Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 919

Defensienota

Nr. 41

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 9 september 2019
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 18 juni 2019 inzake de
Jaarrapportage 2019 Visitatiecommissie Defensie en Veiligheid
(Kamerstuk 34 919, nr. 39).
De Minister en Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij brief
van 5 september 2019. Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding,
zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Aukje de Vries
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-34919-41
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

1

Inleiding
Hierbij bieden wij u de antwoorden aan op de feitelijke vragen van de
vaste commissie voor Defensie over de Jaarrapportage 2019 Visitatiecommissie Defensie en Veiligheid, aangeboden bij brief van 18 juni 2019
(Kamerstuk 34 919, nr. 39). Deze vragen werden ingezonden op 4 juli 2019.
Tevens brengen wij u op de hoogte van het feit dat dhr. Patrick Cammaert,
generaal-majoor der mariniers b.d, heeft besloten terug te treden als
commissielid van de Visitatiecommissie. Er is een waardige opvolger
gevonden voor dhr. Cammaert; dhr. Ton van Ede, luitenant-generaal b.d,
treedt toe tot de Visitatiecommissie. Met deze mededeling geven wij
invulling aan de motie van het Lid Belhaj van 16 mei 2018 (Kamerstuk
34 775 X, nr. 110).
1
Kunt u aangeven waarom Defensie wederom geld en energie
besteed aan de zoveelste onderzoekscommissie, terwijl het
militair tuchtrecht, dat toegesneden is om top-down toe te zien
op de operationele continuïteit van de krijgsmacht, niet actief
wordt ingezet? Zo nee, waarom niet?
3
Deelt u de mening dat het plan van aanpak, de gedragscode en de
overige veiligheidsprotocollen een aanfluiting zijn omdat ze niet
gehandhaafd kunnen worden, vanwege het feit dat het militair
tuchtrecht met gesloten tuchtnormen werkt, deze instrumenten
niet (volledig) geïmplementeerd zijn in dienstvoorschriften en
dienstbevelen en deze instrumenten geen reflexwerking hebben
binnen het militair tuchtrecht? Zo nee, waarom niet?
5
Bent u bereid het plan van aanpak en de gedragscode in de burn
pit te gooien en alle commissies en stuurgroepen te ontbinden,
zodat commandanten ongestoord en met voldoende budget
kunnen werken aan het verbeteren van het veiligheidsbeleid
vanuit een top-down setting? Zo nee, waarom niet?
6
Het jaarrapport vermeldt dat «de wil om te leren teniet wordt
gedaan als strafrechtelijk onderzoek wordt ingesteld en mensen
als verdachte worden aangemerkt». Bewijst deze stelling dat ons
militair straf- en tuchtrecht faliekant tekortschiet, aangezien de
bevoegdheid van de commandant om onrechtmatigheden
tuchtrechtelijk af te doen aanzienlijk is beperkt ten gunste van de
werkgelegenheid van D66-Officieren van Justitie? Zo nee,
waarom niet?
7
Bent u bereid om het militair tuchtrecht actief op de voorgrond te
plaatsen bij de beoordeling van onrechtmatig gedrag, zoals dat
ook het geval was in de Wet op de krijgstucht? Zo nee, waarom
niet? Hoe verhoudt zich dit met de belofte dat Defensiepersoneel
op de eerste plaats staat?
8
Kunt u aangeven hoe het onderdeel «In een lerende organisatie
mag je fouten maken» en het onbestraft laten van de verantwoordelijken van de Defensie puinhopen zich verhoudt met de
beginselplicht tot handhaving en uw zorgplicht om de operationele continuïteit van Defensie te garanderen teneinde daarmee
de veiligheid in de samenleving te beschermen? Zo nee, waarom
niet?
9
Kunt u aangeven hoe het onderdeel «In een lerende organisatie
mag je fouten maken» en het onbestraft laten van de schuldigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

2

van de Defensie puinhopen zich verhoudt met het feit dat het
Nederlands recht geen beginsel kent dat een recht geeft om
ernstige fouten te maken (zoals bijv. de aanschaf van onveilig
materiaal)? Zo nee, waarom niet?
In reactie op de vragen die betrekking hebben op het militair tuchtrecht
verwijzen wij graag naar de brief die wij op 1 november 2018 aan uw
Kamer hebben aangeboden (Kamerstuk 35 000 X, nr. 19). In deze brief,
waarmee een toezegging aan het Kamerlid Bruins Slot (CDA) gestand
werd gedaan, wordt uitgebreid ingegaan op de aard en doelstelling van
het militair tuchtrecht, mede in relatie tot de overige onderdelen van het
militaire recht die de (rechts)positie van de militair bepalen, zoals het
(militair) strafrecht en het rechtspositionele recht. Wij memoreren op deze
plaats graag dat in voornoemde brief wordt geconcludeerd dat het militair
tuchtrecht in de huidige vorm een bruikbaar instrument is voor toepassing
in de gevallen waarvoor het militair tuchtrecht is bedoeld. Vanuit de
praktijk hebben ons geen signalen bereikt dat het huidige systeem
aanpassing behoeft.
Wij voegen daar graag nog aan toe dat het militair tuchtrecht historisch
verweven is met het (militair) strafrecht. Het onderscheid is gelegen in de
soort en ernst van het feit: gedragingen die de interne orde betreffen
vallen onder het militair tuchtrecht. Normoverschrijdingen die een
particulier belang of de algemene rechtsorde raken en die voor een
effectieve handhaving meer ingrijpende bevoegdheden en sancties
vereisen, horen in het (militair) strafrecht thuis.
In een professionele organisatie, die zich ten doel stelt zich steeds verder
te verbeteren is het essentieel dat er geleerd wordt van voorvallen. Leren
van voorvallen kan alleen maar als deze bekend zijn. Daarvoor is een hoge
meldingsbereidheid onontbeerlijk en hiervoor moeten de mensen die
melden zich veilig voelen. Dit lerend element staat de werking van het
militair straf- en tuchtrecht niet in de weg. Het leren van voorvallen en het
bestraffen van fouten/handhaven op naleven van regels zijn verschillende
mechanismen die beide van belang zijn voor de organisatie. Deze kunnen
en moeten naast elkaar bestaan.
2
Kunt u aangeven of, en zo ja op welke wijze, het plan van aanpak,
de gedragscode en overige veiligheidsprotocollen zijn geïmplementeerd in dienstvoorschriften en dienstbevelen? Zo nee,
waarom niet?
De bedrijfsvoering van Defensie is vastgelegd in voorschriften en
aanwijzingen. Hiervoor bestaan diverse verschijningsvormen. Uitwerkingen van het plan van aanpak Veiligheid zullen daar waar nodig in
voorschriften worden geborgd.
De aanwijzing van de Secretaris-generaal inzake Veiligheid, Gezondheid
en Milieu bij Defensie vervangt het huidige Veiligheidsmanagementsysteem Defensie en geeft richtlijnen voor beleid, verantwoordelijkheden
en procedures op het gebied van veiligheid, gezondheid en milieu. De
SG-aanwijzing is in concept gereed.
Als het gaat om de gedragscode, dan is deze met en door de organisatie
opgesteld en is per defensieonderdeel uitgerold. De gedragscode is
gepubliceerd op intranet en naar het huisadres van alle medewerkers
verstuurd. Tevens wordt de gedragscode verwerkt in de meest relevante
opleidingen en is deze opgenomen in de functioneringsgesprekken.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

3

Kunt u aangeven waarom Defensie telkens grijpt naar bureaucratische bottom-up maatregelen uit het commune ambtenarenrecht, terwijl Defensiepersoneel liever een top-down benadering
wil, bestaande uit concrete dienstvoorschriften en dienstbevelen?
Deelt u de mening dat de huidige gang van zaken een alarmerend
symptoom is van doorgeslagen normalisatie en uitermate
schadelijk is voor de operationele continuïteit van Defensie? Zo
nee, waarom niet?
Het plan van aanpak Veiligheid is een (meerjarig) programma ter
versterking van de veiligheid Defensie. Hoewel tot stand gekomen na
inspraak van de defensieonderdelen, dicteert het plan feitelijk top-down
een groot aantal maatregelen op de aspecten strategie, structuur, systeem
en cultuur. De verwerking van voor het verbeteren van de veiligheid
relevante zaken in dienstvoorschriften maakt daar deel van uit. Daarnaast
moet er voor de onderliggende eenheden echter ruimte zijn om aan de
maatregelen zelf invulling te geven. Deze eenheden hebben elk een uniek
karakter, met daaraan gekoppelde specifieke uitdagingen. Het eigenaarschap dat hierdoor wordt gecreëerd komt ook de effectiviteit van de
inspanningen ten goede. Het gaat derhalve om een goede balans tussen
de top-down en de bottom-up initiatieven.
10
Deelt u de mening dat de titel «het begin is er» uitermate
kwetsend en beledigend is voor defensiepersoneel die slachtoffer
zijn geworden van onveilige arbeidsomstandigheden? Kunt u
aangeven welk «begin» er is voor defensieslachtoffers die
stervende zijn of nooit meer normaal kunnen functioneren? Bent
u bereid uw excuses aan te bieden aan alle defensieslachtoffers
en de titel te wijzigen naar «jaarrapport 2019: het is om
ontevreden over te zijn»? Zo nee, waarom niet?
Ongevallen die hebben plaatsgevonden kunnen wij helaas niet terugdraaien. Evenmin kunnen we herstellen dat Defensie haar zorgplicht in het
verleden niet altijd in voldoende mate heeft ingevuld. Wij kunnen er
echter wel alles aan doen om herhaling te voorkomen. We zijn dan ook
vastbesloten om daartoe binnen Defensie de veiligheid verder te
versterken. Dit is een omvangrijk en complex proces dat niet van vandaag
op morgen gereed is, maar de eerste stappen, door middel van het
uitvoeren van meerdere maatregelen uit het plan van aanpak Veiligheid,
zijn inmiddels wel gemaakt. Daarmee maken we progressie, maar in het
besef dat er nog veel werk te doen is, is er voorlopig zeker nog geen reden
tot tevredenheid. De titel die de commissie heeft gegeven aan haar
jaarrapport, «Het begin is er, maar het is te vroeg om tevreden te zijn», is
herkenbaar. Wij delen het standpunt van de commissie en nemen het ter
harte.
11
Het jaarrapport vermeldt dat er «geen cultuur van onveilig
werken [is] waargenomen». Kunt u aangeven hoe deze stelling
zich verhoudt met het feit dat menig militair ziek en overleden is
ten gevolge van onveilige werkomstandigheden (o.a. bliksem,
hitte, burnpits, PX10, Chroom-6 en ondisciplinair gedrag)? Deelt
u de mening dat de stelling dat «geen cultuur van onveilig
werken [is] waargenomen» thuishoort in het rijk der fabelen? Zo
nee, waarom niet?
De Visitatiecommissie bakent het begrip «veiligheidscultuur» af tot: «op
een risicobewuste wijze omgaan met veiligheid in de uitvoering van
werkzaamheden». De visitatiecommissie heeft tijdens haar rondgang door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

4

de defensieorganisatie geen «cultuur van onveilig werken» geconstateerd.
Het rapport vermeldt dat het veiligheidsbewustzijn van de medewerkers
hoger en professioneler is dan aan de hand van de middelen die
beschikbaar zijn verwacht mag worden. Wij zijn blij met de constateringen
van de commissie en herkennen deze professionele houding van ons
personeel ook. Maar, net als bij iedere andere werkgever, brengt ook het
werk bij Defensie in meer of mindere mate risico’s met zich mee. Door de
aard van haar opdracht kan dat bij Defensie zelf in bijzondere mate aan de
orde zijn. Niet altijd, en op alle plaatsen, was er een veiligheidscultuur
binnen Defensie. Wij hebben geconstateerd dat werken bij Defensie
veiliger moet en kan. In dat licht heeft Defensie enerzijds de plicht om
voorafgaande aan de door haar uit te voeren opdrachten de daaruit
voortvloeiende risico’s zo goed mogelijk in te schatten en eventueel
mitigerende maatregelen te treffen teneinde de risico-acceptatie in balans
te brengen met het belang van de opdracht. Anderzijds, wanneer een
voorval plaatsvindt, wil Defensie de gevolgen zo goed als mogelijk
beperken of verhelpen en invulling geven aan haar verantwoordelijkheid
als werkgever.
12
Deelt u de mening dat het «Zwitsers kaasmodel» te bedorven is
om toegepast te worden op de Defensieorganisatie, omdat dit
model toegesneden is op de private marktsector en bekritiseerd
wordt vanwege de dubbelzinnigheid van de gevaren en het niet
effectief weergeven van de onderlinge relatie tussen gevaarzettingen? Zo nee, waarom niet?
Het Zwitserse kaasmodel is een algemeen erkend model in de veiligheidskunde (zie bijvoorbeeld «Managing the Risks of Organizational Accidents
van James Reason -1997) en in beginsel op alle organisaties toepasbaar.
De Visitatiecommissie hanteert het model om te illustreren dat het
verhogen van de veiligheid maatregelen vraagt op meerdere niveaus en
op meerdere plaatsen in een organisatie. Defensie hanteert een ander
maar vergelijkbaar model, volgens de «three lines of defence». Voor het
verhogen van de veiligheid ligt de nadruk op de eerste lijn: de werkvloer
en de direct leidinggevenden – eigenlijk alle – werknemers bij Defensie.
De tweede lijn bestaat uit een in veiligheid gespecialiseerde staf en
kenniscentra die directe ondersteuning en advies geven aan de werkvloer
en leidinggevenden (de eerste lijn). Vanuit de derde lijn krijgen de
commandanten van de defensieonderdelen interne audit- en onderzoekscapaciteit in handen die hen in staat stelt hun veiligheidsprestaties steeds
te toetsen en te verbeteren. Aan het «three lines of defence» model wordt
vaak nog een vierde lijn toegevoegd, die de organisatie als geheel scherp
houdt. Dat is de rol en positie van de Inspectie Veiligheid Defensie, de
onafhankelijke toezichthouder op het gebied van veiligheid bij Defensie.
Het belang van de samenhang tussen beleidskeuzes, goed ontwerp,
geschikte en voldoende middelen, deskundigheid, supervisie en uiteindelijk veilig handelen wordt onderschreven en is vastgelegd in het
Veiligheidsmanagementsysteem Defensie, binnenkort vervangen door de
nieuwe, geactualiseerde, SG-aanwijzing inzake Veiligheid, Gezondheid en
Milieu. Ook in het onderwijs over veiligheid binnen Defensie ligt de
nadruk op de onderlinge relaties.
13
Het jaarrapport vermeldt dat commandanten vasthouden aan een
«eigen plan van aanpak» en Defensieonderdelen «eigen
maatwerkplannen» hebben. Kunt u limitatief aangeven welke
«eigen plannen van aanpak» en «eigen maatwerkplannen»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

5

worden gehanteerd? Kunt u daarbij ook aangeven waaruit ze
bestaan? Zo nee, waarom niet?
De defensieonderdelen verschillen van elkaar, in samenstelling, in taak en
in de aard van werkzaamheden. De commandanten van de Defensieonderdelen hebben een eigen verantwoordelijkheid en nemen deze. Om die
reden waren in het kader van veiligheid ook vóór het uitkomen van het
plan van aanpak Veiligheid reeds plannen gemaakt en maatregelen
genomen. De 40 maatregelen uit het plan van aanpak Veiligheid hebben
met name gezorgd voor een eerste stap in het structureel en grondig
borgen in de organisatie. De maatregelen zijn in gezamenlijk overleg tot
stand gekomen en waren deels een aanvulling of aanscherping van
hetgeen de defensieonderdelen reeds zelf in gang hadden gezet. Het is
positief dat met het plan van aanpak Veiligheid ook structureel budgetten
beschikbaar zijn gesteld. Hierdoor worden de in gang gezette verbeteringen beter ondersteund.
14
Het jaarrapport vermeldt dat «in alle situaties gaat het erom de
potentiële risico’s te kennen, die zoveel mogelijk te beperken en
eventuele restrisico’s expliciet duidelijk te maken en vervolgens
te besluiten of die risico’s wel of niet acceptabel zijn». Kunt u
aangeven hoe u dit gaat bereiken, nu u, gelet op uw antwoorden
op de feitelijke en schriftelijke vragen, niet in staat bent om de
potentiële risico’s limitatief te duiden? Zo nee, waarom niet?
Alle werkzaamheden vergen een voortdurende risicoafweging. Alle
wijzigingen in de omstandigheden verlangen een hernieuwde risicoafweging. Een belangrijk hulpmiddel in het proactief inventariseren van
risico’s is het uitvoeren van een risico inventarisatie en evaluatie (RI&E).
Risico’s voor mens, middelen en de omgeving worden met behulp van
gangbare praktijken geïnventariseerd en naar stand van de techniek en in
redelijkheid gemitigeerd. Zo worden restrisico’s gereduceerd tot een
acceptabel niveau. Inmiddels beschikken bijna alle eenheden van Defensie
over een RI&E, waarin aspecten op het gebied van zowel fysieke als
sociale veiligheid worden meegenomen. De kwalitatieve verbetering
daarvan is een continu proces.
Om het risicomanagement verder te stimuleren worden commandanten
tot op bataljonsniveau daarnaast gevraagd, in het ritme van de managementsrapportage (3 maal per jaar), hun vijf belangrijkste risico’s aan te
geven én aan te geven welke mitigerende maatregelen daaraan
verbonden zijn. Deze systematiek wordt sinds mei van dit jaar gefaseerd
ingevoerd.
Het omgaan met restrisico’s in de dynamische defensieomgeving vergt
kennis, kunde en vaardigheden die de komende jaren verder worden
versterkt binnen Defensie. Risicoloos zullen activiteiten bij Defensie
uiteraard nooit zijn.
15
Het jaarrapport vermeldt dat het belangrijk is om een open
discussie te voeren in de politiek en de samenleving over de
potentiële risico’s. Deelt u de mening dat Defensie niet zit te
wachten op een open discussie, aangezien het de feitelijke en
schriftelijke vragen die gaan over potentiële risico’s niet
(volledig) beantwoord? Zo nee, waarom niet?
Risico’s zijn altijd het bespreken waard. Hoe en door wie tot het accepteren van (rest)risico’s besloten wordt, hangt af van de werkzaamheden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

6

de omstandigheden. Wanneer zulks een politiek afweging vereist gebeurt
dat, zoals bijvoorbeeld bij de behandeling van een artikel 100 brief.
16
Bent u bereid om te stoppen met diversiteitsprojecten en de
afkoop van Turkse dienstplicht, zodat het vrijgekomen budget
kan worden besteed aan betere en veiligere arbeidsomstandigheden? Zo nee, waarom niet?
Defensie vindt diversiteit belangrijk voor de slagkracht van de organisatie.
Daarom zullen diversiteitsprojecten conform de maatregelen Diversiteit en
Integriteit doorgaan.
Defensie heeft aan de centrales van overheidspersoneel voorgesteld om
de afkoop van de Turkse dienstplicht af te schaffen. Er is nog geen besluit
genomen.
17
Het jaarrapport vermeldt dat het Flexibel Personeelssysteem
ernstige gevolgen heeft voor de personele gereedheid. Kunt u
aangeven waarom u een oorlog blijft voeren tegen de personele
gereedheid door het personeelssysteem nog verder te flexibiliseren? Bent u bereid de Kamer en het Defensiepersoneel duidelijkheid te geven over de dramatische gevolgen van het nieuw
personeelssysteem door inzage te geven in alle voorbereidingshandelingen van het nieuw personeelssysteem? Zo nee, waarom
niet?
Een goed functionerend personeelssysteem moet zorgen voor enerzijds
een evenwichtige personeelsopbouw en anderzijds een kwaliteitsinvestering in het personeel. Defensie is van mening dat deze doelstellingen
met het huidige systeem niet langer gehaald worden. Doorontwikkeling
van dit personeelssysteem lijkt hiervoor niet voldoende. De wereld is
veranderd en dat stelt andere eisen aan het defensiepersoneel en aan
Defensie als werkgever.
Defensie heeft met de centrales van overheidspersoneel afgesproken
vorm te zullen geven aan een nieuw personeelssysteem. Een personeelssysteem:
– dat bijdraagt aan de ontwikkeling van het personeel/het individu;
– waarin de in-, door- en uitstroom van personeel beter in balans is;
– dat beter recht doet aan het bieden van zekerheid aan het personeel en
de noodzakelijke flexibiliteit binnen de organisatie.
De aanpassing van het personeelssysteem is een complexe operatie. Het
streven is dat het concept van het nieuwe personeelssysteem in de loop
van 2020 zodanig is verfijnd en in proeftuinen getest, dat het formeel kan
worden voorgelegd aan de centrales van overheidspersoneel.
18
Deelt u de mening dat Defensie beter kan werken aan een
Flexibel Ministerssysteem in plaats van een Flexibel Personeelssysteem, zodat falende CDA-Ministers en VVD-Staatssecretarissen sneller de laan worden uitgestuurd? Zo nee, waarom niet?
Een nieuw personeelssysteem moet ervoor zorgen dat Defensie nu en in
de toekomst kan beschikken over voldoende, goed opgeleid en gemotiveerd personeel. Een goed functionerend personeelssysteem is van groot
belang voor een organisatie als Defensie waarin de mens een centrale rol
speelt.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

7

Kunt u limitatief aangeven waaruit het tekort aan noodzakelijke
middelen bestaat en welke gevolgen dit tekort heeft voor de
veiligheid binnen Defensie? Kunt u ook aangeven wat nodig is om
het tekort te herstellen en hoeveel geld dit kost? Zo nee, waarom
niet?
Door de toegenomen aandacht voor veiligheid wordt steeds duidelijker
waar Defensie de afgelopen jaren te veel heeft bezuinigd en waar herstel
noodzakelijk is. Een overzicht van noodzakelijke middelen is nu niet te
geven, aangezien dit kan variëren van kleine middelen (bijvoorbeeld
gereedschap) tot vervanging van complete (wapen)systemen en/of
infrastructuur. Het herstelproces is een onderdeel van de reguliere
bedrijfsvoering.
20
Kunt u aangeven waarom u wel luistert naar de wens van bonden
om de afkoop van Turkse dienstplicht te behouden, maar
Oost-Indisch doof bent voor de CAO-voorstellen van bonden? Zo
nee, waarom niet?
Defensie is, zoals gebruikelijk, altijd in gesprek met de centrales van
overheidspersoneel.
Zoals in het antwoord op vraag 16 is beschreven, is nog geen uitsluitsel
gegeven over de afschaffing van de afkoop van de Turkse dienstplicht.
21
Kunt u chronologisch uiteenzetten hoe de benoeming van elk
commissielid tot stand is gekomen? Kunt u daarbij ook inzage
geven in alle gegevens verband houdende met de voorbereiding
en totstandkoming van de benoeming van commissieleden? Zo
nee, waarom niet en hoe verhoudt zich dit met uw inlichtingenplicht en de Wet openbaarheid van bestuur?
Conform de motie van het lid Bruins Slot (Kamerstuk 34 775 X, nr. 113),
naar aanleiding van het algemeen overleg Integrale aanpak veiligheid en
integriteit op 25 april 2018, heeft de Minister in september 2018 de
visitatiecommissie ingesteld (Kamerstuk 34 919, nr. 25 en Besluit nr.
BS2018014803, Staatscourant 2018, nr. 52801, 17 september 2018). In de
tijd daaraan voorafgaand is in opdracht van de Minister de voorzitter
aangezocht door de secretaris-generaal. De voorzitter van de commissie
heeft vervolgens zelf de leden van de commissie geselecteerd. De
Minister heeft kennis genomen van de geselecteerde leden en is
overgegaan tot instelling van de commissie. In het gesprek tussen de
vaste commissie voor Defensie en de visitatiecommissie op 7 november
2018 is het onderwerp van selectie en benoeming aan de orde geweest.
22
Kunt u limitatief aangeven hoeveel vergoedingen de commissieleden, het secretariaat en de personen die bijstand hebben
verleend aan de commissie hebben ontvangen? Zo nee, waarom
niet en hoe verhoudt zich dit met uw inlichtingenplicht en de Wet
openbaarheid van bestuur?
23
Kunt u limitatief aangeven hoeveel kosten van de commissie door
u zijn vergoed? Kunt u daarbij ook aangeven waaruit deze kosten
bestaan? Zo nee, waarom niet en hoe verhoudt zich dit met uw
inlichtingenplicht en de Wet openbaarheid van bestuur?
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

8

Kunt u bovenstaande vragen apart en desnoods geanonimiseerd
beantwoorden zonder verwijzing naar of herhaling van een ander
antwoord? Zo nee, waarom niet?
In artikel 9 en 10 van het besluit houdende de instelling van de visitatiecommissie is de wijze van vergoeden van de voorzitter en leden en de
regeling in verband met de kosten van de visitatiecommissie vastgelegd.
De afspraak is dat de kosten van de visitatiecommissie voor rekening
komen van de Minister.
De vergoedingenbesluiten voor de commissieleden zijn opgesteld en
genormeerd volgens het besluit vergoedingen adviescolleges en
commissies (en de daaraan verbonden regelingen zoals het Reisbesluit
Binnenland, de Reisregeling Binnenland, het Bezoldigingsbesluit
Burgerlijke Rijksambtenaren 1984). Deze vergoedingenbesluiten zijn
gepubliceerd in de Staatscourant.
Voor het jaar 2019 bedragen de kosten tot 1 juli 2019 in totaal ongeveer
€ 60.000. Dit bedrag is opgebouwd uit de gedeclareerde dagvergoedingen, reiskosten en gemaakte kosten t.b.v. praktische zaken en
ondersteuning van de commissie. De kosten voor het secretariaat zijn niet
opgenomen, aangezien het secretariaat conform art. 5 lid 3 van de
instellingsbeschikking door Defensie wordt gefaciliteerd, hetgeen binnen
de reguliere exploitatiekosten valt.
25
Waarom gaat u maar summier in op de kritiek van de Visitatiecommissie op de rol van de Inspectie Veiligheid Defensie, op
basis van inzichten van de Wetenschappelijke Raad voor
Regeringsbeleid en de Algemene Rekenkamer? Is de rollenscheiding bij de IVD goed geregeld? Is de toezichtfunctie
gescheiden van andere functies, zoals beleid, regelgeving,
uitvoering en advies? Deelt u de opvatting dat, nu de IVD zelf
zware incidenten gaat onderzoeken, dat schuurt met de adviserende taak op de inhoud en de effectiviteit van het veiligheidssysteem?
Het kabinet heeft de inzichten en adviezen van de Wetenschappelijke Raad
voor het Regeringsbeleid en de Algemene Rekenkamer betrokken bij de
totstandkoming van de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties die sinds
2016 van kracht zijn en die de Minister in 2018 op de Inspectie Veiligheid
Defensie (IVD) van toepassing heb verklaard.
In overeenstemming met deze aanwijzingen is het toezicht van de IVD
zowel organisatorisch als anderszins gescheiden van beleid en uitvoering
bij Defensie. De IVD heeft uitsluitend toezichttaken en geen uitvoerende
taken zoals vergunningverlening of het verstrekken van subsidies.
Het is gebruikelijk dat inspecties onderzoek doen bij voorvallen met grote
gevolgen voor veiligheid en veiligheidsbeleving. Voorbeelden zijn IJ&V,
IGJ, ILT, ISZW en SODM. Systeemonderzoek, thematisch onderzoek en
voorvallenonderzoek zijn instrumenten van toezicht en liggen in elkaars
verlengde. Voorvallen kunnen belangrijke informatie geven over systeemfouten of de werking van het veiligheidssysteem. Voor de IVD geldt
bovendien dat zij zich niet op verwijtbaarheid of schuld richt, maar op het
verhogen van de veiligheid en het vergroten van het lerend vermogen van
Defensie.
26
Wat gaat u doen met de conclusie van de Visitatiecommissie
«zodra de schuldvraag en de leervraag naar aanleiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

9

incidenten door elkaar gaan lopen [...] de bereidheid een melding
te doen daalt met een negatief effect op de lerende organisatie
tot gevolg»?
Wij zijn het eens met het uitgangspunt van de Visitatiecommissie dat in
een lerende organisatie fouten gemaakt mogen worden en dat de
schuldvraag en de leervraag naar aanleiding van incidenten niet door
elkaar moeten gaan lopen. Tijdens het WGO Personeel van 12 november
2018 (Kamerstuk 35 000 X, nr. 40) en tijdens de behandeling van de
begroting van Defensie op 21 november 2018 (Handelingen II 2018/19, nr.
26, debat over de begroting Defensie 2019) is met de Kamer over dit
onderwerp gesproken. Aanvullend heeft de Minister 17 december 2018
(Kamerstuk 35 000 X, nr. 78) in een brief haar zienswijze gestuurd over de
bij defensiepersoneel gevoelde spanning tussen het willen meewerken
aan een veiligere werkomgeving en de mogelijkheid dat vrijwillige
verklaringen afgelegd tijdens een onderzoek tegen hen zouden kunnen
worden gebruikt in een strafrechtelijk onderzoek. In deze brief heeft de
Minister gemeld dat alles afwegende onvoldoende reden wordt gezien om
op dit moment wetgeving te entameren die voor Defensie een uitzonderingspositie zou creëren. Vervolgens is de Kamer in het algemeen overleg
over Integrale aanpak veiligheid en integriteit van 17 januari 2019
toegezegd dat nagegaan wordt hoe een aantal andere landen met dit
vraagstuk omgaan. De Minister zal uw Kamer daarover informeren.
27
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak vooral
gericht is op de veiligheidsorganisatie en minder op het organiseren van veiligheid? Wat gaat u hieraan doen?
De observatie van de Visitatiecommissie wordt door Defensie niet
ontkend, maar deze moet wel worden begrepen in de context van het
verbeterproces. Om het vliegwiel van de verandering op te kunnen starten
is een goed geoutilleerde veiligheidsorganisatie onontbeerlijk. Om die
reden is daar in de eerste plaats de nadruk op gelegd. De boodschap van
de Visitatiecommissie past bij de volgende fase die nu aanbreekt.
Conform plan zal het plan van aanpak Veiligheid dan ook worden
doorontwikkeld. Daarbij verdienen vooral de dieper liggende oorzaken die
aan onze veiligheidsproblemen ten grondslag liggen onze speciale
aandacht.
28
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak via de
leidinggevenden in de organisatie gebracht is zonder
verdere aandacht voor de uitvoering en sturing? Wat gaat u
hieraan doen?
Er is bewust gekozen om het plan van aanpak Veiligheid in de organisatie
te brengen via de lijn, om juist daarmee de aandacht voor uitvoering en
sturing te borgen. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de
commandanten, met de Commandant der Strijdkrachten voorop. Een
stevige sturing, een duidelijke koers en haalbare jaarlijkse doelstellingen
zijn belangrijke randvoorwaarden om te realiseren dat veilig werken de
norm wordt. De commandanten van de defensieonderdelen zijn verantwoordelijk voor de veiligheidsprestaties binnen hun onderdeel. Zij hebben
het afgelopen jaar extra stilgestaan bij het onderwerp veiligheid,
bijvoorbeeld in hun blogs, bij werkbezoeken, of het organiseren van
symposia. Dit maakt deel uit van het element de «tone at the top».
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

10

Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak zelf niet
is voorzien van een meetinstrument en er geen meetbare doelen
zijn gesteld? Wat gaat u hieraan doen?
32
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het in het plan van aanpak
belangrijke normen voor veiligheid ontbreken? Wat gaat u hieraan
doen?
33
Het plan van aanpak zelf is niet voorzien van een meetinstrument
en er zijn geen meetbare doelen gesteld. Waarom is hier bewust
voor gekozen?
Het plan van aanpak Veiligheid bevat 40 maatregelen, verdeeld over
strategie, structuur, systeem en cultuur. Het merendeel van deze maatregelen is concreet en meetbaar daar waar het gaat om instrumenten zoals
een congres, een beleidsverklaring, of de oprichting van een Directie
Veiligheid. Wij willen echter ook inzicht krijgen in de resultaten: welk effect
levert een bepaalde maatregel nu op? Dit effect is veel lastiger te meten of
te normeren.
Op centraal niveau onderzoeken wij of het juiste effect van de maatregelen wordt bereikt. Een voorbeeld is steekproefsgewijs representatief
onderzoek naar het niveau van veiligheidsbewustzijn in onze organisatie
via de afdeling Trends, Onderzoek en Statistiek. Dit gebeurt als onderdeel
van een doorlopend onderzoek waarbij maandelijks de opinie van het
defensiepersoneel wordt gemeten door middel van analyse van scores op
een beknopte set vragen, in casu met betrekking tot fysieke en sociale
veiligheid.
30
Hoe beoordeelt u de bevinding dat de financiering voor het
gehele plan van aanpak niet duidelijk is? Bent u bereid de
financiering te verduidelijken?
Er bestaat geen onduidelijkheid over de financiering van het plan van
aanpak Veiligheid. De bevinding van de commissie heeft betrekking op de
realisatie van het budget. Niet iedere maatregel van de 40 maatregelen uit
het plan van aanpak Veiligheid is vertaald in budget; bij sommige
maatregelen is dat niet nodig. Dat komt doordat bepaalde activiteiten
reeds gefinancierd zijn via de reguliere posten in de begroting (bijvoorbeeld het organiseren van symposia), of dat een maatregel geen extra
budget vergt (bijvoorbeeld safety walks). Alleen de maatregelen die een
additionele investering vergden zijn naast de gereserveerde budgetten
apart gebudgetteerd t.b.v. veiligheid (personele capaciteit, opleiding, ICT
systeem).
Het grootste deel van het gereserveerde budget voor veiligheid is
bestemd voor het versterken van de veiligheidsorganisatie waarvoor
formatieplaatsen zijn aangemaakt. Dit verklaart het grootste gedeelte van
de realisatie.
31
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak niet goed
bekend is bij de meeste manschappen, onderofficieren, officieren
en niet-militaire medewerkers? Wat gaat u hieraan doen?
34
Wat vindt u van de kritiek op de totstandkoming van het plan van
aanpak (het is in korte tijd tot stand gebracht met beperkte
inbreng van de plaatselijke commandanten en veiligheidsfunctionarissen; er is weinig gebruik gemaakt van veiligheidsinbreng bij
het opstellen van het plan; vanwege tijdsgebrek was er beperkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

11

betrokkenheid van veiligheidskundige expertise van binnen en
buiten Defensie)?
Deelt u de opvatting van de Visitatiecommissie dat een plan dat
niet gedragen wordt door de organisatie niet veel kans maakt om
een succes te worden? Wat gaat u hieraan doen?
Het plan van aanpak Veiligheid was de eerste reactie op de voorvallen die
hebben plaatsgevonden en op het rapport van de Commissie Van der
Veer. De urgentie van de situatie was voor Defensie dermate hoog dat
maatregelen op korte termijn noodzakelijk waren. Daartoe diende het plan
van aanpak Veiligheid. Momenteel wordt aan de doorontwikkeling en
verdieping gewerkt omdat duidelijk is dat de aanpak van de problematiek
een doorlopend proces is; het betreft derhalve een breed gedragen
programma ter versterking van de veiligheid bij Defensie.
35
Deelt u de kritiek dat het creëren en vasthouden van ervaren
instructeurs en technische experts, die nodig zijn voor het
ontwerpen en organiseren van een veiligere werkomgeving,
onvoldoende in het plan van aanpak worden benoemd, en dat het
roulatie- en beloningssysteem niet helpend is? Wat gaat u hieraan
doen?
Defensie acht het functieroulatiesysteem om operationele redenen
noodzakelijk. Het voorziet, gegeven het gesloten personeelssysteem voor
militairen, in persoonlijke ontwikkeling, ervaringsopbouw, inbreng van
operationele kennis en ervaring in de bedrijfsvoering en goede opvolgingsplanning. Het is van belang om de vele specialistische functies tijdig
te vullen met goed opgeleide en ervaren functionarissen. Daarnaast acht
Defensie het vanuit goed werkgeverschap en zorg voor het thuisfront
noodzakelijk om operationeel geplaatsten regelmatig te plaatsen op
niet-operationele functies. Het organisatiebelang bij het vullen van
bepaalde functies maakt dat dit niet altijd mogelijk is. Vanuit het oogpunt
van zakelijke integriteit brengt het te lang functioneren in een functie
voorts risico’s met zich mee zoals ingesleten gewoontes of te nauwe
banden met leveranciers.
Zoals ook vermeld in het antwoord op vraag 17, heeft Defensie met de
vakcentrales afgesproken vorm te zullen geven aan een nieuw personeelssysteem, dat in proeftuinen zal worden getest.
De huidige regelgeving stelt dat een functie in principe voor drie jaar
wordt toegewezen. Met instemming van de militair kan de functievervulling worden verlengd tot vijf jaar. Voor een aantal specifieke functiegroepen kan de functievervullingsduur, na instemming van de centrales
van overheidspersoneel, worden vastgesteld tot een maximum van 7 jaar.
Defensie wil het aantal functies op de lijst met specifieke functiegroepen
uitbreiden en zal daarvoor een voorstel doen aan de centrales van
overheidspersoneel.
Het huidige salarissysteem is gebaseerd op een aantal verouderde
uitgangspunten die hun oorsprong vinden in een rapport van de
Staatscommissie Idenburg uit 1918. Het salarisgebouw is zo ontworpen
dat de militair een hoger inkomen krijgt naarmate hij ouder wordt. Dit
betreft een beloning op basis van behoefte en niet op basis van prestatie
of het bezit van specifieke competenties en/of specialisaties. Hier zal in de
aanpak van een nieuw beloningssysteem rekening mee worden
gehouden.
36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

12

Deelt u de opvatting dat het belangrijk is om een carrièrepad te
ontwikkelen voor experts en specialisten, om zowel de kennis als
de mensen voor de organisatie te behouden? Wat gaat u hieraan
doen?
Die opvatting delen wij. Hoewel er geen centrale voorziening is t.a.v.
loopbaanpaden, zijn er voor de expert of de specialist bij Defensie
mogelijkheden om carrière te maken. Naast het bestaande Management
Development werkt Defensie ook aan begeleiding voor de professionele
ontwikkeling van medewerkers in het eigen vakgebied. Verder wordt een
nieuw personeelssysteem met behulp van verschillende proeftuinen
ontwikkeld, bij en met de defensieonderdelen. Daarin wordt een nieuw
talentontwikkelingsbeleid opgenomen. Over verschillende elementen zal
overleg met de centrales van overheidspersoneel nodig zijn. Hierbij wordt
gekozen voor een incrementele gezamenlijke aanpak.
37
Deelt u de opvatting van de Visitatiecommissie dat het doen van
ernstige voorvallenonderzoek niet bij een inspectie zoals de IVD
past? Hoe verhoudt zich een en ander tot het rapport van de
commissie Van der Veer, waarin wordt aanbevolen dat de
toezichthouder controleert of een veilige taakuitvoering is
geborgd en of er voldoende lering wordt getrokken uit eerdere
voorvallen? Deelt u de lezing van de Visitatiecommissie, die dit
ziet als een oproep tot systeemtoezicht, en dat voorvallenonderzoek geen systeemtoezicht is?
39
Deelt u hierin het standpunt van de Visitatiecommissie dat het
doen van ernstige voorvallenonderzoek niet bij de IVD past?
Zoals wij in het antwoord op vraag 25 hebben uiteengezet, is het
gebruikelijk dat inspecties onderzoek doen bij voorvallen met grote
gevolgen voor veiligheid en veiligheidsbeleving. Voorbeelden zijn IJ&V,
IGJ, ILT, ISZW en SODM.
Wij zien geen tegenstelling tussen de aanbevelingen uit het rapport van
de commissie-Van der Veer en de taken van de IVD. De commissie stelt in
paragraaf 3.2 namelijk ook: «Voor ernstige en zeer ernstige voorvallen zou
de onafhankelijkheid van een onderzoek en een integrale blik sterker
geborgd moeten worden.» De IVD is onafhankelijk en kijkt met een
integrale blik naar de taakuitvoering op het gebied van veiligheid bij
Defensie. Systeemonderzoek, thematisch onderzoek en voorvallenonderzoek zijn instrumenten van toezicht en liggen in elkaars verlengde.
Voorvallen kunnen belangrijke informatie geven over systeemfouten of de
werking van het veiligheidssysteem.
38
Kunt u aangeven wat de Visitatiecommissie verstaat onder
«ernstige voorvallenonderzoek»? Waar en door wie zouden
dergelijke onderzoeken volgens u kunnen worden uitgevoerd?
De Visitatiecommissie definieert in het Jaarrapport 2019 niet expliciet wat
zij verstaat onder «ernstige voorvallenonderzoek». Wel verwijst zij in
voetnoot 13 naar de website van de IVD. Defensie hanteert in het kader
van de fysieke veiligheid vier categorieën voorvallen, waarvan de
zwaarste categorie 4 is. Hieronder vallen ernstige voorvallen die door of
onder de verantwoordelijkheid van de IVD worden onderzocht. In gevallen
dat de IVD besluit geen onderzoek te doen, voert het desbetreffende
defensieonderdeel onderzoek uit in opdracht van de CDS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

13

40
Hoe beoordeelt u de harde kritiek op de stroperige verwervingsprocessen, die zich slecht verhouden met de flexibiliteit die van
de Defensieonderdelen wordt gevraagd (het proces van materieelaanschaf gaat over heel veel schijven; binnen het proces voelt
iedereen zich verantwoordelijk om zijn werk goed te doen en is
men op zich tevreden over de eigen rolinvulling in het proces;
gebruikers schieten er niets mee op omdat ze uiteindelijk het
gevraagde en benodigde materieel niet krijgen)?
Herkent u de kritiek dat het belang van goed doorlopen van het
proces boven het belang van een goede uitkomst word gesteld?
Herkent u voorts de kritiek dat er uiteindelijk niemand een
verantwoordelijkheid voelt om dit te doorbreken? Wat gaat u
hieraan doen?
41
Deelt u de kritiek op de inkoop- en verwervingsprocessen, als te
procedure-gericht, te weinig flexibel, te centralistisch, en gaand
over heel veel schijven? Bent u bereid de Kamer met een plan van
aanpak te verschaffen en daarbij ook mogelijkheden te onderzoeken tot decentralisatie? Zo nee, waarom niet?
De inrichting van het zogeheten voorzien – in proces is gericht op het
tijdig vervullen van een behoefte binnen de bestaande wet en regelgeving. Om de best mogelijk middelen en diensten te kunnen verwerven,
kijkt Defensie ook nadrukkelijk naar de kwaliteit ervan. Dat vraagt in het
voorzien – in proces om zorgvuldigheid. Daarom kan het proces meer tijd
in beslag nemen dan gewenst, zeker bij nieuwe behoeften: de rechtmatigheid van de aanbesteding is een aspect waarmee tijd gemoeid is en het
bepalen en afstemmen van de kwalitatieve keuzes in het traject naar een
nieuw product of nieuw materieel ook. In die zin herkennen wij de wens
tot versnellen die de commissie benoemt. Voor versnelling van dit proces
zijn diverse maatregelen getroffen, zoals het zoveel mogelijk sluiten van
raamovereenkomsten waarbinnen gebruikers eenvoudig hun behoeften
aan materieel en diensten kunnen afroepen en het toekennen van meer
ruimte en bevoegdheden aan decentrale commandanten voor het
zelfstandig doen van kleine aankopen. Daarnaast wordt niet alleen meer
aandacht besteed aan het toepassen van het principe «van de plank,
tenzij», maar ook aan het volgen van een multifunctionele benadering, bij
Defensie bekend als het zogeheten groene-stip-overleg. In dat overleg
komen de vertegenwoordigers van alle betrokken functiegebieden
vroegtijdig bijeen om een voorliggende behoefte en ieders rol daarin te
bespreken. Dit moet bijdragen aan het, met inachtneming van de
(Europese) regels voor aanbesteding, tijdig leveren van het benodigde
aan materieel en diensten aan de gebruikers. Daarbij is goede communicatie naar de eindgebruiker nodig, zodat die weet op welke manier aan de
behoefte invulling wordt gegeven en wanneer hij het resultaat kan
verwachten. Daarnaast wordt in de behoeftestellingsketen aandacht
gegeven aan kennis van de processen en de onderlinge communicatie; dit
is essentieel voor een goede en tijdige invulling van de behoefte.
42
Deelt u de analyse van de Visitatiecommissie dat operationeel
commandanten onvoldoende invloed uitoefenen op het
voorkomen van onveilige situaties, omdat zij geen bevoegdheid
hebben over middelen en mensen om veiligheid te verbeteren?
Klopt het dat zij meestal alleen kunnen besluiten iets niét te doen
of niét door te laten gaan, bijvoorbeeld het stilleggen van een
activiteit naar aanleiding van een melding van een (mogelijk)
onveilige situatie, maar dat het dikwijls niet in het vermogen van
een operationeel commandant ligt om een onveilige situatie op te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

14

lossen, vanwege de grote afhankelijkheid van interne gecentraliseerde diensten (personeel, inkoop, infra)? Wat gaat u hieraan
doen?
Het Plan van Aanpak Veiligheid heeft het commandanten budget ruimer
beschikbaar gesteld om o.a. met de zelfstandig kleine aankopen sneller
middelen beschikbaar te krijgen om mogelijke risico’s te mitigeren. Het is
echter wel zo dat lange termijn oplossingen vaak ondersteuning of
beslissingen elders in de organisatie vergen, bijvoorbeeld vanwege hun
impact (infrastructurele aankoop/afstoting, loopbanen voor nieuw
personeel, verwerving en instandhouding van specifiek materieel). Er
wordt, in het kader van «commandant in zijn kracht», samen met
commandanten bezien welke mogelijkheden er verder zijn om op hun
niveau zelfstandig actie te kunnen nemen.
Commandanten voeren periodiek een risico inventarisatie en evaluatie
(RI&E) uit om mogelijke risico’s te inventariseren. Risico’s voor het welzijn
van mens, middelen en de omgeving worden met behulp van gangbare
praktijken geïnventariseerd en naar stand van de techniek en in
redelijkheid gemitigeerd. Zo worden restrisico’s weggenomen of
gereduceerd tot een redelijkerwijs acceptabel niveau. Oplossingen
betreffen niet altijd maatregelen door inzet van extra mensen en
middelen; activiteiten kunnen bijvoorbeeld op een andere manier wel
veilig worden uitgevoerd.
43
Hoe beoordeelt u de kritiek op de beperkte invloed van operationeel commandanten voor het trainen en opleiden van
medewerkers en het behoud van gekwalificeerd personeel? Klopt
het dat commandanten weinig zeggenschap hebben over
personeel, over mensen die nodig zijn voor een veiligere werkomgeving? Hoe verhoudt zich dit tot de motie Bruins Slot c.s.
(Kamerstuk 34 775 X, nr. 38 ), die oproept om commandanten
meer bevoegdheden en bijbehorende middelen op personeelsgebied te geven en daartoe met concrete maatregelen te komen?
De operationeel commandanten hebben deels invloed op het behoud van
gekwalificeerd personeel door bijvoorbeeld de mogelijkheid bindingspremies toe te kennen, personeel (extra) opleidingen te laten volgen en
het bieden van loopbaanperspectief. Ook heeft de operationeel
commandant de bevoegdheid gekregen ten aanzien van het aanstellen
van herintreders en het toepassen van de hardheidsclausules met
betrekking tot opleidingskosten en dienstreizen. Operationeel commandanten geven zelf aan welke taken het personeel moet kunnen uitvoeren
om aan de gestelde opdracht te voldoen. Dit leidt tot een opleidingsbehoefte per Defensieonderdeel. Omdat opleidingsbehoeften de opleidingscapaciteit (tijdelijk) kunnen overschrijden, wordt voor de verdeling van
opleidingsplaatsen gebruik gemaakt van vraag-en aanbodmanagement
(VAM). Overleg en prioritering zal daarom altijd nodig blijven. Wanneer
het opleidingen betreft die privaat ingekocht kunnen worden is het voor
een operationele commandant mogelijk om zijn middelen daarvoor in te
zetten en zelf te prioriteren wanneer dat nodig is.
44
Herkent u de kritiek dat het proces van personeelsuitbreiding
vooral traag en moeizaam verloopt en dat resultaten weinig
merkbaar zijn en een bron van ongenoegen vormen? Wat gaat u
hieraan doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

15

In algemene zin herkennen wij de kritiek. De bezuinigingen van de
afgelopen jaren hebben hun sporen achtergelaten. Dit geldt ook voor
personeel in het veiligheidsdomein. De ervaring leert dat ook uitbreiden
van personele capaciteit soms gecompliceerd is. De uitbreiding omvat een
heel traject, te beginnen bij adequate planning en eindigend bij de
tewerkstelling van een volledig opgeleide en inzetbare nieuwe
medewerker. Het maakt voor dat laatste ook uit of er een militair of een
burger is geworven. Dit kost tijd: als het gaat om de functies gerelateerd
aan veiligheid, betreft het samen met de opgerichte Inspectie Veiligheid
en Directie Veiligheid een stapsgewijze groei naar ongeveer 260 extra
functies in 2021. Deze nieuwe, veelal specialistische functies worden de
komende jaren verder ingevuld.
Voor een personeelsuitbreiding van meer dan 5 functies is het daarnaast
vaak noodzakelijk een reorganisatietraject te doorlopen. Dergelijke
trajecten kosten veel tijd en worden vaak gehinderd door vertraging.
Defensie spreekt met de centrales van overheidspersoneel om te bezien of
versnelling van het reorganisatieproces mogelijk is.
Defensie heeft door middel van het programma Behoud en Werving
diverse maatregelen genomen om het behoud en de werving te verbeteren. De kamer is geïnformeerd over de opbrengsten van deze maatregelen met de kamerbrief van 15 mei jl. (Kamerstuk 34 919, nr. 38). Wij
verwachten dat het onlangs afgesloten arbeidsvoorwaardenakkoord een
positief effect heeft op het behoud en dat de uitstroom van personeel bij
Defensie dit jaar verder gaat afnemen. De achterblijvende militaire
personele bezettingsgraad maakt dat de groei nog niet zichtbaar wordt in
een verhoogde mate van gereedheid en beschikbaarheid. Vulling van
vacatures blijft een uitdaging, gelet op de aantrekkende arbeidsmarkt. De
werving en instroom verlopen succesvol, maar houden de uitstroom en
de organisatiegroei nog onvoldoende bij.
45
Wat gaat u doen met de zorgen van de Visitatiecommissie
omtrent de gevolgen van de huidige rangenstructuur, zoals
beschreven op pagina 26?
Het huidige salarissysteem is gebaseerd op een aantal verouderde
uitgangspunten die hun oorsprong vinden in een rapport van de
Staatscommissie Idenburg uit 1918. Mede als gevolg daarvan gaat de
bezoldigingsstructuur van militairen uit van rangsgewijze egalisatie. Dit
houdt in dat de bezoldiging van militairen in algemene zin is gekoppeld
aan de rang die zij bekleden en niet direct is gerelateerd aan de functie die
zij op dat moment in die rang uitoefenen, teneinde inkomensfluctuaties bij
functiewijziging te voorkomen.
Dit systeem past bij een vastliggend systeem van loopbaanpatronen. Het
systeem van vaste loopbaanpatronen is in de loop der jaren minder
vanzelfsprekend geworden. Daarom is ook de vraag aan de orde of het
systeem van rangsgewijze egalisatie nog wel in voldoende mate aansluit
bij de behoeften van medewerkers. Defensie en de centrales van
overheidspersoneel hebben in het arbeidsvoorwaardenakkoord 2018–2020
afgesproken een herzien bezoldigingssysteem te ontwikkelen. Hierbij
wordt ook aandacht besteed aan de toekomstbestendigheid van het
systeem van rangsgewijze egalisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 919, nr. 41

16