Risicobeoordeling deskundigengroep dierziekten HPAI risico na
aantonen H5 in gehouden sierwatervogels in Heeten
Aanwezig (online): Arjan Stegeman (voorzitter), Francisca Velkers, Ron Fouchier, Ingrid Keur, Teun
Fabri, Evelien Germeraad, Mart de Jong, Roy Slaterus, Erik van Geloof, Martijn Stijntjes
Datum: 24 augustus 2021
Onderstaande vragen zijn vooraf aan de deskundigen gestuurd.
Vraag 1
Hoe verklaart u de besmetting met HPAI bij de eenden in Heeten?
Voor de besmetting zijn twee hypotheses. 1) Mogelijk heeft er insleep plaatsgevonden vanuit wilde
vogels bijvoorbeeld afkomstig van water vlakbij de locatie. Het virus kan via wilde watervogels zijn
binnengekomen omdat de dieren alleen door gaas van de buitenwereld waren afgesloten. Ook kan
mest van de wilde vogels bij het verzorgen van de dieren door de houders naar binnen zijn
gelopen.
2) De andere hypothese is insleep via aanvoer van de jonge siereendjes die recent zijn aangekocht
vanuit een andere locatie in Nederland. Het is nog niet duidelijk om welk soort eenden het hier
gaat. De jonge eenden vertoonden geen ziekteverschijnselen, maar niet alle soorten eenden tonen
een duidelijk ziektebeeld na infectie. Verder epidemiologisch onderzoek (en tracering) volgt om
deze route van insleep na te gaan.
Deze nieuwe uitbraak maakt, in combinatie met de gevonden besmette wilde vogels begin
augustus rond Bunschoten, duidelijk dat het vogelgriepvirus in Nederland nog aanwezig is. Helaas
is de sequentie van het virus uit Eemdijk nog niet bekend. Om na te kunnen gaan of we te maken
hebben met een nieuwe virusvariant die meegekomen is tijdens de vroege najaarstrek van 2021 of
dat het virus nauw verwant is aan de virussen van afgelopen half jaar zal dit snel worden
gesequenced.
Vraag 2
Hoe verwacht u dat HPAI zich in de wilde vogels verder zal ontwikkelen in de komende maanden?
De migratie van (water)vogels naar Nederland zal weer gaan toenemen. De eerste migrerende
watervogels zijn al gearriveerd en het aantal arriverende vogels zal de komende weken en
maanden verder toenemen. Het gebied rondom Heeten is niet een specifiek gebied waar grote
aantallen (water)vogels (over)heen trekken (langs de ca. 11 km westelijker gelegen IJssel zijn
meer verplaatsingen van watervogels te verwachten). EMC is al begonnen met actief monitoren
van wilde vogels. Zij constateren dat het aantal LPAI-gevallen in de eendenkooien ook al begint toe
te nemen. Ook uit omgeving Bunschoten worden via extra monitoring in opdracht van LNV nu
monsters verkregen en binnenkort getest.
Verwacht wordt dat vanaf september virusamplificatie kan plaatsvinden door de toename van
jonge (naïeve) dieren (die nog geen blootstelling hebben gehad aan vogelgriepvirus) die aankomen
in Nederland en in groepen samenkomen en ook in contact kunnen komen met residente
watervogels die mogelijk virus uitscheiden. Ook kunnen migrerende vogels nieuw virus met zich
meebrengen. In vorige seizoenen was het de vraag óf, wanneer en waar het virus zou
binnenkomen via migratie. Nu we weten dat het virus hier nog is, is het de vraag waar en wanneer
het reeds aanwezige virus zich zou kunnen amplificeren in de trekvogels, eventueel aangevuld met
nieuw geïntroduceerd virus, en vervolgens mogelijk tot uitbraken zal leiden. Daarbij komt dat de
lagere omgevingstemperaturen in het najaar de overlevingskansen van het virus vergroten en
hiermee ook de mogelijkheid tot transmissie zowel onder wilde vogels maar ook naar vogels op
bedrijven vergroot.
Vraag 3

Hoe schat u op dit moment de kans in op besmetting van Nederlandse pluimveebedrijven met H5
ten opzichte van de risicoanalyse van juli 2021 op basis waarvan de ophokplicht werd ingetrokken?
De inschatting van de deskundigen is dat het risico voor dit moment nog hetzelfde is als in juli
2021. Echter spreken ze de verwachting uit dat dit risico vanaf ongeveer half september gaat
toenemen. Hoe het risico daadwerkelijk toeneemt laat zich lastig voorspellen, maar hangt samen
met de vogelmigratie die vanaf september substantiële vormen aan gaat nemen, de
weersomstandigheden en met de eventuele binnenkomst van nieuwe virussen.
De deskundigen schatten daarom in dat het risico vanaf half september daadwerkelijk gaat
toenemen.
Een kanttekening daarbij is dat er tijdens het vogelgriepseizoen van 2017-2018 ook in de zomer
(augustus 2018) met HPAI H5N6 besmette wilde eend en een Bruine kiekendief (september 2018)
zijn gevonden. Vervolgens waren er in het daaropvolgende herfst/winterseizoen geen besmettingen
op pluimveebedrijven. In andere jaren werden de eerste besmettingen in pluimveebedrijven
waargenomen vanaf oktober1. Doordat het virus nu is aangetoond op meerdere plaatsen in
Nederland concluderen de deskundigen dat er een kans bestaat dat dit jaar het risico op uitbraken
in pluimveebedrijven eerder verhoogd zal zijn op basis van de combinatie van verwachte
migratiebewegingen en de recent gevonden besmettingen.
De deskundigengroep adviseert nu al een verhoogde alertheid. Zo kan er herinnerd worden aan de
mogelijkheid van het rapporteren en insturen van doodgevonden vogels. Bij het insturen van
vogels moet men wel de juiste voorzorgsmaatregelen nemen (persoonlijke beschermingsmiddelen
gebruiken). Veehouders worden opgeroepen om de voorgeschreven bioveiligheidsmaatregelen
strikt te blijven nemen. Daarnaast worden veehouders en dierenartsen opgeroepen alert te zijn op
de eerste tekenen van een mogelijke vogelgriepinfectie (zoals verhoogde uitval en klinische
symptomen).
Vraag 4
Hoe schat u op dit moment de kans in op besmetting van pluimveebedrijven met H5 in regio 8
waar besmetting is gevonden (Overijssel) en in de andere regio’s in Nederland ten opzichte van de
risicoanalyse van juli 2021?
Er is geen reden om aan te nemen dat het risico van deze specifieke regio hoger zou moeten
worden ingeschat dan andere regio’s op basis van deze besmetting. Er vindt in deze regio wel
graanproductie plaats, die nu van het land afgehaald wordt. Dat zou een aantrekkingskracht
kunnen hebben op (water)vogels die op oogstresten foerageren. Maar verder lijkt de directe
omgeving van de locatie bij Heeten niet bijzonder aantrekkelijk voor wilde watervogels.

Tussen de daadwerkelijke besmetting en het detectiemoment zit over het algemeen een paar weken. Dus dat
zou betekenen dat er ook in andere jaren al eerder, bijvooreeld vanaf half september, insleep van AI heeft
plaatsgevonden.
1