Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 322

Kinderopvang

Nr. 59

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 maart 2009
1. Inleiding
Gemeenten zijn op basis van de Wet kinderopvang verantwoordelijk voor
het toezicht op en de handhaving van de kwaliteit van de kinderopvang.
Gemeenten laten het feitelijk toezicht op de kindercentra en gastouderopvang uitvoeren door de GGD. De GGD’en voeren dit toezicht uniform
uit op basis van landelijke gestandaardiseerde toetsingskaders met
concrete toetsingscriteria, waarin de eisen uit de Wet kinderopvang en de
normen uit de Beleidsregels kwaliteit kinderopvang één op één zijn overgenomen en geconcretiseerd. Bovendien hanteert de GGD landelijk vastgestelde instructies. De uitvoering van de handhaving geschiedt volgens
gemeentelijk beleid. In deze handhaving worden gemeenten ondersteund
door de VNG, waarbij zoveel mogelijk wordt gewaarborgd dat gemeenten
in gelijke gevallen gelijk oordelen. Wel gaat het hier ook om maatwerk.
Gemeenten maken voor wat betreft de handhaving ook lokaal een afweging, waarbij alle aspecten van een specifieke situatie worden meegewogen. De Inspectie van het Onderwijs (IvhO) onderzoekt hoe de
gemeenten het toezicht en de handhaving op de kwaliteit van de kinderopvang uitvoeren.
Hierbij stuur ik u het door de IvhO uitgebrachte rapport «Kwaliteit
gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2007».1 Dit rapport beschrijft hoe
gemeenten en GGD’en in 2007, het derde uitvoeringsjaar van de Wet
kinderopvang, het toezicht en de handhaving op de kinderopvang hebben
uitgevoerd. De geaggregeerde gegevens zijn ontleend aan 430 ontvangen
gemeentelijke verslagen Kinderopvang.
In deze brief ga ik zowel in op de inhoud van dit rapport van de IvhO als
op de beleidsconclusies die ik hieraan verbind.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

KST128743
0809tkkst31322-59
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 322, nr. 59

1

2. Landelijk oordeel 2007 Kinderopvang
Uit het rapport «Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2007» van
de IvhO blijkt dat er bij ongeveer de helft van de gemeenten geen tekortkomingen zijn geconstateerd. Daarnaast blijkt dat op verschillende punten
bij gemeenten vooruitgang is geboekt. Zo heeft eind 2007 90 procent van
de gemeenten een toezichtbeleid en 80 procent een handhavingsbeleid.
Dit is een stijging van respectievelijk tien en dertig procent ten opzichte
van 2006. Uit deze stijging kan worden afgeleid dat steeds meer
gemeenten een visie op deze gemeentelijke taak hebben ontwikkeld en
van plan zijn die uit te voeren. Een handhavingsbeleid stelt gemeenteambtenaren ook beter in staat consistent te handhaven en het geeft de
GGD als toezichthouder een handvat voor het geven van een advies aan
de gemeenten om wel of niet te handhaven. Een ander positief punt is dat
de GGD in totaal 30 procent meer onderzoeken heeft verricht dan in 2006.
Dit om in de pas te blijven met de enorme groei van de kinderopvang in
2007.
Naast deze positieve punten, wordt er in het Rapport landelijk oordeel
2007 bij ongeveer de helft van de gemeenten een aantal belangrijke
tekortkomingen beschreven:
• Te geringe aandacht van het gemeentelijk management bij veel
gemeenten voor het toezicht en vooral voor de handhaving kinderopvang, waardoor deze taken onvoldoende tot een goede uitvoering
komen. Een gevolg hiervan is dat er geen adequate handhavingsacties
volgen op de gerapporteerde tekortkomingen in de GGD-inspectierapporten.
• Onder de gemeenteambtenaren die toezichts- en handhavingstaken
kinderopvang uitvoeren zijn er erg veel personeelswisselingen
(mutatiegraad van 50%). Hierdoor ontstaat er binnen de gemeenten
een tekort aan kennis over het gehele toezicht- en handhavingproces,
waardoor de opbouw van expertise en de kwaliteitsborging en
-verbetering wordt bemoeilijkt.
• Hoewel een systeem van risicogestuurd toezicht nog in ontwikkeling
is, lopen sommige gemeenten daarop een niet bedoelde wijze op
vooruit door over het geheel minder toezicht te houden.
• De wettelijk verplichte, gemeentelijke registers kinderopvang zijn in de
gemeenten nog onvoldoende op orde en actueel.
• Ook in 2007 is de kinderopvangbranche sterk gegroeid waardoor
uitbreiding van toezicht en handhaving nodig was. Ondanks de sterke
groei van het aantal inspecteurs, was dit echter nog onvoldoende.
3. Beleidsconclusies
Uit het rapport «Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2007» van
de IvhO blijkt dat de helft van de gemeenten onvoldoende handhavingacties laat volgen op de gerapporteerde tekortkomingen in de GGDinspectierapporten. Recent hebben ook de convenantpartijen (de
MO-groep kinderopvang, de Branchevereniging ondernemers in de
kinderopvang en de oudervereniging BOinK) mij laten weten zich zorgen
te maken over het gebrek aan handhaving door gemeenten in het
bijzonder ten aanzien van de gastouderopvang. Daarnaast is het een
probleem dat het toezicht en de handhaving bij gemeenten niet hoger op
de agenda staat.

3.1 Maatregelen
Reeds ingezette maatregelen
Door de sterke groei van de kinderopvang is het aantal nieuwe locaties
dat door de GGD geïnspecteerd moet worden sterk toegenomen. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 322, nr. 59

2

leidde ertoe dat de GGD’en in 2007 een gebrek aan capaciteit hadden voor
de jaarlijkse inspecties, omdat zij voorrang moesten geven aan de inspecties bij de start van nieuwe kinderopvanglocaties of nieuwe gastouderbureaus en aan (vervolg) inspecties, bij slecht of minder goed functionerende kinderopvangorganisaties. Daarnaast liet ook de gastouderopvang
in 2007 een sterke groei zien met naar verwachting deels negatieve
gevolgen voor de kwaliteit. Vanwege zowel de uitbreiding van het aantal
locaties in de opvang als het intensiveren van het toezicht op de gastouderopvang, heb ik eind 2007 het verzoek van VNG gehonoreerd om het
budget voor gemeenten voor toezicht en handhaving kinderopvang te
verhogen met € 3 mln. (Kamerstukken II, 31 200 VIII, 2007–08, nr. 130). In
totaal is er in 2009 voor het toezicht en de handhaving kinderopvang in
het Gemeentefonds een bedrag van € 11,9 mln. beschikbaar, waarvan
ongeveer € 1 mln. voor de verscherping van het toezicht en handhaving
van de gastouderopvang.
Om het toezicht en de handhaving van de kwaliteit van de kinderopvang
te versterken, heb ik eind 2007 de subsidies ten behoeve van het project
«Toezicht en handhaving kinderopvang» van de VNG en het project
«Ondersteuning van de inspectie kinderopvang» van GGD Nederland voor
een periode van twee jaar verlengd. Tevens is voor de periode tot en met
2010 extra steun aan de VNG en GGD Nederland verstrekt voor de
aanscherping van het toezicht op en de handhaving van gastouderopvang.

Nieuwe maatregelen
Om het toezicht en de handhaving op de kwaliteit van de kindervang door
gemeenten te verbeteren worden de volgende maatregelen genomen:
a. Voortgang gerichte ondersteuning van gemeenten via IvhO en VNG;
b. Het op orde brengen van de gemeentelijke registraties;
c. Deskundigheidsbevordering;
d. Bewustwording van belang van toezicht en handhaving voor
gemeenten;
e. Risicogestuurd toezicht gecontroleerd uitrollen.
Ad a: Voortgang gerichte ondersteuning van gemeenten via IvhO, VNG en
GGD Nederland
In de eerste plaats zal ik de IvhO vragen om gerichte verbeterafspraken
(incl. termijnen) met de gemeenten te maken, die kunnen variëren naar de
aard van de tekortkomingen en de herstelduur. Daarvoor is het nodig dat
de IvhO nagaat welke gemeenten op welke punten ten aanzien van vooral
de handhaving achterblijven. De IvhO zal daarbij het landelijk oordeel over
het jaar 2008 betrekken en daarover vervolgens rapporteren in haar
rapport «Landelijk Oordeel 2008». Tevens zal de VNG in het kader van het
project «Toezicht en handhaving kinderopvang» in samenwerking met de
IvhO specifiek die gemeenten ondersteunen waarvan duidelijk is dat de
prestaties met betrekking tot het toezicht en vooral de handhaving van de
kwaliteit van de kinderopvang achterblijven.
Ad b: Het op orde brengen van de gemeentelijke registraties
Er zal door de IvhO en de VNG extra worden toegezien op het op orde
krijgen en het bijhouden van het gemeentelijk register. In het jaar 2009 zal
verder worden gegaan met het omzetten van de gemeentelijke registers in
een geautomatiseerd systeem: de Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte
(GIR). Met de GIR zal op een gemakkelijker wijze volledigheid, actualiteit
en het bijhouden van alle wijzigingen in het gemeentelijke register
worden bereikt. Een volledig gemeentelijk register maakt het voor
gemeenten eenvoudiger om de kwaliteit van de kinderopvang te handhaven. Bovendien zal met de invoering van de GIR het mogelijk worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 322, nr. 59

3

om het tijdstip van het uitbrengen van het landelijk oordeel door de IvhO
te vervroegen.

Ad c: Deskundigheidsbevordering
De VNG zal in het kader van het project «Toezicht en handhaving kinderopvang» voortgaan met het ondersteunen van gemeenten op het terrein
van het toezicht op en vooral de handhaving van de kwaliteit van de
kinderopvang. Dit betreft deskundigheidsbevordering van alle gemeenten
door het houden van regiobijeenkomsten, cursussen en het bieden van
juridische ondersteuning vooral ten behoeve van de handhaving van de
kwaliteit van de kinderopvang. Daarnaast zal de VNG in samenwerking
met GGD Nederland vaker de basistraining kinderopvang voor nieuwe
gemeenteambtenaren geven. Daarbij zal specifiek worden ingegaan op
een goede borging van deskundigheid van kinderopvangtaken in de
gemeentelijke organisatie. Tevens zal er een vervolgtraining worden
gegeven over het VNG-handhavingsmodel inclusief de boetebeleidsregels. Aspecten die in deze training aan de orde zullen komen zijn:
wanneer zet je een handhavingsinstrument in, waar beleg je de
handhavingstaak waarvoor specifieke juridische kennis bij de gemeente is
vereist, hoe wissel je de wijze van aanpak en ervaring tussen gemeenten
uit en hoe verloopt de communicatie en het overleg met GGD’en.
Tevens wordt de deskundigheidsbevordering van GGD-inspecteurs door
GGD Nederland geïntensiveerd.
Ad d: Bewustwording van belang van toezicht en handhaving voor
gemeenten
De VNG en GGD Nederland zullen via nieuwsbrieven en in bestuursvergaderingen de verantwoordelijkheid van en vereiste sturing door
management en bestuurders in gemeenten onder de aandacht brengen.
Het doel hiervan is onder meer te bevorderen dat er minder personeelswisselingen zullen plaatsvinden onder gemeenteambtenaren die
toezichts- en handhavingstaken kinderopvang uitvoeren. Daardoor zal de
opbouw van expertise en kwaliteitsborging en -verbetering bij gemeenten
worden vergemakkelijkt. Tevens zullen VNG en GGD Nederland de (regionale) GGD’en ondersteunen bij het inzichtelijk maken van de vereiste
financiële basis. Vragen die daarbij aan de orde zullen komen zijn: hoe
werkt het gemeentelijk begrotingsproces, hoe komt de begroting van de
GGD tot stand en hoe zorg je tijdig voor voldoende financiële middelen.
Ad e. Risicogestuurd toezicht gecontroleerd uitrollen
Om de ontwikkeling van risicogestuurd toezicht in 2009 in goede banen te
leiden, zal in een aantal pilotgemeenten de ontwikkelde aanpak van dit
toezicht worden beproefd en daarna landelijk ingevoerd en verder ontwikkeld worden. Over deze invulling zullen VNG en GGD Nederland,
gemeenten en GGD’en nauwgezet informeren, zodat uniformiteit geborgd
wordt.
Tot slot deel ik u hierbij mee dat ik met de VNG, GGD Nederland en de
IvhO in een bestuurlijk overleg zal spreken over de tegenvallende resultaten van vooral de handhavingacties van de gemeenten. Daarin zal ik met
de VNG, GGD Nederland en de IvhO tevens de uitwerking van de in te
zetten maatregelen bespreken.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. A. M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 322, nr. 59

4