Uitwerkingsakkoord Verhoogde Asielinstroom
28 april 2016

Inhoudsopgave
1

Preambule Uitwerkingsakkoord Verhoogde Asielinstroom

2

2
2.1

2.4
2.5
2.6
2.7

Maatregelen
Werk en Integratie
2.1.1
Integratie en participatie
2.1.2
Toenemend beroep op bijstand
2.1.3
Bijzondere bijstand
Onderwijs
2.2.1
Huisvesting primair en voortgezet onderwijs
2.2.2
Leerlingenvervoer
2.2.3
Voor- en vroegschoolse educatie (vve)
2.2.4
Schakel- en taalklassen
Gezondheid, zorg en preventie
2.3.1
Preventie
2.3.2
Jeugdgezondheidszorg (JGZ)
2.3.3
Infectieziektebestrijding
2.3.4
Jeugdhulp
2.3.5
Impuls en toolkit lokale preventie
Partieel effect op het gemeentefonds
Veiligheid
Huisvesting en begeleiding AMV’s
Huisvesting

3
3
3
4
4
4
5
5
5
5
6
6
6
6
7
7
7
8
8
8

3

Ondertekening

10

2.2

2.3

Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

1

1 Preambule Uitwerkingsakkoord Verhoogde Asielinstroom
28 april 2016
Nederland kent al geruime tijd een verhoogde asielinstroom. Deze situatie stelt het Rijk en de
gemeenten voor een grote uitdaging. Om aan de acute noodsituatie het hoofd te bieden hebben Rijk en
gemeenten in het bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom van 27 november 2015 afspraken
gemaakt. Gezamenlijk zijn maatregelen genomen op de terreinen opvang, huisvesting, participatie en
maatschappelijke begeleiding. Daarnaast is intensief samengewerkt om asielzoekers in een veilige
situatie op te vangen en is de aanvankelijk noodzakelijke crisisnoodopvang in de eerste maanden van
2016 afgebouwd. Op dit moment wordt, zoals afgesproken in het bestuursakkoord, hard gewerkt aan
de uitbreiding van de opvangcapaciteit en het spoediger op gang brengen van de uitstroom van
vergunninghouders uit de asielzoekerscentra naar de gemeenten.
Daarnaast is in het bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom afgesproken om, naast de doorlopende
afspraken uit het bestuursakkoord, in het voorjaar 2016 nadere afspraken te maken over onderwijs,
zorg, werk en integratie. Dit akkoord voorziet hierin. Uitgangspunt blijft ook bij dit akkoord dat de
overheden passende en realistische oplossingen bewerkstelligen waarbij de kosten voor de
maatschappij zo beperkt mogelijk worden gehouden en het draagvlak in de samenleving wordt
behouden en bestendigd. Waar mogelijk wordt aangesloten bij bestaande regelingen en systematiek.
De afspraken in dit uitwerkingsakkoord zien primair op de gevolgen van de extra toename van
vergunninghouders in het gemeentelijk domein die is ontstaan door de verhoogde asielinstroom. Dat
wil zeggen dat rekening wordt gehouden met de asielinstroom 2015 en de verwachte instroom in 2016
die doorwerking hebben in de huisvestingstaakstelling voor gemeenten in 2016 en 2017. Dit vanuit de
gedachte dat de (financiële) gevolgen voor gemeenten ook voornamelijk in 2016 en 2017 tot uiting
zullen komen als vergunninghouders daadwerkelijk in gemeenten geplaatst zijn. De budgettaire
gevolgen van dit akkoord bezien dan ook de jaren 2016 en 2017 waarbij wel geldt dat sommige zaken
al in 2015 zijn gaan spelen en anderen een uitloop hebben in 2018.
Deze afspraken gaan uit van een gedeelde grondgedachte om de integratie en participatie van
vergunninghouders te bevorderen, door in te zetten op onderwijs, werk en gezondheidsbevordering.
Hiermee wordt gestreefd naar het wegnemen dan wel terugdringen van achterstanden bij
vergunninghouders, zodat alle inwoners van Nederland volwaardig en gezond kunnen deelnemen aan
de samenleving, met alle rechten en plichten die daarbij horen. De afspraken zijn erop gericht dat
vergunninghouders zo snel mogelijk zelfstandig en volwaardig en gezond meedoen, werken of naar
school gaan en hun bijdrage leveren aan de Nederlandse samenleving. Blijven is meedoen. Zo wordt
eveneens een verhoogde druk op de sociale voorzieningen in de toekomst voorkomen. Met dit akkoord
wordt naast de al bestaande afspraken uit het bestuursakkoord de keten van noodopvang tot
burgerschap gesloten en zorgen Rijk en gemeenten voor een sluitende aanpak waarbij het voor alle
partijen helder is wat er van hen wordt verwacht en waar zij verantwoordelijkheid voor dragen.
Naast de onderwerpen in dit akkoord is ook het onderwerp veiligheid één van de vraagstukken rond de
opvang van asielzoekers. Het gaat hier zowel om veiligheid rond AZC’s als de veiligheid rondom
besluitvormingsprocessen bij het realiseren van nieuwe opvanglocaties. Hoewel de capaciteit van de
nationale politie geen onderwerp is dat primair in dit akkoord wordt gefaciliteerd, bevestigt dit akkoord
wel de door de betrokken partijen gemaakte afspraken hieromtrent.
Rijk en gemeenten spreken af om, als de verhoogde asielinstroom 2017 daartoe aanleiding geeft, in
bestuurlijk overleg te treden.

Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

2

2 Maatregelen
2.1

Werk en Integratie

De voorbereiding om een actieve bijdrage te leveren aan de Nederlandse maatschappij kan al beginnen
in de opvanglocaties, denk aan het leren van de taal of vrijwilligerswerk doen. Hiermee wordt een deel
van de asielzoekers die op termijn vergunninghouder wordt voorbereid op de arbeidsmarkt. Ook
bevordert het de inburgering in de Nederlandse samenleving. Eenmaal vergunninghouder is het van
belang om zo snel mogelijk zelfstandig en volwaardig mee te doen in de maatschappij en bij te dragen
aan de Nederlandse samenleving. Werk en opleiding staan voorop, om een actieve participatie van
vergunninghouders te realiseren. Het Rijk en gemeenten zetten daarom gezamenlijk in op een snelle
integratie en participatie1. Het is wenselijk dat de overdracht van vergunninghouders vanuit de opvang
naar de gemeenten zo soepel mogelijk verloopt. Daartoe kan een vroeg begin van het integratieproces
en oriëntatie op opleiding en werk behulpzaam zijn. Zo maken gemeenten bijvoorbeeld afspraken met
lokale onderwijsinstellingen om een soepele overgang naar een passende onderwijsvoorziening
mogelijk te maken.
2.1.1

Integratie en participatie
- Om actieve integratie en participatie te realiseren, werken het kabinet en de gemeenten intensief
samen met de belangrijkste partijen in het veld. Het kabinet en de VNG hebben met die partijen de
handen ineen geslagen en zijn de gezamenlijke Taskforce Werk Integratie Vluchtelingen (TWIV)
gestart. De Taskforce is het platform van de organisaties die betrokken zijn bij de integratie en
participatie van asielzoekers. De Taskforce heeft als doel om knelpunten en kansen te identificeren
en hierop, indien noodzakelijk, actie te ondernemen.
- Vrijwilligerswerk biedt voor asielzoekers een eerste stap naar participatie en integratie in Nederland.
Om vrijwilligerswerk door asielzoekers te stimuleren, zetten gemeenten en het kabinet zich in voor
het verbeteren van de informatievoorziening en stroomlijning van de procedures rond
vrijwilligerswerk, het bij elkaar brengen van vraag en aanbod en het stimuleren van onder meer
organisaties en verenigingen bij het aanbieden van vrijwilligerswerk.
Door
partijen in de Taskforce wordt vóór de zomer een systematiek ontwikkeld om in een vroeg
stadium van de asielopvang de benodigde informatie over o.a. de competenties, diploma’s,
werkervaring en taalvaardigheid van vergunninghouders in kaart te brengen, met het oog op
toeleiding naar onderwijs en werk (screening). Door bij de koppeling van vergunninghouder aan de
gemeente rekening te houden met het arbeidspotentieel (matching) van de vergunninghouder
kunnen vergunninghouders sneller aan het werk komen. Hierdoor kan ook de wachtperiode in het
AZC reeds gebruikt worden om het traject naar werk of scholing aan te vangen (wachttijd met
waarde). Voor de uitwerking hiervan wordt door rijk en gemeenten elk twee maal € 2 miljoen
beschikbaar gesteld.
- Om te zorgen voor een hoger taal- en integratieniveau bij instroom in de gemeente, wordt de
voorinburgering voor vergunninghouders in het AZC uitgebreid. Dit resulteert in een intensivering
van taalonderwijs en meer aandacht voor de oriëntatie op de Nederlandse arbeidsmarkt. De uren
taalonderwijs worden verhoogd van 81 naar 121 uur en daarnaast wordt extra geïnvesteerd in Kennis
van de Nederlandse Samenleving en Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt (van 1 naar 4 dagen).
Hiervoor wordt de bijdrage aan het COA verhoogd van € 1400 naar € 2000 per traject.
Het
vinden van werk, opleiding en stage wordt gestimuleerd bij vergunninghouders nog tijdens hun
verblijf op het AZC. Als een vergunninghouder die al gekoppeld is aan een gemeente een baan, stage
of opleidingsplek (die bij een specifieke instelling in een regio gevolgd moet worden) vindt is het
mogelijk om deze vergunninghouders aan een andere gemeente te (her)koppelen. Gemeenten zetten
zich er op hun beurt ook voor in om deze vergunninghouders te huisvesten.
Een
vlotte inburgering bevordert de integratie van vergunninghouders. Vergunninghouders blijven
zelf verantwoordelijk voor hun inburgeringsproces, maar gemeenten gaan, mede vanuit hun rol in de
maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtigen, de ondersteuning bij het inburgerings -en

1 Zie ook de Kamerbrief ‘Integratie en participatie van vergunninghouders’ van de staatssecretaris en minister van SZW d.d. 27

november 2015.

Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

3

integratietraject op elkaar afstemmen zodat een meer integrale en effectieve aanpak mogelijk wordt.
Gemeenten moeten beschikken over de noodzakelijk gegevens rond het inburgeringproces van de
vergunninghouder.
- Rijk en gemeente spreken af dat het rijk aan gemeenten voor 2016 en 2017 in totaal € 140 miljoen
additioneel beschikbaar stelt zodat gemeenten maximaal kunnen inzetten op de integratie en
participatie van vergunninghouders. Deze extra middelen geven gemeenten ook de ruimte om de
ondersteuning van de bestaande uitkeringsgerechtigden volop overeind te houden. Voor de verdeling
van deze middelen wordt een uitkeringsvorm gekozen waarbij het uitgangspunt ‘geld volgt
vergunninghouder’ wordt gehanteerd (zie alinea 2.4).
In
mei 2016 wordt de nieuwe aanvraagronde van het ESF-programma opengesteld. Het gaat om
projecten ten behoeve van re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, met een
looptijd van maximaal twee jaar. Het budget bedraagt 116 miljoen euro. De centrumgemeenten van
de 35 arbeidsmarktregio’s zijn aanvrager. Deze openstelling biedt extra financiële ruimte aan
(centrum)gemeenten om vluchtelingen met een status te ondersteunen bij hun arbeidstoeleiding
(inclusief taal).
- In het Bestuursakkoord van 27 november jl. is afgesproken het budget voor maatschappelijke
begeleiding te verhogen van € 1000 naar € 2370 per vergunninghouder in 2016 en 2017. Middels de
maatschappelijke begeleiding worden gemeenten in staat gesteld praktische hulp te bieden aan
vergunninghouders, maar is er ook ruimte voor begeleiding met het oog op participatie en integratie.
Deze tijdelijke verhoging van het budget wordt door het kabinet nu structureel gemaakt en zal ook
gelden vanaf 2018 en verder.
2.1.2

Toenemend beroep op bijstand
- In het bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom zijn afspraken gemaakt over de inter-temporele
tegemoetkoming in de kosten die gemeenten maken aan bijstandsuitkeringen.
- Deze afspraken worden hier nader uitgewerkt en aangevuld. De voorfinanciering is nodig omdat in
het macrobudget 2016 alleen rekening is gehouden met hogere gerealiseerde uitgaven door
instroom van vluchtelingen in eerdere jaren.
Bij
de vaststelling van het macrobudget is in 2016 geen rekening gehouden met nieuwe instroom van
vluchtelingen. De inter-temporele tegemoetkoming 2016 en 2017 is bedoeld om de feitelijke
additionele kosten te dekken2. De verdeling van deze (voor)gefinancierde middelen vindt plaats
conform gerealiseerde taakstelling (januari t/m november). Deze afspraak geldt ook voor de
voorfinanciering bijstand in 2017.
Vanaf
2018 vindt jaarlijks in acht gelijke delen een verrekening plaats van deze inter-temporele
tegemoetkoming voor respectievelijk 2016 en 2017.

2.1.3

Bijzondere bijstand
- Vergunninghouders komen veelal in aanmerking voor bijzondere bijstand, in financiering van de
meerkosten wordt voorzien in paragraaf 2.4.

2.2

Onderwijs

Op grond van internationale verdragen hebben asielzoekers tot 18 jaar, ongeacht hun verblijfsstatus,
recht op een passende plek in het primair en voortgezet onderwijs of middelbaar beroepsonderwijs.
Onderwijs en het leren van de Nederlandse taal zijn de eerste stap op weg naar een snelle integratie en
participatie. Gemeenten dragen hierbij zorg voor de beschikbaarheid van leslocaties in het primair en
voortgezet onderwijs en hebben de wettelijke taak om een aanbod te doen van vroeg- en voorschoolse
educatie, zodat jonge asielzoekers en vergunninghouders met een taalachterstand snel de Nederlandse
taal kunnen leren.

2 Voor 2016 en 2017 wordt in de rijksbegroting respectievelijk € 85 miljoen en € 90 miljoen opgenomen. Voor 2016 was reeds € 50

miljoen beschikbaar gesteld, daar wordt dus € 35 miljoen aan toegevoegd.

Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

4

Het Rijk werkt, samen met COA, gemeenten, scholen, sectorraden, LOWAN en de Inspectie van het
Onderwijs aan een goed onderwijsaanbod voor asielzoekerkinderen. Gezamenlijk dragen we er zorg
voor dat asielzoekers en vergunninghouders het onderwijs krijgen waar ze recht op hebben.
2.2.1

Huisvesting primair en voortgezet onderwijs
- COA en gemeenten bezien samen met de onderwijsinstellingen welke maatregelen er op maat
getroffen kunnen worden om beschikbare gebouwen geschikt te maken voor onderwijs. In het
primair onderwijs wordt de onderwijshuisvesting gefinancierd vanuit de OHBA-regeling, uitgevoerd
door het COA. Het voortgezet onderwijs kent een dergelijke regeling niet. Hier komen middelen voor
onderwijshuisvesting uit het gemeentefonds. Wanneer zich in een gemeente een noodopvanglocatie
bevindt en kinderen met een vluchtelingenstatus onderwijs genieten kan dit de noodzaak met zich
brengen dat er binnen een kort tijdsbestek tijdelijk huisvesting moet worden gerealiseerd voor
asielzoekerkinderen in het voortgezet onderwijs. Om problemen rondom de bekostiging van
dergelijke huisvesting te voorkomen, en er zorg voor te dragen dat de huisvesting in het voortgezet
onderwijs ook voor leerlingen zonder verblijfsstatus in kortdurende COA-opvang geregeld is, wordt
er voor deze specifieke situatie een tijdelijke regeling opgesteld. Deze zal bij voorkeur uitgaan van
zoveel mogelijk bundeling van jongeren uit verschillende gemeenten op een centrale locatie.
Bovengenoemde
(tijdelijke) regeling treedt zo spoedig mogelijk in werking en werkt met
terugwerkende kracht per augustus 2015 en eindigt per 1 augustus 2017. Het Rijk stelt hiervoor € 16
miljoen beschikbaar.

2.2.2

Leerlingenvervoer
- Het vervoer van asielzoekerkinderen tussen opvangcentra en scholen wordt door het COA geregeld.
- Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het eventueel noodzakelijke vervoer van en naar school van
kinderen van vergunninghouders die in een gemeente wonen. De verhoogde asielinstroom vraagt om
een andere organisatie van het onderwijsaanbod. Vaak worden centrale schakelklassen ingericht, met
als gevolg dat de afstanden tot de school groter kunnen zijn dan gebruikelijk.
- Een aantal kinderen zal geen extra taalonderwijs meer nodig hebben, omdat ze dit al gevolgd hebben
toen zij nog in een AZC verbleven. Een ander deel van de kinderen van vergunninghouders zal niet
ver van de school wonen; zij komen dan niet in aanmerking voor een vervoersvoorziening van de
gemeente. Kinderen die ver van de schakelklassen wonen, komen in aanmerking voor een vergoeding
van de kosten van het openbaar vervoer. Daar waar het openbaar vervoer niet toereikend is, wordt
het vervoer dan georganiseerd door de gemeente.
In
financiering is voorzien in paragraaf 2.4.
-

2.2.3

Voor- en vroegschoolse educatie (vve)
- Het Rijk en de gemeenten zien het belang van voorschoolse educatie voor peuters van asielzoekers.
Voorschoolse educatie helpt hen snel Nederlands te leren waardoor de achterstand bij de start van de
basisschool zo klein mogelijk gehouden kan worden. Gemeenten hebben de taak een aanbod te doen
voor peuters met een risico op taalachterstand. Het Rijk stelt jaarlijks via het goab-budget financiële
middelen aan de gemeenten beschikbaar. Met deze middelen kunnen de gemeenten een vve-aanbod
doen aan peuters van vergunninghouders die een woning krijgen toegewezen in een gemeente.
Omdat de instroom van de groep peuters naar rato van het aantal inwoners wordt verspreid over alle
gemeenten zal het aantal ‘nieuwe’ peuters per gemeente naar verwachting vergelijkbaar zijn met
voorgaande jaren.
In
financiering is voorzien in paragraaf 2.4
-

2.2.4

Schakel- en taalklassen
- Voor kinderen die net in Nederland aankomen en de Nederlandse taal niet spreken zijn schakel- en
taalklassen nodig. Deze klassen worden gefinancierd met onderwijsfinanciering vanuit het Rijk. De
(samenwerkende) gemeenten hebben een coördinerende rol ter bevordering van de organisatie en
optimale afstemming van vraag en aanbod zodat er een goede infrastructuur van schakel- en
taalklassen ontstaat. Daartoe kunnen zij gebruik maken van reeds bestaande overlegstructuren met
schoolbesturen op gemeentelijk en regionaal niveau (LEA, REA, OOGO of RMC).
- Het Rijk borgt de kwaliteit van taal- en schakelklassen via de reguliere bekostiging (waarbinnen al
aanvullend circa € 135 miljoen beschikbaar is gesteld in verband met de verhoogde instroom). De
Inspectie van het Onderwijs zal toezien op de kwaliteit van het taalonderwijs en daarover
Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

5

rapporteren.
In
het funderend onderwijs kunnen onderwijsinstellingen gebruik maken van bestaande reguliere en
aanvullende bekostigingsregelingen. Dit is ongeacht of een leerling wel of geen vergunninghouder is.
Wanneer de bestaande regelingen niet toereikend zijn, kunnen scholen gebruik maken van
maatwerkfinanciering.
Met
ingang van het schooljaar 2016-2017 wordt de maatwerkfinanciering in het primair en
voortgezet onderwijs door het Rijk verder geharmoniseerd. De invoering van een viertal
peilmomenten – ook voor het primair onderwijs – voorziet onderwijsinstellingen in het ontvangen van
een vast bedrag per kwartaal. Met deze maatregel komt er voor onderwijsinstellingen eerder geld
beschikbaar.
- Om de kwaliteit van de schakel- en taalklassen te borgen en eventuele knelpunten weg te nemen in
het organiseren van deze klassen, wordt een bestuurlijke overlegtafel ingericht met OCW, VNG, PO
Raad en VO Raad.

2.3

Gezondheid, zorg en preventie

Gezondheidsbevordering en preventie zijn van groot belang om de gezondheid van vergunninghouders
te bevorderen en eventuele gezondheidsrisico’s op de korte en de langere termijn te verkleinen.
Om additionele en complexe zorgvragen op de (middel)lange termijn te voorkomen is het van belang in
te zetten op goede toegang en kwaliteit van zorg en preventieve maatregelen op het gebied van
gezondheid en zorg. Enerzijds is de samenhang/interactie van goede zorg met huisvesting, scholing,
werk en maatschappelijke participatie van belang, want een stevige maatschappelijke positie draagt ook
bij aan het voorkomen van zorgvragen, en omgekeerd. Anderzijds gaat het binnen het zorgdomein om
preventieve activiteiten op basis van de wet publieke gezondheid en ter voorkoming van jeugdhulp.
2.3.1

Preventie
- Er is een belangrijke taak weggelegd voor gemeenten om deze preventieve opgave dwars door de
voormalige schotten binnen het sociale domein te regisseren. Gemeentelijke programma’s op dat
gebied bieden contactmomenten waar gezondheidsrisico’s gesignaleerd kunnen worden ,
voorlichting gegeven wordt en passende interventies worden aangeboden. Vanwege cultuur, taal en
context, zullen deze interventies specifiek voor verschillende groepen vergunninghouders worden
aangeboden. Bovendien kan samenwerking met de eerstelijns curatieve zorg (zorgverzekeringswet)
nuttig zijn. Waar nodig kan dan toeleiding naar zorg plaatsvinden.

2.3.2

Jeugdgezondheidszorg (JGZ)
- Vluchtelingenkinderen en –gezinnen hebben vaak een periode gekend waarin weinig tot geen
aandacht was voor (preventieve) gezondheid. Er zal vanuit de JGZ een inhaalslag nodig zijn, zodat
deze groepen snel in beeld zijn om verdere problemen te kunnen voorkomen. Daarom is het van
fundamenteel belang dat zij snel en op tijd in beeld zijn bij de jeugdgezondheidszorg.
- Asielzoekerskinderen in de reguliere opvanglocaties krijgen in principe Jeugdgezondheidszorg (JGZ)
aangeboden. Hier wordt het volledige JGZ-pakket en inhaalvaccinaties aan kinderen van 0-19 jaar
aangeboden en worden alle kinderen binnen zes weken gezien door de JGZ. Het is van belang dat
deze inzet op de JGZ goed en tijdig overgedragen wordt aan de JGZ in de gemeente waar een kind
naar toe gaat. De JGZ in deze gemeente kan deze kinderen dan in het reguliere proces opnemen.
Voor nareizende kinderen is het van belang om deze zo snel als mogelijk in beeld te krijgen bij de
reguliere JGZ.
- Daarnaast dient er rekening mee te worden gehouden dat een gedeelte van de kinderen ook na
plaatsing in de gemeenten extra ondersteuning nodig heeft vanuit de JGZ dan wel jeugdhulp.
Het
is van belang dat er tussen de Jeugdhulp en JGZ goede afstemming plaatsvindt. Dit om
inefficiënte en dubbele zorgverlening te voorkomen.
- In financiering is voorzien in paragraaf 2.4.

2.3.3

Infectieziektebestrijding
- Op dit moment wordt iedere vreemdeling die in Nederland asiel aanvraagt – met uitzondering van
asielzoekers uit Syrië – gescreend op tuberculose. Na de eerste tbc-screening krijgen asielzoekers uit
hoog-risicolanden nog 4 vervolgscreeningen aangeboden. Deze zullen grotendeels plaatsvinden na
instroom als vergunninghouder in de gemeente. Van belang is ook dat bij vestiging van een
Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

6

vergunninghouder in de gemeenten bekend is of sprake is van aanwezigheid van infectieziekten en
welke behandeling al in gang is gezet (feitelijk zoals gemeenten dit ook in het recente verleden
vormgeven rondom nieuwe vergunninghouders).
- In financiering is voorzien in paragraaf 2.4.
2.3.4

Jeugdhulp
- Het uitgangspunt van de jeugdwet is dat door inzet op preventie, vroegsignalering en het tijdig
bieden van passende (lichte vormen van) jeugdhulp het beroep op zwaardere vormen van jeugdhulp
beperkt kan worden. Dit geldt ook voor specifieke groepen, waaronder asielzoekerkinderen.
Aangezien onderzoek aantoont dat asielzoekerkinderen een verhoogde kans hebben op
psychosociale problemen en een verhoogd risico op kindermishandeling is het cruciaal dat deze
kinderen vroegtijdig in beeld zijn. Het rijk en gemeenten onderstrepen het belang van een
outreachende aanpak, onder andere vanuit de wijkteams, ten behoeve van asielzoekerkinderen.
Samenwerking met de JGZ, die immers alle kinderen ziet en inzet op preventie en vroegsignalering
(ook van psychiosociale en opvoedproblematiek) kan de effectiviteit verder vergroten.
- In financiering is voorzien in paragraaf 2.4.

2.3.5

Impuls en toolkit lokale preventie
- Gezondheidsbevordering en preventie zijn van groot belang om de gezondheid van
asielzoekers/vergunninghouders te bevorderen en eventuele gezondheidsrisico’s op de korte en de
langere termijn te verkleinen. Op korte termijn is een impuls nodig om gemeenten te helpen de
lokale preventienetwerken in te richten en van instrumentarium te voorzien om zo (complexere)
zorgvragen op de langere termijn te voorkomen.
- Gemeenten komen tot een lokale integrale aanpak voor de preventie ten behoeve van de gezondheid
van vergunninghouders. VNG en VWS gaan samen de gemeenten hierin ondersteunen om een impuls
te geven aan het maken van een lokale aanpak, wat mogelijk resulteert in financiering van individuele
gemeenten. De VNG vraagt hierbij aandacht voor de tolkkosten. De minister van VWS heeft te kennen
gegeven te willen wachten op een onderzoek dat voor de zomer wordt verwacht.
- VWS en VNG werken samen de preventieve opgave uit en komen binnen drie maanden met een
ondersteuningsprogramma voor een outreachende aanpak gericht op signalering, voorlichting en
preventie. Deze ondersteuning wordt landelijk en regionaal vormgegeven en bestaat onder andere uit
het ontsluiten en ontwikkelen van instrumentarium, delen van goede voorbeelden, opleiden van
professionals, voorlichting geven en een toolkit. In de uitwerking van deze aanpak komen relaties
met andere domeinen terug, te denken valt aan participatie, integratie en inzet van formele en
informele zorg. Naast ondersteuning van de lokale preventieve aanpak wordt ingezet op landelijke
monitoring en onderzoek naar de ontwikkeling van de gezondheid van deze groep vluchtelingen en
hun zorggebruik.
- Het Rijk stel hiervoor in 2016 € 3 miljoen en in 2017 € 4 miljoen beschikbaar.

2.4

Partieel effect op het gemeentefonds
- Het Rijk heeft als gevolg van de verhoogde asielinstroom in 2015 en 2016 extra middelen
vrijgemaakt voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers. Dat leidt tot extra Rijksuitgaven aan
eerstejaarsopvang in de jaren 2015-2017. Die middelen zijn binnen de rijksbegrotingsystematiek
overgeheveld van de homogene groep internationale samenwerking (HGIS) naar de departementale
begroting van het ministerie V&J. Normaliter tellen deze middelen niet mee voor de groei van het
gemeentefonds (trap op trap af systematiek). Het kabinet heeft besloten om dat in dit uitzonderlijke
geval wel te doen zodat ook gemeenten als gevolg van de instroom extra middelen beschikbaar
hebben. In totaal betreft dit voor de jaren 2015-2017 een bedrag van € 353 miljoen.
- Het Rijk realiseert zich dat inspanningen op gebieden van werk/integratie, zorg en onderwijs voor
vergunninghouders tot extra kosten leiden voor gemeenten. Bovengenoemde middelen ( € 353
miljoen) kunnen door gemeenten worden gebruikt voor de dekking van de kosten op die posten waar
dat in voorgaande paragrafen is benoemd.
Dit
partieel effect sinds Miljoenennota 2016 en voor de jaren 2016 en 2017 zal apart worden gezet
en vervolgens worden uitgekeerd volgens de formule ‘geld volgt vergunninghouder’. De genoemde
middelen zijn vrij besteedbaar. Hierbij geldt dat een bedrag wordt uitgekeerd aan een gemeente per
een in die gemeente geplaatste vergunninghouder. Een dergelijke regeling wordt zo spoedig mogelijk
Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

7

uitgewerkt door de fondsbeheerders van het gemeentefonds en de VNG.

2.5

2.6

Veiligheid
- Veiligheid en het bevorderen van draagvlak is een belangrijk thema binnen het asielvraagstuk. Dit
geldt voor de veiligheid om en rond plekken waar asielzoekers worden opgevangen, maar ook voor
de veiligheid rondom het besluitvormingsproces bij het realiseren van nieuwe opvanglocaties. Door
een cumulatie van factoren is de afgelopen tijd de vraag naar inzet van politie gestegen. De minister
en de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, de regioburgemeesters, het college van procureursgeneraal en de korpschef nationale politie hebben in het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie
(LOVP) de maatschappelijke veiligheidssituatie en de inzet van de politie als gevolgen van de hoge
toestroom van asielzoekers besproken. Alle partijen zijn het erover eens dat de toestroom van
asielzoekers tot extra beroep leidt op de politie. In de driehoek bepaalt het lokaal gezag de inzet van
politie en de prioriteiten en posterioriteiten. Door de politie zijn scenario’s gemaakt
(afname/toename asiel, afname/toename maatschappelijke onrust) die inzichtelijk maken wat de
impact op de politiecapaciteit zou kunnen zijn. De leden van het LOVP vinden dat de aan de (extra)
inzet van politie verbonden meerkosten – meer werk, overwerk, ICT kosten, versnelde
aanbestedingen – bekostigd moeten worden. Afgesproken wordt dat de inzet met betrekking tot
instroom en maatschappelijke onrust wordt gemonitord. Het vraagstuk rondom de politie-inzet zal
primair op de tafel van LOVP worden uitgewerkt en geborgd.

Huisvesting en begeleiding AMV’s
- In het bestuursakkoord is aangegeven dat de positie van alleenstaande minderjarige asielzoekers
(AMV’s) bijzondere aandacht behoeft. Er is afgesproken dat voor AMV’s naast pleeggezinnen ingezet
wordt op een kleinschalig opvangmodel. Nidos is verantwoordelijk voor de voogdij, huisvesting en
begeleiding van AMV’s, maar is voor de benodigde kleinschalige opvang mede afhankelijk van het
aanbod van opvanglocaties door gemeenten. Afgesproken is dat zodra een AMV met een vergunning
in een Nidos opvanglocatie in de gemeente wordt geplaatst, deze direct meetelt voor de taakstelling.
Het
rijk is verantwoordelijk voor de opvang van AMV’s tot het 18de levensjaar, en dit wordt uitgevoerd
door COA of Nidos. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor vervolghuisvesting van AMV’s met
vergunning vanaf het 18e levensjaar, zodat er in de kleinschalige opvang weer plekken kunnen
vrijkomen voor andere AMV’s met vergunning. Het is de taak van Nidos om de nodige
voorbereidingen voor die vervolghuisvesting te treffen en hierover tijdig gesprekken te voeren met
gemeenten. Rijk en gemeenten onderkennen dat AMV’s die 18 jaar worden en die na hun 17e jaar in
de opvang zijn gekomen, waardoor ze relatief kort begeleiding van Nidos hebben gehad, extra
aandacht en begeleiding nodig kunnen hebben. Het gaat om een beperkte groep van enkele
honderden AMV’s. In alle gevallen dient het Nidos zorg te dragen voor een warme overdracht naar
gemeenten, zodat gemeenten vervolgens in staat worden gesteld adequaat maatwerk te leveren. De
benodigde begeleiding – naar omvang en inhoud - zal immers per persoon verschillen. Er wordt een
gezamenlijk protocol ontwikkeld door Nidos en VNG om de goede overdracht van deze AMV’s te
borgen, de benodigde informatie te delen over wie welke begeleiding nodig heeft, en gemeenten
handelingsperspectief te bieden hoe begeleiding aan te bieden aan diegenen die dat nodig hebben.

2.7

Huisvesting
- In het bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom is door het Kabinet en gemeenten het belang van
een snelle doorstroom van vergunninghouders uit de asielzoekerscentra naar huisvesting in
gemeenten benadrukt. Deze snelle doorstroom is van groot belang om vergunninghouders zo snel
mogelijk deel te laten uitmaken van de Nederlandse samenleving. Bovendien kan het COA zich dan
richten op haar kerntaak, de opvang van asielzoekers.
- Naast de inzet van reguliere huisvestingsmogelijkheden zijn er afspraken gemaakt over maatregelen
die deze doorstroom moeten bevorderen en versnellen: het gemeentelijk versnellingsarrangement
(GVA), de subsidieregeling huisvestingsvoorziening en de introductie van een financiële
verrekensystematiek.
- In het bestuursakkoord is afgesproken om op de Landelijke Regietafel Verhoogde Asielinstroom de
voortgang en de uitvoering van de afspraken omtrent de huisvestingstaakstelling en opvanglocaties
Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

8

te monitoren. Op basis van de informatie vanuit onder meer de regionale regietafels, het Platform
Opnieuw Thuis en het OTAV bespreekt de landelijke regietafel van 12 mei a.s. de stand van zaken
met het oog op de evaluatie van de in het bestuursakkoord geïntroduceerde maatregelen.

Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

9

3 Ondertekening
De minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

De voorzitter van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten

dr. R.H.A. Plasterk

J.H.C. van Zanen

De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

De commissie voorzitter van de VNG commissie
Financiën

G.C.F.M. Depla
K.H.D.M. Dijkhoff
De minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

L.F. Asscher
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

S. Dekker
De staatssecretaris van Financiën

E.D. Wiebes
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport

M.J. van Rijn
Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

10

Uitwerkingsakkoord verhoogde asielinstroom

11