sturen op ketenconsistentie in het zoveel mogelijk
voorkomen van productieverlies. Op dit moment is er in de budgettaire ramingen vanuit gegaan
dat er geen productieverlies optreedt. De Rechtspraak en het Openbaar Ministerie gaan er echter
vanuit dat het niet mogelijk is om tijdelijk voldoende rechters en officieren aan te trekken om
productieverlies te voorkomen. De inleer-effecten en opleidingstijd die niet binnen de reguliere
opleidingstijd kunnen plaatsvinden, zullen in dat geval leiden tot productieverlies. Omdat de politie
en de KMar er echter vanuit gaan dat zij productieverlies door overuren voorkomen, zullen er –voor
het deel van de tijd dat de politie voor de strafrechtketen werkt- opstoppingen in de keten
ontstaan, die tot (nog grotere) wachtrijen in de keten zullen leiden en dus tot ondoelmatigheden.
Dit is maatschappelijk een weinig aantrekkelijk perspectief.
Uitgaan van ketenconsistentie door overal productieverliezen te accepteren voorkomt
ondoelmatigheid en spaart weliswaar circa €104-124 miljoen 18 uit, maar het maatschappelijk effect
hiervan is nog negatiever en daarmee onwenselijk. De uitdaging aan de keten is daarom om met
elkaar te streven naar zo min mogelijk productieverlies in de keten als geheel.
Indien JenV echter zou toezeggen dat tijdens de cruciale invoeringsjaren er geen andere nieuwe
wetten ‘uitgeleerd’ moeten worden, zou de politie bereid moeten zijn de ontwikkeldagen in te
zetten voor het opleidingstraject voor het nieuwe wetboek. Naar de mate waarin het tijdens de
implementatiejaren toch niet mogelijk blijkt om een dergelijke toezegging na te komen, zouden de
politie en de KMar daarvoor alsnog financieel gecompenseerd moeten worden.
•

Onze overige aanbevelingen voor de bruto opleidingskosten luiden als volgt: Dat de
werkgroep Opleidingen doorgaat om waar mogelijk de samenwerking te verdiepen en daar
gezamenlijk de inhoudelijke en financiële voordelen van te plukken.

18 Dit bedrag bestaat uit ~€67-86 miljoen voor de inleereffecten (waarvan €53-73 miljoen bij de politie en €10

miljoen bij de rechtspraak), ~€25 miljoen opleidingskosten van het OM die nu volledig worden vergoed om
productieverlies te voorkomen, ~€4mln opleidingskosten die bij de Rechtspraak niet uit het PE-systeem
kunnen worden gefinancierd, en ~€4mln opleidingskosten die bij de politie niet uit de 45 uur ontwikkeldagen
kunnen worden gefinancierd. Het restant van €4 miljoen betreft de BOD’en, de KMar en 3RO. In deze
berekening is een eventuele compensatie voor omzetderving bij p*q gefinancierde organisaties niet
meegenomen - dit zijn geen additionele kosten.

38

•

Dat nader wordt onderzocht hoeveel opleidingstijd docenten bij de politie, de KMar en de
BOD’en nodig hebben om les te kunnen geven over het nieuwe wetboek en dat op basis van
de conclusies de ramingen worden aangepast.

•

Dat er wat betreft het OM nader onderzoek plaatsvindt, om na te gaan of er ruimte binnen
de eigen begroting is voor de opleidingskosten. Het OM blijkt tot nu toe niet in staat aan te
geven hoeveel er in 2019 voor opleidingsdoelen is uitgegeven en evenmin hoeveel
opleidingsuren daarmee gemoeid waren. Het OM kan dit ook niet voor het lopende
begrotingsjaar. Het OM blijkt verder niet in staat om aan te geven hoe in het verleden
vergelijkbare operaties dan zijn uitgevoerd en gefinancierd. Om deze reden is het voor de
commissie niet mogelijk om tot een oordeel te komen over een mogelijke eigen bijdrage
van het OM aan de opleidingskosten voor het nieuwe wetboek. Daarnaast bevelen wij aan
om nader te onderzoeken of de geraamde 14 uur reistijd bij het OM echt extra kosten
betreffen in vergelijking met normaal woon-werkverkeer.

•

Dat de examencommissie van J&V akkoord gaat met het voorstel van de BOD’en om de
opleidingstijd voor het wetboek in de twee jaar voorafgaand aan de implementatie in plaats
te laten komen van de 5-jaarlijkse verplichte bijscholing. De examencommissie is hier
ondertussen mee akkoord gegaan.

3.2.3. Inleereffecten
De politie en de KMar gaan uit van hetzelfde inleereffect. Het verlies dat daardoor ontstaat wordt
wat betreft de politie en de KMar ingehaald via overuren. De rechtspraak gaat ook uit van een
inleereffect, maar verwacht dat dit zal leiden tot productieverlies. De overige organisaties
verwachten geen (significante) inleereffecten, om redenen die goed onderbouwd zijn. In het
verlengde van het advies bij de opleidingskosten is het van belang om hier ketenconsistent over na
te denken, wat tot nu toe niet is gebeurd. Als politie en KMar productieverliezen compenseren en
de Rechtspraak doet dit niet, ontstaat er een opstopping.
Voor de inleereffecten heeft de politie dezelfde bandbreedte voor het uurtarief gebruikt als voor de
opleidingstijd: tussen €37,50/u en €59/u, afhankelijk van de mate waarin de capaciteit wordt
vrijgemaakt door overuren of extra bezetting. Ook voor de inleereffecten verhoogt de Commissie
de onderkant van de bandbreedte van het uurtarief van de politie naar €43,31/u, omdat zij het met
het uurtarief van €37,50 niet realistisch acht dat medewerkers voor de tijd-voor-geld-optie zullen
kiezen (in plaats van de tijd-voor-tijd optie).

3.2.4. Kosten bedrijfsvoering, met name huisvesting
De tweede ronde interviews maakt duidelijk dat alleen bij de Rechtspraak er aanpassingen in de
huisvesting moeten plaatsvinden voor een bedrag van €1 miljoen per jaar. Naar onze mening zijn
deze extra lasten zorgvuldig in kaart gebracht, omdat ze gebaseerd zijn op een raming van het
aantal extra benodigde m2 vermenigvuldigd met de verwachte normhuur. Overigens zijn dit
structurele kosten.

3.2.5. Kosten projectorganisatie

39

Zoals al in de tussenrapportage is aangegeven, worden de kosten voor de projectorganisaties
meestal goed p x q onderbouwd, op basis van een geplande teamsamenstelling en ervaringen uit
het verleden. Er zijn op het eerste gezicht wel flinke verschillen tussen de ketenorganisaties, als je
alleen naar de omvang van de organisaties kijkt. Met name bij het OM en de Rechtspraak zijn de
kosten op het eerste gezicht dan relatief hoog. Als echter ook rekening wordt gehouden met de
opleidingsinspanningen die met name deze organisaties moeten leveren, lijken de kosten voor de
projectorganisaties redelijk.
Vanuit het advies van de commissie dat de keten meer regie moet voeren (zie adviesrapportage),
vloeit voort dat een overkoepelende projectorganisatie nodig is. Activiteiten die hieronder vallen
zijn bijvoorbeeld het opstellen van het meerjarig gezamenlijk implementatieplan, het organiseren
van ketenbrede themasessies voor de omvangrijkere werkprocessen, het opstellen van
overkoepelende business cases of ramingen, en meer algemeen het uitvoeren van een
stimulerende, faciliterende en aanjagende rol. Deze taken zullen zowel bij J&V als bij ketenpartners
en mogelijk externe partijen belegd worden. Hiervoor heeft J&V een bedrag geraamd van
~€1,5mln per jaar, gebaseerd op een inzet van 9 FTE in 2022-2026 (Programmamanager, plv.
programmamanager, adviseurs voor digitalisering, (keten)implementatie, kansen wetboek,
meerjarige uitvoeringsplanning, opleidingen, programmasecretaris, programmaondersteuner) en
stelposten voor externe begeleiding themasessies/ inkoop Impactanalyses, technische
ondersteuning doorontwikkeling kennisbank, en onvoorzien.

3.2.6. Onzekerheden en risico’s
Op ons verzoek hebben alle organisaties in de tweede ronde interviews ook de belangrijkste risico’s
van de implementatie geïnventariseerd.
Alle organisaties geven aan dat de inhoud en impact van het wetgevingsproces grote impact kan
hebben op de ramingen (bijvoorbeeld de inhoud van de AMvB’s, het advies van de RvS, de
behandeling in Tweede en Eerste Kamer). De opleidingskosten zijn in omvang het grootst en
afwijkingen van de ramingen hebben derhalve snel een grote impact. Over het algemeen worden
vooral rondom ICT grote onzekerheden benoemd: ontwikkelingen in de ICT wereld gaan snel, en
ketenpartners geven consistent aan dat het op dit moment nog zeer lastig is om te voorspellen hoe
het ICT landschap er in 2026 uit ziet.
Wanneer de redenering van de Commissie omtrent de opleidingstijd, inleereffecten en
projectorganisatie gevolgd wordt (zie vorige paragrafen), telt de risico-opslag op de totale raming
op tot circa 20% van de totale raming. Dit lijkt ons een prudente schatting.
Voor de opleidingskosten en de inleereffecten (de grootste kostenposten) heeft de politie ruime
bandbreedtes opgenomen vanwege de onzekerheid over het benodigde uurtarief. De bandbreedte
in de ICT post is ~20% van de raming en voor projectorganisatie is dit 3%. Een aantal grote
risico’s hebben de organisaties niet kunnen kwantificeren. De KMar, Rechtspraak, 3RO en CJIB
hebben derhalve stelposten opgenomen voor risico’s (op totaalniveau van de raming of per
kostenpost). Het OM heeft alleen voor ICT en projectorganisatie een bandbreedte opgenomen.
Voor de opleidingskosten (de grootste kostenpost) heeft het OM geen risico-inschatting gemaakt.
Daar staat tegenover dat het OM ook nog geen rekening heeft gehouden met het uitvoeren van
(een deel van) de opleidingstijd binnen de reguliere opleidingstijd, zoals andere organisaties wel
doen.
Overige organisaties hebben helemaal geen bandbreedte of post voor risico’s geraamd – dit betreft
echter relatief kleinere organisaties, die derhalve op totaalniveau ook een minder groot financieel

40

risico vormen. Tot slot nog een opmerking over Justid. De impact op Justid is niet in kaart
gebracht. De directe impact is naar verwachting gering, maar er kan impact zijn indien de
ketenpartners op een andere manier de gegevens zullen gaan aanleveren of afnemen. Dit vormt
dus ook een risico.
In de raming van de ketenorganisaties zijn een aantal kostenposten nog niet meegenomen (PM
posten). De belangrijkste zijn de tool voor verschoningsrecht voor OM en Rechtspraak, de
opleidingskosten voor vrijwillige politiemedewerkers, de certificeringskosten van BOA’s, de
opleidingskosten voor niet-politie BOA’s, en bij de politie de kosten verbonden aan de aanpassing
van werkprocessen, de uitrol van de innovatiepilots, de aanpassingen in systemen voor het
informatiegericht werken en de ICT ondersteuning ten behoeve van de leeropgave. De politie schat
voor hun PM posten in, dat deze maximaal €20mln zullen bedragen. De commissie schat in dat het
totaal van de PM posten in een bandbreedte van €12mln tot €23mln zal liggen en heeft dit bedrag
meegenomen in haar raming.

3.2.7. Totaalbeeld schatting kosten implementatie volgens de commissie
Indien de politie, de KMar en de RvdK in het jaar van de implementatie worden ontlast van andere
grote wet- of beleidswijzigingen, dan kunnen zij de opleidingskosten die volgen uit de benodigde
opleidingstijd grotendeels uit eigen budget financieren doordat dit dan (grotendeels) binnen de
reguliere opleidingstijd past.
Zoals eerder aangegeven acht de commissie het raadzaam om voor het OM uit te zoeken in
hoeverre daar mogelijkheden zijn voor een eigen bijdrage. Vooralsnog heeft de commissie hier de
ramingen van het OM zelf gevolgd en dus geen eigen bijdrage ingeboekt.
In de in tabel 11 weergegeven schatting van de incidentele kosten van implementatie zijn deze
veronderstellingen verwerkt. Ten opzichte van de ramingen van de organisaties uit de
strafrechtketen zelf komen de uitgaven in dat geval maximaal €100 miljoen lager uit 19. Naar de
mate waarin wordt afgeweken van het advies om in implementatiejaar geen andere
beleidswijzigingen door te voeren, zal er extra opleidingsbudget voor de keten ter beschikking
moeten komen.
De BOD’en, het OM, de Rechtspraak en 3RO gaan ervan uit dat (een deel van) de opleidings- en
inleertijd zal leiden tot productieverlies. Indien er inderdaad geen extra capaciteit wordt
vrijgemaakt (waardoor dus productieverlies plaatsvindt), zal er feitelijk ook geen sprake zijn van
extra kosten. De uitgaven zouden dan voor de hele keten €104-124 miljoen lager uitkomen. Omdat
het maatschappelijk effect van productieverlies groot is, kiest de commissie ervoor om in deze
raming de uitgaven weer te geven die de organisaties zouden maken indien ze er toch in zouden
slagen de noodzakelijke menskracht hiervoor te vinden (op basis van interne tarieven 20).
Tabel 11: totaalbeeld uitgaven implementatie volgens de commissie (in €mln) 21

19 Dit bestaat uit €92,3mln kosten bij de politie die waren geraamd voor opleidingstijd die met deze aannames

binnen de reguliere opleidingstijd kan plaatsvinden, €7,0mln bij de KMar en €0,3mln bij de RvdK

20 Met uitzondering van 3RO: voor 3RO is als tarief de omzetderving gebruikt

21 Zie bijlage B voor een overzicht van de posten die nog niet zijn meegenomen in deze raming (PM posten)

en de wijzigingen die wij hebben toegepast op de door organisaties aangeleverde ramingen om op consistente
wijze tot bovenstaande tabel te komen.

41

ICT
Politie
BOD’en
KMar
OM
Rechtspraak
Advocatuur
CJIB
DJI
RvDK
3RO
Halt
Justid
NFI
Overkoepelend
PM Posten
Totaal

25,237,9
9,5-10,3
1,1-1,3
13,221,9
11,415,4
3,8-4,7
0,4
1,2
0,2-0,3

Opleiding
28,629,7
4,1 22
4,6

Inleereffecten
53,272,5
3,6

Bedrijfsvoering

Projectorganisatie

Risico’s

Totaal

-

35,4-36,4
3,4
1,3

1,4

142,5176,6
16,9-17,7
11,8-12,0

-

34,3

-

-

11,7-14,4

-

59,3-70,6

7,9-9,0

10,0

-

4,3-5,5

-

33,6-40,0

N.v.t. – dit is de eigen verantwoordelijkheid van advocaten(kantoren)
0,6-0,7
0,9 - 1,1
3,5-6,5
0,4
0,4
0,23
1,0
2,8
1,4-1,5
0,5-0,6
0,2-0,3
2,4-2,7
Geen gevolgen verwacht
Onbekend – hangt af van ketenpartners
PM
Geen incidentele gevolgen verwacht
7,4

7,4
65,893,3

81,383,6

67,086,3

12,0-23,0
-

65,6-70,6

12,8-25,8

12,0-23,0
292,5359,5

Ten opzichte van de ramingen van de implementatielasten door de ketenorganisaties die in tabel
10 is gepresenteerd, zijn er vier verschillen. In de eerste plaats komen door inzet van eigen
dekking binnen het reguliere opleidingsbudget de uitgaven voor de opleidingslasten € 74-98
miljoen lager uit. In de tweede plaats is de onderkant van de bandbreedte van het uurtarief van de
politie voor opleidingstijd en inleereffecten verhoogd van €37,50 naar €43,31. In de derde plaats
heeft de commissie een ruwe schatting gemaakt van de PM posten. In de vierde plaats heeft de
commissie een bedrag voor overkoepelende projectorganisatie opgenomen. Dat resulteert samen
in een bandbreedte van € 292-360 miljoen tegenover € 331-427 miljoen.

4. Mogelijkheden voor dekking van incidentele
implementatiekosten door structurele baten
De mogelijkheden voor dekking van incidentele implementatiekosten door structurele baten zijn
vooral onderzocht op basis van de conclusies van de tripartiete overleggen, die vooral in de jaren
2018-2019 hebben plaatsgevonden. In ons werk zijn wij op één uitzondering na uitgegaan van de
resultaten van deze overleggen. Die uitzondering betreft de procesinleiding in combinatie met de
beweging naar voren. De veranderingen die het wetboek op dit punt biedt, zouden volgens de MvT
tot verkorting van de doorlooptijden van zaken kunnen leiden en daarmee de doelmatigheid van de
keten kunnen verbeteren. Om de effecten hiervan beter in beeld te krijgen, is op verzoek van de
22 Indien gedurende 2 jaar de reguliere bijscholing kan worden vervangen door de omscholingscursus. Indien

dit niet kan, zullen de kosten €1,7mln hoger zijn

42

commissie met de relevante ketenpartners een speciale bijeenkomst over dit onderwerp
georganiseerd.
Die bijeenkomst heeft belangrijke aanknopingspunten opgeleverd voor de wijze waarop de
achterliggende doelstelling van de beweging naar voren – betere voorbereiding van de inhoudelijke
behandeling, doelmatigere werkprocessen en verkorting van de doorlooptijden – zou kunnen
worden gerealiseerd. Het gaat daarbij met name om het realiseren van aanpassingen in ICT en
werkprocessen die nodig zijn om de beweging naar voren optimaal te faciliteren.
Een eerste aanknopingspunt dat naar voren is gekomen, is het zo snel mogelijk realiseren van een
compleet en voor de relevante actoren digitaal toegankelijk procesdossier. Dat is van belang zodat
advocaten tijdig onderzoekswensen kenbaar kunnen maken, de rechter-commissaris het overzicht
op de volledigheid van het procesdossier kan bewaken, de voorzitter bij zijn regierol goed kan
beoordelen of nog nader onderzoek dient te worden verricht alvorens de zaak wordt geappointeerd
voor inhoudelijke behandeling en de politie het onderzoek in een kortere periode kan concentreren
en met betrokkenheid van hetzelfde onderzoeksteam kan uitvoeren. Voor de realisatie van deze
‘baten’ is sprake van een duidelijk dwarsverband met de benodigde ontwikkelingen op het terrein
van de digitalisering. 23
Andere aanknopingspunten zijn een actieve rechter-commissaris die de voortgang van het
vooronderzoek bewaakt, advocaten die eerder in het proces beoordelen of nader onderzoek moet
worden verricht en gebruik maken van de rechter-commissaris om onderzoek te ‘versnellen’, een
slimme inrichting van de regierol van de strafrechter (na uitbrengen procesinleiding) waarbij,
afhankelijk van de aard van de zaak, gebruik zou kunnen worden gemaakt van bijvoorbeeld
poortrechters en gebruikmaking van de wettelijke mogelijkheid tot het houden van een schriftelijke
ronde.
De commissie adviseert deze aanknopingspunten als onderdeel van de implementatiestrategie
nader te verkennen in ketenbrede themasessies en daarvoor benodigde aanpassingen in ICT/IVsystemen te prioriteren. Om de achterliggende doelstellingen van modernisering van doelmatigere
werkprocessen en doorlooptijden te kunnen realiseren, is van belang dat tijdens het
implementatietraject de kansen daartoe worden benut. Dat geldt niet alleen voor de procesinleiding
en ‘beweging naar voren’, maar ook voor andere wijzigingen zoals ten aanzien van de procedure
voor de selectie van verschoningsgerechtigde stukken (inrichting adequaat werkproces met behulp
van een ‘tool’) en het (verder) benutten van kansen voor digitalisering van IV-processen door
techniekonafhankelijke formulering van bepalingen (onder meer AVR).
In dit rapport zijn wij niet vooruitgelopen op de uitkomsten van dergelijke ketenbrede sessies. Dit
betekent dat wij op dit punt geen kosten, maar ook geen positieve structurele effecten daarvoor
hebben ingeboekt. Per saldo volgen wij voor dit moment dus de lijn van de voor uitkomsten van de
tripartiete overleggen en de aanvullende impactanalyses van de organisaties naar aanleiding van
de juli-2020 versie van het wetboek: dat er structureel geen financiële baten kunnen worden
ingeboekt, in tegendeel er is sprake van een bescheiden werklastverzwaring, met name bij de
Rechtspraak, maar ook bij enkele andere organisaties.

23 Het gaat dan bijvoorbeeld om de inrichting van koppelingen voor toegang tot het digitale dossier en de

mogelijkheid van gebruikmaking van multimediabestanden. Dat onderschrijft de wenselijkheid om IV-trajecten
deel te laten uitmaken van de door de commissie aanbevolen meerjarige uitvoeringsplanning.

43

Indien de nog te organiseren ketenbrede bijeenkomsten dit potentieel voor efficiencyverbetering
bevestigen, dienen vanzelfsprekend de voor die verbeteringen noodzakelijke budgetten
beschikbaar te worden gesteld.
Overigens zou succesvolle implementatie van de efficiencyverbeteringen nog niet direct tot
verlaging van uitgaven in de keten leiden. Er zijn immers wachtrijen. Meer productiviteit leidt
daarom bij de executieketen eerst tot het afdoen van meer zaken. Pas op langere termijn zullen de
voordelen tot uitdrukking komen in structurele uitgavenverlagingen, ceteris paribus het niveau van
de instroom in de keten.
De structurele impact die de verschillende organisaties verwachten in samengevat in tabel 12. Per
saldo wordt een bescheiden verzwaring van de werklast verwacht. Voor de keten als geheel is een
ruwe schatting dat het zal gaan om een bedrag van circa € 25-38 miljoen, dat wil zeggen circa 0,
25%-0.38% van de totale uitgaven voor de keten (de advocatuur is hierin niet meegenomen).
Hierna zullen de effecten per organisatie nader worden toegelicht.
Tabel 12: structurele effecten per organisatie

Politie

Netto structurele
effecten (FTE)
-4 tot +58 FTE

Netto structurele
effecten (€)
Onbekend

PM posten
•
•
•
•

•

•
•

BOD’en
KMar

OM
Rechtspraak

Nihil
Nihil (grosso modo
lastenverzwaringen
gelijk aan
lastenverlichtingen)
Nihil

Nihil
+€0,2mln per jaar

De geraamde
verzwaring komt

+€15,7mln per jaar
als gevolg van

Nihil

•
•

Artikelen heimelijke
bevoegdheden
Artikelen onderzoek lichaam
Selectie
verschoningsgerechtigde
informatie
Artikel 2.1.9 lid 2: in
afwachting van nadere
juridisch inhoudelijke duiding
m.b.t. rechtmatigheid en nog
te bepalen eventuele impact
Kosten verbonden aan de
landelijke uitrol van de
innovatiepilots (evaluatie
2023/2024)
Mogelijke verzwaring klachten
niet-opsporen en processuele
sancties
Art 2.6.2: impact nihil mits
tekst wordt aangepast. Zo
niet, dan opnieuw impact
bepalen.

Procesinleiding
Schadevergoedingsregelingen

44

overeen met
bijvoorbeeld 100
rechters, of 160
juridisch
medewerkers, of
een mix hiervan: 50
rechters en 80
juridisch
medewerkers.
Nog onbekend

gewijzigde
aantallen,
zaakzwaarte,
behandeltijd per
zaak en extra
kosten RC

CJIB

+5 tot +10 FTE /
jaar

+€2,2 mln tot
+€3,1 mln per jaar

DJI
RvdK

N.v.t.
N.v.t.

3RO

+63 tot +108 FTE /
jaar 24

N.v.t.
+€0,12 tot +€0,18
(berekend door
commissie als 10%
tot 15% van de IV
investering)
Meerkosten:
€6,1mln tot
€12,2mln per jaar
Mogelijke
besparing: €0,2mln
tot €0,3mln

Halt
Justid
NFI

N.v.t.
Onbekend
Onbekend

Advocatuur

+1,0mln per jaar
voor huisvesting
Nog onbekend

N.v.t.
Onbekend
+0,51mln jaar 25

Mogelijke verzwaring en het effect
daarvan op de nu gehanteerde
forfaits (in het kader van
rechtsbijstandsverlening) zal
verder worden uitgezocht in het
programma rondom
stelselherziening
• Stelselmatig overnemen
persoonsgegevens:
uitgangspunt is dat deze
vereisten (nog) niet gelden
voor de tenuitvoerlegging,
maar een nadere verkenning
hierover moet nog
plaatsvinden. Digitale
informatie-uitwisseling
Contrapunt van 3RO: PM
N.v.t.

•

Compenserende
lastenverlichting bij DJI door
afname voorlopige hechtenis?

•

Artikel 2.4.2, lid 1 en lid 4:
Kennisgeven

24 Berekening commissie, uitgaande van 1300 uur per FTE

25 Aangenomen dat 1) Memorie van Toelichting t.a.v. artikel. 2.6.14 wordt aangepast, zoals aan het NFI op 7

oktober 2020 is toegezegd door DWJZ 2) afzonderlijk wetsvoorstel m.b.t. verdenkings-criterium in werking
treedt na het nieuwe Wetboek van Strafvordering (wetsvoorstel waarin het verdenkingscriterium voor het
afgeven van een bevel tot DNA-onderzoek wordt verlaagd van ‘ernstige bezwaren’ naar een ‘redelijk
vermoeden van schuld’ en voor een bevel DNA-verwantschapsonderzoek bij verdenking van feiten waarop 8
jaar gevangenisstraf max staat naar feiten waarop 4 jaar gevangenisstraf max staat), 3) de werklasteffecten
van artikel 2.7.40, 2.7.41 en 2.7.44 voor het NFI niet worden gedekt in de Innovatiewet en 4) in artikel

45

onderzoeksopdracht aan de
verdachte

Hieronder volgen meer details over de visie van de verschillende organisaties op de structurele
effecten van het wetboek.
De ingeschatte structurele effecten van de politie zijn gebaseerd op eerdere impactanalyses,
uitkomsten ketenbrede overleggen (de zogenaamde tripartiete overleggen) en een herijking van de
impactanalyses op basis van de ambtelijke versie van het Wetboek van Strafvordering 2019.
De politie verwacht in het gunstigste geval een verlichting van 4 FTE en in het meest ongunstige
geval een verzwaring van 58 FTE per jaar. De politie is nog in afstemming met de Rechtspraak over
de impact van processuele sancties en klachten niet-opsporen/vervolgen. Indien de redenering van
de Raad van de Rechtspraak wordt gevolgd, dan wordt per saldo werklastverzwaring verwacht.
De politie verwachtte tot voor kort een marginale besparing (15-30 FTE, 1,5 – 3 mln euro). In de
laatste versie van het wetsvoorstel is echter een nieuw artikellid opgenomen (art. 1.8.8, lid 4),
waarin staat dat de verdachte direct afschriften dient te krijgen van een drietal soorten procesverbaal. Doordat wordt vereist dat de verstrekking direct dient plaats te vinden, komt deze
verplichting bij de opsporingsdiensten te liggen. De politie heeft hiervan een verkennende
impactanalyse uitgevoerd, waaruit blijkt dat dit tot een aanzienlijke structurele werklastverzwaring
zal leiden, waardoor er per saldo nu een taakverzwaring optreedt.. Ten tijde van het schrijven van
deze rapportage heeft DWJZ toegezegd dat de betreffende wettekst zal worden aangepast om deze
taakverzwaring te voorkomen. Op basis daarvan zal de politie een nieuwe impactanalyse opstellen.
Dit kan mogelijk tot wijziging van de ingeschatte werklastverzwaring leiden.
Met betrekking tot het verschoningsrecht bestaan bij de politie nog twee grote onzekerheden. Ten
eerste de werkprocesbeschrijving – o.a. afhankelijk van de duiding is er een nieuw werkverdeling
te maken tussen opsporingsinstanties, kabinetten en en het OM. Ook voor de AI tool is de
vormgeving van het werkproces belangrijk. Ten tweede heeft de politie inhoudelijke vragen over de
juridische duiding.
De BOD’en verwachten geen significante structurele effecten van het nieuwe wetboek, mits er geen
grote wijzigingen komen in de huidige wetstekst. Mogelijk levert de regeling rond het verstrekken
van processtukken meerwerk op, maar dit is naar verwachting beperkt aangezien de zaken van de
opsporingsdiensten de wat grotere zaken betreffen.
De KMar verwacht op basis van een eerste inschatting ‘grosso modo’ dat de lastenverzwaringen
gelijk zullen zijn aan de lastenverlichtingen wat betreft het operationeel optreden. Uitgaande van
de impact bij de politie, en dit omrekenend naar rato van de omvang van de organisatie, betekent
dit voor de KMar een vrijwel nihil werklasteffect. De investeringen in ICT en Onderwijsleermiddelen
leiden tot additionele structurele kosten voor onderhoud en beheer, ter hoogte van 20% van de
investering.
Het OM geeft aan dat structurele effecten onzeker zijn – deze zijn mede afhankelijk van het
uiteindelijke herontwerp van de processen en IV/IT. Het OM verwacht in totaal weinig structurele
2.10.61 met ‘stukken’ alleen het rapport aangeleverd moet worden en niet de onderliggende stukken. Indien
punt 2) niet plaatsvindt zullen de kosten €0,18mln/jaar lager uitvallen en indien 3) niet plaatsvindt zullen de
kosten €0,18mln per jaar lager uitvallen. Indien 1) of 4) niet plaatsvinden, zijn de gevolgen nog P.M.

46

effecten, met voorbehoud van de procesinleiding en de schadevergoedingsregeling, wat PM posten
zijn.
Voor de Rechtspraak is het helder dat het nieuwe wetboek structurele kosten met zich meebrengt,
en dat financiële dekking van de incidentele implementatiekosten dus niet gevonden kan worden in
een eventuele verlaging van de vergoeding voor de structurele kosten. Samengevat komt dit
omdat in de eerste plaats meer gevraagd zal worden van de Rechtspraak (bijvoorbeeld
aanpassingen in de artikel 12 procedure, het beluisteren en bekijken van opnamen in plaats van
het lezen van een PV, de regierollen van de voorzitter en rechter-commissaris, de voorstellen rond
schadevergoeding en ontneming) en in de tweede plaats dat de “winst” die op een bepaald
moment in het proces plaatsvindt (bijvoorbeeld omdat zittingen niet onnodig worden aangehouden)
meer tijd aan de voorkant van het proces kost, waardoor er feitelijk geen (financieel)
inverdieneffect is.
De Rechtspraak heeft deze inschattingen gemaakt na het raadplegen van de
Wetgevingsadviseringscommissie (WAC). Die commissie bestaat uit leden van de rechterlijke
macht die specifieke ervaring en kennis hebben op het rechtsgebied waar het wetsvoorstel op ziet.
In dit geval zijn dus rechters uit de strafrechtspraak gevraagd naar hun oordeel over de
werklastgevolgen. De inschattingen zijn uiteindelijk tot stand gekomen door de bekende gegevens
(over bijvoorbeeld zaaksaantallen) te combineren met de verwachtingen van de WAC (bijvoorbeeld
de extra tijd per zitting en de verwachte toename van bepaalde zaaksaantallen, zoals artikel 12
beschikkingen). Voorts nemen de huren door de extra huisvestingsbehoefte jaarlijks met € 1
miljoen toe.
De Rechtspraak heeft een incidentele kostenpost van €106 miljoen heeft opgenomen voor het
overgangsrecht. Omdat dit feitelijk een ingroei betreft van structurele kosten vanaf de
inwerkingtreding tot het moment dat alle zaken volgens het nieuwe recht worden behandeld, en
niet zozeer extra incidentele inspanningen als gevolg van de implementatie, hebben wij deze
kostenpost niet meegenomen in hoofdstuk 2.
Vanuit de NOVA bestaat de vraag hoe het effect van een eventuele werklastverzwaring wordt
meegenomen in de gehanteerde forfaits voor de advocatuur. Er loopt een programma
stelselherziening gesubsidieerde rechtsbijstand. Hierin worden ook de effecten van de
modernisering van het wetboek onderzocht. Het nieuwe wetboek vraagt van de advocatuur een
intensievere en actievere rol, in het bijzonder in verband met de zogenaamde ‘beweging naar
voren’, die kansen biedt voor meer doelmatigheid in de keten. Het zoveel mogelijk in een vroeger
stadium zittingsrijp maken van de zaak betekent dat de advocatuur extra tijd en aandacht aan de
zaak moet besteden. Dit zal niet volledig als een "verschuiving" van werkzaamheden te typeren
zijn. De geboden vergoedingen in dit systeem moeten naar de mening van de commissie worden
toegesneden op deze nieuwe taken van de advocatuur in het strafrecht.
Bij de advocatuur zijn de incidentele effecten van de implementatie de eigen verantwoordelijkheid
van de advocaten(kantoren). Dit komt voort uit het gegeven dat de (strafrecht)advocaat niet in
dienst van de overheid werkt of door de overheid is aangesteld, maar ondernemer is. Iedere
advocaat is dus zelf verantwoordelijk voor de kantoororganisatie, voorzieningen en opleiding. Dit is
de reden dat de implementatiekosten voor de advocatuur geen deel uitmaken van dit rapport.
Voor zover in het recent gestarte overleg over de structurele kosten van het nieuwe wetboek
echter ernstige tekorten aan het daglicht komen, geeft de Commissie in overweging dat de

47

overheid ook aandacht schenkt aan de incidentele kosten die de advocatuur moet maken voor de
implementatie daarvan.
CJIB voorziet een aantal structurele effecten, dit zijn deels p-effecten en deels q-effecten. De
structurele ICT-kosten van het CJIB betreffen een percentage van de incidentele ICT-kosten en
bevatten ook kosten voor beheer en onderhoud. Omdat het CJIB een baten/lastendienst is, worden
(incidentele) investeringen verrekend in de (structurele) kostprijs. Als de incidentele kosten lager
(of hoger) uitvallen, dan zullen de structurele kosten ook lager (of hoger) uitvallen.
3RO verwacht een forse lastenverzwaring door meer opdrachten voor reclasseringsrapportages,
meer aanwezigheid van reclasseringsmedewerkers ter zitting, meer schorsingstoezichten, meer ECadviezen en meer EC (Elektronische Controle). Mogelijke financiële baten komen voort uit een
tijdsbesparing bij de uitvoering van een deel van de toezichten die op adviezen volgen. Naar de
mening van 3RO bevestigen de ketenpartners hun beeld. Daarbij is wel de vraag of het beleids- of
wets- effecten zijn, die stijgingen veroorzaken: de nieuwe wet maakt de inzet van bepaalde
instrumenten makkelijker, maar feitelijk is het op dit moment ook al toegestaan. 3RO benadrukt
dat deze effecten in beide gevallen bekostigd moeten worden om ervoor te zorgen dat de
reclassering deze taken kan uitvoeren.
De lastenverhoging door de toename aan schorsingstoezichten bij 3RO, zou overigens moeten
leiden tot een gelijke afname van voorlopige hechtenis bij DJI. De besparing hiervan is door DJI
niet becijferd, maar is naar verwachting significant hoger dan de kostentoename bij 3RO: een
schorsingstoezicht is veel goedkoper dan een voorlopige hechtenis.
De RvdK verwacht op dit moment geen structurele werklasteffecten, maar vindt het belangrijk om
dit continu in de gaten te houden. Er is wel een structurele toename in kosten vanwege de
toename van beheerskosten van de IV-implementatie. Dit betreft 10 - 15 % van de IV investering.
Deze kosten moeten op verschillende momenten in de toekomst getoetst worden, bijvoorbeeld
wanneer de werkprocessen uitgekristalliseerd zijn.
DJI claimt alleen 350.000 euro eenmalig voor aanpassingen in de IT-systemen, en geeft aan dat op
basis van gesprekken met het departement naar voren kwam dat invoering van het nieuwe
wetboek vooral inhoudt dat er codificatie van reeds bestaande praktijk plaatsvindt, en er daarmee
geen structurele meerkosten zijn. Indien er inderdaad een substitutie zal plaatsvinden van
voorlopige hechtenissen door schorsingstoezichten, zoals 3RO verwacht, zal dit leiden tot minder
kosten bij DJI.
Halt heeft een claim ingediend gerelateerd aan het artikel over de HALT-afdoening voor
adolescenten (18-23 jaar). Dit artikel wordt echter uit het nieuwe wetboek gehaald. Daarmee
concluderen wij dat het nieuwe wetboek geen structurele gevolgen meer heeft voor Halt.
Het NFI heeft onderzocht welke artikelen een impact op het werk van het NFI kunnen hebben.
Deze impact kan op twee vlakken zitten: de vraag vanuit OM en/of politie naar NFI onderzoeken
neemt toe, of een onderzoek vergt meer werk voor het NFI omdat er aanvullende handelingen
nodig zijn. Over de mogelijk aanzuigende werking heeft tripartiet overleg plaatsgevonden met
ketenpartners. Daarbij bleek echter vaak dat effecten niet goed te bepalen waren, danwel zijn
slechts kwalitatieve duidingen gegeven. Om toch tot een ingeschat werklasteffect te komen zijn
deze door het NFI alsnog gekwantificeerd, dan wel als risico opgenomen. Het NFI heeft deze
gevolgen gekwantificeerd door stelposten op te nemen op basis van aannames (bijv. 5% toename
van aantal aanvragen isotopen-onderzoek, 50% extra tijd in 20% van de verhoren vanwege
ruimere bevoegdheden rechtbank ten aanzien van deskundige). Voor de DNA artikelen 2.6.16 en

48

2.6.17 heeft het NFI de inschatting afgestemd met de OM liaison van het NFI. Het NFI geeft aan
dat de werklasteffecten slechts met aanzienlijke onzekerheden of zelfs helemaal niet vooraf te
bepalen zijn. Het NFI is momenteel in gesprek met haar eigenaar om de huidige tarieven te
verhogen. Als dit wordt goedgekeurd, zal dit effect hebben op de opgegeven bedragen. Om het
verwachte productievolume te kunnen realiseren, moeten extra medewerkers worden
aangetrokken die (meerjarig) moeten worden opgeleid voordat zij productief kunnen worden
ingezet. Voor Justid is de impact van het wetboek nog onbekend – deze hangt af van of
ketenpartners op een andere manier de gegevens zullen aanleveren of afnemen.
Op één uitzondering na deelt de commissie de conclusie van de organisaties dat de structurele
effecten van het nieuwe wetboek per saldo beperkt zullen zijn. De uitzondering betreft de
procesinleiding en de beweging naar voren in combinatie met de voortgaande digitalisering. De
recente bijeenkomst over dit onderwerp met alle betrokken actoren bood, zoals in hoofdstuk 4
nader is toegelicht, potentieel een aantal aanknopingspunten die naar onze mening de
doelmatigheid van de strafrechtketen structureel zouden kunnen vergroten. Ons advies is dat de
organisaties in de strafrechtketen de mogelijkheden daarvoor gezamenlijk nader onderzoeken.

49

5. Productieverlies door implementatie van het wetboek
5.1. ‘Eenmalig’ productieverlies door incidentele kosten
De politie en de KMar gaan ervan uit dat de opleiding voor het wetboek en de inleereffecten
worden gedaan in overuren, en derhalve niet zullen leiden tot productieverlies.
De BOD’en verwachten dat de benodigde opleidingstijd zal leiden tot productieverlies. De
‘productie’ van de BOD’en kan worden uitgedrukt in aantallen zaken, en in geld (incassoopbrengsten). De BOD’en kunnen geen betrouwbare inschatting maken van het productieverlies,
omdat dat verschilt per zaak en per jaar en afhankelijk is van de keuze over welke zaken zullen
worden opgepakt.
Ook in de ramingen voor de Rechtspraak is er rekening mee gehouden dat productieverliezen
financieel worden gecompenseerd. De Rechtspraak verwacht echter dat het aantal rechters op
korte termijn niet voldoende kan worden uitgebreid, zodat er ondanks de financiële middelen toch
productieverlies zal optreden. De Rechtspraak heeft een ruwe schatting van het verwachte
productieverlies gemaakt Het gaat om circa 4.800 rechtbankzaken en circa 900 zaken bij het
gerechtshof. De Rechtspraak hecht eraan op te merken dat het negatieve maatschappelijk effect
van het minder afdoen van deze aantallen zaken aanzienlijk kan zijn, omdat deze zaken staan voor
slachtoffers en verdachten die teleurgesteld zullen worden in de aanpak door de Rechtspraak en de
strafrechtketen in zijn algemeenheid. Het is nog niet duidelijk of de opleidingsuren van de
Rechtspraak die niet in de PE-uren kunnen plaatsvinden, naar verwachting tot nog meer
productieverlies zullen leiden.
Het OM verwacht dat de opleidingstijd productieverlies zal opleveren om dezelfde redenen als de
Rechtspraak. Een ruwe schatting is dat het zal gaan om 8% van het aantal zaken in het jaar waarin
de opleiding plaatsvindt. Dit zijn ongeveer 60.000 zaken, indien dit naar rato over alle zaaksoorten
verdeeld wordt (Mulderberoepen vormen de bulk).
Als de Rechtspraak en het OM door opleiding of inleereffecten minder zaken kunnen afdoen, zal
dat ook doorwerken naar het CJIB, DJI en 3RO en waarschijnlijk ook de RvdK. Deze organisatie
hebben echter geen eenmalig productieverlies becijferd.
Effect van de dreigende productieverliezen bij OM en Rechtspraak is dat er opstoppingen in de
keten zullen ontstaan, die tot (nog grotere) wachtrijen in de keten zullen leiden en dus tot
ondoelmatigheden. Dit is maatschappelijk een weinig aantrekkelijk perspectief.Uitgaan van
ketenconsistentie door overal productieverliezen te accepteren zou deze ondoelmatigheid
voorkomen en spaart tevens circa € 115 miljoen uit (zie voetnoot 17 voor onderbouwing), maar
het maatschappelijk effect hiervan is maatschappelijk nog negatiever en daarmee onwenselijk. De
uitdaging aan de keten is daarom om samen met elkaar te streven naar zo min mogelijk
productieverlies in de keten als geheel.

50

5.2. ‘Structureel’ productieverlies door structurele effecten
Indien de structurele werklastverzwaringen gecompenseerd worden en hiervoor extra bemensing
wordt aangetrokken, dan zal dit niet leiden tot productieverlies. Hier zijn de politie, het CJIB, 3RO
en het NFI in hun ramingen vanuit gegaan. Het NFI geeft aan dat voorwaarde is dat de extra
bemensing dusdanig tijdig kan worden aangetrokken dat de opleiding van de nieuwe medewerkers
is voltooid voordat het nieuwe wetboek in werking treedt. Anders zal er tijdelijk sprake zijn van
productieverlies gedurende de opleidingsperiode (gemiddeld 3 jaar voor de opleiding tot
tekenbevoegd deskundige)
Bij de Rechtspraak is er in de ramingen wel rekening gehouden met het voorkomen van
productieverlies, maar de Rechtspraak vraagt zich wel af, of de extra rechters die hiervoor
aangetrokken moeten worden, ook daadwerkelijk gevonden kunnen worden . Daarom heeft de
Rechtspraak ook een ruwe schatting gemaakt van het verwachte productieverlies indien de
hiervoor benodigde extra middelen niet ter beschikking komen, of het aantal medewerkers niet kan
worden uitgebreid. De ruwe raming komt uit op een productieverlies van 10.000 zaken rechtbank
en 2.000 zaken gerechtshof per jaar (circa 6% van het totaal aantal zaken 26).
De overige organisaties verwachten geen structurele werklasteffecten. Als de Rechtspraak
structureel minder zaken per jaar kan afdoen, zal dat wel doorwerken naar het OM, CJIB, DJI en
3RO en waarschijnlijk ook bij de RvdK. Er ontstaat een onevenwichtigheid in de keten. Dit is nog
niet in kaart gebracht.
Deze effecten zijn gebaseerd op de visies van de keten zelf. De commissie is zoals eerder
uiteengezet er nog niet van overtuigd dat de beweging naar voren in combinatie met de
voortgaande digitalisering op termijn niet tot positieve productiviteitseffecten gaat leiden die de
werklastverzwaringen kunnen compenseren en daarmee onevenwichtigheden in de keten kunnen
voorkomen. Zoals eerder aangegeven is een van onze adviezen om hier de komende tijd
ketenbreed nader onderzoek naar te doen.

26 Op basis van ~167.000 afgehandelde strafzaken (niet-kanton) rechtbanken en ~32.000 strafzaken

appèlcolleges. Bron: jaarverslag Rechtspraak 2019.

51

6. Belangrijkste conclusies
•
•

•
•

•

•

•

Allereerst wil de commissie opmerken dat er door de strafrechtketen hard gewerkt is om de
commissie te helpen om zich een oordeel te vormen over de ramingen om het wetboek te
implementeren. De commissie is hen daarvoor dankbaar.
Volgens opgave van de ketenorganisaties bedragen de incidentele kosten van
implementatie, inclusief risico’s en onzekerheden €331-427 miljoen. De commissie heeft de
ondergrens van de bandbreedte verhoogd naar €347 miljoen omdat zij een hoger uurtarief
verwacht voor de overuren van de politie. Op enkele punten denkt de commissie echter dat
onder bepaalde condities de ramingen neerwaarts gecorrigeerd kunnen worden met circa
€74-98 miljoen. De manier om tot die besparing te komen is door de inzet van de vijf vrije
ontwikkeldagen bij de politie en het zogenaamde leerhuis bij de KMar voor het uitleren van
het nieuwe wetboek. De conditie daarvoor is dat de organisaties in de twee jaar van de
implementatie (2025 en 2026) worden ontlast van andere grote wet- of beleidswijzigingen.
Daarnaast beveelt de commissie aan om nader te onderzoeken of er bij het OM ruimte
binnen de eigen begroting is voor de opleidingskosten. De commissie heeft de ramingen
vervolgens verhoogd met €19-30 27 miljoen om een zo realistisch mogelijke schatting te
maken inclusief PM posten en een raming voor de overkoepelende projectorganisatie.
Dit bedrag van €292-360 miljoen zou bij verder ongewijzigd beleid aan de strafrechtketen
moeten worden toegekend om de modernisering van het Wetboek van Strafvordering te
kunnen implementeren.
In deze raming zijn enkele ongespecificeerde PM kostenposten opgenomen, zoals de kosten
van certificering van BOA’s, eventuele opleidingskosten van niet-politie BOA’s en de
opleidingskosten van politievrijwilligers. Hiervoor heeft de commissie een ruwe bandbreedte
opgenomen, maar deze dienen zo snel mogelijk in kaart te worden gebracht.
De commissie raadt verder aan om te sturen op ketenconsistentie in het al dan niet
voorkomen van productieverlies. Op dit moment voorkomt de politie productieverlies door
de opleidingstijd in overuren te laten plaatsvinden, maar gaat de Rechtspraak uit van
productieverlies. Indien ketenconsistent wordt geaccepteerd dat er productieverliezen zijn,
en opleiding- en inleertijd dus binnen het primaire proces worden gedaan, zouden de kosten
ongeveer €104-124 miljoen lager kunnen uitvallen. De maatschappelijke impact hiervan is
echter significant. Ons advies is daarom om de productieverliezen zoveel mogelijk te
beperken.
Ondanks twee interviewronden blijven er nog enkele belangrijke onderzoekpunten over, met
name op ICT-gebied. Enkele organisaties zijn er nog niet in geslaagd om de ICTaanpassingen te baseren op een inhoudelijke analyse van de veranderingen in het wetboek.
Het OM is er voorts nog niet in geslaagd om cijfers te produceren over omvang en inzet van
het opleidingsbudget, waardoor onduidelijk is of het OM niet net als de andere organisaties
in de keten een bijdrage kan leveren om de implementatiekosten (gedeeltelijk) te dekken.
Kwantitatief zijn de risico’s slechts beperkt meegenomen in de ramingen.
Dit is wat de commissie betreft niet het laatste woord over de ramingen. Om verschillende
redenen zal deze raming nog aantal keren moeten worden herzien. Inhoudelijke redenen
zijn bijvoorbeeld de mogelijke herzieningen naar aanleiding van het advies van de RvS, de
behandeling door de Staten-Generaal en door uitwerking van de AMvB’s en het
overgangsrecht. Er zijn ook ramingstechnische redenen: snelle technologie maakt het
moeilijk om de kosten van ICT-aanpassingen goed te ramen. Bovendien zullen beslissingen

27
Bestaande uit €12-23 miljoen voor de PM posten en €7,4mln voor de overkoepelende projectorganisatie – zie paragraaf
3.2.5. en 3.2.6.

52

•

•

•

•

•

•
•

op aanpalende terreinen, bijvoorbeeld de vervanging van systemen als NIAS en GPS,
effecten hebben op de ramingen.
Derhalve beveelt de commissie een jaarlijkse herijking van de ramingen aan, en een
jaarlijkse evaluatie door een onafhankelijke partij. De commissie beveelt daarnaast aan om
na invoering van het nieuwe wetboek een meting te doen van de werkelijke structurele
effecten en implementatiekosten. Het is belangrijk om daarvoor op korte termijn ook tot
een zogenaamde nulmeting te komen.
Het wetboek biedt allerlei kansen voor doelmatiger werkprocessen op het snijvlak van
modernisering en digitalisering. Het gaat om aanpassingen van ICT en werkprocessen om
de beweging naar voren te faciliteren voor de belangrijkste actoren, met name de rechtercommissaris, de advocaat en de regierol van de rechter. De commissie heeft hier tot nu toe
geen netto baten voor ingeboekt. Dat betekent dat de huidige raming van de
implementatiekosten uitgaat van de bestaande werkprocessen binnen en tussen de
organisaties van de strafrechtketen.
De commissie adviseert als onderdeel van de implementatiestrategie die kansen nader te
verkennen in ketenbrede themasessies en daarvoor benodigde aanpassingen in ICT/IVsystemen te prioriteren. Om de achterliggende doelstellingen van modernisering van
doelmatigere werkprocessen en doorlooptijden te kunnen realiseren, is van belang dat
tijdens het implementatietraject de kansen daartoe worden benut.
Dat geldt niet alleen voor de procesinleiding en ‘beweging naar voren’, maar ook voor
andere wijzigingen zoals ten aanzien van de procedure voor de selectie van
verschoningsgerechtigde stukken (inrichting adequaat werkproces met behulp van een
‘tool’) en het (verder) benutten van kansen voor digitalisering van IV-processen door
techniekonafhankelijke formulering van bepalingen (onder meer AVR).
Voor zover daar kansrijke ideeën naar voren komen voor verbetering van de doelmatigheid
van de keten zouden die ideeën eerst -liefst kleinschalig- getest moeten worden en hun
waarde moeten bewijzen. Vanzelfsprekend dienen de daarvoor noodzakelijke budgetten aan
de keten ter beschikking moeten worden gesteld. Na een positieve evaluatie zou verdere
uitrol kunnen plaatsvinden op basis van een ‘business case’.
De geboden vergoedingen in het systeem van gesubsidieerde rechtsbijstand moeten naar de
mening van de commissie worden toegesneden op de nieuwe zwaardere taken van de
advocatuur in het strafrecht.
Het is nodig dat de ketenorganisaties meer en effectiever met elkaar gaan samenwerken.
Ketenpartners maken vaak eigen plannen en houden hierin geen rekening met de rest van
de keten. De commissie raadt aan om samen een strategisch plan te maken en een
meerjarig uitvoeringsplan (een stappenplan voor de verschillende activiteiten vanaf nu).
Hierin hoort ook een overzicht van het totaalbeeld van ICT-trajecten bij de strafrechtketen
om te voorkomen dat door capaciteitsrestricties projecten elkaar in de wielen gaan rijden.

53

Bijlage A: afkortingenlijst
3RO Reclasseringsorganisaties
AMvB Algemene Maatregel van Bestuur (uitwerking van een wetsartikel met kracht van wet)
BKB
Bestuurlijk Ketenberaad
BOA Bijzonder Opsporingsambtenaar
BOD Bijzondere Opsporingsdienst
CJIB Centraal justitieel incassobureau
DJI
Dienst Justitiële Inrichtingen
DWJZ Directie Wetgeving en Juridische Zaken (JenV)
FIOD Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (een BOD)
GPS
Geintegreerd Processysteem (OM)
HGK Herziening Gerechtelijke Kaart
IV
Informatievoorziening
JenV Ministerie van Justitie en Veiligheid
Justid Justitiële Informatiedienst
KMar Koninklijke Marechaussee
NFI
Nederlands Forensisch Instituut
NIAS Nieuw Appelsysteem (OM)
NOvA Nederlandse Orde van Advocaten
OGB Opdrachtgeversberaad (PDSK)
OM
Openbaar Ministerie
PDSK Programma Digitalisering Strafrechtketen
PE
Permanente Educatie
PVR
Programma Vernieuwend Registreren
RC
rechter-commissaris
RvdK Raad voor de Kinderbescherming
RvS
Raad van State
SSR
Studiecentrum Rechtspleging (OM en Rechtspraak)
USB
Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen

54

Bijlage B: toelichting totaaloverzicht incidentele kosten
In de ramingen in tabel 10 zijn de volgende posten nog niet meegenomen (PM Posten):
•
•

•

•
•
•

BOD’en: drukwerk lesmateriaal
Politie:
o Aantal artikelen waarvan de incidentele en structurele impact nog niet te bepalen en
in financiële effecten te vertalen is: verschoningsrecht, processuele sancties,
klachten niet opsporen
o Kosten verbonden aan aanpassing werkprocessen zoals werkinstructies
o Structurele en implementatiekosten verbonden aan de landelijke uitrol van de
innovatiepilots (evaluatie 2023/2024)
o Aanpassingen in systemen voor het informatiegericht werken van de politie
o Opleiding BOA’s en vrijwillige politiemedewerkers
o ICT ondersteuning ten behoeve van de leeropgave
OM:
o Ontwikkel- en uitvoeringskosten professionele ontmoetingen
o Docentenkosten per opleidingsdag, reis & verblijfskosten docenten (805
opleidingsdagen)
o Doceerkosten administraties
OM en Rechtspraak hebben nog geen bedrag opgenomen voor de tool ten behoeve van het
verschoningsrecht
Kosten voor opleiding niet-politie BOA’s
Incidentele implementatiekosten Slachtofferhulp Nederland

Op onderdelen hebben wij de door organisaties aangeleverde ramingen iets gewijzigd om op
consistente wijze tot de tabellen te komen:
•
•
•
•
•

•

Tool filteren stukken verschoningsrechtigden toegevoegd aan ICT-raming
Politie en CJIB: onvoorzien als aparte post opgenomen in plaats van als onderdeel van ICT
en project-organisatie
Politie: in tabel 11 is ervan uit gegaan dat per medewerker 45 opleidingsuren uit reguliere
opleidingsbudget worden gedekt en dat de onderkant van de bandbreedte van het uurtarief
voor opleidingstijd en inleereffecten €43,31/u is in plaats van €37,50/u
BOD’en: nazorg is gesplitst over opleidingskosten en ICT
KMar:
o Additionele uitgaven meegenomen (totale raming minus budgettaire afdekking)
o Onderhoud/beheer ICT, exploitatie onderwijsleermiddelen en bijbehorende risicoopslag niet meegenomen (zijn feitelijke structurele kosten)
o In tabel 11 is ervan uit gegaan dat per medewerker 40 opleidingsuren uit reguliere
opleidingsbudget worden gedekt
o Risico opslag van 13,1% toegepast op de aangepaste raming (d.w.z. enkel op de
netto uitgaven)
Rechtspraak:
o Aangenomen dat voor RA en JO 60 uur opleiding binnen PE uren plaats vindt, en 30
uur niet binnen PE uren
o Door Rechtspraak aangedragen risicopercentages toegepast op betreffende
kostenposten

55

Overgangsrecht leidt tot een ingroei van structurele kosten vanaf de
inwerkingtreding tot het moment dat alle zaken volgens het nieuwe recht worden
behandeld. Dit is niet meegenomen in de raming van de incidentele kosten.
o Genoemde inleereffecten betreft zowel inleer- als ingroeieffecten
o Huisvestingskosten niet meegenomen in raming incidentele kosten, omdat het
structurele kosten betreft
3RO: risico’s zijn berekend door het door 3RO opgegeven risicopercentage (12,3%) te
vermenigvuldigen met de totale geraamde kosten
RvdK:
o Overige bedrijfsvoeringskosten en kosten voor tijdelijke extra bezetting
meegenomen onder projectorganisatie
o Kostenontwikkeling app meegenomen onder opleidingskosten
o In tabel 11 is er vanuit gegaan dat de opleidingsuren uit reguliere opleidingsbudget
worden gedekt
o

•
•

56