Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

35 870

Wijziging van de Wet donorgegevens
kunstmatige bevruchting in verband met de
tweede evaluatie van de wet, het actieplan ter
ondersteuning van donorkinderen en de
omvorming van de Stichting donorgegevens
kunstmatige bevruchting tot publiekrechtelijk
zelfstandig bestuursorgaan

Nr. 10

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 14 december 2022
Met belangstelling hebben wij kennisgenomen van de vragen van de
fracties van de VVD, D66, PVV, CDA, SP, PvdA, ChristenUnie en de SGP in
het verslag van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport over het voorstel van wet houdende wijziging van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting in verband met de tweede evaluatie van
de wet, het actieplan ter ondersteuning van donorkinderen en de
omvorming van de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting tot
publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan. Wij danken de leden voor
hun inbreng en gaan graag hieronder in op de gestelde vragen. De vragen
uit het verslag zijn letterlijk overgenomen in cursieve opmaak. De
antwoorden zijn in gewone opmaak weergegeven.
De antwoorden in paragraaf 6 van deze nota naar aanleiding van het
verslag zijn mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, in verband met de omvorming van de Stichting
donorgegevens kunstmatige bevruchting (hierna: Sdkb) tot een publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan. De Sdkb zal na de omvorming de
naam College donorgegevens kunstmatige bevruchting (hierna: het
College) voeren. Net als in de memorie van toelichting is bij de beantwoording van de vragen de volgende lijn aangehouden: waar wordt
ingegaan op de huidige situatie wordt gesproken van de «Sdkb», waar
specifiek wordt ingegaan op de toekomstige situatie wordt gesproken van
het «College».
Inhoudsopgave
I. Algemeen
1.
2.
3.
4.

kst-35870-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Inleiding en inhoud van het wetsvoorstel
Uiteenzetting van de huidige wettelijke regeling
Wijzigingen omtrent medische gegevens van de donor
Regeling voor monitoring van het maximumaantal verwekkingen
per donor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

1

5.
6.
7.
8.
9.
10.

Regeling voor het uitwisselen van gegevens van andere nakomelingen van dezelfde donor
College donorgegevens kunstmatige bevruchting
Verhouding tot andere regelgeving
Toezicht en handhaving
Financiële gevolgen en regeldrukgevolgen
Advies en consultatie

II. Artikelsgewijs
III. Overig
IV. Nota van wijziging
I. Algemeen
1. Inleiding en inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de PVV-fractie willen weten hoeveel Nederlandse donoren
er nu zijn. Hoeveel daarvan zijn A-donor of B-donor? Hoe groot is de vraag
naar donoren? Klopt het dat er soms twee tot drie jaar gewacht moet
worden? Is de regering voornemens hier iets aan te doen? Zo ja, wat? Zo
nee, waarom niet?
De Sdkb heeft alleen zicht op het aantal geregistreerde donoren.
Momenteel zijn dat in totaal 7.164 donorregistraties, waarvan 5.800
spermadonorregistraties en 1.364 eiceldonorregistraties.1
Tenminste alle donoren van na de inwerkingtreding van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting (hierna: Wdkb) in 2004 zijn bekende
donoren. Het gaat om ongeveer 6.200 registraties van ná 2004.
Voor zover de leden willen weten hoe groot de vraag naar donoren is,
geldt dat dit niet bekend is, omdat dit niet centraal wordt geregistreerd.
De meeste klinieken hebben een wachtlijst, maar in theorie zou een vrouw
op meerdere of zelfs alle wachtlijsten kunnen staan. Er is geen wettelijke
grondslag voor klinieken om deze gegevens uit te wisselen. Het kan
voorkomen dat de wachttijd tot behandelen kan oplopen tot 3 jaar. Dat
heeft niet alleen te maken met het aanbod van donorgameten (donorgeslachtscellen), maar ook met andere zaken zoals personeelstekort.
Op de vraag van de leden of de regering voornemens is om hier iets aan
te doen, antwoord ik dat ik geen actieve rol voor de overheid zie als het
gaat om het zorgdragen voor voldoende donoren. Ik laat het aan het veld
om hierin naar eigen inzicht te handelen.
Genoemde leden van de PVV-fractie vragen ook of er een afdoend
controlemechanisme is om te controleren hoeveel kinderen een donor
reeds heeft voortgebracht.
Op dit moment is het niet mogelijk om dergelijke gegevens van donoren
tussen klinieken uit te wisselen. Met de voorgestelde wijziging van de
Wdkb verkrijgt het College een wettelijke grondslag om te monitoren of
een donor reeds actief is bij een andere kliniek en hoeveel vrouwen er
behandeld zijn met de geslachtscellen van één donor. Op deze manier kan
worden geborgd dat bij klinieken in Nederland maximaal 12 vrouwen met
gebruikmaking van de geslachtscellen van één donor mogen worden
behandeld.
1

Gegevens dateren van januari 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

2

De leden van de PVV-fractie vragen tot slot in welke Europese landen er
nog anoniem gedoneerd kan worden? Kunnen genoemde leden daar een
overzicht van krijgen. Zijn deze landen ook actief in Nederland, bijvoorbeeld met wervingsacties? Zo ja, welke maatregelen kunnen hiertegen
getroffen worden?
In meer dan de helft van de Europese landen is het anoniem doneren van
geslachtscellen de norm. Anoniem doneren is niet mogelijk in Duitsland,
Finland, Georgië, Ierland, Kroatië, Malta, Nederland, Noorwegen,
Oostenrijk, Turkije, Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. In
Bosnië-Herzegovina, Denemarken, Hongarije en Rusland is het zowel
mogelijk om anoniem te doneren als om als bekende donor te doneren.
Tot op heden heeft alleen een Spaanse kliniek in een tijdsbestek van
meerdere jaren enkele keren reclame gemaakt voor fertiliteitsbehandelingen met anonieme donorgameten (IVF Spain). Vanuit een oogpunt van
toezicht en handhaafbaarheid is het niet opportuun geacht om in de
Nederlandse wetgeving het aanprijzen door buitenlandse klinieken van
fertiliteitsbehandelingen, die in het betreffende land geoorloofd zijn, te
verbieden. Van meer dan aanprijzen zal evenwel geen sprake kunnen zijn,
omdat als gynaecologen in Nederland handelingen verrichten ten
behoeve van deze buitenlandse klinieken zij niet conform de uitgangspunten van de beroepsgroep handelen. De Nederlandse Vereniging voor
Obstetrie en Gynaecologie (hierna: NVOG) heeft het standpunt
ingenomen dat voor handelingen ten behoeve van anonieme donatie van
eicellen, sperma of embryo’s niet de hulp van Nederlandse gynaecologen
kan worden ingeroepen. Een in Nederland werkende gynaecoloog werkt
niet mee aan de monitoring van fertiliteitstrajecten en voert geen
onderzoeken uit in opdracht van buitenlandse fertiliteitsklinieken waarbij
gebruikgemaakt wordt van anonieme donoren. Dit is vastgelegd in het
Standpunt van de NVOG Niet meewerken aan vruchtbaarheidsbehandelingen waarbij gebruikgemaakt wordt van eicellen, sperma of embryo’s
van anonieme donoren.2
De European Sperm bank (hierna: ESB) heeft onlangs een vestiging
geopend in Nederland. De ESB is een Deense onderneming die zich richt
op het verzamelen, bewaren en (internationaal) distribueren van menselijk
sperma voor fertiliteitsbehandelingen. Het lichaamsmateriaal zal na
donatie naar het buitenland gaan en eventueel in het buitenland worden
toegepast. Hierdoor valt het uiteindelijke gebruik van het lichaamsmateriaal buiten ons toezicht. Het is daardoor mogelijk dat bij het gebruik in
het buitenland de donor anoniem blijft en dat het lichaamsmateriaal bij
meer dan twaalf vrouwen wordt toegepast. Op grond van de Wet
veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal is aan ESB een erkenning als
orgaanbank op grond van de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal verleend, omdat ESB aannemelijk heeft gemaakt te voldoen aan de
eisen omtrent kwaliteit en veiligheid van het gebruik van lichaamsmateriaal.
De leden van de SP-fractie constateren dat waar de regering nu stelt dat
het kunnen switchen van B-donor naar A-donor onwenselijk is, dit bij de
totstandkoming van de Wdkb in 2002 toch anders is verwoord. Is het feit
dat dit nu als onwenselijk wordt bestempeld het gevolg van voortschrijdend inzicht – al dan niet (mede) ingegeven door onderzoek – of is er
bij de totstandkoming van de wet in 2002 niet voldoende zorgvuldig
geformuleerd?

2

Standpunt van 20 februari 2020 (Standpunten | NVOG).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

3

Uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid dat bij de totstandkoming
van de Wdkb onvoldoende rekening is gehouden met de mogelijkheid dat
een donor die aanvankelijk ermee instemde dat zijn persoonsidentificerende gegevens bekend mochten worden gemaakt aan het donorkind,
later op die beslissing zou terugkomen. Hierdoor is ongelukkigerwijs in de
overgangsregeling van artikel 12 Wdkb geen onderscheid gemaakt tussen
A- en B-donoren. In dit onderscheid wordt met de nota van wijziging
alsnog voorzien.
Tenslotte zien de leden van de SP-fractie dat de mogelijkheid voor
geswitchte B-donoren wordt behouden om hun identiteit geheim te
houden vanwege zwaarwegende argumenten. Kan de regering
voorbeelden geven van zulke zwaarwegende argumenten?
Het is niet goed mogelijk om voorbeelden te geven, omdat de vraag of in
een individueel geval sprake is van een zwaarwegend belang moet
worden beantwoord aan de hand van de concrete feiten en omstandigheden van dat geval in het licht van de maatschappelijke opvattingen op
dat moment. Het is dus niet zo dat een bepaalde omstandigheid (bijvoorbeeld een psychische stoornis) altijd een zwaarwegend belang kan
opleveren.
De leden van de PvdA-fractie wijzen op het tekort aan donoren in
Nederland, waardoor gebruik gemaakt wordt van buitenlandse donoren.
Hiermee wordt het recht op informatie over afstamming bemoeilijkt. Op
welke wijze kan het aantal Nederlandse donoren worden verhoogd? Welke
voorbeelden van overheidsbemoeienis op dit vlak zijn er in andere
landen? Welke stappen gaat de regering zetten om het aantal donoren te
verhogen?
Het recht op afstammingsinformatie is ook geborgd wanneer gebruik
gemaakt wordt van buitenlandse donoren, mits de fertiliteitsbehandeling
plaatsvindt in een Nederlandse kliniek. Op grond van de Wdkb moeten
klinieken de gegevens van donoren van geslachtscellen registreren in het
register van de Sdkb, ook als gebruik gemaakt wordt van geslachtscellen
van buitenlandse donoren.
Wervingsacties van klinieken hebben volgens de Special Interest Group
Gameetdonatie, onderdeel van de NVOG, tot op heden vrijwel geen
donoren opgeleverd. Aandacht van de media met betrekking tot het
onderwerp donorconceptie is meer effectief gebleken. Klinieken zouden in
samenwerking met Fiom en het Landelijk informatiepunt donorconceptie
(hierna: LIDC) kunnen overwegen een wervingscampagne te starten of het
onderwerp via verschillende media onder de aandacht te brengen.
Ook in de landen om ons heen, zoals in het Verenigd Koninkrijk, is er een
tekort aan gameetdonoren en wordt op verschillende manieren geprobeerd om de vraag en het aanbod in balans te brengen. Er lijkt niet een
specifieke methode te zijn om het aantal donoren succesvol te verhogen.
De Schotse overheid is in 2021 in samenwerking met de National Health
Service (NHS) gestart met een eerste nationale campagne om sperma- en
eiceldonoren te werven. De campagne is gestart omdat uit onderzoek
bleek dat mensen weinig over dit onderwerp weten en niet weten waar en
hoe ze kunnen doneren. Over de resultaten hiervan is (nog) geen
informatie beschikbaar.
Ik zie geen actieve rol voor de overheid op dit terrein. Ik laat het aan het
veld om hierin naar eigen inzicht te handelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

4

De leden van de PvdA-fractie vragen voorts waarom bemiddeling voor
anonieme sperma- of eiceldonatie, zoals een Spaanse IVF-kliniek in
Nederland uitvoert, niet wordt verboden?
Vanuit een oogpunt van toezicht en handhaafbaarheid is het niet
opportuun geacht om in de Nederlandse wetgeving het aanprijzen door
buitenlandse klinieken van fertiliteitsbehandelingen, die in het betreffende
land geoorloofd zijn, te verbieden. Van meer dan aanprijzen zal evenwel
geen sprake kunnen zijn, omdat gynaecologen die in Nederland handelingen verrichten ten behoeve van deze klinieken niet conform de
uitgangspunten van de beroepsgroep handelen. De NVOG heeft het
standpunt ingenomen dat voor handelingen ten behoeve van anonieme
donatie van eicellen, sperma of embryo’s niet de hulp van Nederlandse
gynaecologen kan worden ingeroepen. Een in Nederland werkende
gynaecoloog werkt niet mee aan de monitoring van fertiliteitstrajecten en
voert geen onderzoeken uit in opdracht van buitenlandse fertiliteitsklinieken waarbij gebruikgemaakt wordt van anonieme donoren. Dit is
vastgelegd in het Standpunt van de NVOG Niet meewerken aan vruchtbaarheidsbehandelingen waarbij gebruikgemaakt wordt van eicellen,
sperma of embryo’s van anonieme donoren.3
2. Uiteenzetting van de huidige wettelijke regeling
2.1 De registratie en het beheer van de donorgegevens
De leden van de D66-fractie constateren dat het aanbod van donoren
niet overeenkomt met de vraag van wensouders. Hiertoe wenden steeds
meer wensouders zich tot donoren die niet geregistreerd zijn in Nederlandse klinieken. Zo zijn er bijvoorbeeld geregistreerde donoren die
mogelijk ook als privédonor optreden. Hierdoor wordt het risico gelopen
dat het aantal moeders per donor in het register van het College donorgegevens kunstmatige bevruchting (hierna: het College) onbetrouwbaar is.
Kan de regering toelichten hoe privédonoren zich (vrijwillig) kunnen laten
registreren om dit risico te beperken?
Er bestaat geen register waarin donoren die in de privésfeer sperma
doneren zich al dan niet vrijwillig kunnen registreren. Registratie van
donoren vindt alleen plaats wanneer spermadonatie via een Nederlandse
kliniek plaatsvindt, omdat in dat geval met zekerheid vastgesteld kan
worden dat bij de fertiliteitsbehandeling gebruik is gemaakt van betreffende donor en de link tussen de donor en het donorkind met een
bepaalde mate van zekerheid gemaakt kan worden. Het is niet wenselijk
een niet-handhaafbare registratieplicht in te voeren voor handelingen in
de privésfeer.4
De betreffende leden van de D66-fractie wijzen er voorts op dat door het
beperkte donoraanbod er steeds meer wensouders zijn die zich tot
buitenlandse klinieken wenden. Er zijn feiten bekend van massadonoren
die zich in binnen- en buitenland aanbieden als donor. Kan de regering
toelichten op welke wijze, bijvoorbeeld door middel van Europese
gegevensuitwisseling, wordt ingezet om het aantal moeders per donor te
begrenzen, passend bij de Nederlandse richtlijnen? Ook om de afstammingsinformatie voor donorkinderen verwekt door een buitenlandse
donor toegankelijker te maken.

3
4

Standpunt van 20 februari 2020 (Standpunten | NVOG).
Kamerstukken II 2020–2021, 35 870, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

5

Het is niet in EU-wetgeving vastgelegd hoeveel vrouwen per donor
behandeld mogen worden. Dit betreft een ethische kwestie waar lidstaten
zelf over gaan. Er is op dit moment ook geen Europees registratiesysteem
voor donoren om dat inzichtelijk te maken. Hierdoor is er dus geen zicht
op hoeveel vrouwen er mogelijk in het buitenland zijn behandeld met de
geslachtscellen van één (buitenlandse) donor. In het kader van het
voorstel voor een Europese verordening lichaamsmateriaal zal het kabinet
aandacht vragen voor en de suggestie doen om het in dat voorstel nieuw
geïntroduceerde register met betrekking tot het gebruik van lichaamsmaterialen ook in te zetten voor het bijhouden van het aantal vrouwen dat is
behandeld met de geslachtscellen van één donor.5 Ook zet Nederland zich
binnen de Stuurgroep Mensenrechten op het gebied van Biogeneeskunde
en Gezondheid (CD-BIO) blijven inzet om de Nederlandse waarborgen ter
zake uit te dragen.
Wanneer wensouders gebruik maken van een buitenlandse spermadonor
en de behandeling plaatsvindt in een Nederlandse kliniek, is de kliniek
wettelijk verplicht de gegevens van de donor te registreren bij de Sdkb,
ook als het gaat om een buitenlandse donor. Op deze manier is voorzien
in de mogelijkheid dat donorkinderen wanneer zij de leeftijd van 16 jaar
hebben bereikt, kunnen beschikken over de persoonsidentificerende
gegevens van de donor. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt beoogd
te borgen dat de geslachtscellen van één donor, inclusief een buitenlandse donor, in Nederland bij de behandeling van maximaal 12 vrouwen
wordt gebruikt.
De D66-fractieleden vragen verder of de regering uitgebreid kan toelichten
hoe andere Europese landen de donorregistratie hebben georganiseerd?
Een aantal landen heeft wetgeving waardoor de eicel- of spermadonor
niet langer anoniem kan zijn. Dit is het geval in Duitsland, Finland,
Georgië, Ierland, Kroatië, Malta, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk,
Turkije, Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. Hoewel deze landen
hetzelfde uitgangspunt hebben, zijn er verschillen in hun regelgeving. In
de landen waar de mogelijkheid is afgeschaft om anoniem te doneren,
worden de gegevens van de donor en van de vrouw die behandeld is,
opgeslagen in een al dan niet centraal register. In de landen waar sprake
is van een centraal register, is dit opgezet door de overheid. Hierna wordt
van een aantal landen de donorregistratie besproken.
Zweden nam als eerste land ter wereld een wet aan die een einde maakte
aan de anonimiteit van donoren. Deze wet trad in werking op 1 maart
1985. De gegevens van donoren zijn niet in een centraal register geregistreerd. Donorkinderen moeten zich bij de kliniek waar de fertiliteitsbehandeling destijds heeft plaatsgevonden melden voor informatie. Elke kliniek
houdt de gegevens intern bij en de klinieken zijn verplicht de identificerende gegevens 70 jaar te bewaren. In Zweden vraagt men geen
toestemming aan de donor voordat de gegevens worden verstrekt aan het
donorkind.
In het Verenigd Koninkrijk is in augustus 1991 de Human Fertilisation and
Embryology Act6 in werking getreden. Deze wet vereist sinds 2008 dat de
Human Fertilization and Embryology Authority (HFEA)7 een centraal
register bijhoudt van onder meer het gebruik van gedoneerde eicellen,
sperma en embryo’s. Donorkinderen hebben vanaf hun 18e jaar het recht
om te weten wie hun donor is.
5

Fiche 2 Verordening lichaamsmateriaal | Publicatie | Rijksoverheid.nl
https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2008/22/contents
7
https://www.hfea.gov.uk/
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

6

In Duitsland dienen klinieken sinds 1 juli 2018 de identificeerbare
informatie van donoren te registreren in een centraal register en deze
informatie 110 jaar te bewaren. Donorkinderen van vóór 1 juli 2018
hebben ook recht op toegang tot hun afstammingsinformatie, maar in de
praktijk zijn veel dossiers uit het verleden niet bewaard gebleven.
In Ierland is het sinds het najaar van 2018 wettelijk niet meer mogelijk om
anoniem te doneren.8 Identificeerbare informatie van de donor wordt in
een register opgeslagen, zodat donorkinderen vanaf de leeftijd van 18 jaar
deze informatie op kunnen vragen. Ook worden de kinderen geregistreerd
die zijn geboren als gevolg van geassisteerde voortplanting met gebruik
van een donor. Deze registratie-bepaling is op 4 mei 2020 in werking
getreden. De Minister van Volksgezondheid heeft het Nationale register
van Donor-Conceived Persons9 opgezet en beheert dit. Dit register bevat
informatie over het kind, de ouders, de donor en de instelling waar de
behandeling heeft plaatsgevonden.
In Denemarken is in 2012 een wet aangenomen waarmee het mogelijk is
geworden om te kiezen tussen anonieme en identificeerbare donoren. In
Denemarken vindt er vanuit de overheid geen donorregistratie plaats.
Donorkinderen moeten voor afstammingsinformatie contact opnemen
met de kliniek waar de fertiliteitsbehandeling heeft plaatsgevonden.
In België is anoniem doneren nog steeds het uitgangspunt, mits er sprake
is van een «gekende» donor. De huidige Wet Medisch begeleide voortplanting dateert uit 2007.10 Wanneer donorgameten gebruikt worden,
moet het fertiliteitscentrum alle gegevens die zouden kunnen leiden tot
identificatie van de donor, ontoegankelijk maken. In België is geen sprake
van een centrale registratie.
Deze leden vragen voorts welke plannen de regering heeft om het aanbod
van het aantal donoren meer overeenkomstig te maken met de vraag van
wensouders?
Ik zie geen actieve rol voor de overheid als het gaat om het aanbod van
donoren van geslachtscellen overeenkomstig te maken met de vraag van
wensouders. Ik zie wel een rol voor de overheid als het gaat om zorg te
dragen voor voldoende betrouwbare en toegankelijke afstammingsinformatie en ondersteuning aan donorkinderen, wensouders en donoren.
De leden van de CDA-fractie merken op dat uit de memorie van
toelichting blijkt dat met de onderhavige wetswijziging naast de
bestaande persoonsidentificerende gegevens, voortaan ook het geslacht
van de donor geregistreerd zal moeten worden. De reden hiervoor is dat
hiermee duidelijk kan worden afgeleid of het om een zaadcel- of eiceldonor gaat. Genoemde leden vragen of de regering dit nader kan
toelichten, mede in verband met het feit dat sinds enkele jaren het
juridische geslacht veranderd kan worden. Heeft het nog zin om het
geslacht van de donor vast te leggen, nu er niet meer per se een
een-op-een verband bestaat tussen het juridische geslacht van de donor
en de vraag of er sprake is van een zaadcel- of eiceldonor?
In het wetsvoorstel is voorgesteld om het geslacht als een persoonsidentificerend gegeven toe te voegen, zodat uit het registratiesysteem kan
worden afgeleid of het om een zaadcel- of eiceldonor gaat. Naar
8

https://www.citizensinformation.ie/en/birth_family_relationships/before_your_baby_is_born/
fertility_treatments_and_dahr.html
9
https://www.citizensinformationboard.ie/downloads/relate/Relate_12_2019.pdf
10
https://igvm-iefh.belgium.be/sites/default/files/downloads/6_juli_2007.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

7

aanleiding van de opmerking van de leden van de CDA-fractie is
aanleiding gezien het wetsvoorstel hierop aan te passen via een tweede
nota van wijziging, in die zin dat niet langer het geslacht maar het «type
donatie» moet worden vermeld (zaadcel- of eicel). Dat gegeven zal dan
ook worden verstrekt als onderdeel van de fysieke en sociale donorgegevens. In de meeste gevallen zal het type donatie corresponderen met
het geslacht van de donor.
Genoemde leden van de CDA-fractie lezen dat in de kabinetsreactie op de
Tweede evaluatie van de Wdkb11 is aangegeven dat zal worden nagegaan
hoe het registratiesysteem van het CIBG zodanig kan worden aangepast
dat er automatisch gesignaleerd wordt wanneer niet alle gegevens
volledig zijn ingevuld door de klinieken. Deze leden vragen wat hier de
stand van zaken van is.
De Sdkb heeft het registratiesysteem aangepast zodat gesignaleerd wordt
wanneer gegevens van donoren ontbreken. Deze toets op volledigheid
geldt voor registraties door klinieken van donoren die zijn gekoppeld aan
kunstmatige bevruchtingen van ná 2004.
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen voorts waarom pas na
uiterlijk 24 weken na de kunstmatige bevruchting gegevens aan de
Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting (Sdkb) beschikbaar
worden gesteld. Waarom niet vooraf? Waarom hoeft een kliniek het
verloop van de zwangerschap niet te volgen? Het zou bijvoorbeeld kunnen
voorkomen dat een bepaalde donor telkens een miskraam geeft.
Aanvankelijk gold op grond van het Reglement van de Sdkb een termijn
van 60 weken.12 Dit is in 2011 gewijzigd naar 24 weken.13 Een verlaging
van de termijn bleek noodzakelijk te zijn in verband met de taak van de
Sdkb in de zgn. «meemoeder-adoptieprocedure».14 Bij het bepalen van de
nieuwe termijn is gekozen voor 24 weken, omdat dan sprake is van een
doorgaande zwangerschap en op grond van de huidige medische
inzichten van een levensvatbaar kind. Door klinieken de mogelijkheid te
bieden om tot uiterlijk 24 weken na de kunstmatige bevruchting de
gegevens aan te leveren, kan zoveel als mogelijk worden voorkomen dat
het registratiesysteem registraties bevat die vanwege een miskraam niet
correct zijn en eigenlijk ongedaan zouden moeten worden gemaakt. Voor
zover miskramen al gerelateerd zouden kunnen worden aan de geslachtscellen van een bepaalde donor, is het aan de klinieken om hierop actie te
ondernemen. Dit valt buiten het doel van de Wdkb en in het verlengde
daarvan buiten het registratiesysteem van de Sdkb.
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen of de regering ook kan
reageren op de punten van de Stichting Donorkind. Hoe denkt de regering
over het punt van de Stichting Donorkind dat donorkinderen zelf
geregistreerd dienen te worden en niet, zoals in artikel 2 Wdkb wordt
gesteld, enkel de zwangerschappen tot 24 weken, moeders en donorvaders?
Het voorstel van Stichting Donorkind om donorkinderen zelf te registreren
is terug te voeren op hun standpunt dat donorkinderen niet afhankelijk
moeten zijn van de bereidheid van ouders om hen over hun afstamming
voor te lichten. Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid voor het informeren van kinderen over hun afstamming bij de
11

Kamerstuk 30 486, nr. 24
Stcrt. 2005, 21.
13
Stcrt. 2011, 14290.
14
Het gaat hier om de in artikel 3a van de Wdkb neergelegde taak (Stb. 2008, 425).
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

8

ouders of andere personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen,
niet alleen voor donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind,
draagmoederschap en afstamming wordt in artikel 1:247 van het
Burgerlijk Wetboek voorzien in een verplichting voor de ouder om het kind
voor te lichten over diens afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de
voorlichting over het gebruik van donorgameten.
De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat wordt nagegaan hoe
automatisch gesignaleerd kan worden wanneer niet alle gegevens
volledig door de klinieken zijn ingevuld. De leden vragen wat hier de stand
van zaken van is. Waarom stoppen we het proces niet voordat dit
gerealiseerd is?
De Sdkb heeft het registratiesysteem aangepast zodat gesignaleerd wordt
wanneer gegevens van donoren ontbreken. Deze toets op volledigheid
geldt voor registraties door klinieken van donoren die zijn gekoppeld aan
kunstmatige bevruchtingen van ná 2004. De Sdkb heeft in 2021 een
tussentijdse controle uitgevoerd. Klinieken hebben toen van de Sdkb een
overzicht gekregen van donorregistraties van ná 2004 waarbij identificerende donorgegevens niet volledig zijn geregistreerd en zijn verzocht deze
aan te vullen. Deze controle is in september 2022 herhaald.
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen of de regering de medische
risico’s erkent die voor donorkinderen bestaan wanneer zij niet zijn
ingelicht over de wijze van hun conceptie. Erkent de regering het feit dat
indien de donorkinderen hierover niet zijn ingelicht, zij ook geen afweging
kunnen maken van de risico’s voor henzelf? Hoe weegt de regering de
medische risico’s voor het donorkind als zij het niet weten?
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering de
suggestie van de Stichting Donorkind niet volgt om ouders en donorkinderen enkele keren (bijvoorbeeld op de leeftijd acht, 12 en 16 jaar) een
voorlichtende brief te laten sturen (bijvoorbeeld door het College). Hierin
zou bijvoorbeeld een aanbod tot hulp bij het inlichten van hun kind
kunnen worden opgenomen. Tevens zou hier voorlichting over de sociale
en medische risico’s van het niet ingelicht zijn over de wijze van conceptie
en het niet ingelicht zijn over eventuele erfelijke aandoeningen kunnen
worden opgenomen. Deze brief zou daarnaast donorkinderen kunnen
voorlichten over hun rechten om biologische familieleden via de donor te
leren kennen.
Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid voor het
informeren van kinderen over hun afstamming bij de ouders of andere
personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen, niet alleen voor
donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en
afstamming wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien in
een verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de voorlichting over het gebruik
van donorgameten.
Er is wel een rol van de overheid als het gaat om beschikbaar stellen van
voldoende informatie over het belang van openheid over de ontstaansgeschiedenis. Donorkinderen, (wens-) ouders, en donoren kunnen bij Fiom
terecht met allerlei vragen op dit terrein. Fiom ontvangt van het Ministerie
van VWS een instellingssubsidie als expertisecentrum op het gebied van
onder meer afstammingsvragen. Daarnaast is veel informatie te vinden op
de website van het digitale Landelijk informatiepunt donorconceptie
(LIDC). Dit informatiepunt is tot stand gekomen door samenwerking
tussen de Stichting Donorkind, Stichting Meer dan Gewenst, Fiom, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

9

POINT-netwerk en de NVOG Special Interest Group Gameetdonatie. Door
de inrichting van dit digitale informatiepunt is alle informatie rond
donorconceptie op één centraal punt te vinden. Het Ministerie van VWS
financiert dit digitale informatiepunt ook.
Specifiek met betrekking tot een eventuele erfelijke aandoening bij de
donor geldt dat ik aanleiding heb gezien om via een tweede nota van
wijziging de voorgestelde regeling aan te passen. Met het nieuw
voorgestelde artikel 3c wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn
informeren van familieleden bij erfelijke aandoeningen» van de
Vereniging Klinische Genetici Nederland (hierna: VKGN). Deze richtlijn
voorziet in een uniform proces van informatievoorziening aan «at-risk
familieleden», na het vaststellen van een erfelijke aanleg bij een
zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij zelf
niet beschikt over contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan
voorziet de nieuw voorgestelde regeling erin dat het College aan de
klinisch geneticus de contactgegevens van het donorkind kan verstrekken.
Als het College niet over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens van de moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de
klinisch geneticus via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. De nieuwe regeling gaat uit van actief informeren. Een donorkind
hoeft dus niet te hebben aangegeven dat het geïnformeerd wil worden
over een erfelijke aandoening bij de donor.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom ervoor gekozen is de
verplichting om medische gegevens te registreren die van belang kunnen
zijn voor de gezonde ontwikkeling van het kind, te laten vervallen.
De huidige in artikel 2 Wdkb neergelegde verplichting voor klinieken om
bepaalde medische gegevens te registreren die door huisartsen kunnen
worden opgevraagd, komt te vervallen, omdat uit de tweede evaluatie van
de Wdkb is gebleken dat deze regeling geen betekenis meer heeft.
Klinieken plegen een aspirant-donor niet te accepteren als bij die donor
sprake is van een aandoening die van belang kan zijn voor de gezonde
ontwikkeling van een kind. Sinds de inwerkingtreding van de Wdkb zijn
slechts in 36 gevallen de medische gegevens van een donor bij de
huisarts van een donorkind opgevraagd. In die gevallen konden ofwel
geen gegevens worden verstrekt, dan wel slechts minimale gegevens
waar de huisarts niet veel mee kon. Er is daarom besloten om de huidige
regeling te vervangen door een nieuwe regeling die van toepassing is als
bij de donor sprake is van een erfelijke aandoening. Ik verwijs hiervoor
naar de tweede nota van wijziging. Overigens geldt dat medische
«erfelijke gegevens» die eerder wel zijn geregistreerd, worden bewaard en
ook opvraagbaar blijven voor de huisarts.
Genoemde leden van de PvdA-fractie vragen waarom ervoor is gekozen
donorkinderen zelf niet te registreren in plaats van alleen de zwangerschappen tot 24 weken, moeders en donoren. Waar de overheid kunstmatige bevruchting via een donor wettelijk regelt, zou ook voor donorkinderen het recht op informatie over afstamming wettelijk geregeld moeten
zijn, zo menen deze leden. Waarom zou de verantwoordelijkheid van de
overheid om een en ander wettelijk goed te regelen stoppen bij de
totstandkoming van de zwangerschap en waarom vallen donorkinderen
niet onder die verantwoordelijkheid?
De Wdkb regelt niet de kunstmatige bevruchting via een donor. De Wdkb
voorziet erin dat kinderen die als gevolg van een kunstmatige bevruchting
zijn geboren, informatie over hun afstamming kunnen achterhalen. Dit
vereist dat een donorkind bekend is met zijn of haar ontstaansgeschiedenis. Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

10

voor het informeren van kinderen over hun afstamming bij de ouders of
andere personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen, niet alleen
voor donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap
en afstamming wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien
in een verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de voorlichting over het gebruik
van donorgameten.
De PvdA-fractieleden wijzen erop dat het voor de ontwikkeling van het
donorkind en de relatie met diens ouders beter is het kind zo jong
mogelijk in te lichten over de afstamming. Welke rol speelt de overheid in
het stimuleren van het zo vroeg mogelijk inlichten van donorkinderen
over hun afstamming?
Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en afstamming
wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien in een
verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Dit betreft een verplichting waar geen specifieke
sanctie op is voorzien. Het is voor de overheid in algemene zin onmogelijk
om te controleren en sanctioneren dat ouders kinderen voorlichten over
de afstamming. In voorkomende gevallen kan de rechter desverzocht deze
voorlichting wel opdragen aan ouders en zo nodig een specifieke
civielrechtelijk sanctie daarbij opleggen, zoals een dwangsom.15
Het is belangrijk dat (wens)ouders worden voorgelicht over het belang
van openheid naar hun kinderen over hun ontstaansgeschiedenis en dat
ouders ondersteuning kunnen krijgen als zij moeite hebben dat gesprek
met hun kinderen aan te gaan. Het is van belang dat er betrouwbare
informatie en voorlichting over donorconceptie en de consequenties
daarvan laagdrempelig beschikbaar zijn. Fiom ontvangt van het Ministerie
van VWS in dat kader een instellingssubsidie als expertisecentrum op het
gebied van onder meer afstammingsvragen. Zowel (wens)ouders als
donorkinderen en donoren kunnen bij Fiom terecht met allerlei vragen en
ondersteuning op dit terrein. Fiom doet dit onder andere via informatie op
de website, webinars, workshops en onderzoek en kennisdeling.
Daarnaast is er informatie beschikbaar op de website van het LIDC. Dit
informatiepunt is tot stand gekomen door samenwerking tussen de
Stichting Donorkind, Stichting Meer dan Gewenst, Fiom, het POINTnetwerk en de NVOG Special Interest Group Gameetdonatie.
Door de inrichting van het digitale informatiepunt is alle informatie rond
donorconceptie op één centraal punt te vinden. Open zijn over donorconceptie is een van de kernboodschappen. Het Ministerie van VWS financiert
dit digitale informatiepunt.
De leden van de PvdA-fractie vragen verder wat bekend is over de
aantallen ouders die hun (donor)kind niet vertellen over de afstamming?
Hoe is de verhouding hierbij tussen hetero-ouders, die in veel gevallen
hun onvruchtbaarheid (hebben) moeten verwerken enerzijds en alleenstaande moeders en «roze» ouders anderzijds? Deze leden wijzen erop dat
voor alleenstaande moeders en «roze» ouders maatschappelijke organisaties bestaan die hen ondersteunen, zoals Bam-mam en Meer dan
gewenst. Voor hetero ouders met donorkinderen bestaat deze ondersteuning niet, hoe kan daar in voorzien worden?

15

ECLI:NL:HR:2016:452, NJ 2016/210 m.nt. S.F.M. Wortmann.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

11

Er wordt steeds van uitgegaan dat er in Nederland naar schatting 40.000
donorkinderen verwekt zijn met behulp van geslachtscellen van een
anonieme donor vóór 2004. Hier zijn echter geen gegevens over bekend.
Hoeveel personen uit deze groep ook weten dat zij op deze manier zijn
verwekt is ook niet bekend. Alle ouders van donorkinderen (dus ook
ouders die een heterorelatie hebben) kunnen bij Fiom terecht voor
informatie en ondersteuning. Fiom organiseert bijvoorbeeld workshops
«Praten met je kind over donorconceptie».16 Hier kunnen ouders
informatie krijgen en kunnen zij ervaringen uitwisselen met andere
ouders. Ook is op de website van het landelijk informatiepunt donorconceptie (LIDC) informatie te vinden voor alle ouders en vertellen ouders
(zowel alleenstaande moeders als «roze» ouders en ouders die een
heterorelatie hebben) over hun ervaringen.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts waarom ervoor wordt
gekozen de verantwoordelijkheid voor het voorlichten van de donorkinderen geheel bij de ouders te leggen, wetende dat niet alle ouders
daadwerkelijk alle informatie aan hun (donor)kind zullen geven en
wetende dat dit tot grote schade bij de kinderen kan leiden. Deze leden
menen dat een actievere rol van de overheid hierin zou kunnen worden
ingevuld door ten minste ook donorkinderen zelf te registreren. Hoe is dat
in andere landen geregeld? Wat is het oordeel van de regering over het
voorstel van de Stichting Donorkind en van het FIOM om ouders en
donorkinderen, op een bepaalde leeftijd, een brief te sturen met
voorlichting en het aanbod tot ondersteuning bij het vertellen over de
afstamming? Welke argumenten zijn er tegen het actief informeren van
een donorkind over de donatie en de mogelijkheden die het kind heeft om
meer informatie te verkrijgen?
Voor zover mij bekend is, worden binnen Europa alleen in Ierland sinds
4 mei 2020 donorkinderen (kinderen die zijn geboren als gevolg van
geassisteerde voortplanting met gebruik van een donor) geregistreerd.
Buiten Europa is dat enkel het geval in Nieuw-Zeeland en in de staat
Victoria in Australië.
In Nederland worden donorkinderen niet geregistreerd. Het uitgangspunt
is dat ouders de verantwoordelijkheid hebben hun kind te informeren over
hun afstamming en dat ouders deze verantwoordelijkheid nemen. Het
kabinet is voornemens het door gezagdragers geven van voorlichting aan
het kind over de ontstaansgeschiedenis als een positieve wettelijke
verplichting op te nemen in het burgerlijk wetboek (voorgenomen artikel
1:247, derde lid van het Burgerlijk Wetboek). Het recht van het kind op
afstammingsinformatie wordt zo vastgelegd als onderdeel van de rechten
en plichten van de gezagsdragers. Daarbij is het van belang dat (wens)ouders worden voorgelicht over het belang van openheid naar hun
kinderen over de ontstaansgeschiedenis en dat ouders ondersteuning
kunnen krijgen als zij moeite hebben dat gesprek met hun kinderen aan te
gaan. Het ministerie financiert zowel Fiom als het LIDC voor het
beschikbaar stellen van betrouwbare informatie aan donorkinderen,
(wens)ouders en donoren. Ook biedt Fiom ondersteuning op maat.
De betreffende leden van de PvdA-fractie willen weten welke wetenschappelijke informatie er is over de schade door het niet weten versus de
mogelijke schade die een kind zou kunnen oplopen als het kind wel actief
wordt benaderd? Welke informatie is er over de verschillende leeftijden
waarop dat zou kunnen gebeuren?

16

Workshop Praten met je kind over donorconceptie | Fiom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

12

Per definitie is het niet mogelijk de groep donorkinderen die geen weet
heeft van de eigen ontstaansgeschiedenis te onderzoeken. Derhalve kan
geen vergelijkend onderzoek worden uitgevoerd.
Het registreren van donorkinderen is in Ierland pas op 4 mei 2020 in
werking getreden. Een donorkind dat in Ierland een geboorteakte
opvraagt, wordt geïnformeerd dat er aanvullende informatie beschikbaar
is met betrekking tot zijn of haar ontstaansgeschiedenis. Omdat het hierbij
gaat om recente wetgeving en de betreffende kinderen nog geen 18 jaar
zijn, is er nog geen ervaring opgedaan met deze werkwijze. In de staat
Victoria in Australië is de registratie van donorkinderen in 2010 wettelijk
verplicht geworden. Er is ook hier nog niet bekend wat het effect is op
donorkinderen wanneer ze (ongevraagd) de mededeling krijgen dat er
aanvullende informatie beschikbaar is over hun ontstaansgeschiedenis op
het moment dat ze als volwassene hun geboorteakte opvragen. Dat is pas
voor het eerst het geval in 2028.
De leden van de SGP-fractie lezen dat als geslachtscellen van een
buitenlandse donor via een buitenlandse bank aan een kliniek zijn
geleverd, het aan de kliniek is om met de buitenlandse bank afspraken te
maken over de aanlevering van fysieke en sociale gegevens van de donor.
De kliniek is verplicht om deze gegevens te registreren en kan dat dus niet
achterwege laten bij een buitenlandse donor. Genoemde leden vragen de
regering hoe dit in de praktijk functioneert. Lukt het inderdaad om de
donorgegevens van een buitenlandse donor te registreren? Wordt hierop
toegezien?
In Nederland zijn klinieken wettelijk verplicht om de gegevens van een
donor van wie de geslachtscellen zijn gebruikt bij een fertiliteitsbehandeling te registreren bij de Sdkb. Dit is ook het geval als het gaat om een
buitenlandse donor. Wanneer de kliniek niet beschikt over de gegevens
van een donor kunnen de geslachtscellen van deze donor niet worden
gebruikt.
2.2. De verstrekking van de donorgegevens
De leden van de VVD-fractie lezen dat indien een donor geen
toestemming geeft voor de verstrekking van diens persoonsgegevens, het
bestuur van de Sdkb een belangenafweging dient te verrichten. Met deze
belangenafweging zijn nog geen ervaringen opgedaan. Op welke manier
wordt het bestuur op deze opdracht voorbereid en welke instrumenten
krijgt hij om deze afweging ordentelijk te kunnen maken, vragen de
genoemde leden aan de regering. Hoe worden ervaringen de komende
tijd gemonitord?
Het bestuur van de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel: het
College) wordt ondersteund door een adviescommissie. De adviescommissie en het bestuur hebben de afgelopen periode geoefend met fictieve
testcasussen. Tot de peildatum (25 november 2022) hebben zich nog geen
reële casussen voorgedaan, omdat het nog niet is voorgekomen dat een
donor van ná 2004 zich heeft verzet tegen verstrekking met een beroep op
zwaarwegende belangen.
De Sdkb verstrekt medische gegevens op verzoek aan de huisarts van het
donorkind. De regering schrijft dat de feitelijke verstrekking schriftelijk
geschiedt. De leden van de CDA-fractie vragen of deze informatieverstrekking verplicht digitaal wordt indien de Wet elektronische gegevensuitwisseling aangenomen zou worden. Deelt de regering de mening dat
het beter is om deze informatieverstrekking ook verplicht (in ieder geval)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

13

digitaal te laten plaatsvinden, zodat de administratieve lasten voor
huisartsen geminimaliseerd kunnen worden?
De vraag van de betreffende leden ziet op de verstrekking van medische
gegevens van een donor door de Sdkb aan een huisarts. De Sdkb is geen
zorgverlener en valt dus niet onder de reikwijdte van het door de leden
genoemde wetsvoorstel dat primair gericht is op het elektronisch
uitwisselen van gegevens tussen zorgverleners. Er is ook geen reden om
te voorzien in een digitale gegevensverstrekking door de Sdkb aan de
huisarts. De regeling inzake de verstrekking van medische gegevens zal
immers op grond van het onderhavige wetsvoorstel komen te vervallen
(paragraaf 3.1 van de memorie van toelichting). Reeds geregistreerde
erfelijke gegevens zullen worden bewaard en opvraagbaar blijven voor
huisartsen, maar naar verwachting zal in slechts een incidenteel geval van
deze voorziening gebruik worden gemaakt.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom het mogelijk is dat een
huisarts medische gegevens opvraagt van de donor van een donorkind,
zonder dat het donorkind daarvan op de hoogte wordt gesteld. In welke
situaties zou dit moeten worden voorkomen en welk belang wordt ermee
gediend?
In de Wdkb is niet voorgeschreven dat de Sdkb het donorkind op de
hoogte moet stellen van de gegevensverstrekking aan de huisarts. Voor
een huisarts zal echter uitsluitend in het kader van de geneeskundige
behandeling van het donorkind reden kunnen bestaan om medische
gegevens van de donor op te vragen. Er mag dan ook van uit worden
gegaan dat de huisarts dit met het donorkind (of diens wettelijk vertegenwoordiger) heeft besproken. Voor de goede orde wordt erop gewezen dat
de regeling inzake de verstrekking van medische gegevens op grond van
het onderhavige wetsvoorstel zal komen te vervallen (paragraaf 3.1 van de
memorie van toelichting). Reeds geregistreerde erfelijke gegevens zullen
evenwel worden bewaard en opvraagbaar blijven voor huisartsen.
De PvdA-fractieleden vragen ook waarom de persoonsidentificerende
gegevens van de donor, die uitsluitend aan het donorkind worden
verstrekt, pas worden verstrekt na een verzoek van het donorkind vanaf
diens zestiende jaar. Welk argument is er om dit pas vanaf 16 jaar toe te
staan en niet vanaf bijvoorbeeld 12 jaar? Is de leeftijd waarop een
donorkind dit wil weten en kan begrijpen niet per kind verschillend? Zijn
er situaties bekend waarin een donorkind in de leeftijd van 12–16 jaar juist
erg geholpen zou zijn met bekendheid met de gegevens van zijn of haar
donor? Welke situaties zijn hierin denkbaar? Welke argumenten zijn aan te
voeren tegen een verlaging van deze leeftijdsgrens?
De leeftijdsgrens van 16 jaar is bij de totstandkoming van de Wdkb
bepaald. Uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid dat de wetgever
hierbij er van uitgegaan is dat uit de praktijk zou blijken dat veel donorkinderen, in ieder geval op jongere leeftijd, een voldoende beeld van de
donor kunnen vormen op basis van de fysieke en sociale donorgegevens.
Indien een donorkind ook de identiteit van de donor wil weten, is de
wetgever van mening geweest dat een verzoek om verkrijging van de
persoonsidentificerende gegevens van de donor van het donorkind zelf
afkomstig moet zijn en niet van diens ouders of een andere wettelijke
vertegenwoordiger.17 In lijn met de leeftijdsgrenzen van de Wet op de
Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (hierna: WGBO), is daarom
de leeftijdsgrens van 16 jaar gehanteerd. Leeftijdsgrenzen voor het
bepalen van wilsbekwaamheid bij kinderen zijn altijd complex, elk kind is
17

Kamerstukken II 1992/92, 23 207, nr. 3, blz. 12–13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

14

immers anders. Het zou echter in de praktijk ondoenlijk zijn om per casus
vast te stellen of een kind wilsbekwaam is om een verzoek tot verstrekking
van de persoonsidentificerende gegevens in te dienen. Zoals ik in de
kabinetsreactie op de tweede evaluatie van de Wdkb heb aangegeven18,
heb ik aan ZonMw verzocht om onderzoek te laten uitvoeren naar de
leeftijdsgrenzen in de Wdkb. Doel van het onderzoek is een concreet
advies over een zorgvuldige onderbouwing van en omgang met de
leeftijdsgrenzen in de Wdkb. De onderzoeksresultaten worden begin 2023
verwacht en zullen dan met uw Kamer worden gedeeld.
Ten aanzien van de vraag of mij situaties bekend zijn waarin een
donorkind in de leeftijd van 12–16 jaar juist erg geholpen zou zijn met
bekendheid met de gegevens van de donor, geldt dat de Sdkb soms wordt
benaderd door ouders van donorkinderen die jonger zijn dan 16 jaar die
aangeven dat hun kind er eerder aan toe is te weten wie zijn donor is en
heel nieuwsgierig is naar de donor. In hoeverre donorkinderen er
daadwerkelijk bij gebaat zijn de donor reeds op jonge leeftijd te kennen
(voor de leeftijd van 16 jaar) is mij echter niet bekend.
De leden van de PvdA-fractie vragen verder of in het jaar 2021 verzoeken
van donorkinderen voor persoonsidentificerende gegevens zijn binnengekomen bij de Sdkb? Kan vanaf 2021, wanneer de eerste onder de regeling
van 2004 vallende donorkinderen 16 jaar worden, onderzoek gedaan
worden naar de vraag of, en in hoeverre, deze kinderen het als een
belasting hebben ervaren dat zij echt hebben moeten wachten tot hun
zestiende verjaardag?
De Sdkb wordt soms benaderd door ouders van donorkinderen die jonger
zijn dan 16 jaar die aangeven dat hun kind er eerder aan toe is te weten
wie zijn donor is en heel nieuwsgierig is naar de donor. In hoeverre
donorkinderen er daadwerkelijk bij gebaat zijn de donor reeds op jonge
leeftijd te kennen (voor de leeftijd van 16 jaar) is niet bekend. De resultaten van het onderzoek door ZonMw naar leeftijdsgrenzen in de Wdkb
worden in januari 2023 verwacht en zullen dan met uw Kamer worden
gedeeld. Mogelijk geven deze resultaten aanleiding hier verder onderzoek
naar te doen.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom een donor die onder de
Wdkb, die inwerking trad in 2004, nog toestemming moet geven voor het
geven van persoonsidentificerende gegevens aan het donorkind.
Aangezien het recht op informatie over afstamming de kern van de wet
vormt, zou een mededeling dat deze informatie is verstrekt voldoende
moeten zijn, zo menen deze leden.
Gelet op het belang van het donorkind bij het verkrijgen van zijn of haar
afstammingsinformatie vormt in de Wdkb de verstrekking van de
persoonsidentificerende gegevens van de donor aan het donorkind
inderdaad het uitgangspunt. Het is echter niet zo dat aan de belangen van
de donor in het geheel geen betekenis toekomt. Gedurende de jaren
kunnen zich omstandigheden voordoen waardoor er voor de donor
zwaarwegende belangen ontstaan om anoniem te blijven. Door de donor
te informeren over het verzoek van het donorkind en hem daarbij
toestemming te vragen voor de verstrekking, wordt de donor in de
gelegenheid gesteld om eventuele zwaarwegende belangen aan te
voeren. Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, ligt de
bewijslast op dat punt bij de donor. De donor moet dus aannemelijk
maken dat zijn belangen zodanig zwaarwegend zijn dat deze prevaleren
boven de gevolgen voor het donorkind ingeval van het niet verstrekken
18

Kamerstukken II 2019/20, 30 486, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

15

van de gegevens. Naar verwachting zal die situatie zich slechts in een
uitzonderlijk incidenteel geval voordoen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering hoe vaak
inmiddels, sinds 2004, persoonsidentificerende gegevens aan donorkinderen zijn verstrekt. Zij vragen voorts hoe vaak dit door de donor
geweigerd werd en in hoeveel gevallen de Sdkb een beslissing moest
nemen over het verstrekken van deze gegevens.
Ervan uitgaande dat hier wordt gedoeld op aanvragen om persoonsidentificerende gegevens van de donor waarbij de behandeling ná 2004 heeft
plaatsgevonden, geldt dat er tot de peildatum (25 november 2022) 44
aanvragen zijn afgehandeld. Tot de peildatum is het niet voorgekomen dat
een donor van ná 2004 zich heeft verzet tegen verstrekking met een
beroep op zwaarwegende belangen. In 42 gevallen is het bestuur van de
Sdkb tot verstrekking van de gegevens overgegaan. In één geval heeft de
aanvrager zelf de aanvraag geannuleerd en in een ander geval heeft de
aanvrager niet alle benodigde informatie aangeleverd.
3. Wijzigingen omtrent medische gegevens van de donor
De leden van de PVV-fractie vinden dat alle donorgegevens dezelfde
bewaartijd moeten hebben van 80 jaar. Waarom wijkt dit soms af? Hoe
kan dit beter geregeld worden?
De Wdkb bepaalt dat de Sdkb alle bij haar geregistreerde gegevens
omtrent donoren ten minste 80 jaar moet bewaren, te rekenen vanaf de
dag waarop de gegevens zijn ontvangen. Voor zover gegevens over
donoren bij klinieken berusten, hanteert de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd (hierna: IGJ) het uitgangspunt dat die gegevens ook 80 jaar moeten
worden bewaard.
Genoemde leden van de PVV-fractie willen het liefst een eenduidige
regeling voor overleden donoren. Zij vragen of het niet het beste is om in
alle gevallen (zowel voor donoren van voor als van na 2004) uit te gaan
van het principe «ja, tenzij», zodat gegevens verstrekt kunnen worden
tenzij er een zwaarwegend belang is.
Voor donoren die ná 2004 hebben gedoneerd en ten tijde van een verzoek
van een donorkind om verstrekking van de persoonsidentificerende
gegevens reeds zijn overleden, bevat de Wdkb een regeling die uitgaat
van «ja, tenzij» (artikel 3, derde lid, Wdkb). Het «tenzij» betreft dan
eventuele zwaarwegende belangen die door de nabestaanden van de
donor kunnen worden aangevoerd. Voor donoren van vóór 2004 ontbreekt
een regeling in de Wdkb, die wordt met de nota van wijziging alsnog
voorgesteld. Die regeling sluit aan bij het regime zoals die geldt voor
donoren van vóór 2004 als zij nog in leven zijn, namelijk dat de persoonsidentificerende gegevens alleen worden verstrekt als namens de donor
toestemming wordt verleend. Indachtig de belangen die ook aan de donor
toekomen, wordt het niet passend geacht om bij deze donoren, enkel
vanwege hun overlijden, een ander regime te gaan hanteren.
De PVV-fractieleden vragen verder of de regering nader kan toelichten
wanneer er precies sprake is van een zwaarwegend belang? Hoe vaak
komt dit voor? Hoe toetst de adviescommissie dit? Wie zijn lid van de
adviescommissie? Door wie en hoe worden zij benoemd?
Het is niet goed mogelijk om voorbeelden van zwaarwegende belangen te
geven. De vraag of in een individueel geval sprake is van een zwaarwegend belang moet namelijk worden beantwoord aan de hand van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

16

concrete feiten en omstandigheden van dat geval in het licht van de
maatschappelijke opvattingen op dat moment. Het is dus niet zo dat een
bepaalde omstandigheid (bijvoorbeeld een psychische stoornis) altijd een
zwaarwegend belang kan opleveren.
In 2021 hebben de eerste donorkinderen van ná 2004 de leeftijd van 16
jaar bereikt. Tot de peildatum (25 november 2022) is het nog niet
voorgekomen dat naar aanleiding van een verzoek van een donorkind een
belangenafweging moest worden uitgevoerd, omdat in geen van de
gevallen de donor (van ná 2004) zich heeft verzet tegen verstrekking met
een beroep op zwaarwegende belangen. De adviescommissie en het
bestuur hebben de afgelopen periode geoefend met fictieve testcasussen,
maar hebben dus nog geen ervaring kunnen opdoen met reële casussen.
Wat betreft de adviescommissie geldt dat de leden door het bestuur van
de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel: het College) worden
benoemd. De huidige adviescommissie bestaat uit mr. J.H. Ghurahoo-van
der Tol (jurist), prof. dr. W.J. Dondorp (ethicus) en S. Vink Msc
(deskundige op pedagogisch terrein). De leden van de adviescommissie
worden voor een termijn van 4 jaar benoemd, met eenmalig de
mogelijkheid tot verlenging van 4 jaar.
Over de wijze van toetsing door de adviescommissie geldt het volgende.
Bij de beoordeling of er sprake is van zwaarwegende belangen, zoals
bedoeld in artikel 3, tweede lid, Wdkb, wordt aan de hand van een
beoordelingsformulier ten minste getoetst op de volgende punten:
a. de donor voorziet een ernstige aantasting van zijn c.q. haar belangen,
wanneer diens persoonsidentificerende gegevens aan het donorkind
worden verstrekt;
b. de donor kan aannemelijk maken dat de bedoelde aantasting van de
belangen bij verstrekking van diens persoonsidentificerende
gegevens daadwerkelijk zal plaatsvinden;
c. de te verwachten aantasting van de belangen van de donor is zo
ernstig dat de persoonsidentificerende gegevens niet verstrekt
mogen worden, ondanks de gevolgen die dit voor het donorkind kan
hebben.
Elk adviescommissielid beoordeelt de aangedragen belangen vanuit de
eigen beroepsexpertise en met in inachtneming van het beoordelingsformulier en het geldend recht, in het bijzonder de Wdkb, het Besluit
donorgegevens kunstmatige bevruchting en het Reglement Stichting
donorgegevens kunstmatige bevruchting. De procedure is vastgelegd in
het huishoudelijk reglement van de adviescommissie.
3.1. Huidige registratieplicht
De leden van de CDA-fractie lezen dat in het kader van de Tweede
evaluatie van de Wdkb de onderzoekers hebben geconstateerd dat
wanneer sprake is van aandoeningen bij een aspirant-donor die van
belang kunnen zijn voor de gezonde ontwikkeling van het kind, de
klinieken deze aspirant-donor op dit moment niet accepteren. Genoemde
leden vragen of het bekend is hoe vaak aspirant-donoren om deze reden
niet geaccepteerd worden. Deze leden vragen tevens of het bij deze
weigeringen altijd gaat om genetische aandoeningen, die ook onder de
nieuwe regeling geregistreerd zullen worden. Is het naar de mening van
de regering te verwachten dat ook onder de nieuwe regeling donoren
geweigerd zullen worden als zij deze aandoeningen hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

17

In het «Landelijk standpunt spermadonatie» van de NVOG en de
Vereniging voor Klinische Embryologie (hierna: KLEM) van april 201819
staat de procedure voor het screenen van aspirant donoren beschreven.
De genetische anamnese wordt zorgvuldig afgenomen en bij twijfel wordt
een donor niet aangenomen. Naast een genetische screening vindt ook
een algemene en een psychologische screening plaats en wordt de
kwaliteit van het sperma gescreend. Op grond van de uitkomsten van die
screeningen kan een donor ook worden geweigerd.
De beroepsgroepen (NVOG en KLEM) hebben beroepsrichtlijnen en
kwaliteitsstandaarden opgesteld. Op basis daarvan zullen onder de
nieuwe regeling de donoren wel of niet geweigerd worden net zoals in de
huidige situatie het geval is.
3.2. Nieuwe regeling inzake medische gegevens over genetische
aandoening donor
De leden van de VVD-fractie zijn positief over het uitbreiden van de
mogelijkheden om donorkinderen te informeren over mogelijke
genetische aandoeningen. Zij lezen echter in de memorie dat een
donorkind boven de 12 jaar alleen een melding krijgt over een mogelijke
genetische aandoening wanneer deze is aangesloten bij de Sdkb (of, na
het ingaan van deze wetswijziging, het College). Waarom wordt niet aan
alle donorkinderen deze kans geboden, zo vragen genoemde leden. Op
welke manier worden donorkinderen geïnformeerd over de (on)mogelijkheid zich te laten informeren over een genetische aandoening wanneer
zij niet zijn aangesloten bij de Sdkb? Wat vindt de regering ervan dat hier
mogelijk een ongelijkheid ontstaat in de kans van verschillende donorkinderen op een gezonde ontwikkeling? Dit kan ook het geval zijn als ouders
besluiten het kind niet te informeren over het feit dat het verwekt is door
middel van een donor. Hierbij heeft het donorkind geen weet van zijn
afstamming en dus ook niet van mogelijke genetische risico’s. Alhoewel
een donorkind het recht heeft om genetische risico’s niet te willen weten,
lijkt dit in dit geval niet op te gaan. Hier wordt namelijk beslist door de
ouders. Is de regering het ermee eens dat een dergelijke situatie onwenselijk is? Hoe kan in een dergelijke situatie een donorkind zich bewust
worden van en/of geïnformeerd worden over mogelijke genetische
aandoeningen? Tot slot vragen deze leden hoe bij het «recht op niet
weten» in het kader van genetische aandoeningen de medisch-ethische
principes worden toegepast?
Ik heb aanleiding gezien om via een tweede nota van wijziging de
voorgestelde regeling ingeval van een erfelijke aandoening bij de donor
aan te passen. Met het nieuw voorgestelde artikel 3c wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn informeren van familieleden bij
erfelijke aandoeningen» van de VKGN. Deze richtlijn voorziet in een
uniform proces van informatievoorziening aan «at-risk familieleden», na
het vaststellen van een erfelijke aanleg bij een zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij zelf niet beschikt over
contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan voorziet de nieuw
voorgestelde regeling erin dat het College de klinisch geneticus de
contactgegevens van het donorkind kan verstrekken. Als het College niet
over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens van de
moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch geneticus
via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. De nieuwe
regeling gaat uit van actief informeren. Een donorkind hoeft dus niet te
hebben aangegeven dat het geïnformeerd wil worden over een erfelijke
aandoening bij de donor.
19

Landelijk standpunt sperma donatie (nvog.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

18

In de richtlijn van de VKGN wordt aandacht gegeven aan het «recht op
niet weten». Bij het informeren van familieleden over erfelijkheidsrisico’s
gaat het om een afweging tussen enerzijds de belasting van het
ontvangen van dergelijke, mogelijk als verontrustend ervaren informatie
en het «recht op niet weten», en anderzijds de potentiële gezondheidswinst (te realiseren via preventieve maatregelen en/of behandeling) en/of
reproductieve en andere levenskeuzen die men kan maken. Om hier mee
rekening te houden is trapsgewijze informatie belangrijk. Het in één keer
geven van veel gedetailleerde informatie maakt het uitoefenen op het
recht van niet weten moeilijker.
De VVD-fractieleden lezen tevens in de toelichting dat een donor geen
toestemming meer hoeft te geven aan een kliniek om behandelde
vrouwen te informeren over het bestaan van een genetische aandoening
wanneer dit blijkt uit onderzoek. Wel staat er dat het gepast is indien de
klinieken de donor hierover informeren. Aangezien het hierbij gaat om
persoonlijke en vertrouwelijke medische gegevens van de donor, vragen
deze leden waarom dit een vrijblijvendheid is en welke onderbouwing de
regering heeft om klinieken niet te verplichten donoren te informeren. Op
welke manier verhoudt dit zich tot het medisch beroepsgeheim?
De in het wetsvoorstel opgenomen grondslag voor klinieken om behandelde vrouwen te kunnen informeren over een eventuele erfelijke
aandoening bij de donor, is met de tweede nota van wijziging komen te
vervallen. De reden daarvoor is dat met de nieuwe regeling wordt
voorzien in een adequate informatiemogelijkheid aan at-risk familieleden
conform de VKGN-richtlijn.
Voorts hebben deze leden van de VVD-fractie verschillende vragen over
het gebruik van buitenlands donorzaad. Op welke manier worden
Nederlandse klinieken geïnformeerd als bij een buitenlandse donor een
genetische aandoening wordt geconstateerd? Zijn er hindernissen voor
het ontvangen van deze medische gegevens uit het buitenland, en hebben
buitenlandse klinieken geen andere regelgeving omtrent het gebruik van
medische gegevens van donoren, waardoor de werking van de Wdkb
wordt gefrustreerd?
Op basis van Europese regelgeving dienen alle Europese lidstaten ervoor
te zorgen dat de weefselinstellingen over duidelijke procedures
beschikken om klinieken in kennis te stellen van ernstige bijwerkingen en
andersom. In Nederland verloopt dit via TRIP Nationaal bureau voor
hemo- en biovigilantie (hierna: TRIP). TRIP draagt ook zorg voor het
doorzetten van een melding bij het Europese platform «Rapid Alert
system for human Tissues and Cells» voor het melden van genetische
afwijkingen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat bij de intake van een donor reeds
wordt gevraagd naar diens bereidheid om te zijner tijd aan een genetisch
onderzoek mee te werken mocht op een later tijdstip een vermoeden van
een genetische aandoening rijzen. Donoren die op dat moment aangeven
daartoe niet bereid te zijn, moeten door de klinieken worden geweigerd.
Deze leden vragen wat er gebeurt als de donor – ondanks het feit dat hij
bij de intake toestemming heeft gegeven – uiteindelijk alsnog weigert mee
te werken.
Als het noodzakelijk is dat de donor getest wordt inzake het vermoeden
van een erfelijke aandoening en hij weigert hieraan mee te werken, dan
zal hij niet meer worden ingezet als donor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

19

De casus wordt dan besproken met de klinisch genetici. Afhankelijk van de
ernst van de erfelijke aandoening en de kans dat de aandoening afkomstig
is van de donor kunnen ook (andere) donorkinderen (en eventueel hun
moeders) worden gescreend op de aandoening.
De CDA-fractieleden lezen dat indien het genetisch onderzoek bij de donor
inderdaad het vermoeden van een genetische aandoening bevestigt, de
kliniek op grond van het nieuwe artikel 3c deze informatie mag delen met
andere behandelde vrouwen. Deze leden vragen of vrouwen ook van
tevoren mogen/kunnen aangeven over een dergelijke genetische
aandoening niet geïnformeerd te willen worden. Een genetische
aandoening bij de donor hoeft immers niet altijd tot een aandoening bij
het donorkind te leiden. Heeft de vrouw in dit geval het recht op niet
weten?
De in het wetsvoorstel opgenomen grondslag voor klinieken om behandelde vrouwen te kunnen informeren over een eventuele erfelijke
aandoening bij de donor, is met de tweede nota van wijziging komen te
vervallen. De reden daarvoor is dat met de nieuwe regeling wordt
voorzien in een adequate informatiemogelijkheid aan at-risk familieleden
conform de VKGN-richtlijn. Met de in de tweede nota van wijziging
voorgestelde regeling wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn
informeren van familieleden bij erfelijke aandoeningen» van de VKGN.
Deze richtlijn voorziet in een uniform proces van informatievoorziening
aan «at-risk familieleden», na het vaststellen van een erfelijke aanleg bij
een zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij
zelf niet beschikt over contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan
voorziet de nieuw voorgestelde regeling erin dat het College de klinisch
geneticus de contactgegevens van het donorkind kan verstrekken. Als het
College niet over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens
van de moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch
geneticus via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. In de
richtlijn van de VKGN wordt aandacht gegeven aan het «recht op niet
weten». Bij het informeren van familieleden over erfelijkheidsrisico’s gaat
het om een afweging tussen enerzijds de belasting van het ontvangen van
dergelijke, mogelijk als verontrustend ervaren informatie en het «recht op
niet weten», en anderzijds de potentiële gezondheidswinst (te realiseren
via preventieve maatregelen en/of behandeling) en/of reproductieve en
andere levenskeuzen die men kan maken. Om hier mee rekening te
houden is trapsgewijze informatie belangrijk. Het in één keer geven van
veel gedetailleerde informatie maakt het uitoefenen op het recht van niet
weten moeilijker.
De leden van de CDA-fractie wijzen er voorts op dat de regering schrijft
dat in het geval van een buitenlandse donor klinieken met buitenlandse
spermabanken afspraken plegen te maken over het melden van
(vermoedens van) genetische aandoeningen bij de donor. De leden
vragen waarom het niet wettelijk verplicht wordt om hierover afspraken te
maken in de overeenkomsten met buitenlandse spermabanken.
Mij is niet bekend dat de thans gehanteerde werkwijze niet afdoende is.
Het maken van afspraken met buitenlandse spermabanken is opgenomen
in het «Landelijk standpunt spermadonatie» en de IGJ kan zo nodig
toezicht op de naleving daarvan houden.
Genoemde leden van de CDA-fractie begrijpen dat het Landelijk standpunt
spermadonatie een veldnorm is en geen wet. Houdt de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) toezicht op toepassing van deze norm?
Zo niet, waarom wordt er dan voor gekozen om de wettelijke bepaling niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

20

vast te houden om zo te voorkomen dat (buitenlandse) cowboys een
kliniek starten zonder aan deze norm te voldoen?
Op grond van artikel 2 van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg
(Wkkgz) zijn zorgaanbieders verplicht goede zorg aan te bieden. In dat
verband zijn zorgaanbieders onder meer verplicht om te handelen in
overeenstemming met de professionele standaard, zoals bepaald door de
betrokken medische beroepsgroep. Klinieken zijn derhalve verplicht om
zich te houden aan het Landelijk Standpunt en de IGJ houdt daar toezicht
op.
Genoemde leden vragen voorts of het klopt dat indien het huidige
wetsvoorstel wordt aangenomen, ouders van donorkinderen jonger dan
12 jaar ingelicht kunnen worden over erfelijke aandoeningen die worden
geconstateerd bij de donor of een halfzus en/of -broer van dezelfde donor,
maar dat wanneer het betreffende donorkind boven de 12 jaar is, hij of zij
niet ingelicht kan worden indien hij of zij zich nog niet heeft gemeld bij het
College.
Ik heb aanleiding gezien om via een tweede nota van wijziging de
voorgestelde regeling ingeval van een erfelijke aandoening bij de donor
aan te passen. Met het nieuw voorgestelde artikel 3c wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn informeren van familieleden bij
erfelijke aandoeningen» van de VKGN. Deze richtlijn voorziet in een
uniform proces van informatievoorziening aan «at-risk familieleden», na
het vaststellen van een erfelijke aanleg bij een zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij zelf niet beschikt over
contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan voorziet de nieuw
voorgestelde regeling erin dat het College de klinisch geneticus de
contactgegevens van het donorkind kan verstrekken. Als het College niet
over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens van de
moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch geneticus
via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. De nieuwe
regeling gaat uit van actief informeren. Een donorkind hoeft dus niet te
hebben aangegeven dat het geïnformeerd wil worden over een erfelijke
aandoening bij de donor. Er geldt ook geen leeftijdsgrens.
Is er een bijzondere vergunning nodig om een kliniek te starten of valt
men slechts onder de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) qua meld- en
vergunningplicht, zo vragen deze leden.
Naast de eisen van de Wet toetreding zorgaanbieders zal een kliniek die
fertiliteitsbehandelingen wil aanbieden, ook moeten beschikken over een
erkenning op grond van de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel gevallen bekend zijn
waarbij pas later bekend werd dat de donor een genetische aandoening
had/heeft die van belang is voor een gezonde ontwikkeling van het
donorkind of voor een mogelijk dragerschap van een genetische
aandoening bij het donorkind. Deze leden geven met de regering de
voorkeur aan een wettelijke grondslag voor het delen van medische
gegevens. Zij vragen waarom het informeren van de donor slechts als
«gepast» wordt gezien indien medische gegevens worden doorgegeven
aan behandelde vrouwen en waarom hiervoor geen verplichting bestaat.
Dit wordt gemeld bij TRIP en kan opgevraagd worden. Meldingen zijn
verplicht.20

20

Opmaak-TRIPJaarrapportBio2020.indd (tripnet.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

21

De in het wetsvoorstel opgenomen grondslag voor klinieken om behandelde vrouwen te kunnen informeren over een eventuele erfelijke
aandoening bij de donor, is met de tweede nota van wijziging komen te
vervallen. De reden daarvoor is dat met de nieuwe regeling wordt
voorzien in een adequate informatiemogelijkheid aan at-risk familieleden
conform de VKGN-richtlijn. De vraag van de betreffende leden over het
informeren van de donor behoeft dus geen beantwoording meer.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de waarborging dat een
donorkind op de hoogte is van een genetische aandoening bij de donor in
de praktijk verloopt, nu gekozen wordt voor het niet actief informeren van
het donorkind. Deze leden vragen of het recht op niet-weten zwaarder
moet wegen en daarmee het feit dat het College donorkinderen niet actief
benadert wanneer melding is gedaan van een genetische aandoening bij
een donor. Zij vragen of voldoende bekend wordt bij donorkinderen dat
een initieel verzoek gedaan moet worden voor informatie over een
melding van een genetische aandoening, om ooit geïnformeerd te worden
indien die situatie zich werkelijk voordoet. Hoe worden donorkinderen en
hun ouders hierover geïnformeerd? Hoe verloopt de door een huisarts of
andere zorgverlener te doorlopen procedure om de volledige informatie te
verkrijgen voor het donorkind, in het geval hij of zij ooit een verzoek
daartoe heeft gedaan en indien hij of zij op een zeker tijdstip wel actief
wordt geïnformeerd door het College over een inmiddels gedane melding
van een genetische aandoening? Hoeveel tijd kost dat?
Ik heb aanleiding gezien om via een tweede nota van wijziging de
voorgestelde regeling ingeval van een erfelijke aandoening bij de donor
aan te passen. Met het nieuw voorgestelde artikel 3c wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn informeren van familieleden bij
erfelijke aandoeningen» van de VKGN. Deze richtlijn voorziet in een
uniform proces van informatievoorziening aan «at-risk familieleden», na
het vaststellen van een erfelijke aanleg bij een zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij zelf niet beschikt over
contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan voorziet de nieuw
voorgestelde regeling erin dat het College de klinisch geneticus de
contactgegevens van het donorkind kan verstrekken. Als het College niet
over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens van de
moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch geneticus
via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. De nieuwe
regeling gaat uit van actief informeren. Een donorkind hoeft dus niet te
hebben aangegeven dat het geïnformeerd wil worden over een erfelijke
aandoening bij de donor. Er geldt ook geen leeftijdsgrens.
In de richtlijn van de VKGN wordt aandacht gegeven aan het «recht op
niet weten». Bij het informeren van familieleden over erfelijkheidsrisico’s
gaat het om een afweging tussen enerzijds de belasting van het
ontvangen van dergelijke, mogelijk als verontrustend ervaren informatie
en het «recht op niet weten», en anderzijds de potentiële gezondheidswinst (te realiseren via preventieve maatregelen en/of behandeling) en/of
reproductieve en andere levenskeuzen die men kan maken. Om hier mee
rekening te houden is trapsgewijze informatie belangrijk. Het in één keer
geven van veel gedetailleerde informatie maakt het uitoefenen op het
recht van niet weten moeilijker.
Genoemde leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat informatie over
genetische aandoeningen iets anders is dan informatie over de identiteit
van de donor. Naast de schade door niet te weten van wie je afstamt,
kunnen de gevolgen van het niet-weten van informatie over genetische
aandoeningen groot zijn en een donorkind kan hierdoor mogelijk te laat
de juiste zorg en screening krijgen. Deze leden menen dat het toch niet zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

22

kan zijn dat volwassen donorkinderen niet actief worden geïnformeerd
omdat wettelijk is geregeld dat de kliniek alleen de moeder informeert.
Wat gebeurt er indien een volwassen donorkind geen contact meer heeft
met de ouders, of wanneer de ouders inmiddels zijn overleden? Deze
leden vinden het merkwaardig dat volwassen donorkinderen afhankelijk
van hun ouders zouden moeten zijn voor het verkrijgen van informatie die
rechtstreeks betrekking heeft op hun gezondheid en hun leven. Hoe wordt
ervoor gezorgd dat alle ouders voldoende zijn ingelicht en voldoende in
staat zijn om hun kind in te lichten en te laten kiezen? Hoe worden ouders
die al voor deze wetswijziging een donorkind kregen, geïnformeerd?
Aangezien dit niet volledig gegarandeerd kan worden, bevreemdt het deze
leden dat de keuze is gemaakt om donorkinderen niet zelf te informeren.
Wat is de argumentatie van de regering om er niet voor te kiezen om
donorkinderen actief te benaderen in het geval van genetische aandoeningen? Wat is ertegen om donorkinderen ook te registreren zodat zij
actief benaderd kunnen worden?
Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid voor het
informeren van kinderen over hun afstamming bij de ouders of andere
personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen, niet alleen voor
donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en
afstamming wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien in
een verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de voorlichting over het gebruik
van donorgameten.
Op grond van de in de tweede nota van wijziging nieuw voorgestelde
regeling ingeval van een erfelijke aandoening zal een donorkind actief
worden geïnformeerd. Dat zal ook rechtstreeks gebeuren, indien het
College beschikt over de contactgegevens van het donorkind. Als het
College niet over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens
van de moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch
geneticus via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen.
Ten aanzien van het melden van genetische aandoeningen vragen de
leden van de ChristenUnie-fractie waarom de regering heeft gekozen
voor een meldingsplicht van de Sdkb/het College aan klinieken, maar niet
voor een meldingsplicht aan donorkinderen. Zij vragen de regering om
precies te omschrijven welke verplichting er voor klinieken is om de
moeder te informeren. Zij vragen of donorkinderen alleen worden
geïnformeerd over een genetische aandoening van hun donor als zij daar
uit eigen beweging om vragen of kenbaar maken hierover in de toekomst
geïnformeerd te willen worden. Kan de regering nader ingaan op de
ethische afweging die hieraan ten grondslag ligt? Voorts vragen zij wat er
nu wettelijk geregeld is als de donor een ernstige genetische aandoening
blijkt te hebben. Zij vragen welke opvolging de regering wenselijk acht en
hoe dit wettelijk is verankerd. Daarbij verzoeken zij ook om nader in te
gaan op de situatie waarbij de moeder reeds overleden is.
Ik heb aanleiding gezien om via een tweede nota van wijziging de
voorgestelde regeling ingeval van een erfelijke aandoening bij de donor
aan te passen. Met het nieuw voorgestelde artikel 3c wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn informeren van familieleden bij
erfelijke aandoeningen» van de VKGN. Deze richtlijn voorziet in een
uniform proces van informatievoorziening aan «at-risk familieleden», na
het vaststellen van een erfelijke aanleg bij een zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij zelf niet beschikt over
contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan voorziet de nieuw
voorgestelde regeling erin dat het College de klinisch geneticus de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

23

contactgegevens van het donorkind kan verstrekken. Als het College niet
over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens van de
moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch geneticus
via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. De nieuwe
regeling gaat uit van actief informeren. Een donorkind hoeft dus niet te
hebben aangegeven dat het geïnformeerd wil worden over een erfelijke
aandoening bij de donor.
4. Regeling voor monitoring van het maximumaantal verwekkingen per donor
De leden van de VVD-fractie lezen dat er in de nieuwe regeling voor is
gekozen het aantal behandelde vrouwen waarbij gebruik is gemaakt van
de geslachtscellen van de donor te registreren en niet het aantal nakomelingen. Genoemde leden vinden dat een donorkind precies moet kunnen
weten hoeveel broers en/of zussen hij of zij heeft, en zien in deze manier
van registreren het risico op een discrepantie ten opzichte van de realiteit.
Leiden donorbevruchtingen immers niet altijd tot nakomelingen en
kunnen er tegelijkertijd meer nakomelingen uit één donorbevruchting
ontstaan. Kan de regering deze keuze verder toelichten, zo vragen deze
leden. Wat zijn de (on)mogelijkheden van het registeren van nakomelingen in plaats van bevruchtingen? Hoe beoordeelt de regering de
mogelijke discrepantie die hier kan ontstaan in relatie tot de doelen van de
Wdkb?
Bij de totstandkoming van de Wdkb heeft de wetgever er niet voor
gekozen om klinieken te verplichten het verloop van de zwangerschap en
geboorte te moeten volgen. Nu de registratieverplichting van artikel 2 van
de Wdkb niet geldt of komt te vervallen zodra komt vast te staan dat de
bevruchting niet tot de geboorte van een kind heeft geleid (artikel 2,
vierde lid, van de Wdkb), zal de discrepantie tussen het aantal geregistreerde behandelingen en het daadwerkelijke aantal nakomelingen in
beginsel beperkt zijn.
Ook lezen deze leden van de VVD-fractie dat in het registratiesysteem een
aparte voorziening zal worden gemaakt voor lesbische stellen die een
donorbevruchting willen ondergaan. Zal ook rekening worden gehouden
met transkoppels?
Er geldt een aparte voorziening indien twee vrouwen een relatie met
elkaar hebben en beiden een kunstmatige donorbevruchting willen
ondergaan met gebruikmaking van dezelfde geslachtscellen van de donor.
In dat geval worden zij in het registratiesysteem aangemerkt als één
behandelde vrouw om te borgen dat zij kinderen kunnen krijgen die
genetisch aan elkaar verwant zijn. Indien deze situatie zich voordoet bij
een transkoppel, is de voorziening ook op hen van toepassing.
De VVD-fractieleden vragen voorts hoe klinieken worden geïnformeerd
over buitenlandse donoren. Ontvangen zij voldoende informatie over de
donor als de buitenlandse klinieken niet dezelfde wettelijke eisen hebben
als Nederlandse klinieken? Kan hierbij gegarandeerd worden dat geen
gebruikt gemaakt wordt van zogenoemde «superdonoren» die via
verschillende buitenlandse klinieken zeer veel doneren, waarna dit in
Nederland terecht komt?
Nederlandse klinieken moeten zich houden aan de Nederlandse wet- en
regelgeving. Zij kunnen pas gebruik maken van een (buitenlandse) donor
als zij beschikken over alle informatie van de donor die nodig is voor de
registratie bij de Sdkb. Daarbij geldt dat alleen bij een behandeling in een
kliniek gegarandeerd kan worden dat in Nederland de geslachtscellen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

24

een donor bij de fertiliteitsbehandeling van maximaal 12 vrouwen worden
gebruikt. Dat geldt zowel voor buitenlandse donoren als voor Nederlandse
donoren, aangezien ook Nederlandse donoren buiten de klinieken om als
privédonor kunnen fungeren.
De leden van de CDA-fractie vragen wat in 1992 de onderbouwing is
geweest van de norm van maximaal 25 kinderen per donor. Is de regering
het ermee eens dat het niet in het belang is van een (donor)kind om meer
dan 20 à 25 halfbroers en -zussen te hebben?
In de betreffende CBO-richtlijn «Medisch-technische aspecten van
kunstmatige donorinseminatie» is aangegeven dat geen verhoging van
het risico op consanguïniteit (oftewel inteelt) plaatsvindt bij 25 of minder
kinderen per donor. In deze richtlijn is zijdelings aandacht voor de
eventuele psychologische gevolgen van kunstmatige inseminatie voor het
donorkind en de wensouders, maar niet expliciet wat het betekent om
(veel) halfbroers of -zussen te hebben. Naar het effect van veel halfbroers
en -zussen op het donorkind is tot op heden nog weinig onderzoek
gedaan. Uit recent onderzoek is naar voren gekomen dat het hebben van
halfbroers en -zussen veel gevoelens en vragen op kan roepen bij
donorkinderen en dat de behoefte aan ondersteuning daarbij wisselend
is.21
De leden van de SGP-fractie steunen het voorstel om het aantal
verwekkingen per donor per AMvB te maximeren, te registreren en te
monitoren door het nieuw te vormen College. Zij lezen dat de voorgestelde regeling geldt voor de kunstmatige donorbevruchtingen die door
de klinieken in Nederland worden verricht. Donorbevruchtingen die buiten
het zicht van de klinieken plaatsvinden (dus in het buitenland of in
privésituaties), vallen dus buiten het bereik van de Wdkb. Genoemde
leden vragen de regering hoe vaak het naar haar schatting voorkomt dat
donorbevruchtingen buiten het zicht van klinieken plaatsvinden. Hoe wil
de regering bevorderen dat ook deze gegevens worden geregistreerd?
Er is geen schatting te maken van het aantal donorbevruchtingen buiten
het zicht van de klinieken, omdat dit in de privésfeer plaatsvindt.
De leden van de SGP-fractie lezen dat wordt gekozen voor een maximum
van 12 gezinnen per donor. Kan de regering inhoudelijk onderbouwen
waarom voor dit aantal is gekozen? Waarom is bijvoorbeeld niet gekozen
voor een, vijf, acht, tien, 15 of 20 gezin(nen) per donor (om maar wat
aantallen te noemen)?
De Gezondheidsraad heeft in 2012–2013 in opdracht van de Minister van
VWS de CBO-richtlijn Het maximumaantal kinderen per spermadonor
geëvalueerd en heeft geadviseerd om het huidige maximum te
handhaven. Destijds waren er geen doorslaggevende argumenten om het
aantal omhoog dan wel omlaag aan te passen. totdat er meer gegevens
komen over psychologische gevolgen van niet-anonieme donatie. De
CBO-richtlijn kwam op basis van een berekening uit op een totaal van 25
kinderen. Voor het in maximumaantal van twaalf is aangesloten bij het
Landelijk standpunt spermadonatie. In dit standpunt is aangegeven dat
het maximale aantal kinderen per donor wordt bepaald door verschillende
aspecten tegen elkaar af te wegen. Deze aspecten zijn de kans op inteelt,
de kans op het wijdverspreiden van een genetische aandoening, het
belang van het kind, de overwegingen van de donor en het belang van de
wensmoeder en de partner.
21

Meeting multiple same-donor offspring: psychosocial challenges: Human Fertility: Vol 0, No 0
(tandfonline.com)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

25

Voorts vragen de leden van de SGP-fractie waarom de regering er niet
voor heeft gekozen om het maximumaantal in de wet zelf op te nemen. Is
er reden om aan te nemen dat dit maximumaantal door de stand van de
wetenschap zal worden gewijzigd?
Op dit moment zijn er geen signalen, maar het kan niet worden uitgesloten dat op basis van voortschrijdend (wetenschappelijk) inzicht
aanpassing van het maximumaantal gewenst is. Het is daarom wenselijk
om het maximumaantal bij algemene maatregel van bestuur te bepalen.
De SGP-fractieleden wijzen er voorts op dat de regering eerder heeft
toegezegd om de traceerbaarheid van buitenlandse spermadonoren en
het grote aantal nakomelingen van spermadonoren te agenderen in
internationale gremia. Kan de regering toelichten hoe zij hieraan invulling
heeft gegeven en wat de vorderingen zijn?
Binnen Europa wordt verschillend gedacht over de traceerbaarheid van
(buitenlandse) donoren. Landen hebben op het terrein van medische
ethiek een grote mate van beleidsruimte. Wel wordt in Europees verband
getracht een grotere eenheid op dit onderwerp te bereiken, bijvoorbeeld
in het kader van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens
en de waardigheid van het menselijk wezen met betrekking tot de
toepassing van de biologie en de geneeskunde (Biogeneeskundeverdrag,
Trb. 1997, 113) en onderliggende protocollen van de Raad van Europa.
Echter, om de nationale beleidsruimte op dit terrein te behouden heeft
Nederland dit verdrag niet geratificeerd. Hiervan is de Tweede Kamer in
2015 op de hoogte gebracht.22 Nederland neemt wel actief deel aan de
vergaderingen van het aan dit Verdrag verbonden Steering Committee on
bioethics (CD-BIO) en brengt daar ook haar standpunten ter zake in. Zo
ook ten behoeve van het door de (toen nog) DH-BIO23 in oktober 2019 aan
de Committee of Ministers on Parliamentary Assembly uitgebrachte
advies (Recommendation 2156 (2019) «Anonymous donation of sperm
and oocytes: balancing the rights of parents, donors and children»). In dat
advies wordt aanbevolen anonieme gameetdonatie op te heffen, zodat
donorkinderen hun afstammingsinformatie kunnen achterhalen.
Daarnaast wordt onder meer aanbevolen om begeleiding bij het
verstrekken van de persoonsidentificerende gegevens van de donor te
regelen, een register in te stellen zodat donorgegevens makkelijk verstrekt
kunnen worden en een bovengrens in te stellen voor het maximumaantal
donaties per donor.24 Ook in de toekomst zal Nederland zich binnen de
CD-BIO blijvend inzetten om de Nederlandse waarborgen ter zake uit de
dragen. De invloed van Nederland is echter beperkt omdat Nederland
zoals gezegd geen verdragspartij is bij het Biogeneeskundeverdrag.
De traceerbaarheid van buitenlandse spermadonoren en het grote aantal
nakomelingen van spermadonoren die internationaal opereren staan ook
op de agenda van een intergouvernementele stuurgroep van de Raad van
Europa, de European Committee on Legal Co-operation (CDCJ).
Nederland neemt ook actief deel aan deze vergaderingen. De stuurgroep
ziet de relevantie en toegevoegde waarde van het opstellen van een
conceptaanbeveling over de rechten van nakomelingen van spermadonoren om hun oorsprong te kennen en beveelt aan een voorstel daartoe in
te dienen bij het Comité van Ministers. Dit Comité heeft op 5 oktober 2022
ingestemd met deze werkwijze.
Daarnaast zal het kabinet in het kader van het voorstel voor een verordening lichaamsmateriaal aandacht vragen en de suggestie doen om het
22

Kamerstukken II 2014–2015, 34 000-XVI, nr. 106.
Ter informatie: sinds 1 januari 2022 vervangt de Stuurgroep Mensenrechten op het gebied van
Biogeneeskunde en Gezondheid (CDBIO) de Commissie bioethiek (DH-BIO).
24
Kamerstukken II 2021–2022, 35 870, nr. 5.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

26

nieuw geïntroduceerde donorregister voor lichaamsmaterialen ook in te
zetten voor het bijhouden van het aantal vrouwen dat is behandeld met de
geslachtscellen van één donor.25
De leden van de SGP-fractie vinden het, net als de regering, onwenselijk
wanneer donoren grote aantallen kinderen verwekken. Kan de regering
nader toelichten waarom het niet mogelijk of wenselijk is om het wettelijk
maximum voor alle donoren vast te stellen, ook als er buiten de klinieken
om is gehandeld?
Zoals ik in januari van dit jaar reeds heb aangegeven in een brief aan de
Tweede Kamer over «spermadonoren met honderden kinderen willen
alleen maar helpen»26, heb ik geen middelen tot mijn beschikking om
ervoor te zorgen dat donoren zich bij spermadonatie buiten de klinieken
om conformeren aan de in Nederland geldende richtlijnen. Het is niet
wenselijk een niet handhaafbare registratieplicht in te voeren voor
handelingen in de privésfeer. Bovendien heeft registratie weinig zin als de
donor vervolgens zijn diensten anoniem aanbiedt op bijvoorbeeld internet
of in het buitenland en er wensouders zijn die van die diensten gebruik
blijven maken. Registratie van donoren is geborgd wanneer spermadonatie via een Nederlandse kliniek plaatsvindt en na inwerkingtreding van
het voorliggende wetsvoorstel zal het maximumaantal te behandelen
vrouwen per donor centraal worden gemonitord. Het maximumaantal
vrouwen dat behandeld wordt met de geslachtscellen van één donor kan
alleen worden gemonitord als de kunstmatige inseminatie in een kliniek
plaatsvindt. Wanneer de (kunstmatige) bevruchting in de privésfeer
plaatsvindt is het niet mogelijk te controleren van welke donor de
geslachtscellen zijn gebruikt. De betrouwbaarheid van een register van
donoren die buiten de klinieken om zijn gebruikt is daarom niet te
garanderen.
4.1. Uiteenzetting van de voorgestelde regeling
De leden van de CDA-fractie lezen dat het voorstel is om bij AMvB te
regelen dat er een maximumaantal van 12 behandelde vrouwen per donor
komt. De regering geeft aan dat dit in de praktijk kan betekenen dat er
meer dan 25 kinderen van één donor geboren kunnen worden, indien er
per vrouw of gezin gemiddeld meer dan twee kinderen geboren worden.
Genoemde leden vragen of is overwogen om naast het maximumaantal
van 12 behandelde vrouwen óók de maximumnorm van 25 kinderen te
handhaven. Wat is de overweging geweest de maximumnorm van 25
kinderen per donor helemaal los te laten?
De reden om een maximumaantal van 12 behandelde vrouwen te
hanteren, is gelegen in het feit dat dit beter aansluit op de registratiesystematiek van de Wdkb. Overschrijding van het aantal van 25 kinderen zal
zich naar verwachting slechts in een enkel geval voordoen, gelet op het al
jarenlange stabiele gemiddelde van minder dan 2 kinderen per vrouw.
De leden van de CDA-fractie vragen wat er in de huidige, bestaande
regeling gebeurt als het maximum van 25 kinderen van een bepaalde
donor is bereikt. Worden dan bijvoorbeeld alle rest-donorcellen
vernietigd, aangezien deze toch niet meer gebruikt mogen worden? Hoe
wordt hier vervolgens onder de nieuwe regeling mee omgegaan,
aangezien er in deze nieuwe regeling in theorie juist sprake is van een
open-einde regeling zonder maximum aan het aantal kinderen per donor?

25
26

Fiche 2 Verordening lichaamsmateriaal | Publicatie | Rijksoverheid.nl)
Kamerstukken II 2021–2022, 35 870, nr. 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

27

Als de geslachtscellen van een donor zijn gebruikt bij de behandeling van
het maximumaantal vrouwen, dan mogen deze niet meer worden gebruikt
ten behoeve van de totstandkoming van een zwangerschap. Tenzij de
donor heeft bepaald dat de geslachtscellen voor andere doeleinden ter
beschikking worden gesteld (bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek),
moeten deze worden vernietigd. Dit volgt uit artikel 7 Embryowet. Dat het
maximumaantal niet langer is verbonden aan het aantal kinderen (25)
betekent niet dat de regeling een open einde heeft. Er geldt immers wel
degelijk een maximum, namelijk maximaal 12 behandelde vrouwen.
De CDA-fractieleden vragen voorts of de regering het ermee eens is dat 12
gezinnen per donor een wereldwijd maximum zou moeten zijn. Is de
regering bereid om te onderzoeken hoe geborgd zou kunnen worden dat
voor moeders behandeld in Nederland het maximum van 12 gezinnen ook
wereldwijd geldt (door bijvoorbeeld afspraken met klinieken, spermabanken, meer werving Nederlandse donoren etc.)?
Niet alle Europese landen hanteren dezelfde waarborgen als in Nederland.
Landen hebben op het terrein van medische ethiek een grote mate van
beleidsruimte. Ik zie geen mogelijkheid om te borgen dat een maximumaantal van 12 vrouwen per donor wereldwijd geldt. Wanneer wensouders
gebruik maken van de geslachtscellen van een buitenlandse donor
moeten zij zich ervan bewust zijn dat de geslachtscellen van deze donor
mogelijk ook in andere landen worden gebruikt bij fertiliteitsbehandelingen. Op het aantal behandelingen buiten Nederland kan ik geen invloed
uitoefenen, omdat dit zich buiten Nederland en dus de Nederlandse
wetgeving voltrekt.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er niet voor wordt
gekozen om ook privédonoren te registreren. Is onderzocht in hoeverre
ouders die gebruik maken van een privédonor bereid zijn deze te laten
registreren om op die manier de verantwoordelijkheid te nemen en te
kunnen controleren of de donor niet boven een maximumaantal kinderen
komt? Waarom wordt van deze donoren geen register bijgehouden?
Het is niet wenselijk een niet handhaafbare registratieplicht in te voeren
voor handelingen in de privésfeer. Er is niet onderzocht in hoeverre
ouders die gebruik maken van een privédonor bereid zijn deze te laten
registreren. Voor een betrouwbaar registratiesysteem is het een
voorwaarde dat álle ouders de donor laten registreren. Het is niet te
controleren of zij dit daadwerkelijk doen, waardoor de betrouwbaarheid
van het register niet kan worden gegarandeerd. Registratie van donoren is
geborgd wanneer spermadonatie via een Nederlandse kliniek plaatsvindt.
Genoemde leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het mogelijk is
om ervoor te zorgen dat voor moeders die in Nederlandse klinieken
worden behandeld, het maximum van 12 gezinnen ook wereldwijd geldt.
Wat kan meer gedaan worden ten aanzien van afspraken met buitenlandse klinieken en spermabanken en de werving van meer Nederlandse
donoren? Hoe gaat dit opgepakt worden?
Ik zie geen mogelijkheid om te borgen dat een maximumaantal van 12
vrouwen per donor wereldwijd geldt. Wanneer wensouders gebruik
maken van de geslachtscellen van een buitenlandse donor moeten zij zich
ervan bewust zijn dat de geslachtscellen van deze donor mogelijk ook in
andere landen worden gebruikt bij fertiliteitsbehandelingen. Op het aantal
behandelingen buiten Nederland kan ik geen invloed uitoefenen, omdat
dit zich buiten Nederland en dus de Nederlandse wetgeving voltrekt. Ik zie
geen actieve rol voor de overheid als het gaat om het werven van
donoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

28

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering een code
op basis van het Burgerservicenummer (BSN) heeft overwogen.
De optie van een code op basis van het burgerservicenummer is
overwogen. Deze optie bleek echter niet goed uitvoerbaar, omdat
buitenlandse donoren niet over een burgerservicenummer beschikken.
In het licht van sommige excessen met buitenlandse donoren en de
nadelen die een donorkind ondervindt in de informatiepositie met een
buitenlandse donor, zijn er grote bedenkingen bij de leden van de
ChristenUnie-fractie. Zij vragen hoe de regering dit weegt in relatie tot het
recht op afstammingsinformatie van donorkinderen. Op welke wijze vindt
de regering dat het voorliggende wetsvoorstel bijdraagt aan het beter
reguleren van buitenlandse donoren? Welke wettelijke mogelijkheden ziet
de regering verder als mogelijkheden en welke afwegingen zijn daarbij
gemaakt, zo vragen deze leden. Zij vragen voorts om de beleidsmatige
stappen toe te lichten die de regering naast deze wetgeving kan zetten.
Klinieken in Nederland zijn wettelijk verplicht om de gegevens van een
donor wiens geslachtscellen zijn gebruikt bij een fertiliteitsbehandeling,
door te geven aan de Sdkb, ook als deze van buitenlandse donoren
afkomstig zijn. Dit betekent dat bij een fertiliteitsbehandeling in een
Nederlandse kliniek nooit gebruik gemaakt kan worden van een anonieme
donor. Het recht van een kind om te weten van wie het afstamt is daarmee
via de Wdkb ook geborgd als het een buitenlandse donor betreft. Het
voorliggende wetsvoorstel reguleert niet specifiek het gebruik van
buitenlandse donoren, de voorgestelde wijzigingen zijn van toepassing
ongeacht of sprake is van een buitenlandse donor.
Ik ben niet voornemens het gebruik van buitenlandse donoren wettelijk te
verbieden. Het tekort aan Nederlandse donoren maakt dat er gebruik
gemaakt wordt van buitenlandse donoren om te voldoen aan de vraag
van wensouders. Het wel of niet gebruiken van een buitenlandse donor is
een afweging die wensouders moeten maken. Het is van belang dat
wensouders toegang hebben tot betrouwbare informatie zodat ze de
consequenties van hun keuze kunnen overzien. Betrouwbare informatie is
te vinden op de website van het LIDC en op de website van Fiom,
expertisecentrum op onder meer het terrein van verwantschapsvragen.
Het Ministerie van VWS financiert deze organisaties.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in het licht van de aangenomen motie Dik-Faber en Bergkamp27 naar de recente inspanningen van
de Nederlandse overheid om in internationale gremia zoals het
Committee on bioethics (DH-BIO) de waarborgen die de Nederlandse
wetgeving biedt onder de aandacht te brengen. Welke voornemens heeft
de regering op dit gebied en welke resultaten worden nagestreefd?
Daarnaast vragen genoemde leden in het licht van deze motie om nadere
informatie over de omvang van donatie door buitenlandse donoren aan
klinieken.
Nederland zal zich binnen de Stuurgroep Mensenrechten op het gebied
van Biogeneeskunde en Gezondheid (CD-BIO) blijvend inzetten om de
Nederlandse waarborgen ter zake uit de dragen. Sinds 1 januari 2022
vervangt de CD-BIO de Commissie bioethiek (DH-BIO). De invloed van
Nederland is echter beperkt omdat Nederland, zoals eerder aangegeven,
geen verdragspartij is bij het Biogeneeskundeverdrag om de nationale
beleidsruimte op dit terrein te behouden. Hiervan is de Kamer in 2015 op

27

Kamerstuk 29 323 nr. 160

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

29

de hoogte gebracht.28 Wanneer de voorkeur wordt gegeven aan Europese
wetgeving op dit terrein zal dit geregeld moeten worden via het Europese
parlement.
De traceerbaarheid van buitenlandse spermadonoren en het grote aantal
nakomelingen van spermadonoren die internationaal opereren staan ook
op de agenda van een intergouvernementele stuurgroep van de Raad van
Europa, de European Committee on Legal Co-operation (CDCJ).
Nederland neemt ook actief deel aan deze vergaderingen. De stuurgroep
ziet de relevantie en toegevoegde waarde van het opstellen van een
conceptaanbeveling over de rechten van nakomelingen van spermadonoren om hun oorsprong te kennen en beveelt aan een voorstel daartoe in
te dienen bij het Comité van Ministers. Dit Comité heeft op 5 oktober 2022
ingestemd met deze werkwijze.
Daarnaast zal het kabinet in het kader van het voorstel voor een verordening lichaamsmateriaal aandacht vragen en de suggestie doen om het
nieuw geïntroduceerde donorregister voor lichaamsmaterialen ook in te
zetten voor het bijhouden van het aantal vrouwen dat is behandeld met de
geslachtscellen van één donor.29
Er zijn in Nederland 13 fertiliteitsklinieken waar wensouders terecht
kunnen voor een KID-behandeling. Van deze 13 klinieken werken er 10
samen met buitenlandse spermabanken.30 Het aantal buitenlandse
donaties is mij niet bekend, omdat dit geen gegeven is dat centraal wordt
geregistreerd.
Genoemde leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering
daarnaast welke regulering zij wenselijk acht op het gebied van Nederlandse donoren die doneren aan buitenlandse spermabanken. Zij vragen
hoe deze opvatting zich verhoudt tot de lijn met de voorgestelde
wetgeving voor een maximumaantal vrouwen aan wie gedoneerd wordt.
Zij vragen om een reflectie waarom de Nederlandse norm niet gehanteerd
lijkt te worden voor donoren aan buitenlandse banken.
Ik heb geen zicht op donoren die zich als spermadonor bij buitenlandse
spermabanken aanbieden en zie geen mogelijkheid om dit te reguleren
omdat dit buiten Nederland plaatsvindt.
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen tenslotte ook op de
mogelijkheid die Nederlandse donoren nog hebben om anoniem te
doneren aan een buitenlandse spermabank. Deze leden pleiten voor een
bemiddelingsverbod voor anonieme sperma- en eiceldonatie en een
wervingsverbod in Nederland voor vruchtbaarheidsbehandelingen in het
buitenland. Hoe rijmt de regering het anoniem doneren met de
waarborgen die de Nederlandse wetgeving aan donorkinderen biedt?
Als de spermadonatie plaatsvindt in Nederland moeten de spermabanken
zich houden aan Nederlandse wet- en regelgeving. Dat betekent onder
meer dat, met inachtneming van artikel 13, tweede lid, van Richtlijn
2004/23/EG31 en de bijlage bij die richtlijn, de donor geïnformeerd moet
worden over de mogelijkheid dat het gedoneerde lichaamsmateriaal kan
worden gebruikt bij een fertiliteitsbehandeling in het buitenland. Ook
moet de donor geïnformeerd worden dat daarbij niet gegarandeerd is dat
28

Kamerstukken II 2014–2015, 34 000-XVI, nr. 106.
Fiche 2 Verordening lichaamsmateriaal | Publicatie | Rijksoverheid.nl)
30
Fertiliteitsklinieken in Nederland | LIDC (donorconceptie.nl)
31
Richtlijn 2004/23/EG van het Europees parlement en de Raad van 31 maart 2004 tot vaststelling
van kwaliteits- en veiligheidsnormen voor het doneren, verkrijgen, testen, bewerken, bewaren
en distribueren van menselijke weefsels en cellen (PbEU 2004, L 102).
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

30

het gebruik plaatsvindt conform de Nederlandse wet- en regelgeving die
gebaseerd is op wat in Nederland medisch-ethisch verantwoord wordt
geacht, met inbegrip van het hiervoor al genoemde «Landelijk standpunt
spermadonatie» van de NVOG en de KLEM van april 2018. Het is aan de
donor om op basis van deze informatie hierover een persoonlijk besluit te
nemen.
4.2. Uitwerking van de regeling in de praktijk
Is overwogen een wettelijke grondslag te creëren voor een verbod op
donatie via meerdere klinieken, zo vragen de leden van de ChristenUniefractie. Hierbij vragen ze voorts om te delen welke afwegingen de
regering heeft gemaakt voor de huidige keuze. Deze leden lezen dat indien
op verzoek van een kliniek minder moedercodes worden gereserveerd
dan het wettelijke maximum, een andere kliniek nog codes kan reserveren
als een donor zich daar meldt. Terwijl dit dan niet meer strookt met de
informatie op basis waarvan een vrouw een keuze maakt voor een donor.
Vindt de regering dit ook een onwenselijke situatie?
Om zoveel als mogelijk te bewerkstelligen dat een donor slechts bij één
kliniek actief kan zijn, is in het wetsvoorstel bepaald dat het College in
beginsel alle aan een donorcode verbonden beschikbare moedercodes ten
behoeve van één kliniek reserveert. In de regel zullen klinieken dat zelf ook
wensen. Dat in het wetsvoorstel geen algemeen verbod is opgenomen
voor donatie via meerdere klinieken, is omdat het daardoor bijvoorbeeld
mogelijk blijft dat een vrouw die na een eerste behandeling verhuist, zich
voor opvolgende behandelingen kan wenden tot een kliniek in de buurt
van haar nieuwe woonadres.
4.3. Overgangsregeling van 25 kinderen naar 12 behandelde vrouwen
De leden van de VVD-fractie lezen dat de wetswijziging ervoor zal
zorgen dat een donor die voordat deze wetswijziging zal ingaan, ermee
akkoord is gegaan met het laten verwekken van maximaal 25 kinderen, nu
naar een maximum van 12 behandelde vrouwen zal worden omgezet. De
kliniek is verplicht de donor hierover te informeren. Hoe zal dit worden
uitgevoerd? Wat gebeurt er indien er geen contact kan worden
opgenomen? Wat gebeurt er indien het een buitenlandse donor betreft die
via een buitenlandse kliniek heeft gedoneerd? Worden er naast deze
regeling nog meer maatregelen getroffen om massadonatie tegen te
gaan, zo vragen deze leden.
Een donor mag zelf bepalen bij hoeveel vrouwen zijn geslachtscellen
worden gebruikt met een maximum van 12 vrouwen. Minder mag dus,
meer niet. Een kliniek zal een redelijke inspanning moeten verrichten om
de donor te informeren over de omzetting van het maximumaantal van 25
kinderen naar 12 vrouwen. Als dat niet lukt en de donor hier dus niet van
op de hoogte gesteld kan worden, zal het maximumaantal van 12
vrouwen per donor aangehouden worden (dan wel naar rato een lager
maximumaantal vrouwen als de donor ook een lager maximumaantal
kinderen had bepaald.
Er kunnen geen maatregelen getroffen worden om massadonatie via
internet en social media tegen te gaan. Dit vindt plaats in de privésfeer en
het is niet wenselijk een niet handhaafbare registratieplicht in te voeren
voor handelingen in de privésfeer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

31

5. Regeling voor het uitwisselen van gegevens van andere
nakomelingen van dezelfde donor
De leden van de VVD-fractie lezen dat er in de Wdkb een regeling zal
worden opgenomen die erin voorziet dat donorkinderen de persoonsidentificerende gegevens van halfbroers en -zussen uitgewisseld krijgen
wanneer zij dat wensen. Dit geschiedt uitsluitend op basis van
instemming, zo lezen deze leden, omdat de belangen van donorkinderen
in deze kwestie gelijk zijn. Bestaat er een risico dat dit mogelijk zal leiden
tot (juridische) conflicten tussen donorkinderen onderling, vragen deze
leden. Ook lezen deze leden dat donorkinderen alleen in contact kunnen
komen met hun halfbroers en -zussen indien deze zich hebben gemeld bij
het College. Hierdoor zullen sommige donorkinderen buiten hun wil om
niet met elkaar in contact kunnen komen. Een oplossing zou zijn om
donorkinderen zonder tussenkomst van de Sdkb met elkaar in contact te
laten komen. Ziet de regering hierin een mogelijkheid?
Het is niet de verwachting dat donorkinderen via een juridisch geschil
contact met andere nakomelingen van dezelfde donor kunnen afdwingen,
daargelaten het praktische punt dat zij niet op de hoogte kunnen zijn van
de identiteit van die andere nakomelingen als die niet hebben ingestemd
met gegevensuitwisseling. Aan donorkinderen die wel in contact willen
komen met andere nakomelingen van dezelfde donor wordt met het
onderhavige wetsvoorstel daartoe een voorziening van overheidswege
aangeboden. Die voorziening verloopt via het College, aangezien die
beschikt over de gegevens van donorkinderen die zich hebben gemeld.
Donorkinderen die niet van deze voorziening gebruik wensen te maken,
kunnen gebruik maken van de bestaande mogelijkheden zoals sociale
media of particuliere DNA-tests.
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat als er voor leeftijdsgrenzen
wordt gekozen, er wordt aangesloten bij de leeftijdsgrenzen van de Wet
geneeskundige behandelovereenkomst (Wgbo). Waarom mogen in dit
verband kinderen vanaf 12 jaar dan echter niet reeds informatie over
nakomelingen van dezelfde donor opvragen als de (wettelijke) ouders
daar toestemming voor geven? Waarom wordt in dat geval juist weer
afgeweken van de leeftijdsgrenzen van de Wgbo?
Bij de totstandkoming van de Wdkb is de wetgever van mening geweest
dat een verzoek om verkrijging van de persoonsidentificerende gegevens
van de donor van het donorkind zelf afkomstig moet zijn en niet van diens
ouders of een andere wettelijke vertegenwoordiger. In lijn hiermee is het
wenselijk geacht dat het verzoek om de persoonsidentificerende gegevens
van andere nakomelingen van dezelfde donor te verkrijgen en de
instemming dat de eigen persoonsidentificerende gegevens aan anderen
mogen worden verstrekt, ook van het donorkind zelf afkomstig moet zijn.
Om die reden is dezelfde leeftijdsgrens gehanteerd.
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen of het leeftijdsvereiste (een
verzoek kan pas ingediend worden door een donorkind dat tenminste 16
jaar is) ook betekent dat het donorkind bij het doen van een verzoek geen
gegevens krijgt van halfbroers en -zussen die de leeftijd van 16 jaar nog
niet hebben bereikt. Krijgen zij in dat geval wel te horen dat er nog meer
halfbroers en/of -zussen zijn (en hoeveel), zonder daarbij de precieze
identiteitsgegevens te ontvangen? Krijgen deze donorkinderen vervolgens
automatisch wel een bericht als op een later moment de halfbroer en/of
-zus wél de leeftijd van 16 jaar heeft bereikt (en toestemming heeft
gegeven gegevens uit te wisselen)? Zo niet, betekent dat dan niet dat
donorkinderen meerdere keren – verdeeld over meerdere jaren – een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

32

verzoek zouden moeten doen om zeker te weten dat ze al hun halfbroers
en -zussen leren kennen?
Het is juist dat donorkinderen alleen de persoonsidentificerende gegevens
kunnen krijgen van andere nakomelingen van dezelfde donor die ook de
leeftijd van 16 jaar hebben bereikt. Het wetsvoorstel voorziet wel in de
mogelijkheid dat een donorkind geïnformeerd kan worden over het aantal
behandelingen waarbij gebruik is gemaakt van de geslachtscellen van de
donor. Het wetsvoorstel voorziet er ook in dat een donorkind op de hoogte
wordt gesteld van de persoonsidentificerende gegevens van andere
nakomelingen van dezelfde donor als die zich later melden bij het College.
Het donorkind hoeft dus niet periodiek herhaalde verzoeken in te dienen.
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen voorts of het klopt dat
donorkinderen van vóór 1 juni 2004 met deze regeling hun halfbroers en
-zussen kunnen achterhalen, óók als er sprake is van een expliciete
A-donor (zolang de gegevens bekend zijn).
De voorgestelde regeling geldt ook voor donorkinderen van vóór 2004
ingeval van een A-donor, waarbij echter wel vereist is dat er voldoende
gegevens beschikbaar moeten zijn om andere nakomelingen van die
donor te kunnen achterhalen.
De CDA-fractieleden vragen tenslotte hoeveel donorkinderen en donoren
momenteel ingeschreven staan in de Fiom KID-DNA databank, waar
donorkinderen die voor 2004 zijn verwekt en donoren die voor 2004
hebben gedoneerd, zich gratis kunnen inschrijven.
Sinds de oprichting van de Fiom KID-DNA Databank in 2010 hebben 886
donoren en 2.674 donorkinderen zich aangemeld (gegevens t/m
31 augustus 2022). Inmiddels zijn er 26 (29%) donoren gematcht met één
of meerdere donorkinderen en zijn er 72 (27%) donorkinderen gematcht
met hun donor. Voor actuele cijfers wordt verwezen naar de website van
Fiom.32
De leden van de PvdA-fractie vragen net als bij de leeftijdsgrens voor
het opvragen van persoonsidentificerende gegevens naar de argumentatie voor het hanteren van eenzelfde leeftijdsgrens voor het opvragen
van gegevens over nakomelingen van dezelfde donor. Wat is de argumentatie voor het zo nadrukkelijk willen voorkomen van het bekend worden
van de persoonsidentificerende gegevens van de donor vóór het
zestiende jaar van het donorkind? Welke onderzoeken wijzen erop dat het
schadelijk voor een donorkind zou zijn om vóór het zestiende jaar in
contact te komen met nakomelingen van eenzelfde donor of met de
identiteit van de donor? In het algemeen wordt contact met broers en
zussen toch juist als noodzakelijk voor de ontwikkeling gezien?
Bij de totstandkoming van de Wdkb is de wetgever van mening geweest
dat een verzoek om verkrijging van de persoonsidentificerende gegevens
van de donor van het donorkind zelf afkomstig moet zijn en niet van diens
ouders of een andere wettelijke vertegenwoordiger. In lijn hiermee is het
wenselijk geacht dat het verzoek om de persoonsidentificerende gegevens
van andere nakomelingen van dezelfde donor te verkrijgen en de
instemming dat de eigen persoonsidentificerende gegevens aan anderen
mogen worden verstrekt, ook van het donorkind zelf afkomstig moet zijn.
Om die reden is dezelfde leeftijdsgrens gehanteerd.

32

Praktische informatie over de Fiom KID-DNA Databank | Fiom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

33

De leden van de PvdA-fractie kregen te horen dat ruim 95 procent van de
donorkinderen die zich daarover hebben uitgesproken het logisch vindt
om, in het geval andere donorkinderen hen zoeken, direct benaderd te
worden in plaats van alleen indien zij zich zelf hebben aangemeld. Over
welke informatie beschikt de regering hierbij?
Deze informatie is mij niet bekend. Gezien het recht op privacy is het naar
mijn mening van belang dat donorkinderen zelf kunnen aangeven of zij
wel of niet contact willen met andere donorkinderen.
Hoe wordt gegarandeerd dat alle donorkinderen toegang hebben tot
informatie over nakomelingen van de donor waar zij zelf van afstammen,
en hoe kan dit worden gegarandeerd als donorkinderen zelf niet worden
geregistreerd? Waarom wordt het systeem niet vereenvoudigd, door
wanneer een donorkind vraagt om informatie over nakomelingen van
dezelfde donor, deze andere donorkinderen gewoon te vragen of zij al dan
niet contact willen?
Het wetsvoorstel gaat er van uit dat donorkinderen eenmalig actief
moeten aangeven dat zij in contact willen komen met andere nakomelingen van dezelfde donor. Als zij dat eenmaal hebben gedaan, worden zij
vanzelf op de hoogte gesteld van eventuele nakomelingen van dezelfde
donor die zich later pas bij het College melden. Naar mijn oordeel vormt
die eenmalige melding geen onoverkomelijke drempel en wordt daarmee
recht gedaan aan de belangen van donorkinderen die er geen prijs op
stellen om actief door het College te worden benaderd.
6. College donorgegevens kunstmatige bevruchting
6.1.1 De wijze van omvorming
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering heeft
overwogen om de wettelijke verantwoordelijkheid van het beheer van het
centraal digitaal registratiesysteem van de Sdkb naar het CIBG te
verplaatsen. Zij vragen naar de verschillende afwegingen en nadrukkelijk
ook wat de afwegingen waren om daar niet voor te kiezen. Zij vragen om
nader te omschrijven welke verantwoording het CIBG aflegt voor een
goede afhandeling en wie daarop toeziet.
Het agentschap CIBG is een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van
VWS en is daarmee hiërarchisch ondergeschikt aan de Minister van VWS.
Vanwege de verschillende belangen die spelen bij verstrekking van
donorgegevens is het wenselijk dat de degene die daarover beslist iets
meer op afstand van het ministerie staat. Vandaar dat ten aanzien van
deze taakuitvoering is gekozen voor een onafhankelijke stichting die niet
hiërarchisch ondergeschikt is.
Met dit wetsvoorstel blijft dan ook het oorspronkelijke instellingsmotief
van de Sdkb als zbo, namelijk de behoefte aan onafhankelijke oordeelsvorming op grond van specifieke deskundigheid, nog steeds onverkort
gelden. De omvorming van een privaatrechtelijke naar een publiekrechtelijke rechtsvorm maakt dit niet anders. Onveranderd blijft daarmee ook dat
geen sprake is van hiërarchisch ondergeschiktheid aan de Minister van
VWS. Ook blijft, zoals geadviseerd33, de technische uitvoering van de
registratie en het secretariaat bij het CIBG. Het secretariaat staat onder het
gezag van de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel: het
College) en legt over de werkzaamheden ook uitsluitend verantwoording
af aan het bestuur van de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel:
het bestuur van het College).
33

Onderzoek naar de herpositionering van zbo’s» van J.F. de Leeuw van mei 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

34

Het beleggen van publieke taken bij een zbo brengt met zich mee dat de
ministeriële verantwoordelijkheid voor de uitvoering van die taken
beperkt is. Omdat een Minister ten aanzien van een publiekrechtelijk zbo
over meer bevoegdheden beschikt dan ten aanzien van een privaatrechtelijk zbo en derhalve beter invulling kan geven aan zijn ministeriële
(stelsel)verantwoordelijkheid, is besloten over te gaan tot omvorming van
de Sdkb tot een publiekrechtelijk zbo zonder rechtspersoonlijkheid.
6.1.2 De gevolgen van de omvorming
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering aangeeft dat
voor het financieel toezicht op de Sdkb door de omvorming van een
privaatrechtelijke naar een publiekrechtelijke rechtsvorm voortaan
afdeling 1 van hoofdstuk 4 van de Kaderwet zelfstandig bestuursorgaan
(zbo’s) gaat gelden, in plaats van afdeling 3 van hetzelfde hoofdstuk.
Verderop in deze paragraaf geeft de regering echter aan dat dit geen
wezenlijke wijziging met zich meebrengt, omdat bijna alle artikelen uit
deze afdeling reeds nu op grond van artikel 37 van de Kaderwet zbo’s van
toepassing zijn. Genoemde leden vragen of de regering kan toelichten
welke wijzigingen rond het financieel toezicht op de Sdkb nu echter wel
doorgevoerd worden.
De bepalingen met betrekking tot het financieel toezicht blijven inhoudelijk hetzelfde op het moment dat de omvorming naar een publiekrechtelijke rechtsvorm plaatsvindt en afdeling 1 van hoofdstuk 4 rechtstreeks
van toepassing wordt. Op grond van artikel 37 van de Kaderwet zbo’s is
afdeling 1 (Begroting publiekrechtelijke zelfstandige bestuursorganen) van
hoofdstuk 4 met betrekking tot het financieel toezicht van toepassing,
indien «een zelfstandig bestuursorgaan uitsluitend de bij de wet,
krachtens de wet bij algemene maatregel van bestuur of krachtens de wet
bij ministeriële regeling opgedragen taken en daaruit onmiddellijk
voortvloeiende werkzaamheden uitvoert». Dat is het geval voor de Sdkb,
waardoor deze afdeling via artikel 37 nu ook al geldt voor het privaatrechtelijke zbo Sdkb. Overigens zal afdeling 2 van hoofdstuk 4 niet langer van
toepassing zijn vanwege het verlies van rechtspersoonlijkheid, maar dat
heeft in de praktijk geen inhoudelijke gevolgen.
Welke invloed heeft het omvormen van de Sdkb van privaatrechtelijke
rechtsvorm naar publiekrechtelijke rechtsvorm op de rechtsprocedures die
partijen dienen te volgen, zo vragen de leden van de ChristenUniefractie. Zij vragen of dit gevolgen heeft voor huidige lopende procedures.
Het omvormen van de Sdkb van privaatrechtelijke rechtsvorm naar
publiekrechtelijke rechtsvorm heeft geen gevolgen voor de huidige
lopende rechtsprocedures. In artikel IV van het wetsvoorstel is namelijk
bepaald dat in wettelijke procedures en rechtsgedingen waarbij de Sdkb is
betrokken, met ingang van het tijdstip van inwerkingtreding van het
wetsvoorstel het College in de plaats van de Sdkb treedt.
6.2 Wettelijke borging van inspraak van betrokkenen
De leden van de VVD-fractie lezen dat in de wettelijke borging van
inspraak van betrokkenen een samengestelde commissie een advies dient
te geven over het door de donor aangegeven zwaarwegende belang om
zijn identiteit niet prijs te geven. Het beoordelen van belangen is een
ingewikkelde kwestie. Zijn er richtlijnen beschikbaar of is er jurisprudentie
aanwezig waarop de adviescommissie zich kan beroepen? Wat gebeurt er
als de adviescommissie niet tot een eenduidig advies komt richting het
College? Kan de regering toelichten wat de status is van het advies? In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

35

hoeverre kan het College besluiten hiervan af te wijken en wat zijn dan de
te nemen stappen? Graag ontvangen deze leden een toelichting op dit
proces.
In 2021 hebben de eerste donorkinderen van ná 2004 de leeftijd van 16
jaar bereikt. Tot de peildatum (25 november 2022) is het nog niet
voorgekomen dat naar aanleiding van een verzoek van een donorkind een
belangenafweging moest worden uitgevoerd, omdat in geen van de
gevallen de donor (van ná 2004) zich heeft verzet tegen verstrekking met
een beroep op zwaarwegende belangen. De adviescommissie en het
bestuur hebben de afgelopen periode geoefend met fictieve testcasussen,
maar hebben dus nog geen ervaring kunnen opdoen met reële casussen.
De adviescommissie zal een voorliggend geval op de eigen merites
moeten beoordelen, op dit moment zijn er geen richtlijnen beschikbaar en
evenmin is er jurisprudentie waarop de adviescommissie zich kan
beroepen. Als meer ervaring is opgedaan met de belangenafweging is het
wel mogelijk dat zich een lijn ontwikkelt op grond waarvan duidelijk is dat
bepaalde belangen die door een donor worden aangevoerd, in de regel
niet zwaarwegend genoeg zijn om verstrekking van diens persoonsidentificerende gegevens tegen te houden. Het advies dat de adviescommissie
aan het bestuur van de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel:
het College) uitbrengt, is – conform de aanduiding ervan – adviserend van
aard. Het uiteindelijke besluit om wel of niet tot verstrekking van de
persoonsidentificerende gegevens van de donor over te gaan, ligt bij het
bestuur van de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel: het
College) en het kan daarbij afwijken van het advies van de adviescommissie. In dat geval moet het bestuur dan wel gemotiveerd aangeven
waarom wordt afgeweken van het advies (artikel 3:50 Algemene wet
bestuursrecht, hierna: Awb).
Voorts lezen deze leden dat een adviescommissie eraan kan bijdragen dat
donorkinderen niet te lang in onzekerheid verkeren en snel uitsluitsel
krijgen over het wel of niet krijgen van de gegevens van hun donor. Wat
wordt hier qua tijdsspanne onder verstaan, zo vragen deze leden. Zijn hier
richtlijnen voor en op welke manier wordt over dit proces gecommuniceerd richting de donorkinderen?
Bij de behandeling van verzoeken worden de termijnen aangehouden,
zoals die voor aanvragen zijn vastgelegd in de Awb. Dit betekent dat
uiterlijk binnen acht weken een beslissing op een verzoek wordt genomen
(artikel 4:13, tweede lid, Awb). Betrokkenen worden steeds in iedere stap
van de procedure per brief geïnformeerd over waar in het proces ze zich
bevinden, wat de volgende stap is en op welke termijn ze weer een reactie
kunnen verwachten.
De leden van de CDA-fractie merken op dat sinds 2021 de eerste
donorkinderen die na de volledige inwerkingtreding van de Wdkb zijn
verwekt de leeftijd van 16 jaar hebben bereikt. Sindsdien is het dus
mogelijk dat er geschillen zijn ontstaan tussen donorkinderen die willen
weten wie de donor was, en donors die zich vanwege voor hen zwaarwegende belangen hiertegen verzetten. Genoemde leden vragen hoeveel
van deze zaken zich tot op dit moment hebben voorgedaan, en hoe deze
zaken tot nu toe zijn verlopen. Hoeveel zaken heeft het bestuur van de
Sdbk tot nu toe kunnen afhandelen, en hoeveel zaken zijn er voor de
rechter gekomen? Hoe vaak is het verzoek van een donorkind uiteindelijk
afgewezen vanwege zwaarwegende belangen van de donor?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

36

Deze leden vragen tevens of bijgehouden wordt welke zwaarwegende
belangen van de donor voor de adviescommissie en het College
voldoende reden was voor het afwijzen van het verzoek van een
donorkind.
Ervan uitgaande dat hier wordt gedoeld op aanvragen om persoonsidentificerende gegevens van de donor waarbij de behandeling ná 2004 heeft
plaatsgevonden, geldt dat er tot de peildatum (25 november 2022) 44
aanvragen zijn afgehandeld. Tot de peildatum is het niet voorgekomen dat
een donor van ná 2004 zich heeft verzet tegen verstrekking met een
beroep op zwaarwegende belangen. In 42 gevallen is het bestuur van de
Sdkb tot verstrekking van de gegevens overgegaan. In één geval heeft de
aanvrager zelf de aanvraag geannuleerd en in een ander geval heeft de
aanvrager niet alle benodigde informatie aangeleverd. Het is tot op heden
dus nog niet voorgekomen dat een donor van ná 2004 weigerde
toestemming te geven en daarbij zwaarwegende belangen heeft aangevoerd. De adviescommissie zal een voorliggend geval op de eigen merites
moeten beoordelen, op dit moment zijn er geen richtlijnen beschikbaar en
evenmin is er jurisprudentie waarop de adviescommissie zich kan
beroepen. Als meer ervaring is opgedaan met de belangenafweging is het
wel mogelijk dat zich een lijn ontwikkelt op grond waarvan duidelijk is dat
bepaalde belangen die door een donor worden aangevoerd, in de regel
niet zwaarwegend genoeg zijn om verstrekking van diens persoonsidentificerende gegevens tegen te houden.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de wettelijke
samenstelling van het College waarin ook plaats is voor een donorkind.
Deze leden zien een belangrijke taak voor de adviescommissie. Deze zal
immers in geval van een weigering van de donor om persoonsidentificerende gegevens vrij te geven, een advies aan het College geven, na de
belangenafweging. Wat wordt bedoeld met een «interne» commissie?
Deze leden gaan ervan uit dat de leden van de adviescommissie allen
geen lid van het College zijn. Wie stelt de samenstelling van de adviescommissie vast en hoe wordt ervoor gezorgd dat zowel het perspectief
van donorkinderen als van donoren is vertegenwoordigd? Voor welke
periode worden de leden van de adviescommissie benoemd en hoe wordt
de expertise van deze commissie gewaarborgd? Begrijpen deze leden het
goed dat de adviescommissie zodanig wordt samengesteld dat de leden
meteen beschikbaar zijn als het College een advies vraagt en dat dan ook
op korte termijn kunnen leveren? Kan beschreven worden hoe een en
ander zich in de praktijk precies zal voltrekken?
Informatie over de werkwijze van de adviescommissie is opgenomen in
het huishoudelijk reglement van de adviescommissie, dat onder meer is
gepubliceerd op de website van de Sdkb.34 De adviescommissie bestaat
uit een jurist, een ethicus en een pedagoog/psycholoog. Het bestuur van
de Sdkb (na inwerkingtreding van het wetsvoorstel: het College) benoemt
de leden van de adviescommissie voor een termijn van 4 jaar met
eenmalig de mogelijkheid tot verlenging van 4 jaar. De leden van de
adviescommissie kunnen uiteraard geen lid zijn van het bestuur.
De adviescommissie wordt ad hoc bij elkaar geroepen op het moment dat
een donor zwaarwegende belangen aanvoert die beoordeeld moeten
worden. De procedure staat omschreven in het huishoudelijk reglement
van de adviescommissie dat te raadplegen is via de website van de Sdkb.
In het kort omvat de procedure het volgende. Het bestuur van de Sdkb
verzoekt de adviescommissie om te beoordelen of de door de donor
34

wetten.nl – Regeling – Reglement Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting –
BWBR0033072 (overheid.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

37

aangedragen belangen aangemerkt kunnen worden als zwaarwegende
belangen waardoor verstrekking van persoonsidentificerende gegevens
van de donor aan het donorkind achterwege zou moeten blijven, zoals
bedoeld in artikel 3, tweede lid, Wdkb. De donor wordt in de gelegenheid
gesteld om de belangen mondeling toe te lichten aan de adviescommissie. Nadat alle adviescommissieleden de aangedragen belangen
individueel op grond van het beoordelingsformulier en vanuit de eigen
expertise hebben beoordeeld, bespreekt de adviescommissie deze in een
gezamenlijke vergadering en verwerkt deze tot één gezamenlijk advies.
Het bestuur neemt op basis van het advies het besluit over de
verstrekking van de persoonsidentificerende gegevens. Hierbij worden
termijnen gehanteerd overeenkomstig de Awb. Dat betekent dat donor en
donorkind in principe binnen 8 weken een beslissing tegemoet kunnen
zien vanaf het moment dat de donor de belangen aandraagt bij Sdkb.
Eventueel kan een beslissing op grond van Awb verdaagd worden. Donor
en donorkind krijgen hier dan melding van, inclusief de reden en de
nieuwe beslistermijn.
7. Verhouding tot andere regelgeving
7.1 Bestaande wetgeving
Op grond van artikel 5 van de Embryowet kunnen uitsluitend meerderjarigen die in staat zijn tot redelijke waardering van hun belangen ter zake,
hun geslachtscellen ter beschikking stellen. De leden van de CDA-fractie
vragen of de regering kan reflecteren op de huidige leeftijd van 18 jaar
naar aanleiding van het rapport Leeftijdsgrenzen van de Raad voor
Volksgezondheid & Samenleving 35.
In het genoemde rapport wordt geadviseerd de grens van de jeugdhulpplicht op de korte termijn van 18 naar 21 jaar te verhogen, in sommige
gevallen zelfs naar 23 jaar. Het verhogen van de bovengrens van de
jeugdhulpplicht is volgens de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving
de eerste noodzakelijke stap richting een betere positie voor kwetsbare
jongeren. Met het verhogen van deze grens hebben kwetsbare jongeren
langer een vangnet, waarmee voorkomen kan worden dat ze in een
neerwaartse spiraal terechtkomen van sociale of psychische problemen,
schulden, criminaliteit of dakloosheid.
De in het rapport voorgestelde verhoging van de leeftijdsgrens ziet
daarmee uitsluitend op de bescherming van kwetsbare jongeren. De
leeftijdsgrens van 18 jaar die in het algemeen in Nederland gehanteerd
wordt, is de huidige leeftijd waarop iemand volgens de wet als meerderjarige wordt aangeduid. Met het bereiken van deze leeftijd gaan verschillende rechten en plichten gepaard. Vanaf dat moment kan iemand die in
staat is tot redelijke waardering van zijn belangen dus op grond van de
Embryowet zijn geslachtscellen ter beschikking stellen. Het rapport geeft
geen aanleiding om hier in dit geval nu van af te wijken.
Genoemde leden van de CDA-fractie vragen of spermadonaties door
Nederlandse klinieken ook aan buitenlandse klinieken worden verkocht.
Wordt de donor daarover vooraf om toestemming gevraagd?
Hierover wordt geen centrale administratie bijgehouden. Als spermadonaties ook aan buitenlandse klinieken worden verkocht, moet de donor op
grond van het hiervoor reeds genoemde artikel 13, tweede lid, van
Richtlijn 2004/23/EG en de bijlage bij die richtlijn worden geïnformeerd
35

Raad voor Volksgezondheid & Samenleving, 5 juni 2018, »Leeftijdsgrenzen », Leeftijdsgrenzen
– Betere kansen voor kwetsbare jongeren | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

38

over de mogelijkheid dat het gedoneerde lichaamsmateriaal kan worden
gebruikt bij een fertiliteitsbehandeling in het buitenland. Ook moet de
donor geïnformeerd worden dat daarbij niet gegarandeerd is dat het
gebruik plaatsvindt conform de Nederlandse wet- en regelgeving die
gebaseerd is op wat in Nederland medisch-ethisch verantwoord wordt
geacht, met inbegrip van het hiervoor al genoemde «Landelijk standpunt
spermadonatie» van de NVOG en de KLEM van april 2018.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het opheffen van het
moratorium ten aanzien van het kweken van embryo’s voor onderzoeksdoeleinden zich verhoudt tot voorliggend wetsvoorstel. In dit verband
vragen deze leden welk tijdspad de regering verwacht dat de initiatiefnemers zullen hanteren ten aanzien van de in het regeerakkoord aangekondigde voorbereidingen voor initiatiefwetgeving in dezen.
De Wdkb ziet op het gebruik van embryo’s ten behoeve van een zwangerschap. Dit staat los van de eventuele opheffing van het verbod op het
kweken van embryo’s ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek.
Volgens het coalitieakkoord kunnen de fracties van D66 en VVD een
initiatiefwetsvoorstel daartoe indienen. Binnen welk tijdspad zij
voornemens zijn om dat te doen is mij niet bekend.
7.2. Voorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming
De leden van de CDA-fractie vragen wat de meest recente stand van
zaken is rond de voorbereiding van het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en afstamming. Deze leden vragen tevens of er na het
aannemen van het wetsvoorstel Wet kind, draagmoederschap en
afstamming op basis van het voorgenomen artikel 1:247, derde lid van het
Burgerlijk Wetboek (het ouderlijk gezag krijgt de verplichting om het kind
voor te lichten over diens afstemming), er een sanctie op zal staan als
kinderen erachter komen dat zij donorkind zijn, zonder dat zij dit van het
ouderlijk gezag hebben vernomen. Zo ja, welke sanctie zou dat zijn?
Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en afstamming
wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien in een
verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Dit betreft een verplichting waar geen specifieke
sanctie op is voorzien. Het is voor de overheid in algemene zin onmogelijk
om te controleren en sanctioneren dat ouders kinderen voorlichten over
de afstamming. In voorkomende gevallen kan de rechter desverzocht deze
voorlichting wel opdragen aan ouders en zo nodig een specifieke
civielrechtelijk sanctie daarbij opleggen, zoals een dwangsom.36
De leden van de PvdA-fractie vragen of zij goed begrijpen dat de, in het
voorliggende wetsvoorstel voorgestelde, registratie van gegevens
onderdeel wordt van het in de Wdkb geregelde centrale afstammingsregister met donorgegevens wanneer de Wet kind, draagmoederschap en
afstamming van kracht zal worden.
Het register zoals voorzien in het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en afstamming is vooralsnog gericht op de registratie van
gegevens bij draagmoederschap. Op dit moment zijn er geen plannen om
het register met donorgegevens op grond van de Wdkb en het register
van gegevens bij draagmoederschap te integreren. Wel zal op termijn
kunnen worden bezien op welke wijze mensen die op zoek zijn naar

36

ECLI:NL:HR:2016:452, NJ 2016/210 m.nt. S.F.M. Wortmann.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

39

afstammingsinformatie zo veel mogelijk via een centraal punt kunnen
worden doorgeleid naar de bij de overheid beschikbare gegevens.
8. Toezicht en handhaving
In het onderhavige wetsvoorstel ontbreekt een evaluatiebepaling. In
diverse gezondheidswetten is standaard een evaluatiebepaling
opgenomen. Artikel 32 Embryowet bepaalt dat de Minister iedere vijf jaar
aan de Staten-Generaal een verslag zendt over de doeltreffendheid en de
effecten van deze wet in de praktijk. De leden van de VVD-fractie vragen
waarom ervoor is gekozen in dit wetsvoorstel geen evaluatiebepaling op
te nemen?
De Wdkb en het onderhavige wetsvoorstel bevatten inderdaad geen
evaluatiebepaling. Ondanks het ontbreken van een wettelijke evaluatieplicht daartoe is de Wdkb sinds de inwerkingtreding ervan tweemaal
geëvalueerd (in 2011/12 en 2019) en wordt met het onderhavige
wetsvoorstel navolging gegeven aan meerdere aanbevelingen uit de
tweede wetsevaluatie.
De leden van de VVD-fractie achten het van belang om tussentijds de
vinger aan de pols te kunnen houden over de werking van deze wet, in
afwachting van de volgende evaluatie. De IGJ is belast met het toezicht op
de naleving van de Wdkb. Kan de regering toezeggen met de IGJ in
gesprek te zullen gaan over een eventuele jaarrapportage van de Wdkb,
gelijkluidend aan de jaarrapportage die geleverd wordt bij de Wet
afbreking zwangerschap?
De Sdkb, die tot taak heeft om uitvoering te geven aan de Wdkb, heeft wel
de beschikking over dergelijke gegevens en maakt van deze gegevens een
jaarverslag, waarin ze onder meer in gaat op geregistreerde gegevens van
behandelingen, aanvragen voor donorgegevens en ouderschapsverklaringen en afhandeling van aanvragen. Hierdoor is dus inzicht in de
beschikbare gegevens. Er is dus al sprake van een jaarrapportage met
gegevens over aantallen behandelingen die vallen onder de Wdkb,
vergelijkbaar met de jaarrapportages met betrekking tot de Wet afbreking
zwangerschap.
De IGJ kan een last onder dwangsom opleggen als de registratieverplichting niet wordt nageleefd. De leden van de CDA-fractie vragen
waarom een kliniek niet onmiddellijk wordt gesloten in een dergelijk
geval? Waarom is de maximale boete blijkbaar een boete van slechts de
derde categorie en ten hoogste zes maanden hechtenis? Waarom is de
strafmaat niet veel zwaarder?
Het instrument van een last onder dwangsom biedt naar mijn oordeel een
adequaat middel om naleving van de registratieverplichting door klinieken
af te dwingen. Daarbij geldt dat de hoogte van de te verbeuren dwangsom
kan worden aangepast op de concrete casus en is die niet beperkt tot de
boetehoogte van de derde categorie. Daarmee biedt dit instrument meer
mogelijkheden tot maatwerk dan bijvoorbeeld de maatregel van onmiddellijke sluiting van een kliniek. Er is geen aanleiding gezien om met het
onderhavige wetsvoorstel de huidige in artikel 11 Wdkb neergelegde
strafmaat aan te passen bij gebreke van signalen dat daartoe een
noodzaak zou bestaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe het toezicht op het nakomen
van de meldplicht ten aanzien van medische gegevens en ten aanzien van
genetische aandoeningen, vormgegeven zal worden door de IGJ. Hoe
gaat dit toezicht er in de praktijk precies uitzien? Hoe worden het toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

40

en het inzagerecht ingepast in de werkzaamheden van de IGJ en hoe kan
worden nagegaan in welke mate en op welke wijze het toezicht daadwerkelijk heeft plaatsgevonden? Op welke wijze is toezicht op gegevensdeling
van klinieken naar donoren, behandelde vrouwen en zorgverleners
vormgegeven?
Ik heb aanleiding gezien om via een tweede nota van wijziging de
voorgestelde regeling ingeval van een erfelijke aandoening bij de donor
aan te passen. De nieuwe regeling gaat niet langer uit van een melding
door de kliniek, maar door de klinisch geneticus conform de «Richtlijn
informeren van familieleden bij erfelijke aandoeningen» van de VKGN. De
IGJ kan toezien op de naleving van die richtlijn.
Sinds 2019 heeft de IGJ een grotere bevoegdheid om de naleving van de
Wdkb te handhaven. Kan de regering aangeven hoe de handhaving op dit
moment in de praktijk functioneert, zo vragen de leden van de
SGP-fractie . De regering stelt dat eerder geconstateerde misstanden
(onderzoek uit 2016) een uitzondering lijken te zijn geweest. Is er recenter
onderzoek van de IGJ beschikbaar waaruit blijkt dat dit inderdaad het
geval was? Kan de regering nader toelichten hoe de IGJ het maximum
van 12 gezinnen controleert en handhaaft? Heeft de IGJ weleens
handhavend opgetreden in de afgelopen jaren?
De naleving van de Wdkb is vast onderdeel van het Toetsingskader dat de
IGJ hanteert in haar toezicht op fertiliteitsklinieken en semenbanken. Dit
betreft zowel het reguliere toezicht (periodieke bezoeken aan de klinieken)
als het incidententoezicht. Ook onderzoekt de IGJ signalen en meldingen
die zij vanuit de Sdkb of betrokkenen ontvangt over het aanleveren van
gegevens door klinieken. Voorliggende wetswijziging voorziet in een
grondslag voor het College om het aantal behandelde vrouwen per donor
te registreren en te monitoren. Een kliniek kan op grond van de voorgestelde wetswijziging bij een behandeling alleen gebruik maken van een
donor met een door het College verstrekte donorcode en een aan die
donorcode gekoppelde moedercode. Alleen in die gevallen kan registratie
plaatsvinden.
Er is geen recenter thematisch onderzoek dan het onderzoek uit 2016.
Vanuit het risico- en incidententoezicht is de IGJ sindsdien geen signalen
tegengekomen die tot een herhaling van een dergelijk thematisch
onderzoek noopten.
9. Financiële gevolgen en regeldrukgevolgen
De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op het belang van
informatie over en counseling bij donorconceptie. Hoe ziet de regering
erop toe dat in alle klinieken een uitgebreide voorlichting en counseling
van wensouders en donoren plaatsvindt?
De NVOG heeft twee standpunten opgesteld waarin de counseling aan de
orde komt. Het gaat om het hiervoor reeds genoemde Landelijk standpunt
spermadonatie37 en het standpunt Geassisteerde voortplanting met
gedoneerde gameten en gedoneerde embryo’s.38 Ook is in het Modelreglement Embryowet de counseling specifiek opgenomen. De IGJ houdt
toezicht op de naleving van wet- en regelgeving door de fertiliteitsklinieken.

37
38

Landelijk standpunt sperma donatie (nvog.nl)
Semen/Zaad/sperma (nvog.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

41

10. Advies en consultatie
10.1 Paragraaf 1: inleiding en inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de D66-fractie lezen dat het wetsvoorstel bepaalt dat het
College een belangenafweging maakt na daarover advies te hebben
ingewonnen van een adviescommissie indien een donor (van voor de
inwerkingtreding van de wet in 2004) anoniem wenst te blijven. Enkel bij
zwaarwegende belangen aan de zijde van de donor kan een gerechtvaardigd beroep worden gedaan op deze zwaarwegende belangen, van de
donor die anoniem wenst te blijven, terwijl de zwaarwegende belangen
van het donorkind (terecht) als een gegeven worden aangenomen.
Aangegeven wordt dat niet op voorhand kan worden geschetst in welke
situaties een dergelijk beroep zou kunnen slagen omdat het om uitzonderlijke gevallen zal moeten gaan. Kan de regering een verdere toelichting
geven over deze belangenafweging?
Bovengenoemde belangenafweging is nu al onderdeel van de wet. Is de
regering reeds bekend met gevallen waarin een belangenafweging in het
voordeel van de anonieme donor is uitgevallen? Beschikt de regering over
gegevens aangaande hoe vaak vervolgens door een donorkind bezwaar
en beroep is aangetekend?
Op dit moment is de belangenafweging waarop de betreffende fractieleden doelen, alleen aan de orde als een donor van ná 2004 weigert in te
stemmen met de gegevensverstrekking aan het donorkind. Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel is de belangenafweging ook aan de orde als
een B-donor van vóór 2004 weigert in te stemmen.
In 2021 hebben de eerste donorkinderen van ná 2004 de leeftijd van 16
jaar bereikt. Tot de peildatum (25 november 2022) is het nog niet
voorgekomen dat naar aanleiding van een verzoek van een donorkind een
belangenafweging moest worden uitgevoerd, omdat in geen van de
gevallen de donor (van ná 2004) zich heeft verzet tegen verstrekking met
een beroep op zwaarwegende belangen. De adviescommissie en het
bestuur hebben de afgelopen periode geoefend met fictieve testcasussen,
maar hebben dus nog geen ervaring kunnen opdoen met reële casussen.
De adviescommissie zal een voorliggend geval op de eigen merites
moeten beoordelen, op dit moment zijn er geen richtlijnen beschikbaar en
evenmin is er jurisprudentie waarop de adviescommissie zich kan
beroepen. Als meer ervaring is opgedaan met de belangenafweging is het
wel mogelijk dat zich een lijn ontwikkelt op grond waarvan duidelijk is dat
bepaalde belangen die door een donor worden aangevoerd, in de regel
niet zwaarwegend genoeg zijn om verstrekking van diens persoonsidentificerende gegevens tegen te houden.
Over de werkwijze van de adviescommissie is het volgende vermeld op de
website van de Sdkb.39
«Artikel 3 – Beoordeling aangedragen belangen, vierde lid. Bij de
beoordeling of er sprake is van zwaarwegende belangen, zoals bedoeld in
artikel 3, tweede lid van de wet, wordt aan de hand van een beoordelingsformulier ten minste getoetst op de volgende punten:
a. de donor voorziet een ernstige aantasting van zijn c.q. haar belangen,
wanneer diens persoonsidentificerende gegevens aan het donorkind
worden verstrekt;
b. de donor kan aannemelijk maken dat de bedoelde aantasting van de
belangen bij verstrekking van diens persoonsidentificerende
gegevens daadwerkelijk zal plaatsvinden;
39

Huishoudelijk Reglement Adviescommissie Sdkb | Wet en regelgeving | Donorgegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

42

c.

d.

de te verwachten aantasting van de belangen van de donor is zo
ernstig dat de persoonsidentificerende gegevens niet verstrekt
mogen worden, ondanks de gevolgen die dit voor het donorkind kan
hebben;
indien van toepassing, overige punten waarop de aangedragen
belangen zijn getoetst.»

De D66-fractieleden merken op dat het bekend is dat donorkinderen er
zowel medisch als psychologisch belang bij hebben te weten dat zij
donorkind zijn. Daarnaast hebben zij, mede op grond van het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK), het recht om dit te
weten. Er zijn echter nog altijd ouders die ervoor kiezen dit naar hun kind
te verzwijgen. De leden van de D66-fractie vragen welke middelen worden
ingezet om te zorgen dat de rechten van donorkinderen worden gewaarborgd. Is de regering voornemens om zich hiertoe verder in te spannen?
Vindt de regering dat het enkel aan ouders is om kinderen hierover te
informeren? Kan de regering reflecteren op de suggestie van het FIOM40
om donorkinderen zelf te registreren bij het Cdkb, zodat zij zelf nadere
afstammingsinformatie kunnen opvragen?
Het voorstel van Fiom om donorkinderen zelf te registreren is terug te
voeren op het standpunt dat donorkinderen niet afhankelijk moeten zijn
van de bereidheid van ouders om hen over hun afstamming voor te
lichten. Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid
voor het informeren van kinderen over hun afstamming bij de ouders of
andere personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen, niet alleen
voor donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap
en afstamming wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien
in een verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de voorlichting over het gebruik
van donorgameten. Dit betreft een verplichting waar geen specifieke
sanctie op is voorzien. Het is voor de overheid in algemene zin onmogelijk
om te controleren en sanctioneren dat ouders kinderen voorlichten over
de afstamming.
Deze leden van de D66-fractie lezen dat indien er een erfelijke aandoening
wordt vastgesteld, bijvoorbeeld via een halfbroer of -zus, ouders van
donorkinderen onder de 12 jaar hierover worden ingelicht. Kan de
regering toelichten hoe wordt omgegaan met informatie indien donorkinderen boven de 12 jaar zijn? Kan de regering aangeven of en hoe ouders
voldoende worden toegerust om gezondheidsinformatie te begrijpen en
te delen? Erkent de regering dat donorkinderen preventieve gezondheidsonderzoeken mislopen omdat zij niet weten dat zij een risico lopen op een
erfelijke aandoening? Kan de regering toelichten op welke wijze hier
verandering in wordt gebracht?
Ik heb aanleiding gezien om via een tweede nota van wijziging de
voorgestelde regeling ingeval van een erfelijke aandoening bij de donor
aan te passen. Met het nieuw voorgestelde artikel 3c wordt zoveel
mogelijk aangesloten bij de «Richtlijn informeren van familieleden bij
erfelijke aandoeningen» van de VKGN. Deze richtlijn voorziet in een
uniform proces van informatievoorziening aan «at-risk familieleden», na
het vaststellen van een erfelijke aanleg bij een zogenoemde «indexpatiënt». Als de indexpatiënt een donor is en hij zelf niet beschikt over
40

Stichting FIOM – brief aan de Tweede Kamer Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport
ontvangen op 10 juni 2022 (ONLINE) https://fiom.nl/over-fiom/nieuws/wijziging-wetdonorgegevens-kunstmatige-bevruchting-0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

43

contactgegevens van (een) donorkind(eren), dan voorziet de nieuw
voorgestelde regeling erin dat het College de klinisch geneticus de
contactgegevens van het donorkind kan verstrekken. Als het College niet
over die gegevens beschikt, verstrekt het de contactgegevens van de
moeder aan de klinisch geneticus. In dat geval kan de klinisch geneticus
via de moeder contact met het donorkind bewerkstelligen. De nieuwe
regeling gaat uit van actief informeren. Een donorkind hoeft dus niet te
hebben aangegeven dat het geïnformeerd wil worden over een erfelijke
aandoening bij de donor. Er geldt geen leeftijdsgrens.
De klinisch geneticus zal het donorkind (of bij minderjarigheid de ouder(s)
daarvan) nader informeren over de erfelijke aanleg die bij de donor is
geconstateerd. Het counselen van indexpatiënten over alle aspecten
behorend bij een vastgestelde genetische (aanleg voor een) aandoening
alsmede het informeren van at-risk familieleden over de erfelijke aanleg
behoort tot de taak en verantwoordelijkheid van een klinisch geneticus.
De leden van de D66-fractie lezen verder dat het FIOM1 aangeeft er
behoefte is om alle donoren van voor 2004 actief te benaderen met de
vraag of hun gegevens verstrekt mogen worden als het donorkind daar
om vraagt. Is de regering bereid dit te doen? Zo nee, waarom niet?
Ik vind het niet wenselijk om alle A-donoren van vóór 2004 aan te
schrijven zonder dat is gebleken dat een donorkind de verstrekking van
diens persoonsidentificerende gegevens wenst. Zodra een donorkind wel
concreet daartoe een verzoek indient, vindt aanschrijving plaats.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de regering
voornemens is om het in het afstammingsregister – waarvoor de Wet
kind, draagmoederschap en afstamming een grondslag zal gaan bieden –
mogelijk te maken voor kinderen om onafhankelijk van de bereidheid van
hun ouders te achterhalen of zij donorkind zijn.
Het register zoals voorzien in het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en afstamming is vooralsnog gericht op de registratie van
gegevens bij draagmoederschap. Op dit moment zijn er geen plannen om
het register met donorgegevens op grond van de Wdkb en het register
van gegevens bij draagmoederschap te integreren. Wel zal op termijn
kunnen worden bezien op welke wijze mensen die op zoek zijn naar
afstammingsinformatie zo veel mogelijk via een centraal punt kunnen
worden doorgeleid naar de bij de overheid beschikbare gegevens. In het
register van de Sdkb worden donorkinderen niet geregistreerd door de
klinieken omdat klinieken niet automatisch op de hoogte zijn van de
geboorte van een donorkind. De klinieken registreren alleen de gegevens
van de donor en de gegevens van de moeder. De primaire verantwoordelijkheid voor het informeren van kinderen over hun afstamming ligt bij de
ouders of andere personen met gezag. Dat geldt voor alle kinderen, niet
alleen voor donorkinderen.
De leden van de PvdA-fractie vragen per wanneer de verplichting wordt
verwacht voor ouders om een donorkind in te lichten over zijn
afstamming. Zij lezen dat deze verplichting niet in de voorliggende
wetswijziging wordt opgenomen omdat in het wetsvoorstel Wet kind,
draagmoederschap en afstamming wordt geregeld dat in het Burgerlijk
Wetboek een bepaling wordt opgenomen dat het ouderlijk gezag mede de
verplichting omvat om het kind voor te lichten over diens afstamming.
Deze leden vragen wanneer de beide wetsvoorstellen, Wdkb en Wet kind,
draagmoederschap en afstamming naar verwachting van kracht zullen
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

44

Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid voor het
informeren van kinderen over hun afstamming bij de ouders of andere
personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen, niet alleen voor
donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en
afstamming wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien in
een verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de voorlichting over het gebruik
van donorgameten. Dit betreft een verplichting waar geen specifieke
sanctie op is voorzien. Het is voor de overheid in algemene zin onmogelijk
om te controleren en sanctioneren dat ouders kinderen voorlichten over
de afstamming.
Het is op dit moment te prematuur om de vraag over de verwachte
inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel en het voorstel van de
Wet kind, draagmoederschap en afstamming te doen.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich vinden in de bezwaren van
verschillende instanties en deskundigen die erop wijzen dat donorkinderen niet afhankelijk zouden moeten zijn van de bereidheid van hun
ouders om hen voor te lichten over hun afstamming. Zij menen dat de
controle op het nakomen van de in het Burgerlijk Wetboek op te nemen
verplichting, lastig te controleren is en een aanvullende regeling nodig
kan zijn. Zij menen dat er een verschil bestaat tussen een aantekening op
een geboorteakte en het afstammingsregister, voor wat betreft de
toegankelijkheid voor een donorkind. Is het immers niet aannemelijk dat
een donorkind eerder een geboorteakte inziet dan toevallig een aanvraag
doet bij het afstammingsregister, in de situatie dat ouders geen informatie
hebben gegeven over de afstamming?
In de kabinetsreactie op de tweede evaluatie van de Wdkb41 heeft het
kabinet aangegeven dat de donorstatus niet in de geboorteakte zal
worden opgenomen. De reden is dat juridisch ouderschap niet altijd
samenvalt met genetisch ouderschap. Informatie over genetische
afstamming op de geboorteakte zou in het buitenland onbedoelde
gevolgen kunnen hebben: de genetische ouder kan als ouder worden
gezien, terwijl enkel is bedoeld informatie te geven over de genetische
afstamming. De mening van het kabinet is op dit punt niet gewijzigd.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen niet dat enerzijds het Burgerlijk
Wetboek zodanig wordt aangepast dat de verplichting ontstaat voor
ouders dat zij hun kind moeten inlichten over diens afstamming, terwijl
anderzijds, wetende dat deze verplichting niet te controleren is, er niet
voor wordt gekozen donorkinderen ook te registreren. Wanneer ouders
niet aan de verplichting voldoen, kan de overheid dit corrigeren en de
kinderen actief benaderen met voor hen wezenlijke informatie, zo vinden
deze leden.
Het kabinet is van mening dat de primaire verantwoordelijkheid voor het
informeren van kinderen over hun afstamming bij de ouders of andere
personen met gezag ligt. Dat geldt voor alle kinderen, niet alleen voor
donorkinderen. Via het voorstel van de Wet kind, draagmoederschap en
afstamming wordt in artikel 1:247 van het Burgerlijk Wetboek voorzien in
een verplichting voor de ouder om het kind voor te lichten over diens
afstamming, als onderdeel van de verplichtingen die samenhangen met
het ouderlijk gezag. Daaronder valt ook de voorlichting over het gebruik
van donorgameten. Dit betreft een verplichting waar geen specifieke
sanctie op is voorzien. Het is voor de overheid in algemene zin onmogelijk
om te controleren en sanctioneren dat ouders kinderen voorlichten over
41

Kamerstukken II 2019/20, 30 486, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

45

de afstamming. In de voorlichting en counseling in het kader van
draagmoederschap zal aan dit onderwerp ook aandacht worden besteed
en het belang daarvan zal worden belicht.
Het is ook niet mogelijk een betrouwbaar systeem in te richten voor het
registreren van donorkinderen. De plicht om door te geven dat een kind is
geboren dat de donorstatus heeft, zou bij de ouder(s) van het donorkind
liggen. De verwekking van een kind met behulp van donorgameten kan
immers ook in de privésfeer of in het buitenland plaatsvinden. Het is
echter niet te controleren of ouders zich houden aan deze wettelijke
meldplicht. Vanuit het oogpunt van toezicht- en handhaafbaarheid is het
daarom niet opportuun geacht het melden wettelijk te verplichten.
10.2 Paragraaf 2: uiteenzetting van de huidige wettelijke regeling
De regering geeft in reactie op enkele respondenten aan dat de leeftijdsgrenzen niet worden losgelaten omdat in de Wgbo is vastgesteld dat een
kind pas vanaf 16 jaar wilsbekwaam wordt geacht. De leden van de
CDA-fractie vragen of de regering nader kan onderbouwen waarom
wilsbekwaamheid van belang is voor het mogen weten wie je ouders zijn.
Genoemde leden vragen verder hoe dit zit met meerderjarige wilsonbekwamen.
De leeftijdsgrens van 16 jaar is bij de totstandkoming van de Wdkb
bepaald. Uit de wetsgeschiedenis kan onder meer worden afgeleid dat de
wetgever van mening was dat een verzoek om verkrijging van de
persoonsidentificerende gegevens van de donor van het donorkind zelf
afkomstig moet zijn en niet van diens ouders of een andere wettelijke
vertegenwoordiger.42 In lijn met de leeftijdsgrenzen van de WGBO is
daarom de leeftijdsgrens van 16 jaar gehanteerd. Leeftijdsgrenzen voor
het bepalen van wilsbekwaamheid bij kinderen zijn altijd complex, elk kind
is immers anders. Het zou echter in de praktijk ondoenlijk zijn om per
casus vast te stellen of een kind wilsbekwaam is om een verzoek tot
verstrekking van de persoonsidentificerende gegevens in te dienen. Zoals
ik in de kabinetsreactie op de tweede evaluatie van de Wdkb heb
aangegeven43, heb ik aan ZonMw verzocht om onderzoek te laten
uitvoeren naar de leeftijdsgrenzen in de Wdkb. Doel van het onderzoek is
een concreet advies over een zorgvuldige onderbouwing van en omgang
met de leeftijdsgrenzen in de Wdkb. De onderzoeksresultaten worden
begin 2023 verwacht en zullen dan met uw Kamer worden gedeeld.
Ingeval van een meerderjarige die niet in staat is om zijn eigen belangen
goed te behartigen, geldt in algemene zin dat een wettelijk vertegenwoordiger bevoegd kan zijn om namens diegene bepaalde handelingen te
verrichten. Het zal van de concrete casus afhangen of een wettelijk
vertegenwoordiger zichzelf bevoegd acht om namens een wilsonbekwaam meerderjarig donorkind een verzoek om verstrekking van de
persoonsidentificerende gegevens van de donor in te dienen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer de resultaten van het
onderzoek naar de onderbouwing van leeftijdsgrenzen wordt verwacht.
Wat is er uit het overleg met ZonMw gekomen?
De onderzoeksresultaten worden begin 2023 verwacht en zullen dan met
uw Kamer worden gedeeld.

42
43

Kamerstukken II 1992/92, 23 207, nr. 3, blz. 12–13.
Kamerstukken II 2019/20, 30 486, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

46

10.3 Paragraaf 5: regeling voor het uitwisselen van gegevens van
nakomelingen van dezelfde donor
De leden van de CDA-fractie vragen er bevestiging voor dat het klopt dat
als een donor met succes, op grond van zwaarwegende belangen, de
bekendmaking van zijn identiteit heeft weten te voorkomen, dit
vervolgens niet betekent dat donorkinderen niet meer gegevens kunnen
uitwisselen met nakomelingen van dezelfde donor, zelfs als dit betekent
dat de identiteit van de donor daardoor alsnog bekend zou kunnen
worden.
Als op grond van een verrichte belangenafweging is besloten om de
persoonsidentificerende gegevens van een donor niet aan een donorkind
te verstrekken, staat de wettelijke regeling er niet aan in de weg dat dit
donorkind wel in contact kan komen met nakomelingen van dezelfde
donor.
In het wetsvoorstel wordt bewust gesproken van «nakomelingen van
dezelfde donor». De leden van de SGP-fractie begrijpen waarom deze
keuze wordt gemaakt. Toch vragen zij de regering om hier nader op te
reflecteren. Deelt de regering de opvatting dat hoewel het niet meer zo
wordt genoemd, er in dergelijke situaties nog steeds daadwerkelijk sprake
is van «halfbroers» of «halfzussen». Begrijpt de regering de zorg dat de
voortplanting en familiebanden op deze manier verder worden «vertechniseerd»?
Naar aanleiding van de consultatie zijn de aanduidingen «halfbroers» en
«halfzusters» vervangen door de term «nakomelingen van dezelfde
donor», louter op grond van de veronderstelling dat dit beter aansluit bij
de beleving van donorkinderen. De door de leden genoemde vertechnisering is hier zeker niet beoogd.
II. Artikelsgewijs
Onderdeel E
Het bestuur van het College moet de donor onverwijld schriftelijk in
kennis stellen van een voorgenomen verstrekking van zijn persoonsgegevens, alsmede van de gronden waarop dit voornemen berust. De donor
kan hier vervolgens bezwaar tegen maken. De leden van de CDA-fractie
vragen waarom ervoor wordt gekozen om de bezwaartermijn te verlengen
van 30 dagen naar zes weken, aangezien de regering zelf aangeeft dat
deze periode voor het betrokken donorkind emotioneel zwaar kan zijn.
Het gaat hier om een bezwaar in de zin van de Awb. Het is wenselijk
geacht om aan te sluiten bij de in die wet geldende bezwaartermijn van
zes weken. Voor de volledigheid is het goed om te benadrukken dat als de
donor heeft ingestemd met de verstrekking op grond van de voorgestelde
wijziging van artikel 3, vierde lid, Wdkb de verstrekking direct na het
uitbrengen van het voornemen kan plaatsvinden. Het ligt in die situatie
immers niet in de rede dat de donor bezwaar zal maken. Een bezwaar van
de donor zal in beginsel dus alleen aan de orde zijn als hij heeft betoogd
dat er aan zijn zijde zwaarwegende belangen zijn die in de weg staan aan
de verstrekking van zijn persoonsidentificerende gegevens, maar de
belangenafweging in zijn nadeel is uitgevallen. In dat geval zal het
donorkind zich er evenwel bewust van zijn dat de kans aanwezig is dat de
donor bezwaar zal maken tegen de voorgenomen verstrekking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

47

Indien verstrekking van de persoonsidentificerende gegevens achterwege
blijft omdat de belangen van de donor zwaarwegender worden geacht
dan die van het donorkind, kan het donorkind tegen die beslissing
bezwaar maken bij het College. Genoemde leden vragen of het donorkind
in een dergelijk geval de reden van de afwijzing te weten komt. Is het
denkbaar dat de zwaarwegende reden om de gegevens niet te verstrekken
een (potentieel) tijdelijke reden is? Krijgt een donorkind in dat geval de
mogelijkheid om later (dan de bezwaartermijn) alsnog bezwaar te maken?
Of kan een donorkind later nogmaals een verzoek indienen?
Als het verzoek van een donorkind om verstrekking van de persoonsidentificerende gegevens van de donor wordt afgewezen, zal in dat besluit de
reden voor de afwijzing worden vermeld voor zover dat mogelijk is met
het oog op het behoud van de anonimiteit van de donor. Mochten de
zwaarwegende belangen aan de zijde van de donor een (potentieel)
tijdelijk karakter hebben, dan kan het donorkind op een later tijdstip
nogmaals een verzoek indienen.
Artikel 12a
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering kan
onderbouwen waarom er met de voorgestelde wijziging geen sprake is
van rechtsongelijkheid tussen donorkinderen van A-donoren en
B-donoren van voor 2004. Waarom heeft de regering er niet voor gekozen
om ook A-donoren onder de overgangsregeling te laten vallen? Kan de
regering onderbouwen welke psychosociale en pedagogische aspecten
zijn meegewogen in deze keuze?
Deze leden vragen ook om in te gaan op de vraag op welke wijze artikel 7
IVRK geldt voor donorkinderen van A-donoren.
Het belang van donorkinderen bij verkrijging van afstammingsinformatie
staat buiten kijf, ongeacht of het donorkind van vóór of ná 2004 is. Echter,
artikel 7 IVRK, noch enige andere rechtsbepaling biedt een donorkind een
absoluut recht op doorbreking van de anonimiteit van de donor.44 Ook
aan de belangen van de donor komt betekenis toe. Bij de totstandkoming
van de Wdkb is de wetgever er van uit gegaan dat de uitwerking van
artikel 7 IVRK niet zover kan gaan dat personen die geen enkele rekening
behoefden te houden met het bekend worden van hun persoonsidentificerende gegevens, hiermee alsnog zouden worden geconfronteerd. Om die
reden kunnen A-donoren van vóór 2004 desgewenst hun anonimiteit
behouden. Naar mijn oordeel vormt dit in juridisch opzicht nog steeds een
juiste balans tussen de rechten van donoren en die van donorkinderen.
Wat vindt de regering van de suggestie om alle A-donoren van voor 2004
te benaderen of hun identiteit bekend kan worden gemaakt, zo vragen de
leden van de ChristenUnie-fractie.
Ik vind het niet wenselijk om alle A-donoren van vóór 2004 aan te
schrijven zonder dat is gebleken dat een donorkind de verstrekking van
diens persoonsidentificerende gegevens wenst. Zodra een donorkind wel
concreet daartoe een verzoek indient, vindt aanschrijving plaats.
III. Overig
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat het niet mogelijk of
wenselijk is om een niet handhaafbare registratieplicht in te voeren voor
handelingen in de privésfeer. Kan de regering dit standpunt verder
44

HR 15-04-1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC1337 (Valkenhorst I).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

48

toelichten? Bekend is dat belangenorganisaties zoals de Stichting
Donorkind een meerwaarde zien in een centrale registratie omdat deze
behoefte bestaat onder wensouders. Ook al is het register vrijblijvend van
karakter, geeft het wensouders die kiezen voor donatie in de privésfeer
een extra kans op controle en biedt het ook de donor in kwestie een extra
zekerheid. Genoemde leden vragen of de regering kan toelichten waarom
zij een vrijblijvend register niet wenselijk acht en wat de voordelen en de
nadelen hiervan zouden kunnen zijn?
Een register zou alleen de door de leden geschetste mogelijkheid van
controle of zekerheid kunnen bieden als sprake is van een betrouwbaar
registratiesysteem. Zowel ten aanzien van wensouders als donoren is
echter sprake van een niet handhaafbare registratieplicht, waardoor de
betrouwbaarheid van het register niet kan worden gegarandeerd.
Registratie van donoren is geborgd wanneer spermadonatie via een
Nederlandse kliniek plaatsvindt.
Genoemde leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang van goede
voorlichting over donorconceptie, vooral nu wensouders vaker lijken te
kiezen voor een anonieme donor via internet of in het buitenland. Heeft de
regering meer informatie over de beweegredenen van wensouders die
steeds meer kiezen voor donatie buiten de klinieken om?
Er is mij geen onderzoek bekend naar de beweegredenen van wensouders
die kiezen voor een spermadonor buiten de klinieken om.
De VVD-fractieleden vragen verder of bekend is of het Landelijk Informatiepunt Donorconceptie (LIDC) veel hulpvragen krijgt over donatie via
internet? Zo nee, hoe kan dat? Kan worden toegelicht op welke manier in
het LIDC aandacht wordt besteed aan de consequenties van anonieme
donatie via het internet of sociale media? Kan ook worden toegelicht op
welke manier wensouders worden gestimuleerd om te kiezen voor een
spermadonor via een Nederlandse kliniek, zoals de regering adviseert?
Het LIDC is een online informatiepunt. Op de website van het LIDC is
betrouwbare informatie te vinden over donorconceptie en wordt
doorverwezen naar organisaties waar mensen met persoonlijke
(hulp)vragen terecht kunnen. Het LIDC is niet toegerust om zelf
hulpvragen te beantwoorden, bezoekers van donorconceptie.nl worden
daar dan ook niet toe uitgenodigd. De informatie op donorconceptie.nl
informeert wensouders over de risico’s van het gebruik van donoren die
zich via het internet aanbieden, zoals over het risico van oneigenlijke
motivatie van donoren en misleiding.
Het LIDC informeert wensouders ook over de consequenties voor hun
kind wat betreft de keuzes die zij maken. Bijvoorbeeld in het geval van een
donor die vele malen doneert, waardoor donorkinderen later mogelijk
geconfronteerd worden met vele halfbroers en -zussen.
Op de website van het LIDC is expliciet aandacht voor de consequenties
van het kiezen voor een donor van een buitenlandse spermabank.45
Er komen steeds meer zaken van massadonatie aan het licht waarbij
donorkinderen die zijn verwekt vóór 2004, tientallen- soms wel honderden
halfbroers en -zussen blijken te hebben. In een aantal recent aan het licht
gekomen casussen zijn hierbij artsen of gynaecologen betrokken. Bij
donorkinderen bestaat een grote behoefte aan een onafhankelijk
onderzoek naar de omvang van dit probleem. Is de regering het ermee
45

Behandeling in Nederland met sperma van een buitenlandse spermabank | LIDC (donorconceptie.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

49

eens dat de overheid een inspanning moet leveren om de schade te
beperken van kinderen die in het verleden niet zijn beschermd door
vigerende wet- en regelgeving? Zo ja, waarom acht zij een onafhankelijk
onderzoek naar dit probleem dan niet wenselijk? Op welke manier zou de
regering voor deze donorkinderen een extra inspanning willen en kunnen
leveren?
Zonder twijfel is het van groot belang dat ook de donorkinderen van vóór
2004 kunnen beschikken over betrouwbare afstammingsinformatie. In
geval het de situatie betreft dat artsen of gynaecologen hun eigen sperma
hebben gebruikt bij fertiliteitsbehandelingen, nemen de betrokken
ziekenhuizen hun verantwoordelijkheid en zorgen zij voor steun aan de
donorkinderen en hun ouders. Uit onafhankelijk onderzoek, dat de
betrokken ziekenhuizen in gang hebben gezet, komt naar voren dat er
veelal geen medische dossiers meer aanwezig zijn of dat de misstanden
niet naar voren komen na raadpleging van de medische dossiers. Ook zijn
conform de geldende regels, na het verlopen van de wettelijke bewaringstermijn, de medische dossiers vernietigd. Een groot onafhankelijk
onderzoek heeft daarom weinig zin. Ondersteuning van donorkinderen die
te maken hebben met misstanden in het verleden of het vermoeden
hebben hiermee te maken te hebben, is desondanks zeker van belang.
Over hoe de ondersteuning van deze donorkinderen het best vorm kan
krijgen ben ik in gesprek met de relevante partijen, zoals Stichting
donorkind en Fiom.
IV. Nota van wijziging
De leden van de VVD-fractie hebben nog enkele vragen over de
toelichting op de regeling ten aanzien van kinderen van B-donoren in de
nota van wijziging. De regering stelt dat de «ja, tenzij» regeling kan
worden toegepast op zowel donoren van ná 2004 als B-donoren van vóór
2004, omdat beide groepen hun geslachtscellen hebben gedoneerd in de
wetenschap dat donorkinderen vanaf hun zestiende jaar aanspraak
kunnen maken op hun persoonsidentificerende gegevens. Deze donoren
hebben deze keuze echter gemaakt in de context van andere wet- en
regelgeving: vóór 2004 was anoniem doneren nog mogelijk, na 2004 niet
meer. Dit maakt dat in het geval van een mogelijke belangenafweging, er
bij donoren van vóór 2004 rekening dient te worden gehouden met de
vraag in hoeverre de donor, op grond van de met de kliniek gemaakte
afspraken over de verstrekking van zijn persoonsidentificerende
gegevens, er rekening mee kon houden dat zijn gegevens op enig
moment aan het donorkind zouden kunnen worden verstrekt.
Op pagina 7 van de nota van wijziging wordt omschreven wat wordt
verstaan onder dit type afspraken, te weten «minder concrete afspraken of
afspraken met een voorwaardelijk karakter». Deze toelichting biedt, zo
vinden deze leden, ruimte voor verschillende interpretaties. Kan de
regering toelichten hoe zij is gekomen tot deze definitie? Kan zij reflecteren op de vraag in hoeverre van donoren van vóór 2004 kan worden
verwacht dat zij ondanks vigerende wet- en regelgeving anticiperen op
bekendmaking van hun donorgegevens? Kan de regering daarbij
toelichten waarom zij denkt dat deze definitie voldoende handvatten geeft
aan de commissie die een advies moet uitbrengen over de belangenafweging tussen donor en donorkind?
Voorts lezen deze leden dat de vraag wat wordt verstaan onder «zwaarwegende belangen» afhangt van de concrete omstandigheden van het geval
en de maatschappelijke opvattingen ten tijde van de beoordeling. Kan de
regering een toelichting geven op de vraag op welke terreinen de
omstandigheden van een donor zullen worden beoordeeld? Daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

50

vragen zij op welke manier de maatschappelijke opvattingen zullen
worden beoordeeld. Het gaat hier immers om een medisch-ethisch
vraagstuk waarover de opvattingen in de samenleving zeer uiteen kunnen
lopen. Op welke manier moet de adviescommissie hier invulling aan
geven? Denkt de regering dat de gegeven definities werkbaar zijn voor de
adviescommissie?
Voor een goede beantwoording van de gestelde vragen acht ik het
verstandig om eerst de voorgestelde regeling inzake B-donoren nog even
kort te duiden. Op grond van die regeling wordt een onderscheid gemaakt
tussen A-donoren en B-donoren. Voor A-donoren, dus donoren die niet
hebben ingestemd met de verstrekken van hun persoonsidentificerende
gegevens, blijft de overgangsregeling van artikel 12 Wdkb («nee, tenzij»)
van toepassing. Voor de andere donoren (B-donoren) gaat het nieuwe
artikel 12a Wdkb gelden («ja, tenzij»). Dit zijn dus donoren die er bewust
voor gekozen hebben om niet zonder meer anoniem te willen blijven,
ondanks dat dat in die tijd het uitgangspunt was. De afspraken die deze
B-donoren met de klinieken hebben gemaakt, kunnen, zo is gebleken uit
verschillende dossiers, evenwel verschillend van aard zijn. Dit kan
variëren van een onvoorwaardelijke instemming met de verstrekking van
de persoonsidentificerende gegevens tot een afspraak waarbij de kliniek
eerst de donor informeert over een verzoek van een donorkind en de
donor op dat moment nog kan bepalen of hij wel of niet dat verzoek wil
honoreren. Met andere woorden, er kunnen tussen klinieken en
B-donoren hele concrete afspraken zijn gemaakt, maar ook minder
concrete afspraken of afspraken met een voorwaardelijk karakter. Het zal
van de individueel gemaakte afspraken afhangen of een zwaarwegend
belang aan de zijde van de donor in de weg staat aan verstrekking van
diens persoonsidentificerende gegevens aan een donorkind. Daarbij is de
adviescommissie niet beperkt tot bepaalde terreinen, het enige criterium
is of het belang van de donor zwaarder weegt dan het belang van het
donorkind op verstrekking van de persoonsidentificerende gegevens. Dat
zal voor de adviescommissie in voorkomend geval een zeer lastige
afweging kunnen zijn, maar ik heb er vertrouwen in dat de adviescommissie daartoe in staat zal zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het überhaupt kan dat
zogenaamde B-donoren van vóór 2004 hun toestemming konden
weigeren voor het verstrekken van persoonsidentificerende gegevens op
het moment dat een donorkind hiertoe een verzoek had ingediend bij de
Sdkb. Waarom is er destijds voor gekozen om in de overgangsbepaling
geen duidelijk onderscheid tussen A-donoren en B-donoren te maken?
Uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid dat bij de totstandkoming
van de Wdkb onvoldoende rekening is gehouden met de mogelijkheid dat
een donor die aanvankelijk ermee instemde dat zijn persoonsidentificerende gegevens bekend mochten worden gemaakt aan het donorkind,
later op die beslissing zou terugkomen. Hierdoor is ongelukkigerwijs in de
overgangsregeling van artikel 12 Wdkb geen onderscheid gemaakt tussen
A- en B-donoren. In zodanig onderscheid wordt met de nota van wijziging
nu alsnog voorzien.
De CDA-fractieleden lezen dat het nieuwe artikel 12a onmiddellijke
werking heeft. Dit betekent dat het artikel niet alleen van toepassing is op
verzoeken die na inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel
worden ingediend, maar ook op verzoeken die op dat moment in
behandeling zijn. Genoemde leden vragen of dit ook geldt voor donorkinderen die inmiddels een rechtszaak hebben verloren (zoals in de eerste
zaak beschreven in de toelichting). Krijgen zij alsnog de gevraagde
informatie, of moeten zij een nieuwe aanvraag indienen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

51

Ten aanzien van het donorkind van wie in de eerste rechtszaak de
vorderingen zijn afgewezen, heeft de Sdkb aanleiding gezien om alsnog
de procedure van artikel 3 Wdkb toe te passen. De Sdkb is daartoe
overgegaan nadat de rechtbank Den Haag in de tweede zaak had
uitgesproken dat als vaststaat dat sprake is van een B-donor, niet de
overgangsregeling van artikel 12 Wdkb maar de procedure van artikel 3
Wdkb moet worden gevolgd. Dat in het geval van het donorkind van de
eerste rechtszaak sprake was van een B-donor is in die rechtszaak komen
vast te staan. De Sdkb heeft zich er dus eigenstandig toe ingespannen om
dit donorkind alsnog in dezelfde positie te brengen als de donorkinderen
van wie in de tweede rechtszaak de vorderingen wel zijn toegewezen.
Op het moment dat het onderhavige wetsvoorstel in werking treedt, zal
het College bij openstaande aanvragen volgens het nieuwe regime
handelen. Donorkinderen van wie al een aanvraag loopt, zullen daarvoor
dus geen nieuwe aanvraag hoeven in te dienen. Wel kan het zo zijn dat het
College aanvullende informatie nodig heeft om te kunnen beoordelen of
sprake is van een B-donor. Voor zover sprake was van een B-donor bij een
reeds eerder afgehandelde aanvraag, zal het donorkind een nieuwe
aanvraag moeten indienen. Via publieke kanalen zullen donorkinderen
hierover zo goed mogelijk worden geïnformeerd.
De leden van de SP-fractie lezen dat met de nota van wijziging het niet
meer mogelijk wordt voor B-donoren van voor 2004 om te switchen naar
A-donor. In de wetswijziging wordt al voorgesorteerd op een dergelijke
wijziging, er werd dus al over deze bepaling nagedacht toen de wetswijziging werd opgesteld. Ook wordt er in de reactie van de regering op het
jaarverslag 2018 van de Stichting donorgegevens kunstmatige
bevruchting 46 al ingegaan op dit probleem, en dat het achteraf wijzigen
van de B-status naar de A-status niet wenselijk is. Toch is eerst de
wetswijziging ingediend, en elf maanden later is daarop door de regering
alsnog een wijziging in de vorm van de nota van wijziging gekomen.
Genoemde leden vragen de regering om toe te lichten waarom voor deze
volgorde en werkwijze is gekozen. Was het niet beter geweest om een
wetswijziging naar de Kamer te sturen waarin het aanpakken van deze
switchmogelijkheid al was opgenomen?
Bij het opstellen van het onderliggende wetsvoorstel was de problematiek
rondom «switchende B-donoren» reeds in beeld. Op dat moment liepen er
echter nog twee rechtszaken en voor het opstellen van de regeling inzake
B-donoren is het wenselijk geacht om de uitkomst in die twee zaken af te
wachten. In de tussenliggende periode is het wetsvoorstel via internet
geconsulteerd (zomer van 2020) en voor advies aan de Afdeling
advisering van de Raad van State voorgelegd (december 2020). In de twee
rechtszaken is vervolgens op 24 maart 2021 en 2 juni 2021 uitspraak
gedaan. Het aanhouden van de indiening van het wetsvoorstel om daarin
direct – dus niet bij nota van wijziging – een regeling inzake B-donoren
mee te nemen, zou tot een aanzienlijke vertraging hebben geleid. Ik heb
het daarom wenselijk geacht om het wetsvoorstel vast zonder de regeling
inzake B-donoren bij uw Kamer in te dienen, teneinde aan uw Kamer de
keuze te laten om desgewenst vast een aanvang te maken met de
schriftelijke behandeling van het wetsvoorstel in afwachting van de nota
van wijziging.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

46

Kamerstuk 30 486, nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 870, nr. 10

52