Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 466

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 september 2019
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de brief van 18 september 2019 over de
geannoteerde agenda voor de formele Raad voor Concurrentievermogen
op 26 en 27 september 2019 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 465), over de brief
van 16 juli 2019 over het verslag van de informele Raad voor Concurrentievermogen van 4 en 5 juli 2019 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 464) en over de
brief van 2 juli 2019 over de antwoorden op vragen commissie over o.a.
de geannoteerde agenda informele Raad voor Concurrentievermogen van
4 en 5 juli 2019 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 463).
De vragen en opmerkingen zijn op 20 september 2019 aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van
25 september 2019 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Diks
Adjunct-griffier van de commissie,
Nieuwerf

kst-21501-30-466
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

1

Inhoudsopgave
I
II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

2
7

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de Raad voor Concurrentievermogen
(RvC) op 26 en 27 september 2019 en de overige onderliggende stukken.
De leden van de VVD-fractie hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen over.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het voorzitterschap in haar rapport
schetst hoe de EU duurzaam kan groeien aan de hand van zes prioriteiten.
Zij lezen dat voltooiing van de overgang naar klimaat neutrale industrieën,
productie- en dienstensectoren en het bevorderen van de vernieuwing en
het niveau van digitalisering van Europese industrieën een van deze
prioriteiten is. Voorts lezen zij dat Nederland tijdens de RvC met
betrekking tot de klimaatdoelstellingen wederom zal uitdragen dat het van
belang is om het industriebeleid en de klimaatdoelstellingen met elkaar in
lijn te brengen. Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de
VVD-fractie dat hierbij moet worden gelet op het gelijke speelveld van de
industrie en dat weglekeffecten moeten worden voorkomen? In hoeverre
zal de Staatssecretaris deze boodschap tijdens de RvC overbrengen aan
de andere lidstaten? Kan de Staatssecretaris hierbij aangeven welke
lidstaten de mening van de leden van de VVD-fractie delen?
De leden van de VVD-fractie lezen in de agenda daarnaast over het niveau
van digitalisering in Europa. Hoe wordt de vernieuwing en het niveau van
digitalisering van Europese industrieën bevordert en welke consequenties
heeft dit voor de Nederlandse industrieën? Tot op welk niveau wil het
kabinet deze digitalisering bevorderen? Daarnaast lezen zij dat een andere
doelstelling het bevorderen van innovatiegeleide transities met een
ambitieuze beleidsmix is, met nadruk op de opname van onderzoeksresultaten en de inzet van innovaties. Over welke innovaties wordt dan
gesproken; binnen welke beleidsterreinen? Hoe gaat het kabinet ervoor
zorgen dat die innovaties ook daadwerkelijk sneller van de grond komen
en hoe rijmt dit met de huidige Europese wet- en regelgeving die
innovaties soms in de weg kunnen zitten? Hoe kunnen lidstaten hun
capaciteiten vergroten ter bevordering van verbeteringen van de interne
markt, innovatie, handel en hun verwevenheid? Welke consequenties, in
kansen en belemmeringen, ziet de Staatssecretaris hierin voor Nederland?
De leden van de VVD-fractie lezen in het verslag van de RvC van 4 en 5 juli
dat het Fins voorzitterschap heeft voorgesteld een duurzame groei van de
EU in te zetten en het concurrentievermogen van de Europese economie
en industrie te versterken, zonder dat fundamentele principes van de EU,
zoals eerlijke concurrentie en een «level playing field» geschaad worden.
Zij steunen dat. Zij vragen of de fundamentele principes rondom eerlijke
concurrentie en een «level playing field» betrekking hebben op de interne,
of externe markt van de EU. Wat zijn vanuit de EU de belangrijkste acties
om het concurrentievermogen van Europese bedrijven in de externe
markt te versterken? Welke rol heeft de RvC hierbinnen om bij te dragen
aan een efficiënter Europees beleid om dat externe concurrentievermogen
te bevorderen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

2

De leden van de VVD-fractie lezen met betrekking tot de «political
guidelines» van de komende Europese Commissie (EC) onder andere dat
wordt ingezet op een «Europese Green Deal» en een economie die werkt
voor mensen. Zij zijn benieuwd naar de appreciatie van de Staatssecretaris van deze politieke richtlijnen. Is de Staatssecretaris het met de leden
van de VVD-fractie eens dat de richtlijnen in dienst moeten staan van de
lidstaten en daarmee niet verder moeten gaan dan nodig?
De leden van de VVD-fractie lezen met betrekking tot Horizon Europe in
het verslag van de informele RvC dat Nederland heeft benadrukt dat de
missies van EU-toegevoegde waarde moeten zijn. Zij steunen deze
opvatting. Zij vragen in dat opzicht aan de Staatssecretaris hoe ervoor
wordt gezorgd dat de middelen uit het Horizon Europe-programma op de
juiste manier worden aangewend zodat het maximale rendement van
investeringen en subsidies wordt bereikt.
De leden van de VVD-fractie hebben met betrekking tot het discussiestuk
dat het Finse voorzitterschap heeft opgesteld ten behoeve van het
beleidsdebat over synergiën tussen Horizon Europe en andere Europese
programma’s nog enkele vragen. In hoeverre is het Horizon Europeprogramma complementair aan Invest-NL? In hoeverre kan Invest-NL
middelen van het Horizon Europe-programma alloceren voor Nederlandse
investeringsprogramma’s? Is er voor het Horizon Europe-programma nog
geen akkoord over hoe om te gaan met «seal of excellence»-projecten.
Wat is de positie van de Staatssecretaris met betrekking tot «seal of
excellence»-projecten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Zij hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie lezen in het discussiestuk «Future of the
external dimension of the EU competitivenes» drie vragen ter discussie
(pag. 6):
1. What are the main actions that the EU should take to strengthen its
global role and to support European businesses» external competitiveness?
2. How could the EU Member States enhance their capacity to better
deliberate issues pertaining to internal market, innovations and trade,
and their interlinkages?
3. What role can the Competiveness Council play to contribute to a
more efficient European policy in support of external competitiveness?
Kan de Staatssecretaris elk van deze drie vragen, vanuit Nederlands
perspectief, beantwoorden? In het bijzonder vraag 2: op welke wijze(n)
kan Nederland haar capaciteit vergroten ter bevordering van verbeteringen van de interne markt, innovatie en handel en hun verwevenheid?
De leden van de CDA-fractie lezen in het Finse voorzittersrapport
«Ontwikkeling van onze economische basis: een visie voor een langetermijnstrategie voor duurzame groei» een langetermijnstrategie voor
duurzame groei en het verder ontwikkelen van de economische basis. Zij
lezen dat hierover tijdens de RvC een beleidsdebat zal plaatsvinden, als
input voor het werkprogramma van de nieuwe EC. De prioriteiten daarbij
zijn:
1. voltooiing van de overgang naar klimaatneutrale industrieën,
productie- en dienstensectoren en het bevorderen van de vernieuwing en het niveau van digitalisering van Europese industrieën;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

3

2.

versterking van een innovatieve interne markt met een betere
bedrijfsomgeving met name voor diensten en scale-up bedrijven;
3. bevordering van innovatiegeleide transities met een ambitieuze
beleidsmix die de nadruk legt op de opname van onderzoeksresultaten en inzet van innovaties;
4. de EU tot een wereldleider in digitale economie en een wereldwijd
aantrekkelijke markt voor digitalisering en digitale diensten maken;
5. verbetering van het concurrentievermogen en de productiviteit van
Europa door continu te investeren in onderwijs en nieuwe vaardigheden die nodig zijn in een digitale wereld en in de overgang naar een
klimaatneutrale economie;
6. versterking van de externe dimensie van het concurrentievermogen
van de EU en beter gebruik van de kansen die de interne markt biedt
om het wereldwijde concurrentievermogen van Europese industrieën
te verbeteren.
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen deze prioriteiten? Ontbreken naar
haar mening nog punten? Waaraan wordt ten aanzien van prioriteit 2
gedacht bij een betere bedrijfsomgeving? Welke specifieke verbeteringen
zijn nodig? Deelt de Staatssecretaris de mening dat het mkb,dat 99% van
de bedrijven vertegenwoordigt en goed is voor 85% van de nieuwe banen
die in de afgelopen vijf jaar zijn gecreëerd, een expliciete vermelding
verdient bij prioriteit 2?
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat de definitieve versie van
bovengenoemd voorzittersrapport nog niet bekend is. Zij lezen dat de
meest recente versie van het rapport aansluit bij de Nederlandse inzet op
het gebied van interne markt, industrie, digitalisering, internationale
ontwikkelingen en vaardigheden. Kan de Staatssecretaris nog eens
toelichten waar de Nederlandse inzet precies op gericht is? Wat is precies
de inzet, stip op de horizon, op elk van deze terreinen?
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet het voorstel steunt voor
een gedegen sectorale analyse van ervaringen van ondernemers op de
interne markt, om te komen tot maatwerkoplossingen. Hoe gaat deze
analyse plaatsvinden? Op welke wijze kunnen Nederlandse ondernemers
hierbij worden betrokken?
De leden van de CDA-fractie steunen de Nederlandse inzet om tijdens de
RvC uit te dragen dat het van belang is om het Europese industriebeleid
en de klimaatdoelstellingen met elkaar in lijn te brengen, naar het
voorbeeld van het Nederlandse missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid. Kan de Staatssecretaris verduidelijken welke de sleuteltechnologieën zijn waarbij het de ambitie is om een vooraanstaande rol te spelen?
De leden van de CDA-fractie lezen dat Nederland zich zal inzetten voor een
integraal digitaal beleid gericht op het «op verantwoorde wijze» benutten
van kansen. Wat verstaat de Staatssecretaris onder «op verantwoorde
wijze»?
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het streven om als EU
oneerlijke concurrentie en handelspraktijken te durven aanpakken. Is de
indruk van de Staatssecretaris dat dit op dit moment voldoende gebeurd?
Wat zou er nog beter kunnen?
De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de inzet op vaardigheden in een veranderende arbeidsmarkt en zijn blij met de rol van
Nederland als «digital frontrunner» en de uitwisseling van goede
voorbeelden. Zij lezen dat hiertoe dit najaar in Nederland een bijeenkomst
met beleidsmakers uit digital frontrunners plaatsvindt ten behoeve van
het opschalen van succesvolle beleidsexperimenten voor wat betreft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

4

overheidsinterventies op het gebied van onderwijs-arbeidsmarkt en
vaardigheden. Krijgt het parlement hiervan een verslag of terugkoppeling?
De leden van de CDA-fractie lezen dat ten behoeve van de definitieve
versie van het voorzittersrapport de onderdelen die gaan over innovatie
en onderzoek verduidelijking behoeven, omdat deze nu nog alleen de
nadruk leggen op economische groei en niet op de bredere maatschappelijke waarde van innovatie en onderzoek. Wordt deze bredere opvatting
over innovatie en onderzoek door andere EU-lidstaten gedeeld?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de EC tijdens de RvC een update
geeft over de batterij-alliantie. Zij veronderstellen dat dit de Europese
Batterij Alliantie (EBA) betreft, gevormd om een strategie te ontwikkelen
om de EU minder afhankelijk te maken van batterijleveranciers uit Azië en
Noord-Amerika. Is Nederland, bijvoorbeeld via het bedrijfsleven of
kennisinstellingen, bij deze alliantie betrokken?
De leden van de CDA-fractie steunen de lijn dat het Europese onderzoeksprogramma Horizon Europe synergie op programma- en projectniveau
mogelijk moet maken. Zij lezen dat gedurende de RvC over Horizon
Europe een beleidsdebat zal plaatsvinden, waarin twee vragen centraal
staan:
1. Hoe kunnen andere EU-programma’s, waaronder de structuurfondsen, alsmede nationale particuliere fondsen en andere bronnen, zoals
de EIB, het best worden geactiveerd als aanvulling op de ondersteuning van strategische onderzoeks- en innovatie-initiatieven in
synergie met Horizon Europe? Welke mechanismen op EU-niveau zijn
nodig om synergiën tussen verschillende EU-programma’s te
waarborgen?
2. Hoe zijn de lidstaten op hun beurt van plan synergiën met Horizon
Europe in hun structuurfondsen en nationale programma’s te
overwegen, bijvoorbeeld via de slimme specialisatie strategie en seal
of excellence projecten?
Kan de Staatssecretaris deze twee vragen beantwoorden? Wat vindt zij
van het label «seal of excellence», waarmee financiering van projecten
met staatssteun zonder meldplicht onder voorwaarden mogelijk wordt?
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen projecten met een «seal of
excellence», maar zonder financiering, uit Horizon Europe, die zonder
verdere evaluaties geld ontvangen vanuit het betreffende structuurfondsenprogramma? Hoe staat zij tegenover een extra controle op deze
projecten vanuit de structuurfondsen? Is de Staatssecretaris van plan om
middelen vanuit de structuur- en investeringsfondsen over te hevelen
naar Horizon Europe?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het verslag van
de informele RvC van 4 en 5 juli 2019. Zij steunen de conclusie dat het
belangrijk is om belanghebbenden en burgers te betrekken bij de selectie,
implementatie en evaluatie van het missiegedreven innovatiebeleid en
zijn blij met de aandacht die Nederland hiervoor heeft gevraagd.
De leden van de CDA-fractie lezen dat er met vertegenwoordigers uit het
bedrijfsleven is gesproken over onder andere de interne markt, waarbij
verschillen tussen lidstaten die de schaarvoordelen beperken de handel
bemoeilijken en investeringen in de weg zitten. Een van de aanbevelingen
was dat bedrijven beter kunnen profiteren van de interne markt als er
meer Europese normen worden ontwikkeld voor nieuwe industrieën en
technologieën. Aan wat voor normen werd gedacht? Hoe gaat de RvC
opvolging geven aan deze aanbevelingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

5

De leden van de CDA-fractie lezen Nederland met andere lidstaten heeft
gepleit voor een uitzondering, onder strenge voorwaarden, op staatssteunregels als deze klimaatneutraliteit bevorderen en de interne markt
niet verstoren en dat aanbesteden ook zou kunnen worden gebruikt om
duurzaamheid te stimuleren. Hoe is hierop gereageerd?
De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat op 1 november 2019 treedt
de nieuwe EC aan, waarin Margrethe Vestager (Denemarken) de portefeuille mededinging krijgt, Sylvie Goulard (Frankrijk) de portefeuille
interne markt en Mariya Gabriel (Bulgarije) de portefeuille onderzoek en
innovatie. Zij zijn blij met de aandacht voor het mkb in de «mission letter»
van beoogd Eurocommissaris Verstager (pag. 5): «You will co-lead the
work on a new SME strategy, working together with the Executive
vicePresident for an Economy that Works for People. This should focus on
supporting small businesses, entrepreneurs and start-ups, notably by
reducing the regulatory burden and enabling them to make the most of
digitisation.» Op diezelfde pagina lezen zij ook: «You will coordinate the
work on digital taxation to find a consensus at international level by the
end of 2020 or to propose a fair European tax.» Kan de Staatssecretaris
uitleggen wat dit gaat betekenen? Zou de Staatssecretaris een beoordeling willen geven van de «mission letters» van de drie bovengenoemde
Eurcommissarissen? Onderschrijft zij deze en wat mist zij?
De leden van de CDA-fractie lezen dat Ursula von der Leyen, beoogd
voorzitter van de Europese Commissie 2019–2024, zes politieke «richtlijnen» heeft geformuleerd, namelijk:
1. een Europese «green deal»;
2. een economie die werkt voor mensen;
3. een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk;
4. onze Europese levenswijze beschermen;
5. een sterker Europa in de wereld;
6. een nieuwe impuls voor de Europese democratie.
Hoe zou de tweede richtlijn, «een economie die werkt voor mensen»,
volgens de Staatssecretaris in de komende periode moeten worden
ingevuld?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de RvC van 27 en 28 september 2019 en
de overige onderliggende stukken. Deze leden willen Staatssecretaris
enkele vragen voorleggen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de thema’s die
besproken zullen worden tijdens de gedachtewisseling over het voorzittersrapport. Deze leden vragen de Staatssecretaris of zij de modernisering
van de mededingingsregels in het licht van de digitale economie zal
bespreken.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het beleidsdaad
over de synergie van Horizon Europe met andere programma’s. Zij vragen
de Staatssecretaris voor welke programma’s zij de meeste mogelijkheden
ziet voor synergie. Tevens vragen deze leden hoe zij het krachtenveld
inschat rond het bereiken van synergie tussen Horizon Europe met de
betreffende programma’s.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de portefeuilleverdeling van de nieuwe EC. Daarin is Mariya Gabriel de beoogd
Eurocommissaris voor innovatie en jeugd. Deze leden merken op dat in de
naam van haar portefeuille en in de «mission letter» er een grote nadruk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

6

ligt op innovatie en onderzoek niet expliciet duidelijk naar voren komt. Zij
hechten aan een goede balans tussen innovatie en onderzoek. Wat is het
oordeel van de Staatssecretaris voor het ontbreken van onderzoek en de
European Research Council in de «mission letter»? Verwacht de Minister
dat de nieuwe EC onderzoek niet meer als prioriteit ziet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de RvC en hebben hierbij enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
regering van mening is dat gestreefd dient te worden naar een zo gelijk
mogelijk speelveld binnen en buiten de interne markt en dat het
bestaande op regels gebaseerde multilaterale handelssysteem verdedigd
moet worden. Tegelijkertijd constateren deze leden dat zowel intern door
diverse Europese landen initiatieven zijn genomen om de eigen industrie
te beschermen en dat met name de landen met een grote economische
machtspositie het zich permitteren om een aanval te doen op dit
handelssysteem door elkaar met ongerechtvaardigde importtarieven te
bevechten. Deze leden vragen de regering welke houding zij inneemt
tegen deze tactieken, of zij van mening is dat om politieke redenen
ingevoerde importtarieven dienen te worden bestreden op basis van
wederkerigheid, zoals de regering op andere vlakken ook heeft voorgesteld.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om nadere informatie over
de Europese batterij-alliantie, welke rol zij speelt in deze alliantie en of zij
van zins is in te zetten op productiefaciliteiten voor autobatterijen op
Nederlands grondgebied. Tevens vragen zij of, indien op dit laatste het
antwoord positief luidt, zij hierbij van plan is in te zetten op vestiging in
krimpgebieden om de werkgelegenheid te bevorderen en daarmee de
vergrijzing tegen te gaan.
II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de Raad voor Concurrentievermogen
(RvC) op 26 en 27 september 2019 en de overige onderliggende stukken.
De leden van de VVD-fractie hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen over.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het voorzitterschap in haar rapport
schetst hoe de EU duurzaam kan groeien aan de hand van zes prioriteiten.
Zij lezen dat voltooiing van de overgang naar klimaat neutrale industrieën,
productie- en dienstensectoren en het bevorderen van de vernieuwing en
het niveau van digitalisering van Europese industrieën een van deze
prioriteiten is. Voorts lezen zij dat Nederland tijdens de RvC met
betrekking tot de klimaatdoelstellingen wederom zal uitdragen dat het van
belang is om het industriebeleid en de klimaatdoelstellingen met elkaar in
lijn te brengen. Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de
VVD-fractie dat hierbij moet worden gelet op het gelijke speelveld voor de
industrie en dat weglekeffecten moeten worden voorkomen? In hoeverre
zal de Staatssecretaris deze boodschap tijdens de RvC overbrengen aan
de andere lidstaten? Kan de Staatssecretaris hierbij aangeven welke
lidstaten de mening van de leden van de VVD-fractie delen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

7

Ja, ik deel deze mening. De Minister van Economische Zaken en Klimaat
(EZK) en ik dragen aanhoudend de boodschap uit dat de Nederlandse,
Europese en wereldwijde industrie ook dient bij te dragen aan de doelen
uit het akkoord van Parijs. Alle Europese lidstaten zijn het erover eens dat
daarbij een concurrerende industrie en een gelijk speelveld van wezenlijk
belang zijn. Ik zal in voorkomende gevallen het belang van een gelijk
speelveld zeker benadrukken, ongeacht of dit tijdens de Raad voor
Concurrentievermogen, in individuele contacten of anderszins aan de
orde is.
De leden van de VVD-fractie lezen in de agenda daarnaast over het niveau
van digitalisering in Europa. Hoe wordt de vernieuwing en het niveau van
digitalisering van Europese industrieën bevorderd en welke consequenties heeft dit voor de Nederlandse industrieën? Tot op welk niveau
wil het kabinet deze digitalisering bevorderen?
Het kabinet heeft de ambitie dat de Nederlandse industrie in 2021 het
meest flexibele en het beste digitaal verbonden productienetwerk van
Europa heeft. Met de publiek-private inzet op het programma Smart
Industry bevorderen we dit. Dit doen we onder andere door het versterken
van een netwerk van Smart Industry fieldlabs (nu 43 in totaal door heel
Nederland) en met uitbouw van vijf regionale «Smart Industry hubs», om
tot op het niveau van mkb’ers in de regio te bereiken. Via de fieldlabs en
de hubs is er extra inzet op het delen van kennis en expertise van nieuwe
technologieën als AI, data delen en robotisering. Smart Industry is een
belangrijk onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringstrategie 2.0
(Kamerstuk 26 643, nr. 623).
De activiteiten van de Europese Commissie ondersteunen het kabinet met
de inzet op digitalisering in de industrieën. Bijvoorbeeld door de verschillende initiatieven in de lidstaten (Smart Industry in Nederland en Platform
Industrie 4.0) aan elkaar te koppelen voor uitwisseling van succesvoorbeelden. Daarnaast wordt er gewerkt aan een netwerk van «digital
innovation hubs», vergelijkbaar met de Nederlandse Smart Industry
Fieldlabs.
Daarnaast lezen zij dat een andere doelstelling het bevorderen van
innovatiegeleide transities met een ambitieuze beleidsmix is, met nadruk
op de opname van onderzoeksresultaten en de inzet van innovaties. Over
welke innovaties wordt dan gesproken; binnen welke beleidsterreinen?
Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat die innovaties ook daadwerkelijk
sneller van de grond komen en hoe rijmt dit met de huidige Europese weten regelgeving die innovaties soms in de weg kunnen zitten?
Het Finse voorzitterschap bedoelt hiermee in het rapport te zeggen dat het
belangrijk is om in te zetten op investeren in kennis en dat daarbij ook
aandacht moet zijn voor de impact en de toepassingen van deze kennis.
Onderzoek en innovatie zijn in dit verband ook een belangrijke drijfveer en
aanjager voor productiviteit, beleid en duurzame groei.
Met de inrichting van het nieuwe EU-Kaderprogramma zal ook de
Europese Innovatieraad worden opgericht. Deze dient ter bevordering van
opschaling van het innovatieve mkb en startups. Nederland doet hiermee
ervaring op in de pilots die lopen onder Horizon 2020.
Om grensoverschrijdende toepassing van innovaties beter mogelijk te
maken is bovendien een goed functionerende interne markt van groot
belang. Nederland zet zich dan ook in om de interne markt te verbeteren.
Prioriteiten hierin zijn een betere implementatie en handhaving van de
huidige interne marktregels, en een maatwerkaanpak om de resterende
belemmeringen aan te pakken. Deze maatwerkaanpak bestaat uit o.a. een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

8

meer sectorale aanpak, zeker voor de zeer diverse dienstenmarkt,
belemmeringen op de interne markt vaker met een kleiner groepje
lidstaten aanpakken, en meer bottom-up initiatieven faciliteren om
zodoende gebruik te maken van de energie in de verschillende sectoren
zelf.
Hoe kunnen lidstaten hun capaciteiten vergroten ter bevordering van
verbeteringen van de interne markt, innovatie, handel en hun verwevenheid? Welke consequenties, in kansen en belemmeringen, ziet de
Staatssecretaris hierin voor Nederland?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik door naar het antwoord
hieronder op de vraag van de leden van het CDA.
De leden van de VVD-fractie lezen in het verslag van de RvC van 4 en 5 juli
dat het Fins voorzitterschap heeft voorgesteld een duurzame groei van de
EU in te zetten en het concurrentievermogen van de Europese economie
en industrie te versterken, zonder dat fundamentele principes van de EU,
zoals eerlijke concurrentie en een «level playing field» geschaad worden.
Zij steunen dat. Zij vragen of de fundamentele principes rondom eerlijke
concurrentie en een «level playing field» betrekking hebben op de interne,
of externe markt van de EU. Wat zijn vanuit de EU de belangrijkste acties
om het concurrentievermogen van Europese bedrijven in de externe
markt te versterken? Welke rol heeft de RvC hierbinnen om bij te dragen
aan een efficiënter Europees beleid om dat externe concurrentievermogen
te bevorderen?
Het kabinet streeft naar eerlijke concurrentie en een gelijk speelveld op
zowel de interne markt alsook daarbuiten. Ze bepleit daarom allereerst
een sterke WTO en wereldhandel gebaseerd op stevige en
non-discriminatoire regels, evenals een bilaterale handelspolitieke inzet.
Aanvullende (interveniërende) maatregelen kunnen worden ingezet in het
geval het Europese of mondiale gelijke speelveld wordt bedreigd. Ook de
versterking van de (digitale) interne markt is essentieel, onder meer door
effectieve, sterke mededingings- en staatsteunregels, het adresseren van
belemmeringen voor ondernemers, verbeterde handhaving binnen de
interne markt, en een focus op de ontwikkeling van sleuteltechnologieën,
onderzoek en innovatie. Voorts steunt het kabinet samenwerking rondom
waardeketens die van strategisch economisch belang zijn. De RvC kan –
gelet op het diffuse eigenaarschap van de verschillende onderwerpen –
zowel dienen als besluitvormend orgaan, alsook dienen als discussieforum om de verschillende onderwerpen in samenhang te kunnen
bespreken.
De leden van de VVD-fractie lezen met betrekking tot de «political
guidelines» van de komende Europese Commissie (EC) onder andere dat
wordt ingezet op een «Europese Green Deal» en een economie die werkt
voor mensen. Zij zijn benieuwd naar de appreciatie van de Staatssecretaris van deze politieke richtlijnen. Is de Staatssecretaris het met de leden
van de VVD-fractie eens dat de richtlijnen in dienst moeten staan van de
lidstaten en daarmee niet verder moeten gaan dan nodig?
Tijdens het AO RAZ van 16 september jl. heeft Minister Blok een algemene
appreciatie van de taakverdeling van de Commissie gegeven, waarbij hij
ook op dit onderwerp is ingegaan. De Mission-letters zelf hebben geen
formele status, maar dragen bij aan de vorming van de werkplannen van
de Europese Commissie. Zodra de werkplannen van de Commissie
bekend zijn zal het kabinet een appreciatie hiervan naar de Kamer sturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

9

De leden van de Europese Commissie zijn onafhankelijk en dienen het
collectief belang van de gehele Europese Unie, en daaronder dus ook het
collectief van de lidstaten, te behartigen. De Europese Raad zet de
algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten uit. De Europese
Commissie handelt met inachtneming van deze beleidslijnen.
De leden van de VVD-fractie lezen met betrekking tot Horizon Europe in
het verslag van de informele RvC dat Nederland heeft benadrukt dat de
missies van EU-toegevoegde waarde moeten zijn. Zij steunen deze
opvatting. Zij vragen in dat opzicht aan de Staatssecretaris hoe ervoor
wordt gezorgd dat de middelen uit het Horizon Europe-programma op de
juiste manier worden aangewend zodat het maximale rendement van
investeringen en subsidies wordt bereikt.
In Horizon Europe wordt, net als in het huidige kaderprogramma, budget
toegekend op basis van excellentie en impact. Zo worden alleen de beste
voorstellen in onderlinge competitie gehonoreerd. De verdere uitwerking
van Horizon Europe wordt in samenspraak met lidstaten, veldpartijen en
belanghebbenden vormgegeven en daarbij zal ook blijvende aandacht zijn
voor de EU-toegevoegde waarde die er voor het gehele programma, ook
de missies, moet zijn. De evaluatie van het vorige, zevende, kaderprogramma wees uit dat elke geïnvesteerde euro via dit programma 11 euro
rendeerde.1
De leden van de VVD-fractie hebben met betrekking tot het discussiestuk
dat het Finse voorzitterschap heeft opgesteld ten behoeve van het
beleidsdebat over synergiën tussen Horizon Europe en andere Europese
programma’s nog enkele vragen. In hoeverre is het Horizon Europeprogramma complementair aan Invest-NL? In hoeverre kan Invest-NL
middelen van het Horizon Europe-programma alloceren voor Nederlandse
investeringsprogramma’s?
Het Horizon Europa programma is de opvolger van het Horizon 2020
programma en zal voornamelijk bestaan uit subsidie-instrumenten voor
onderzoek en innovatie die in competitie worden verworven door
degenen met het beste voorstel als het gaat om excellentie en impact.
Invest-NL verzorgt geen subsidies, maar zal onder andere voor succesvolle projecten afkomstig uit het Horizon Europe programma mogelijk een
deel van de verdere financieringsbehoefte kunnen verzorgen.
Is er voor het Horizon Europe-programma nog geen akkoord over hoe om
te gaan met «seal of excellence»-projecten. Wat is de positie van de
Staatssecretaris met betrekking tot «seal of excellence»-projecten?
De teksten die verwijzen naar de «seal of excellence» zijn geen onderdeel
van het akkoord over Horizon Europe. Dit heeft ermee te maken dat deze
teksten in samenhang dienen te worden bezien met de (nog lopende)
onderhandelingen over de Europese Structuur- en Investeringsfondsen
(ESI-fondsen). De Seal of Excellence is een goede manier voor minder
onderzoek- en innovatieintensieve regio’s om capaciteit op te bouwen en
daarmee draagt het bij aan het verkleinen van de innovatiekloof.
Nederland staat daarom in beginsel positief tegenover de Seal of
Excellence en zal de uitwerking ervan kritisch volgen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Zij hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.

1

Kamerstuk 21 501-30, nr. 391

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

10

De leden van de CDA-fractie lezen in het discussiestuk «Future of the
external dimension of the EU competitivenes» drie vragen ter discussie
(pag. 6):
1. What are the main actions that the EU should take to strengthen its
global role and to support European businesses» external competitiveness?
2. How could the EU Member States enhance their capacity to better
deliberate issues pertaining to internal market, innovations and trade,
and their interlinkages?
3. What role can the Competiveness Council play to contribute to a
more efficient European policy in support of external competitiveness?
Kan de Staatssecretaris elk van deze drie vragen, vanuit Nederlands
perspectief, beantwoorden? In het bijzonder vraag 2: op welke wijze(n)
kan Nederland haar capaciteit vergroten ter bevordering van innovatiegeleide transities met een ambitieuze beleidsmix die de nadruk legt op de
opname van onderzoeksresultaten en inzet van innovaties; bevordering
van verbeteringen van de interne markt, innovatie en handel en hun
verwevenheid?
In mei 2019 heeft het kabinet uw Kamer geïnformeerd over de voorgenomen inzet om de concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven,
alsook de positie van Nederland in het algemeen, te borgen en te
verbeteren (Kamerstuk 30 821, nr. 73). Deze kabinetspositie bestrijkt een
veelheid aan onderwerpen die in verschillende nationale, Europese en
zelfs mondiale gremia behandeld worden. Het kabinet spant zich ervoor in
om te zorgen dat waar nodig bestaande overlegstructuren geïntensiveerd
worden, dan wel nieuwe overlegstructuren te faciliteren, om te zorgen dat
oplossingen integraal tot stand komen en alle belangen behartigd
worden. Zo is bijvoorbeeld op nationaal niveau een apart Ministeriele
Commissie Economie en Veiligheid ingesteld, waar het grootste deel van
de onderwerpen rondom concurrentiekracht zowel vanuit het algemeen
economische en het veiligheidsbelang gewogen worden. Op Europees
niveau kunnen dit soort multidisciplinaire onderwerpen bij uitstek in
samenhang besproken worden in de RvC, ook als uiteindelijk andere
raadsformaties beslissingsbevoegdheid hebben over onderwerpen.
De leden van de CDA-fractie lezen in het Finse voorzittersrapport
«Ontwikkeling van onze economische basis: een visie voor een langetermijnstrategie voor duurzame groei» een langetermijnstrategie voor
duurzame groei en het verder ontwikkelen van de economische basis. Zij
lezen dat hierover tijdens de RvC een beleidsdebat zal plaatsvinden, als
input voor het werkprogramma van de nieuwe EC. De prioriteiten daarbij
zijn:
1. voltooiing van de overgang naar klimaatneutrale industrieën,
productie- en dienstensectoren en het bevorderen van de vernieuwing en het niveau van digitalisering van Europese industrieën;
2. versterking van een innovatieve interne markt met een betere
bedrijfsomgeving met name voor diensten en scale-up bedrijven;
3. bevordering van innovatiegeleide transities met een ambitieuze
beleidsmix die de nadruk legt op de opname van onderzoeksresultaten en inzet van innovaties;
4. de EU tot een wereldleider in digitale economie en een wereldwijd
aantrekkelijke markt voor digitalisering en digitale diensten maken;
5. verbetering van het concurrentievermogen en de productiviteit van
Europa door continu te investeren in onderwijs en nieuwe vaardigheden die nodig zijn in een digitale wereld en in de overgang naar een
klimaatneutrale economie;
6. versterking van de externe dimensie van het concurrentievermogen
van de EU en beter gebruik van de kansen die de interne markt biedt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

11

om het wereldwijde concurrentievermogen van Europese industrieën
te verbeteren.
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen deze prioriteiten? Ontbreken naar
haar mening nog punten? Waaraan wordt ten aanzien van prioriteit 2
gedacht bij een betere bedrijfsomgeving? Welke specifieke verbeteringen
zijn nodig? Deelt de Staatssecretaris de mening dat het mkb, dat 99% van
de bedrijven vertegenwoordigt en goed is voor 85% van de nieuwe banen
die in de afgelopen vijf jaar zijn gecreëerd, een expliciete vermelding
verdient bij prioriteit 2?
De beleidsvelden die in het Finse voorzitterschapsrapport zijn opgenomen
zijn belangrijk voor duurzame groei. Ik steun de Finse aanpak om deze
onderwerpen in samenhang met elkaar te bespreken, omdat er tussen de
beleidsvelden veel raakvlakken zijn die op elkaar moeten worden
afgestemd en goed samenhangend beleid elkaar versterkt. Naar mijn
mening dekken deze prioriteiten alle beleidsthema’s af die bijdragen aan
een goed concurrentievermogen van de EU. In het rapport zijn aanbevelingen opgenomen met een oproep aan de Commissie om deze mee te
nemen in haar nieuwe werkprogramma. Zodra de werkplannen van de
Commissie bekend zijn zal het kabinet een appreciatie hiervan naar de
Kamer sturen. In het rapport is, onder meer met een expliciete vermelding
onder prioriteit, aandacht voor het mkb.
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat de definitieve versie van
bovengenoemd voorzittersrapport nog niet bekend is. Zij lezen dat de
meest recente versie van het rapport aansluit bij de Nederlandse inzet op
het gebied van interne markt, industrie, digitalisering, internationale
ontwikkelingen en vaardigheden. Kan de Staatssecretaris nog eens
toelichten waar de Nederlandse inzet precies op gericht is? Wat is precies
de inzet, stip op de horizon, op elk van deze terreinen?
In de geannoteerde agenda (GA) Raad voor Concurrentievermogen van 26
en 27 september (Kamerstuk 21 501-30, nr. 465) heb ik per onderdeel mijn
inzet aangegeven. Inmiddels is een nieuwe versie van het voorzitterschapsrapport beschikbaar, u kunt dat inzien via Delegates Portal. Het
rapport is niet gewijzigd qua inhoud, mijn inzet is dan ook niet gewijzigd
te opzichte van de GA.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het kabinet het voorstel steunt voor
een gedegen sectorale analyse van ervaringen van ondernemers op de
interne markt, om te komen tot maatwerkoplossingen. Hoe gaat deze
analyse plaatsvinden? Op welke wijze kunnen Nederlandse ondernemers
hierbij worden betrokken?
Op de Raad voor Concurrentievermogen van mei 2019 is afgesproken een
gecoördineerde analyse agenda op te stellen. Via deze agenda moet de
verdere analyse van de interne markt worden vormgegeven. Nederlandse
ondernemers zijn en worden op verschillende manieren betrokken, via
zowel Nederlands als Europees onderzoek (zie tevens beantwoording
vragen Schriftelijk Overleg Raad voor Concurrentievermogen van
27-28 mei, Kamerstuk 21 501-30, nr. 460). Zo is de Europese Commissie
momenteel als onderdeel van lopend onderzoek naar belemmeringen op
de interne markt bezig met het consulteren van bedrijven. Nederland ziet
er op toe dat Nederlandse bedrijven voldoende onderdeel zijn van dit
proces. Ook EZK zelf zal in de toekomst contact blijven zoeken met
ondernemers, en ondernemers blijven betrekken bij het vormgeven van
nieuwe initiatieven voor de interne markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

12

De leden van de CDA-fractie steunen de Nederlandse inzet om tijdens de
RvC uit te dragen dat het van belang is om het Europese industriebeleid
en de klimaatdoelstellingen met elkaar in lijn te brengen, naar het
voorbeeld van het Nederlandse missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid. Kan de Staatssecretaris verduidelijken welke de sleuteltechnologieën zijn waarbij het de ambitie is om een vooraanstaande rol te spelen?
In de Kamerbrief van 26 april jl. (Kamerstuk 33 009, nr. 70) over missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid heb ik aangegeven dat Nederland
als klein land in veel sleuteltechnologieën wetenschappelijk meedraait in
de top en ook kan bouwen op bedrijven met een sterke technologiepositie. Na het tekenen van het Kennis- en Innovatie Convenant (KIC) in
november, gaan we aan de hand van de Kennis- en Innovatie Agenda’s en
samen met de financiers van het KIC prioriteren en keuzes maken.
De leden van de CDA-fractie lezen dat Nederland zich zal inzetten voor een
integraal digitaal beleid gericht op het «op verantwoorde wijze» benutten
van kansen. Wat verstaat de Staatssecretaris onder «op verantwoorde
wijze»?
Als het gaat om vernieuwing en niveau van digitalisering heeft het kabinet
in de Nationale digitaliseringsstrategie 2.0. (Kamerstuk 26 643, nr. 623)
aangegeven dat de Nederlandse industrie in 2021 het meest flexibele en
het beste digitaal verbonden productienetwerk van Europa heeft. Met de
implementatieagenda «Smart Industry» bevordert het kabinet de
digitalisering van de Nederlandse industrie (inclusief het mkb) onder
andere door middel van zeven nieuwe fieldlabs (41 in totaal) en de
uitbouw van vijf regionale «Smart Industry hubs». Deze regionale hubs
moeten mkb’ers in de regio bereiken en zetten in op het delen van kennis
en expertise van nieuwe technologieën als kunstmatige intelligentie (AI)
en data delen.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het streven om als EU
oneerlijke concurrentie en handelspraktijken aan te durven pakken. Is de
indruk van de Staatssecretaris dat dit op dit moment voldoende gebeurt?
Wat zou er nog beter kunnen?
Het kabinet is vooralsnog tevreden met de geboekte vooruitgang op
relevante dossiers, en constateert met genoegen dat de prioriteiten van de
nieuwe commissie getuigen van een hoge mate van ambitie om verdere
voorgang te realiseren. Wel zal het kabinet de vinger aan de pols blijven
houden ten aanzien van het behoud van EU-eenheid op deelonderwerpen,
en blijft de snelheid van EU-optreden bij plotselinge veranderingen een
punt van aandacht.
De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de inzet op vaardigheden in een veranderende arbeidsmarkt en zijn blij met de rol van
Nederland als «digital frontrunner» en de uitwisseling van goede
voorbeelden. Zij lezen dat hiertoe dit najaar in Nederland een bijeenkomst
met beleidsmakers uit digital frontrunners plaatsvindt ten behoeve van
het opschalen van succesvolle beleidsexperimenten voor wat betreft
overheidsinterventies op het gebied van onderwijs-arbeidsmarkt en
vaardigheden. Krijgt het parlement hiervan een verslag of terugkoppeling?
De Digital Frontrunners-bijeenkomst wordt van 20-22 november in
Nederland georganiseerd door Nesta in samenwerking met de ministeries
van EZK en SZW. Uit zes landen worden deelnemers gevraagd te komen
met voorbeelden van succesvolle opgeschaalde beleidsexperimenten en
uitdagingen voor de toekomst. Met behulp van internationale inzichten uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

13

succesvolle projecten zullen beleidsmakers samenwerken aan de
verschillende nationale uitdagingen. Aan het parlement zal hierover
worden teruggekoppeld middels een verslag. De uitkomsten zullen op
twee plekken worden gebruikt. Ten eerste, volgend jaar wordt het
Techniekpact geëvalueerd waarin ter vergelijking ook andere Europese
goede voorbeelden op het gebied van onderwijs- en arbeidsmarkt en
vaardigheden worden meegenomen. Ten tweede, zal het opschalen van
beleidsinitiatieven en pilots ook tijdens de Conferentie NL Digitaal
(16-20 maart 2020) een belangrijk vraagstuk zijn. Hiervan ontvangt het
parlement ook een verslag.
De leden van de CDA-fractie lezen dat ten behoeve van de definitieve
versie van het voorzittersrapport de onderdelen die gaan over innovatie
en onderzoek verduidelijking behoeven, omdat deze nu nog alleen de
nadruk leggen op economische groei en niet op de bredere maatschappelijke waarde van innovatie en onderzoek. Wordt deze bredere opvatting
over innovatie en onderzoek door andere EU-lidstaten gedeeld?
Tijdens de besprekingen van het voorzitterschapsrapport heeft een groot
aantal lidstaten aangegeven dat de bredere waarde van onderzoek en
innovatie beter belicht had moeten worden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de EC tijdens de RvC een update
geeft over de batterij-alliantie. Zij veronderstellen dat dit de Europese
Batterij Alliantie (EBA) betreft, gevormd om een strategie te ontwikkelen
om de EU minder afhankelijk te maken van batterijleveranciers uit Azië en
Noord-Amerika. Is Nederland, bijvoorbeeld via het bedrijfsleven of
kennisinstellingen, bij deze alliantie betrokken?
De Europese Batterij Alliantie (EBA) is een open ecosysteem van meer dan
250 Europese belanghebbenden die samenwerken om een concurrerende
Europese batterij-industrie op te bouwen. Het industriële ontwikkelingsprogramma van de EBA wordt beheerd door EIT InnoEnergy, gehuisvest
in Eindhoven.
De Nederlandse deelname aan dit programma is verder nog bescheiden.
Van de 250 deelnemers komen er vier uit Nederland. Dit is in lijn met een
TNO-verkenning naar de Nederlandse positie in de waardeketen. Uit dit
onderzoek blijkt onder meer dat er geen mainstream batterijcellenproductie plaatsvindt in Nederland. Een internationaal toonaangevende rol
op het gebied van batterijproductie ligt door het ontbreken van kritische
massa niet voor de hand.
Inzet op Europese R&D programma’s zoals Horizon 2020 en Horizon
Europe en Battery 2030+ lijkt beter aan te sluiten op de Nederlandse
kansen dan actieve deelname aan de EBA, dat zich met name focust op
bedrijven met een hoog TRL-niveau (technology readiness level) (dicht bij
de markt).
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat zal, mede namens mij, eind
2019 een toegezegde interdepartementale nationale strategie op het
gebied van batterijen presenteren aan de Kamer.
De leden van de CDA-fractie steunen de lijn dat het Europese onderzoeksprogramma Horizon Europe synergie op programma- en projectniveau
mogelijk moet maken. Zij lezen dat gedurende de RvC over Horizon
Europe een beleidsdebat zal plaatsvinden, waarin twee vragen centraal
staan:
1. Hoe kunnen andere EU-programma’s, waaronder de structuurfondsen, alsmede nationale particuliere fondsen en andere bronnen, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

14

de EIB, het best worden geactiveerd als aanvulling op de ondersteuning van strategische onderzoeks- en innovatie-initiatieven in
synergie met Horizon Europe? Welke mechanismen op EU-niveau zijn
nodig om synergiën tussen verschillende EU-programma’s te
waarborgen?
2. Hoe zijn de lidstaten op hun beurt van plan synergiën met Horizon
Europe in hun structuurfondsen en nationale programma’s te
overwegen, bijvoorbeeld via de slimme specialisatie strategie en seal
of excellence projecten?
Kan de Staatssecretaris deze twee vragen beantwoorden? Wat vindt zij
van het label «seal of excellence», waarmee financiering van projecten
met staatssteun zonder meldplicht onder voorwaarden mogelijk wordt?
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen projecten met een «seal of
excellence», maar zonder financiering, uit Horizon Europe, die zonder
verdere evaluaties geld ontvangen vanuit het betreffende structuurfondsenprogramma? Hoe staat zij tegenover een extra controle op deze
projecten vanuit de structuurfondsen? Is de Staatssecretaris van plan om
middelen vanuit de structuur- en investeringsfondsen over te hevelen
naar Horizon Europe?
Nederland zal in het beleidsdebat over synergie langs de lijnen van de
geannoteerde agenda interveniëren en niet al op technische details in
gaan, omdat de onderhandelingen over diverse andere programma’s,
zoals de ESI-fondsen, nog lopen.
Nederland staat in principe positief tegenover de Seal of Excellence, maar
zal de uitwerking kritisch volgen. De Europese Commissie heeft tevens
voorstellen gedaan voor de vereenvoudiging van de staatssteunregels
voor projecten met een Seal of Excellence, deze volgt Nederland ook
kritisch. De Seal of Excellence is specifiek interessant voor Lidstaten die
omvangrijke budgetten ontvangen uit de ESI-fondsen. Dit geldt ook voor
de mogelijkheid om middelen uit deze fondsen over te hevelen naar
bijvoorbeeld Horizon Europe. Beide mogelijkheden dragen bij aan het
verkleinen van de innovatiekloof. Voor de uitwerking van de Seal of
Excellence is het bijvoorbeeld belangrijk dat projecten die onder de Seal
of Excellence gefinancierd worden passen binnen de doelstellingen van
het structuurfonds-programma van de desbetreffende regio. Regio’s
bepalen in principe zelf of en welke projecten met een Seal of Excellence
alsnog worden gefinancierd door de ESI-fondsen. Ze kunnen er daarbij
voor kiezen een extra controle in te voeren, bijvoorbeeld om te kijken of
het past binnen de hierboven genoemde doelstellingen. Aandachtspunt
daarbij is wel dat extra administratieve lasten zoveel mogelijk worden
voorkomen. In Nederland is overigens nog geen besluit genomen over het
gebruik maken van deze geboden synergie-mogelijkheden. Deze
mogelijkheden worden betrokken bij het opstellen van de structuurfondsprogramma’s en besluitvorming daarover.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het verslag van
de informele RvC van 4 en 5 juli 2019. Zij steunen de conclusie dat het
belangrijk is om belanghebbenden en burgers te betrekken bij de selectie,
implementatie en evaluatie van het missiegedreven innovatiebeleid en
zijn blij met de aandacht die Nederland hiervoor heeft gevraagd.
De leden van de CDA-fractie lezen dat er met vertegenwoordigers uit het
bedrijfsleven is gesproken over onder andere de interne markt, waarbij
verschillen tussen lidstaten die de schaalvoordelen beperken de handel
bemoeilijken en investeringen in de weg zitten. Een van de aanbevelingen
was dat bedrijven beter kunnen profiteren van de interne markt als er
meer Europese normen worden ontwikkeld voor nieuwe industrieën en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

15

technologieën. Aan wat voor normen werd gedacht? Hoe gaat de RvC
opvolging geven aan deze aanbevelingen?
De deelnemers aan de informele RvC dachten hierbij onder meer aan
Europese (geharmoniseerde) EN-normen op het gebied van Industry 4.0
en verduurzaming. De opvolging is mede afhankelijk van het nieuwe
werkprogramma van de Europese Commissie. Overheden kunnen nu al
de Europese en nationale normalisatie-instellingen ondersteunen om aan
te sluiten op maatschappelijk en economisch relevante thema’s voor
specifieke nieuwe industrieën en technologieën. In Nederland verkent het
Ministerie van EZK samen met normalisatie-instelling NEN in hoeverre de
nationale normalisatieprioriteiten afgestemd kunnen worden op bijvoorbeeld de Kennis- en Innovatieagenda’s voor 2020–2023.
De leden van de CDA-fractie lezen dat Nederland met andere lidstaten
heeft gepleit voor een uitzondering, onder strenge voorwaarden, op
staatssteunregels als deze klimaatneutraliteit bevorderen en de interne
markt niet verstoren en dat aanbesteden ook zou kunnen worden gebruikt
om duurzaamheid te stimuleren. Hoe is hierop gereageerd?
Op dit moment onderwerpt de Europese Commissie de
EU-staatssteunkaders aan een «fitness» check om te bezien of de
EU-staatssteunkaders nog aan hun geschiktheid voldoen. In die context
kunnen alle lidstaten en andere stakeholders aangeven of zij vinden of de
huidige EU-staatssteunkaders voldoen om de realisatie van toekomstige
beleidsdoelen, waaronder die op het gebied van de klimaatdoelen, helpen
te bereiken. De Europese Commissie besluit op een later moment of de
EU-staatssteunkaders worden aangepast. Dit zal zij naar verwachting op
zijn vroegst pas in 2020 doen.
De Aanbestedingswet 2012 biedt overheden de ruimte om duurzaamheid
te stimuleren middels aanbestedingen. Het Ministerie van I&W stimuleert
deze duurzame aanbestedingen van overheden in het programma
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI), waaraan EZK, BZK, BZ en
SZW beleidsmatig deelnemen. De Europese Commissie erkent verder het
belang van duurzame aanbestedingen en publiceert regelmatig
handboeken en richtsnoeren over groen inkopen.
De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat op 1 november 2019 treedt
de nieuwe EC aan, waarin Margrethe Vestager (Denemarken) de portefeuille mededinging krijgt, Sylvie Goulard (Frankrijk) de portefeuille
interne markt en Mariya Gabriel (Bulgarije) de portefeuille onderzoek en
innovatie. Zij zijn blij met de aandacht voor het mkb in de «mission letter»
van beoogd Eurocommissaris Verstager (pag. 5): «You will co-lead the
work on a new SME strategy, working together with the Executive
vicePresident for an Economy that Works for People. This should focus on
supporting small businesses, entrepreneurs and start-ups, notably by
reducing the regulatory burden and enabling them to make the most of
digitisation.» Op diezelfde pagina lezen zij ook: «You will coordinate the
work on digital taxation to find a consensus at international level by the
end of 2020 or to propose a fair European tax.» Kan de Staatssecretaris
uitleggen wat dit gaat betekenen? Zou de Staatssecretaris een beoordeling willen geven van de «mission letters» van de drie bovengenoemde
Eurcommissarissen? Onderschrijft zij deze en wat mist zij?
De leden van de CDA-fractie lezen dat Ursula von der Leyen, beoogd
voorzitter van de Europese Commissie 2019–2024, zes politieke «richtlijnen» heeft geformuleerd, namelijk:
7.
een Europese «green deal»;
8.
een economie die werkt voor mensen;
9.
een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

16

10. onze Europese levenswijze beschermen;
11. een sterker Europa in de wereld;
12. een nieuwe impuls voor de Europese democratie.
Hoe zou de tweede richtlijn, «een economie die werkt voor mensen»,
volgens de Staatssecretaris in de komende periode moeten worden
ingevuld?
Tijdens het AO RAZ van 16 september jl. heeft Minister Blok een algemene
appreciatie van de taakverdeling van de Commissie gegeven, waarbij hij
ook op dit onderwerp is ingegaan. De Mission-letters zelf hebben geen
formele status, maar dragen bij aan de vorming van de werkplannen van
de Europese Commissie. Zodra de werkplannen van de Commissie
bekend zijn zal het kabinet een appreciatie hiervan naar de Kamer sturen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de RvC van 27 en 28 september 2019 en
de overige onderliggende stukken. Deze leden willen Staatssecretaris
enkele vragen voorleggen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de thema’s die
besproken zullen worden tijdens de gedachtewisseling over het voorzittersrapport. Deze leden vragen de Staatssecretaris of zij de modernisering
van de mededingingsregels in het licht van de digitale economie zal
bespreken.
In mei heb ik uw Kamer een brief gestuurd met mijn inzet over de
toekomstbestendigheid van het mededingingsbeleid in het licht van de
ontwikkelingen in de digitale economie (Kamerstuk 27 879, nr. 71). In deze
brief stel ik een aantal aanpassingen in het mededingingsbeleid voor.
Vanwege de mondiaal opererende platforms dienen deze maatregelen op
Europees niveau te worden genomen. Ik heb in de brief dan ook aangegeven dat ik in Europa zal pleiten voor deze maatregelen. Hier ben ik de
afgelopen periode al mee aan de slag gegaan en ook de aanstaande Raad
voor Concurrentievermogen zal ik gebruiken om mijn inzet uit te dragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het beleidsdebat
over de synergie van Horizon Europe met andere programma’s. Zij vragen
de Staatssecretaris voor welke programma’s zij de meeste mogelijkheden
ziet voor synergie. Tevens vragen deze leden hoe zij het krachtenveld
inschat rond het bereiken van synergie tussen Horizon Europe met de
betreffende programma’s.
De ESI-fondsen bieden veel mogelijkheden voor synergie met Horizon
Europe voor zowel meer als minder onderzoek- en innovatie-intensieve
regio’s. Zie daarvoor bijvoorbeeld de vragen van de VVD en het CDA over
de Seal of Excellence. Synergie van Horizon Europe met programma’s als
het LIFE-programma en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid kan
ervoor zorgen dat innovaties uit Horizon Europe beter naar de markt
gebracht worden. Ook Digital Europe biedt mogelijkheden voor synergie
met Horizon Europe, vanwege de financiering van bijvoorbeeld digitale
onderzoeksinfrastructuur (zoals de ontwikkeling van supercomputers)
vanuit Digital Europe waar onderzoekers gebruik van kunnen maken.
InvestEU biedt financiering in de vorm van leningen voor innovaties dicht
bij de markt en is daarin aanvullend op de European Innovation Council
(EIC).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

17

Een eerste indruk van het krachtenveld is dat de lidstaten in de basis
positief staan tegenover synergiën. Verwachting is dat voornamelijk de
gelijkgestemde landen die inzetten op een modern Meerjarig Financieel
Kader (MFK), prioriteit zullen geven aan synergie, omdat dit bij kan dragen
aan een moderner MFK.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de portefeuilleverdeling van de nieuwe EC. Daarin is Mariya Gabriel de beoogd
Eurocommissaris voor innovatie en jeugd. Deze leden merken op dat in de
naam van haar portefeuille en in de «mission letter» er een grote nadruk
ligt op innovatie en onderzoek niet expliciet duidelijk naar voren komt. Zij
hechten aan een goede balans tussen innovatie en onderzoek. Wat is het
oordeel van de Staatssecretaris voor het ontbreken van onderzoek en de
European Research Council in de «mission letter»? Verwacht de Minister
dat de nieuwe EC onderzoek niet meer als prioriteit ziet?
Tijdens het AO RAZ van 16 september jl. heeft Minister Blok een algemene
appreciatie van de taakverdeling van de Commissie gegeven, waarbij hij
ook op dit onderwerp is ingegaan. De Mission-letters zelf hebben geen
formele status, maar dragen bij aan de vorming van de werkplannen van
de Europese Commissie. Zodra de werkplannen van de Commissie
bekend zijn zal het kabinet een appreciatie hiervan naar de Kamer sturen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de RvC en hebben hierbij enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat de
regering van mening is dat gestreefd dient te worden naar een zo gelijk
mogelijk speelveld binnen en buiten de interne markt en dat het
bestaande op regels gebaseerde multilaterale handelssysteem verdedigd
moet worden. Tegelijkertijd constateren deze leden dat zowel intern door
diverse Europese landen initiatieven zijn genomen om de eigen industrie
te beschermen en dat met name de landen met een grote economische
machtspositie het zich permitteren om een aanval te doen op dit
handelssysteem door elkaar met ongerechtvaardigde importtarieven te
bevechten. Deze leden vragen de regering welke houding zij inneemt
tegen deze tactieken, of zij van mening is dat om politieke redenen
ingevoerde importtarieven dienen te worden bestreden op basis van
wederkerigheid, zoals de regering op andere vlakken ook heeft voorgesteld.
Het kabinet is van mening dat Nederland gebaat is bij een open en
betrouwbaar mondiaal handels- en investeringssysteem. Het staat derde
landen uiteraard vrij om eigenstandig beslissingen te nemen ten aanzien
van de economie. Het kabinet let erop dat dit wel gebeurt met inachtneming van staande bilaterale of multilaterale afspraken. Het kabinet zal
landen er via de EU of geëigende bilaterale contacten op aanspreken
wanneer zij van mening is dat afspraken niet nageleefd worden. Bij
schending van gemaakte afspraken zal de EU proportionele tegenmaatregelen nemen. Hetzelfde geldt voor maatregelen die op de interne markt
worden genomen en die niet stroken met gemaakte afspraken. Het kabinet
blijft inzetten op betere handhaving op de interne markt.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om nadere informatie over
de Europese batterij-alliantie, welke rol zij speelt in deze alliantie en of zij
van zins is in te zetten op productiefaciliteiten voor autobatterijen op
Nederlands grondgebied. Tevens vragen zij of, indien op dit laatste het
antwoord positief luidt, zij hierbij van plan is in te zetten op vestiging in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

18

krimpgebieden om de werkgelegenheid te bevorderen en daarmee de
vergrijzing tegen te gaan.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op de
vraag van de leden van de CDA-factie over de Europese batterij-alliantie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-30, nr. 466

19