Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 874 (R 1818)

Voorstel van rijkswet van het lid Van der Staaij
houdende verklaring dat er grond bestaat een
voorstel in overweging te nemen tot
verandering in de Grondwet, strekkende tot
invoering van het vereiste van een meerderheid
van twee derden van het aantal uitgebrachte
stemmen in de Staten-Generaal voor de
goedkeuring van verdragen betreffende de
Europese Unie

Nr. 14

BRIEF VAN HET LID VAN DER STAAIJ
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
’s-Gravenhage, 20 juni 2012
Hierbij wil ik graag het volgende aan u voorleggen. In de Tweede Kamer is
bovengenoemd initiatiefwetsvoorstel van ondergetekende aanhangig.
Dit wetsvoorstel impliceert concreet: de Grondwet dient zodanig gewijzigd
te worden dat voor goedkeuring van verdragen waarop de Europese Unie
is gegrondvest voortaan een tweederde meerderheid is vereist. Het
hanteren van een drempel van twee derden vormt een erkenning van het
gegeven dat de Europese verdragen grote invloed op onze rechtsorde
hebben. Ze zouden daarom alleen met een breed draagvlak in de
volksvertegenwoordiging goedgekeurd mogen worden.
Dit wetsvoorstel is in 2009 in eerste en tweede termijn plenair behandeld
in de Tweede Kamer. De stemming erover is echter aangehouden, in
afwachting van advisering hieromtrent door de Staatscommissie
Grondwet.
Het inmiddels beschikbare en recent door de Kamer besproken advies van
deze Staatscommissie geeft geen aanleiding tot inhoudelijke wijziging van
het betreffende wetsvoorstel. Integendeel. Ook de Staatscommissie
concludeert dat de parlementaire goedkeuringsprocedure ten aanzien van
Europese verdragen aanscherping behoeft. De staatscommissie concludeert dat de bestaande procedure van artikel 91 tot op heden zelden wordt
gevolgd. Zelfs als een verdrag verregaande en ingrijpende opdracht en
overdracht van bevoegdheden mogelijk maakt, wordt vaak volstaan met
slechts een gewone meerderheid. In veel lidstaten van de Europese Unie
is het juist gebruikelijk dat er een bijzondere procedure is voor het
overdragen van bevoegdheden aan internationale organisaties. De
staatscommissie is daarom unaniem van mening dat een ruimere
toepassing van artikel 91, lid 3 wenselijk is om het normatieve karakter
van de Grondwet en de constitutionele legitimiteit van het Nederlandse

kst-30874-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 874 (R 1818), nr. 14

1

buitenlandse beleid en de Nederlandse deelname in internationale
samenwerkingsverbanden te versterken.
De meerderheid van de Staatscommissie vindt Grondwetswijziging
noodzakelijk. In aansluiting op de gebruikelijke praktijk in de meeste
lidstaten van de Europese Unie voorziet mijn wetsvoorstel in een
bijzondere procedure.
Nu het advies van de Staatscommissie door zowel Eerste en Tweede
Kamer is behandeld, is naar mijn mening het moment gekomen om dit
wetsvoorstel in stemming te brengen.
Ik voeg aan het voorgaande graag het volgende ter motivering toe. Niet
alleen het advies van de Staatscommissie maakt het in stemming brengen
van het wetsvoorstel opportuun, maar ook de huidige ingrijpende
ontwikkelingen op Europees niveau, die hun doorwerking hebben naar de
lidstaten. Het recent aanvaarde ESM-verdrag is daarvan een duidelijk
voorbeeld. De verwachting is dat er meer vergelijkbare, ingrijpende
verdragen zullen komen die zien op verdergaande politieke integratie op
Europees niveau. In dat licht is het van groot belang om een parlementaire goedkeuringsprocedure te hebben die past bij de positie van de
Europese Unie in onze nationale, constitutionele orde.
Op dit ogenblik staat de huidige wijze van goedkeuren door het parlement
van Europese verdragen (lichte procedure) in schril contrast met de zware
doorwerking van de Europese unie in onze rechtsorde. Terwijl voor
aanvullingen en wijzigingen van onze grondwet een zware procedure en
gekwalificeerde meerderheid nodig is, kan een vergaande overdracht van
bevoegdheden aan de Europese Unie mogelijk worden gemaakt met een
gewone Kamermeerderheid. Deze onbalans is het probleem waarvoor
mijn wetsvoorstel een oplossing wil aandragen; mede in het licht van het
gegeven dat het huidige artikel 91 lid 3 van de grondwet tot nu toe niet
bruikbaar is gebleken voor de goedkeuring van verdragen waarop de
Europese Unie is gegrondvest.
Mijn wetsvoorstel beoogt derhalve de geconstateerde constitutionele
onevenwichtigheid te repareren. De positie van Europa in onze rechtsorde
vormt naar mijn mening aanleiding om bij de wijziging en aanvulling van
de Verdragsbasis van de Unie een grondwettelijke procedure te volgen die
daarmee in overeenstemming is: een tweederde meerheid. Positieve
bijkomstige effecten zijn: het versterken van de democratische legitimatie,
het versterken van de positie van het parlement bij onderhandelingen, en
de erkenning van onze bijzondere verhouding tot de Europese Unie.
Om hierboven weergegeven redenen verzoek ik u om mijn wetsvoorstel
op korte termijn (vóór het zomerreces 2012) in stemming te laten brengen
in de Tweede Kamer.
Van der Staaij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 874 (R 1818), nr. 14

2