Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

Nr. 522

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2015
Op 11 april 2013 heeft u het actieplan «bestrijden van schijnconstructies»
ontvangen waarin maatregelen staan om schijnconstructies te voorkomen
en aan te pakken.1 Dit actieplan maakt onderdeel uit van het sociaal
akkoord dat het kabinet heeft gesloten met werkgevers- en werknemersorganisaties. Om inhoudelijk vorm te geven aan dit actieplan is het
programma «Aanpak schijnconstructies» ingericht. De afgelopen twee
jaar is er vanuit dit programma veel bereikt op het terrein van de aanpak
van schijnconstructies, onder andere op het gebied van communicatie,
handhaving en (internationale) samenwerking.
Op 25 april 2013 heb ik tijdens het Algemeen Overleg arbeidsmigratie
toegezegd u halfjaarlijks te informeren over de stand van zaken voor wat
betreft de aanpak van schijnconstructies.2 Met voorliggende brief
informeer ik u over de behaalde doelstellingen, de lopende activiteiten en
de resterende ambities van het actieplan «Aanpak schijnconstructies». Ik
zal tevens in gaan op de vervolgagenda. Tevens geef ik aan zoals
toegezegd aan de kamer geef ik aan dat ik ook ketens waar gewerkt wordt
met vervoersovereenkomst onder het bereik van de ketenaansprakelijkheid zal brengen. Tot slot maak ik in deze brief gebruik van de
mogelijkheid om enkele toezeggingen, moties en verzoeken af te doen.
Om het beoogde resultaat te realiseren (schijnconstructies voorkomen en
aanpakken) is het actieplan uitgesplitst in een aantal speerpunten, te
weten aanpak schijnzelfstandigheid, ontduiking Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag, ontduiking cao, misbruik premieafdracht,
gefingeerde dienstverbanden, migratieconstructies, transport en
internationaal. In deze brief geef ik een samenvatting van een vijftal
effecten die als dwarsdoorsneden van de verschillende speerpunten
1
2

kst-17050-522
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 17 050, nr. 428.
Kamerstuk 29 407, nr. 170.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

1

tezamen de belangrijkste resultaten vormen. Voor een uitgebreid overzicht
van de maatregelen en resultaten per speerpunt verwijs ik u naar de
bijlage.
Wetgeving geïmplementeerd
Wet aanpak schijnconstructies
De Wet aanpak schijnconstructies is 1 juli jongstleden gedeeltelijk
inwerking getreden, en zal vanaf 1 januari 2016 volledig in werking treden.
Het doel van deze wet is om bij te dragen aan het voorkomen van
oneerlijke concurrentie tussen bedrijven, het versterken van de rechtspositie van werknemers en het waarborgen van een beloning voor
werknemers, conform wet- en regelgeving, cao of afspraken bij individuele arbeidsovereenkomst. Met deze wet wordt het mogelijk een aantal
ongewenste constructies aan te pakken en krijgt de werknemer meer
inzicht in waar hij recht op heeft en handvatten om zijn loon civielrechtelijk te verhalen. Ook krijgt de Inspectie SZW meer mogelijkheden om
effectiever te handhaven.
In hoofdlijnen beslaat de WAS de volgende punten:
1. Verbeteren van de handhaafbaarheid Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML);
2. Openbaarmaking van inspectiegegevens;
3. Uitbreiding van de civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid voor loon;
4. Verbeteren van cao-naleving en -handhaving;
5. Verbeteren van de informatieuitwisseling;
6. Verbeteren van de handhaafbaarheid van de Wet arbeid vreemdelingen (Wav).
De inwerkingtreding van de WAS is een grote stap in de strijd tegen
schijnconstructies. Ik zal daarom de effecten van de wet met belangstelling volgen. Middels een jaarlijkse monitor wil ik hier inzicht in krijgen
en geven. De rapportage die uit deze monitor voortvloeit zal ook ingaan
op publieke opdrachtgevers en hoe deze invulling geven aan de ketenaansprakelijkheid. Na drie jaar zal de WAS geëvalueerd worden.
Handhaving geïntensiveerd
Nieuwe wet- en regelgeving alleen is niet voldoende als deze niet
gehandhaafd wordt. De Inspectie SZW heeft hiertoe per 1 november 2013
een speciaal team opgericht dat zich bezig houdt met de aanpak van
schijnconstructies en met de ondersteuning van sociale partners bij de
handhaving van de cao-voorwaarden. In totaal zijn door dit team tot nu
toe 220 onderzoeken opgestart. Hiervan zijn 76 onderzoeken gericht op de
aanpak van complexe schijnconstructies, waarbij in totaal 114 werkgevers
betrokken zijn. Bij schijnconstructies wordt soms gebruik gemaakt van
lange en ingewikkelde werkgeversketens. Tevens zijn 99 onderzoeken
opgestart naar gefingeerde dienstverbanden. Deze schijnconstructies zijn
vaak een opstap naar migratiefraude, overtreding van arbeidswetgeving,
fiscale fraude en strafbare feiten. Werkgevers doen alsof ze een
werknemer in dienst hebben, terwijl er feitelijk een ander persoon
werkzaam is of zelfs geen arbeid wordt verricht.
Van de 220 onderzoeken zijn er 45 opgestart ter ondersteuning van
cao-partijen bij de naleving van de cao. Cao-partijen kunnen een verzoek
hiertoe doen op basis van artikel 10 in de wet avv (Wet tot het Algemeen
Verbindend en het onverbindend verklaren van bepalingen van collectieve
arbeidsovereenkomsten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

2

De sociale partners kunnen de bevindingen uit de rapporten van de
inspectie gebruiken in een civiele procedure bij de rechtbank. Deze
ondersteuning van het toezicht op cao-voorwaarden is in de huidige vorm
en omvang een nieuwe taak van de Inspectie SZW en is een aanvulling op
de kerntaken van de Inspectie SZW, zoals toezicht houden op de naleving
van Wav (Wet arbeid vreemdelingen), WML, Waadi (wet allocatie
arbeidskrachten door intermediairs), Atw (Arbeidstijdenwet), Arbo en
opsporing van strafbare feiten.
Samenwerking verbeterd
De samenwerking met en tussen publieke en private partners (Inspectie
SZW, Belastingdienst, Sociale Verzekeringsbank (SVB), Inspectie leefomgeving en transport (ILT), Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
(UWV), Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), gemeentelijke bedrijvenloketten, regionale ontwikkelingsmaatschappijen, sociale partners, etc.) is
– structureel – verbeterd.
Zo heeft er een aantal pilots plaatsgevonden om de samenwerking te
verbeteren en werkt het speciale team van de Inspectie SZW samen met
de belastingdienst, IND, en andere instanties bij de aanpak van schijnconstructies. Ook met betrekking tot het thema cao-ontduiking is sprake van
een intensivering van publiekprivate samenwerking ten behoeve van
cao-handhaving. De Inspectie SZW heeft de afgelopen periode intensieve
voorlichting gegeven aan de sociale partners over de nieuwe taak die
gericht is op ondersteuning van het toezicht op de naleving van
cao-voorwaarden.
Ten slotte is er op het gebied van gefingeerde dienstverbanden sprake van
een verbeterde informatie-uitwisseling met dienst Justis/Track en de
Kamer van Koophandel over onder andere veelplegers en is het samenwerkingsproject tussen de Inspectie SZW en de Inspectie Leefomgeving
en Transport in 2015 voortgezet. De inspectiediensten wisselen hier
gegevens uit voor een gemeenschappelijke risicoanalyse en selecteren
gezamenlijk de te onderzoeken bedrijven.
Communicatie en voorlichting
Naast wetgeving, geïntensiveerde handhaving en verbeterde samenwerking is ook communicatie een belangrijk instrument in de strijd tegen
schijnconstructies. Niet alleen heeft de inzet op communicatie ertoe geleid
dat de problematiek meer inzichtelijk is geworden, ook heeft dit geleid tot
toegenomen bewustwording. Er is nu meer aandacht voor de gezamenlijke belangen die met de problematiek gepaard gaan. Daarnaast gaat er
vanuit deze toegenomen aandacht een sterke preventieve werking uit.
Werkgevers en werknemers zijn goed op de hoogte van de problematiek.
Voorlichting
Rondom de WAS is sprake van een actieve communicatiecampagne die
gevoerd wordt door het Ministerie van SZW in samenwerking met
branchepartijen. Om de mensen in het land, maar bovenal om ondernemers te informeren over de verplichtingen (girale betaling van het
minimumloon), beperkingen (geen inhoudingen en verrekeningen met het
minimumloon) en risico’s (invoering van civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid) die de WAS met zich mee brengt is er veel aandacht besteed aan
voorlichting. Zo is er op rijksoverheid.nl er aandacht besteed aan de
veranderingen die maatregelen tegen schijnconstructies met zich mee
brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

3

Ook zijn er op het digitale Ondernemersplein artikelen geplaatst over de
ketenaansprakelijkheid. Het gaat dan om een algemeen artikel over wat de
ketenaansprakelijkheid voor het loon inhoudt en een artikel over wat een
opdrachtgever zou kunnen doen om onderbetaling in een keten, en
daarmee een eventuele aansprakelijkheid, te voorkomen. Daarnaast zijn
bestaande artikelen op het Ondernemersplein over de Wet minimumloon
en minimumvakantiebijslag en de loonstrook aangepast, zodat voor
ondernemers duidelijk is aan welke verplichtingen zij moeten voldoen.
Naast voorlichting via het internet zijn er door verschillende werkgeversorganisaties uit de bouw-, transport- en uitzendsector voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd. Het Ministerie van SZW heeft hieraan een
bijdrage geleverd door uitleg te geven over de verschillende onderdelen
van de wet en vragen van de aanwezige achterban te beantwoorden. Het
ministerie gaat door met het leveren van bijdragen aan dergelijke
voorlichtingsbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten zorgen voor een
verduidelijking bij werkgevers, zodat zij de nieuwe regels op de juiste
manier kunnen interpreteren. Daarnaast zorgen dergelijke bijeenkomsten
ervoor dat het ministerie inzicht krijgt in welke vragen er nog leven bij
ondernemers, zodat deze kunnen worden meegenomen in de verdere
communicatie.
Communicatie richting lagere overheden
Met betrekking tot signalen dat lagere overheden onvoldoende op de
hoogte zijn van de grotere verantwoordelijkheden die zij in hun rol als
opdrachtgever hebben na inwerkingtreding van de WAS, zal ik mij
inspannen om deze overheden hierop te wijzen. Dit naar aanleiding van
de motie van de heer Kerstens van 2 juli 2015.
Via de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Interprovinciaal
Overleg (IPO) worden factsheets en artikelen onder de aandacht gebracht
van gemeenten en provincies. Daarnaast wordt informatie geplaatst op
het gemeenteloket van het ministerie en wordt gemeenten geattendeerd
op de veranderingen via de nieuwsbrief voor gemeenten en de Verzamelbrief voor gemeenten. Ook zal in het blad Binnenlands Bestuur aandacht
aan de Wet Aanpak Schijnconstructies worden besteed.
Internationaal geagendeerd
Schijnconstructies komen voor zowel binnen als buiten Nederland en
hebben vaak een grensoverschrijdend karakter. Om ze effectief te kunnen
aanpakken is internationale samenwerking noodzakelijk. Daarom heb ik in
het actieplan reeds aangekondigd de internationale samenwerking te
willen versterken.
Administratieve Commissie voor de coördinatie van sociale zekerheidssystemen
Nederland heeft gedurende de afgelopen twee jaar nadrukkelijk de
aandacht gevraagd en gekregen in de Administratieve Commissie voor de
coördinatie van sociale zekerheidsystemen (AC) van de Europese Unie.
Mede naar aanleiding hiervan is er een Ad hoc-groep ingesteld die als
taak heeft de problemen te inventariseren en met oplossingsvoorstellen te
komen. Verduidelijking of aanpassing van criteria die niet eenduidig
worden uitgelegd in Europees verband wordt in dit traject meegenomen.
Nederland is voorzitter van deze Ad hoc-groep.
Ook zijn de afspraken over de onderlinge samenwerking tussen de SVB en
haar zusterorganen in Bulgarije, Polen en Roemenië herbevestigd. Bij de
Nederlandse ambassades in deze landen zijn lokale medewerkers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

4

aangetrokken die de samenwerking tussen de SVB, Belastingdienst en
Inspectie SZW en de buitenlandse uitvoeringsinstanties ondersteunen.
Detacheringsrichtlijn en implementatie handhavingsrichtlijn
Het kabinet maakt zich zowel in Nederland als in de Europese Unie sterk
voor het principe van gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde werkplek. Op
Europees niveau zijn een gelijk speelveld voor bedrijven en een fatsoenlijke arbeidsbescherming voor werknemers cruciaal voor het succesvol
blijven van het vrij verkeer.
In een brief van 18 juni jongstleden aan Eurocommissaris Thyssen heb ik
samen met mijn collega’s uit Duitsland, België, Oostenrijk, Frankrijk,
Luxemburg en Zweden zorgen geuit over het oneigenlijk gebruik van de
detacheringsrichtlijn. Door vanuit een andere lidstaat diensten te
verrichten is alleen de zogenaamde «harde kern» van de arbeidsvoorwaarden van toepassing, zodat een concurrentievoordeel kan worden
behaald ten opzichte van andere ondernemingen en waardoor
werknemers een slechtere sociale bescherming hebben. Ten behoeve van
de evaluatie van de detacheringsrichtlijn door de Europese Commissie
heb ik samen met de hiervoor genoemde Europese collega’s suggesties
gedaan voor de aanpassing van de detacheringsrichtlijn. We hebben
onder andere bepleit te onderzoeken of er een maximale termijn aan de
duur van de detachering zou kunnen worden verbonden en of de
detacheringsrichtlijn ook gestoeld kan worden op de bepalingen over de
sociale bescherming in het EU-verdrag. De Europese Commissie verwacht
eind 2015 de bevindingen van de targeted review bekend te maken.
In het kader van het Nederlandse EU-voorzitterschap organiseert de
Inspectie SZW in februari 2016 een conferentie over «decent work». Deze
conferentie richt zich op de praktische gevolgen van grensoverschrijdende
arbeid en de naleving van Europese en nationale wet- en regelgeving. Er
zal aandacht zijn voor de aanpak van schijnzelfstandigheid, postbusondernemingen, internationale samenwerking tussen inspectiediensten en
andere aspecten die bijdragen aan gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde
plaats.
Ik verwacht begin 2016 het wetsvoorstel ter implementatie van de
handhavingsrichtlijn naar uw Kamer toe te sturen. De handhavingsrichtlijn
biedt instrumenten om de detacheringsrichtlijn beter te kunnen
handhaven. Door middel van gegevensuitwisseling tussen Inspectiediensten, grensoverschrijdende boete-inning en de invoering van een
meldingsplicht kan Inspectie SZW straks beter toezien op de naleving van
de arbeidswetten die van toepassing zijn voor gedetacheerde
werknemers. Ook sociale partners kunnen na implementatie van de
handhavingsrichtlijn makkelijker toezien op de naleving van de cao.
Samen met de sociale partners blijf ik mij de komende tijd inzetten voor
«decent work». Zoals aangegeven in de kabinetsreactie op het SER-advies
over arbeidsmigratie, verwelkomt het kabinet het advies om tot een
«actieplan eerlijke arbeidsmobiliteit in de EU» te komen. Oneerlijke
concurrentie op arbeidsvoorwaarden bestrijden en het bevorderen van
een gelijk speelveld is één van de speerpunten tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap.
Vervolgagenda
Zoals aangegeven zijn de hierboven genoemde resultaten een belangrijke
stap in de strijd voor eerlijke concurrentie en een fatsoenlijke arbeidsmarkt. Hiermee is de problematiek niet volledig opgelost. Een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

5

lopende zaken zal daarom de komende tijd in onverminderde mate een
prioriteit vormen in mijn beleidsagenda. Deze nog lopende zaken zijn te
onderscheiden in een aantal thema’s, waaronder de herziening van de
Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, zzp’ers en schijnzelfstandigen, de Europese discussie omtrent de handhavings- en detacheringsrichtlijn en tot slot handhaving.
Herziening van de WML
Op grond van de WML heeft iedere werknemer in Nederland recht op het
wettelijk minimumloon en de minimumvakantiebijslag voor de arbeid die
hij uit hoofde van zijn arbeidsovereenkomst verricht. Gaandeweg heeft de
WML ook het karakter gekregen van een instrument waarmee oneerlijke
concurrentie op arbeidsvoorwaarden, in het bijzonder loonconcurrentie,
kan worden tegengegaan. Dit thema werd voor het eerst actueel in de
aanloop naar het vrij verkeer van werknemers uit de Oost-Europese
lidstaten die in 2004 toetraden tot de EU. Het risico van onderbetaling van
werknemers uit deze landen en landen die later zijn toegetreden was en is
reëel. Tegelijk met de invoering van het vrij werknemersverkeer in 2007 is
de bestuursrechtelijke handhaving van de WML ingevoerd en is de
doelstelling van de WML feitelijk uitgebreid met het voorkomen van
concurrentie op arbeidsvoorwaarden en verdringing.
In de afgelopen jaren is, zoals reeds eerder gemeld aan de Kamer, diverse
malen gebleken dat de WML in onvoldoende mate is toegesneden op de
huidige arbeidsmarkt en arbeidsverhoudingen. Een aantal maatregelen ter
bevordering van de naleving en handhaving van de WML zijn meegenomen in de Wet aanpak schijnconstructies, maar daarmee zijn we er nog
niet. In mijn brief van 2 september 2014 heb ik daarom aangegeven over
te gaan tot een herziening van de WML.3 Elementen die in deze herziening
overwogen worden zijn het invoeren van een wettelijk minimumuurloon,
het stellen van eisen aan het gebruik van stukloon of het afschaffen
hiervan en de reikwijdte van de WML.
Stichting van de Arbeid aanbeveling over normale arbeidsduur
Bij de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in december 2013 is de motie Van NieuwenhuizenWijbenga (VVD) en Hamer (PvdA) over duidelijkheid over het begrip
«normale arbeidsduur» aangenomen. Naar aanleiding van deze motie heb
ik begin 2014 de Stichting van de Arbeid verzocht met een aanbeveling
naar de decentrale partners te komen om bij elke cao een oplegger op te
nemen met daarop de normale arbeidsduur die gehanteerd moet worden
bij het berekenen van het wettelijk minimumloon. De Stichting van de
Arbeid heeft op 30 juni een aanbeveling gedaan. Momenteel wordt deze
aanbeveling bestudeerd.
Ketenaansprakelijkheid in de transportsector
De WAS bevat een civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid voor het
verschuldigde loon. De ketenaansprakelijkheid is niet beperkt tot bepaalde
sectoren, maar tot bepaalde type overeenkomsten. In de praktijk betekent
dit dat als er met andere overeenkomsten dan de overeenkomst van
opdracht of van aanneming van werk wordt gewerkt, een werknemer (of
diens vakbond) geen gebruik kan maken van de ketenaansprakelijkheid
om het verschuldigde loon te vorderen van een opdrachtgever in de
keten.

3

Kamerstuk 33 623, nr. 12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

6

Een sector waarin wordt gewerkt met een ander type overeenkomsten is
de transportsector. In deze sector wordt namelijk ook gewerkt met
vervoersovereenkomsten. Bij de bespreking van de WAS is aan de orde
geweest dat de ketenaansprakelijkheid in de vervoerssector momenteel
nog niet van toepassing is op de vervoersovereenkomst. Hierbij wil ik u
informeren dat ik het mogelijk ga maken, binnen de internationale
juridische kaders, dat de ketenaansprakelijkheid ook van toepassing is op
bepaalde ketens waarin gewerkt wordt met vervoersovereenkomsten in
het wegvervoer. Hier is overleg over geweest met de sector. Qua planning
zal worden aangesloten bij de beoogde inwerkingtreding van de implementatie van de handhavingsrichtlijn. Dit wetsvoorstel zal binnenkort naar
de Raad van State worden gestuurd en begin 2016 aan de Tweede Kamer
worden aangeboden. Beoogde inwerkingtreding is zomer 2016.
Schijnzelfstandigen en zzp’ers
Van schijnzelfstandigheid is sprake als een werkende zich formeel
presenteert als ondernemer maar feitelijk werkzaam is als werknemer.
Schijnzelfstandigheid is een schijnconstructie als deze willens en wetens
wordt aangegaan om loonheffing, premies werknemersverzekeringen en
arbeidsrechtelijke bescherming te ontduiken.
Om de problematiek met betrekking tot zzp’ers in relatie tot schijnzelfstandigen in kaart te brengen heeft het kabinet in april 2014 een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) opgestart. Zoals ik uw Kamer mondeling
heb laten weten tijdens het vragenuurtje dd. 30 juni, stuurt het kabinet het
IBO zzp vergezeld van een kabinetsreactie na de zomer aan uw Kamer
(Handelingen II 2014/15, nr. 102, item 5).Tevens zal dit najaar een
praktische handreiking voor cao-partijen gepubliceerd worden gericht op
zzp-bepalingen in cao’s. Deze praktische handreiking heeft als doel het
informeren van cao-partijen en het tegengaan van schijnzelfstandigheid.
Wetsvoorstel deregulering beoordeling arbeidsrelaties
Ten slotte is op 2 juli 2015 het wetsvoorstel deregulering beoordeling
arbeidsrelaties door uw Kamer aangenomen (Kamerstuk 34 036, nr. 2). Dit
wetsvoorstel, dat is voorbereid door de Staatssecretaris van Financiën als
alternatief voor de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR), moet op 1 januari 2016
in werking treden. De beoogde opvolger van de VAR, het wetsvoorstel
«invoering beschikking geen loonheffingen» (BGL) is hiermee van
tafel.Door de invoering van het wetsvoorstel worden zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers verantwoordelijk voor de vraag of feitelijk
sprake is van een arbeidsovereenkomst en of er dus loonheffingen en
premies werknemersverzekeringen moeten worden ingehouden en
betaald over de inkomsten van de opdrachtnemer. Door de nieuwe
systematiek wordt het systeem eerlijker en worden de mogelijkheden
voor effectief handhaven en preventie aanmerkelijk vergroot.
Overige toezeggingen, moties en verzoeken
Rapport naleving en handhaving cao-afspraken
Bijgaand stuur ik u het rapport «Naleving en handhaving cao-afspraken»
van het Ministerie van SZW4. Dit rapport geeft inzicht in de vraag in
hoeverre de toegenomen aandacht van sociale partners voor naleving en
handhaving van cao-afspraken is terug te vinden in recent afgesloten
principe-akkoorden en cao’s. Het rapport biedt een overzicht van de aard

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

7

en omvang van de door sociale partners gemaakte afspraken om de
naleving en handhaving van de cao’s te bevorderen.
Amvb openbaarmaking
In de Wet aanpak schijnconstructies is geregeld dat de Inspectie SZW de
resultaten van haar onderzoeken openbaar gaat maken teneinde het
handelen van de Inspectie SZW inzichtelijk te maken. Deze openbaarmaking betreft gegevens over sanctiebesluiten. Daarbij gaat het om
besluiten over bestuurlijke boetes en inspecties waarbij geen overtredingen zijn vastgesteld. Het gaat hierbij om onderzoeken naar de naleving
van de Wet arbeid vreemdelingen (Wav), de Wet allocatie arbeidskrachten
door intermediairs (Waadi) en de Wet minimumloon en vakantiebijslag
(Wml). Op een later tijdstip zal gestart worden met het openbaarmaken
van de onderzoeksresultaten van Arbo en met onderzoeken van Inspectie
SZW in zake de Arbeidstijdenwet (ATW).
Naar aanleiding van een eerdere toezegging wil ik u tevens nader
informeren over de inhoud van de AMvB die nadere regels stelt over de
wijze van openbaarmaking. Belangrijkste onderdelen zijn de volgende:
• Er wordt gestart met openbaarmaking van de resultaten van de
onderzoeken naar de naleving van Wav, de Waadi en Wml. Met Arbo
en ATW wordt op een later tijdstip gestart. Met de openbaarmaking
van onderzoeksgegevens over Wav Waadi en Wmo wordt op 1 januari
2016 gestart.
• De onderzoeksgegevens zijn voor de duur van 3 jaar in te zien op de
site van de Inspectie SZW.
• Bedrijven krijgen de mogelijkheid om hun zienswijze over de onderzoeksresultaten in maximaal 2000 tekens te plaatsen op een site van de
Inspectie SZW.
Toezegging chauffeurs
Tijdens het AO van 1 juli jl. hebben de leden Heerman (CDA) en Van
Weyenberg (D66) gevraagd of het wenselijk is dat vrachtwagenchauffeurs
maandenlang een verzorgingsplaats langs de snelweg als hun vaste
rustplaats gebruiken (Kamerstuk 17 050, nr. 520). Geconstateerd kan
worden dat op een aantal specifieke verzorgingsplaatsen sprake is van
overbelasting en hinder door geparkeerde vrachtwagens. De oorzaken
hiervan zijn zeer divers. De voorliggende casus is een voorbeeld. Indien
dit leidt tot een gebrek aan parkeerplekken voor een korte stop en tot
hinder voor andere gebruikers is dit een onwenselijke situatie.
Daarnaast is door de genoemde Kamerleden gevraagd of het wettelijk
toegestaan is dat vrachtwagenchauffeurs maandenlang een verzorgingsplaats langs de snelweg als hun vaste rustplaats gebruiken. Er zijn vanuit
de Europese rijtijdenverordening regels gesteld over het verblijf in de
cabine. De Rijtijdenverordening maakt onderscheid tussen verschillende
soorten rusttijd: dagelijkse, «gewoon» wekelijkse en verkort wekelijkse
rust. Verkort wekelijkse rust (24 uur) en dagelijkse rust mogen uitdrukkelijk
volgens de verordening in de vrachtwagen worden doorgebracht mits er
voldoende comfort is. De reguliere wekelijkse rusttijd wordt in dit verband
niet genoemd in de verordening.
De Europese lidstaten hebben verschillende standpunten over de wijze
van handhaven van de verordening. In Nederland maakt het kabinet zich
al jaren sterk – o.a. met de ondertekening van een gemeenschappelijke
Verklaring – voor meer duidelijkheid in de Europese regels en voor meer
eenheid in de handhaving o.a. op het terrein van rij- en rusttijden. Daarbij
is het van belang dat voldoende aandacht wordt geschonken aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

8

handhaafbaarheid van de regels. Het kabinet is van mening dat een
verbod op het verblijf in de cabine tijdens de normale weekendrust niet
effectief is te handhaven. De ILT kan bijvoorbeeld niet via de tachograaf
uitlezen waar de chauffeur zijn pauze doorbrengt. Het naleven van de rijen rusttijden wordt door de ILT wel streng gehandhaafd. Overigens kan
worden opgemerkt dat vrachtwagens tegenwoordig voldoende comfortabel zijn uitgerust om hierin te overnachten. Bovendien laten chauffeurs
hun lading doorgaans liever niet onbeheerd achter.
Daar waar een langdurig verblijf tot overbelasting van verzorgingsplaatsen leidt, moet vooral gezorgd worden voor goede alternatieven op
het onderliggend wegennet. In een beperkt aantal regio’s waar dit
probleem speelt wordt daarom de komende jaren, in samenwerking met
decentrale overheden en private partijen, ingezet op het uitbreiden van
betaalbare parkeercapaciteit met een redelijk voorzieningenniveau als
alternatief voor de verzorgingplaatsen langs de snelwegen. Voorbeelden
hiervan zijn de truckparkings die in Venlo, Duiven en Breda met Europese
CEF subsidie worden ontwikkeld of uitgebouwd.
Ketenaansprakelijkheid en zelfstandigen
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel aanpak schijnconstructies
heb ik uw Kamer toegezegd te zullen bezien of het, bijvoorbeeld in het
geval waarin er sprake is van overeengekomen tarieven, in het licht van
de strijd tegen schijnzelfstandigheid in de rede zou kunnen liggen om de
ketenaansprakelijkheid open te stellen voor zelfstandigen.
De in de Wet aanpak schijnconstructies opgenomen vorm van ketenaansprakelijkheid is expliciet bedoeld om werknemers meer garanties te
bieden dat zij hun eventuele achterstallige loon kunnen opeisen. Deze
garantie bestaat eruit dat zij dit achterstallige loon niet alleen bij hun
werkgever kunnen opeisen maar ook bij diens opdrachtgever of eventueel
bij hogere schakels in een opdrachtketen. Dit is noodzakelijk omdat
werknemers geen directe partij zijn bij het aangaan van opdrachten door
zijn directe werkgever. Als een werkgever in zee gaat met een opdrachtgever wiens liquiditeit zodanig is dat verwacht kan worden dat die
opdrachtgever de directe werkgever van de werknemer niet kan betalen,
dan heeft de werknemer het nakijken. De werknemer heeft geen directe
middelen om ervoor te zorgen dat de opdrachtgever zijn directe
werkgever betaalt. Dit ligt anders bij een zelfstandig ondernemer. Hij is
direct partij bij het afsluiten van een overeenkomst van opdracht of tot
aanneming van werk. Het kan zelfs zo zijn dat een zelfstandig ondernemer
een opdracht aanvaardt tegen een prijs die lager ligt dan wat gebruikelijk
is om zo markt te kunnen veroveren op de concurrentie, ook als dat
bedrag lager ligt dan de kostprijs. Daarnaast heeft de zelfstandig
ondernemer de mogelijkheid om direct de liquiditeit van de opdrachtgever vast te stellen. De zelfstandig ondernemer kan dit doen voordat hij
met een opdrachtgever in zee gaat. Op die manier kan hij elk risico van
niet-betaling door de opdrachtgever minimaliseren. De werknemer kan dit
niet, een zelfstandig ondernemer wel, waardoor extra garantie via
ketenaansprakelijkheid voor zelfstandig ondernemers minder in de rede
ligt.
Duits minimumloon en administratieve verplichtingen
In het Algemeen Overleg Europa van 17 juni 2015 vroeg mw. SchutWelkzijn (VVD) de aandacht voor de invoering van het minimumloon in
Duitsland en de daarmee verband houdende administratieve verplichtingen (Kamerstuk 21 501-31, nr. 379). Met name wilde zij vernemen of het
juist is dat Nederlandse bedrijven, die met Nederlands personeel in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

9

Duitsland actief zijn hun loonadministratie in het Duits moeten vertalen.
Als dat zo is, dan is er mogelijk sprake van een (ongeoorloofde) beperking
van de vrijheid van dienstverrichting.
Allereerst zij hier opgemerkt dat het op dit moment nog niet geheel
duidelijk is hoe de Duitse autoriteiten die met de controle van het
minimumloon zijn belast deze in de praktijk uitvoeren. Op basis van de
Duitse regelgeving is er voor buitenlandse (en dus ook Nederlandse)
bedrijven geen verplichting de gehele loonadministratie in het Duits te
vertalen. Voor de transportsector bestaan de administratieve verplichtingen er uit dat vooraf een melding bij de bevoegde autoriteiten moet
worden gedaan van de aanvang en verwachte duur van de opdrachten in
Duitsland voor de komende zes maanden, de personalia van de chauffeurs en het adres waar achterliggende documenten worden bewaard.
Daarnaast moet een verklaring worden afgegeven dat tenminste het
Duitse minimumloon wordt betaald. Na aanmelding behoeven niet alle
aanpassingen in de planning te worden doorgegeven aan de Duitse
douane, maar na afloop van de opdracht moeten de gewerkte uren wel
worden geregistreerd, met een bewaringstermijn van twee jaar.
Niet-Duitse bedrijven mogen de documenten in eigen land bewaren, maar
de werkgever moet wel verklaren dat ze, vertaald in het Duits, door de
douane opgevraagd mogen worden.
Overigens zij er op gewezen dat administratieve verplichtingen ook in
Duitsland zelf vragen hebben opgeroepen, en dat zij om die reden nog
aan verandering onderhevig kunnen zijn.
Hoe die verplichtingen, en de handhaving daarvan, in de praktijk
uiteindelijk vorm gaan krijgen valt thans nog niet goed te overzien. De
Nederlandse overheid volgt de situatie op de voet. Mocht blijken dat
bepaalde voorwaarden tot onevenredige administratieve lasten leiden,
dan zal Nederland dit bij de Duitse autoriteiten onder de aandacht
brengen.
Tot slot
De afgelopen jaren zijn er belangrijke stappen zijn gezet om het doel
«gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde plek» te bereiken, zowel nationaal
als internationaal. Dit betekent niet dat we er al zijn. Een aantal belangrijke
ambities is nog niet of slechts ten dele gerealiseerd. Mijn inzet om
schijnconstructies te bestrijden om zo te zorgen voor eerlijke concurrentie
en een fatsoenlijke arbeidsmarkt zal dan ook blijvende prioriteit vormen in
mijn agenda.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

10

Bijlage:

resultaten per speerpunt
1. Schijnzelfstandigheid
Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer mensen formeel werkzaam
zijn als zelfstandigen, terwijl op grond van feiten en omstandigheden
sprake is van een arbeidsovereenkomst. Met een dergelijke constructie
worden loonheffing, premies werknemersverzekeringen en arbeidsrechtelijke bescherming ontweken en kunnen onterecht fiscale (ondernemers)faciliteiten worden geclaimd. Dit leidt tot oneerlijke concurrentie met zowel
ondernemers als werknemers. Ook kan hiermee de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) voor bepaalde groepen worden omzeild.
Het kabinet heeft bij de aanpak van schijnzelfstandigheid ingezet op
voorlichting, preventie, signalering en handhaving. Een nauwere
samenwerking tussen publieke partners (Belastingdienst, UWV, gemeentelijke bedrijvenloketten, regionale ontwikkelingsmaatschappijen) heeft
geleid tot een verbetering van preventie en signalering van schijnzelfstandigheid. In het kader van voorlichting komt de informatie van deze
publieke partners samen op het Ondernemersplein. Ondernemers en
zzp’ers kunnen dit informatieloket raadplegen. Daarnaast fungeert het
Ondernemersplein als een vraagbaak voor publieke partners zodat ze
eenduidige informatie aan het publiek kunnen geven. Dit (digitale)
Ondernemersplein is officieel gelanceerd op 1 januari 2014.
Kwaliteit en innovatie rechtspraak
Daarnaast werkt het Ministerie van Veiligheid en Justitie aan het project
Kwaliteit en Innovatie rechtspraak (KEI), waarin door vereenvoudiging en
digitalisering van het procesrecht de toegang tot de civiele rechter wordt
vergemakkelijkt. Hierdoor kunnen onder andere schijnzelfstandigen
makkelijker een beroep doen op het rechtsvermoeden van het bestaan
van een arbeidsovereenkomst. Het wetsvoorstel «vereenvoudiging en
digitalisering procesrecht» van de Minister van Veiligheid en Justitie is op
26 mei 2015 met algemene stemmen aangenomen door uw Kamer.
2. Ontduiking minimumloon
Het minimumloon is een maatschappelijk aanvaardbare tegenprestatie
voor de geleverde arbeid en het stelt de werknemer in staat om in zijn
bestaansminimum te voorzien. Door het toepassen van constructies met
bijvoorbeeld arbeidstijden, stukloon en onkostenvergoedingen kan
feitelijke ontduiking van het wettelijk minimumloon ontstaan.
Met de volledige inwerkingtreding van de WAS per 1 januari 2016 wordt
de handhaafbaarheid van de WML verbeterd. Zo wordt contante betaling
van het Wml uitgesloten en worden inhoudingen op en verrekeningen
met het WML niet meer toegestaan. Verrekenen met de vakantiebijslag
blijft wel mogelijk.
Daarnaast stelt de Was een aantal aanvullende eisen aan de loonstrook en
wat hier op moet staan. Zo moet de werkgever duidelijkheid geven over
de aard van de onkostenvergoedingen zodat kan worden vastgesteld of
deze al dan niet een bestanddeel vormen van het wettelijk minimumloon.
Het niet kunnen tonen van een loonstrook door de werkgever wordt vanaf
1 januari 2016 beboetbaar gesteld.
Een vierde verandering die ontduiking van de WML moet voorkomen is de
openbaarmaking van inspectiegegevens. De openbaarmaking is er op
gericht de naleving van de WML, Wet arbeid vreemdelingen, Waadi,
Arbowet en Atw te bevorderen, om bij te dragen aan de legitimering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

11

het handelen van de toezichthouders en om transparantie te verschaffen
over de manier waarop dit toezicht plaatsvindt.
3. Misbruik premieafdracht (A1-verklaringen)
EU-verordeningen maken het onder bepaalde omstandigheden mogelijk
dat premies voor sociale verzekeringen worden afgedragen in een ander
land dan het werkland. De werknemer die in twee of meer landen werkt en
die minder dan 25% in zijn woonland werkt en voor het overige in een
andere lidstaat of lidstaten werkt, is sociaal verzekerd in het land waar de
werkgever is gevestigd. Ook kan een werknemer die gedetacheerd is in
een ander EU-land (of landen) gedurende maximaal twee jaar sociaal
verzekerd zijn in het land van waaruit hij gedetacheerd wordt. De
socialezekerheidsuitvoeringsorganen geven A1-verklaringen af waarmee
werknemers kunnen aantonen in welk land zij sociaal verzekerd zijn. Het
komt voor dat situaties gefingeerd worden om premievoordeel te
bereiken.
Een van de in het actieplan aangekondigde maatregelen is het verbeteren
van de informatie-uitwisselingen. De Belastingdienst, de SVB en Inspectie
SZW hebben hiertoe gezamenlijk een bestandsanalyse uitgevoerd en
daarnaast heeft er een samenwerkingspilot plaatsgevonden. Wegens het
grensoverschrijdende karakter van de problematiek is ook sterk ingezet op
verbetering van de internationale samenwerking. De afspraken over de
onderlinge samenwerking tussen de SVB en haar zusterorganen in
Bulgarije, Polen en Roemenië zijn hiertoe herbevestigd en daarnaast zijn
er lokale medewerkers werkzaam bij de Nederlandse ambassades in
voornoemde landen.
Aanvullend agendeert Nederland de problematiek rondom schijnconstructies op Europees niveau onder andere via de eerder genoemde Ad
hoc-groep.
Deze Ad hoc-groep heeft als taak om de problemen te inventariseren en
met oplossingsvoorstellen te komen. Verduidelijking of aanpassing van
criteria die niet eenduidig worden uitgelegd wordt in dit traject meegenomen. In oktober 2015 zal deze groep een rapport met bevindingen en
voorlopige conclusies aanleveren bij de Administratieve Commissie. Het
definitieve rapport staat gepland tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap in februari 2016.
Postbusondernemingen
Een constructie die met enige regelmaat wordt aangetroffen, betreft een
buitenlandse bedrijf dat zich voordoet als een volwaardige onderneming,
terwijl dit bedrijf feitelijk niet of nauwelijks economische activiteiten
ontplooit in het land van vestiging. De activiteiten worden feitelijk
aangestuurd en gecoördineerd vanuit een ander land. Door zich voor te
doen als een volwaardig onderneming beoogt de malafide postbusonderneming niet alleen premies en belastingen te ontduiken, maar ook de wet
arbeid en vreemdelingen en de geldende cao-voorwaarden. Postbusondernemingen zijn niet verboden. Indien er sprake is van een postbusonderneming verschillen de gevolgen per domein.
Met de betrokken diensten (SZW, Financiën, I&M, Belastingdienst, ILT,
Functioneel Parket, SVB en Inspectie SZW) is een gezamenlijke werkdefinitie geformuleerd op basis van Europese richtlijnen en ieders ervaringen.
Tevens zijn er casussen uitgewisseld en geanalyseerd. Binnen de
Landelijke Stuurgroep Interventieteams wordt gewerkt aan de opzet van
een virtueel Kennis en Informatieplatform voor de aanpak van schijnconstructies. Binnen dit platform zullen de betrokken diensten (Inspectie SZW,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

12

Belastingdienst, UWV en Svb) hun inzet op de aanpak van malafide
postbusondernemingen bundelen.
4. Cao-ontduiking
Voor een stabiele werking van zowel de Nederlandse als de Europese
arbeidsmarkt is het belangrijk dat oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden (bij grensoverschrijdende arbeid) wordt tegengegaan. In
Nederland zorgen algemeen verbindend verklaarde cao’s en wettelijke
minimumbepalingen op het terrein van arbeid voor een gelijk speelveld.
In het Europese speelveld is het in de meeste sectoren niet duidelijk welke
avv’de cao-bepalingen gelden voor buitenlandse werknemers. Hierdoor
weten bedrijven en werknemers niet wat hun rechten en plichten zijn.
De totstandkoming en de handhaving van cao’s is primair een zaak van
sociale partners. Daarnaast leidt een intensivering van de publiek-private
samenwerking en informatie-uitwisseling tot een nuttige bijdrage aan het
aanpakken van misstanden. In het kader van een verbeterende samenwerking regelt de WAS dat de Inspectie SZW vermoedens van niet
naleving aan cao-partijen kan doorgeven en dat de Inspectie SZW bij een
cao-nalevingsonderzoek gebruik kan maken van bestaande informatie en
deze indien nodig verstrekken aan cao-handhavers.
Tot slot maakt een uitbreiding van de civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid voor loon het mogelijk voor de werknemer om andere partijen in
de keten aan te spreken op de betaling van het verschuldigde cao-loon als
de werkgever niet in rechte aanspreekbaar is. Deze ketenaansprakelijkheid
is sinds 1 juli 2015 van kracht. Het doel van de invoering van de ketenaansprakelijkheid voor loon is de totstandkoming van bonafide ketens waarin
werknemers het loon ontvangen waar zij recht op hebben en oneerlijke
concurrentie tussen werkgevers wordt voorkomen. Door de aansprakelijkheid krijgen opdrachtgevers die werkzaamheden in een keten laten
verrichten instrumenten in handen om ervoor te zorgen dat in de keten
het juiste loon wordt betaald. Doordat opdrachtgevers opdrachten
bewuster zullen uitbesteden, profiteren bonafide partijen van de ketenaansprakelijkheid. Malafide marktpartijen – die met onderbieding op
arbeidsvoorwaarden oneerlijk concurreren – zullen hierdoor minder
opdrachten krijgen. De rechtspositie van de werknemer verbeterd
hierdoor ook. Dit zorgt voor een gelijk speelveld waarbij er geen oneerlijke
concurrentie is op arbeidsvoorwaarden.
5. Gefingeerde dienstverbanden
Een gefingeerd dienstverband is een schijnconstructie waarbij op papier
dienstverbanden worden aangegaan zonder dat daar een tegenprestatie
in de vorm van arbeid tegenover staat. Dit wordt gebruikt als middel om
bijvoorbeeld migratiefraude te plegen en kan gepaard gaan met belastingen premiefraude, illegale tewerkstelling en onderbetaling. Bij een
gefingeerd dienstverband spant een aantal betrokken partijen samen.
De afgelopen periode is er ingezet op een verbetering van de samenwerking tussen de betrokken diensten. Zo is de operationele samenwerking tussen de Inspectie SZW, IND, Belastingdienst en het UWV
verbeterd, is de informatie-uitwisseling met de dienst Justis/Track en de
Kamer van Koophandel over veelplegers verbeterd doordat er een
medewerker van de Inspectie SZW tijdelijk gedetacheerd is geweest bij
Justis, en geeft de IND meldingen van vermoedelijke gefingeerde
dienstverbanden door aan de Inspectie SZW. Vanuit de Belastingdienst is
er ten slotte ingezet op het verzamelen van gegevens van bekende
fraudeurs, het monitoren op recidive en het voorkomen daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

13

De verbeterde samenwerking tussen betrokken partijen heeft er toe geleid
dat de Inspectie SZW tot nu toe 99 onderzoeken naar gefingeerde
dienstverbanden heeft opgestart. Ook als geen overtreding van de
arbeidswetgeving wordt geconstateerd, wordt een rapport van bevindingen opgemaakt. De IND kan op basis van deze bevindingen bijvoorbeeld de aanvraag voor gezinshereniging of gezinsvorming afwijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 17 050, nr. 522

14