Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1158
Vragen van de leden Beckerman en Kooiman (beiden SP) aan de Ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over doorstroming en drukte bij maatschappelijke opvang
(ingezonden 28 december 2017).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) mede
namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 14 februari
2018). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 849.
Vraag 1
Wat is uw reactie op de noodkreet van Stichting Het Kopland dat er te weinig
plaatsen zijn in de vrouwenopvang en dat er onvoldoende doorstroming is?1
Deelt u de opvatting dat deze situatie «onmenselijk» is?2
Antwoord 1
De vrouwenopvang maakt een belangrijk onderdeel uit van de aanpak van
huiselijk geweld. In situaties van huiselijk geweld, waarin de veiligheid ernstig
in het geding is en vrouwen met hun kinderen in gevaar zijn, biedt de opvang
een veilige omgeving waarin slachtoffers bescherming vinden, tot rust
kunnen komen en kunnen werken aan hun weerbaarheid en herstel, samen
met hun kinderen. Het is daarom belangrijk dat wanneer de veiligheid van
mensen in gevaar is door huiselijk geweld, zij terecht kunnen in de opvang.
Het is daarnaast in het belang van vrouwen en hun kinderen dat de periode
in de opvang niet langer duurt dan nodig en dat wanneer de situatie weer
voldoende veilig is zij kunnen doorstromen naar een woning. Daarvoor is
onder meer nodig dat voldoende woningen beschikbaar zijn voor deze
doelgroep. De Nationale ombudsman heeft in zijn rapport «Vrouwen in de
knel» (juli 2017) naast huisvesting meerdere knelpunten gesignaleerd die
ertoe leiden dat de uitstroom in de vrouwenopvang langer kan duren. In het
antwoord op vraag 4,5 en 6 zet ik uiteen op welke wijze opvolging zal worden
gegeven aan het rapport van de ombudsman.
Overigens merk ik op dat de vragen van leden Beckerman en Kooiman
betrekking hebben op zowel de vrouwenopvang (vraag 1, 2, 4 t/m 6) als ook
de maatschappelijke opvang (vraag 3 en 7).

1
2

ah-tk-20172018-1158
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.rtvnoord.nl/nieuws/187748/Vrouwenopvang-het-Kopland-kan-drukte-niet-meer-aan
https://www.telegraaf.nl/nieuws/1425182/blijf-van-mijn-lijf-huizen-overvol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wat is de verklaring voor het feit, dat er in Groningen minder plaatsen in de
vrouwenopvang of Blijf-van-mijn-lijf-huizen beschikbaar zijn op basis van de
afspraak dat er elders in het land plaatsen bij zouden komen, nu deze
afspraak niet of onvoldoende is nageleefd?
Antwoord 2
In 2014 heeft de voormalige Staatssecretaris van VWS in overleg met de
centrumgemeenten vrouwenopvang een nieuw, objectief verdeelmodel
ontwikkeld voor de decentralisatie-uitkering vrouwenopvang. Een nieuw
verdeelmodel leidt tot herverdeeleffecten, Groningen is erop achteruitgegaan.
Om te voorkomen dat de herverdeel effecten zouden leiden tot ongewenste
schommelingen in de capaciteit van de vrouwenopvang zijn de volgende
afspraken gemaakt. Het verdeelmodel is in drie stappen beheerst ingevoerd
en in 2014 heeft mijn ambtsvoorganger afspraken gemaakt over een
kwaliteitsimpuls voor het stelsel. Hiervoor is structureel € 10 miljoen/jaar
extra beschikbaar gekomen. De centrumgemeenten staan ervoor in dat zij
voor ernstig bedreigde vrouwen – die vanwege hun veiligheid in een andere
regio moeten worden opgevangen – voldoende capaciteit beschikbaar zullen
stellen. Er is echter geen afspraak gemaakt over het beschikbaar komen van
extra capaciteit in gemeenten die erop vooruitgaan bij het nieuwe verdeelmodel. Zo’n afspraak zou voorbijgaan aan de beleidsvrijheid van gemeenten en
het feit dat gemeenten ambulante hulpverlening kunnen bieden of aan de
pleger van huiselijk geweld een tijdelijk huisverbod kunnen opleggen.
Vraag 3
Hebt u al zicht op de oorzaken van de groei van het aantal gezinnen dat in de
noodopvang belandt? Is de eerder door u aangekondigde rapportage «Cijfers
maatschappelijke opvang» al beschikbaar voor de Tweede Kamer? 3
Antwoord 3
Op 22 december 2017 heeft de Staatssecretaris van VWS de rapportage
«Cijfers maatschappelijke opvang 2016» naar uw Kamer gestuurd. Het was
voor de Federatie Opvang niet mogelijk inzichtelijk te maken hoeveel
gezinnen in voorgaande jaren in de maatschappelijke opvang verbleven.
Hierdoor is niet duidelijk of sprake is van een landelijke toe- of afname van
het aantal gezinnen in de opvang in de afgelopen jaren. Ook is niet duidelijk
wat mogelijke oorzaken voor een eventuele stijging of daling zijn. Zoals
aangegeven in de brief van 22 december jl. zal de Gemeentelijke Monitor
Sociaal Domein naar verwachting op termijn meer inzicht in de aantallen
geven.
Vraag 4, 5 en 6
Tot welke resultaten heeft het «regie oppakken» door het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport geleid en waarom is het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) hier niet bij betrokken? Was
deze betrokkenheid niet logisch geweest aangezien verscheidene knelpunten
op het terrein van BZK liggen?4
Wat heeft u er concreet aan gedaan om de problemen, waar zowel de
Federatie Opvang als de Nationale ombudsman op hebben gewezen, zoals de
doorstroming in Blijf-van-mijn-lijf-huizen, te verbeteren en het gebrek aan
geschikte en betaalbare huisvesting op te lossen?
Bent u het eens dat gemeenten tot landelijke afspraken moeten komen, zodat
slachtoffers van huiselijk geweld snel opgevangen kunnen worden, al dan
niet in een andere gemeente, en dat ook qua huisvesting maatwerk mogelijk
moet zijn? Zo ja, bent u bereid hierop toe te zien en de regie te nemen? Zo
nee, waarom bent u het hier niet mee eens?

3
4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2646
Kamerstuk 29 325, nr. 91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 4, 5 en 6
In de voortgangsrapportage Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) van
oktober 2017 is een reactie gegeven op de uitkomsten van het rapport
«Vrouwen in de knel» van de Nationale ombudsman5. In mijn brief van
13 december 2017 heb ik aan uw Kamer laten weten dat ik een werkgroep zal
inrichten die in elk geval aan de slag gaat met de oplossingsrichtingen voor
knelpunten die voortkomen uit landelijke regelgeving of uit de werkwijze van
landelijke organisaties.6 Momenteel wordt gewerkt aan het opzetten van deze
werkgroep. De aanpak van de knelpunten in de vrouwenopvang vraagt om
een integrale aanpak. Om die reden worden in de genoemde werkgroep
meerdere ministeries betrokken, zoals Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en ook Financiën, vanwege de rol
van de Belastingdienst.
Uit het rapport van de ombudsman blijkt dat er daarnaast knelpunten zijn die
zich voordoen op lokaal niveau bij individuele gemeenten of tussen gemeenten onderling. Naast de genoemde werkgroep is het daarom noodzakelijk dat
gemeenten aan de slag gaan met het oplossen van deze knelpunten. Ik
bespreek met de gemeenten hoe zij dit willen vormgeven en hoe ik gemeenten hierbij kan ondersteunen en faciliteren. De vraag of deze oplossingen
moet landen in landelijke afspraken tussen gemeenten of dat gemeenten dit
op een andere manier willen vormgeven is aan hen. Tenslotte heb ik
begrepen dat een aantal vrouwenopvanginstellingen en gemeenten gezamenlijk experimenten wil opzetten waarbij de behoefte van cliënten centraal staat.
Ik ben in afwachting van de concrete plannen en zal op basis daarvan bezien
hoe ik dergelijke experimenten kan ondersteunen. Daarna bezie ik of en zo ja
hoe de bovengenoemde trajecten een plek moeten krijgen in het in te richten
actieprogramma aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling.
Ten aanzien van huisvesting na opvang in een blijf-van-mijn-lijfhuis kunnen
gemeenten, corporaties en huurdersorganisaties in woonvisies en prestatieafspraken afspraken maken over betaalbare en beschikbare huisvesting voor
onder meer deze doelgroep. Gemeenten kunnen in een huisvestingsverordening urgente categorieën woningzoekenden aanmerken, waardoor zij met
voorrang worden gehuisvest. Indien een gemeente in de huisvestingsverordening urgentiecategorieën opneemt, bepaalt de huisvestingswet dat de groep
mensen uit een blijf-van-mijn-lijfhuis hier in ieder geval verplicht toe behoort
(artikel 12, derde lid, van de Huisvestingswet). Daarnaast mogen personen uit
blijf-van-mijn-lijfhuizen niet in een gemeente worden geweigerd vanwege
eisen van economische of maatschappelijke binding, ook niet indien ze zich in
een andere gemeente willen vestigen dan waar het opvanghuis of de
voormalige woning ligt (artikel 16 van de Huisvestingswet).
Vraag 7
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de 10.000 sociale huurwoningen, met een
huurprijs tot € 450 per maand, die acuut nodig zijn voor mensen uit de
maatschappelijke opvang, snel worden gerealiseerd? Kunt u uw antwoord
toelichten?7
Antwoord 7
Het is primair aan gemeenten samen met woningcorporaties en huurders(organisaties) afspraken te maken over voldoende betaalbare en beschikbare
woningen (met passende begeleiding) voor urgente doelgroepen, zoals
mensen uit de maatschappelijke opvang en blijf-van-mijn-lijfhuizen. Dit
behoort tevens tot de volkshuisvestelijke prioriteiten voor de woningcorporaties8.
Als vervolg op het advies van de commissie Dannenberg zijn en worden door
gemeenten met betrokken partijen regionale plannen van aanpak opgesteld
waarin zij beschrijven hoe zij zorgen voor goede zorg en ondersteuning van
de doelgroep uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Wonen
maakt hier onderdeel van uit.

5

Kamerstuk 28 345, nr. 183.
Kamerstuk 28 345 en 29 325, nr. 91.
7
http://www.opvang.nl/site/item/10.000-woningen-nodig-voor-opvang-en-ggz-clienten
8
Kamerstuk 32 847, nr. 180.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

De Staatssecretaris van VWS heeft in zijn brief van 22 december jl. aangegeven te werken aan een breed gedragen «meerjarenagenda beschermd wonen
en maatschappelijke opvang» waarin partijen de gezamenlijke opgaven op
het gebied van beschermd wonen en maatschappelijke opvang voor de
komende periode verwoorden. De opgaven die in de meerjarenagenda
worden geformuleerd ten aanzien van wonen worden meegenomen in de
samen met medeoverheden, marktpartijen en vertegenwoordigers van
bewoners te vormen Nationale woonagenda.
Om gemeenten en corporaties verder te ondersteunen bij het realiseren van
voldoende woningen voor mensen met een ondersteuningsbehoefte heeft
Platform31 in opdracht van het Rijk het kennis- en experimentenprogramma
«Langer Thuis» opgezet. Voor de succesvolle uitstroom van mensen uit de
maatschappelijke opvang is meer nodig dan voldoende geschikte woningen.
Gezien de problematiek die veel mensen uit deze doelgroep hebben, is het
belangrijk dat gemeenten, corporaties en zorgaanbieders afspraken maken
over bijvoorbeeld passende zorg of begeleiding en hulp bij het oplossen van
schulden. Omdat de samenwerking juist regionaal en van onderop tot stand
moet komen, is de samenwerking tussen de koepels Federatie Opvang, de
VNG, Aedes en het Leger des Heils in actieprogramma «Weer Thuis!»
waardevol. We zijn met de initiatiefnemers van het actieprogramma in
gesprek over hoe het Rijk hen hierbij kan ondersteunen om het bereik te
verbreden naar meer regio’s. Hiermee wordt uitwerking gegeven aan de
moties van lid Ronnes9 en leden Dik-Faber/Voortman10.

9
10

Kamerstuk 29 453, nr. 444.
Kamerstuk 34 775, nr. 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4