Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2767
Vragen van de leden Westerveld (GroenLinks) en Ceder (ChristenUnie) aan
de Minister van Rechtsbescherming en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het aantal doorplaatsingen van uit huis
geplaatste kinderen (ingezonden 1 maart 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport), mede namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen 16 mei
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2134.
Vraag 1
Heeft u geluisterd naar de reportage van onderzoeksprogramma Argos over
doorplaatsingen van uithuisgeplaatste kinderen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is er concreet gebeurd sinds Stichting Het Vergeten Kind in februari 2020
het rapport Constant nieuwe gezichten, ik crash daarvan aan uw ambtsvoorganger overhandigde? Welke concrete afspraken zijn gemaakt? Heeft dit
geleid tot minder doorplaatsingen?
Antwoord 2
Stichting Het Vergeten Kind overhandigde in februari 2020 hun rapport en
petitie aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ik vind het
goed dat Stichting Het Vergeten Kind aandacht vraagt voor dit onderwerp. Ik
ben het met mijn ambtsvoorganger eens dat het aantal doorplaatsingen
verder omlaag moet. Het recent gepubliceerde rapport Ik weet niet eens waar
ik volgende week woonvan Stichting Het Vergeten Kind bevestigt dit.
Gemeenten en aanbieders zijn hiervoor primair aan zet. Mijn ambtsvoorganger heeft in augustus 2020 samen met bestuurders van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jeugdzorg Nederland met Stichting Het
Vergeten Kind gesproken over hun rapport en aanbevelingen. Destijds is
besproken dat gemeenten en aanbieders zich gezamenlijk blijven inzetten
voor het terugdringen van doorplaatsingen.

1

ah-tk-20212022-2767
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Argos, 26 februari 2022 (https://www.vpro.nl/argos/media/luister/argos-radio/onderwerpen/
2022/Uithuisplaatsingen-doorgeplaatst.html).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Over het totale aantal doorplaatsingen op landelijk niveau kan ik geen
betrouwbare uitspraken doen. Hier zijn geen uniforme gegevens over
beschikbaar. Daarnaast wil ik benadrukken dat het terugdringen van
doorplaatsingen een brede, gezamenlijke aanpak met een lange adem vraagt.
Wel vonden de afgelopen jaren positieve ontwikkelingen plaats die bijdragen
aan minder doorplaatsingen. Zo verminderde het aantal doorplaatsingen in
de gesloten jeugdhulp van 14% in 2019 naar 8% in 20212, en zet de sector
zich via diverse projecten in voor het merkbaar verbeteren van jeugdzorg met
verblijf3.
Vraag 3
Wordt het aantal plaatsingen en doorplaatsingen geregistreerd zoals
aangekondigd in het actieplan van uw ambtsvoorganger De best passende
zorg voor kwetsbare jongeren4 Zo ja, kunt u een overzicht geven van de
afgelopen jaren uitgesplitst naar plaatsingen in instellingen, bij pleegouders
en gezinshuizen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Het aantal jongeren met jeugdhulp met verblijf wordt geregistreerd. De tabel
hieronder laat deze gegevens zien, uitgesplitst naar verblijfsvorm5.

Totaal jeugdhulp met verblijf
Pleegzorg
Gezinsgericht
Gesloten plaatsing
Ander verblijf bij jeugdhulpaanbieder
1

2018

2019

2020

20211

42 770
20 740
6 165
2 565
18 150

43 345
21 525
5 545
2 550
18 350

42 470
21 210
5 310
2 080
18 135

43 900
21 525
6 515
1 815
18 435

Voorlopige cijfers

Daarnaast publiceert Jeugdzorg Nederland jaarlijks cijfers over pleegzorg en
gesloten jeugdhulp.
Het aantal doorplaatsingen wordt niet landelijk geregistreerd. Uit een eerder
door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het Ministerie
van Justitie en Veiligheid gevraagde inventarisatie door het CBS blijkt dat de
beschikbare gegevens geen accuraat beeld kunnen geven. Hierover heeft mijn
voorganger uw Kamer geïnformeerd.7 Het is aan gemeenten om het aantal
doorplaatsingen op lokaal niveau te registreren.
Vraag 4
Wat is er concreet gebeurd met het «gezamenlijk plan voor het reduceren van
overplaatsingen tussen hun residentiele instellingen» dat de branches hebben
opgesteld?
Antwoord 4
De sector zet breed in op het voorkomen dat jongeren overgeplaatst worden
tussen residentiele instellingen, al dan niet gesloten. Het doel was niet dat
hier een specifiek, apart plan voor zou komen. Door verschillende oorzaken
kan een overplaatsing nog niet altijd voorkomen worden. Met name de
benodigde expertise en de beschikbaarheid van passende plekken zijn
hiervan de oorzaak.
Langs verschillende lijnen werkt de sector aan het verbreden en zichtbaar
maken van de benodigde kennis, onder andere op het gebied van kleinschaligheid en de ontwikkeling naar alternatieven voor leefgroepen. Zo heeft
StroomOp «Onderweg naar JeugdhulpPlus Thuis» gepubliceerd. Dit bevat
een overzicht van knelpunten en oplossingsrichtingen voor zowel het
voorkomen als verkorten van gesloten plaatsingen. Ook werkt de sector aan
de ombouw naar meer kleinschalige accommodaties zodat meer passende
2

Plaatsings- en Uitstroomgegevens 2021, Jeugdzorg Nederland
https://www.brancheszorgvoorjeugd.nl/berichten/stroomop-projecten/
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/03/25/de-best-passende-zorg-voorkwetsbare-jongeren
5
Kerncijfers over Jeugdzorg,CBS
7
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2650
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

plekken worden gerealiseerd. Hiervoor heeft het Ministerie van VWS
€ 33,5 mln. voor de gesloten jeugdhulp en € 50 mln. voor open driemilieusvoorzieningen verstrekt aan gemeenten via een SPUK-regeling8. De inzet
langs deze lijnen draagt niet alleen bij aan het voorkomen dat jongeren
gesloten geplaatst worden, maar ook aan dat jongeren op een plek kunnen
blijven gedurende de periode dat ze niet thuis kunnen wonen.
Vraag 5
Wat is er concreet gebeurd met de doelstelling in dit actieplan dat in het
vierde kwartaal van 2020 het «aantal overplaatsingen in de JeugdzorgPlus
sterk is gereduceerd naar minder dan 5% van het aantal overplaatsingen»? Is
dit doel gehaald?
Antwoord 5
Het aantal overplaatsingen binnen de gesloten jeugdhulp neemt, net als het
aantal plaatsingen in de gesloten jeugdhulp, al enkele jaren af. De doelstelling van een reductie naar minder dan 5% is niet gehaald. Desondanks is er
een sterke daling te zien: van 218 overplaatsingen in 2018 naar 98 overplaatsingen in 2021.
Onderstaande tabel laat de meest recente plaatsingsgegevens zien9.
2018
Nieuw
Overplaatsing
Hernieuwd
na
onttrekking
Hernieuwd
Totaal

2019

2020

2021

977
218

57%
13%

976
235

57%
14%

758
168

56%
12%

740
98

63%
8%

66
458
1 719

4%
27%

80
416
1 707

5%
24%

67
371
1 364

5%
27%

53
284
1 175

5%
24%

Vraag 6
Wat is er gebeurd met de doelstelling dat «alle jeugdigen in de JeugdzorgPlus binnen een half jaar zicht hebben op een vast woonperspectief?» Is dit
doel gehaald?
Antwoord 6
Dit doel is niet gehaald. Het bieden van een vast woonperspectief aan alle
jongeren in de gesloten jeugdhulp vraagt een brede, langdurige inzet en is
mede afhankelijk van de inkoop van (vervolg)woonplekken door gemeenten.
Onderstaande tabel laat de verblijfssituatie van jongeren zien na hun verblijf
in de gesloten jeugdhulp10.

Thuis/Zelfstandig met hulp
Thuis/Zelfstandig zonder hulp
Pleegzorg
Gezinsgericht
Jeugdhulpvoorziening open
Jeugdhulpvoorziening gesloten
Zwervend
Onbekend

2020

2021

19%
11%
1%
2%
39%
12%
1%
14%

19%
16%
0%
1%
42%
10%
1%
12%

Het aandeel jongeren dat na verblijf in gesloten jeugdhulp zelfstandig naar
huis gaat zonder hulp is in 2021 toegenomen. Dat laat onverlet dat er nog
stappen te zetten zijn om alle jongeren na verblijf in de gesloten jeugdhulp
een passend perspectief te bieden.

8

Staatscourant nr. 43 111, 8 oktober 2021
Plaatsings- en Uitstroomgegevens 2021, Jeugdzorg Nederland
10
Plaatsings- en Uitstroomgegevens 2021, Jeugdzorg Nederland.Aanbieders van gesloten
jeugdhulp werken aan het verbeteren van de registratie van de verblijfssituatie na verblijf in
gesloten jeugdhulp.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 7
Bent u, met de kennis van nu, tevreden over de resultaten van het actieprogramma? Zo ja, wat is de grootste winst? Zo nee, gaat u zich alsnog inzetten
om de doelstellingen te behalen?
Antwoord 7
Ik zie mooie resultaten die behaald zijn met het actieplan Best passende zorg
voor kwetsbare jongeren over de gesloten jeugdhulp. Voor een overzicht van
de belangrijkste mijlpalen verwijs ik uw Kamer naar het hoofdstuk over
actielijn 2 uit de slotrapportage van het actieprogramma Zorg voor de
Jeugd11. Ik zie dat Rijk, gemeenten en aanbieders de afgelopen jaren in
toenemende mate de handen ineen hebben geslagen om de gesloten
jeugdhulp blijvend te verbeteren. En met effect: het aantal gesloten plaatsingen neemt af.
Tegelijkertijd vind ik dat we meer moeten doen om gesloten jeugdhulp in de
huidige vorm af te bouwen. Daarom werk ik samen met gemeenten en
aanbieders aan de totstandkoming van een plan voor de toekomst van
gesloten jeugdhulp. Hierover informeer ik uw Kamer voor de zomer.
Vraag 8
In de vijfde voortgangsrapportage naar aanleiding van het actieprogramma
Zorg voor de Jeugd wordt gesteld dat het aantal doorplaatsingen naar
aanleiding van het programma StroomOp is verminderd.12 Kunt u dit
concretiseren? Zet deze positieve trend door?
Antwoord 8
Zie mijn beantwoording op vraag 5.
Vraag 9
Bent u het met ons eens dat een uithuisplaatsing een «middel is om ervoor te
zorgen dat een jeugdige veilig is en zich goed kan ontwikkelen»13 in contrast
is met het aantal hulpverleners en doorplaatsingen waar uit huisgeplaatste
kinderen mee te maken krijgen? Speelt dit gegeven mee in de overweging
van het besluit om kinderen uit huis te plaatsen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Een uithuisplaatsing is inderdaad geen doel op zich, maar een ingrijpend
middel om ervoor te zorgen dat een kind veilig is en zich goed kan ontwikkelen, of om een kind een behandeling te geven die anders niet mogelijk is. Het
is voor kinderen van groot belang om een stabiele verblijfplaats te krijgen na
een uithuisplaatsing, bij voorkeur met vaste hulpverleners die steeds
doelgericht toewerken naar terugplaatsing óf ervoor zorgdragen dat een kind
een vaste verblijfplaats krijgt met de mogelijkheid zich te hechten aan enkele
vaste personen, bijvoorbeeld pleegouders of gezinshuisouders. Knelpunten in
de praktijk vormen wachtlijsten voor interventies en beschikbare plekken,
alsmede een tekort aan personeel. Daardoor komt het helaas voor dat
kinderen gedurende een uithuisplaatsing te maken kunnen krijgen met
doorplaatsingen en/of een wisselend aantal hulpverleners. Ik vind dit
onwenselijk omdat we weten dat juist deze kinderen bij een uithuisplaatsing
baat hebben bij stabiliteit en gehechtheid.
Het doorplaatsen van kinderen betreft de uitvoering van de ondertoezichtstelling. In het wettelijk systeem is dat de taak van de gecertificeerde instelling
(GI). De wijze waarop de GI dat doet maakt in beginsel geen onderdeel uit
van het toetsingskader dat de kinderrechter hanteert bij het toetsen van de
noodzaak van een kinderbeschermingsmaatregel. Het is immers niet bij
voorbaat bekend of doorplaatsingen aan de orde zijn. Een kinderrechter toetst
of aan de wettelijke gronden voor een ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing is voldaan en of daarmee deze maatregelen voor een kind noodzakelijk
zijn. Dit betekent niet dat kinderrechters de problemen in de jeugdzorg niet
meewegen. Er zijn voorbeelden van gerechtelijke uitspraken waarin de

11

Kamerstuk 2021D45065
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/11/16/vijfde-voortgangsrapportageactieprogramma-zorg-voor-de-jeugd
13
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1850
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

tekorten aan hulp en/of de beperkte beschikbaarheid van jeugdbeschermers
van invloed zijn op de overwegingen van een kinderrechter een ondertoezichtstelling en/of uithuisplaatsing te verkorten of te beëindigen.
Vraag 10
Hoe gaat u de registratie van het aantal terugplaatsingen verbeteren?14
Antwoord 10
Op dit moment zijn geen cijfers beschikbaar over hoe vaak kinderen na een
uithuisplaatsing worden teruggeplaatst bij hun ouders. Van het aantal
jongeren dat na gesloten jeugdhulp wordt teruggeplaatst, zijn wel gegevens
beschikbaar (zie antwoord op vraag 6). Het Ministerie van JenV bespreekt
met Jeugdzorg Nederland en het CBS hoe het aantal terugplaatsingen kan
worden gemonitord. Bij de eerstvolgende voortgangsbrief Jeugd wordt uw
Kamer informeren over de voortgang.
Vraag 11
Bent u bereid om jongeren zelf meer zeggenschap te geven over de plek
waar zij (tijdelijk) wonen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat u dit doen?
Antwoord 11
Ik vind het heel belangrijk dat naar de stem van jongeren wordt geluisterd.
De mening van de jongere en andere belanghebbenden wordt in principe
altijd meegenomen bij een beslissing over de (tijdelijke) woonplek van een
jongere. Steeds meer jeugdhulpaanbieders hebben daarnaast actieve
jongerenraden. Ook is als onderdeel van het plan Best passende zorg voor
kwetsbare jongeren het project De Jongere als Stakeholder opgezet, met als
doel om de stem van jongeren verder te vergroten. Jongerenparticipatie en
het inzetten van ervaringsdeskundigheid dragen wezenlijk bij aan betere
jeugdhulp. Het project heeft niet alleen een impacttour georganiseerd,
podcasts gemaakt over het belang van de stem van de jongere, maar ook het
fundament gelegd voor een platform waarop organisaties contact kunnen
leggen met jongere ervaringsdeskundigen en waar belangrijke informatie is
gebundeld. Ook is een meerjarenagenda opgesteld om bewustwording te
vergroten, participatie te bevorderen, de juiste voorwaarden te creëren en
oplossingen toegankelijk te maken.
Vraag 12
Kunt u reflecteren op de preambule van het VN-verdrag Kinderrechten waarin
staat dat een kind «voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn of
haar persoonlijkheid, dient op te groeien in een gezinsomgeving, in een sfeer
van geluk, liefde en begrip»?
Antwoord 12
Ik onderschrijf deze preambule. Ik vind het van groot belang dat alle kinderen
kunnen opgroeien in een veilige en liefdevolle gezinsomgeving.
Vraag 13
Hoe is dit te rijmen met situaties waarin kinderen soms tientallen hulpverleners hebben gezien en zeer regelmatig moeten doorverhuizen? Bent u van
mening dat Nederland zich aan deze bepaling in het Verdrag houdt? Zo nee,
wat gaat u dan doen om dit te veranderen?
Antwoord 13
Ik onderschrijf dat het zien van tientallen hulpverleners en regelmatige
doorverhuizingen niet in het belang zijn van het kind. Kinderen die uithuisgeplaatst zijn hebben juist baat bij stabiliteit. Het terugdringen van het aantal
doorplaatsingen en wisselen van hulpverleners vraagt om een brede,
gezamenlijke aanpak die niet van vandaag op morgen is gerealiseerd. Ik zie
dat er positieve ontwikkelingen plaats hebben gevonden die bijdragen aan
minder doorplaatsingen. Ik zal me hier samen met gemeenten en aanbieders
voor in blijven zetten.

14

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1850

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5