Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 576

Natuurbeleid

Nr. 325

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR NATUUR EN STIKSTOF
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 oktober 2022
Hierbij informeer ik uw Kamer, mede in aanloop naar het commissiedebat
Natuur van 8 november 2022, over een aantal onderwerpen in mijn
portefeuille Natuur, waar relevant gekoppeld aan moties van en toezeggingen aan uw Kamer. Na enkele inleidende zinnen zal ik de diverse
onderwerpen behandelen, onderverdeeld in achtereenvolgens de
volgende hoofdthema’s: Natuurinclusief, soortenbeleid en gebiedenbeleid.
Natuur is belangrijk. Omwille van zichzelf, maar ook voor ons welzijn en
onze welvaart. Om die reden kent het coalitieakkoord (Bijlage bij
Kamerstuk 35 788, nr. 77) veel waarde toe aan het behouden, herstellen en
ontwikkelen van natuur. We zien immers dat we er ondanks alle inspanningen van de afgelopen jaren nog onvoldoende in zijn geslaagd onze
natuur te beschermen en te versterken. In ons dichtbevolkte land hebben
vooral externe invloeden nog te veel negatieve effecten op de natuur. De
effecten van stikstof zijn dezer dagen breed bekend. Er is echter meer
nodig om de natuur weer op orde te brengen. Denk hierbij aan het
tegengaan van verdroging en versnippering en het versterken van de
ruimtelijke samenhang, bijvoorbeeld door het realiseren van ecologische
en landschappelijke verbindingen tussen diverse leefgebieden. In het
Nationaal Programma Landelijk Gebied zullen daarvoor de VHR-opgaves
in zowel benodigd herstel als uitbreiding van arealen natuur en natuurinclusief agrarisch gebied worden geëxpliciteerd. Daarmee kunnen we de
integrale opgaven op het gebied van natuur, stikstof, landbouw, water,
bodem en klimaat zo doelmatig en effectief mogelijk en in samenhang
realiseren.
Zoals beschreven in mijn brief van 7 juni jongstleden (Kamerstuk 33 576,
nr. 271) voer ik mijn natuurbeleid langs twee, elkaar aanvullende lijnen:
ten eerste meer en betere natuur en ten tweede de benodigde transitie
naar een natuurinclusieve samenleving. Dit doe ik vanuit de overtuiging
dat het beschermen en beheren van natuur in beschermde natuurgebieden nog steeds nodig is, maar niet voldoende. Daarvoor is een veel

kst-33576-325
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

1

bredere systeembenadering nodig, die erop gericht is natuur te laten
integreren in alle domeinen van de samenleving. De ambitie voor een
basiskwaliteit natuur, juist ook buiten natuurgebieden, waarbij de
omgevingscondities zodanig zijn dat de natuur weer kan floreren en ook
algemene soorten algemeen kunnen blijven of worden, past bij deze
verbreding.
Ook het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gaat uit van deze
brede benadering gericht op de samenhang tussen opgaven op het
gebied van onder meer natuur, stikstof, water en klimaat, waarbij de
draagkracht van de natuur en het bodem- en watersysteem leidend zijn
(Kamerstuk 34 682, nr. 96). Met deze brede systeembenadering wil ik
sturen op het samenhangende geheel van de natuur: integrale sturing
maakt het systeem robuuster.
Deze brede systeembenadering vergt dat we in Nederland een omslag
maken naar een andere, natuurinclusieve manier van keuzes maken: we
moeten de natuur aan de voorkant meenemen bij ruimtelijke en economische beslissingen. Er moet weer meer balans komen in economie en
ecologie, om zodoende duurzaam gebruik te kunnen maken van het
natuurlijk kapitaal dat ons land ons biedt. Zo voorkomen we achteruitgang
van de natuur en dragen we bij aan de verbetering ervan. En zo maken we
Nederland zowel ecologisch als economisch klaar voor de toekomst. Door
bijvoorbeeld natuurinclusievere landbouw te bedrijven, bermbeheer te
doen of onze steden en dorpen natuurinclusief in te richten, verminderen
we de drukfactoren waar de natuur last van heeft. We verbeteren op die
manier de omgevingscondities die nodig zijn voor natuurherstel en een
basiskwaliteit natuur.
Dit is niet alleen voor de natuur zelf, maar ook voor mensen van groot
belang. Natuur is van grote waarde voor ons welzijn en onze gezondheid.
Denk hierbij aan het belang van een groene leefomgeving, schone lucht
en het verminderen van hittestress in de bebouwde omgeving.
Met deze integrale wijze van sturen op het gehele systeem profiteert alle
natuur, zowel binnen als buiten de beschermde gebieden. Voor de Natura
2000-gebieden houdt het kabinet vast aan de strikte bescherming die
daarvoor geldt. Daarbuiten wil het kabinet niet sturen op individuele
soorten en habitattypen, maar op het systeem als geheel. Met het NPLG,
de basiskwaliteit natuur en de Agenda Natuurinclusief werkt het kabinet
hieraan. Over de basiskwaliteit natuur en de Agenda Natuurinclusief leest
u verderop in deze brief.
Natuurinclusief
Stand van zaken Agenda Natuurinclusief
Het doel van de Agenda Natuurinclusief is bijdragen aan de transitie naar
een natuurinclusieve samenleving. Dit vraagt beweging, bewustwording
en systeemverandering. De eerste belangrijke stap hiervoor was het
versturen van de Agenda 1.0 aan uw Kamer (Kamerstukken 33 576 en
35 334, nr. 272). Deze Agenda 1.0 is gepresenteerd op een drukbezochte
en energieke natuurtop op de Floriade op 17 juni jl. De Agenda Natuurinclusief heeft veel partijen en energie gemobiliseerd. Voor de vervolgstappen wordt de positieve en verbindende kracht van natuur centraal
gesteld. Het is essentieel om in acties en communicatie natuur als
hulpbron en als oplossing te koppelen aan andere maatschappelijke
opgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

2

De uitvoering van de Agenda 1.0 bestaat uit drie werklijnen: Het uitvoeren
van concrete acties op acht domeinen, het ontwikkelen van de Agenda 2.0
inclusief investeringsagenda, en het versterken en verbreden van «de
beweging natuurinclusief». De uitvoering van Agenda 1.0 wordt nu in de
steigers gezet, met publiek-private samenwerking als belangrijk leidend
principe.
We stellen een ambassadeur aan om kracht en impuls te geven aan de
uitvoering van de Agenda Natuurinclusief. Ik heb de heer André van der
Zande bereid gevonden deze functie te bekleden. De heer prof. dr. Van der
Zande is voormalig directeur-generaal van het RIV en voormalig
secretaris-generaal van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Momenteel is hij onder andere lid van de Raad voor de
leefomgeving en infrastructuur.
We benaderen CEO’s en directeuren om leiding te geven aan de acht
domeinen uit de Agenda. Het is de bedoeling dat deze domeinleiders
samen komen in een nationaal overlegplatform, waar ook directeuren van
de overheid bij aansluiten. De acht domeinen worden ingericht om op alle
drie werklijnen resultaten te boeken. Een programmabureau stuurt op de
uitvoering van de Agenda en ondersteunt waar nodig de domeinen. De
resultaten slaan in ieder geval neer in de Agenda Natuurinclusief 2.0, die
in het najaar van 2023 aan de Tweede Kamer aangeboden zal worden.
Stand van zaken aanpak basiskwaliteit natuur
Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer in oktober 2021 geïnformeerd
over de uitwerking van het concept basiskwaliteit natuur (Kamerstuk
33 576, nr. 251). In deze brief geef ik de stand van zaken weer over deze
uitwerking. Basiskwaliteit natuur (BKN) is het (minimale) niveau van
omgevingscondities dat nodig is, zodat algemene soorten algemeen
kunnen blijven of worden. Overheden en regionale stakeholders bepalen
in een gebied samen de benodigde maatregelen voor de verbetering van
deze omgevingscondities (hydrologie en nutriëntenbalans, de inrichting
van het landschap, het beheer en het gebruik). Door betere omgevingscondities voor algemene soorten levert BKN ook een bijdrage aan de
soorten en habitattypen die beschermd worden door de Vogel- en
Habitatrichtlijn (VHR). BKN dient voornamelijk biodiversiteitsherstel in
gebieden waar natuur niet de enige hoofdfunctie is. Dit zijn onder andere
de steden en dorpen, industrieterreinen, infrastructuur, agrarische en
cultuurlandschappen. De grote verschillen tussen deze gebiedstypen
vormen een uitdaging om BKN toepasbaar te maken in heel Nederland.
LNV werkt vanuit twee sporen aan de operationalisering van BKN. Een
experimenteel spoor om vanuit de praktijk te leren wat een effectieve
gebiedssystematiek is en een kennisspoor om een ecologische methodiek
te ontwikkelen (die per landschapstype verschilt).
Vanuit het experimentele spoor lopen momenteel gesprekken met
verschillende provincies, gemeenten, agrarische collectieven en andere
maatschappelijke partijen om een BKN-experiment op te zetten. Doel van
een experiment is om vanuit de praktijk te leren hoe de gebiedssystematiek en het daarbij behorende sociale proces effectief kunnen worden
georganiseerd. Een aandachtspunt is ook hoe natuurwaarden in besluitvorming zijn af te wegen tegen meer «grijze» waarden, zoals de Raad van
leefomgeving en infrastructuur adviseert in zijn rapport «Natuurinclusief
Nederland»1.

1

https://www.rli.nl/publicaties/2022/advies/natuurinclusief-nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

3

BKN is niet bedoeld als een extra laag natuurregelgeving, waarbij een
bepaald doel (aanwezigheid van bepaalde aantallen van soorten) moet
worden gehaald. BKN verduidelijkt wat de natuur nodig heeft uitgedrukt
in betere omgevingscondities. Aan de hand van de ervaringen in de
experimenten kan later worden bezien op welke wijze BKN wordt
verankerd in het omgevingsbeleid. Enkele provincies zijn hier al mee
bezig.
In het kennisspoor wordt een ecologische methodiek ontwikkeld in
samenwerking met kennis-, natuur- en soortenorganisaties. Hierin moet
nog een slag worden gemaakt in de kennisontwikkeling over kleinere
organismen, zoals het bodemleven. Daarnaast is een vertaalslag nodig
om van soortenlijsten naar omgevingscondities, en uiteindelijk
uitvoerbare maatregelen te komen. Om al eerder aan de slag te kunnen in
de experimenten, wordt tegelijkertijd onderzocht welke bestaande
maatregelen kunnen bijdragen aan behoud van algemene soorten en
herstel van omgevingscondities. Aan de hand van de kennisontwikkeling
streef ik naar een eenduidige ecologische methodiek van BKN.
Toezegging honingbijenkasten bij natuurgebieden en Nationale
Bijenstrategie
Tijdens het begrotingsdebat op 2 december 2021 (Handelingen II 2021/22,
nr. 30, item 10) heeft mijn ambtsvoorganger aan uw Kamer toegezegd in
gesprek te gaan met terreinbeherende organisaties en bijenhouderverenigingen om na te gaan hoe de eigenaren van de natuurgebieden kunnen
sturen op de plaatsing van honingbijenkasten nabij die gebieden. Ik kan u
naar aanleiding van die gesprekken het volgende melden:
Voor het reguleren van toestemming voor het plaatsen van kasten ligt de
verantwoordelijkheid bij provincies, gemeenten (in bijvoorbeeld
Algemene Plaatselijke Verordeningen) en bij de terreinbeherende
organisaties.
Uit de gesprekken met de terreinbeherende organisaties en uit het
onderzoek dat ik heb laten uitvoeren naar de interactie tussen honingbijen
en wilde bijen2 komt naar voren dat interactie tussen de bijensoorten kan
spelen op het moment dat er te weinig voedsel beschikbaar is. De
terreinbeheerders benadrukken in gesprekken dat er op het boerenland in
het verleden voldoende voedsel was voor bestuivers. Nu is dat minder het
geval, waardoor wilde bijen en de imkers met hun honingbijkasten eerder
uitwijken naar de natuurgebieden. In periodes waarin weinig planten
bloeien kan dit voor een probleem zorgen. Daarom hanteren de terreinbeherende organisaties het voorzorgsprincipe en zijn imkers niet (altijd)
welkom in de natuurgebieden. Lokaal worden er wel afspraken gemaakt
tussen natuurbeheerders en imkers waar beide partijen veelal goed mee
kunnen werken. Maar dit is niet in alle gebieden het geval. Uit de
gesprekken blijkt ook dat er verschillende meningen zijn over de ernst van
het probleem en de wijze waarop dit zou moeten worden aangepakt.
Bij het vormgeven van de transitie van de landbouw en de ruimtelijke
inrichting van Nederland wil ik bijdragen aan de draagkracht van het
landschap voor bestuivers. Tevens zet ik me met de uitvoering van de
Nationale Bijenstrategie, samen met de partners, in voor meer voedsel en
nestelgelegenheid voor alle bestuivers.

2

Rapport «Haalbaarheid van context-afhankelijke richtlijnen ter preventie van concurrentie
tussen wilde en gehouden bijensoorten op basis van risicoschattingen», De Groot en
Roeserink, Wageningen universiteit, juli 2022 rapport nr 3185, ISBN 978-94-6447-321-6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

4

Ten slotte zet mijn ministerie in op een positieve impuls voor de Nederlandse imkerij. Hiermee beoog ik een negatieve interactie tussen wilde en
honingbijen te verkleinen. De Nederlandse imker heeft namelijk meer
kennis nodig over maatregelen om de mogelijke voedselconcurrentie
tussen wilde en honingbijen te verkleinen. De Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit stimuleert daarom bijenonderzoek en
kennisverspreiding met het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB) (2023–2027).
Soortenbeleid
Evaluatie implementatie Exotenverordening
Zoals eerder aan de Tweede Kamer gemeld, is in opdracht van het
Ministerie van LNV is een evaluatie uitgevoerd van de wijze waarop de
Europese Exotenverordening in Nederland is geïmplementeerd. Ik heb de
Nederlandse aanpak laten evalueren om een beeld te krijgen van de stand
van zaken en van waar eventuele (systeem)verbeteringen mogelijk zijn. In
deze evaluatie staat het huidige systeem van beleid en uitvoering voor de
exotenverordening centraal. De focus ligt op het functioneren van het
Nederlandse systeem en de vraag of dit systeem voldoende op orde is
zodat de gestelde doelen voor wat betreft preventie, beheersing en
bestrijding van invasieve exoten doeltreffend en doelmatig bereikt gaan
worden. Hierbij bied ik u het evaluatierapport ter informatie aan (zie
bijlage).
In het rapport worden zestien aanbevelingen gedaan waarvan een deel is
gericht aan het Ministerie van LNV. Ik ga bekijken hoe deze kunnen
worden uitgevoerd. Een groot aantal aanbevelingen is gericht aan de
provincies die verantwoordelijk zijn voor de beheersmaatregelen van de
meeste invasieve uitheemse soorten van de Europese Unielijst. Deze
evaluatie stuur ik daarom ook aan het Interprovinciaal Overleg (IPO) met
de uitnodiging om met elkaar in gesprek te gaan over de aanbevelingen
en de wijze waarop de provincies daar opvolging aan willen geven. Op
basis van de uitkomsten van deze afstemming zal ik u in de loop van 2023
informeren over de wijze waarop LNV opvolging geeft aan de aanbevelingen en de inzet van de provincies als ook van andere relevante partijen
zoals de (Unie van) Waterschappen en Rijkswaterstaat. Mijn inzet is om
samen met de provincies te komen tot een verbeterde aanpak van
invasieve exoten in Nederland.
Toezegging dilemma’s in de wildopvang
Ter uitvoering van de motie van de leden Graus en Wassenberg
(Kamerstuk 28 286, nr. 1079) en de nader gewijzigde motie van de leden
Wassenberg en Graus (Kamerstuk 33 576, nr. 184), zijn in 2019 en 2020
meerdere gesprekken gevoerd met wildopvangcentra, dierenwelzijnsorganisaties en het IPO. In deze gesprekken stond het verkennen van structurele oplossingen voor de knelpunten die de opvangcentra ervaren
centraal. Tevens heeft mijn ambtsvoorganger de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) gevraagd om een zienswijze gericht op de reikwijdte
van de zorgplicht ten aanzien van wilde dieren (Kamerstukken 33 576 en
28 286, nr. 196). Hierbij stuur ik u de link naar deze zienswijze3, en mijn
reactie op deze zienswijze, conform het verzoek van de vaste commissie
voor LNV van 7 september jl. (kenmerk 2022Z15249/2022D34517).
In de zienswijze stelt de RDA dat hulpbehoevende wilde dieren moeten
worden geholpen op grond van de Wet dieren, waarin is bepaald dat
3

https://www.rda.nl/publicaties/publicaties/2022/07/11/zienswijze-wildopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

5

eenieder hulpbehoevende dieren de nodige zorg verleent (zorgplicht).
Naast de wettelijke voorschriften ten aanzien van de zorgplicht is er
sprake van een breed levende opvatting onder burgers dat op hen een
morele verantwoordelijkheid rust voor het welzijn van dieren. Om dit te
realiseren, geeft de RDA een aantal concrete aanbevelingen, waar het Rijk
gezamenlijk met de wildopvangsector op kan inzetten.
Allereerst adviseert de RDA dat het Rijk afspraken maakt met andere
overheden over ieders verantwoordelijkheden in de opvang van hulpbehoevende wilde dieren, inclusief structurele financiële ondersteuning
vanuit de overheid van wildopvang in Nederland. Ten tweede heeft de
overheid volgens de RDA een belangrijk rol in het realiseren van een
landelijke basiskwaliteit van hulpverlening aan (wilde) dieren. De RDA
adviseert de overheid ten slotte goede voorlichting richting burgers te
faciliteren en onderzoek en kennisuitwisseling te stimuleren.
Ik herken mij in het feit dat de wildopvangcentra verschillende knelpunten
ervaren en ben mij bewust van de sterke wens maatregelen te treffen om
zowel de kwaliteit van, als de praktische uitvoerbaarheid voor, wildopvangcentra te verbeteren. Een landelijke basiskwaliteit van hulp acht ik
dan ook van groot belang. Om hieraan bij te dragen, werk ik momenteel
aan een herziening van de «Beleidsregels kwaliteit opvang diersoorten»
en het bijbehorende «protocol opvang niet aangewezen diersoorten en
beschermde diersoorten»4.
Daarnaast ben ik het met de RDA eens dat goede voorlichting aan burgers
over de omgang met hulpbehoevende wilde dieren cruciaal is. Ik ben
daarom voornemens meer aandacht te besteden aan de communicatie
richting de burgers over de omgang met hulpbehoevende wilde dieren.
Om de kennisuitwisseling te bevorderen is DierVizier opgezet: een digitaal
samenwerkingsverband van grote en kleine gemeenten, het Ministerie
van LNV, dierenwelzijnsorganisaties en kennisinstellingen, waarbinnen
informatie over onder andere de omgang met wilde dieren in nood wordt
gedeeld. Om het uitwisselen van kennis en ervaring en het doorvoeren
van eventuele maatregelen te vergemakkelijken, moedig ik de wildopvangcentra aan verdere stappen te zetten richting een overkoepelende
organisatie. Een dergelijke organisatie kan de positie van de opvangcentra
versterken en als aanspreekpunt dienen voor de overheid. De oprichting
van StichtingWildopvang.nl zie ik als een goede stap in deze richting.
De RDA adviseert het Rijk om met andere overheden afspraken te maken
over ieders verantwoordelijkheden in de opvang van hulpbehoevende
wilde dieren, inclusief structurele financiële ondersteuning van
wildopvang in Nederland. Ik ben mij er bewust van dat veel opvangcentra
behoefte hebben aan structurele ondersteuning om de bestaanszekerheid
en continuïteit in zorg en hulp aan hulpbehoevende dieren te borgen. Ik
waardeer de enorme inzet van de medewerkers en vrijwilligers van de
opvangcentra op het gebied van dierenwelzijn, monitoring, educatie en
voorlichting. De aanbeveling van de RDA met betrekking tot structurele
financiële ondersteuning vanuit de rijksoverheid zal ik echter niet
overnemen. Net als mijn ambtsvoorgangers zie ik dit niet als een taak van
de rijksoverheid. Bovendien is door de toenmalige Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit eerder al geconcludeerd
(Kamerstuk 33 576, nr. 195) dat er grote verschillen zijn tussen opvangcentra, in grootte en professionaliteit, de diersoorten die opgevangen
worden, maar ook wat betreft uitgaven en inkomstenbronnen. Deze grote
variatie betekent dat er maatwerk nodig is wat betreft de noodzaak tot
financiering alsook het doel ervan. Uiteraard ben ik bereid om in gesprek
4

Stcrt. 2015, nr. 42940 en Stcrt. 2016, nr. 69148.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

6

met de provincies te gaan om te verkennen of het mogelijk is om tot een
gezamenlijk beeld te komen wat betreft ieders verantwoordelijkheden of
een meer geharmoniseerde aanpak mogelijk is. Daarnaast wil mijn
ministerie structureel in gesprek blijven met de betrokken organisaties om
zo goed als mogelijk te kijken op welke manier hun opgaves geadresseerd
kunnen worden. De bevindingen van de zienswijze, de Beleidsregels
kwaliteit opvang diersoorten en de vervolgstappen betreffende het
adviesrapport Dodingsmethoden (Kamerstuk 28 286, nr. 1197) toepasbaar
in wildopvangcentra door niet-dierenartsen vormen onderwerpen van
gesprek.
Wildlijst
Samen met de wilde eend, fazant en houtduif, staan het konijn en de haas
op de zogenoemde wildlijst. In mijn brief van 14 april jl. (Kamerstuk
33 576, nr. 270) heb ik mijn voorgenomen besluit aangekondigd om dit
jachtseizoen (2022/2023) de jacht op het konijn in alle provincies niet te
openen en de jacht op de haas niet te openen in de provincies Groningen,
Limburg en Utrecht. De redenen hiervoor zijn de ongunstige staat van
instandhouding en dalende populatietrend van deze soorten.
Voor het niet openen van de jacht is een wijziging van de Regeling
natuurbescherming opgesteld. Op de ontwerpregeling kon een ieder, via
een internetconsultatie, tot en met 10 juni jl. reageren. Het onderwerp
leeft onder veel mensen en dat is terug te zien in de 3800 reacties die zijn
ontvangen tijdens de internetconsultatie. Uit deze reacties zijn geen
nieuwe inzichten naar voren gekomen die aanleiding hebben gegeven
voor een inhoudelijke aanpassing van de ontwerpregeling. De regeling is
op 28 juli jl. gepubliceerd en op 29 juli jl. in werking getreden. Het
jachtseizoen is niet geopend op 15 augustus jl. voor het konijn en zal voor
de haas niet geopend worden op 15 oktober 2022 in de provincies
Groningen, Limburg en Utrecht. Belangenbehartigers van jagers hebben
een kortgeding aangespannen om een voorlopige voorziening aan te
vragen voor opening van de jacht op de haas. De zitting vond plaats op
10 oktober jongstleden. De uitspraak volgt binnenkort.
Ik vind het belangrijk om de mogelijke gevolgen van het niet openen van
de jacht op alle vijf de wildlijstsoorten in beeld te krijgen. Daarom laat ik
een impactanalyse uitvoeren naar deze mogelijke gevolgen. Daarbij streef
ik ernaar zowel de financiële en maatschappelijke impact als de impact
voor de populaties van de betreffende soorten in beeld te brengen. Ik
werk hierin nauw samen met de provincies.
Voor de nabije toekomst streef ik naar een gebiedsgerichte aanpak,
waarbij de jacht op een bepaalde soort alleen wordt geopend in gebieden
waar het goed gaat met deze soort. Ik onderzoek de mogelijkheid om op
provinciaal niveau de populatiestatus van de soorten van de wildlijst te
bepalen. Mijn streven is daarnaast om samen met belanghebbenden te
komen tot een gevalideerd en gedragen telprotocol. Dit heeft als
voornaamste doel om in de toekomst ook de tellingen van de wildsoorten
door wildbeheereenheden mee te kunnen nemen in de populatieberekeningen. Tenslotte laat ik aanvullend onderzoek doen naar de hoofdoorzaken van de achteruitgang van alle wildlijstsoorten, waarbij ook
onderzocht wordt welke maatregelen genomen kunnen worden om deze
achteruitgang blijvend om te keren.
Uiteraard worden de provincies en belanghebbenden betrokken bij het
komen tot een gebiedsgerichte aanpak en de genoemde vervolgstappen.
Op basis van de dan beschikbare informatie zal ik voorafgaand aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

7

jachtseizoen 2023/2024 een nieuwe afweging maken over het openen van
de jacht op alle wildlijstsoorten.
Toezegging verbeteringen in beleid, procedures en juridische vormgeving
gedragscodes
Op 8 mei 2019 heeft mijn ambtsvoorganger aangekondigd om samen met
betrokken partijen te kijken naar het toekomstige beleid en juridische
vormgeving van het instrument gedragscode (Kamerstuk 34 985, nr. 10).
Deze aankondiging werd gedaan naar aanleiding van de consultatie van
het ontwerp van het Aanvullingsbesluit natuur Omgevingswet, onderdeel
van het aanvullingsspoor natuur waarmee de Wet natuurbescherming en
de daarop gebaseerde regelgeving worden omgezet naar het stelsel van
de Omgevingswet.
De noodzaak van deze exercitie werd bevestigd door de vernietiging van
de gedragscode voor ruimtelijke ingrepen in de vorm van de renovatie
van woningen (gedragscode «natuurinclusief renoveren») door de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State5. Bij soorten die in
een ongunstige staat van instandhouding verkeren, mag volgens de
Afdeling enkel worden afgeweken van de verbodsbepalingen als naar
behoren en met inachtneming van het voorzorgbeginsel is vastgesteld dat
deze afwijkingen geen negatieve effecten hebben op de staat van
instandhouding van die soorten. De Afdeling was van oordeel dat bij het
goedkeuren van de gedragscode «natuurinclusief renoveren» onvoldoende was aangetoond dat aan deze voorwaarde was voldaan.
Als gewerkt wordt overeenkomstig een goedgekeurde gedragscode, dan
zijn de soortenbeschermingsverboden van de Wet natuurbescherming
(straks Omgevingswet) niet van toepassing. In de gedragscode wordt
hiertoe opgenomen voor welke soorten de vrijstelling geldt en welke
maatregelen moeten worden genomen om nadelige effecten te
voorkomen. Het is hierbij van belang dat de werkzaamheden geen
negatief effect op de staat van instandhouding van soorten hebben en dat
de voorgeschreven maatregelen aantoonbaar effectief zijn op basis van
wetenschappelijk onderzoek of expert judgement. Het instrument is dan
ook geschikt voor werkzaamheden, waarvan de gevolgen voor
beschermde dier- en plantensoorten voorspelbaar en voorzienbaar en
beperkt zijn. Indien dit niet het geval is, is een ontheffing een geschikter
instrument. Het voordeel van het werken overeenkomstig een goedgekeurde gedragscode is dat voor werkzaamheden, die jaarlijks frequent
worden uitgevoerd, niet elke keer een ontheffing behoeft te worden
aangevraagd, hetgeen leidt tot een beperking van de administratieve
lasten van gebruiker en overheid.
In gezamenlijk overleg met het IPO en met input van betrokkenen
(gebruikers, overheden, soortenorganisaties, adviesbureaus) heb ik
besloten verbeteringen in het huidige beleid, procedures en juridische
vormgeving van gedragscodes door te voeren. De meeste ervan zijn direct
toepasbaar en worden reeds toegepast bij de beoordeling van nieuw
ingediende gedragscodes. Voor een aantal is een wijziging van wet- en
regelgeving onder de Omgevingswet nodig. Inzet is om deze in te voeren
bij de eerstvolgende wijzigingsronde van de Omgevingswet, nadat deze in
werking is getreden.
De belangrijkste verbeteringen, die worden doorgevoerd zijn:
1. Het opstellen van een document dat inzicht geeft in effectieve
maatregelen om schade voor soorten te voorkomen of te beperken.
5

Uitspraak van 21 april 2021, ECLI:NL:RVS:2021:853.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

8

2.

3.

4.

5.
6.

7.

In dit zogenoemde reikwijdtedocument is de beschikbare kennis over
effectieve maatregelen ten aanzien van soorten/activiteiten zo
eenduidig mogelijk op één plaats bijeengebracht. Het reikwijdtedocument dient als hulpmiddel bij het opstellen en beoordelen van
gedragscodes en wordt periodiek aangepast aan nieuwe inzichten en
ontwikkelingen. Nadere uitwerking vindt plaats in de gedragscode
zelf. Het reikwijdtedocument wordt gepubliceerd op de website van
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl).
Het door onderzoek verder vergroten van de kennis van soorten en
effectieve maatregelen, waaraan op grond van een adequate
uitvoering van de Wet natuurbescherming, in het bijzonder voor het
opstellen van gedragscodes, grote maatschappelijke behoefte is.
Een informatieplicht bij het bevoegd gezag (Rijk of provincies) voor
gebruikers van gedragscodes bij het uitvoeren van werkzaamheden
die ertoe kunnen leiden dat het leefgebied van een beschermde soort
wordt aangetast (ruimtelijke ingrepen, zoals bomenkap of grootschalig onderhoud aan infrastructuur), ten behoeve van een adequaat
toezicht en handhaving.
Bij de goedkeuring van een gedragscode afspraken maken met de
initiatiefnemer van de gedragscode over monitoring van maatregelen, waar behoefte bestaat aan nadere gegevens over de effectiviteit
ervan, ten aanzien van een specifieke, beschermde soort.
Het stimuleren en vergroten van participatie van belanghebbenden
bij het opstellen en beoordelen van gedragscodes.
Het gezamenlijk met het IPO verbeteren van de huidige procedure
voor de beoordeling van ingediende gedragscodes, waarbij extra
aandacht voor termijnen en participatie van belanghebbenden.
Het meenemen van de rechtsbescherming bij gedragscodes in de
aangekondigde algemene evaluatie onder de Omgevingswet.

Gedragscode soortenbescherming bosbeheer
Op 17 augustus 2022 heb ik de gedragscode soortenbescherming
bosbeheer van de Vereniging van Bos- en Natuureigenaren (VBNE)6
goedgekeurd. Deze gedragscode schetst de voorwaarden waaraan
beheerders (onder andere Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten,
particuliere eigenaren) moeten voldoen wanneer zij bepaalde werkzaamheden in bossen verrichten. De in de gedragscode omschreven effectieve
maatregelen zijn bedoeld om negatieve effecten voor de in het bos
levende soorten te voorkomen. Bij het goedkeuren van de gedragscode is
uitgangspunt geweest dat de werkzaamheden niet mogen leiden tot een
verslechtering van de staat van instandhouding van de betreffende
soorten. Dit is in lijn met de eerder in deze brief aangehaalde uitspraak
van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 21 april
2021, waarin de goedkeuring van de gedragscode «natuurinclusief
renoveren» is vernietigd.
Een belangrijk onderdeel van de gedragscode is dat groepenkap,
schermkap en bodembewerking als ruimtelijke ingrepen worden
beschouwd. Bij ruimtelijke ingrepen is de gedragscode slechts van
toepassing voor een beperkt aantal soorten en zijn extra maatregelen
vereist om overtredingen te voorkomen. Deze maatregelen omvatten
onder andere het niet mogen kappen van bomen in het broedseizoen en
een maximum te kappen oppervlakte van 0,5 ha (bij schermkap 2 ha).
Experts van RAVON, EIS en de WUR hebben de in de gedragscode
opgenomen specifieke maatregelen opgesteld voor amfibieën, reptielen
en insecten.
6

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2022-08/Gedragscode-soortenbescherming-bosbeheer2022.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

9

Gebiedenbeleid
Pledge- en review-proces EU-Biodiversiteitstrategie
De Europese Commissie heeft recent, als onderdeel van de
EU-Biodiversiteitstrategie 20307 (EBS) het pledge- en review-proces
geïnitieerd. Voor dit pledge- en review-proces zijn concrete kwantitatieve
doelen bepaald voor wat in 2030 bereikt moet zijn om het pad naar
natuurherstel op robuustere wijze in te zetten. Het gaat om doelen waar
Nederland zich met Raadsconclusies8 aan heeft gecommitteerd. Op het
niveau van de biogeografische regio’s wordt benoemd welke inzet door
welke lidstaat gepleegd zal worden. Nederland ligt in de Atlantische
biogeografische regio. Het proces is gericht op een samenhangend
netwerk van natuurgebieden en het herstel van VHR-soorten en habitattypen. Met het proces wordt op EU-niveau een begin gemaakt met de
ambitie van de ontwerpverordening om in 2030 herstelmaatregelen te
treffen voor VHR-soorten en habitattypen die nu niet in een goede
conditie verkeren.
Het betreft de volgende doelen:
1. Ten minste 30 procent van zowel het land- als zeeoppervlak van de
EU wettelijk beschermen en ecologische corridors integreren als
onderdeel van een echt trans-Europees natuurnetwerk;
2. Ten minste een derde van de beschermde gebieden – ten minste
10 procent van zowel het land- als zeeoppervlak in de EU – strikt
beschermen;
3. Per lidstaat voor ten minste 30 procent van in een ongunstige staat
van instandhouding verkerende VHR-soorten en habitattypen een
landelijk gunstige staat van instandhouding te bereiken dan wel
daarvoor een sterk positieve trend in gang te zetten; en
4. Per lidstaat de achteruitgang van alle VHR-soorten en habitattypen te
stoppen.
De eerste twee doelen over oppervlakten van beschermd gebied gelden
op het niveau van de EU als geheel en dienen de lidstaten dus
gezamenlijk te behalen. De lidstaten dienen een billijke bijdrage te leveren
aan deze twee doelen. In 2023 wordt in het reviewproces op het niveau
van de Atlantische biogeografische regio bezien in hoeverre deze twee
doelen op het niveau van de Atlantische biogeografische regio worden
gehaald. Nederland hoeft dus niet zélf 30 procent van zijn landoppervlak
en 30 procent van zijn zeeoppervlak als beschermd gebied in zijn pledge
op te nemen. Het derde en het vierde doel gelden wel voor iedere lidstaat
afzonderlijk.
Het proces kent twee fases, in 2022 (pledge) en 2023 (review). Ik zal vóór
het einde van 2022 aan de Commissie op basis van een door mij aan
Wageningen University & Research (WUR) gevraagde inventarisatie laten
weten welke toezegging (pledge) van Nederland als bijdrage aan de
bovenstaande doelen mag worden verwacht.
De bijdrage van Nederland aan de eerste twee doelen wil ik invullen met
de realisatie van staand beleid door gebieden op te nemen die al een
beschermde status hebben en gebieden waarover al is afgesproken dat
deze een beschermde status zullen verkrijgen. Op land gaat het voor wat
betreft de grote wateren enkel om aangewezen Natura 2000-gebieden.
Buiten de grote wateren gaat het om de overige aangewezen Natura
7

EU-Biodiversiteitstrategie voor 2030. De natuur terug in ons leven brengen. Mededeling van de
Europese Commissie van 20 mei 2020 (COM(2020) 380).
8
Raadsconclusies van het Secretariaat-Generaal van de Raad van 23 oktober 2020 (12210/20).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

10

2000-gebieden, alle gerealiseerde gebieden binnen het Natuurnetwerk
Nederland (NNN)9 als ook de nog te realiseren delen van het NNN10. Naar
verwachting kan zo met staand beleid rond 27 procent van het land en de
grote wateren in Nederland in 2030 een beschermde status hebben.
Voor de situatie op zee wil ik de bijdrage van Nederland invullen door
bestaande Natura 2000-gebieden, beschermde gebieden onder de
Kaderrichtlijn Mariene Strategie en toekomstige beschermde gebieden,
waarover in het Noordzeeakkoord al afspraken zijn gemaakt, op te nemen
in de pledge. Naar verwachting zal rond 30 procent van het zeeoppervlak,
inclusief Eems-Dollard, Waddenzee, Ooster- en Westerschelde, in 2030
een beschermde status hebben. Ik acht de voorgenomen bijdragen aan dit
EU-doel billijk.
Ook het doel over een bijdrage aan het EU-doel van 10 procent strikt
beschermd gebied van het land- en zeeoppervlak op EU-niveau wil ik
invullen met staand beleid. Strikt beschermde gebieden zijn door de
Commissie gedefinieerd als gebieden met een hoge biodiversiteitswaarde, waarvan de onderliggende ecologische structuur en de ondersteunende natuurlijke processen beschermd moeten worden. Er mag
geen wezenlijke negatieve menselijke invloed op die gebieden plaatsvinden. Uit de eerste berekeningen van WUR blijkt dat met staand beleid
(en afspraken) circa 1 procent van het Nederlandse landoppervlak en naar
verwachting minder dan 1 procent van het zeeoppervlak, binnen Natura
2000-gebieden, aan de kenmerken van deze definitie lijken te voldoen. De
definitie lijkt weinig ruimte te bieden om in Nederland meer gebieden als
strikt beschermd gebied aan te merken zonder dat dit conflicteert met
andere concurrerende belangen vanwege het intensieve ruimtegebruik in
het dichtbevolkte Nederland. Bovendien zou het nu al in de pledge
opnemen van meer strikt beschermde gebieden nieuwe aanwijzingsprocedures met zorgvuldige afstemmingstrajecten met stakeholders vergen.
Andere lidstaten zullen naar verwachting om dezelfde redenen ook relatief
lage percentages strikt beschermd gebied in hun pledges opnemen. Ik
kies er vooralsnog voor om bovengenoemd beperkt areaal strikt
beschermd gebied in de pledge op te nemen. Ik wil met de Commissie en
de betrokken lidstaten vanaf begin 2023 verder in gesprek gaan over de
aanpassing van de definities in het reviewproces.
Ik zal op basis van de door mij aan Wageningen University & Research
gevraagde beoordeling over de doelstellingen om ten minste 30 procent
van op land en in de zee voorkomende VHR-soorten herstel in gang te
zetten en de achteruitgang te stoppen tegen 2030 in de pledge opnemen
op welke VHR-soorten en habitattypen deze doelen betrekking hebben. In
mijn brief over de natuurdoelen voor het NPLG, die de Tweede Kamer
binnenkort zal ontvangen, zal ik inzichtelijk maken welke extra inzet
voortkomt uit de doelen van het pledge- en reviewproces voor de op land
voorkomende VHR-soorten en habitattypen. Verder zal ik de Tweede
Kamer informeren over mijn voorgenomen inzet in de pledge voor zowel
land als zee. Nadat de pledges door de lidstaten ingediend zijn, begint in
de eerste maanden van 2023 de tweede fase. In het reviewproces wordt
dan bezien of de pledges tezamen toereikende bijdragen aan de doelen
leveren. Het reviewproces zal waarschijnlijk het gehele jaar 2023 in beslag
nemen.
9

Rijkswateren, met uitzondering van aangewezen Natura 2000-gebieden, worden niet meegerekend voor dit doel.
10
Het gaat om het meerekenen van de oppervlakte van het nog niet gerealiseerde deel van het
NNN. In het Natuurpact (2013) is afgesproken dat de provincies uiterlijk in 2027 80.000 ha
nieuwe natuur in het NNN realiseren. De restantopgave maakt onderdeel van het NPLG
(Kamerstuk 33 576, nr. 253).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

11

Actualisering kritische depositiewaarden stikstof
Binnenkort zal een actualisering worden gepubliceerd van het Europese
rapport over kritische depositiewaarden. Kritische depositiewaarden
(KDW’s) worden met bandbreedtes vastgesteld op Europees niveau door
een team van internationale wetenschappers. Deze Europese
bandbreedtes worden ongeveer eens in de tien jaar geactualiseerd, op
basis van de laatste wetenschappelijke inzichten. Het Europese rapport
bouwt voort op het rapport uit 201111. Publicatie zal plaatsvinden als het
rapport wordt vastgesteld door de United Nations Economic Commission
for Europe (UNECE), in het kader van The Convention on Long-Range
Transboundary Air Pollution (LRTAP; 1979).
De kritische depositiewaarde is de grens waarboven het risico bestaat dat
de kwaliteit van een habitat significant wordt aangetast door de verzurende en/of vermestende invloed van atmosferische stikstofdepositie.
Voor zover er bandbreedtes worden aangepast voor habitats die relevant
zijn voor Nederland, kan dat gevolgen hebben voor de KDW’s die in
Nederland worden gebruikt. De KDW’s worden in Nederland onder andere
gebruikt voor toestemmingsverlening (Wet Natuurbescherming) en de
omgevingswaarden (Wet stikstofreductie en natuurverbetering).
Voor de doorvertaling van Europese bandbreedtes naar concrete getallen
voor de Nederlandse KDW’s is een standaardmethode beschikbaar, die
internationaal is gereviewd waarbij de inhoud volledig is onderschreven.
Deze methode is voor het laatst toegepast in het rapport van Van Dobben
e.a. (2012)12. Ik geef opdracht om dit rapport aan te passen op basis van
de Europese actualisering. Vervolgens worden de KDW’s verwerkt in
eerstvolgende nieuwe versie van AERIUS.
Stand van zaken actualisatie Natura 2000-doelensystematiek
De instandhoudingsdoelen voor de 162 Natura 2000-gebieden en de
daarvoor gehanteerde systematiek is -onder systeemverantwoordelijkheid
van het Ministerie van LNV- vastgelegd in het Natura
2000-doelendocument (2006) en het Doelendocument mariene Natura
2000-gebieden (2014). De landelijke doelen zijn vastgelegd in instandhoudingsdoelen per Natura 2000-gebied, in de vorm van aanwijzings- en
wijzigingsbesluiten, en uitgewerkt in beheerplannen. In 2020 is gestart
met de actualisatie van het Natura 2000-doelensysteem met als doel te
komen tot een flexibeler, efficiënter en effectiever doelensysteem als
oplossing voor knelpunten die in Nederland worden ervaren bij de
uitvoering van de VHR. Tevens zijn in 2020 de aanwijzingsbesluiten en
wijzigingsbesluiten met betrekking tot Natura 2000-gebieden doorgelicht
met als conclusie dat die voortvloeien uit de VHR-verplichtingen en niet
meer doelen bevatten. Wel zou Nederland meer moeten doen om aan alle
verplichtingen te voldoen (Kamerstuk 32 670, nr. 200).
Met de actualisatie van het Natura 2000-doelensysteem verschuift de
focus van selectie en aanwijzing van Natura 2000-gebieden naar het
systematisch toewerken naar een landelijk gunstige staat van instandhouding (gSvI) voor beschermde habitattypen en leefgebieden van
11

Bobbink, R. en J.-P. Hettelingh (eds.), 2011. Review and revision of empirical critical loads and
dose-response relationships. Proceedings of an expert workshop, Noordwijkerhout,
23–25 June 2010. Bilthoven: Coordination Centre for Effects of the International Cooperative
Programme on Modelling and Mapping Critical Levels and Loads and Air Pollution Effects,
Risks and Trends.
12
Van Dobben, H.F., R., Bobbink, D. Bal & A. van Hinsberg, 2012. Overzicht van kritische
depositiewaarden voor stikstof, toegepast op habitattypen en leefgebieden van Natura 2000.
Wageningen: Alterra.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

12

soorten. Het toewerken naar de internationale verplichtingen is niet alleen
van belang om tot een betere en mooiere natuur te komen in Nederland,
maar ook om het hoofd te bieden aan de juridische uitdagingen in het
natuur- en stikstofdossier. Dit is ook de insteek van het Nationaal
Programma Landelijk Gebied (NPLG): de gebiedsprogramma’s in het
kader van het NPLG richten zich mede op het dichterbij brengen van de
Europese VHR-doelen. De indicatieve natuurdoelen in het NPLG, waarover
uw Kamer binnenkort wordt geïnformeerd, zijn onder andere gebaseerd
op de onderzoeksmethoden en bouwstenen die zijn ontwikkeld in het
kader van het actualisatietraject.
In het kader van het NPLG wordt gezocht naar integrale samenhang en
versterking van de verschillende deelopgaven (natuur, stikstof, landbouw,
water, bodem en klimaat) en worden integrale afwegingen gemaakt. Bij de
te maken keuzes is het van belang om duidelijkheid te verschaffen over de
mogelijkheden en onmogelijkheden voor flexibele implementatie van de
instandhoudingsdoelen die gelden voor de Natura 2000-gebieden, binnen
strikt juridische kaders. Hiertoe is het Beleidskader Doelwijziging
ontwikkeld, dat in het najaar van 2022 in concept zal worden gepubliceerd,
zodat betrokkenen daar reactie en input op kunnen geven. Ik verwacht op
basis van deze input het Beleidskader Doelwijziging te kunnen verbeteren
en verduidelijken en vervolgens vast te stellen als leidraad voor
aanpassing van Natura 2000-doelen, binnen de wettelijke kaders.
Uitvoering gewijzigde motie van de leden Van Raan en Kröger verzoek tot
delen PAS-meldingen Lelystad Airport
De gewijzigde motie van de leden Van Raan en Kröger (Kamerstuk 35 600,
nr. 76) verzoekt de regering om de PAS-melding uit 2016 en de geactualiseerde PAS-melding uit 2019 van Lelystad Airport inclusief onderliggende
stukken met de Kamer te delen. Via de URL’s in de voetnoten zijn de
stukken voor u beschikbaar. Hiermee geef ik uitvoering aan deze motie.
De stukken inzake de PAS-melding 2016 zijn te raadplegen via de link in de
voetnoot:
a. Een AERIUS Calculator berekening met kenmerk RscXx5YHqCj113
b. Een AERIUS Register berekening met kenmerk RscXx5YHqCj114
c. Het begeleidend schrijven bij deze berekening, (inclusief register
berekening)15
De stukken inzake de originele PAS-melding van mei 2019 zijn te
raadplegen via de link in de voetnoot:
d. PAS-melding 1 mei 2019, AERIUS Calculator berekening met kenmerk
RicTnv6foqtn16
e. AERIUS Register berekening met kenmerk RicTnv6foqtn17
f.
Geüpdatete MER 2018 Actualisatie hoofdrapport 21-02-201818
g. Uitgangspuntennotitie Vliegvelden juni 201419

13

Aerius Resultaat Melding 2016, https://www.commissiemer.nl/adviezen/3456.
Vanwege de grootte van dit bestand, moet het worden gedownload. Dat kan via de volgende
link: https://bestandendelen.pleio.nl/?s=download&token=7245a4db-ad93-4c8a-94cc6ddaa3972edd.
15
Vanwege de grootte van dit bestand, moet het worden gedownload. Dat kan via de volgende
link: https://bestandendelen.pleio.nl/?s=download&token=7245a4db-ad93-4c8a-94cc6ddaa3972edd.
16
Aerius resultaat melding 2019 blz. 1 t/m 2250, https://www.commissiemer.nl/adviezen/3456.
17
Vanwege de grootte van dit bestand, moet het worden gedownload. Dat kan via de volgende
link: https://bestandendelen.pleio.nl/?s=download&token=7245a4db-ad93-4c8a-94cc6ddaa3972edd.
18
Actualisatie MER Hoofdrapport, https://www.commissiemer.nl/adviezen/3260.
19
Stikstofberekeningen. https://www.commissiemer.nl/adviezen/2792.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

13

h.

AERIUS-berekeningen 2018 (geen melding)20

Uitvoering motie van de leden Tjeerd de Groot en Bevers integraal
Beleidskader Natuur Waddenzee
Op 6 september jl. hebben de Minister van Infrastructuur en Waterstaat en
ik de Tweede Kamer geïnformeerd over het Integraal Beleidskader Natuur
Waddenzee (verder: Beleidskader) (Kamerstuk 29 684, nr. 221). Het
Omgevingsberaad heeft laten weten dat er geen discussie is over nut en
noodzaak van het Beleidskader. Conform de motie van de leden Tjeerd de
Groot en Bevers (Kamerstuk 29 684, nr. 224) werk ik aan draagvlak voor dit
Beleidskader. De komende maanden werk ik aan de hoofdlijnen van het
Beleidskader, waarvoor ook nog een aantal gesprekken worden gevoerd.
Ik hecht eraan om partijen goed te betrekken en mee te nemen in het
proces. Ik verwacht de hoofdlijnenbrief van het Beleidskader voor het
einde van het jaar aan de Tweede Kamer te kunnen sturen.
Programma naar een Rijke Waddenzee en transitie mosselvisserij
Hierbij laat ik uw Kamer weten dat de jaarverslagen 2021 van het
programma Naar een Rijke Waddenzee21 en van de transitie van de
mosselvisserij in de Waddenzee22 zijn gepubliceerd, en online te
raadplegen zijn.
Ten aanzien van het programma «Naar een Rijke Waddenzee 2019–2022»
(Kamerstuk 29 684, nr. 163) is in 2021 verder gewerkt aan de acht thema’s
van het programma, te weten: klimaatverandering, natuurlijke dynamiek,
onderwaternatuur, vogels, visserij, randen van het wad, bereikbaarheid en
mobiliteit en versterken kernwaarden Werelderfgoed. Klimaatverandering
en verzilting bieden in de toekomst mogelijk kansen voor mariene
aquacultuur. Zo is in 2021 ondersteuning verleend aan een marktverkenning en praktische experimenten voor binnendijkse zilte aquacultuur
(kweek van schaal- en schelpdieren). In 2021 is een streefbeeld voor
onderwaternatuur opgeleverd. Naar verwachting zal het streefbeeld
kunnen worden benut bij de doorwerking van het beleid en uitwerking
van het beheer.
In het kader van de transitie van de mosselvisserij in de Waddenzee heeft
mijn ambtsvoorganger u op 7 december 2020 geïnformeerd (Kamerstuk
29 675, nr. 197) over de nieuwe aanvullende afspraken die de mosselsector, de natuurorganisaties en het Ministerie van LNV hebben gemaakt
tot 2029. In 2021 is het kader van de aanvullende afspraken onder meer
het «protocol voor het terug vissen in de laatstelijk gesloten gebieden»
opgesteld. Het protocol is een belangrijk element om te gebruiken bij
volgende te nemen sluitingstappen van gebieden voor de mosselvisserij
in de Westelijke Waddenzee.
Nationale Parken
Nationale parken zijn belangrijke gebieden in het natuurbeleid, de
organisaties van de parken kunnen een bijdrage leveren aan de transities
in het landelijk gebied. Voor de zomer heb ik uw Kamer mijn reactie op de
evaluatie van het Nationale Parkenbeleid gestuurd (Kamerstuk 33 576,
nr. 320). Daarbij gaf ik aan dat het mijn intentie is om het programma na
2022 voort te zetten, samen met provincies, parken en partners. In een
20

https://www.commissiemer.nl/adviezen/3456.
https://2021.rijkewaddenzee.nl/.
22
https://rijkewaddenzee.nl/wp-content/uploads/2022/06/Voortgangsrapport-Mosselconvenant2021-def.pdf.
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

14

interbestuurlijke werkgroep waarin de parken, partners, provincies en LNV
zijn vertegenwoordigd, wordt de besluitvorming over een nieuw
beleidsprogramma dit jaar voorbereid. Ik hecht aan zorgvuldige besluitvorming en verwacht dat er daarna nog een nadere besluitvormingsronde
binnen provincies en het Rijk noodzakelijk is. Ik kan u dan ook op zijn
vroegst volgend voorjaar een nieuw beleidsprogramma toesturen.
Om de ontwikkeling van de Nationale Parken ook in 2023 te kunnen
ondersteunen, is voor volgend jaar geld op mijn ontwerpbegroting
gereserveerd voor onder andere educatie, kwaliteitsverbetering van
parken (de Regeling Tijdelijke Ondersteuning Nationale Parken), ondersteuning van het stelsel door het Nationale Parkenbureau, monitoring,
evaluatie, onderzoek en toetsing. Ik zie 2023 als een tussenjaar, waarin we,
vooruitlopend op een nieuw programma, de bijdragen van Nationale
Parken aan de grote maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied
voor de jaren daarna beter in beeld krijgen en ambities en beschikbare
middelen in balans kunnen brengen. In 2023 wordt bezien welke (structurele) bijdragen vanuit deelnemende organisaties, parken en overheden
voor het beleidsprogramma wenselijk zijn en beschikbaar kunnen worden
gesteld.
Eindconferentie LIFE IP Deltanatuur
Op 7 september vond de eindconferentie van het programma LIFE IP
Deltanatuur plaats. Dit Europese programma heeft als doel om een impuls
te geven aan het behalen van de natuurdoelen in de Grote wateren.
Tijdens de conferentie werden de eindresultaten van het 6-jarige
programma gedeeld. Binnen het programma is samen met overheden en
natuurorganisaties het Natuurwinstplan Grote wateren ontwikkeld.23 De
kern van het Natuurwinstplan is: ontwikkel robuuste, veerkrachtige
ecosystemen in de grote wateren, als basis voor Natura 2000-doelen van
de grote wateren als geheel. Om meer natuurwinst te bereiken moeten we
op een andere manier over natuurherstel gaan denken: ecosystemen
centraal stellen in plaats van doelen voor afzonderlijke soorten.
Daarnaast is binnen het programma gekeken naar de belemmeringen op
het gebied van governance voor het realiseren van natuurprojecten. Dit is
gedaan door analyses van en interventies in veldprojecten, als ook door
middel van onderzoek. De verworven inzichten op het gebied van
governance zijn beknopt samengebracht in het inspiratieboekje «Sturen
op Natuur».24
De belangrijkste inzichten uit het programma- het Natuurwinstplan en
«Sturen op Natuur» – zijn tijdens de eindconferentie overgedragen aan
andere programma’s zoals de Programmatische aanpak Grote wateren en
LIFE IP All4biodiversity. De inzichten van de afgelopen zes jaar zijn
waardevol en willen we meenemen in alle programma’s die werken aan
natuurverbetering, ook in het landelijk gebied.

23

(https://life-ip-deltanatuur.nl/file/download/06818f15-2dc2–4d45-a3e4-834db0b8cd29/
natuurwinstplan_grote_wateren_2021_-web.pdf.
24
Samen sturen op natuur in de grote wateren: natuurwinst als gezamenlijke opgave
(life-ip-deltanatuur.nl)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

15

De komende maanden zal gewerkt worden aan de eindrapportage aan
Brussel, met daarin een zogenaamd AFTER LIFE-plan waarin is vastgelegd
hoe de inzichten uit het programma worden geborgd. Ik zal dit te zijner
tijd met uw Kamer delen.
De Minister voor Natuur en Stikstof,
C. van der Wal-Zeggelink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 576, nr. 325

16