Nederlands
Genootschap
van Burgemeesters

de minister van BZK

Datum

4 juni 2020

Onderwerp

VNG/NGB reactie op Tijdelijke Wet maatregelen COVID-19

VNG/NGB-reactie op Tijdelijke bepalingen in verband met maatregelen ter bestrijding
van het novel coronavirus (2019-nCoV) voor de langere termijn (Tijdelijke wet
maatregelen COVID-19)
Geachte mevrouw 011ongren,
De VNG en het NGB hebben met veel belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel Tijdelijke
wet maatregelen COVID-19 (hierna ook: Twm). We waarderen het dat u ons in een vroeg stadium
betrekt bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel. Graag maken we van de geboden mogelijkheid
gebruik om op dit wetsvoorstel te reageren.
Onze reactie valt uiteen in de volgende onderdelen:
I.
II.

Korte samenvatting met de belangrijkste elementen uit ons standpunt
Algemene aandachtspunten naar aanleiding van het wetsvoorstel

III.

Algemene en specifieke aandachtspunten naar aanleiding van de tekst en de toelichting
van het wetsvoorstel

I.

Korte samenvatting belangrijkste elementen standpunt VNG/NGB

a. Verbreding vraagt om meer lokaal maatwerk.
Wij vinden het positief dat met dit wetsvoorstel gemeenten meer dan volgens de huidige
crisisstructuur in positie worden gebracht. Noodverordeningen zijn bedoeld voor acute, lokale
situaties maar niet voor een langer durende, landelijke crisis. Wij hechten zeer aan het verder in
positie brengen van gemeenten als het gaat om het nemen van maatregelen ter verdere bestrijding
van de crisis in de transitie- en herstelfase en het borgen van de democratische legitimiteit van die

Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Nassaulaan 12 Den Haag !Postbus 3043512500 GK Den Haag
070 - 373 83 931 info@vng.n1

genomen maatregelen. Met dit wetsvoorstel is er alleen ruimte om in het kader van de autonome
bevoegdheid van gemeenten normen te stellen en maatregelen te nemen voor de openbare ruimte
en publieke plaatsen ter bestrijding van het virus. Het wetsvoorstel is bedoeld als een oplossing
voor de langere duur van de crisis en het daardoor gevoelde democratische deficit van de
noodverordeningen en de beperkingen op de grondrechten die daarin plaatsvinden.
De gekozen systematiek, met regels op nationaal niveau en daarbinnen beperkte ruimte voor
maatwerk op lokaal niveau, biedt echter vooralsnog onvoldoende ruimte voor een verbreding
gericht op transitie en herstel. De te nemen maatregelen verdienen — zeker in een fase van herstel niet alleen uit oogpunt van het volksgezondheidsbelang rechtvaardiging, maar moeten ook recht
doen aan economische en maatschappelijke belangen. Naarmate de crisis voortduurt wordt immers
de brede maatschappelijke en economische impact steeds groter. Een afweging welke maatregelen
in dat licht bezien nodig zijn, is niet alleen op landelijk niveau maar steeds ook op lokaal niveau
nodig. Met name wanneer de aangekondigde ministeriële regelingen nauw gereguleerd zijn, is die
afweging op lokaal niveau niet of nauwelijks mogelijk.
Nu de nadere normstelling bij (vooral) ministeriële regelingen wordt geregeld (ook waar het gaat om
sectorwetgeving), willen wij bij het opstellen daarvan intensief worden betrokken. In verband met de
grote impact van de nadere normstelling in deze ministeriële regelingen op de lokale situatie is onze
betrokkenheid niet alleen gewenst, maar ook noodzakelijk. Wij verzoeken u deze betrokkenheid
procedureel vast te leggen.
b. Democratische legitimatie met dit wetsvoorstel alleen op nationaal niveau, niet op het
niveau van de gemeente als eerste overheid.
In het verlengde van het bovenstaande dient de wet ook op lokaal niveau beter democratisch
geborgd te worden en daarmee weer in het reguliere domein van gemeenten te vallen. Dat gebeurt
niet met deze wet: er wordt centraal bepaald, lokaal zijn alleen ontheffingen mogelijk. In de praktijk
betekent dit voor gemeenten dat alleen burgemeesters nog enige zeggenschap hebben. De invloed
van wethouders en de gemeenteraad is nihil. Daarmee is de democratische legitimatie van
besluiten op lokaal niveau verwaarloosbaar en de druk op burgemeesters buitengewoon groot.
Wethouders en gemeenteraden dienen op enige manier beter bij de besluitvorming op lokaal
niveau te worden betrokken. Op die manier krijgt het democratisch besluitvormingsproces ook op
lokaal niveau meer vorm en inhoud.
c. Er is niet voorzien in voldoende afstemming tussen de bevoegdheden van de minister, de
Veiligheidsregio's en de burgemeester.
De wet is opgehangen aan de Wet publieke gezondheid. Gezien de primaire taak die volgens de
Twm bij het lokaal bestuur ligt voor inrichting van de openbare ruimte (de invulling van de
anderhalve meter samenleving) en de bestaande verantwoordelijkheden voor het openbaar vervoer
bij de provincies, is nadere intergemeentelijke afstemming nodig.
Op grond van de Twm heeft de voorzitter van de veiligheidsregio beperkte bevoegdheden. Hij kan
de aan de burgemeester toegekende bevoegdheden overnemen, indien de uitoefening daarvan
(dreigende) bovenlokale effecten heeft. De beslissing of van een (dreigend) bovenlokaal effect
sprake is, wordt genomen door de minister van VWS of de voorzitter. Er bestaat een
informatieplicht bij de voorzitter van de Veiligheidsregio die daartoe niet vooraf in positie wordt
gebracht. Wij kunnen met deze bepalingen instemmen, maar achten het noodzakelijk om
aansluiting te zoeken bij de bestaande mogelijkheden tot intergemeentelijk overleg.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/18

Uitgangspunt is intergemeentelijke afstemming via de Veiligheidsregio. Indien wenselijk kan die
afstemming in de diverse regio's ook op andere wijze worden vormgegeven, bijvoorbeeld via
bestaande Gemeenschappelijke regelingen.
d. Open zorgplicht burgemeester bij toezicht op een publieke plaats
Wij onderschrijven het beroep dat wordt gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van de diverse
sectoren om te voorkomen dat het virus zich verder verspreidt. Wij kunnen daar zeker mee
instemmen, omdat bij de bestrijding van deze epidemie de verantwoordelijkheid niet alleen bij de
overheid kan liggen.
Degene die bevoegd is tot het aan een publieke plaats treffen van voorzieningen of tot het
openstellen van een publieke plaats voor publiek (wij merken op dat in de praktijk niet altijd even
duidelijk zal zijn wie dit is) wordt in dit wetsvoorstel een open zorgplicht opgelegd. Die zorgplicht
kan worden uitgewerkt door de branches zelf, maar die uitwerking heeft geen juridische status.
Vervolgens krijgt de burgemeester de bevoegdheid om toezicht te houden op het naleven van de
zorgplicht en kan hij de betrokkene een schriftelijke aanwijzing of bevel geven.
Wij vragen uw aandacht voor het feit dat de naleving en handhaving van deze zorgplicht nu
exclusief bij de burgemeester wordt neergelegd. Dit systeem gaat aanmerkelijk verder dan wat men
tot nu toe is gewend en vraagt veel gemeentelijke handhavingscapaciteit gedurende een
vermoedelijk lange periode. Gemeenten moeten hiervoor veel extra inspanningen doen. Daarnaast
is goed voorstelbaar dat ook inwoners handhavingsverzoeken zullen doen waarvoor capaciteit moet
worden vrijgemaakt. Wij vragen u nadrukkelijk om ondersteuning bij het uitoefenen van het toezicht
op de naleving en financiële compensatie voor het toezicht op de naleving.

II.

Algemene aandachtspunten naar aanleiding van het wetsvoorstel

Wij hebben het wetsvoorstel getoetst aan een aantal criteria die wat ons betreft het uitgangspunt
vormen voor de acceptatie, implementatie en praktische uitvoering van het wetsvoorstel:
een verduidelijking van de specifieke wettelijke grondslag voor de beperking van de
grondrechten;
het aanbrengen van een evenwichtige balans bij de te nemen maatregelen tussen het belang
van de volksgezondheid en economische en maatschappelijke belangen;
aansluiting bij normale bestuurlijke verhoudingen: de gemeente weer in positie;
democratische legitimatie van maatregelen op lokaal niveau;
aansluiting bij bestaande regionale samenwerking in het kader van bestaande bevoegdheden en
verantwoordelijkheden
In het onderstaande lichten wij de toets aan deze criteria nader toe.
Rol Veiligheidsregio's
U heeft ervoor gekozen om de coordinerende rol van de Veiligheidsregio's (VR) van de afgelopen
periode inzake de bestrijding van het virus COVID-19 niet te codificeren in de Tijdelijke wet
maatregelen COVID-19. Met het voorliggende wetsvoorstel worden nieuwe onzekerheden in de
uitvoering van de bestrijding van het virus ingebouwd en is gekozen voor een traject van uitoefening
van bevoegdheden.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3/18

Deze wijze is nog niet in de bestuurlijke en uitvoerende gremia ingesleten of geïnternaliseerd en
moet zich nog bewijzen.
Met uw voorstel wordt het robuuste systeem van de bestrijding van het virus COVID-19 derhalve
verlaten. Wij vinden het daarom van belang om de rol van de Veiligheidsregio's (en daarmee het
Veiligheidsberaad) helder en concreet te verwoorden in de Tijdelijke wet maatregelen COVID-19,
door bijvoorbeeld te liëren aan een op- en afschalingsmodel in de tijdelijke wet. In een situatie
waarbij er sprake is van afschaling is het treffen van lokale maatregelen door een burgemeester
gewenst, terwijl in een situatie van enige opschaling door het oplaaien van het virus er meer
behoefte is aan eenheid in maatregelen en afstemming hierover. In een dergelijke situatie ligt een
rol voor de Veiligheidsregio's en het Veiligheidsberaad voor de hand.
Beperking van grondrechten
De wet is bedoeld als een oplossing voor de langere duur van de crisis en het daardoor gevoelde
democratische deficit van de noodverordeningen, vooral in het licht bezien van de beperkingen op
de grondrechten die daarin plaatsvinden. De wet biedt een specifiek formeel wettelijke basis om de
in het geding zijnde grondrechten te beperken, zodat daarmee op dat gebied de gewenste
verduidelijking heeft plaatsgevonden. Die basis kunnen wij onderschrijven.
Relevante belangen en gekozen systematiek
Daarnaast voorziet de wet in maatregelen die zijn gericht op de volgende fase waarin de crisis is
terecht gekomen: een verbreding die is gericht op transitie en herstel. De gekozen systematiek met
regels op nationaal niveau en beperkte ruimte voor maatwerk op lokaal niveau biedt evenwel
onvoldoende ruimte voor deze verbreding. De te nemen maatregelen verdienen daarbij niet alleen
uit oogpunt van het volksgezondheidsbelang rechtvaardiging, maar moeten ook recht doen aan
economische en maatschappelijke belangen. Naarmate de crisis voortduurt, worden immers de
brede maatschappelijke en economische impact van maatregelen steeds groter.
In de toelichting is aangegeven dat deze tijdelijke wet de hoofdlijnen geeft voor de
bevoegdheidsverdeling, een basis biedt voor maatregelen voor zover die vrijheden en grondrechten
van burgers beperken en het toezicht en de handhaving regelt. Verder is gekozen voor een
flexibele inrichting, zodat de maatregelen kunnen meebewegen aan de hand van de (actuele)
wetenschappelijke inzichten. Daarom wordt voorgesteld om in principe uit te gaan van delegatie
naar het niveau van ministeriële regeling. Dit maakt in uw visie flexibel op- en afschalen mogelijk.
De uitwerking van maatregelen in lagere regelgeving is afhankelijk van de actuele stand van de
epidemie, wetenschappelijke inzichten over de bestrijding en de maatschappelijke en economische
effecten van de maatregelen. U geeft aan dat bij het vaststellen van de lagere regelgeving deze
integrale belangenafweging als richtsnoer zal gelden. De afweging van het volksgezondheidsbelang
en economische en maatschappelijke belangen is echter niet alleen op landelijk niveau maar
steeds ook op lokaal niveau nodig. Het lokale niveau blijft echter in dit wetsvoorstel met de
beperkte, democratisch gelegitimeerde sturingsmogelijkheden die gemeenten krijgen, onderbelicht.
De mogelijkheid tot differentiatie op lokaal niveau, waarbij een integrale belangenafweging kan
worden gevolgd, dient als uitgangspunt te worden genomen.
Wij vinden verdere concretisering van de aangegeven systematiek en de verhouding tussen
centraal en lokaal niveau van groot belang, omdat op het moment van inwerkingtreding van deze
wet geen misverstanden mogen ontstaan over wie op welk moment een bepaalde bevoegdheid kan
inzetten.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4/18

Bestuurlijke verhoudingen, democratische legitimatie en regionale samenwerking
In algemene zin zijn VNG en NGB van mening dat gemeenten meer sturingsmogelijkheden op
lokaal niveau dienen te krijgen in de fase van geleidelijke afschaling van de maatregelen. In het nu
voorliggende wetsvoorstel zien wij te weinig sturingsmogelijkheden voor gemeenten die bovendien
niet zijn voorzien van een democratische legimitatie. Dit wetsvoorstel biedt daarom nog geen
oplossing voor het democratische deficit op lokaal niveau.
Deze wet wordt ingevoegd in een apart hoofdstuk van de Wet publieke gezondheid (Wpg).
Ophanging aan de Wpg heeft als voordeel dat de maatregelen die bij of krachtens deze wet worden
getroffen dienen ter bescherming van de volksgezondheid en meer in het bijzonder ter bestrijding
van de epidemie van het virus. Dit wetsvoorstel maakt de aanpak van de crisis zoals deze tot op
heden heeft plaatsgevonden, niet ongedaan.
Daarnaast is bij de verdere aanpak van de crisis aandacht nodig voor de manier waarop de
afstemming binnen een gemeente èn de intergemeentelijke afstemming kan plaatsvinden.
Ter voorkoming van het democratisch deficit moet een bepaling worden ingevoegd die afstemming
binnen de gemeente garandeert. Wij stellen voor een bepaling in te voegen als: De burgemeester
borgt de betrokkenheid van college en raad bij de afstemming van de werkzaamheden in het kader
van deze wet.
Verder kan intergemeentelijke afstemming worden gekoppeld aan het Algemeen Bestuur van de
Veiligheidsregio in samenhang met het bepaalde in artikel 170, lid 1b Gemeentewet. Dit artikel
draagt de burgemeester op om goede samenwerking met andere gemeenten en andere overheden
te bevorderen. Op die manier zou het bestaande wettelijk kader goed aansluiten bij het regime van
de Twm.
Gelet op de primaire taak die volgens de Twm bij het lokaal bestuur ligt voor inrichting van de
openbare ruimte (invulling anderhalve meter samenleving) en de bestaande verantwoordelijkheden
voor het openbaar vervoer bij de provincies, is die intergemeentelijke afstemming noodzakelijk.
Wij merken tot slot op dat het gaat om een belangrijke en zeer ingrijpende wet waarvan de
verwachting is dat deze voor een langere termijn zal gelden. Enerzijds is van belang dat de
totstandkoming daarvan met de vereiste zorgvuldigheid gebeurt, anderzijds vragen de huidige
omstandigheden om meer snelheid dan gebruikelijk. Dat betekent dat de uitwerking van de wet in
de praktijk extra goed zal (moeten) worden geëvalueerd.

III.

Algemene en specifieke aandachtspunten naar aanleiding van de tekst en de
toelichting van het wetsvoorstel

De tekst van het wetsvoorstel geeft verder aanleiding tot het maken van de volgende opmerkingen
en het stellen van een aantal vragen. In het onderstaande geven wij eerst een aantal meer
algemene opmerkingen over dit wetsvoorstel, te weten:
- de verhouding tussen centraal en lokaal niveau (par. 1);
- de verhouding met andere regelgeving (par. 2); en
- de financiële compensatie voor gemeenten (par. 3).
Daarna bespreken wij een aantal meer specifieke onderdelen van het wetsvoorstel, inclusief
sectorspecifieke bepalingen (par. 4 t/m 14).

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

5/18

Bij de bespreking van onze aandachtspunten grijpen we deels ook terug op de in onderdeel II
gegeven waardering van het wetsvoorstel.
1. Verhouding tussen centraal en lokaal, gemeentelijk niveau
Het wetsvoorstel komt alleen tegemoet aan de behoefte om in de huidige uitzonderlijke situatie op
centraal niveau een democratisch gelegitimeerde basis te bieden voor het nemen van maatregelen
rondom het houden van afstand en het stellen van gedragsvoorschriften, het decentrale niveau blijft
grotendeels buitenspel. Het daarbij gekozen systeem van normering in de wet met de mogelijkheid
tot nadere regelgeving bij AMvB of ministeriële regeling, kunnen wij in algemene zin onderschrijven
maar is op zichzelf onvoldoende. De huidige crisis vraagt en zal gedurende een langere periode
weliswaar blijven vragen om maatregelen waartoe op centraal niveau wordt besloten en waarvoor,
vanwege de mogelijke ingrijpendheid ervan, een specifieke formeel-wettelijke basis nodig is. Maar
het wetsvoorstel komt onvoldoende tegemoet aan de behoefte om op ook op lokaal niveau te
voorzien in mogelijkheden voor maatwerk én een democratische basis voor die maatregelen en
besluiten. Wij verzoeken u derhalve om meer waarborgen voor lokale betrokkenheid.
Het wetsvoorstel voorziet alleen in ontheffingsbevoegdheden voor de burgemeester en in
differentiatie op rijksniveau tussen (groepen van) gemeenten bij de in artikel 58f t/m 58j geregelde
onderwerpen, de sectorspecifieke bepalingen en bij de bepaling over informatievoorziening (artikel
58t). Daarmee is er in het huidige wetsvoorstel te weinig mogelijkheid voor democratische borging
op decentraal niveau.
Dit klemt temeer omdat, wanneer de bestrijding van het coronavirus dat toelaat, de behoefte aan
het leveren van lokaal maatwerk dat bovendien democratisch gelegitimeerd is steeds groter zal
worden. Het wetsvoorstel biedt daarvoor onvoldoende mogelijkheden. De burgemeester kan met
het oog op bijzondere gelegenheden ontheffing verlenen van het verbod op groepsvorming, van het
verbod op openstelling van een publieke plaats voor publiek, van het verbod op evenementen, en —
voor zover dat bij ministeriële regeling wordt bepaald — van regels die de kans op verspreiding van
COVID-19 beperken. In hoeverre er voor de burgemeester daadwerkelijk ruimte is om een
ontheffing te verlenen, in welke gevallen dat zal zijn en hoe frequent om ontheffing wordt gevraagd,
zal echter mede afhankelijk zijn van de inhoud van de nog op te stellen ministeriële regeling.
Daarbij zal er een juiste balans moeten zijn voor wat centraal moet worden geregeld en wat
decentraal kan worden bepaald, zodat er voldoende ruimte overblijft voor lokaal maatwerk.
De burgemeester kan dus een ontheffing verlenen, maar wij vragen ons af welke belangen bij de
afweging tot het verlenen van een ontheffing mogen worden meegewogen. Kan dit bijvoorbeeld
alleen als de burgemeester van oordeel is dat de bescherming van de gezondheid/de maatregelen
om het virus te bestrijden ook op een andere manier geborgd is en/of de gezondheid niet geschaad
wordt door een ontheffing te verlenen? Hoe kan de burgemeester die afweging maken? Moet er
een advies van GGD/RIVM worden gevraagd? Betekent dit dus dat
maatschappelijke/economische/sociale belangen geen argument zijn in deze afweging? Omdat
concrete antwoorden op deze vragen belangrijk zijn voor een juiste uitvoering van de wet
verzoeken wij u hier nader op in te gaan.
Het principe van lokaal maatwerk geldt ook voor de differentiatiebepaling van artikel 58e Twm.
Volgens deze bepaling kan differentiatie deels plaatsvinden op Rijksniveau en deels op
gemeentelijk niveau. Op basis van artikel 58e Twm kan op rijksniveau onderscheid worden
gemaakt tussen (groepen van) gemeenten en tussen personen op basis van "leeftijd" of op basis
van "activiteit". Wij gaan ervan uit dat het maken van dit onderscheid in nauw overleg zal gaan met

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6/18

VNG en NGB. Wij verzoeken u om over de manier waarop differentiatie in afstemming met de
gemeenten kan plaatsvinden, in de toelichting bij de wet meer duidelijkheid te verschaffen. De
mogelijkheid voor het bieden van lokaal maatwerk moet hier immers ten volle worden benut.
Bij differentiatie op gemeentelijk niveau kan onderscheid worden gemaakt tussen personen op
basis van "leeftijd" en op basis van "activiteit" bij het gebruik van de ontheffingsbevoegdheid van de
burgemeester. Daarover het volgende. Gelet op de uitoefening van de ontheffingsbevoegdheid van
de burgemeester is van belang dat volstrekte duidelijkheid bestaat over de reikwijdte van de
differentiebepaling. Daarom zal nader moeten worden uitgekristalliseerd voor welke
leeftijdscategorieën differentiatie nodig kan zijn. Voor de hand ligt dat het gaat om kwetsbare
ouderen, maar dat wordt noch in de wettekst noch in de toelichting vermeld. In de toelichting is wel
aangegeven dat op basis van leeftijd bijvoorbeeld differentiatie mogelijk is ten aanzien van kinderen
tot en met 12 jaar die mogen buiten sporten (p. 13). Overigens is het op basis van de huidige
noodverordeningen aan kinderen tot 18 jaar toegestaan om, mits georganiseerd en begeleid, buiten
te sporten zonder de afstandsnorm in acht te nemen, zodat de 12 jaars-grens wat dat betreft geen
gelukkig voorbeeld is.
Ook is onduidelijk wat met "activiteit" is bedoeld, nu de wettekst en de toelichting daarover geen
enkele nadere uitleg bieden. Verder is in de toelichting vermeld dat differentiatie op basis van de
beschikbare informatie mogelijk en wenselijk kan zijn, zonder dat helder is aan welke informatie
wordt gedacht of hoe deze informatie beschikbaar komt voor de lokale overheid. Afgezien van de
benoemde onduidelijkheden is de vraag hoe de criteria van "leeftijd" en "activiteit" zich precies
verhouden tot de ontheffingsbevoegdheid die de burgemeester heeft met het oog op "bijzondere
gelegenheden". Is het de bedoeling dat de burgemeester bij het verlenen van een ontheffing
vanwege een bijzondere gelegenheid daarbij rekening kan (of zelfs moet) houden met "leeftijd" of
"activiteit"? Wij zijn van mening dat het Rijk hier te veel centrale regie neemt, terwijl juist dergelijke
gelegenheden zich uitstekend lenen voor lokaal maatwerk.
Wat betreft de relatie met de nadere uitwerking van de normstelling in lagere regelgeving is het de
vraag of via AMvB en ministeriële regelingen zo nodig snel en flexibel verdere af- en eventueel ook
noodzakelijke opschaling van maatregelen mogelijk is, op de manier waarop op dit moment flexibel
kan worden ingespeeld op actuele ontwikkelingen.
Nu de nadere normstelling bij AMvB en ministeriële regelingen wordt geregeld (ook waar het gaat
om sectorwetgeving), achten wij het noodzakelijk ons in verband met de grote impact van de
nadere normstelling in de lagere regelgeving op de lokale situatie bij de opstelling daarvan te
betrekken. Wij verzoeken u deze betrokkenheid procedureel vast te leggen.
Het wetsvoorstel laat onverlet dat gemeenten (autonoom) met het oog op de bestrijding van het
virus verordeningen kunnen opstellen over de gang van zaken op openbare en publieke plaatsen,
Wij begrijpen de toelichting op dit punt aldus dat deze wet niet uitputtend is bedoeld. Het gegeven
voorbeeld over gemeentelijke regels over openingstijden van horeca is in dit verband wat minder
relevant, omdat men zich immers kan afvragen of het regelen van openingstijden eigenlijk wel een
onderwerp is dat een relatie heeft met de bestrijding van het virus en er daarom hoe dan ook geen
sprake is van een aanvulling op de Twm.
Welke onderwerpen, anders dan de twee nu in de toelichting gegeven voorbeelden, gelden volgens
u als "hoofdonderwerpen" van de Twm die uitsluitend en uitputtend landelijk worden bepaald? In dit
verband merken wij op dat de bevoegdheid van artikel 121 Gemeentewet om hogere regelgeving
aan te vullen een bevoegdheid is die in de praktijk tot veel onduidelijkheid en discussie leidt.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

7/18

Aangezien het hier bovendien gaat om een buitengewoon ingewikkelde kwestie, verzoeken wij u
om in de toelichting meer helderheid te bieden dan nu gebeurt over de vraag in hoeverre de
autonome verordeningsbevoegdheid van gemeenten overeind blijft.
2. Verhouding met huidige crisisstructuur en andere regelgeving
Tot nu toe zijn de maatregelen ter bestrijding van het coronavirus genomen op basis van artikel 7
Wet publieke gezondheid juncto artikel 39 van de Wet veiligheidsregio's. De maatregelen zijn
neergelegd in noodverordeningen van de voorzitters van de veiligheidsregio's. Deze
noodverordeningen zijn vastgesteld op aanwijzing van het kabinet. Uit het wetsvoorstel en de
toelichting maken wij op dat de minister van VWS opdracht zal geven om deze noodverordeningen,
tegelijk met de inwerkingtreding van de Twm, in te trekken.
Volgens het wetsvoorstel is sprake van een tijdelijk aanvullend wettelijk instrumentarium ten
opzichte de huidige Wet publieke gezondheid en Wet veiligheidsregio's. Er is beoogd voor te
voorziene situaties de noodzakelijke regels te stellen en delegatiebepalingen op te nemen die nodig
zijn voor het treffen van maatregelen ter betrijding van COVID-19. Verder dienen, indien zich
omstandigheden voordoen die nieuwe regels nodig maken, die regels zo mogelijk te worden
vastgesteld op grond van hoofdstuk Va. Indien de bevoegdheden uit hoofdstuk Va daartoe niet
toereikend zijn, kan de minister van VWS op grond van artikel 7 Wet publieke gezondheid een
opdracht geven aan de voorzitter van de veiligheidsregio. Deze bevoegdheid blijft dus in stand en
ook artikel 39, eerste lid, van de Wet veiligheidsregio's is ongewijzigd. Dit brengt met zich dat de
voorzitters van de veiligheidsregio's ook na de inwerkingtreding van de Twm nog (nieuwe)
noodverordeningen kunnen vaststellen. Wij begrijpen de tekst en toelichting van de Twm aldus, dat
mochten zich omstandigheden voordoen die nopen tot het nemen van maatregelen die nu niet zijn
voorzien en ook niet op de Twm kunnen worden gebaseerd, deze maatregelen hun grondslag
kunnen krijgen in noodverordeningen van de voorzitters van de veiligheidsregio's. Dat is een
logische constructie.
3. Financiële compensatie gemeenten
In de Financiële Verhoudingswet en de Wet Veiligheidsregio's is voorzien in de mogelijkheden van
compensatie voor gemeenten, die als gevolg van Rijksbeleid te maken hebben met financiële
schade en derving van inkomsten. Ook dit wetsvoorstel heeft financiële gevolgen voor gemeenten.
In Bestuurlijke Overleggen is inmiddels een kader afgesproken waarbinnen de decentrale
overheden aanspraak kunnen maken op compensatie voor de effecten van de corona crisis. Op
basis van een reëel beeld van de kosten zullen decentrale overheden gecompenseerd worden.
Uitgangspunt is dat gemeenten er niet op achteruit gaan. Daarnaast zijn er afspraken gemaakt om
het accres voorlopig te bevriezen.
Wij eisen van het Rijk dat de gemeenten ook voor de gevolgen van deze wet, en in brede zin voor
alle andere financiële gevolgen van de coronacrisis, op een fatsoenlijke en ruimhartige wijze
worden gecompenseerd. Wij verzoeken u bovendien inzichtelijk te maken hoe de financiële
gevolgen van deze specifieke wet er voor het lokaal bestuur uitzien. Wij wijzen er in dit verband op
dat volledige compensatie geldt voor de extra taken die gemeenten met dit wetsvoorstel of
onderliggende regelingen opgedragen krijgen. Naast de taken rondom testen en contactonderzoek
willen we in dit verband ook wijzen op de extra kosten als gevolg van extra handhaving.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

8/18

We merken nog op dat de financiële paragraaf nog geen uitsluitsel geeft over de wijze van
bekostiging. Het heeft onze voorkeur dit met een toevoeging aan de algemene uitkering van het
gemeentefonds te doen in plaats van een specifieke uitkering met bijbehorende verantwoordingsen administratieve lasten.
Wij zetten de gesprekken graag met u voort, maar willen daarbij wel graag een concreet perspectief
van uw kant voor de financiële compensatie van deze nieuwe Spoedwet.
4. Begripsafbakening
De Twm bevat verschillende regels voor verschillende soorten plaatsen en voor verschillende
personen in de gehele samenleving. Gelet op de uitvoerbaarheid van de wet en de handhaving (op
gemeentelijk niveau en door de sectoren zelf) van de daarin gestelde regels, zijn sluitende en voor
iedereen begrijpelijke definities buitengewoon belangrijk. Vanuit het perspectief van rechtszekerheid
moet worden voorkomen dat begrippen pas helder worden wanneer het op uitvoering en
handhaving aankomt.
In dit verband vragen wij aandacht voor het ontbreken van een definitie van "woning". Wij adviseren
de term "woning" in de wettekst nader te definiëren, omdat de reikwijdte daarvan niet
ondubbelzinnig vaststaat. Het is verstandig om aan te sluiten bij de definitie uit de Woningwet,
namelijk: "woning: afzonderlijk gedeelte van een gebouw, welk gedeelte tot bewoning is bestemd,
met het daarbij behorende deel van de grond."
Daarnaast vragen wij ons af of de term "evenement" afdoende omschreven is wanneer u deze
koppelt aan alle vormen van vermaak. De definitie van evenement kan ook zo worden begrepen als
de verwachting dat op deze activiteit grote groepen mensen afkomen. Zo kan bijvoorbeeld een
congres niet zonder meer worden aangemerkt als een activiteit van vermaak, maar kunnen hier wel
grote groepen mensen (al dan niet reizend uit een land waar de uitbraak van het virus weer is
opgelaaid) samenkomen.
Het begrip "gemeenschappelijke huishouding" is zonder enige toelichting ruimer omschreven dan
hetgeen onder dit begrip in de huidige noodverordeningen wordt verstaan. Waarom is ervoor
gekozen om een ruimere definitie te hanteren? Wij vestigen hierop de aandacht, onder meer omdat
de regels over terrassen nog gebaseerd zijn op de oude regels in de noodverordening. Gemeenten
verwachten met de toepassing van deze definitie problemen in de praktijk. Dit speelt meteen al bij
recent vastgestelde regels over terrassen (regels omtrent gezin, vrienden etc). Het speelt ook bij
studenten die vaak op één adres wonen en bij de groep arbeidsmigranten die vaak met heel veel
personen op één adres wonen. Bij recente ervaringen met corona-uitbraken in de
vleesverwerkende industrie kon worden opgetreden tegen het vervoeren van teveel
arbeidsmigranten tegelijk met een voertuig juist omdat zij niet tot "een gemeenschappelijk
huishouden" behoorden. Met de thans voorgestelde definitie zou een dergelijk optreden niet (meer)
mogelijk zijn.
Bovendien vragen we ons met betrekking tot het begrip "gemeenschappelijk huishouden" af of deze
goed aansluit op de voorzieningen beschermd wonen en maatschappelijke opvang in de zin van de
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en op verblijfsvoorzieningen in het kader van de
Jeugdwet. Mensen die (beschermd) wonen, zijn niet per definitie ingeschreven in de BRP op dit
adres maar verblijven er wel langdurig, dus zouden wellicht wel onder "gemeenschappelijk
huishouden moeten vallen". Voor maatschappelijke opvang ligt dit anders, maar ook dat is locatie

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

9/18

gebonden. De manier waarop "gemeenschappelijk huishouden" is gedefinieerd, werkt door in de
toelichting op de bepalingen die over zorg instellingen en woonvormen gaan. Wij vragen hiervoor
aandacht. Graag zien wij ook verblijfsvoorzieningen in de zin van de Jeugdwet toegevoegd aan de
definitie.
Het begrip "gemeenschappelijk huishouden" leidt er tot slot toe dat sommige naasten/verwanten ten
opzichte van elkaar (buiten de woning) een veilige afstand moeten bewaren. Gedacht kan worden
aan ouders en kinderen die uit huis zijn geplaatst, kinderen die onder voogdij staan en andere
personen in relatie tot hun naasten/verwanten. Hoe verhoudt zich deze beperking tot het recht op
gezinsleven dat een bredere strekking heeft dan het gezin of de huishouding? Kunt u hierover een
nadere beschouwing, ook vanuit ethisch perspectief, in de toelichting opnemen?
Ten aanzien van de omschrijving van zorgverlener verzoeken wij ermee rekening te houden dat er
ook niet professionele zorgverleners zijn. Kan dit worden toegevoegd aan de definitie? En/of kan
een categorie "vrijwilliger/mantelzorger" worden toegevoegd aan artikel 58f lid 4 onder b
(uitzondering verbod geen veilige afstand houden).
Bij de definitie van "kinderopvang" zijn ook "gastouderbureaus" opgenomen. Dat is echter
overbodig. Bij een gastouderbureau worden geen kinderen opgevangen. Bij een gastouderbureau
zal dus ook geen verplichte sluiting aan de orde zijn en evenmin dat daar kinderen opgevangen
worden in het kader van de noodopvang.
5. Bevoegdheid voorzitter van de veiligheidsregio en administratief beroep
Op grond van artikel 58d is de voorzitter van de veiligheidsregio bevoegd toepassing te geven aan
een bevoegdheid die deze wet toekent aan de burgemeester, indien het al dan niet uitoefenen van
die bevoegdheid door de burgemeester een (dreigend) bovenlokaal effect met zich brengt. Het gaat
daarbij om de bevoegdheden met betrekking tot het geven van ontheffingen, aanwijzingen en
bevelen alsmede bestuursrechtelijke handhavingsbevoegdheden.
Indien de voorzitter van de veiligheidsregio het besluit neemt dat sprake is van
bevoegdheidsuitoefening door een burgemeester die tot een (dreigend) bovenlokaal effect leidt, kan
de burgemeester die het aangaat bij de Minister van VWS beroep instellen tegen dat besluit. Dat
beroep wordt ingesteld binnen 24 uren nadat het besluit door de voorzitter is genomen en de
minister moet binnen twee dagen op het beroep beslissen. Deze procedure is geheel ontleend aan
de procedure van artikel 176, vierde en vijfde lid, Gemeentewet.
Hoewel constructief, oplossingsgericht overleg tussen burgemeesters over een concrete situatie de
voorkeur heeft boven het daadwerkelijk instellen van administratief beroep, kunnen wij instemmen
met deze regeling. Wel is er sprake van een uitgeklede beroepsregeling omdat hoofdstuk 6 en
afdeling 7.3 van de Algemene wet bestuursrecht niet van toepassing worden verklaard op dit
administratief beroep. In feite komt deze procedure dus neer op een Salomonsoordeel van de
minister van VWS over een mogelijk geschil tussen de voorzitter van de Veiligheidsregio en een
burgemeester van een individuele gemeente.
Met deze doorkruising van de lokale autonomie dient de minister behoedzaam en zorgvuldig om te
gaan, ook al dient hij binnen 48 uur over de casus een besluit te nemen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

10/18

6. Groepsvorming en raadsvergaderingen
De uitzondering op verboden groepsvorming (artikel 58g) is voor gemeenten te beperkt.
Gemeenteraadsvergaderingen zijn uitgezonderd, maar collegevergaderingen niet. Is het de
bedoeling dat deze vallen onder de bevoegdheid van de burgemeester om op grond van het vierde
lid (met het oog op bijzondere gelegenheden) ontheffing te verlenen? In dat geval: waarom zou een
collegevergadering een bijzondere gelegenheid zijn nu deze regulier worden gehouden? En zou de
burgemeester hier dan vervolgens ook de differentiatiebepaling moeten toepassen? Of is het
mogelijk om ook de collegevergaderingen uit te zonderen van verboden groepsvorming? En zou dat
ook kunnen voor vergaderingen van (organen van) gemeenschappelijke regelingen?
Met betrekking tot het verbod op groepsvorming geven wij voorts in overweging om aan de
uitzonderingen ook groepsactiviteiten in het kader van de Wmo en Jeugdwet toe te voegen
(eventueel nader te definiëren als groepsactiviteiten gericht op dagstructuur herstel, ontwikkeling
en/of ontlasting van mantelzorgers).
7.

Zorgplicht publieke plaats en maatregelen openbare plaatsen, toezicht en handhaving
burgemeester
Tot nu toe zijn veel bedrijven open op basis van een (zelf opgesteld) protocol. Deze protocollen
worden niet door de overheid getoetst of gehandhaafd, men beschouwt dit als een vorm van
zelfregulering. In algemene zin sluit dat systeem goed aan bij de eigen verantwoordelijkheid van de
diverse sectoren om te voorkomen dat het virus zich verder verspreidt.
Dat wordt echter anders in de Twm. In de Twm krijgt "degene die bevoegd is tot het aan een
publieke plaats treffen van voorzieningen of tot het openstellen van een publieke plaats voor
publiek" (wij merken op dat in de praktijk niet altijd even duidelijk zal zijn wie dit is) een open
zorgplicht opgelegd (artikel 58k). Die zorgplicht kan volgens de toelichting worden uitgewerkt door
de branches zelf, maar die uitwerking heeft geen juridische status. Vervolgens krijgt de
burgemeester de bevoegdheid om toezicht te houden op het naleven van de zorgplicht en kan hij
de betrokkene een schriftelijke aanwijzing of bevel géven.
Dit systeem gaat dus aanmerkelijk verder dan wat men tot nu toe is gewend en vraagt veel
gemeentelijke handhavingscapaciteit gedurende een vermoedelijk lange periode. Gemeenten
moeten hiervoor veel extra inspanningen doen. Daarnaast is goed voorstelbaar dat ook inwoners
handhavingsverzoeken zullen doen waarvoor capaciteit moet worden vrijgemaakt. Wij vragen u in
de eerste plaats financiële compensatie voor alle extra taken die het uitoefenen van het toezicht
met zich meebrengt.
Indien de betrokkene ten aanzien van de publieke plaats de gemeente zelf is, is de vraag hoe het
houden van toezicht door de burgemeester zich daarmee verhoudt.
De zorgplicht richt zich tot "degene die bevoegd is om maatregelen of voorzieningen te treffen ten
behoeve van de publieke plaats" (de beheerder/rechthebbende). Ook het geven van een aanwijzing
of bevel moet aan die persoon worden gegeven. Het lijkt echter op zijn plaats om in geval van acuut
gevaar ook de bezoekers/aanwezigen op een publieke plaats direct en bindend te kunnen
aanspreken, zodat zij kunnen worden verplicht zich te verwijderen. Daarin is wel voorzien voor
zover het een besloten plaats betreft. Het wetsvoorstel voorziet echter niet in deze mogelijkheid bij
publieke plaatsen. Wij kunnen dit verschil niet op voorhand verklaren.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

11/18

Ook ten aanzien van artikel 58m (maatregelen openbare plaatsen) merken wij op dat deze
bevoegdheid voor de burgemeester veel gemeentelijke handhavingscapaciteit vraagt. Daarnaast is
goed voorstelbaar dat ook inwoners handhavingsverzoeken zullen doen waarvoor capaciteit moet
worden vrijgemaakt. Overigens vragen wij ons af of de verwijzing naar artikel 58h in artikel 58m juist
is, omdat artikel 58h ziet op de openstelling van publieke plaatsen. Ook de verwijzing naar artikel
58h in artikel 581 lijkt niet logisch, omdat artikel 581 de zorgplicht voor besloten plaatsen regelt.
8. Digitale middelen ter ondersteuning van bron- en contactopsporing
Op grond van artikel 58v kunnen ter ondersteuning van bron- en contactopsporing digitale middelen
worden ingezet, waaronder in elk geval een notificatieapplicatie. Wij vinden het van belang dat in
dat geval de privacy wordt geborgd door het probleem te definiëren en een Data Protection Impact
Assessment (DPIA) uit te voeren.
Tevens is het van belang dat
het proces van ontwikkeling op een open en transparante wijze geschiedt;
medewerking op basis van vrijwilligheid is;
de applicatie begrijpelijk is door eenvoudige taal en visuele mogelijkheden te gebruiken;
de applicatie in het Nederlands en Engels wordt aangeboden;
de applicatie interdisciplinair werkt;
het verwerken van data en gebruik van de app een uitdrukkelijk tijdelijk karakter heeft.
9. Strafbaarstelling en strafsancties
De Twm voorziet, naast de bestuursrechtelijke handhaving in de vorm van herstelsancties, in de
oplegging van strafsancties (zoals een geldboete). Een geldboete die vanwege overtreding van de
bepalingen in de Twm wordt opgelegd is een strafbeschikking. Strafbeschikkingen van hoger dan
100 euro resulteren in een aantekening op iemands strafblad. We vragen ons af of dit onder alle
omstandigheden een wenselijke ontwikkeling is en geven u in overweging dat het Openbaar
Ministerie (OM) in plaats van met een strafbeschikking te werken, transacties aangaat. Als een
boete dan niet wordt betaald, moet het OM de rechter inschakelen in plaats van dat beboete
personen zelf verzet moeten aantekenen.
Bij het wetsvoorstel is een uitgebreid handhavingsschema als bijlage gevoegd. Met de opsporing
worden evenals in de huidige situatie in de meeste gevallen de politie en buitengewone
opsporingsambtenaren (BOA's) belast. Graag krijgen wij nog de gelegenheid om in het verdere
proces met u naar dit handhavingsarrangement te kijken en dan vooral naar het onderdeel over de
inzet van de gemeentelijke BOA en de verschillende domeinen waarin zij opereren.
10. Zorgaanbieders en zorginstellingen
Artikel 58o is beperkt tot zorginstellingen in de zin van de Wet langdurige zorg (Wlz). Vormen van
beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn ook intramurale instellingen, maar dan in de zin
van de WMO en de Jeugdwet. Is het voldoende dat zo nodig alleen via artikel 581 maatwerk wordt
geleverd om kwetsbare cliënten binnen de maatschappelijke opvang, beschermd wonen en
verblijfsvoorzieningen te beschermen?
11. Mobiliteit: regeling voor verkeersmaatregelen ontbreekt
Volgens de toelichting kunnen gemeenten aanvullend op de Twm ter bestrijding van het virus regels
stellen met betrekking tot de inrichting van wegen (in een verordening). De Twm voorziet echter niet
in mogelijkheden voor gemeenten om het verkeer over de wegen tijdelijk anders te regelen ter

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

12/18

bestrijding van COVID-19. Het gaat daarbij om andersoortige regels dan regels over de inrichting
van wegen. Deze tijdelijke verkeersmaatregelen kunnen gemeenten nu op grond van artikel 34 e.v.
Besluit administratieve bepalingen inzake het wegverkeer (BABW) nemen. De maximale wettelijke
duur van dergelijke maatregelen is echter 4 maanden. Omdat wij verwachten dat deze tijdelijke
maatregelen voor (veel) langer dan 4 maanden nodig zijn, is er grote behoefte om deze periode te
verlengen, bijvoorbeeld naar een jaar. Gemeenten moeten tijdelijke verkeersmaatregelen kunnen
nemen om op het domein van mobiliteit Corona te kunnen bestrijden en de drukte op trottoirs,
fietspaden en andere wegen te tegen te gaan.
Als gemeenten geen juridische basis hebben om tijdelijke verkeersmaatregelen te nemen, moeten
gemeenten een te groot aantal reguliere verkeersbesluiten nemen waarbij inspraak- en
bezwaarprocedures in acht genomen moeten worden. Daardoor is het niet mogelijk om snel te
reageren zoals dit ter bestrijding van het virus voor de volksgezondheid nodig is.
Wij vragen daarom met klem een artikel in de Twm op te nemen die een basis biedt om voor een
langere periode verkeersmaatregelen te kunnen nemen dan wel tijdig (voordat de genoemde
periode van 4 maanden is verstreken) via een andere route, bijvoorbeeld een spoed-AMvB, te
hebben geregeld dat dergelijke maatregelen kunnen worden genomen.
12. Onderwijsinstellingen
Artikel 58q geeft de minister van VWS de bevoegdheid om bij ministeriële regeling te besluiten tot
een geheel of gedeeltelijk verbod op het verrichten van onderwijsactiviteiten. Op dit verbod zijn
uitzonderingen mogelijk. In de tekst noch de toelichting wordt aandacht besteed aan de leerplicht
van scholieren conform de Leerplichtwet 1969. Hoe verhoudt een verbod op het verrichten van
onderwijsactiviteiten zich tot deze leerplicht die gemeenten moeten handhaven? Wij verzoeken u
hieraan aandacht te besteden in de memorie van toelichting. Voorts benadrukken we het belang
om, gelet op de kwetsbaarheid van sommige jeugdigen, terughoudend om te gaan met het
opleggen van een verbod.
13. Kinderopvang
In artikel 58r, eerste lid, staan in de opsomming van de opvanglocaties die door de ministeriële
regeling een verbod kunnen krijgen om geheel of gedeeltelijk geopend te zijn, tevens
gastouderbureaus. Deze horen niet in de opsomming thuis. Bij een gastouderbureau worden geen
kinderen opgevangen. Een gastouderbureau voert een administratieve en ondersteunende functie
uit ten opzichte van de daaraan verbonden gastouders. Indien bij gastouders noodopvang geboden
wordt, is het gastouderbureau juist een essentiële partij bij communicatie tussen gemeente en
partijen waar noodopvang geboden wordt. Wij verzoeken daarom om "gastouderbureaus" uit de
opsomming te halen. Dit geldt ook voor het tweede lid.
In het derde lid van artikel 58r is bepaald dat de burgemeester in de ministeriële regeling kan
worden opgedragen "om locaties aan te wijzen". Dit strookt niet met de artikelsgewijze toelichting
waarin staat dat "de burgemeester de noodopvang locaties bekend maakt". Wij geven de voorkeur
aan deze formulering en verzoeken u om de tekst van lid 3 overeenkomstig te wijzigen. De reden
daarvoor is dat er in de eerdere fase van de coronacrisis, toen half maart de noodopvang diende te
worden geregeld en daartoe locaties dienden te worden aangewezen, daarover bij gemeenten veel
verwarring is geweest. Onduidelijk was hoe deze aanwijzing diende te worden vormgegeven en hoe
deze bekend diende te worden gemaakt. Aanwijzen van deze locaties vraagt bovendien een
gemeentelijk besluit. Gezien de snelheid waarmee locaties moeten kunnen worden aangewezen, is

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

13/18

dat niet handig. Het bekendmaken van noodopvanglocaties geeft gemeenten vormvrijheid in de
wijze waarop de bekendmaking moet gescheiden en bovendien is daarvoor geen besluit nodig.
In het vierde lid van artikel 58r wordt de bevoegdheid gecreëerd om ook eisen te stellen aan het
gebruik van beschermingsmiddelen en eisen met betrekking tot hygiëne in een woning. Daarbij is
de wijze waarop gastouderopvang wordt omschreven nu onjuist. Daarnaast zijn er in het land ook
heel veel kleine kindercentra (zowel dagopvang als BSO) waar kinderopvang geboden wordt, terwijl
dat tevens een woning is en in gebruik is als een woning. Die worden nu niet meegenomen in de
bepaling terwijl dat wel de bedoeling van de wet lijkt. Wanneer dit lid wordt aangepast op de
volgende manier wordt wel bereikt dat voor alle opvang geboden vanuit een woning (en die valt
onder de werking van de Wko) genoemde eisen gaan gelden:
"4. Onverminderd artikel 58j, eerste lid, onder a, kunnen bij ministeriële regeling regels
worden gesteld over eisen aan het gebruik van beschermingsmiddelen en aan hygiëne
voor zover een kindercentrum, een voorziening voor gastouderopvang of een
gastouderbureau in een woning is gevestigd. Dit geldt tevens voor opvang in een woning
die geboden wordt op grond van het derde lid."
Ter toelichting: Met betrekking tot het eerste deel van de voorgestelde tekst is aangesloten bij de
opsomming zoals genoemd in artikel 1.61 lid 3 Wko. Hier is het wel van belang om gastouderbeaus
te noemen in de opsomming, omdat deze ook veelal in een woning gevestigd zijn en zij bij het
inwerking treden van 58j eerste lid onder a nu niet onder die bepaling zouden vallen.
Het tweede deel van de tekstsuggestie zorgt ervoor dat ook voor noodopvanglocaties die niet
geregistreerd staan als voorziening voor gastouderopvang of een kindercentrum maar die toch als
noodopvang in gebruik zijn, de eis over beschermingsmiddelen en hygiëne ook daar geldt voor
zover dit betrekking heeft op een woning.
Bij het vijfde lid van artikel 58r plaatsen wij de volgende opmerkingen:
In dit artikel wordt de werking van artikel 58k, derde en vierde lid uitgesloten. Kinderopvang vindt
echter niet plaats op een publieke plaats, maar op een besloten plaats. De juiste verwijzing zou
zijn artikel 58i, derde en vierde lid. Dit volgt ook uit de artikelsgewijze toelichting van bij dit lid.
Uit artikel 581, vierde lid volgt een bevelsbevoegdheid van de minister. De DPG is echter op
grond van 58r, vijfde lid bevoegd tot het opleggen van een bevel indien niet wordt voldaan aan
het vereiste van 58i eerste lid. Is het de bedoeling dat twee organen deze bevoegdheid hebben?
Indien dat niet het geval is en voor kinderopvang geldt dat dit de DPG zou moeten zijn, dan
moet in 58r, vijfde lid het vierde lid van 58i worden toegevoegd in de opsomming.
Uit artikel 68bis, tweede lid volgt dat overtreding van het eerste of vierde lid van dit artikel
strafbaar is gesteld met een hechtenis van ten hoogste twee maanden of een geldboete van de
tweede categorie. In Twm is er volgens de memorie uitdrukkelijk voor gekozen geen bestuurlijke
boetes op te leggen voor overtredingen die volgen uit het niet naleven van de in deze wet
gestelde eisen. Maar in het vijfde lid van art. 58r wordt wel artikel 1.72 en 1.80 Wko (bestuurlijke
boete) genoemd als eis die van overeenkomstige toepassing wordt verklaard. Indien het niet de
bedoeling is om overtreding van 58r, eerste en vierde lid af te doen met een bestuurlijke boete
maar met toepassing van het strafrecht, dienen deze twee leden uitgesloten te worden voor
toepassing van de bestuurlijke boete vanuit de Wko.
De noodopvangvoorzieningen moeten aan de eisen uit de Wko voldoen, tenzij een bepaalde eis
is uitgesloten conform de ministeriële regeling. Bij het in gebruik nemen van een

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

14/18

onderwijsvoorziening, schippersinternaat of ruimte in het ziekenhuis voor 24-uurs opvang levert
dat knelpunten op. Wij vragen daarvoor uw aandacht bij het opstellen van die regeling
In de memorie behorend bij dit lid staat dat de eisen zoals gesteld in 1.48d tot en met 1.57d Wko
van overeenkomstige toepassing zijn op de noodopvang. Zou dat niet 1.57e moeten zijn,
waardoor voor de noodopvangvoorzieningen tegelijkertijd de geldende coulance bepalingen
gesteld op grond van 1.57e en de regeling van toepassing zijn?
Uitvoering geven aan de artikel 1.81 en 1.63 lid 5 is niet mogelijk bij een noodvoorziening die
niet gevestigd is op een in het LRK geregistreerd adres.
Voorts hebben wij een aantal opmerkingen bij de memorie van toelichting in onderdeel 4.2.7.4, de
artikelsgewijze toelichting van artikel 58r en de bijlage schema handhaving. We verwijzen voor deze
opmerkingen naar de bijlage bij onze reactie.
14. Wijziging Arbeidsomstandighedenwet
Wij onderschrijven het belang van het vormgeven van een veilige werkomgeving door werkgevers
om besmettingsgevaar met COVID-19 te verkleinen. In de memorie van toelichting wordt in dat licht
het instrument arbocatalogus als voorbeeld genoemd waarin bedrijfsspecifieke maatregelen zijn
opgenomen.
In een arbocatalogus beschrijven werkgevers- en werknemersorganisaties gezamenlijke afspraken
over de wijze waarop zij (gaan) voldoen aan de doelvoorschriften van de overheid voor gezond en
veilig werken. Een doelvoorschrift is een norm in de wet waaraan bedrijven zich moeten houden,
bijv. maximale belasting of maximaal geluidsniveau. In het geval van COVID-19 is er geen
doelvoorschrift te benoemen, anders dan het voorkomen van COVID-19 besmettingen onder
werknemers dat een tijdelijk karakter kent. Voorts is een arbocatalogus aan verandering onderhevig
wegens de telkens wisselende inzichten en veranderende maatregelen van de Rijksoverheid. Wij
vragen ons daarom af of het instrument arbocatalogus wel het geschikte instrument is om
maatregelen die gericht zijn op het beperken van besmettingsrisico te beschrijven. Het proces van
totstandkoming van een arbocatalogus leent zich daar ook niet voor wanneer
werkgeverorganisaties bij elke wijziging met vakbonden om de tafel moeten en een arbocatalogus
moeten bijstellen.
Naast het instrument arbocatalogus is het mogelijk voor werkgevers om hun risico-inventarisatie en
-evaluatie (RI&E) bij te stellen aan de nieuwe situatie conform artikel 5 van de
Arbeidsomstandighedenwet. Wij verzoeken het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
daarom om deze mogelijkheid actief te communiceren richting werkgevers en dit departement kan
in dat geval een kader stellen welke risico's in elk geval in kaart moeten worden gebracht en
maatregelen op moeten worden genomen door werkgevers. Mogelijk kan er zelfs een model RI&E
ontwikkeld worden.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

15/18

Tot slot wijzen wij u nog op de reacties van de Wethoudersvereniging en de Nederlandse
Vereniging voor Raadsleden.
Wij vertrouwen erop dat u in het wetsvoorstel terdege rekening houdt met deze opmerkingen en
bereid bent om die in de tekst en toelichting van de wet te verwerken.

Hoogachtend,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nederlands Genootschap van Burgemeesters

16/18

Bijlage bil VNG-reactie op het wetsvoorstel Tijdelijke wet maatregelen COVID-19
Wij plaatsen de volgende opmerkingen bij de Memorie van toelichting inzake de regels voor
kinderopvang.
4.2.7.4 Kinderopvang (artikel 58r)
3e zin: "..verbod op het bieden van opvang in kinderopvangverblijven uit te vaardigen (1 e lid)".
Hiermee wordt enkel de opvang in een kindercentrum gesloten. Gastouderopvang niet, terwijl die
ook valt onder de werking van het 1e lid.
Voorstel: "verbod op het bieden van opvang in een kindercentrum of bij een voorziening voor
gastouderopvang uit te vaardigen (1e lid)."
4e zin: "Het tweede lid verduidelijkt welke kinderopvangverblijven deels of geheel..." Onder
kinderopvangverblijven vallen enkel kindercentra, niet de gastouderopvang terwijl die hier juist een
essentieel onderdeel vanuit maakt.
Voorstel: "Het tweede lid verduidelijkt welke kindercentra en voorzieningen voor gastouderopvang
deels of geheel..."
Een na laatste zin: "Enkele bepalingen uit de Wko worden van overeenkomstige toepassing
verklaard (vierde lid)"
Dit wordt echter niet in het vierde lid geregeld, maar in het 5e lid.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel IV [Wijziging Wet kinderopvang]
1e zin: "...dat het voor gastouders en houders van kindercentra en voorzieningen voor
gastouderopvang extra ..."
In deze zin zou "gastouders" verwijderd moeten worden. De houder van een voorziening voor
gastouderopvang is altijd immers de gastouder zelf (zie ook definitie in art. 1.1 Wko.
Voorstel: "...dat het voor gastauder-s-en houders van kindercentra en voorzieningen voor
gastouderopvang extra ..."
3e zin: "...naleving van bepaalde eisen die gelden voor kinderopvangverblijven in redelijkheid..."
Deze beschrijving is te beperkt waardoor de uitzondering enkel voor kindercentra zou gelden terwijl
vanuit het artikel beoogd wordt om voor gastouderbureaus, kindercentra en gastouders coulance
regels te bepalen.
Voorstel: "...naleving van bepaalde kwaliteitseisen die gelden krachtens de wet kinderopvang in
redelijkheid..."
Of
Voorstel: "... naleving van bepaalde eisen die gelden voor gastouderbureaus, kindercentra en
gastouders in redelijkheid..."

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

17/18

Wij denken echter dat de eerst voorgestelde tekst de lading beter dekt, omdat daarmee ook regels
die gelden aan de voorzieningen zelf (binnen/buitenruimte) betrokken kunnen worden.

Bijlage schema handhaving
58f lid 1, 58f lid 2 en 58g lid 1 en 4 2e zin, lid 58j lid 1 en 2, 58r lid 1 en 4
De DPG houdt toezicht op de naleving mbt de veilige afstand, groepsvorming, hygiëne- en
beschermingsmaatregelen en verbod openstelling voor kinderopvang. Het bevoegd bestuursorgaan
is echter de minister van VWS. Stel de regel wordt overtreden, aan wie stuurt de toezichthouder
dan het rapport van bevindingen? Het college, zoals normaliter het proces is bij toezicht op de Wko,
of aan de minister van VWS?
In het laatste geval:
- Moeten de legitimatiebewijzen van de toezichthouders aangepast worden omdat toezicht op de
naleving van de eisen gesteld bij en krachtens de WPG daar niet op vermeld staan? Zonder
vermelding is de toezichthouder niet bevoegd het onderzoek op deze eisen uit te voeren.
- Welk proces moet hier dan voor doorlopen worden?
- Hoe wordt dit onderdeel gescheiden van de uitvoering van het reguliere toezicht op
kinderdagverblijven?
- Wie betaald dan voor de kosten voor de uitvoering van het toezicht en rapportage? De
gemeente of degene aan wie gerapporteerd wordt (VWS)?
Indien het het college is die aan zet is, zou bij de bevoegdheid tot het opleggen van een last onder
dwangsom voor kinderopvang toegevoegd moeten worden dat dit het college is. Overigens geldt
dan eveneens dat de legitimatiebewijzen van de toezichthouders aangepast moeten worden.
Bij de regel "regels minister VWS over eisen gebruik beschermingsmiddelen en hygiëne bij
gastouderopvang in de woning" is nu de kinderopvang die in een woning plaats vindt uitgesloten.
Terwijl er wel veel kindercentra gevestigd zijn in woningen (de kleinere kinderdagverblijven).
Tekstvoorstel: "regels minister VWS over eisen gebruik beschermingsmiddelen en hygiëne bij
kinderopvang in de woning"
Daarmee is de gastouderopvang ook gedekt, conform de definities (art. 1.1 Wko) is
gastouderopvang ook immers kinderopvang.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

18/18