Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

27 625

Waterbeleid

Nr. 523

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 november 2020
Voor het Wetgevingsoverleg Water van 11 november 2020 informeer ik u
over de invulling van een aantal moties en toezeggingen. Daarnaast geef
ik u de stand van zaken rond de volgende onderwerpen:
1. Klimaatadaptatie, droogte en grondwater
2. Drinkwater en waterkwaliteit
3. Waterveiligheid
4. Noordzee, Wadden en grote wateren
5. Internationaal
6. Overige actuele zaken
1. Klimaatadaptatie, droogte en grondwater
Impulsregeling klimaatadaptatie
De impulsregeling klimaatadaptatie is uitgewerkt in een ministeriële
regeling, die vanaf 1 januari 2021 in werking zal treden. Vanaf dat moment
kunnen werkregio’s uit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie voorstellen
indienen voor maatregelpakketten. In de Deltafondsbegroting heb ik € 200
mln. gereserveerd voor deze regeling. De komende maanden zullen
regionale informatiesessies over de regeling worden georganiseerd voor
de werkregio’s. Binnen twee jaar na inwerkingtreding zal ik uw Kamer
informeren over de voortgang van de impulsregeling.
Pilotprojecten klimaatadaptatie
In 2019 en 2020 heb ik in het kader van het Deltaplan Ruimtelijke
Adaptatie aan acht uitvoeringspilots een bijdrage geleverd zodat de
projecten versneld uitgevoerd kunnen worden. Het betreft projecten in de
regio Utrecht, Groningen, Meerssen, Eindhoven, Horst aan de Maas,

kst-27625-523
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

1

Dordrecht, Gelderland en Enschede. Over de inhoud van deze projecten
heb ik u eerder geïnformeerd1.
De fysieke klimaatmaatregelen worden in de jaren 2019 tot en met 2021
gerealiseerd. Alle projecten kennen een monitoringscomponent, waarin
de effectiviteit van de maatregelen getoetst wordt. De looptijd van deze
monitoringstrajecten varieert van kort (1 jaar) tot lang (10 jaar).
Op dit moment is er al veel kennis in de individuele pilots opgedaan.
Daarom worden in november 2020 twee kennissessies georganiseerd.
Enerzijds om inhoudelijke en procesmatige kennis te delen tussen de acht
pilots, anderzijds om leerpunten en nieuwe inzichten rondom de
uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen beschikbaar te stellen ten
behoeve andere projecten in Nederland.
De uitkomsten van de sessies zullen worden gedeeld via de website
www.ruimtelijkeadaptatie.nl en via nieuwsbrieven. Daarnaast zal er een
sessie op het Deltacongres worden georganiseerd.
Afhankelijk van de uitkomsten van de kennissessies kunnen specifieke
onderwerpen een plek krijgen binnen het Platform Samen Klimaatbestendig, het Overleg Standaarden Klimaat Adaptatie (OSKA) of binnen de
Kennisaanpak. Wanneer er concrete toepassingen uit de sessies komen,
krijgen deze een plaats binnen de regionale informatiesessies die eind
2020 en begin 2021 rondom de impulsregeling zullen worden georganiseerd, zodat werkregio’s deze kennis kunnen meenemen in hun eigen
uitvoeringsaanpak.
Nationale Klimaatadaptatiestrategie (NAS)
Komend jaar verschijnt de nieuwe EU-klimaatadaptatiestrategie. Hierdoor
is waarschijnlijk een update van de Nationale Klimaatadaptatiestrategie
(NAS) nodig. Een eerste stap daartoe is om in 2021 de huidige NAS uit
2016 te evalueren. Op basis van de evaluatie wordt de reikwijdte en
diepgang van de update vastgesteld.
Droogte en voortgang aanbevelingen Beleidstafel Droogte2
In mijn brieven van 27 mei3, 4 juni4 en 10 juli 20205 heb ik uw Kamer
geïnformeerd over de droogteontwikkelingen en over de extra ambitie
voor het Deltaprogramma Zoetwater, die nodig is om Nederland
weerbaarder te maken tegen droogte en watertekorten. Tijdens het
Algemeen Overleg Water op 22 juni heb ik toegezegd om uw Kamer te
informeren over de voortgang van de aanbevelingen in de eindrapportage
van de Beleidstafel Droogte. Met deze brief geef ik invulling aan deze
toezegging.
Gelukkig heeft zich in de zomer, na het droge voorjaar, geen situatie van
«feitelijk watertekort» (niveau 2) voorgedaan. Door gerichte beheersmaatregelen in het kader van Slim Watermanagement (bijvoorbeeld het heel
precies extra water doorlaten via de Irenesluizen en regionale systemen
bij het Amsterdam-Rijnkanaal en bij stuw Hagestein in de Lek), konden
verziltingsproblemen voor de landbouw, de natuur en de drinkwatervoorziening worden voorkomen. Wel is er door het grote neerslagtekort van
het voorjaar met name voor de landbouw en natuur op de hoge
1

Kamerstuk 31 710, nrs. 71 en 76
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 27 625, nr. 499
4
Kamerstuk 27 625, nr. 500
5
Kamerstuk 27 625, nr. 508
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

2

zandgronden en in delen van Zeeland schade opgetreden. De directe
schade was gelukkig minder dan in 2018, maar drie opeenvolgende droge
zomers maakt in natuur- en weidevogelgebieden een aantal planten- en
dierenpopulaties kwetsbaar en herstel daarvan onzeker.
Naar aanleiding van de dreigende leveringsproblemen bij Vitens in het
Pinksterweekend van dit jaar, toen de extreme watervraag op enkele
locaties de productie- en distributiecapaciteit dreigde te overschrijden,
heb ik samen met de drinkwatersector een voorlopige leidraad opgesteld,
die onder andere beschrijft hoe in dit soort situaties gehandeld wordt
door de betrokken partners. Deze voorlopige leidraad heeft zijn nut
bewezen. Bij de dreigende leveringsproblemen van Vitens in augustus
verliep de crisiscommunicatie effectiever dan in het voorjaar. Er werd
gehoor gegeven aan de oproep om zorgvuldig om te gaan met het
gebruik van drinkwater. Ik kom begin 2021 met een definitieve handelingswijze voor drinkwaterrestricties in crisissituaties.
Tijdens mijn werkbezoeken afgelopen zomer heb ik mooie voorbeelden
gezien van recent genomen maatregelen uit de eerste fase van het
Deltaprogramma Zoetwater. De Springendalse beek in Twente kan door
diverse ingrepen desgewenst water minder snel afvoeren en de grondwaterstand is verhoogd. Zowel de landbouw als de natuur kunnen de
droogte daar nu beter aan. De meanderende Maas houdt straks water
langer vast. Dat is belangrijk voor de natuur, de scheepvaart en voor het
op peil houden van het grondwater. Bij de stuwwal Nijmegen zorgen
maatregelen dat het water beter infiltreert in de stuwwal zodat droogteschade voor natuur en landbouw afneemt en de stedelijke wateroverlast
aan de voet vermindert.
Ik heb uw Kamer op 18 december 2019 geïnformeerd over de Eindrapportage van de Beleidstafel droogte6. Met de uitvoering van 46 aanbevelingen van de Beleidstafel droogte wordt Nederland beter weerbaar tegen
droogte. De uitvoering van de aanbevelingen loopt voorspoedig.
Verreweg de meeste aanbevelingen liggen op schema of zijn al afgerond.
Voor enkele aanbevelingen geldt dat een extra inspanning nodig is.
Hierover zijn afspraken gemaakt in het Bestuurlijk Platform Zoetwater. In
de bijlage bij deze brief wordt de voortgang per aanbeveling beschreven.
De hoofdlijn in de adviezen van de Beleidstafel droogte is dat een
herbezinning op het watermanagement nodig is. We zullen het water
beter moeten vasthouden, bergen en opslaan, zodat het grondwater tijdig
wordt aangevuld. Dit wordt momenteel door alle waterbeheerders al in de
praktijk toegepast. Daarnaast zullen we in de ruimtelijke inrichting meer
rekening houden moeten houden met waterbeschikbaarheid. Het
landgebruik moet meer afgestemd worden op zoetwaterbeschikbaarheid
en -gebruik. Dat is verankerd in de Nationale Omgevingsvisie met een
voorkeursvolgorde voor (regionaal) waterbeheer.
Om de bevaarbaarheid – ook in periodes van droogte – te verbeteren zet ik
in op intensievere samenwerking met onze buurlanden. Daarnaast
worden in het programma Integraal Riviermanagement opties voor een
stabiele bodemligging onderzocht. Verder start ik MIRT-onderzoeken op
naar mogelijke uitbreiding van de capaciteit bij de sluizen Grave en Weurt,
oplossingen voor het scheepvaartknelpunt bij de brug bij Zutphen en
mogelijkheden om pompcapaciteit bij sluizen op de Maascorridor te
vergroten. Ook worden maatregelen genomen om de ligplaatsdata op de
goederencorridors Oost en Zuidoost te verbeteren.

6

Kamerstuk 27 625, nr. 489

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

3

Ook wordt het scheepvaartknelpunt op de harde laag bij Nijmegen
spoedig aangepakt. De meest urgente maatregel, «het afvlakken van de
harde laag», wordt nog dit jaar gerealiseerd. De overige deelopdrachten
(herinrichten erosiekuil en suppleren bij kribben) worden naar
verwachting in 2022 opgeleverd.
Rijk en regio werken hard aan de afronding van een ambitieus maatregelenpakket voor de tweede fase van het Deltaprogramma Zoetwater
(2022–2027) Hiervoor is ruim € 800 mln beschikbaar, waarvan € 250 mln
uit het Deltafonds. Dat is twee keer zoveel als in de eerste fase van het
Deltaprogramma Zoetwater. Er zijn inmiddels bestuurlijke afspraken
gemaakt over kansrijke maatregelen in de verschillende regio’s en het
hoofdwatersysteem. Definitieve besluitvorming over het maatregelenpakket – dat wordt vastgelegd in het Deltaprogramma 2022 – vindt plaats
in het najaar van 2021.
Grondwater
In het AO Water van juni 2020 heb ik een tweetal toezeggingen gedaan
over grondwater, zowel met betrekking tot de kwaliteit in relatie tot
drinkwater als de kwantiteit in relatie tot onttrekkingen. Met het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en de
Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (Vewin) heb ik afgesproken
om de uitwerking van deze toezeggingen gezamenlijk op te pakken7.
De inventarisatie naar grondwateronttrekkingen wordt op dit moment
door de UvW en het IPO uitgevoerd. De uitkomsten daarvan zullen in de
Stuurgroep Water van december worden besproken. Ik zal u daarover
begin 2021 informeren.
Daarnaast is met betrokken partijen gestart met een onderzoek naar de
verontreiniging en verspreiding van PFAS in het grondwater. Als eerste
stap worden de resultaten van lopende onderzoeken geïnventariseerd en
geanalyseerd. Op basis van deze onderzoeken zal meer bekend zijn over
de concentraties PFAS die aangetroffen worden in het grondwater op
verschillende dieptes en de snelheid waarmee PFAS zich verspreiden.
Grondwaterkwaliteit en -kwantiteit is van groot belang voor de beschikbaarheid van zoet water voor diverse functies. De aandacht hiervoor is
verdeeld over verschillende programma’s en beleidstrajecten. Dit vergt
dat in samenhang wordt bezien of aanvullende maatregelen nodig zijn. Ik
heb dit besproken in de Stuurgroep Water en zal daartoe een interbestuurlijke studiegroep Grondwater instellen. De opdracht van deze studiegroep
zal in de Stuurgroep Water van december aanstaande worden vastgesteld.
De studiegroep zal de beleidsopgaven met betrekking tot grondwater
inventariseren en nagaan of op bepaalde thema’s een extra impuls nodig
is.
2. Drinkwater en waterkwaliteit
Beleidsnota drinkwater
Eerder heb ik uw Kamer gemeld dat ik de Beleidsnota drinkwater eind dit
jaar zou vaststellen. Naar aanleiding van een verzoek in de Stuurgroep
Water om meer tijd te nemen voor de bestuurlijke afstemming heb ik
besloten de Beleidsnota in het eerste kwartaal van 2021 af te ronden. Dit
geeft meer ruimte om de beleidsagenda voor de komende jaren met de
betrokken partners te bespreken. Dit betekent dat de motie over
afstemming tussen het traject van de Aanvullende Strategische Voorraden
op basis van de Structuurvisie Ondergrond en het traject waterbeschik7

Kamerstuk 27 625, nr. 508

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

4

baarheid in het Deltaprogramma Zoetwater8 en de motie over het
uitsluiten van een heffing als instrument om de drinkwatervraag te
beïnvloeden9 begin 2021 kunnen worden afgedaan. De herziene planning
heeft als voordeel dat het implementatieplan van de herziening van de
Drinkwaterrichtlijn meegenomen kan worden.
Staat van de drinkwaterbronnen
Op dit moment werkt het RIVM in opdracht van het ministerie aan de
afronding van een rapport over de kwaliteit van de bronnen voor
drinkwater. Nadat het rapport door het RIVM is opgeleverd zal ik dit delen
met uw Kamer. De aanbevelingen van het rapport betrek ik bij het
opstellen van de Beleidsnota drinkwater en het gezamenlijke uitvoeringsprogramma dat daaruit volgt.
Legionella
Er is voortdurende aandacht voor legionellapreventie. Samen met de ILT
en de betrokken branches wordt gewerkt aan een wijziging van de
Drinkwaterregeling. Hierdoor komen zorgwoningcomplexen onder de
zogeheten prioritaire inrichtingen te vallen, die aan regelgeving voor
legionellapreventie moeten voldoen. Planning is dat concept-regelgeving
eind 2020 in consultatie gaat en medio 2021 in werking treedt.
Daarnaast wordt een evaluatie van de regelgeving voor legionellapreventie uitgevoerd waarbij wordt bekeken of de regelgeving overeenstemt
met de huidige wetenschappelijke inzichten rond groei en verspreiding.
Hierbij betrek ik ook de motie van de leden Lain en Van Brenk10. Het
onderzoek is in oktober gestart en wordt volgens de planning in het
voorjaar van 2021 afgerond. Belanghebbende partijen zijn vertegenwoordigd in de begeleidingscommissie.
Ook is gestart met de ontwikkeling van een Handreiking Legionellapreventie bij Afvalwaterzuiveringsinstallaties. De Handreiking wordt
gebaseerd op de Wet milieubeheer en beoogt de toezichthouders
(omgevingsdiensten) en de exploitanten (bedrijven en waterschappen)
houvast te bieden bij het nemen van preventieve maatregelen. De
Handreiking wordt opgesteld in overleg met de betrokkenen en is volgens
planning medio 2021 afgerond. Op basis van die Handreiking worden
vervolgens voorschriften ontwikkeld die in het Besluit activiteiten
leefomgeving kunnen worden opgenomen, naar verwachting in 2022.
Waterkwaliteit
De opgaven om de waterkwaliteit te verbeteren zijn divers, en vraagt inzet
van veel partijen. Voor de zomer heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
resterende opgave die er is voor de Kaderrichtlijn Water, op basis van de
Nationale analyse waterkwaliteit11. Ik ben voornemens eind dit jaar
bestuurlijke afspraken te maken met medeoverheden en maatschappelijke
organisaties in het kader van de Delta-aanpak waterkwaliteit. Eind dit jaar
zal de Delta-aanpak worden geëvalueerd, op basis waarvan het vervolg
bepaald wordt. Ook is afgelopen zomer bekend geworden dat de
Kaderrichtlijn Water niet wordt aangepast. Daarop heb ik samen met alle
partners geanticipeerd met de ambitie om de benodigde maatregelen
uiterlijk in 2027 uitgevoerd te hebben.
8

Kamerstuk 35 140, nr. 11
Kamerstuk 35 140, nr. 12
10
Kamerstuk 27 625, nr. 517
11
Kamerstuk 27 625, nr. 502
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

5

Herbezinning mestbeleid en gewasbescherming
Begin september heeft de Minister van LNV u geïnformeerd over de
contouren van het nieuwe mestbeleid12 13. Uitwerking daarvan in het 7e
Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2022–2025) is naast de Stroomgebiedbeheerplannen (2022–2027) wezenlijk om doelen van de Kaderrichtlijn Water
en de Beleidsnota Drinkwater te halen. Over de samenhang en de inzet
ben ik in gesprek met mijn collega van LNV, de provincies en de waterschappen. Het door de Minister van LNV aangeboden Uitvoeringsprogramma van de Toekomstvisie gewasbescherming 2030 is nodig om
normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen in 2027 tot nul te
reduceren.
Aanpak medicijnresten
Ik heb het RIVM gevraagd om een update van het onderzoek Medicijnresten en Waterkwaliteit. Het onlangs verschenen rapport14 herbevestigt
de conclusies uit 2016 dat er risico’s voor het watermilieu te verwachten
zijn als gevolg van de aanwezigheid van medicijnresten. Het onderstreept
het ingezette beleid onder de Ketenaanpak medicijnresten uit water. Deze
zomer heb ik een overeenkomst gesloten met de waterschappen voor de
eerste tranche van het «Versnellingsprogramma Medicijnresten uit
Afvalwater». Tien waterschappen gaan voor 2023 aan de slag met een
vierde zuiveringsstap bij 14 rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s). De
bijdrage van het Rijk is circa € 30 miljoen. De regeling voor de 2e tranche,
die loopt van 2023 tot 2027, wordt verder uitgewerkt. Er is er al interesse
van waterschappen om een vierde zuiveringsstap te gaan bouwen bij zo’n
20 installaties. Niet alleen waterschappen gaan aan de slag. Op
16 november start een proef bij zes ziekenhuizen om plaszakken mee te
geven aan patiënten om de lozing van röntgencontrastmiddelen naar
water te verminderen. Tijdens de Week van Ons Water is een brede
inzamelweek voor ongebruikte medicijnen georganiseerd onder het motto
«Medicijnen over? Laat het milieu niet in de steek, lever ze in bij de
apotheek!» met als doel te voorkomen dat ongebruikte medicijnen door
de wc en gootsteen worden gespoeld.
3. Waterveiligheid
Houtribdijk
Op 22 juni jl. is de dijkversterking Houtribdijk opgeleverd. Het project is
het laatste Rijksproject van het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2). De dijk is in de jaren ’60 en ’70 aangelegd om de
Markerwaardpolder te maken. Inmiddels is het een primaire kering die het
water van IJsselmeer en Markermeer in toom houdt. Bij een superstorm
beschermt de dijk heel Noord-Nederland tegen het opstuwende water van
het Markermeer. Door de dijk te versterken zijn de omwonenden van het
noordelijke deel van het IJsselmeergebied de komende decennia weer
conform de geldende normen beschermd. De dijk is deels versterkt met
steen, deels met grote zandpakketten die tegen de dijk zijn gelegd. Dit is
wereldwijd de eerste keer dat versterking met zand bij een binnenwater is
toegepast. Van materiaal dat vrijkwam bij de zandwinning in het
Markermeer zijn nieuwe natuureilanden aangelegd. Zo is de waterveiligheidsopgave gecombineerd met de Rijk Regio Amsterdam Almere
Markermeer-opgave (RRAAM) om de waterkwaliteit en natuur in het

12

Kamerstuk 33 037, nr. 374
Kamerstuk 27 858, nr. 518
14
https://www.rivm.nl/publicaties/medicijnresten-en-waterkwaliteit-update
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

6

Markermeer te verbeteren. Ook is er een watersportstrand bij Lelystad
aangelegd in opdracht van de provincie Flevoland.
Stuwen Linne, en Nederrijn en Lek
De aanvaring van twee duwbakken met de stuw bij Linne in de Maas
begin dit jaar heeft geleid tot een zodanige schade aan de stuw dat
meerdere onderdelen vervangen dienden te worden, zie drie brieven15 16
17
aan uw Kamer. Rijkswaterstaat is direct na de aanvaring gestart met de
voorbereidingen om de stuw te herstellen. Tevens zijn er werkzaamheden
uitgevoerd die gepland stonden aan deze stuw binnen het programma
Vervanging en Renovatie. De werkzaamheden zijn voor de start van het
hoogwaterseizoen afgerond.
Ook de renovatie van het stuwensemble Nederrijn en Lek, die in 2015
gestart is, zal dit jaar worden afgerond. Het stuwensemble bestaat uit drie
stuw- en sluiscomplexen bij respectievelijk Driel, Amerongen en
Hagestein. Het zorgt, naast de regulering van het waterpeil, voor de
waterverdeling over de Nederrijn/Lek en de IJssel en voor voldoende
watertoevoer naar het IJsselmeer. Daarmee draagt het bij aan de
beschikbaarheid van drinkwaterbronnen en het op niveau houden van
grondwaterstanden, belangrijk voor onder andere landbouw en natuur.
Vanuit de nieuwe bediencentrale in Amerongen worden de complexen
sinds de renovatie centraal bediend. Naast efficiencyvoordelen betekent
dit ook een betere service vanwege een 24/7 dienstverlening.
Met deze eerste grootschalige renovatie sinds de bouw in de jaren ’50 en
’60 zijn de stuwen en sluizen voor de komende decennia weer klaar om
hun functies betrouwbaar te vervullen.
Gemaal IJmuiden
Op 29 april jl. is één van de zes pompen van het gemaal IJmuiden
uitgevallen18. Om problemen met hoogwater te voorkomen, zijn
inmiddels tijdelijke bemaalinstallaties geplaatst die de uitgevallen
pompcapaciteit ruimschoots compenseren. Naast de inzet van het gemaal
IJmuiden zijn andere maatregelen mogelijk om water uit het watersysteem Noordzeekanaal/Amsterdam-Rijnkanaal af te voeren, zoals het
vasthouden van water in het gebied, het extra verlagen van de waterstand
voorafgaand aan verwachte regenval of afvoer via het Markermeer.
Rijkswaterstaat heeft in een werkprotocol afspraken met de waterschappen vastgelegd over wanneer en in welke volgorde deze maatregelen worden ingezet. In deze volgorde is rekening gehouden met de
kwetsbaarheid van een pomp van het gemaal die identiek is aan de
uitgevallen pomp. Door de inzet van andere maatregelen voor de afvoer
van water is deze pomp niet nodig om aan de norm voor peilbeheer op
het Noordzeekanaal/Amsterdam-Rijnkanaal te voldoen.
Afsluitdijk
De renovatie van de Afsluitdijk is op dit moment volop in uitvoering. Ik
heb u eerder geïnformeerd over het issue rond de Hydraulische Randvoorwaarden, waardoor onder andere het ontwerp van het nieuw te bouwen
spuisluizen maar ook van de bestaande spuisluizen in de Afsluitdijk moest

15

Kamerstuk 35 300 A, nr. 75
Kamerstuk 35 300 A, nr. 76
17
Kamerstuk 31 409, nr. 276
18
Kamerstuk 27 625, nr. 503
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

7

worden herzien19. Het issue spitst zich toe op deze twee deelprojecten. Het
vaststellen van de nieuwe randvoorwaarden en aanpassen en toetsen van
de ontwerpen vereiste zorgvuldigheid en heeft extra tijd in beslag
genomen, mede omdat het hier een complexe problematiek betreft waar
diverse externe experts bij betrokken zijn. Inmiddels is voor genoemde
deelprojecten een oplossing in beeld. Grote delen van het project worden
overigens niet of minder geraakt door de aangepaste randvoorwaarden.
Het eerste beeld is dat de eindoplevering van het gehele project circa drie
jaar wordt uitgesteld, van 2022 naar 2025. Voor een aantal deelprojecten,
zoals de versterking van het dijklichaam en de bouw van twee gemalen en
van twee keersluizen, geldt dat deze al wel in 2022 of 2023 gereed zullen
zijn. De planning van het project wordt gekenmerkt door veel onderlinge
afhankelijkheden en factoren, zoals het open houden van de weg, het
stormseizoen en ecologische randvoorwaarden. Daardoor kan de bouw
niet op ieder willekeurig moment starten, maar moet zorgvuldig worden
gepland. Door het later beschikbaar komen van de nieuwe spuisluizen, is
ook pas later extra spuicapaciteit (waterafvoer) beschikbaar. Daardoor
moet de renovatie van de bestaande spuisluizen anders dan eerder
voorzien gefaseerd worden aangepakt, zodat de bestaande spuisluizen
tijdens de werkzaamheden deels in gebruik kunnen blijven en er steeds
voldoende waterafvoercapaciteit beschikbaar is. Daardoor duurt de
renovatie van de bestaande spuisluizen langer.
Als gevolg van de vertraging en de herziene ontwerpen zal ook het
projectbudget moeten worden aangevuld vanuit het Deltafonds. Samen
met de aannemer wordt op dit moment de voorkeursoplossing en
bijbehorende kostenplaat uitgewerkt. In deze oplossing zijn de oorspronkelijke doelstellingen voor waterveiligheid en waterafvoer vastgehouden
en wordt ook de esthetiek geborgd. Hoewel ik gehoopt had uw Kamer
inmiddels meer te kunnen laten weten over de uiteindelijk benodigde
budgetaanvulling voor dit project en de nieuwe mijlpaal van oplevering, is
dat op dit moment nog niet mogelijk. Naar verwachting kan ik u hier
komend voorjaar wel meer duidelijkheid over geven.
Dijkversterking Marken
De inzageperiode van het definitieve Projectplan Waterwet (PPW) en de
bijbehorende stukken voor de versterking van de dijk rond Marken is
afgerond waarmee tevens de planfase is afgerond. Het resultaat is een
breed gedragen en realiseerbaar ontwerp. Op het plan is slechts één
beroep ingediend bij de Raad van State. Dit beroep gaat over een
inrichtingselement en heeft geen opschortende werking en dus geen
gevolgen voor de planning. Met het definitief worden van het PPW gaat
het project over naar de realisatiefase. Het aanbestedingsproces is
onlangs gestart.
MIRT-verkenning Rivierklimaatpark IJsselpoort
Hierbij wil ik uw Kamer melden dat ik de voorkeursbeslissing voor de
MIRT-verkenning Rivierklimaatpark IJsselpoort heb genomen. Op
13 november 2015 heb ik u over de start van deze verkenning geïnformeerd. In het Bestuurlijk Overleg MIRT Oost-Nederland hebben Rijk en
regio afspraken gemaakt over het uitvoeren van deze verkenning.
In de verkenning hebben negen partijen samen aan een nieuw toekomstperspectief voor de IJsseluiterwaarden tussen Arnhem en Giesbeek
gewerkt. Dit zijn: de gemeenten Arnhem, Duiven, Rheden, Westervoort en
19

Kamerstuk 27 625, nr. 503

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

8

Zevenaar, provincie Gelderland, waterschap Rijn en IJssel, Natuurmonumenten en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Het voorkeursalternatief (VKA) is een samenhangend pakket van
maatregelen voor een toekomstbestendige en aantrekkelijke gebiedsinrichting van het Rivierklimaatpark IJsselpoort. Opgaven op het gebied van
waterveiligheid, scheepvaart, waterkwaliteit, natuur, gebiedsontwikkeling
en economie zijn met elkaar verbonden. Het project kan worden gezien als
een voorbeeld voor integraal riviermanagement.
De dagelijkse besturen van alle partijen hebben met het VKA ingestemd.
De gemeenteraden hebben de Intergemeentelijke Structuurvisie vastgesteld, waarmee het VKA beleidsmatig is geborgd.
Het VKA is financieel gedekt. De rijksbijdrage aan het project is € 40,3
mln. Dit is bestemd voor rivierverruiming voor de waterveiligheid, het
aanpakken van knelpunten voor de scheepvaart in de rivier en het
verbeteren van de ecologische waterkwaliteit voor de Kaderrichtlijn Water.
De regio draagt bijna € 19 mln. bij. Dit is voor regionale opgaven zoals
natuur, versterken cultuurlandschap, ontwikkelen natuur-inclusieve
landbouw, herontwikkeling steenfabrieksterreinen en verbeteren
recreatieve mogelijkheden.
De voorkeurbeslissing is conform het VKA. Alle betrokken partijen zullen
voor de planuitwerkingsfase een samenwerkingsovereenkomst (SOK)
ondertekenen, waarmee deze partijen zich verbinden aan het uitwerken
van het VKA. De SOK zal in de Staatscourant worden gepubliceerd.
Integraal Riviermanagement
Met het programma Integraal Riviermanagement (IRM) werken we als Rijk
en regio aan een integrale benadering van verschillende rivierfuncties. Ik
heb uw Kamer daarover in de AO-brief juni 202020 nader geïnformeerd.
Naar verwachting is er begin 2021 een toekomstvisie beschikbaar voor de
grote rivieren die gebaseerd wordt op kenmerken en karakteristieken van
de rivier, belangrijke ontwikkelingen in de riviersystemen en de uitdagingen die zich voordoen. Ook zijn dan onderzoeken afgerond naar het
behouden en verbeteren van de afvoercapaciteit en de opties voor een
stabiele rivierbodemligging (erosie). Dit vormt de basis om te komen tot
voorstellen voor maatregelpakketten waarmee de opgaven gerealiseerd
kunnen worden. Deze worden samen met de betrokken partijen
ontwikkeld. De verwachting is dat IRM in 2022 van start kan gaan als
Programma onder de Omgevingswet.
Om te anticiperen op de komst van IRM, wordt er in lopende projecten al
zoveel mogelijk integraal gewerkt en wordt er gestart met diverse
pilotprojecten, zoals de Dijkverlegging Paddenpol en de
MIRT-onderzoeken Havikerwaard en Werkendam. Het doel is om hiervan
te leren en ervaringen te benutten bij het verder vormgeven van het
programma IRM. In het BO-MIRT 2020 zal samen met de regio worden
besloten over het starten van nieuwe pilotprojecten IRM.
Daarnaast werk ik aan diverse onderzoeken om de bevaarbaarheid te
verbeteren en pak ik het bekende knelpunt bij Nijmegen aan middels een
pilot, mede in verband met de droogteproblematiek. De maatregelen uit
de pilot geven informatie voor een structurele oplossing die uitgewerkt
wordt in IRM-verband. Voor de structurele oplossing is 54 mln. gereserveerd. Hierbij zal worden bezien of en hoe het mogelijk is om andere
20

Kamerstuk 27 625, nr. 503

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

9

doelen mee te koppelen. Zie ook de paragraaf Droogte en voortgang
aanbevelingen Beleidstafel Droogte eerder in deze brief.
Hoogwaterbeschermingsprogramma
Op 15 juli 2020 heeft het College van Rijksadviseurs (CRa) mij een advies
aangeboden over ruimtelijke kwaliteit in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)21. Met veel belangstelling heb ik kennis genomen van
het advies. Hieruit spreekt grote betrokkenheid van het CRa bij de
maatregelen die nodig zijn om Nederland voor de toekomst waterveilig te
houden en dit met ruimtelijke kwaliteit te realiseren. Kern van het advies
is dat de aanpak van waterveiligheidsopgaven volgens het CRa meer
kwaliteit kan opleveren als de verantwoordelijke overheden slimmer
samenwerken. Op 2 november 2020 heb ik het CRa een beleidsreactie
gestuurd op het advies (bijlage 2)22.
Ik zie het advies van het CRa als een ondersteuning van een al in gang
gezette koers om ook bij de projecten van het HWBP zo integraal mogelijk
te werken. Samen met provincies, gemeenten en waterschappen wil ik
voortbouwen op de goede voorbeelden die er al zijn en inzetten op
verdere samenwerking bij samenhangende ruimtelijke opgaven.
Verbeteringen zijn altijd mogelijk. Om dit te kunnen nastreven zal
monitoring plaats gaan vinden. Dankzij de monitoring wordt inzicht
gekregen in de mate waarin ruimtelijke kwaliteit een plek krijgt in de
dijkversterkingsprojecten en hoe dit verbeterd kan worden. Daarnaast
wordt door het delen van best practices binnen HWBP ondersteuning
geboden aan beheerders van primaire keringen (Rijk en waterschappen)
om duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit structureel te borgen in de
werkprocessen.
4. Noordzee, Wadden en grote wateren
Programmatische Aanpak Grote Wateren
In november 2019 hebben mijn collega van LNV en ik uw Kamer geïnformeerd over de voorgenomen investeringen voor de tweede tranche
maatregelen voor de Programmatische Aanpak Grote Wateren. Hierin
werken we toe naar toekomstbestendige grote wateren in 2050, waarin
hoogwaardige natuur samengaat met een krachtige economie23. In deze
brief heb ik aangegeven mogelijk eind 2020 te besluiten over de investeringskeuzes voor de resterende middelen uit de tweede tranche. Welnu, ik
kan u melden dat mijn collega van LNV en ik in goed overleg met de
regionale partners hebben besloten deze resterende middelen te
reserveren voor de volgende projecten (deze worden in bijlage 3 nader
toegelicht)24:
1. Aanpak zandhonger Oosterschelde: Zandsuppletie Galgeplaat
(€ 20mln.);
2. Aanleg twee extra eilanden Marker Wadden, verlengde fase 1 (€ 10
mln.)
3. Vermindering slibproblematiek Eems-Dollard: Aanvullende financiering Eemszijlen/ Binnendijkse slibsedimentatie voor een gecombineerde fase 1 en fase 2 (€ 5 mln.)
Bovenstaande bedragen betreffen totaalbudgetten vanuit het Rijk, waaruit
alle projectkosten gefinancierd moeten worden (planuitwerking, realisatie,
21

https://www.collegevanrijksadviseurs.nl/adviezen-publicaties/publicatie/2020/07/21/
hoogwaterbeschermingsprogramma-van-sober-en-doelmatig-naar-slim-en-doelmatig
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
23
Kamerstuk 27 625, nr. 488
24
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

10

apparaatskosten Rijk, risicoreservering, monitoring/ evaluatie en beheer
en onderhoud). Voor de projecten is zicht op cofinanciering door
gebiedspartners. De reserveringen zijn onder voorbehoud van sluitende
financieringsafspraken in de verkenningsfase.
Motie lid Kröger
De motie van het lid Kröger25 dringt er op aan dat van de ramp met de
MSC Zoe wordt geleerd en dat wordt geborgd dat bij een toekomstige
ramp met plastics op zee de milieuschade wordt geminimaliseerd. Ik ben
voornemens om ter uitvoering van deze motie de Samenwerkingsovereenkomst bestrijding Kustverontreiniging RWS-diensten (SBK) te wijzigen
in samenspraak met de gemeenten. Ik zal de exacte verandering van de
reikwijdte nog zorgvuldig nader uitwerken, gelet op de verandering van
verantwoordelijkheden die dit met zich meebrengt.
5. Internationaal
Water en de Climate Adaptation Summit (CAS)
Op 25 januari 2021 wordt een internationale online klimaatadaptatieconferentie door Nederland georganiseerd. Tijdens de 24 uur dat de conferentie
duurt worden de resultaten van de Global Commission on Adaptation
(GCA) gepresenteerd en wordt het werk van deze Commissie afgerond.
Op de conferentie zal een internationale adaptatie actie agenda gepresenteerd worden met activiteiten op het gebied van onder meer water,
infrastructuur, steden, voedselzekerheid en financiering. Daarbij wordt
aansluiting gezocht bij de processen binnen de VN rond de Sustainable
Development Goals en de National Adaptation Plans. Hierdoor kan
jaarlijks de voortgang geagendeerd worden op de internationale agenda’s
en deel uitmaken van de klimaatonderhandelingen. In nauw overleg met
het Verenigd Koninkrijk, Conference of the Parties (COP) voorzitter, de
deelnemende landen en organisaties zal op het gebied van klimaatadaptatie worden bijgedragen aan COP26. Ook wordt beoogd om het belang
van klimaatadaptie voor een breder publiek over het voetlicht te brengen
door online betrokkenheid van steden, bedrijven, kennisinstellingen en
jongerengroeperingen in diverse landen. Tot slot draagt een sterke
profilering van Nederland op klimaatadaptatie ook bij aan de internationale positionering van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen die
over veel kennis en expertise beschikken op het gebied van adaptatie en
water, voedselzekerheid, infrastructuur, internationale financiering,
stedenbeleid en ruimtelijke ordening.
De partners in de Water Action Track van het GCA zullen aan de internationale adaptatie actie agenda bijdragen door een zogenoemde
community of practice waarbinnen de partners hun kennis en ervaring
bundelen en verder zullen ontwikkelen. Hiermee kan de water agenda en
de rol daarvan bij klimaatadaptatie worden opgeschaald en versneld. Om
die betrokkenheid vorm te geven wordt ingezet om de vorderingen van de
partners in de community of practice elk jaar te bespreken tijdens het High
Level Political Forum en tijdens een side event op de COP 26 in Glasgow
en de daaropvolgende bijeenkomsten van de COP. Daarnaast zal worden
ingezet op een betere rol van water als middel om klimaatadaptatie in de
nationale adaptatieplannen van landen effectiever en meer integraal te
maken.

25

Kamerstuk 29 684, nr. 193

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

11

6. Overig
Nationaal Water Programma (NWP)
Zoals in oktober 2019 aangekondigd26 ben ik bezig met het ontwikkelen
van het Nationaal Water Programma 2022–2027 (NWP), waarin beleid en
beheer worden samengevoegd. In het NWP worden de hoofdlijnen van
het waterbeleid en de kaders voor het waterbeheer gegeven, voortbouwend en verder invulling gevend aan de NOVI. Het NWP biedt een
overzicht van het waterbeleid, beheer en uitvoering, agendeert beleidsontwikkelingen voor de komende jaren, geeft de samenhang en integrale
aanpak weer (onder andere door de raakvlakken binnen de waterdossiers
en met andere sectoren aan te geven) en plaatst het in een overkoepelend
perspectief. Het NWP maakt hiermee duidelijk waar het Rijk met het
waterbeleid op hoofdlijnen naartoe wil en geeft hiermee richting, onder
andere aan andere overheden. Het NWP plaatst het waterbeleid in de
context van de NOVI en geeft het een formele plek in het ruimtelijk/
omgevingswetstelsel. Tevens biedt het NWP een juridische basis voor
verdere uitwerking en uitvoering van het waterbeleid. Ook geeft
Nederland uitvoering aan Europese richtlijnen, zoals beschreven in de
bijlagen van het NWP (Stroomgebiedbeheerplannen, Overstromingsrisicobeheerplannen, Programma Noordzee).
Het NWP ontwikkel ik samen met vele partijen. Dit is een samenwerking
waar ik veel waarde aan hecht. Het NWP wordt opgeleverd door mijzelf en
de ministers van LNV en BZK. In het programma zelf werk ik daarnaast
intensief samen met EZK, UvW, IPO, VNG, VEWIN. Ook individuele
regionale overheden en maatschappelijke partijen, branche- en sectororganisaties worden betrokken bij het vormgeven van het programma. Er
zijn de afgelopen maanden verschillende participatiebijeenkomsten
georganiseerd met stakeholders in het waterbeleid en -beheer. Daarnaast
heeft in september via een onlinebijeenkomst een onafhankelijke
consultatie van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving plaatsgevonden.
Ten gevolge van Corona is vertraging opgetreden in de ontwikkeling van
het NWP. Het Ontwerp NWP inclusief bijlagen wordt gepubliceerd in
maart 2021, in plaats van in december 2020. Tot dit uitstel heb ik met de
bovengenoemde partners en na raadpleging van de Europese Commissie
en de overige lidstaten besloten, om de kwaliteit en het draagvlak voor
het NWP te behouden. Zo wordt het zorgvuldig doorlopen van het
totstandkomingsproces met de participatie en benodigde afstemming met
andere departementen en medeoverheden geborgd. Het programma
Noordzee heeft hierdoor tijd om keuzes te maken op basis van integrale
afweging. De Stroomgebiedsbeheerplannen hebben hierdoor meer tijd
voor de regionale inbreng, die vertraagd was.
Na publicatie in maart 2021 zal het Ontwerp Nationaal Water Programma
een half jaar ter inzage liggen, conform Europese verplichtingen. Daarna
verwerk ik reacties en wordt het Definitief Nationaal Water Programma
2022–2027 inclusief de bijlagen gepubliceerd in maart 2022. De originele
termijn van december 2021 wordt hiermee met drie maanden
overschreden. Voor de ORBP is het mijn voornemen om vóór
21 december 2021 de inspraakreacties verwerkt te hebben en akkoord te
gaan met een concept eindversie, om te voldoen aan de Europese richtlijn
overstromingsrisico’s. Het definitieve ORBP zal als bijlage van het NWP
gepubliceerd worden. Het huidige NWP 2016–2021 (inclusief bijlagen
Beleidsnota Noordzee, SGBP en ORBP) en huidige Beheer- en Ontwik26

Kamerstuk 35 325, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

12

kelplan Rijkswateren (BPRW) 2016–2021 blijven gelden tot publicatie van
het Nationaal Water Programma 2022–2027 met bijlagen.
Geborgde zetels
Na het AO Water van 22 juni 2020 is het OFL het consultatietraject gestart
over het advies van de commissie Boelhouwer over geborgde zetels in
waterschapsbesturen. In deze consultatie vraagt het OFL aan belanghebbenden breed te reflecteren op het advies. Het traject bestaat uit verschillende onderdelen. Het is gestart met een digitale consultatie die tot begin
oktober openstond. Parallel hieraan is het OFL in gesprek gegaan met
betrokken organisaties, zoals waterschappen, de benoemende organisaties (LTO, VBNE en VNO-NCW), de koepels UvW, IPO en VNG, en een
aantal departementen (LNV, BZK, EZK, AZ en IenW). Voor de waterschappen is het OFL aangesloten bij de klankbordbijeenkomsten die de
UvW voor de waterschappen heeft georganiseerd. In oktober is het OFL
gestart met de analyse van de opbrengsten. Het OFL heeft de eerste helft
van november gereserveerd voor het terugleggen van het conceptrapport
bij de belanghebbenden. Het definitieve rapport verwacht het OFL in
december 2020 op te leveren.
Aanpassing waterschapsbelastingen
Binnen de waterschappen is in 2019 geconcludeerd dat er te weinig
draagvlak bestond voor een integrale aanpassing van het belastingstelsel.
In december 2019 heeft de ledenraad van de Unie van Waterschappen
daarom besloten tot een nieuw onderzoek naar het belastingstelsel. Onder
leiding van een Stuurgroep van 21 waterschappen is het afgelopen jaar
gewerkt aan voorstellen om tot een aanpassing van het belastingstelsel
van de waterschappen te komen. Doel van het huidige onderzoek is om te
komen tot een oplossing voor knelpunten die de waterschappen op dit
moment ervaren bij de belastingheffing. De Unie van Waterschappen
verwacht eind 2020/begin 2021 voorstellen hiervoor te kunnen doen aan
mijn ministerie.
Toekomst Bestuursakkoord Water
Tijdens het AO Water van 22 juni 2020 is door het lid Laçin de vraag
gesteld of er een vervolg komt op het Bestuursakkoord Water (BAW), nu
het huidige akkoord eind dit jaar afloopt. Ik heb u toegezegd om u in het
najaar te informeren over de uitkomsten van de gesprekken die ik hierover
in de afgelopen periode heb gevoerd met de partners van het BAW.
Uit de gesprekken is naar voren gekomen dat er bij de partners het beeld
bestaat dat het huidige BAW ons veel heeft gebracht. Vanuit de inhoud is
er dan ook bereidheid om te blijven samenwerken op het gebied van
water. Tegelijkertijd hebben we geconstateerd dat de wateropgaven veelal
verbonden zijn met andere opgaven in de fysieke leefomgeving. Hier zijn
ook andere departementen en medeoverheden bij betrokken. Met hen is
afgesproken dat bij het maken van vervolgafspraken, al dan niet in een
nieuw Bestuursakkoord Water, hiermee uitdrukkelijk rekening moet
worden gehouden.
Een ander punt dat naar voren is gekomen, is de timing van het sluiten
van een nieuw akkoord in het licht van de komende verkiezingen. Gezien
de fase waarin we nu zitten, maar ook de opgaven die er liggen, ligt het
niet in de rede dat een nieuw akkoord nog voor die tijd wordt gesloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

13

Voor de tussenliggende periode bekijk ik samen met de BAW-partners in
hoeverre een verlenging van het huidige BAW, of delen daarvan, wenselijk
en mogelijk is om de continuïteit waar nodig te borgen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 27 625, nr. 523

14