Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-20

Europese Raad

Nr. 766

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 maart 2013
Tijdens het debat over de toespraak van de Britse premier Cameron
(Handelingen II 2012/13, nr. 48, debat over de speech van de Britse
premier Cameron) hebben de heren Van der Staaij en Slob een motie
ingediend (Kamerstukken II, 21 501-20, nr. 732). Het kabinet heeft
toegezegd hier schriftelijk op te reageren en doet dat met deze brief.
Deze motie strekt ertoe de motie-Brinkhorst e.a. uit 1980 (Kamerstukken
15 049, nr. 16) te herroepen. De motie-Brinkhorst, die is ingediend bij de
voorbereiding van de grondwetsherziening die in 1983 zijn beslag kreeg,
spreekt uit dat de bepalingen van de Nederlandse Grondwet in geval van
twijfel zo moeten worden uitgelegd dat het Europees integratieproces
daardoor niet wordt belemmerd.
Uit de handelingen van de Tweede Kamer van 18 en 25 maart 1980 blijkt
dat uitgebreid is gesproken over de motie-Brinkhorst. Hieruit blijkt dat met
deze motie niet werd beoogd op te roepen tot een per definitie
EU-conforme grondwetsinterpretatie, zoals de motie Van der Staaij in de
overwegingen stelt. Het lid Brinkhorst benadrukte dat Nederland deel
uitmaakt van de bredere rechtsorde van de Europese Gemeenschappen.
Die reden is nog steeds van kracht. Dat is een juridisch gevolg van het
lidmaatschap van Nederland van de Europese Unie (als opvolger van de
Europese Gemeenschappen). Al in 1964 heeft het Europese Hof van
Justitie bepaald dat de Gemeenschappen, opgevolgd door de Unie, een
autonome rechtsorde vormen die voorrang heeft op het nationale recht.
De voorrang van het bestaande Unierecht en de hieruit volgende
verplichting om zo mogelijk nationale wetgeving conform Unierecht uit te
leggen betekent niet dat Nederland moet instemmen met elk initiatief dat
leidt tot verdere Europese integratie.
Voor de goedkeuring van verdragswijzigingen en daarmee vergelijkbare
besluiten, zoals het Eigen Middelen Besluit, is volgens de Grondwet de
voorafgaande goedkeuring van het Nederlandse parlement vereist in
overeenstemming met de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking

kst-21501-20-766
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-20, nr. 766

1

verdragen. Mocht een verdragswijziging afwijken van de Grondwet, dan is
voor de goedkeuring op grond van artikel 91 van de Grondwet, een twee
derde meerderheid vereist in beide kamers der Staten-Generaal.
De motie-Brinkhorst onderstreept de juridische en politieke verplichtingen
die Nederland op zich heeft genomen met het lidmaatschap van de
Europese Unie. Het herroepen van de motie-Brinkhorst zou niets afdoen
aan genoemde verplichtingen, en de motie staat een uitleg op gangbare
wijze van de Nederlandse Grondwet (zoals beoogd door de motie Van der
Staaij) niet in de weg. Hieruit volgt dat het aannemen van de motie geen
materiële gevolgen zou hebben, maar wel twijfel zou kunnen zaaien over
de mate waarin Nederland zich gebonden acht aan de verplichtingen die
samengaan met het EU-lidmaatschap.
In het licht van het bovenstaande acht het kabinet de voorgestelde motie
overbodig en niet wenselijk. Indien de motie in stemming zou worden
gebracht, ontraadt het kabinet de motie. Het kabinet laat hierbij in het
midden of, en zo ja, op welke wijze een eerder aangenomen motie met de
daaraan verbonden gevolgen kan worden teruggenomen.
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-20, nr. 766

2