2014D15631

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 25 maart 2014 over het Kiescollege BES-eilanden
(Kamerstuk 33 131 nr. 15).
De voorzitter van de commissie,
Berndsen-Jansen
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

nds-tk-2014D15631

1

De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de algemeen vertegenwoordigende organen van de BES in
relatie tot de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer. Daar de Eerste
Kamer thans niet bereid is om het wetsvoorstel dat strekt tot de eerste
lezing van de wijziging van de Grondwet inzake het opnemen van een
constitutionele basis voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba en het regelen van de betrokkenheid van hun algemeen
vertegenwoordigende organen bij de verkiezing van de leden van de
Eerste Kamer te aanvaarden, ligt onderhavige brief voor. Daarin geeft de
Minister aan dat hij geen voorstander is van de invoering van een
kiescollege voor Caribisch Nederland.
Zij merken allereerst op dat zij geen voorstander zijn van het actief en
passief kiesrecht voor niet-Nederlanders voor de eilandsraden indien en
zodra in de Grondwet is opgenomen dat de eilandsraden het kiesrecht
voor de Eerste Kamer krijgen.
In het kader van het al of niet invoeren van een kiescollege voor Caribisch
Nederland vragen de leden van de VVD-fractie de Minister nader uiteen te
zetten wat nodig is om zo’n kiescollege te vormen. Wat is er voor nodig
om daadwerkelijk tot zo’n kiescollege te komen? Voorts vragen de leden
van de VVD-fractie of de Minister hierbij een relatie ziet met de Nederlanders in het buitenland en het indirecte kiesrecht van deze personen
voor de leden van de Eerste Kamer. In hoeverre zou het denkbaar en
mogelijk zijn om een gezamenlijk kiescollege te vormen voor de Nederlanders op de BES-eilanden en de Nederlanders in het buitenland en deze
daarmee invloed te geven op de samenstelling van de Eerste Kamer?
Gaarne krijgen zij een reactie van de Minister.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennis genomen van de brief van
de Minister over zijn meningsverschil met een groot deel van de Eerste
Kamer over de wijze waarop Nederlanders woonachtig in Caribisch
Nederland invloed moeten krijgen op de samenstelling van de Eerste
Kamer. Deze leden delen de opvatting van de Minister dat invoering van
een speciaal kiescollege voor Caribisch Nederland, waarvoor bovendien
de grondwet moet worden gewijzigd, niet proportioneel is. Hoewel deze
leden in beginsel het belang van de drie genoemde uitgangspunten delen
met de Eerste Kamer, achten zij het gerechtvaardigd om de in omvang
zeer beperkte groep niet-Nederlandse ingezetenen van Caribisch
Nederland na wijziging van de grondwet geen stemrecht te geven voor de
verkiezingen van de eilandsraad. Zij zijn het eens met de argumentatie die
de Minister in de brief van 6 november 2013 aan de Eerste Kamer uiteen
heeft gezet. De leden van de PvdA-fractie spreken voorts de hoop uit dat
deze kwestie snel zal worden opgelost.
De leden van de SP-fractie constateren dat met de inrichting van
Bonaire, Saba en Sint Eustatius als openbaar lichaam een interessant,
maar ook ingewikkeld staatsrechtelijk probleem is ontstaan, nu door het
ontbreken van een provinciaal verband het kiesrecht voor de leden van de
Eerste Kamer zal toekomen aan de leden van de eilandsraden.
Zij achten het wenselijk dat niet-Nederlandse ingezetenen van de eilanden
stemrecht krijgen voor de eilandsraden, zoals ook niet-Nederlandse
ingezetenen in het Europese deel van ons land stemrecht hebben voor de
gemeenteraden. Deze leden achten het onwenselijk dat niet-Nederlandse
ingezetenen op de eilanden invloed kunnen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer, een mogelijkheid die niet-Nederlandse
ingezetenen in het Europese deel van ons land ook niet hebben.
De leden van de fractie van de SP constateren dat de regering dit dilemma
wil oplossen door niet-Nederlandse ingezetenen van Bonaire, Saba en
Sint Eustatius het kiesrecht te ontzeggen. Dit voorstel moet ingaan op het
moment dat in de Grondwet wordt opgenomen dat de eilandsraadleden

2

kiesrecht krijgen voor de Eerste Kamer. Tot die tijd behouden
niet-Nederlands ingezetenen van de eilanden het kiesrecht, zo begrijpen
deze leden.
De regering rechtvaardigt deze keuze met een beroep op de bijzondere
positie van de openbare lichamen, die weliswaar vergelijkbaar zijn met,
maar niet hetzelfde zijn als gemeenten. De leden van de fractie van de SP
zijn nog niet overtuigd door dit argument. De gemeenteraad in het
Europese deel van Nederland en de eilandsraad in het Caribische deel van
Nederland zijn beide de politieke vertegenwoordiging van de lokale
gemeenschap. Op dit lokale niveau hebben niet-Nederlandse ingezetenen
het recht hun stem uit te brengen. Deze leden vragen een nadere
toelichting.
De leden van de fractie van de SP vragen bovendien waarom de regering
dit besluit nu voorlegt, terwijl nog niet is besloten over de wijziging van
de Grondwet. Ook vragen deze leden waarom niet is gewacht op de
evaluatie van de nieuwe staatkundige verhoudingen. Vooral bevreemdt
het deze leden dat niet gezocht is naar een meer praktische oplossing, die
ook kan rekenen op steun van de bevolking op de eilanden. Zij constateren dat de Eerste Kamer een suggestie heeft gedaan voor de instelling
op Bonaire, Saba en Sint Eustatius van een kiescollege voor de verkiezingen van de Eerste Kamer. De regering acht dit niet proportioneel, in
verband met het geringe aantal kiezers. Deze leden constateren dat in
verband met de openbare lichamen Bonaire, Saba en Sint Eustatius veel
wetten en regels zijn gemaakt. Kan de regering nader toelichten waarom
zij de geringe schaal van de eilanden in dit geval wel zo belang vindt?
De kleine schaal biedt, zo menen de leden van de fractie van de SP, ook
mogelijkheden om praktische oplossingen te vinden. Hoe heeft de
regering met de eilandsbesturen overleg gevoerd over praktische
oplossingen? Is bijvoorbeeld overwogen om bij de verkiezing van de
eilandsraden verschillende biljetten uit te reiken aan Nederlanders en
niet-Nederlandse ingezetenen?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de voortgang
van de behandeling in de Eerste Kamer van de Verklaring dat er grond
bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de
Grondwet, strekkende tot het opnemen van een constitutionele basis voor
de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het regelen van
de betrokkenheid van hun algemeen vertegenwoordigende organen bij de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer.
Deze leden delen de opvatting van de Eerste Kamer, dat recht gedaan
moet worden aan drie principiële uitgangspunten:
– Niet-Nederlandse ingezetenen van Caribisch Nederland moeten, onder
de zelfde voorwaarden die gelden ten aanzien van de gemeenteraadsverkiezingen, kiesrecht krijgen voor de eilandsraadsverkiezingen;
– Niet-Nederlandse ingezetenen van Caribisch Nederland mogen geen
invloed krijgen op de samenstelling van de Eerste Kamer;
– Nederlandse ingezetenen van Caribisch Nederland moeten invloed
krijgen op de samenstelling van de Eerste Kamer.
Deze leden vragen, of de regering deze principiële uitgangspunten deelt.
Zo nee, welk van deze principiële uitgangspunten acht de regering dan
niet principieel? Zo ja, is de regering bereid een voorstel aan de StatenGeneraal voor te leggen, dat recht doet aan elk van deze drie principiële
uitgangspunten?
Het verbaast de leden van de CDA-fractie, dat de Minister als argument
aanvoert, dat honderdduizenden niet-Nederlanders geen kiesrecht hebben
bij de Provinciale Statenverkiezingen. In dezelfde brief stelt de Minister
immers, dat de verkiezingen voor de eilandsraden niet vergelijkbaar zijn
met Statenverkiezingen? Kan de Minister dit praktische argument in een
principieel debat nader toelichten? Kan de Minister beargumenteren,

3

waarom niet-Nederlanders in het Europese deel van Nederland invloed op
de samenstelling van de Eerste Kamer kan worden ontzegd, als
niet-Nederlanders in Caribisch Nederland die invloed wel hebben?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de uitgangspunten die de Eerste Kamer geformuleerd heeft ten
aanzien van de regeling van het kiesrecht voor de eilandsraden en de
Eerste Kamer. Zij zien in het voorgestelde Kiescollege BES-eilanden een
potentieel goede oplossing om deze uitgangspunten te verwezenlijken. De
toegang tot het dichtstbijzijnde bestuur staat dan ook voor buitenlanders
die op de BES-eilanden wonen open gelijkelijk de regeling voor de
gemeenteraden. De aan het woord zijnde leden zien geen bezwaar tegen
het nader uitwerken van deze optie. Er wordt weliswaar voor een kleine
groep kiesgerechtigden een nieuw kiescollege in de Grondwet
opgenomen om te voorkomen dat zij ook invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer, hetgeen door sommigen als buitenproportioneel gezien wordt. Gezien de speciale positie van Caribisch Nederland
binnen het land Nederland vinden de aan het woord zijnde leden dat
echter niet per se bezwaarlijk. Wel zijn zij van mening dat de verkiezingen
gecombineerd moeten worden met de verkiezingen voor de eilandsraden
om zo de organisatorische kosten en lasten zo beperkt mogelijk te
houden. De vrees voor schending van het stemgeheim, zoals door de
Minister gesteld in de Eerste Kamer, delen zij vooralsnog niet.

4