Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 407

Wijziging van de Wet milieubeheer en de Wet op
de economische delicten ten behoeve van de
implementatie van richtlijn nr. 2023/959,
richtlijn nr. 2023/958 en verordening nr.
2023/957 van het Europees Parlement en de
Raad van de Europese Unie van 10 mei 2023
(PbEU 2023, L130) met het oog op aanpassingen
van het emissiehandelssysteem op het terrein
van broeikasgasinstallaties en luchtvaart en een
uitbreiding naar scheepvaart en
brandstofleveranciers

Nr. 8

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 18 oktober 2023
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen die door de vaste
commissie en de fracties van de VVD, D66 en CDA zijn gesteld in het
verslag van de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat.
Mede namens de Minister van Infrastructuur en Waterstaat dank ik de
leden van de commissie voor hun inbreng en spreek de hoop uit dat het
wetsvoorstel met deze beantwoording van de gestelde vragen op korte
termijn kan worden geagendeerd voor plenaire behandeling.
Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen de volgorde van het
verslag aangehouden, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars
verlengde liggende vragen tezamen zijn beantwoord.
1.1. Aanleiding en doelstelling van het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie zijn tevreden met de versnelde afname van
de hoeveelheid emissierechten in de luchtvaart, de uitbreiding van het
Emission Trade System van de Europese Unie (EU ETS) naar de scheepvaart en het aanscherpen van voorwaarden voor gratis toewijzing van
emissierechten. Deze leden begrijpen ook het nut en de noodzaak voor
een Europese aanpak voor emissiereductie in de gebouwde omgeving en
mobiliteit middels een tweede emissiehandelssysteem, maar zullen
kritisch blijven kijken naar de impact op de betaalbaarheid van gas,
benzine en diesel voor huishoudens. Zij vertrouwen erop dat ook de
regering de financiële gevolgen voor huishoudens goed zal blijven
monitoren en in daar, indien nodig, op in zal grijpen.

kst-36407-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

1

1.2. Implementatie en uitvoering
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Nederlandse Emissieautoriteit
(NEa) kanttekeningen maakt bij de kennis- en expertisecapaciteit om zelf
energiebesparingsmaatregelen te beoordelen. Kan de regering aangeven
hoe het kennis en expertise-tekort bij de NEa wordt opgelost om
energiebesparingsmaatregelen voldoende te beoordelen?
In de toets op de handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid (HUF-toets), die door de NEa is uitgevoerd over het wetsvoorstel,
adviseerde de NEa om de regelgeving omtrent de conditionaliteit voor
energiebesparing zodanig vorm te geven dat bij het nemen van besluiten
over de vermindering van kosteloze toewijzing, een bevoegdheid die
alleen de NEa toekomt, de NEa volledig kan steunen op het deskundig
oordeel van het bevoegd gezag voor bestaande verplichtingen rondom
energiebesparing. De uitvoering van de conditionaliteit volgt niet uit het
voorliggend wetsvoorstel, maar zal worden uitgewerkt in de Regeling
handel in emissierechten. Het kabinet is voornemens om de conditionaliteit te implementeren op een manier die overeenkomt met het advies
van de NEa. In het voorstel voor de aanpassing van de Regeling handel in
emissierechten ben ik daarom voornemens om deze beoordeling neer te
leggen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). RVO is
reeds het bevoegd gezag voor de energie-auditplicht en heeft daarom alle
relevante energie-audits van de broeikasgasinstallaties al beoordeeld.
Deze regeling zal binnenkort in openbare consultatie gaan.
De leden van de D66-fractie vragen wat de gevolgen zijn van het niet tijdig
implementeren van deze wetswijziging.
Het EU ETS is een bijna volledig Europees werkend systeem, met vaste
termijnen en procedures. Als de implementatiedeadline niet wordt
gehaald, brengt dit verschillende uitvoeringsrisico’s met zich mee en
onzekerheid in de relevante sectoren. De NEa heeft dan bijvoorbeeld niet
tijdig de bevoegdheden om toezicht te kunnen houden op de gerapporteerde emissies in de nieuwe sectoren van het EU ETS en indien nodig
handhavend op te treden. Zo kan de situatie ontstaan dat via Nederland
een deel van de ETS-regelgeving wordt omzeild. Voor het verlenen van
emissierechten aan de bestaande industrie gelden nieuwe regels die per
2024 worden ingevoerd. Als het wetsvoorstel na 1 januari 2024 in werking
treedt is niet zeker dat de NEa in staat zal zijn om tijdig alle informatie te
verzamelen om het aantal gratis broeikasgasemissierechten te berekenen
en toe te wijzen.
Ten slotte kan de Europese Commissie besluiten tot het starten van een
formele inbreukprocedure tegen Nederland wegens het niet nakomen van
verplichtingen op grond van het EU-recht. Dit kan uiteindelijk resulteren in
een veroordeling door het Europese Hof van Justitie met oplegging van
boetes en dwangsommen.
2. Inhoud
2.1. Herziening op hoofdlijnen
De leden van de VVD-fractie vragen waarom is gekozen voor het jaar 2031
voor rapportage door de Europese Commissie over de haalbaarheid en
wenselijkheid tot het samenvoegen van de ETS1 en ETS2. Verder vragen
deze leden of er dan sprake is van verstoring van beide systemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

2

Het jaar 2031 was een voorstel van de Europese Commissie. Aangezien
veilingen in het ETS2 in 2027 starten, en mogelijk nog één jaar kunnen
worden uitgesteld in geval van te hoge energieprijzen, zal er pas in 2031
enkele jaren ervaring zijn opgedaan met het functioneren van het ETS2.
Deze ervaring is nodig om een dergelijke evaluatie uit te voeren. Het is nu
nog niet mogelijk om vast te stellen of er verstoring van systemen zal
plaatsvinden. Dit zal afhangen van veel factoren, onder andere de mate
van convergentie tussen de twee emissiehandelssystemen in termen van
ambitie en prijs.
2.2. Broeikasgasinstallaties (ETS1)
2.2.1. Toepassingsbereik
De leden van de VVD-fractie lezen dat middels de Verordening monitoring
en rapportage emissiehandel dat vanaf 1 januari 2023 van toepassing is,
sprake is van «bepaalde duurzaamheids- en broeikasgasemissiereductiecriteria» voor biomassa dat wordt ingezet in een broeikasgasinstallatie. Dit
alvorens voor de uitstoot een nultelling kan worden toegekend. Deze
leden vragen of de regering kan specificeren welke bepaalde
duurzaamheids- en broeikasgasemissiereductiecriteria gelden voor
biomassa om niet te worden gezien als fossiele brandstof.
De duurzaamheidseisen zijn uitgewerkt in artikel 29 van Richtlijn (EU)
2018/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018
ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen
(PbEU 2018, L 328) (REDII) en zijn op grond van artikel 38, vijfde lid, van de
Verordening monitoring en rapportage emissiehandel met ingang van
1 januari 2022 van toepassing op het EU ETS. Per type biomassa gelden
andere duurzaamheidseisen.
Artikel 10 van de Regeling handel in emissierechten werkt uit hoe
aangetoond kan worden dat is voldaan aan de duurzaamheidseisen. De
methode die daarvoor wordt gebruikt is afhankelijk van de vraag of het
gaat om vloeibare biomassa, vaste biomassa of biomassa zijnde
niet-vloeibare afval- of reststromen die niet van landbouw, aquacultuur,
visserij of bosbouw afkomstig zijn en afvalstoffen en residuen die in een
product zijn verwerkt alvorens zij verder worden verwerkt tot biomassabrandstof.
De leden van de CDA-fractie lezen dat ook afvalverbrandingsinstallaties
met dit voorstel zullen vallen onder het EU ETS, zij het alleen op het
gebied van monitoring, rapportage en verificatie van broeikasgasemissies. Afvalverbrandingsinstallaties vooralsnog dus niet verplicht om
emissierechten in te leveren. Deze leden lezen dat de Europese
Commissie uiterlijk 31 juli 2026 een verslag zal uitbrengen waarin de
haalbaarheid en effectiviteit wordt beoordeeld van de volledige opname
van deze installaties in het EU ETS vanaf 2028. Zij vragen de regering te
schetsen wat de belangrijkste voor- en nadelen zouden zijn van het
volledig opnemen van afvalverbrandingsinstallaties in het EU ETS en wat
voor de regering de belangrijkste voorwaarden zijn waaronder deze
maatregel vanaf 2028 zou kunnen worden genomen.
Afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s) vallen in Nederland onder de
nationale CO2-heffing industrie. AVI’s in andere lidstaten vallen niet per se
onder een vergelijkbare belasting, alhoewel enkele lidstaten AVI’s reeds
hebben opgenomen in het EU ETS via een nationale opt-in. Als alle AVI’s
in de EU onder het EU ETS komen te vallen, betekent dit een gelijker
speelveld voor de Nederlandse afvalverbrandingssector. Het EU ETS zal
emissiereductie van de sector borgen op kosteneffectieve wijze in de hele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

3

EU, maar het leidt mogelijk wel tot een kostenstijging voor afvalverbranding. Een risico hiervan is dat afval, in plaats van te worden verbrand,
wordt afgevoerd naar stortplaatsen in de EU of wordt uitgevoerd buiten
de EU, met mogelijke negatieve gevolgen voor het milieu. In 2026 zal dit
risico worden geëvalueerd en zal de Europese Commissie daarover een
rapport uitbrengen. Bij de evaluatie zal worden gekeken naar de effecten
op de interne markt, mededinging, milieu-integriteit en de doelstellingen
van de Kaderrichtlijn afvalstoffen. Het kabinet zal de bevindingen van dit
rapport meenemen in haar positiebepaling rondom de opname van AVI’s
onder het EU ETS. Als AVI’s onder het EU ETS komen te vallen, is het voor
het kabinet van belang dat zij hierbinnen ook gestimuleerd worden om
minder afval te verbranden en zoveel mogelijk recyclebaar afval uit te
sorteren, zodat dit afval kan worden ingezet als grondstof ten behoeve
van een circulaire economie.
2.2.2. Kosteloze toewijzing van rechten
De leden van de VVD-fractie nemen kennis van de afbouw van kosteloze
emissierechten voor een aantal genoemde sectoren. Deze leden vragen of
de regering een onderbouwing kan geven van de percentages van afbouw
van kosteloze emissierechten voor de sectoren ijzer en staal, aluminium,
kunstmest, waterstof, elektriciteit en cement. Tevens beschouwen deze
leden de opschaling van waterstof van groot belang. Zij vragen of de
regering kan aangeven waarom waterstof wordt genoemd in de rij van
sectoren voor afbouw van kosteloze emissierechten in lijn met de
ambities voor opschaling van waterstofproductie.
De sectoren waaraan de leden van de VVD-fractie refereren vallen onder
het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). CBAM vervangt op
termijn het huidige mechanisme om koolstoflekkage te voorkomen: de
gratis rechten onder het EU-ETS. Voor de afbouw van gratis rechten voor
sectoren die onder CBAM vallen, is in Europese onderhandelingen
afgesproken te kiezen voor een geleidelijke overgang. De uitfasering van
gratis ETS-rechten in die sectoren start in 2026 en zal in de eerste jaren
langzaam gaan. Daarom is het percentage van afbouw de eerste jaren
lager. Na een versnelling vanaf 2030 zullen de gratis rechten volledig zijn
afgebouwd in 2034 (en CBAM dus volledig zijn ingevoerd).
De uitgefaseerde gratis rechten worden geveild en de inkomsten hiervan
vloeien rechtstreeks naar het Innovatiefonds, dat innovatieve emissiereducerende projecten van bedrijven ondersteunt met speciale aandacht
voor CBAM-sectoren. Zo wordt in het najaar van 2023 financiering
beschikbaar gesteld uit het Innovatiefonds voor de opschaling van
waterstofproductie (de Europese Waterstofbank). In verband met
WTO-regels geldt dat producten uit de EU op dezelfde manier behandeld
moeten worden als producten van buiten de EU. Dat geldt ook voor
waterstofproductie. Het is dus niet mogelijk om gratis rechten voor
waterstofproductie te behouden naast de invoering van CBAM. Naar
aanleiding van de wens van het Europees Parlement om de reikwijdte van
CBAM uit te breiden naar meer sectoren en de motie van de leden
Thijssen en Kröger over het onderzoeken van de gevolgen van inclusie
van de chemische sector in CBAM1 heeft het kabinet nog tijdens de
onderhandelingen over CBAM hierover een onderzoek laten uitvoeren
door onderzoeksbureau Trinomics. Op 7 december 2022 heeft het kabinet
de Tweede Kamer geïnformeerd over de resultaten van dit onderzoek2 en
toegelicht waarom het kabinet een positieve grondhouding innam over de
opname van waterstof in CBAM (en daarmee dus de afbouw van gratis
1
2

Kamerstukken II 2021/22, 22 112, nr. 3362.
Kamerstukken II 2022/23, 22 112. nr. 3566.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

4

ETS-rechten), onder andere met het oog op een compromis met het
Europees Parlement.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de uitvoeringsregels voor de
uitvoering van conditionaliteit voor energiebesparing en klimaatneutraliteit op het moment van schrijven nog niet gereed zijn. Deze leden vragen
wanneer de Europese Commissie beoogt deze regels gereed te hebben.
De Commissie beoogt de aanpassing van de gedelegeerde verordening
gereed te hebben in december 2023. De regels ten aanzien van de
klimaatneutraliteitsplannen zullen worden opgenomen in een nieuwe
uitvoeringsverordening. De uitvoeringsregels voor de uitvoering van de
conditionaliteit voor energiebesparing zullen worden opgenomen in de
Verordening kosteloze toewijzing van emissierechten (Gedelegeerde
Verordening (EU) 2019/331 van de Commissie van 19 december 2018 tot
vaststelling van een voor de hele Unie geldende overgangsregeling voor
de geharmoniseerde kosteloze toewijzing van emissierechten overeenkomstig artikel 10bis van Richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement
en de Raad (PbEU 2019, L59)).
De leden van de D66-fractie vragen om de jaarlijkse reductie in vrije
rechten inzichtelijk te maken in procenten.
Over het algemeen daalt het beschikbare aantal gratis rechten in gelijke
stappen met het algemene uitstootplafond, dat wil zeggen met 4,3% per
jaar vanaf 2024 en 4,4% per jaar vanaf 2028. Met deze percentages zal het
uitstootplafond van het ETS1 op nul staan in 2040, wat betekent dat vanaf
dat moment geen nieuwe rechten (gratis of geveild) worden verleend.
In sommige sectoren daalt het aantal gratis rechten echter sneller:
• In de luchtvaart worden gratis rechten uitgefaseerd tussen 2024 en
2026. In het jaar 2024 wordt 25% van de resterende 85% emissierechten die kosteloos zouden zijn toegewezen geveild en in 2025 gaat het
om 50%. Vanaf 2026 wordt de volledige hoeveelheid emissierechten
die in een bepaald jaar kosteloos zouden zijn toegewezen geveild, met
uitzondering van emissierechten die bedoeld zijn voor het gebruik van
duurzame vliegtuigbrandstoffen; deze emissierechten worden door de
lidstaten kosteloos toegewezen aan vliegtuigexploitanten om het
prijsverschil tussen het gebruik van fossiele kerosine en het gebruik
van de relevante in aanmerking komende duurzame vliegtuigbrandstoffen geheel of gedeeltelijk te dekken;
• In CBAM-sectoren (productie van ijzer en staal, aluminium, kunstmest,
waterstof, elektriciteit en cement) worden de gratis rechten uitgefaseerd tussen 2026 en 2034. Dit volgt geen lineair pad, maar de
volgende percentages: in 2026 ontvangen sectoren nog 97,5% van hun
benchmark, in 2027 95%, in 2028 90%, in 2029 77,5%, in 2030 51,5%, in
2031 39%, in 2032 26,5%, in 2033 14% en in 2034 vindt geen kosteloze
toewijzing meer plaats.
• Sectoren waar geen of een laag risico op koolstoflekkage bestaat, zoals
vastgesteld in Gedelegeerd Besluit 2019/708 van de Commissie,
ontvangen op dit moment 30% van hun benchmark gratis maar dit
wordt volledig uitgefaseerd in een lineair pad tussen 2025 en 2030.
2.3. Vliegtuigexploitanten (ETS1)
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een reservering is van 3% voor
nieuwkomers op de markt. Deze leden hechten belang aan de openheid
tot deelname aan de markt. Zij vragen of de regering de 3% emissierechten voor nieuwkomers constant houdt met de wijzigingen in
toewijzing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

5

De 3% emissierechten voor nieuwkomers blijft gehandhaafd tot 1 januari
2026. Nominaal neemt het aantal beschikbare emissierechten wel af
omdat in 2024 en 2025 het totale percentage emissierechten dat kosteloos
wordt toegewezen verder wordt afgebouwd. Vanaf 1 januari 2026 worden
alle rechten geveild en daarmee vervallen ook de 3% emissierechten die
aan nieuwkomers worden toegewezen.
2.3.2. Emissierechten voor het gebruik van duurzame vliegtuigbrandstoffen
De leden van de VVD-fractie lezen dat lidstaten emissierechten kosteloos
kunnen worden toegewezen aan vliegtuigexploitanten voor het gebruik
van duurzame brandstoffen. Deze leden vragen de regering of zij kan
aangeven hoe de toewijzing van emissierechten voor duurzame brandstoffen verloopt. Tevens willen zij weten hoe bepaald wordt welke
vliegtuigexploitant deze rechten verkrijgt.
In de periode van 1 januari 2024 tot en met 31 december 2030 wordt voor
de gehele periode maximaal 20 miljoen van de totale hoeveelheid
emissierechten op Europees niveau gereserveerd voor vliegtuigexploitanten voor het gebruik van duurzame vliegtuigbrandstoffen. Alleen
vluchten binnen de Europese Economische Ruimte, en vluchten van en
naar het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland, komen hiervoor in
aanmerking. De kosteloze toewijzing geschiedt op een transparante en
niet-discriminerende wijze, waarbij alle commerciële vliegtuigexploitanten
gelijk dienen te worden behandeld. Een vliegtuigexploitant moet hiertoe
zelf een verzoek indienen bij de NEa. Bij een verzoek om kosteloze
toewijzing van emissierechten berekent de NEa het kostenverschil tussen
het gebruik van de duurzame vliegtuigbrandstoffen en het gebruik van
fossiele kerosine op basis van een door de Europese Commissie nog vast
te stellen rekenmethode. Aan de hand van de uitkomst van de berekening
wordt aan de betrokken vliegtuigexploitant een aantal emissierechten
kosteloos toegewezen om het prijsverschil geheel of gedeeltelijk te
dekken. In de gewijzigde Uitvoeringsverordening monitoring en
rapportage emissiehandel is een nieuw artikel 54 bis toegevoegd. Een
vliegtuigexploitant die duurzame vliegtuigbrandstoffen gebruikt en in
aanmerking wenst te komen voor de kosteloze toewijzing van emissierechten dient op grond van genoemd artikel een bewijs te verstrekken
waaruit blijkt dat voldaan is aan de in dat artikel vermelde vereisten.
2.4. Scheepvaartmaatschappijen (ETS1)
De leden van de CDA-fractie zien het opnemen van de scheepvaart onder
het EU ETS als een belangrijke prikkel om deze sector te verduurzamen.
Deze leden lezen echter dat de verwachting is dat emissiereductie in de
zeevaart ten minste tot aan 2030 relatief duurder is dan in andere
ETS-sectoren, waardoor meer emissiereductie zal plaatsvinden in deze
andere sectoren. Vanuit het oogpunt van efficiëntie is dat uiteraard te
begrijpen, maar deze leden hechten er ook aan de scheepvaartsector
zoveel mogelijk wordt gestimuleerd en gesteund om te verduurzamen.
Deze leden vragen de regering daarom te schetsen in hoeverre er in
Europees verband met flankerende maatregelen voor wordt gezorgd dat
ook emissiereductie binnen de scheepvaartsector zoveel mogelijk wordt
gestimuleerd en ook al voor 2030 wordt versneld.
De leden van de CDA-fractie zijn ook benieuwd naar de mogelijkheden om
de opbrengst van het EU ETS op het gebied van zeevaart, te investeren in
het verduurzamen en innoveren van deze sector, zoals bij de vrachtwagenheffing in de praktijk gebeurt. Ook horen deze leden graag of er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

6

kansen liggen om hiermee ook te investeren in de kwaliteit en dienstverlening van het Nederlandse scheepsregister.
Het EU ETS is onderdeel van een breder pakket aan beleidsmaatregelen,
waarin eveneens een reductieverplichting op de broeikasgasintensiteit
van het energiegebruik door zeeschepen wordt opgelegd via de FuelEU
Maritime verordening. Daarnaast is voorzien dat met de herziening van de
Richtlijn hernieuwbare energie en de nationale implementatie daarvan
een jaarverplichting op de levering van hernieuwbare brandstoffen aan de
zeevaart zal worden ingevoerd. Deze maatregelen treden beiden in 2025 in
werking. Het pakket aan normerend en beprijzend beleid wordt zowel in
de EU als op nationaal niveau ondersteund door stimulerende maatregelen. Op EU niveau kan in bijzonder het Innovatiefonds worden
genoemd, dat ook beschikbaar is voor bedrijven in de zeevaart. Er is
afgesproken dat tot 2030 de inkomsten van de veiling van 20 miljoen
ETS-rechten via een voorrangsregeling voor de maritieme sector
beschikbaar komt in het Innovatiefonds (op basis van de huidige ETS-prijs
ongeveer € 1.6 mrd). Daarnaast kan de zeevaart ook aanspraak maken op
de overige middelen in het Innovatiefonds, maar heeft hier geen voorrang
op andere ETS sectoren. De sector kan ook gebruik maken van andere
generieke EU instrumenten, zoals Horizon Europe en de Connecting
Europe Facility.
Op nationaal niveau geeft de toekenning vanuit het Nationaal Groeifonds
voor het Maritiem Masterplan (€ 100 miljoen directe en € 110 miljoen
voorwaardelijke toekenning) een belangrijke stimulans aan het ontwikkelen en demonstreren van schepen met alternatieve aandrijflijnen op
hernieuwbare energiedragers. Het Maritiem Masterplan werkt toe naar
30–40 demonstraties op schepen met waterstof, methanol en LNG met
carbon capture. Met dit project wordt de verduurzaming van de scheepvaart gekoppeld aan het versterken van het duurzaam verdienvermogen
van de Nederlandse maritieme sector en wordt een leereffect beoogd in
de toepassing van deze nieuwe technologieën. In aanvulling hierop heeft
het kabinet € 111 miljoen gereserveerd voor de vroege opschaling van
duurzame zeevaartschepen. Ook wordt eind oktober later deze maand de
Sectoragenda Maritieme Maakindustrie opgeleverd, waarin o.a. aandacht
wordt besteed aan de energietransitie.
Ten aanzien van de besteding van nationale ETS veilinginkomsten verwijs
ik u naar het antwoord bij de vragen van de leden van de CDA-fractie en
de VVD-fractie onder 2.6.
2.4.1. Toepassingsbereik
De leden van de D66-fractie vragen hoe het staat met de uitvoering van de
motie-Tjeerd de Groot/Boucke over het verlagen van het tonnage voor
schepen onder het ETS (Kamerstuk 31 409, nr. 388)
Het kabinet steunt de motie van Tjeerd de Groot en Boucke. De motie is in
lijn met de inzet gericht op de uitbreiding van de reikwijdte van de
voorgestelde verordening voor schepen van 5.000 naar 400 bruto ton
(GT). Nederland vraagt bij de gesprekspartners in het Brusselse besluitvormingsproces onverminderd aandacht hiervoor. In het bijzonder wijst
Nederland op de mogelijkheid om al bij de geplande herziening van de
Verordening monitoring, rapportage en verificatie door maritiem vervoer3
in 2024 opnieuw afspraken hierover te maken. Hierbij wordt nauw
3

Verordening (EU) nr. 2015/757 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2015
betreffende de monitoring, de rapportage en de verificatie van broeikasgasemissies door
maritiem vervoer en tot wijziging van Richtlijn 2009/16/EG (PbEU 2015, L123).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

7

samengewerkt met stakeholders, onder meer om de Europese Commissie
te kunnen informeren over het effect van de 5000 GT drempelwaarde op
het gedrag van marktpartijen. Nederland heeft hierover ook expliciet het
contact met de Europese Commissie gezocht, en afgesproken dit verder te
zullen bespreken en elkaar geïnformeerd te houden. Daarnaast heeft
Nederland zoals bekend al kunnen bewerkstelligen dat de scope van
dataverzameling per 2025 wordt uitgebreid naar een deel van de kleinere
vrachtschepen (de categorie «general cargo») en offshore schepen. Dit
levert belangrijke data voor het rapport dat de Europese Commissie in het
kader van de herziening van de ETS-richtlijn uiterlijk eind 2026 moet
indienen en waarin uitdrukkelijk is voorzien dat een besluit wordt
genomen over verlaging van de drempelwaarde naar 400 GT.
2.4.3. Uitvoering, toezicht en handhaving
De leden van de VVD-fractie lezen dat er is gekozen voor toezicht en
handhaving op scheepvaartmaatschappijen niet op individuele schepen.
Deze leden vragen de regering waarom is gekozen voor deze optie.
Tevens vragen zij of de regering kan aangeven of er voldoende capaciteit
en expertise is bij het NEa om uitstoot van de maritieme sector te
beoordelen. Daarbij vragen deze leden hoe de samenwerking met het
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) verloopt.
De Europese Commissie heeft zich bij de keuze om toezicht op scheepvaartmaatschappijen te richten gebaseerd op de wens de administratieve
lasten zoveel mogelijk te beperken. Dit in de wetenschap dat er jaarlijks
rond de 12000 schepen de EU bezoeken die toebehoren aan rond de 1500
scheepvaartbedrijven. Het toezicht beperkt zich overigens niet tot
scheepvaartmaatschappijen alleen, maar richt zich ook op individuele
schepen. Er dienen per schip monitoringsplannen te worden ingediend
die door de NEa worden goedgekeurd. Ook houdt de NEa toezicht op de
juiste uitvoering van de monitoring van de emissies en de rapportage
daarover. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft daarnaast in
het kader van de Verordening monitoring, rapportage en verificatie door
maritiem vervoer, handhavings- en toezichtsbevoegdheden die voortvloeien uit vlaggenstaat- en havenstaatcontrole. Bij een havenaanloop
controleert de ILT of het schip het in de MRV-verordening vereiste
conformiteitsdocument aan boord heeft, ook voor schepen die onder
toezicht van een andere lidstaat vallen. Verder speelt de ILT een rol bij de
fysieke handhaving op het schip, waaronder het (als uiterste maatregel)
aanhouden, de toegang weigeren of verwijderen van een schip uit de
haven.
De NEa heeft een inschatting gemaakt van de benodigde capaciteit voor
uitvoering van taken voortvloeiend uit EU ETS Maritiem en daarvoor zijn
de financiële vereisten opgenomen in de begroting van EZK voor de
opdracht aan de NEa. Inmiddels is en wordt capaciteit geworven en wordt
voor de grote piekinzet in de eerste twee jaar (beoordelen monitoringsplannen) tijdelijke capaciteit ingehuurd. Wat de benodigde expertise
betreft is het goed te vermelden dat het beoordelen van de uitstoot van de
maritieme sector veel gelijkenis vertoont met het bestaande EU ETS voor
de industrie en luchtvaart, waar de NEa het toezicht al houdt. Daarnaast
bouwt de NEa diepgaandere specifieke deskundigheid op in samenwerking met de ILT.
De samenwerking tussen NEa en ILT verloopt goed. Er wordt op dit
moment afgestemd hoe de inzet vanuit beide partijen op handhaving en
toezicht zal gaan verlopen, waarbij er in de regelgeving een onderscheid
is gemaakt tussen toezicht en handhaving door de NEa als administre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

8

rende autoriteit en het fysieke toezicht op de schepen door de ILT, waarbij
wordt gekeken in hoeverre de vereiste documenten aan boord zijn.
2.5. Gereglementeerde entiteiten (ETS2)
2.5.1. Toepassingsbereik ETS2
De leden van de VVD-fractie lezen dat er de mogelijkheid is tot toepassing
van een prijsbeheersingsmechanisme. Deze leden vragen hoe het proces
rondom het instellen van een prijsbeheersingsmechanisme verloopt.
Het ETS2 bevat verschillende prijsbeheersingsmechanismen om het risico
van buitensporige prijsstijgingen aan te pakken en meer zekerheid te
bieden aan eindgebruikers van brandstoffen. Deze mechanismen werken
volledig automatisch. De criteria zijn vastgelegd in de ETS-richtlijn. Net
zoals bij ETS1, wordt er een marktstabiliteitsreserve (MSR) ingesteld om
vraag en aanbod van emissierechten beter in evenwicht te houden. De
MSR plaatst emissierechten in een reserve bij een overschot, en brengt
emissierechten op de markt in geval van tekorten. Dit voorkomt sterke
prijsschommelingen. Om ervoor te zorgen dat de MSR vanaf de start van
de veilingen in het ETS2 eventuele tekorten kan opvangen, zal de MSR
vanaf de start gevuld zijn met 600 miljoen ETS2-emissierechten.
Naast de MSR bevat ETS2 ook prijsbeheersingsmechanismen die
specifiek bedoeld zijn om buitensporige prijsstijgingen te voorkomen.
Wanneer de gemiddelde prijs van geveilde emissierechten voldoet aan
één van de voorwaarden uit artikel 30 nonies van de ETS-richtlijn, worden
aanvullende emissierechten geveild uit de MSR. Dit verhoogt het aanbod
rechten, en daarmee zal de prijs worden gedempt. De voorwaarden
kunnen worden samengevat als:
• de prijs is in 2027, 2028 of 2029 gedurende twee maanden hoger dan
45 euro;
• de prijs is in 2027 of 2028 gedurende drie maanden anderhalf maal zo
hoog, of in de jaren daarna tweemaal zo hoog, als de voorafgaande
zes maanden;
• de prijs is gedurende drie maanden driemaal zo hoog als de voorafgaande zes maanden.
Het prijsbeheersingsmechanisme kan in beginsel éénmaal van toepassing
zijn gedurende een periode van twaalf maanden, maar de Europese
Commissie kan, met toestemming van de lidstaten, binnen dezelfde
periode een tweede toepassing toestaan, indien de prijs van emissierechten dit rechtvaardigt. In 2029 zal de Europese Commissie een
evaluatie uitvoeren over de effectiviteit van de prijsbeheersingsmechanismen en de noodzaak voor eventuele verlenging.
2.5.4. Prijsbeheersingsmechanismen en markstabiliteitsreserve
De leden van de CDA-fractie constateren dat de veilingen van emissierechten voor de gebouwde omgeving en het wegvervoer in principe
voorzien op 1 januari 2027 zullen starten, maar dat dit met maximaal één
jaar kan worden uitgesteld, indien de energieprijzen in 2026 te hoog zijn.
Deze leden vragen de regering om toe te lichten in welk geven de
energieprijzen van 2026 als «te hoog» moeten worden gezien. Waar ligt
hierbij de grens en is het van tevoren ook duidelijk waar deze ligt? Deze
leden vragen de regering ook om uit te leggen wat er gebeurt als de
energieprijzen zowel in 2026 als in 2027 te hoog zijn. Deze leden merken
op dat de Europese Commissie een impact assessment heeft laten
uitvoeren naar de introductie van het ETS2. Zij vragen de regering of er
voor de start van de veilingen van emissierechten voor de gebouwde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

9

omgeving en het wegvervoer nog een nieuwe impact assessment gepland
staat. Indien dit niet het geval is, zou dat dan niet toch verstandig zijn om
daarmee de totale lastenverzwaring nauwlettend in de gaten te houden?
De start van de veiling en inleverplicht van ETS2 emissierechten kan met
één jaar worden uitgesteld, van 2027 naar 2028, indien in de zes maanden
vóór 30 juni 2026 ofwel (i) de gemiddelde TTF-gasprijs hoger was dan de
gemiddelde TTF-gasprijs in februari en maart 2022 (106 euro/MWh), ofwel
(ii) de gemiddelde prijs van ruwe Brentolie meer dan twee keer zo hoog
was als de gemiddelde prijs van ruwe Brentolie in de vijf voorgaande
jaren. Deze voorwaarden zijn vooraf vastgesteld en zijn opgenomen in
artikel 30 duodecies van de EG-richtlijn handel in broeikasgasemissierechten. De Commissie zal uiterlijk op 15 juli 2026 bekend maken of aan
deze voorwaarden wordt voldaan. De startdatum van de veiling en
inleverplicht van ETS2 kan maximaal één keer worden uitgesteld met één
jaar, ook in het geval van hoge energieprijzen in 2027. Op dit moment is
de verwachting dat niet zal worden voldaan aan een van de voorwaarden
voor uitstel.
Er staan verschillende evaluaties gepland voor en na de start van de
introductie van het ETS2. In 2026 wordt een algemene evaluatie en
herziening van de richtlijn verwacht, onder andere om het in lijn te
brengen met de EU-klimaatdoelstelling voor 2040 die op basis van de EU
Europese klimaatwet zal moeten worden vastgesteld. In 2028 wordt
specifiek gekeken naar de effectiviteit en het functioneren van het ETS2 en
uiterlijk in 2029 worden de prijsmechanismen in het ETS2 geëvalueerd. Er
staat geen evaluatie gepland voor de startdatum van de veiling en
inleverplicht in het ETS2. Langer uitstel dan 2028 betekent dat de bijdrage
van het ETS2 aan het doelbereik voor 2030, zoals vastgelegd in de
Europese klimaatwet, aanzienlijk wordt verkleind. Het kabinet zal vanaf de
start van de veiling nauwlettend in de gaten te houden hoe hoog de lasten
zijn en waar deze neerslaan. Indien de marktontwikkelingen daar
aanleiding toe geven kunnen nationale lastenmaatregelen herzien worden
om ongewenste lasteneffecten voor burgers en bedrijven te mitigeren.
2.5.5. Impact op eindgebruikers van brandstoffen, inclusief financiële
lasten
De leden van de CDA-fractie merken op dat de kosten voor emissierechten
voor de gebouwde omgeving en het wegvervoer zullen worden doorberekenend waardoor ook huishoudens, vanaf 2027 een kostenstijging zullen
zien. Deze leden constateren dat er echter wel prijsbeheersingsmechanismen opgenomen zijn in de richtlijn om buitensporige prijsstijgingen te
voorkomen en dat lidstaten ook de mogelijkheid hebben om nationale
lastenmaatregelen te herzien om grote kostenstijgingen voor huishoudens
en bedrijven tegen te gaan. Zij vragen de regering om duidelijk te maken
welke «marktontwikkelingen» voldoende aanleiding zouden zijn om
gebruik te maken van deze mogelijkheid. Kortom, wanneer is de impact
van het ETS2 op de lasten voor huishoudens en bedrijven te groot en
moeten er nationale maatregelen worden getroffen?
Bij marktontwikkelingen gaat het om de prijs van emissierechten in het
ETS2 en hoe dit zich vertaalt naar de lasten voor huishoudens en
bedrijven in combinatie met andere ontwikkelingen zoals de kostprijs van
energie en overige nationale en Europese beleidsmaatregelen. Het kabinet
houdt de koopkrachtontwikkeling van huishoudens inclusief de ontwikkeling van de energierekening altijd scherp in de gaten en kan, indien daar
aanleiding voor is, zowel generieke als gerichte maatregelen overwegen.
Het is aan volgende kabinetten om hier een besluit over te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

10

2.6. Veilinginkomsten uit het EU ETS
De leden van de VVD-fractie lezen dat er sprake is van een verdeling van
de inkomsten van het EU ETS over enkele fondsen en door middel van
een verdeelsleutel over lidstaten. Deze leden vragen om een overzicht van
verdeling in percentages rondom de inkomsten van de EU ETS. Zij vragen
daarbij hoeveel procent naar fondsen gaat in percentages en hoeveel
wordt verdeeld volgens de verdeelsleutel.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de veiling van emissierechten
aanzienlijke inkomsten genereert en dat een deel daarvan aan de lidstaten
wordt verdeeld. Deze leden vragen de regering welk deel van de
inkomsten naar verwachting aan Nederland zal worden uitgekeerd, om
welk bedrag dat gaat op jaarbasis en waar de regering deze middelen
voor wil inzetten.
De leden van zowel de CDA-fractie als de VVD-fractie vragen naar de
verdeling van veilinginkomsten uit het EU ETS.
Van de rechten in het ETS1 gaat een deel naar fondsen en de marktstabiliteitsreserve, het resterende deel gaat naar de lidstaten. De verdeling over
de Europese fondsen is als volgt:
• Moderniseringsfonds: veilingopbrengst van 2% van de rechten tussen
2021–2030 plus 2,5% van de rechten tussen 2023–2030;
• Innovatiefonds: veilingopbrengst van ca. 535 miljoen rechten tussen
2021–2030;
• Sociaal Klimaatfonds: veilingopbrengst van 50 miljoen rechten in de
periode 2025–2030;
• Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (REPowerEU): rechten ter waarde van 8
miljard euro.
Het aantal rechten naar de marktstabiliteitsreserve is afhankelijk van het
overschot aan rechten in de markt. Bij de huidige verwachtingen zijn dit
ca. 1822 miljoen rechten in de periode 2021–2030. De veilingopbrengsten
van de overige rechten komen toe aan de lidstaten. De huidige
verwachting is dat dit ca. 70% van de totale veiling van rechten is tussen
2021–2030. De verdeling van deze inkomsten over de lidstaten geschiedt
op basis van het aandeel emissies in ETS1 sectoren in de referentiejaren
2005–2007. Voor Nederland komt dit uit op 3,7307%.
Van de rechten in het ETS2 gaan er rechten ter waarde van 65 miljard euro
naar het Sociaal Klimaatfonds in de periode 2027–2032. Het resterende
deel, naar verwachting ca. 75% van het totaal, gaat naar lidstaten. De
verdeling van deze inkomsten geschiedt op basis van het aandeel
emissies in ETS2 sectoren in de referentiejaren 2016–2018. Voor
Nederland komt dit uit op 4,3807%. Om een soepele start van het ETS2 te
waarborgen en rekening te houden met de behoefte van gereglementeerde entiteiten om emissierechten van te voren te kopen, wordt in een
vroeg stadium een grotere hoeveelheid emissierechten geveild. In 2027 is
daarom de hoeveelheid te veilen emissierechten 30% groter dan de totale
hoeveelheid emissierechten voor 2027.
De verwachte ETS veilingopbrengsten voor Nederland zijn opgenomen in
de Rijksbegroting. Dit is een inschatting; het is afhankelijk van marktontwikkelingen wat de uiteindelijke opbrengst voor Nederland zal zijn. Hierbij
een raming in miljoenen euro’s op basis van actuele kennis:

ETS1

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

1.350

1.450

1.650

1.750

1.700

1.550

1.300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

11

ETS2
Totaal

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

1.350

1.450

1.650

3.450
5.200

2.500
4.200

2.100
3.650

2.000
3.300

De Nederlandse begroting kent een scheiding van inkomsten en uitgaven.
De ETS veilingopbrengsten worden dus niet geoormerkt voor specifieke
bestedingsdoeleinden. Volgens de ETS-richtlijn is Nederland verplicht een
equivalent bedrag aan de ETS veilingopbrengsten uit te geven aan
klimaatbeleid. Nederland voldoet aan deze eis.
3. Regeldruk
3.2. Nieuwe ETS-bedrijven: scheepvaartbedrijven en gereglementeerde
entiteiten
De leden van de VVD-fractie lezen in het wetsvoorstel dat «sommige
bedrijven» al bekend zijn met de administratieve taken omtrent het
ETS-systeem. Deze leden vragen hoeveel administratieve lasten worden
verwacht voor nieuwe ETS-bedrijven, zoals scheepvaartbedrijven en
gereglementeerde entiteiten.
De administratieve lasten voor nieuwe bedrijven in het EU ETS zullen
betrekking hebben op de vergunningaanvraag, het opstellen en actueel
houden van een monitoringplan en monitoren van emissies, het maken
van een jaarlijks emissieverslag en verificatie, het voldoen aan de
jaarlijkse inleverplicht emissierechten en de aan- en verkoop van
emissierechten. Sommige bedrijven zullen reeds bekend zijn met een deel
van deze taken. Het gaat hier bijvoorbeeld om scheepvaartbedrijven die
reeds hun broeikasgasemissies rapporteren onder de Verordening
monitoring, rapportage en verificatie door maritiem vervoer, die stamt uit
2015. Voor kleine gereglementeerde entiteiten bestaan er versimpelde
regels voor monitoring, rapportage en verificatie, waardoor de regeldruk
lager zal uitvallen. De regeldrukkosten komen per gereglementeerd
entiteit naar verwachting uit op éénmalig ca. € 9.823 en structureel ca.
€ 4.467 per jaar. In de impact assessment heeft de Europese Commissie
aangegeven dat de administratieve lasten voor de scheepvaartbedrijven
gemiddeld € 7.000 per schip per jaar zullen bedragen.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 407, nr. 8

12