Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3531

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2022
Hierbij treft u de reactie van het kabinet aan op de publieke consultatie
van de Europese Commissie (hierna: Commissie) over «Bodemgezondheid – de bodems in de EU beschermen, duurzaam beheren en
herstellen». De publieke consultatie is onderdeel van het proces van de
Commissie om te komen tot een richtlijnvoorstel bodemgezondheid in
2023.
Met deze publieke consultatie voor een breed publiek en belanghebbenden (waaronder: lidstaten) wil de Commissie ervoor zorgen dat het
algemeen openbaar belang in de hele EU goed tot uiting komt in de
effectbeoordeling, die samen met het voorstel voor een richtlijnbodemgezondheid gepubliceerd zal worden in het tweede kwartaal van 2023.
EU-bodembeleid en proces nieuwe EU-bodemregelgeving
Op 17 november 2021 heeft de Commissie de EU-Bodemstrategie1
gepubliceerd.
In de Bodemstrategie schetst de Europese Commissie haar visie, doelen
en acties/maatregelen (ruim 70) om in 2050 te komen tot gezonde bodems
(waarbij het gaat om alle typen bodems) in de EU. Daarbij gaat het niet
alleen om bescherming, herstel en het duurzaam gebruik van bodems.
Het gaat ook om het creëren van maatschappelijke betrokkenheid,
financiële middelen, gelijke voorwaarden op de interne markt, gedeelde
kennis, duurzame praktijken en monitoring. In een BNC-fiche, vastgesteld
in de ministerraad van 14 januari 2022, heeft het kabinet haar visie
neergelegd op de EU-Bodemstrategie2.

1
2

kst-22112-3531
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Brussel, 17.11.2021 COM (2021) 699 final.
Mededeling EU-Bodemstrategie voor 2030, Kamerstuk 22 112, nr. 3260.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3531

1

De in de Bodemstrategie aangekondigde acties worden deels uitgewerkt
in het aangekondigde richtlijnvoorstel bodemgezondheid. Een ander deel
van de acties betreft onder meer:
− aanpassing/aanvulling van reeds bestaande Europese regelgeving,
zoals: de Reach-verordening, Richtlijn Industriële emissies en de
Richtlijn milieuaansprakelijkheid;
− voorstel voor nieuwe regelgeving, waaronder de natuurherstelverordening3;
− het bevorderen van duurzame praktijken en het ontwikkelen van
initiatieven op het gebied van kennis en innovatie en bewustwording.
Nederlandse positie
In het BNC fiche op de EU-bodemstrategie is op hoofdlijnen de volgende
Nederlandse positie neergelegd:
− Nederland staat positief tegenover het voorstel;
− Een gezonde bodem is voor het kabinet van groot belang in de aanpak
van klimaatverandering, biodiversiteit, voedselzekerheid, waterbescherming en voor economische sectoren, zoals: landbouw en
woningbouw.
Het tegengaan van bodemverontreiniging is hierbij cruciaal;
− Het is van belang dat bij verdere uitwerking van het voorstel en het
aangekondigde wetgevingsvoorstel voor bodemgezondheid voldoende ruimte wordt geboden voor regionaal- en nationaal-specifieke
omstandigheden;
− Voor Nederland is Europese samenwerking op het gebied van de
stoffenproblematiek en grensoverschrijdende grondstromen en de
regulering hiervan cruciaal.
Bijgaand treft u een samenvatting van de Nederlandse inbreng en de
integrale reactie op deze publieke consultatie.
Sommige aspecten die genoemd zijn in de consultatie passen goed bij de
Nederlandse bodem en de opgaven waar we voor staan. Zo is een
gezonde bodem nodig voor toekomstbestendige landbouw en helpt een
gezonde bodem in steden om water te bufferen en hittestress te
bestrijden. Dit sluit aan bij de beleidsinzet van het kabinet.
In de consultatie zitten ook elementen die niet passen bij de Nederlandse
bodemgesteldheid en regelgeving. In de Nederlandse reactie aan de
Commissie wordt duidelijk gemaakt dat een uniform Europees regelgevend kader niet haalbaar is, gezien de nationale, maatschappelijke
opgaven en de karakteristieke kenmerken van ons land. Het aspect van
«geen netto ruimtebeslag» is niet te realiseren in een drukbevolkt land als
Nederland. Zeker gezien de grote opgaven in ons land, van woningbouw
tot de energietransitie en waterbeschikbaarheid en -veiligheid. In de
invulling van de consultatie zijn deze punten gemeld, in het vervolgtraject
houdt IenW de uitwerking van deze aspecten nauwlettend in de gaten.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

3

Dit voorstel ziet in relatie tot gezonde bodems op: doelstellingen/bepalingen om de verdere
ontwatering van wetlands en organische bodems een halt toe te roepen en om beheerde en
gedraineerde veengebieden te herstellen, teneinde de koolstofvoorraden in de bodem in stand
te houden en te vergroten, overstromingsrisico’s en droogterisico’s tot een minimum te
beperken en het bevorderen van biodiversiteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3531

2

BIJLAGE

SAMENVATTING BEANTWOORDING PUBLIEKE CONSULTATIE
Inleiding
De publieke consultatie bestaat uit 13 vragen met doorgaans de
mogelijkheid om een reactie te geven, onderverdeeld in mate van
belangrijkheid. Deze keuze kan in de meeste gevallen niet worden
toegelicht. Aan het eind van de vragen is er een mogelijkheid om een wat
uitgebreidere toelichting te geven. Omdat een keuze zonder onderbouwing weinig zegt, is ervoor gekozen om slechts in enkele gevallen een
keuze te maken. Wel is ervoor gekozen om een uitgebreidere algemene
toelichting te geven om zo de Nederlandse positie in een vroegtijdig
stadium beter voor het voetlicht te brengen en richting te geven aan de
wijze waarop Nederland een en ander graag geregeld ziet in het richtlijnvoorstel bodemgezondheid.
Algemeen onderdeel Consultatie
In het algemene deel van de consultatie wordt gevraagd of aan lidstaten
een wettelijke verplichting zou moeten worden opgelegd om te komen tot
gezonde bodems in 2050 en of er een wettelijke verplichting moet komen
om eisen aan duurzaam gebruik van de bodem te stellen.
Reactie:
Een gezonde bodem is voor Nederland van groot belang in de aanpak van
klimaatverandering, biodiversiteit, voedselzekerheid, (grond)waterbescherming, voor economische sectoren, zoals: landbouw en woningbouw
en om te komen tot een circulaire economie.
Nederland is geen voorstander van normgerichte regelgeving.
Een risicogericht, regelgevend kader dat rekening houdt met regionale
verschillen en oog heeft voor effectiviteit, proportionaliteit en subsidiariteit, zou moeten leiden tot een voor elke lidstaat goed werkende en
uitvoerbare regeling, gericht op het beheersen van risico’s in plaats van
op normering.
Duurzaam bodembeheer zou effectiever door middel van beleidsinstrumenten, richtsnoeren en uitwisseling van best practices uitvoering kunnen
worden gegeven, in plaats van door middel van regelgeving. Elke bodem
is anders en vereist maatwerk.
Thema verontreiniging
Onder dit thema wordt gevraagd of aan lidstaten een wettelijke
verplichting zouden moeten worden opgelegd om verontreinigde locaties
te identificeren die een aanzienlijk risico vormen voor de menselijke
gezondheid en het milieu en of aan lidstaten een wettelijke verplichting
moet worden opgelegd om die verontreinigde locaties te saneren.
Reactie:
Nederland is van oordeel dat mogelijk wetgevende acties op het terrein
van bodembeheer en bodemsanering moet beperkt blijven tot maatregelen en ambitieniveau. Vanwege de grote diversiteit van bodems en
situaties is uniforme normering geen optie.
Het tegengaan van bodemverontreiniging is sinds de jaren 80 van de
vorige eeuw cruciaal en blijft relevant. Essentieel is dat de risico’s voor
mens en milieu van een verontreiniging worden beheerst. Kennis van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3531

3

bodem en afweging van de maatschappelijke kosten en baten is hierbij
van belang.
Zo kan een verontreiniging die geen risico vormt voor mens of milieu
soms beter beheerst in de bodem blijven omdat beschikbare technieken
beperkt zijn waardoor saneren soms technisch niet mogelijk is en omdat
een sanering in sommige gevallen een te nadelig effect heeft op andere
ecosysteemdiensten of milieucompartimenten (energie, CO2).
Thema Ruimtebeslag
Onder dit thema wordt gevraagd of in het wetsvoorstel aan lidstaten de
verplichting moet worden opgelegd om toezicht te houden op en verslag
uit te brengen over de voortgang in de richting van de EU-doelstelling van
«geen netto ruimtebeslag» tegen 2050.
Reactie:
Ruimtelijke inrichting is bij voorkeur een nationale aangelegenheid.
Nederland is geen voorstander van Europese, normgerichte regelgeving
of verplichte doelstellingen gericht op landgebruik. Harmonisering zou
gericht moeten zijn op het versterken en ondersteunen van bestaande
nationale kaders en aanpakken. Nederland is van oordeel dat geen netto
ruimtebeslag een operationeel, dus een onderdeel in de afweging in
relatie tot de maatschappelijke opgaven, doel zou moeten zijn en geen
einddoel, dat moet duurzaamheid zijn.
Om daadwerkelijk tot minder landgebruik en meer sanering van bodems
te komen is gerichte stimulering van bewust bodemgebruik noodzakelijk.
Belangrijk is de stimulering van de herontwikkeling van nu afgedekte
en/of verontreinigde bodems, evenals multifunctioneel landgebruik. In
kader van Water en Bodem sturend wordt overwogen om te komen tot
minder bodemafdekking, zowel in bestaand bebouwd gebied als bij
nieuwe ontwikkelingen.
Thema Afgegraven Grond
In 2018 werd meer dan 530 miljoen ton afgegraven grond in de EU
gegenereerd en als afval gerapporteerd. Om de veilige recycling van
gezonde bodems te verbeteren, zijn verschillende maatregelen denkbaar.
Om verontreinigde grond gescheiden te houden van schone grond,
moeten deze stromen in de hele waardeketen nauwkeuriger worden
gecontroleerd, met traceerbaarheid en kwaliteitscontrole van de afgraving
tot aan de ontvangende kant.
De Commissie vraagt welke maatregelen voor veilig transport, behandeling of hergebruik lidstaten geregeld willen zien in de wetgeving?
Reactie:
Nederland ziet graag een risicogericht regelgevend kader, rekening
houdend met regionale verschillen en gericht op het beheersen van
risico’s in plaats van op het toepassen van productgerichte normen.
Hierbij is het van belang dat op Europees niveau geregeld wordt dat de
benodigde data en informatie beschikbaar komt om zo risico’s te kunnen
beheersen met betrekking tot het te bereiken doel. Wenselijk is een norm
voor het percentage grond dat wordt gestort en volgens de lidstaat als
herbruikbaar wordt beschouwd. Een informatieplicht waardoor de
traceerbaarheid en de kwaliteit van de grond beter inzichtelijk wordt voor
handhavers is welkom evenals een handhaafbare en uitvoerbare
meldingsplicht voor de toepassing van grond. Ten aanzien van de
kwaliteitsnormen voor hergebruik van grond (met name in oppervlakte-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3531

4

water en onder grondwaterniveau) is afstemming gewenst met andere
Europese regelgeving, met name de Krw en de dochterrichtlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3531

5