Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 637

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 februari 2021
Hierbij bieden wij u het advies – en de onderliggende deelrapportages –
aan van de commissie implementatie nieuw Wetboek van Strafvordering
die onderzoek heeft gedaan naar de benodigde inspanningen en kosten,
die gepaard gaan met invoering van het nieuwe Wetboek van Strafvordering1. Wij bedanken de commissie voor haar inspanningen, die hebben
geleid tot het advies en de onderliggende rapportages.
Belang van het Wetboek van Strafvordering én van modernisering
De commissie onderstreept dat het huidige wetboek geen luxeartikel is.
Dat onderschrijven wij van harte. Het Wetboek van Strafvordering is de
juridische ruggengraat van de strafrechtpleging, voor de hele keten van
opsporing, vervolging, berechting en tenuitvoerlegging. Het regelt onder
welke omstandigheden de overheid mag ingrijpen in de rechten en
vrijheden van burgers bij opsporing, strafvervolging en berechting.
Tegelijkertijd kan de overheid met een ingreep rechten en vrijheden van
andere burgers en de maatschappij als zodanig beschermen tegen
inbreuken door misdrijven en overtredingen. Het wetboek is dan ook de
noodzakelijke basis voor zowel criminaliteitsbestrijding, als voor rechtsbescherming van burgers. Daarom is het Wetboek van Strafvordering van
wezenlijk belang voor het goed functioneren van de rechtstaat.
Ook onderschrijven wij de constatering van de Commissie dat de
houdbaarheidsdatum van het huidige wetboek in zicht is en hard aan
vernieuwing toe is. Het huidige wetboek vertoont onvoldoende
samenhang door een veelvoud aan incidentele wettelijke voorzieningen
die zijn ingepast in een verouderd wetboek, is deels achterhaald door
jurisprudentie en is niet toekomstbestendig, omdat het niet is toegerust
op (toekomstige) ontwikkelingen op het gebied van techniek en digitalisering. Een nieuw wetboek, dat de huidige lappendeken vervangt,
1

kst-29279-637
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 637

1

vergroot de toegankelijkheid voor burgers en professionals en draagt bij
aan een evenwichtig stelsel van rechtswaarborgen. Bovendien kan door
de techniekonafhankelijke formuleringen beter worden ingespeeld op
technologische ontwikkelingen in een samenleving die steeds verder
digitaliseert.
De commissie merkt op dat het voor een goed werkend stelsel van belang
is dat de «checks and balances» in orde zijn. Daarom moet de rol die in
het nieuwe wetboek is voorzien voor de advocaat adequaat vervuld
kunnen worden. De NOvA heeft mij gevraagd de effecten van invoering
van het nieuwe wetboek op het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand te
onderzoeken. Dat onderzoek is inmiddels gestart.
Beheersbaar proces
Indien het wetboek wordt ingevoerd, dan is dit waarschijnlijk de grootste
implementatie-opgave die de keten te verwerken zal krijgen in de
komende 6 jaar. Het advies en de onderliggende rapportages van de
commissie zijn uitvoerig en grondig. De commissie is er overtuigend in
geslaagd om in haar werk zowel inzicht te bieden in de inspanningen,
kosten en voorwaarden, als te wijzen op de risico’s en onzekerheden die
gepaard gaan met deze «historische operatie». Gezien de raming van de
kosten door de commissie, gaan wij uit van incidentele kosten voor de
implementatie van € 458 miljoen, gespreid over 5 tot 6 jaar. Gezien de
lange looptijd, eventuele wijzigingen in het parlementaire proces en
risico’s en onzekerheden die de commissie schetst, zal een periodieke
herijking van de kosten moeten plaatsvinden.
Een adequate financiering van de kosten achten wij een belangrijke
voorwaarde voor de beheersbaarheid van het implementatietraject. De
commissie noemt de mogelijkheid om de kosten te beperken door
productieverliezen te accepteren. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld het
minder opnemen van aangiftes, minder zaken voor een rechter kunnen
brengen of langere doorlooptijden bij de berechting, waardoor ruimte
ontstaat voor implementatie van het nieuwe wetboek. De commissie acht
dit echter onwenselijk, vanwege de negatieve maatschappelijke effecten
die dit heeft. Ook benoemt de commissie dat reguliere opleidingsbudgetten ingezet kunnen worden om de implementatiekosten gedeeltelijk te
dekken. Of dit daadwerkelijk gerealiseerd kan worden zal in aanloop naar
de daadwerkelijke implementatie duidelijk zijn. Dit is onder meer
afhankelijk van de daadwerkelijke beleidsluwheid ten tijde van de
implementatie.
De commissie geeft immers als kernpunt mee dat, om te komen tot een
beheersbaar implementatietraject, het van cruciaal belang is dat twee jaar
voorafgaand aan implementatie én het jaar van de implementatie er zo
min mogelijk ander beleid door de ketenorganisaties zal moeten worden
geïmplementeerd. Deze notie willen wij hier nog eens extra onderstrepen
met verwijzing naar het absorptievermogen van de taakorganisaties. Op
dit moment is nog niet te overzien welke andere implementatieverplichtingen zich zullen voordoen. Externe implementatieverplichtingen kunnen
onder andere voortkomen uit het nieuwe regeerakkoord, overige politieke
wensen in de loop der jaren, de Europese Unie, aanbevelingen van de
rijksinspecties en wetenschap, evaluaties, en jurisprudentie. Ook zijn er
altijd interne verplichtingen en verbeter programma’s. Wij verwachten van
alle partijen dat ze, wanneer het volgende kabinet de implementatie
definitief doorzet, dit tot hun belangrijkste implementatieopdracht zullen
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 637

2

Het zorgvuldig plannen van interne verbeteringen en vernieuwingen is
dus noodzakelijk, maar niet voldoende. De commissie wijst er nadrukkelijk
op dat een ketenbrede implementatie strategie randvoorwaardelijk is.
Terecht wijst de commissie erop dat deze opgave alleen kan slagen als
alle lagen van de keten, bestuurders en professionals, samenwerken aan
de implementatie. Een omvattend implementatieplan is gevraagd. Maar,
zo adviseert de commissie, niet eenmalig. Het regelmatig herijken van de
implementatieplanning is noodzakelijk.
Beslissing aan volgend kabinet
Een beslissing over het verder brengen, de wijze van implementeren van
het nieuwe Wetboek van Strafvordering en het al dan niet overnemen van
de overige aanbevelingen van de commissie is aan het nieuwe kabinet.
Op de meerjarenbegroting van het Ministerie van JenV zijn die voor de
implementatie benodigde middelen op dit moment niet voorhanden.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 279, nr. 637

3