Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 410 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2024

Nr. 34

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 december 2023
Voor u ligt de jaarlijkse mediabegrotingsbrief. Deze brief bevat de nadere
uitwerking van en aanvulling op artikel 15 (media) uit de begroting 2024
van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (hierna: OCW).
Verder wil ik de Kamer met deze brief informeren over de stand van zaken
van het mediabeleid.
Publieke media zijn essentieel voor een gezonde en goed functionerende
democratische rechtsstaat. Zij zorgen ervoor dat je altijd toegang hebt tot
onafhankelijke en gebalanceerde nieuwsvoorziening. Ze dragen bij aan
een bruisend cultureel leven. En ze zijn onmisbaar voor een maatschappij
waarin mensen weten wat er speelt en waarin ze mee kunnen doen. Het
mediabeleid is altijd volop in beweging, ook de afgelopen jaren.
Voor wat betreft de landelijke publieke omroep heeft het adviescollege
Van Geel op 25 september 2023 zijn eindrapport «Eenheid in Veelzijdigheid» opgeleverd (Kamerstuk 32 827, nr. 287). Het doel was om te
komen tot nieuwe legitimatiecriteria voor de publieke omroep, waarbij de
belangen van eigentijdsheid, kwaliteit, pluriformiteit en maatschappelijk
draagvlak gewaarborgd blijven. Daarin is de commissie geslaagd. In het
rapport worden in totaal 50 aanbevelingen gedaan over de publieke
omroep die zien op alle elementen van de publieke omroep. Een volgend
Kabinet kan hier verder mee aan de slag.
Daarnaast bleef grensoverschrijdend gedrag dit jaar helaas een thema
binnen de publieke omroep. Een sociaal veilige werkomgeving is
belangrijk. Sociale onveiligheid en grensoverschrijdend gedrag hebben
een enorme impact op mensen. Op hun functioneren maar ook op hun
welzijn. Het is goed dat de publieke omroep de Onderzoekscommissie
Gedrag en Cultuur Omroepen onder leiding van dhr. Van Rijn in heeft
gesteld om onderzoek te doen naar grensoverschrijdend gedrag binnen

kst-36410-VIII-34
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

1

de landelijke publieke mediadienst. Dit onderzoek zal binnenkort naar
buiten komen.
Publieke media zijn ook op regionaal en lokaal niveau van essentieel
belang. Ze informeren burgers over wat er speelt in hun gemeenten. Ze
jagen het lokale publieke debat aan. Ze brengen lokale cultuur bij mensen
thuis. Ze dragen bij aan het vormen van een gemeenschap, en brengen
mensen met elkaar in contact.
Helaas blijkt uit onderzoek dat deze functies met name op lokaal niveau
onder druk staan, zozeer dat ze lang niet overal in ons land meer
uitgevoerd kunnen worden. Daarom werkt dit kabinet aan versterking van
lokale media, zowel publiek als privaat. In mei stuurde het kabinet uw
Kamer een brief met een breed pakket aan investeringen en maatregelen
hiervoor (Kamerstuk 32 827, nr. 281). Het kabinet werkt momenteel hard
aan de uitwerking van deze maatregelen, investeert ook in 2024 extra in
onze lokale publieke omroepen, in lokale private journalistiek en in
samenwerking tussen landelijke, regionale en lokale publieke omroepen.
Het gaat hierbij in 2024 om een bedrag van bijna € 20 miljoen.
Persvrijheid en de veiligheid van journalisten zijn omstandigheden waar
we ons blijvend hard voor moeten maken. Vanuit de overheid, vanuit de
sector en vanuit de maatschappij als geheel. Want het belang van een
vrije en veilige pers dient onze maatschappij en democratie. PersVeilig
speelt een sleutelrol als het gaat om een brede aanpak voor de veiligheid
van journalisten. En is internationaal toonaangevend. Het kabinet steunt
dit initiatief dan ook. Dit jaar zal op basis van een evaluatie, die bijna is
afgerond, een structurele organisatie voor PersVeilig worden opgezet.
Komend jaar zal ook in het teken staan van het samenwerken aan
concrete acties waarmee wordt gereageerd op online bedreigingen. En
waarmee de grote online platforms, zoals X, volgens nieuw geldende
regelgeving hun verantwoording moeten nemen.
Opzet brief
Deze brief is opgedeeld in verschillende hoofdstukken. Het eerste
hoofdstuk gaat in op de mediabegroting. Hoofdstuk twee gaat in op de
landelijke publieke omroep waaronder de jaarlijkse terugblik van de NPO,
de prestatieovereenkomst NPO, CAO Omroeppersoneel, naleving
WNT/BPPO en NLZiet. In het derde hoofdstuk van de brief komt de RPO
aan bod, en in het vierde hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de
financiering, professionalisering en samenwerking binnen de lokale
publieke omroepen. Vervolgens gaat de brief in hoofdstuk vijf in op
verschillende journalistieke thema’s waaronder onderzoeksjournalistiek en
persvrijheid en persveiligheid. Tenslotte volgen in hoofdstuk zes enkele
losstaande onderwerpen, zoals de evenementenlijst, de toegankelijkheid
van streamingsdiensten, mediawijsheid en een stand van zaken rond het
onderwerp «due prominence».
1 Mediabegroting
1.1. Inleiding
Dit hoofdstuk bevat de jaarlijkse actualisatie van het beschikbare budget
op de Mediabegroting (artikel 15 van de OCW-begroting) ten opzichte van
de Ontwerpbegroting 2024. De oorzaak hiervoor is de jaarlijkse actualisatie van de verwachte Ster-inkomsten die de Ster na het verschijnen van
de Ontwerpbegroting afgeeft. Ook wordt de verwachte stand van de
Algemene Mediareserve (hierna: AMr) toegelicht, die wordt bepaald door
het saldo van het beschikbare budget en de voorgenomen uitgaven. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

2

wijzigingen in de begrotingsstand die voortvloeien uit deze actualisatie
worden verwerkt bij Voorjaarsnota 2024.
1.2. Toelichting beschikbaar budget
Artikel 15 van de OCW-begroting gaat over de uitgaven, verplichtingen en
ontvangsten op de Mediabegroting. De Mediabegroting wordt gevoed
met OCW-middelen en de ontvangsten vanuit de Ster-reclames op de
aanbodkanalen van de landelijke publieke omroep1.
Onderstaande tabel maakt de aansluiting inzichtelijk tussen het totaal
beschikbare budget voor de Mediabegroting zoals gepresenteerd in de
Ontwerpbegroting 2024 en het totaal beschikbare budget op de Mediabegroting voor 2024, aangepast met de geactualiseerde raming van de
Ster-afdrachten. Voor het begrotingsjaar 2024 is hiermee een totaalbedrag
van € 1.259,2 miljoen beschikbaar voor de bekostiging van het mediabeleid. De voorgenomen uitgaven en de resulterende mutatie in de
Algemene Mediareserve worden toegelicht in paragraaf 1.5.
Bedraqen in € 1.000

2024

(1) Totaal beschikbaar budget conform Ontwerpbegroting 2024

1.213.908

Waarvan OCW-middelen

1.078.248

Waarvan Ster-afdrachten

135.660

(2) Totaal Mutaties

45.340

Actualisatie raming Ster-inkomsten

45.340

(3) Actualisatie budget voor 2024

1.259.248

Waarvan OCW-middelen

1.078.248

Waarvan Ster-afdrachten

181.000

1.3. Ster-afdrachten
Ramingen Ster
De Ster doet conform artikel 2.105, eerste lid van de Mediawet 2008
jaarlijks vóór 15 september een opgave van de verwachte Ster-afdrachten
in het lopende en in het volgende kalenderjaar. Op basis van deze raming
wordt bij Voorjaarsnota 2024 de ontvangstenraming voor begrotingsjaar
2024 met € 45,3 miljoen opgehoogd tot € 181 miljoen.
Ramingen van de verwachte Ster-inkomsten zijn gebaseerd op twee
parameters, namelijk de verwachte omvang van de markt voor sportzendtijd en het verwachte aandeel van de Ster daarin. Dit laatste wordt
onder andere bepaald door het zogenoemde kijktijdaandeel van de
publieke omroep.

1

Het gaat hier om de afdrachten Ster-inkomsten. Afdracht is bepaald als omzet Ster minus
kosten van de organisatie Ster.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

3

Uitvoering besluitvorming Voorjaarsnota 2023 (Percentage reclame- en
telewinkelboodschappen)
Uit een wijziging van de Mediawet 2008 in 20202 en een daarmee
samenhangende wijziging van het Mediabesluit 2008 in 20213 vloeit voort
dat in de erkenningsperiode 2022–2026 het aandeel reclame- en telewinkelboodschappen in het programma-aanbod van de landelijke publieke
mediadienst stapsgewijs wordt afgebouwd van tien naar vijf procent.
Stapsgewijs betekent: ieder jaar één procent lager.
In de Voorjaarsnota 2023 is besloten dat de Rijksmediabijdrage met
ingang van 2025 met € 24,3 miljoen neerwaarts wordt bijgesteld om te
kunnen voldoen aan de Rijksbrede dekkingsopgave. Daarnaast vloeit uit
de Voorjaarsnota 2023 eveneens het voornemen voort dat de Ster de
ruimte krijgt om meer reclameopbrengsten te genereren waarmee de
verlaging volledig gecompenseerd kan worden en zodoende de verlaging
geen impact heeft op het budget van de landelijke publieke omroep.
Op basis van de ramingen van de Ster is besloten om het percentage
reclame- en telewinkelboodschappen in 2024 niet verder te verlagen en
structureel op 8% te houden zodat er sprake is van een duurzaam besluit
waarbij er in ieder geval in de huidige concessieperiode voldoende
reclameopbrengsten zijn om de verlaging van de Rijksmediabijdrage
volledig te kunnen compenseren. Via een ministeriële regeling is geregeld
dat het percentage in 2024 niet verder wordt verlaagd4. Vanaf 2025 wordt
hier het Mediabesluit voor aangepast.
1.4. Uitgaven
Ten opzichte van de voorgenomen uitgaven uit de Ontwerpbegroting 2024
bevat deze brief één wijziging. Dit betreft de overboeking vanuit de post
dotatie/onttrekking AMr naar de bekostiging van de landelijke publieke
omroep ten behoeve van superevenementen (€ 18 miljoen). Deze € 18
miljoen is onderdeel van de meerkosten voor de aankoop van rechten van
grote sportevenementen die voor deze erkenningsperiode in totaal zijn
geraamd op € 87 miljoen. Het gaat hierbij om de aankoop van rechten van
het EK en WK voetbal (vrouwen en mannen) en de Olympische Spelen.
Omdat de kosten voor de aankoop van deze rechten onregelmatig en
onvoorspelbaar zijn, doet de NPO hiervoor per jaar een aanvraag in de
begroting die jaarlijks voor 15 september wordt ingediend. Deze
overboeking ben ik voornemens te muteren bij de Voorjaarsnota 2024.
Bedraqen in € 1.000
(1) Totaal uitgaven conform Ontwerpbegroting 20241

2024
1.207.411

(2) Totaal uitgavenmutaties

18.046

Superevenementen

18.046

(3) Totaal uitgaven 2024

1.225.457

(4) Totaal beschikbaar budget 2024

1.259.248

2

Wet van 9 december 2020 tot wijziging van de Mediawet 2008 met het oog op de versterking
van het toekomstperspectief van de publieke omroep (Stb. 2020, nr. 517).
3
Besluit van 1 juni 2021 tot wijziging van het Mediabesluit 2008 in verband met de versterking
van het toekomstperspectief van de publieke omroep (Stb. 2021, nr. 297).
4
Wet van 31 oktober 2023 tot wijziging van het mediabesluit 2008 in verband met de bijstelling
naar acht procent (Stb. 2003, nr. 30268).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

4

Bedraqen in € 1.000
(4) – (3) Mutatie Algemene Mediareserve
1

2024
33.791

Exclusief de post «Dotatie/onttrekking Algemene Mediareserve

1.5. Algemene Mediareserve
De AMr kan op grond van artikel 2.166, eerste lid van de Mediawet 2008
gebruikt worden voor de opvang van dalende Ster-inkomsten, voor
bijdragen in reorganisatiekosten als gevolg van overheidsbesluiten en
voorfinanciering van de door het Commissariaat voor de Media (hierna;
het Commissariaat) aan te houden rekening-courantverhouding voor
betalingen aan de instellingen. De AMr vervult hiermee een belangrijke rol
in de bekostigingssystematiek van de Mediabegroting. De Algemene
Mediareserve is eerst en vooral een buffer voor de opvang van onverwachte tegenvallers in inkomsten en uitgaven. De buffer in de AMr kan
worden ingezet voor uitgaven, mits deze uitgaven voortvloeien uit de
mediawettelijke taken en incidenteel van aard zijn.
Onderstaande tabel laat de verwachte ontwikkeling van de AMr zien voor
2023 en 2024. Te zien is dat de AMr in zowel 2023 als 2024 naar
verwachting toeneemt, tot € 200 miljoen ultimo 2024.
Bedragen in € 1.000
Saldo liquide middelen AMr ultimo 2022

150.611

Dotatie/onttrekking AMr 2023 conform de Ontwerpbegroting 2024

1.766

Voorgenomen mutatie AMr in 2023 via de Ontwerpbegroting

13.785

waarvan Actualisatie Ster-raming

13.785

Directe uitgaven en inkomsten AMr

519

Saldo liquide middelen AMr ultimo 2023

166.681

Dotatie/onttrekking AMr 2024 conform de Ontwerpbegroting 2024

6.497

Voorgenomen mutaties AMr in 2024 via de Ontwerpbegroting

27.294

waarvan Actualisatie Ster-raming

45.340

waarvan Superevenementen
Directe uitgaven en inkomsten AMr
Saldo liquide middelen AMr ultimo 2024

– 18.046
0
200.472

1.6. Budget landelijke publieke omroep
Minimumbudget
Op grond van Artikel 2.148a, eerste lid van de Mediawet 2008 kan de
landelijke publieke omroep een beroep doen op het zogenaamde
minimumbudget dat voorafgaand aan het begin van iedere erkenningsperiode wordt vastgesteld. Aan de landelijke publieke omroep moet
minimaal het minimumbudget worden verstrekt. Het minimumbudget
voor 2024 bedraagt € 855,8 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

5

Budget 2024 landelijke publieke omroep
Onderstaande tabel laat het totale budget zien dat aan de landelijke
publieke omroep wordt verstrekt in 2024. Conform de Mediawet moet het
budget voor 1 december voorafgaand aan het bekostigingsjaar worden
vastgesteld. Het totaal vastgestelde budget aan de landelijke publieke
omroep voor 2024, inclusief het budget aan de Stichting Omroep Muziek
(SOM) en de meerkosten superevenementen bedraagt € 963,8 miljoen. Dit
bedrag wordt in het lopende jaar nog bijgesteld met de wettelijk
verplichte indexatie met de consumentenprijsindex 2024. Het totaalbedrag
dat aan de landelijke publieke omroep wordt toegekend is hoger dan het
wettelijk verplichte minimumbudget. Het verschil wordt verklaard doordat
over 2022 de niet wettelijk verplichte indexatie aan het budget is toegevoegd en door de toevoeging van middelen uit het coalitieakkoord voor
onder andere de vervroegde en langere beschikbaarheid van speelfilms
op de NPO.
Bedragen in € 1.000

2024

Budget landelijke publieke omroep inclusief CoBO conform Ontwerpbegroting
20241

923.394

Superevenementen

18.046

Stichting Omroep Muziek (SOM)

22.384

Totaal vast te stellen budget landelijke publieke omroep

963.824

1

Aandeel minimumbudget 2024 bedraagt € 855,8 miljoen

Advies Commissariaat voor de Media op de NPO-begroting 2024
Het Commissariaat heeft conform artikel 2.148, eerste lid van de Mediawet
2008 vóór 15 oktober zijn opmerkingen bij de NPO-begroting aan de
verantwoordelijke bewindspersoon gestuurd. De volledige beoordeling
van de begroting is als bijlage bij deze brief gevoegd. Het Commissariaat
geeft op hoofdlijnen aan dat de NPO-begroting 2024 beter is gestructureerd en op bepaalde onderwerpen meetbaar gemaakt. Het Commissariaat adviseert de NPO om voor de begroting van 2025 de ijkpunten verder
te verbijzonderen, meer ambitie toe te voegen en alle ijkpunten «smart» te
formuleren. Ik ben het eens met deze constateringen en zal met de NPO
hierover in gesprek gaan.
1.7. Budget regionale publieke omroep
Op basis van artikel 2.170, tweede lid van de Mediawet 2008 en artikel 4a
van het Mediabesluit wordt de regionale omroep bekostigd uit de
Mediabegroting. Ook het budget voor de regionale publieke omroep
wordt jaarlijks voor 1 december vastgesteld. In 2024 is voor de Stichting
Regionale Publieke Omroep (hierna: RPO) en de dertien regionale
publieke omroepen een bedrag van € 182,1 miljoen beschikbaar. In
onderstaande tabel staat weergegeven hoe dat bedrag is opgebouwd en
wordt verdeeld over de RPO en de regionale publieke omroepen. De
onderlinge verdeling van het budget tussen omroepen is conform artikel
4a van het Mediabesluit 2008.
Bedragen in € 1.000
Totaal beschikbaar budget conform Ontwerpbegroting 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

2024
182.083

6

Bedragen in € 1.000

2024

Waarvan Stichting RPO inclusief WaU-middelen

7.393

Waarvan regionale publieke omroepen

174.690

De RPO heeft een sluitende begroting ingediend voor zijn werkzaamheden
als stichting in 2024. De begroting van de regionale omroepen bestaat
naast de bijdrage van OCW van € 174,7 miljoen ook uit eigen inkomsten
van € 25,6 miljoen, waarvan de reclame-inkomsten de belangrijkste zijn.
Voor de reclame-inkomsten wordt voorzien in een daling ten opzichte van
2023. Reden hiervoor is dat het niet mogelijk is gebleken om op de
advertentiemarkt de prijsstijgingen te compenseren in de tarieven.
Daarnaast worden initieel minder inkomsten verwacht vanwege de
overgang van de verkoop van reclame voor radio en televisie naar de Ster.
Advies Commissariaat voor de Media op de RPO-begroting 2024
Het Commissariaat heeft op basis van artikel 2.169b, tweede lid van de
Mediawet 2008, vóór 15 oktober zijn opmerkingen bij de RPO-begroting
aan de verantwoordelijke bewindspersoon gestuurd. De volledige
beoordeling van de begroting is als bijlage bij deze brief gevoegd. Het
Commissariaat concludeert dat in de begroting 2024 ruim aandacht is
voor de plannen die de RPO en de Regionale Publieke Media Instellingen
(hierna: rpmi’s) voor 2024 hebben opgesteld. De begroting geeft hiermee
een goed beeld van hun prioriteiten. Het Commissariaat vindt dat de
plannen bijdragen aan een goede uitvoering van de publieke mediaopdracht door zowel de RPO als de rpmi’s.
De RPO heeft in zijn activiteitenplan voor 2024, net als in 2023, maatregelen opgenomen die de doelmatige inzet van middelen bij de RPO en de
individuele rpmi’s moet bevorderen. Het Commissariaat ziet graag dat de
RPO en de rpmi’s gezamenlijke, concrete doelstellingen formuleren en een
tijdpad aan deze maatregelen koppelen, zodat er verantwoording over het
bevorderen van doelmatigheid kan worden afgelegd.
Tevens merkt het Commissariaat op dat in de begrotingen 2024 van de
rpmi’s een zichtbare koppeling tussen middelen en doelstellingen
ontbreekt. Het is voor de toekomst van belang dat transparant wordt
gemaakt wat de regionale omroepen willen bereiken en tegen welke
investering. Het Commissariaat zal hierover in gesprek gaan met de RPO
en rpmi’s. Ik neem de opmerkingen van het Commissariaat mee in
gesprekken met de RPO.
2 Landelijke publieke omroep
2.1 Inleiding
In dit hoofdstuk behandel ik een aantal inhoudelijke onderwerpen met
betrekking tot de landelijke publieke omroep. Dit hoofdstuk gaat eerst in
op de NPO terugblik 2022 met de naleving van de prestatieovereenkomst,
evenals over de CAO Omroeppersoneel, naleving WNT-BPPO en NLZiet.
2.2 Terugblik 2022 NPO
De terugblik beschrijft wat de NPO en de omroepen het afgelopen jaar
hebben gedaan om de doelstellingen die in de begroting staan, te
realiseren. Ook laat de terugblik zien in hoeverre programma’s voldoen
aan publieke waarde als onafhankelijkheid en betrouwbaarheid. Voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

7

uitgebreide toelichting verwijs ik naar de Terugblik NPO 2022 die als
bijlage bij deze brief is toegevoegd.
De cijfers laten zien dat de publieke omroep nog steeds een breed publiek
weet te bereiken met een totaal integraal weekbereik van 83%. Bij het
weekbereik tellen mensen mee die minimaal 5 minuten naar een
programma hebben gekeken (c.q. geluisterd) en worden bijvoorbeeld
voor de lineaire tv-zenders wekelijks gemiddeld 11,6 miljoen. Nederlanders bereikt.
Bandbreedte weekbereik

Doelstelling

Realisatie

Radio NPO12345 (NLO) 13+

35%–39%

37,5%

TV NPO123 (SKO) 13+

69%–76%

73,3%

Integraal bereik
(Radio, Televisie & Online excl. sociale media)

77%–85%

83,4%

Per leeftijdsgroep

Integraal bereik per doelgroep

13–34 jaar

62%–70%

67,9%

35–49 jaar

76%–84%

83,0%

50–64 jaar

85%–94%

90,3%

>65 jaar

90%–99%

95,5%

Ook op de andere onderdelen scoort de publieke omroep nog steeds
goed. Zo vindt 74% van kijkers dat NPO impact heeft. De publieke waarde
van de televisieprogramma’s worden gemiddeld met een 8,3 gewaardeerd
en het vakmanschap wordt met een 8,6 gewaardeerd. Dit zijn goede cijfers
waar de publieke omroep trots op mag zijn en laat zien nog steeds
relevant en impactvol te zijn.
Ook biedt de NPO ruimte in zijn aanbod voor specifieke projecten
specifiek gericht op talentontwikkeling en borgt hiervoor jaarlijks
€ 3.3 miljoen. Daarmee blijft de publieke omroep een broedplaats en
springplank voor Nederlandse media- en kunstenmakers. In de rapportage
over de prestatieafspraken zijn de belangrijkste acties binnen de gehele
NPO voor de talentontwikkeling van programmamakers opgenomen.
Daarnaast blijft de publieke omroep een belangrijk podium voor kunst- en
cultuuruitingen in al hun vormen. Het aandeel producties van onafhankelijke producenten binnen de publieke omroep is dit jaar 39,9%. Daarmee
speelt de publieke omroep ook een belangrijke rol in de Nederlandse
audiovisuele sector.
Vast regioblok
Daarnaast is er sinds een aantal jaar op werkdagen op NPO 2 een vast
regioblok van 2 uur te zien. Minimaal 50 minuten van dit blok wordt
ingevuld met bijdragen van regionale omroepen, zoals in het programma
NoordZuidOostWest. Buiten het regioblok om zond de NPO in 2022
ruim 90 uitzendingen uit van programma’s die specifiek regionaal
georiënteerd zijn, zoals Carnavalshart (KRO-NCRV), Muzikale Tour van de
Vrijheid (EO) en MAX Bloemencorso (Omroep MAX).Ik juich deze
samenwerking tussen de NPO, de RPO en de regionale omroepen toe en
roep hen op deze komend jaar waar mogelijk te versterken. Betere
samenwerking tussen de verschillende lagen van het bestel komt ten
goede aan het gehele publieke omroepbestel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

8

Invloed van programmatische doelstellingen waaronder kijkcijfers op het
bepalen van het media-aanbod
In de Terugblik gaat de NPO op pagina 32 ook in op de mogelijke invloed
van programmatische doelstellingen waaronder kijkcijfers op het bepalen
van het media-aanbod zoals ik de NPO ook gevraagd heb te doen conform
de motie van de leden Werner en Sjoerdsma5. De opdracht in de
Mediawet voor de landelijke publieke omroep is om een relevant bereik te
realiseren onder een breed en algemeen publiek en onder bevolkings- en
leeftijdsgroepen van verschillende omvang en samenstelling. Die
taakopdracht veronderstelt dat er inzicht is in bereik en kijktijdaandelen en
dat er daarop ook gericht moet worden gestuurd. In de Mediawet staat
dan ook dat de raad van bestuur van de NPO bevordert dat tussen de NPO
en de landelijke publieke media-instellingen afspraken tot stand komen
over het publieksbereik op de aanbodkanalen en over de wederzijdse
inspanningen daarvoor.
Het blijkt dat hoge kijktijdaandelen zeker niet bepalend zijn geweest in de
programmering. Er zijn tamelijk veel titels die een relatief bescheiden
kijkdichtheid hebben; 276 titels trokken afgelopen jaar gemiddeld meer
dan 539.000 kijkers, 752 titels zaten hieronder.
2.3 Naleving Prestatieovereenkomst NPO 2022–2026
Voor een uitgebreide toelichting verwijs ik naar de rapportage van de NPO
die als bijlage bij de Terugblik van de NPO is opgenomen. Ik ben blij om te
zien dat de NPO er in is geslaagd om het overgrote deel van de prestatieafspraken te realiseren: 31 van de 32 van de afspraken zijn door de NPO
gerealiseerd. De ene niet gerealiseerde afspraak gaat over het dagelijks
programmeren van een regiojournaal. Dit is in 8 gevallen in 2022 niet
gelukt. Dit heeft als oorzaak dat de staande afspraak met de NOS dat
reguliere uitzendingen mogen komen te vervallen in het geval van
eventprogrammering. Dit is gebeurd in 2022 bij het bevrijdingsfestival, de
Herdenking Bijlmervliegramp en het EK atletiek.
2.4 CAO Omroeppersoneel 2024/verhouding vast-flex omroeppersoneel
Het kabinet vindt de brede arbeidsvraagstukken die spelen rond de
publieke omroep, van groot belang. Uw Kamer heeft dat bevestigd door
een tweetal moties aan te nemen rond de verhouding tussen vaste en
tijdelijke contracten binnen de publieke omroep.6 Daarom is dit
onderwerp ook besproken met de NPO zoals mijn ambtsvoorganger uw
Kamer vorig jaar ook heeft toegezegd te zullen doen.7
Afspraken over contracten, waaronder ook flexcontracten, worden
gemaakt tijdens cao-onderhandelingen tussen de sociale partners in de
omroepsector. In de huidige cao omroeppersoneel, die loopt van 1 januari
2022 tot en met 31 december 2023, zijn al stappen gezet om de
verhouding tussen de vaste contracten en de flexcontracten aan te
scherpen van 60%–40% tot 70%–30%. Deze aangepaste verdeling moet
uiterlijk op 1 januari 2024 door de omroepen gerealiseerd zijn. De huidige
cijfers laten zien dat de publieke omroep op de goede weg is: eind 2022
had bijna 70% van de werknemers binnen de landelijke publieke omroep
een vast contract. Maar tegelijkertijd is er ook nog ruimte voor verbetering, zeker als er ingezoomd wordt op de programmatische functies
binnen de publieke omroep. Afgelopen zomer heeft de NPO, mede
5

Kamerstukken II 2022/23, 36 200-VIII, nr. 167.
Kamerstukken II 2022/23, 36 200-VIII, nr. 133 en Kamerstukken II 2022/23, 36 200-VIII, nr. 166.
7
Zie toezegging TZ202211–290 gedaan tijdens het wetgevingsoverleg media van 28 november
2022 (Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 178).
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

9

namens de omroepen en de RPO en regionale omroepen, een akkoord
bereikt over een nieuwe omroep-cao voor 2024. Daarin is naast een
loonstijging ook meer werkzekerheid voor werknemers van de publieke
omroep geregeld.
De nieuwe cao biedt meer ruimte voor arbeidsovereenkomsten voor
onbepaalde tijd en dus méér werkzekerheid. Voortaan mogen er maximaal
3 contracten voor bepaalde tijd worden aangeboden gedurende een
termijn van maximaal 24 maanden. In de oude cao ging het voor
programmatische medewerkers om maximaal 6 contracten gedurende
48 maanden. De publieke omroep heeft daarbij de ambitie opgenomen
om de verhouding tussen de vaste contracten en de flexcontracten verder
aan te scherpen. Bij het einde van de voor de landelijke publieke omroep
geldende concessieperiode (1 januari 2027) is een streefcijfer van
80% contracten voor onbepaalde tijd en 20% contracten voor bepaalde tijd
opgenomen. Ik vind het goed dat de publieke omroep zelf deze stappen
zet en de ambitie toont om verbetering in de arbeidssituatie van
medewerkers van de publieke omroep.
Tot slot zal binnenkort de Onderzoekscommissie Gedrag en Cultuur
Omroepen8 onder leiding van dhr. Van Rijn met het eindrapport komen
waarin er onderzoek is gedaan naar grensoverschrijdend gedrag binnen
de landelijke publieke mediadienst en het programma De Wereld Draait
Door in het bijzonder. Een sociaal veilige werkomgeving is belangrijk. Om
de situatie in een organisatie te verbeteren, kijkt de commissie welke
omstandigheden ervoor zorgen dat medewerkers sociale onveiligheid
ervaren. Dit kunnen aan de ene kant risicofactoren in de omgeving zijn die
de sociale veiligheid in gevaar brengen en aan de andere kant gaat het om
maatregelen die de organisatie heeft genomen wanneer de werkomgeving als sociaal onveilig ervaren wordt. De commissie is door de raad
van bestuur van de NPO ingesteld, maar ik zal dit onderwerp uiteraard
nauwgezet volgen en met de raad van bestuur bespreken zodra het
rapport is verschenen.
2.5 Naleving WNT–BPPO
Het Commissariaat houdt al sinds 2013 toezicht op de Wet normering
topinkomens (hierna: WNT) en sinds 1 juli 2021 is het ook de taak van het
Commissariaat om toezicht te houden op de naleving van het Beloningskader Presentatoren in de Publieke Omroep (hierna: BPPO) als onderdeel
van de Gedragscode Integriteit Publieke Omroep 2021.9 Mede vanwege
deze nieuwe toezichtstaak heeft het Commissariaat integraal onderzoek
gedaan naar de naleving van de Wet Normering Topinkomens en het
BPPO. Om daarbij ook inzicht te krijgen in de eigen rol in het toezicht op
WNT/BPPO heeft het Commissariaat het onderzoek extern laten uitvoeren
door KPMG Forensic.10 Ik ben voornemens om het rapport van KPMG en
de reactie van het Commissariaat daarop aan uw Kamer te doen
toekomen zodra de daarvoor gebruikelijke procedures rond actieve
openbaarmaking conform de Wet open overheid zorgvuldig zijn
doorlopen.

8

Zie voor de website van deze commissie: https://ogco.nl/.
Hiervoor lag het toezicht op de naleving van deze gedragscode bij de NPO zelf. De NPO had
hiervoor een commissie integriteit publieke omroep (CIPO) in het leven geroepen. Per 1 juli
2021 heeft de NPO het CIPO opgeheven.
10
Zie voor de reactie van het Commissariaat: https://www.cvdm.nl/nieuws/commissariaat-voorde-media-pleit-voor-aanscherping-bppo-regeling/.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

10

Ik vind het goed dat het Commissariaat dit onderzoek heeft laten
uitvoeren. Het geeft feitelijk en onafhankelijk inzicht in de wijze waarop de
NPO en de landelijke publieke omroepen de opzet en werking van WNT en
BPPO borgen en naleven, en de wijze waarop het Commissariaat het
toezicht op de WNT/BPPO tot dusver heeft ingericht en uitgevoerd.
Omroepen hebben als WNT-instellingen de verplichting om in het
jaarverslag verantwoording af te leggen over de bezoldiging en ontslagvergoeding van hun topfunctionarissen. En voor wat betreft het BPPO aan
de NPO als coördinerend orgaan, waarbij het Commissariaat toezicht
houdt. Ik ben blij te vernemen dat er binnen de publieke omroep geen
topfunctionarissen én presentatoren meer zijn die boven de
maximumnorm zitten. Het aantal presentatoren dat boven de
maximumnorm wordt beloond, is sinds de invoering van het BPPO
teruggebracht van 17 naar 0. Dit laat duidelijk zien dat voor werknemers
van de publieke omroep de regelgeving zijn werk heeft gedaan. Dat is een
goede prestatie van de publieke omroep. Ook voor presentatoren die via
onafhankelijke producenten worden ingehuurd laat het onderzoek van
KPMG zien dat er geen overtredingen te zien zijn rond de inhuur van
presentatoren bij de door KPMG onderzochte onafhankelijke producenten.
Dit neemt niet weg dat uit het rapport van KPMG, en de reactie van het
Commissariaat daarop, blijkt dat er aandachtspunten zijn voor de naleving
van het BPPO. Daarbij kan gedacht worden aan een onvolledige verantwoording van de beloningen van presentatoren die tegelijkertijd bij
meerdere omroepen werken of aan een beperkt zicht op de beloningen
van presentatoren die via buitenproducenten worden betaald. Het gevolg
hiervan kan zijn dat de wijze waarop omroepen het BPPO toepassen, niet
altijd transparant en navolgbaar is. Om de naleving van het BPPO en het
toezicht hierop te verbeteren, vindt het Commissariaat een aanscherping
van de BPPO-regeling noodzakelijk. De NPO heeft al aangegeven hiertoe
met voorstellen te zullen komen. Deze wacht ik met belangstelling af.
Ik ben van mening dat met een verdere aanscherping van het BPPO een
belangrijke stap wordt gezet om tegemoet te komen aan de motie van het
lid Kwint11. In deze motie werd de regering verzocht er zorg voor te
dragen dat geen enkel kopstuk van de publieke omroep direct dan wel
indirect, bijvoorbeeld via onafhankelijke producenten, meer aan de NPO
verdient dan de geldende ministersnorm.
KPMG concludeert in het onderzoek dat er geen aanwijzingen naar voren
zijn gekomen dat in de periode waarop het onderzoek toeziet, sprake is
geweest van door presentatoren via eigen productiebedrijven gerealiseerde beloningen, anders dan door de publieke omroepen of productiemaatschappij aan die presentatoren betaalde vergoedingen. Ten aanzien
van de door de productiemaatschappij aan de betreffende publieke
omroep verzonden e-mail, is door de betreffende publieke omroep aan
KPMG kenbaar gemaakt dat het in de e-mail gedane voorstel van de
productiemaatschappij niet ten uitvoer is gebracht.
Tot slot is in het rapport van KPMG ingegaan op opvolging van een door
het Ministerie van OCW ontvangen melding over de publieke omroep.
KPMG geeft hierover aan geen onderliggende voor het onderzoek
verifieerbare documentatie te hebben ontvangen. Over de feitelijke gang
van zaken van deze melding is uw Kamer door de Minister van OCW per
brief geïnformeerd op 27 september 2022.12

11
12

Kamerstukken II 2022/23, 36 200 VIII, nr. 165.
Kamerstukken II 2022/23, 32 827, nr. 253.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

11

2.6 Sturing op doelmatigheid
Uw Kamer heeft eerder dit jaar verzocht om een toelichting op de wijze
waarop de aanbevelingen uit het rapport van de Algemene Rekenkamer
over de sturing op doelmatigheid uit 2019 zijn opgevolgd.13
Voor deze toezegging wil ik gebruik maken van de toetsing die het
Commissariaat van de Media heeft uitgevoerd naar de uitvoering van
deze wettelijke taak door de NPO. Het bijbehorende rapport heb ik
afgelopen week ontvangen. Dat was te kort dag om de reactie daarop en
de gevraagde toelichting op de opvolging van de aanbevelingen nog in
deze brief mee te nemen. Ik ben voornemens om het rapport van het
Commissariaat aan uw Kamer te doen toekomen zodra de daarvoor
gebruikelijke procedures rond actieve openbaarmaking conform de
Wet open overheid zorgvuldig zijn doorlopen.
Dit moet zorgvuldig gebeuren.
De NPO en de omroepen hebben afgelopen jaren flinke stappen gezet in
de opvolging van de aanbevelingen van de Rekenkamer en de ontwikkeling van doelmatigheidsinstrumenten. Dat blijkt ook uit het rapport van
het Commissariaat. Het Commissariaat is in zijn rapportage wel kritisch op
de manier waarop de doelmatigheidsinstrumenten die door de NPO en de
omroepen zijn ontwikkeld in praktijk worden gebracht en de wijze waarop
de procesbeschrijvingen van doelmatigheidssturing door de NPO zijn
vastgelegd.
Dat zijn stevige conclusies. Daarbij concludeer ik wel dat er tijdens het
onderzoek een verschil van inzicht aan het licht is gekomen tussen de
NPO en het Commissariaat over de manier waarop er binnen het
omroepbestel gestuurd moet en kan worden op de doelmatigheid van de
uitgaven. Dit ondanks het feit dat er als reactie op rapport van de
Algemene Rekenkamer een visiedocument is opgesteld tussen de NPO,
het Commissariaat en OCW, waarin de uitgangspunten waar doelmatigheidssturing aan moet voldoen zijn vastgelegd. Daarom ga ik snel in
gesprek met beide partijen, met als doel te komen tot een gedeeld beeld
en tot afspraken over de uitvoering van aanbevelingen waar iedereen zich
in kan vinden. Ik ben het eens met het Commissariaat dat er verbetering
nodig is, maar ik wil in mijn reactie op de genoemde Commissiebrief ook
recht doen aan de stappen die er door de NPO en de omroepen de
afgelopen jaren zijn gezet. Daarbij oog houdend voor het feit dat
programmeren ook een creatief proces is en voor de specifieke context
van het mediabestel. Ik ben voornemens uw Kamer uiterlijk in februari
mijn reactie op de genoemde Commissiebrief en op het rapport van het
Commissariaat sturen.
2.7 NLZiet
Op deze plaats informeer ik u over de motie van de leden Van Strien en
Sjoerdsma14 over NLZiet. In deze motie werd de regering verzocht om
met de bij NLZiet betrokken partijen in gesprek te gaan om te zorgen dat
gratis content van deelnemende partijen ook op de gratis variant van
NLZiet te zien zal zijn. Over de uitvoering van deze motie is tijdens het
wetgevingsoverleg media van 28 november 2022 door mijn voorganger

13

Brief van de vaste Tweede Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van
20 april 2023 betreffende reactie op verzoek over een vervolg op onderzoek Hilversum in Beeld
over doelmatigheid bij de publieke omroep.
14
Kamerstukken II 2020/21, 32 827, nr. 266.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

12

toegezegd dat de Kamer geïnformeerd zal worden.15 De deelnemers in
NLZiet (NPO, RTL en Talpa) hebben bij mij aangegeven blij te zijn met de
samenwerking en met de dienst NLZiet als zodanig. Het product werkt
goed, wordt goed gewaardeerd en NLZiet is financieel gezond. De groei
van NLZiet verloopt gestaag maar grote stijgingen in abonnees kunnen
niet verwacht worden, aldus de betrokken partijen. Zij geven aan dat in de
markt van televisiepakketten ook niet (meer) verwacht kan worden. De
deelnemers zien een gratis NLZiet echter niet als een (financieel) haalbaar
toekomstscenario. Naast financiële gevolgen voor de NPO hebben ook
buitenproducenten aangegeven een gratis NLZiet onwenselijk te vinden.
Zij zien risico’s op marktverstoring en ook zij waarschuwen dat een gratis
NLZiet zal leiden tot een daling in kabeltv-abonnementen en leidt tot
minder doorgiftevergoedingen van kabelaars aan zowel omroepen als
producenten. Hoezeer de deelnemende partijen de gedachte achter het
verzoek om een gratis variant van NLZiet ook begrijpen, stellen zij vast dat
dit niet haalbaar en wenselijk is, en dat het bovendien gaat om een
publiek-private samenwerking waarbij het primaat bij betrokken partijen
zelf ligt. Ik zie hier dan ook geen rol meer voor mijzelf weggeld.
3 Regionale publieke omroep
3.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over de regionale publieke mediadienst, dat wil zeggen
de RPO en de regionale omroepen. De regionale omroepen spelen een
belangrijke rol in het verstrekken van informatie (nieuws), cultuur en
educatie op regionaal niveau. Ze geven uitvoering aan de publieke
media-opdracht op regionaal niveau. De RPO draagt als samenwerkingsen coördinatieorgaan zorg hiervoor.
In 2024 blijft de RPO met de NOS en Nederlandse Lokale Publieke
Omroepen (hierna: NLPO) samenwerken om de regionale en lokale
journalistiek te versterken; dit in lijn met de Visiebrief lokale Omroepen
van 30 mei 2023 (hierna: visiebrief).16 Daarnaast werken de regionale
omroepen samen met de NOS in een journalistieke alliantie. Bureau Regio
blijft hierbij een belangrijk onderdeel van de uitwisseling van nieuws.
3.2 Naleving prestatieovereenkomst RPO
Op grond van artikel 2.60n, eerste en tweede lid, van de Mediawet 2008
sluiten de Minister en de RPO voor de duur van een concessieperiode een
prestatieovereenkomst. Op basis van het concessiebeleidsplan maken zij
daarin afspraken over de kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen voor
het media-aanbod en het publieksbereik van de regionale publieke
mediadienst, over maatregelen bij niet-naleving en over tussentijdse
wijziging in verband met veranderende inzichten of omstandigheden. De
prestatieovereenkomst mag geen betrekking hebben op de inhoud van
het media-aanbod van de regionale publieke mediadienst. De huidige
prestatieovereenkomst loopt van 2020 tot en met 2025.
Er zijn 14 prestatieafspraken opgesteld in de Prestatieovereenkomst.
Overeengekomen is dat de RPO over het jaar 2022 over 12 prestatieafspraken verantwoording aflegt. Voor de overige twee afspraken is in 2021
besproken dat hiervoor een pilot wordt opgezet. Deze twee afspraken
betreffen de verantwoording over de uitvoering van de publieke media-

15

Toezegging TZ202211–289 gedaan tijdens het wetgevingsoverleg media van 28 november
2022.
16
Kamerstukken II 2022/23, 32 827, nr. 281.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

13

opdracht en de verantwoording over het dagelijks verzorgen van actueel
media-aanbod.
De pilot is uitgevoerd in 2022. De bevindingen van de pilot zijn mondeling
doorgesproken met de RPO. In het jaarverslag over 2023 rapporteerde de
RPO voor het eerst over deze twee prestatieafspraken. De resultaten zijn
zowel door de RPO als door het Commissariaat goed bevonden.
Op grond van de beoordeling van de rapportage en de bevindingen
tijdens mondelinge bespreking met de RPO, stelde het Commissariaat
vast dat de RPO volgens de afgesproken manier over de naleving van de
prestatieafspraken in 2022 heeft gerapporteerd en dat aan alle afspraken
is voldaan.
3.3 Ondertiteling bij de regionale publieke omroepen
De leden Westerveld en Werner hebben de regering verzocht om in kaart
te brengen welk percentage ondertiteling voor de regionale publieke
omroepen zou moet gaan gelden en welke financiering hiervoor nodig
is.17 Er geldt, in tegenstelling tot de NPO en commerciële omroepen,
momenteel geen ondertitelingsverplichting voor de regionale publieke
omroepen.
Naar aanleiding van deze motie is een eerste verkenningsopdracht
uitgevoerd (als bijlage toegevoegd bij deze brief). De mate van toegankelijkheid van de programmering van regionale omroepen voor doven en
slechthorenden verschilt per regionale omroep. Er worden verschillende
afwegingen en keuzes gemaakt omtrent het al dan niet ondertitelen van
hun Nederlandstalige programmering op televisie. De wijze van ondertitelen is niet uniform: dit kan handmatig, via een software (al dan niet
automatisch) of met de tussenkomst van een redacteur. Geen van de
regionale omroepen maakt standaard gebruik van «vertaling in
gebarentaal» of van «schone audio».
Alle regionale omroepen geven aan dat het organiseren van ondertiteling
technisch mogelijk is. Voor hoge kwaliteit van ondertiteling is extra
personeel nodig. Dit leidt tot hogere kosten. Wanneer regionale omroepen
aan de slag zouden moeten om (meer) ondertiteling van Nederlandstalige
programmering te organiseren, ligt het voor de hand om samenwerking
met elkaar, de RPO en mogelijk ook de NPO te onderzoeken. Ik wil dit
onderzoek komend jaar dan ook laten uitvoeren in samenwerking met de
betrokken partijen. Hiermee heb ik invulling gegeven aan mijn toezegging
om de Kamer in deze mediabegrotingsbrief te informeren over de
vervolgstappen rond toegankelijkheid van de regionale publieke
omroep.18
4 Lokale publieke omroepen
4.1 Inleiding
De lokale publieke omroepen zijn van vitaal belang voor de lokale
democratie en voor de lokale samenleving. Helaas staan de lokale
publieke omroepen onder druk. Zozeer dat ze hun functies op te veel
plekken in Nederland niet goed kunnen uitoefenen. Daarom kondigde ik in
mijn visiebrief aan een steviger fundament onder de lokale publieke

17
18

Kamerstukken II, 2022/23, 36 200-VIII, nr. 138.
Toezegging TZ202310–022 gedaan tijdens Commissiedebat lokale, regionale en streekomroepen van 5 oktober 2023 (Kamerstuk 32 827, nr. 291).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

14

omroep te gaan leggen.19 Begin 2024 zal ik uw Kamer informeren over de
planning en voortgang van de uitwerking van deze plannen, zoals
toegezegd tijdens het commissiedebat van 5 oktober 2023.
Vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid voor de lokale publieke omroepen
bekostig ik de NLPO in 2024 met € 1,9 miljoen. De NLPO fungeert als het
samenwerkings- en coördinatieorgaan voor de lokale publieke omroepen
in Nederland. De NLPO treedt daarbij op als belangenbehartiger en
vertegenwoordiger van de sector naar overheden en overige stakeholders. Daarnaast voert de NLPO collectieve taken uit die de randvoorwaarden scheppen voor een goed functionerende lokale omroepsector en
die een structurele bijdrage leveren aan de kwaliteit en continuïteit van de
lokale publieke omroepen.
4.2 Financiering en professionalisering lokale publieke omroepen
Een belangrijke maatregel uit mijn plannen uit de visiebrief is het
overhevelen van de financiering van lokale publieke omroepen van het
Gemeentefonds naar het Rijk. De voorbereidingen voor de daarvoor
benodigde wetswijziging zijn inmiddels gestart. De financiering van de
lokale publieke omroepen blijft tot die overheveling in werking is getreden
een taak van de gemeenten.
Richting inwerkingtreding van bovengenoemde wetswijziging investeer ik
nu al extra in de lokale publieke omroepen, om de komende jaren tot
meer professionaliteit en schaalvergroting te komen. Dat doe ik in 2024 op
een aantal manieren, voor een bedrag van € 15,6 miljoen.
Eén van de belangrijkste instrumenten is de Regeling Professionalisering
Lokale Omroepen van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
(hierna: het Stimuleringsfonds). Deze is specifiek voor lokale publieke
omroepen bedoeld en is in nauwe samenwerking met de NLPO
ontwikkeld. De regeling biedt deelnemende omroepen de mogelijkheid
zich journalistiek te professionaliseren.
Daarnaast heeft het Stimuleringsfonds ook budget beschikbaar voor de
Subsidieregeling «Vernieuwing Onderzoeksjournalistiek en Lokale
Journalistiek». Dit is een regeling die bijdraagt aan innovaties in de
werkwijze van lokale publieke omroepen en lokale private media.
Huis-aan-huiskranten, lokale nieuwsbladen, onderzoeksredacties en lokale
nieuwswebsites kunnen deze ook aanvragen.
Bovendien zijn er middelen beschikbaar die lokale omroepen in staat
stellen om de overstap te maken naar digitale radio (DAB+), net zoals de
landelijke en regionale omroepen al hebben gedaan. De NLPO voert dit
project uit en gaat ervoor zorgen dat alle lokale omroepen de overstap
naar digitale radio kunnen zetten.
Ten slotte ontvangt de NLPO in aanloop naar de stelselwijziging middelen
voor een aanvullend ondersteunings- en begeleidingsprogramma voor
lokale omroepen. Belangrijk onderdeel daarvan is de inzet van kwartiermakers. Zij begeleiden lokale omroepen bij het realiseren van duurzame
afspraken en randvoorwaarden voor samenwerkingen en zij helpen bij het
verbeteren van condities voor bestuurlijke en journalistieke kwaliteit,
governance en bovenlokale samenwerking.

19

Kamerstukken II, 2022/23, 32 827, nr. 281.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

15

4.3 Samenwerking
De kwaliteit en professionaliteit van de lokale journalistiek verbetert
wanneer lokale omroepen en regionale omroepen samenwerken. In de
afgelopen periode heb ik daarom verschillende projecten en pilots
gefinancierd om deze samenwerking te stimuleren en om te onderzoeken
wat werkt in de praktijk. Het komende jaar stel ik weer middelen á
€ 4 miljoen beschikbaar om samenwerking te stimuleren.
Tijdens het hierboven genoemde commissiedebat van 5 oktober 2023
zegde ik toe de Kamer dit jaar te informeren over het vervolg van het
journalistieke samenwerkingstraject van de NOS, RPO en NLPO.20 Ik heb
de aanvraag van de NOS, RPO en NLPO voor dit vervolgtraject nog niet
ontvangen. Zodra ik de aanvraag ontvangen en beoordeeld heb, zal ik de
Kamer informeren over mijn reactie hierop. Ik hoop dat de partijen snel tot
een plan komen om tot verdere samenwerking te komen. Samenwerking
in het publieke omroepbestel kan tot grote synergievoordelen in het
bestel leiden.
5 Journalistiek
5.1 Inleiding
Voorop staat het belang van een vrije en veilige pers die onze maatschappijen en democratie dient. Dit is iets waar we vanuit de overheid, vanuit
de sector en vanuit de maatschappij als geheel ons blijvend hard voor
moeten maken. In dit hoofdstuk komen verschillende journalistieke
thema’s aan bod waaronder achtereenvolgens onderzoeksjournalistiek, de
versterking journalistiek Caribisch gebied, persvrijheid en persveiligheid,
online bedreigingen, pilot traject pluriformiteit van het Commissariaat en
de positie van freelance journalisten.
5.2 Onderzoeksjournalistiek
Al enkele jaren zet het kabinet in op de ondersteuning van onderzoeksjournalistiek, een vorm van journalistiek die essentieel is voor een goed
functionerende democratie. Sinds 2018 stelt het kabinet middelen
beschikbaar via het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en het Fonds
Bijzondere Journalistieke Projecten om de journalistieke infrastructuur te
versterken, onderzoeksjournalisten te ondersteunen, talentontwikkeling
aan te jagen en de positie van journalisten te versterken.
Het Stimuleringsfonds ondersteunt de onderzoeksjournalistiek door
middel van een combinatie van onderzoek, begeleiding en subsidie. Het
Stimuleringsfonds zet in op instrumenten op maat om zo beter aan te
sluiten op specifieke behoeften. Tegelijkertijd zal het fonds zich komend
jaar ook inzetten op vragen die relevant zijn voor de hele sector. Er zal een
kennisbank worden opgericht en er zal een nieuw programma van start
gaan: het Incubator programma. Dit programma richt zich op collectieve
oplossingen voor de hele sector. De regelingen «Ontwikkeling Onderzoeksjournalistiek» en «Verduurzaming Onderzoeksjournalistiek» worden
voortgezet.

20

Toezegging TZ202310–020 gedaan tijdens Commissiedebat Lokale, regionale en streekomroepen van 5 oktober 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

16

5.3 Versterking journalistiek Caribisch gebied
In het komende jaar willen we de behoeften van het Caribisch gebied met
betrekking tot het versterken van de journalistiek verkennen. We zullen
hiervoor twee brainstormsessies organiseren, die zullen fungeren als een
platform voor open discussies en ideeëngeneratie. Deze gesprekken
vinden lokaal plaats en worden gevoerd met (lokale) stakeholders en
belanghebbenden. Het doel is een gezamenlijk begrip te ontwikkelen van
de uitdagingen en kansen binnen de journalistiek in deze regio.
5.4 Persvrijheid en Persveiligheid
Het project PersVeilig functioneert als meldpunt voor journalisten die
bedreigd worden, voorziet journalisten van advies, geeft trainingen en
adviseert over de nodige (beleids)inzet, en is daarmee een belangrijk
onderdeel om de veiligheid van journalisten te verbeteren. In 2024 zal
PersVeilig zijn werkzaamheden voortzetten met een versterking van de
personele bezetting, waardoor het mogelijk wordt om extra aandacht te
besteden aan de veiligheid van vrouwelijke journalisten. PersVeilig heeft
zijn communicatiekanalen uitgebreid en zal zich in 2024 speciaal richten
op vrouwen, freelancers en werkgevers.
In 2024 worden de uitkomsten van de evaluatie van PersVeilig verwacht
waarmee kan worden bepaald op welke manier PersVeilig vanaf 2025 als
duurzame organisatie kan worden neergezet. Tegelijkertijd wordt op
initiatief van de sector in 2024 een pilot gestart om de aansluiting van de
schrijvers, die net als journalisten te maken hebben met bedreigingen en
intimidatie, onderdeel te laten zijn van PersVeilig. In de jaarlijkse voortgangsrapportage over de persvrijheid en persveiligheid zal uw Kamer
verder worden geïnformeerd.
PersVeilig en lokale en regionale omroepen
De motie van de leden Mohandis en Van der Plas21 vraagt om in gesprek
te gaan met de lokale en regionale publieke omroepen over een verhoudingsgewijze eerlijke bijdrage vanuit de lokale en regionale omroepen aan
PersVeilig en de benodigde veiligheidsmaatregelen van regionale en
lokale journalisten en columnisten. PersVeilig biedt zijn diensten aan alle
journalisten aan, dus ook journalisten die bij lokale en regionale
omroepen werkzaam zijn. Meldingen van lokale en regionale journalisten
worden in behandeling genomen en opgevolgd en omroepen nemen deel
aan cursussen van PersVeilig. De lokale omroepen doen momenteel geen
structurele bijdrage, de regionale omroepen dragen, vanuit hun deelname
aan de cao voor Omroeppersoneel, bij aan de werkgeversbijdrage van
PersVeilig. Op het moment zie ik geen reden hier nu iets aan te veranderen. Met deze uitvraag beschouw ik de eerdergenoemde motie en de
daar bijhorende toezegging22 als afgedaan.
5.5 Online bedreigingen
Uit onderzoek van PersVeilig en het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum blijkt dat veel journalisten te maken krijgen met
online haat of intimidatie. De ervaring bij Persveilig is echter dat deze
uitingen veelal niet strafbaar zijn. Aangifte bij de politie of melding bij een

21
22

Kamerstukken II 2022/23, 31 777, nr. 43.
Toezegging TZ202306–031 gedaan tijd het debat over persvrijheid en persveiligheid van 1 juni
2023 (Handelingen II 2022/23, nr. 88, item 11).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

17

online platform door een trusted flagger.23 ligt daarom in de meeste
gevallen niet voor de hand. Het ontbreken van een contactpersoon bij X
(voorheen Twitter) voor meldingen vanuit PersVeilig blijft een ernstige
belemmering voor de aanpak van dit probleem. De psychologische
belasting van dit soort uitingen – strafbaar of niet – kan groot zijn.
PersVeilig is begonnen met trainingen op het gebied van persveiligheid
op sociale media voor social-media redacteuren en moderatoren bij
nieuwsorganisaties. De nadruk ligt hierbij op de psychologische impact
van intimidatie. Met de uitbreiding van de personele capaciteit van
PersVeilig ontstaat er meer ruimte om zich te oriënteren op een rol bij het
melden van online intimidatie tegen journalisten op online platformen.
Momenteel is er geen specifieke meldvoorziening voor journalisten om
verwijderverzoeken te doen bij internetbedrijven. Wel wordt momenteel
bezien of de meldingen kunnen worden behandeld door reeds bestaande
meldpunten. Het kabinet zal over deze thematiek in contact blijven met
PersVeilig. Op deze manier wordt uitvoering gegeven aan de motie van de
leden Mohandis en Van Strien inzake het monitoren van bedreiging tegen
journalisten op sociale media platforms.24
5.6 Pilot traject pluriformiteit CvdM
Op 11 november 2021 is een motie aangenomen waarin geconstateerd
wordt «dat zowel in geschreven media als op televisie steeds meer
aanbieders in handen komen van steeds minder partijen» en «verzoekt de
regering in kaart te brengen op welke manier de pluriformiteit van het
media-aanbod beter beschermd kan worden».25 Ter uitvoering van deze
motie ontwikkelt het Commissariaat een model om de pluriformiteit van
(het aanbod) op de nieuwsmarkt te monitoren. Dat wordt gedaan met
drie pilots. De eerste pilot richt zich op onderzoek naar en onder journalisten, om een uitspraak mogelijk te maken over de productie van het
journalistieke nieuwsaanbod. In de tweede pilot wordt onderzoek gedaan
naar unieke en overeenkomstige berichtgeving. De derde pilot gebruikt de
periode van de coronapandemie als casus voor een onderzoek naar
sentimenten, opinie en invalshoeken. In de jaarlijkse voortgangsrapportage over de persvrijheid en persveiligheid zal uw Kamer hierover
verder worden geïnformeerd, in lijn met de toezegging26 aan uw Kamer.
5.7 Positie freelance journalisten
In het debat over persvrijheid en persveiligheid van 1 juni 2023 heeft mijn
ambtsvoorganger uw Kamer toegezegd om voorstellen te doen om de
positie van freelance journalisten substantieel te verbeteren, en hierbij
expliciet in te gaan op de mogelijkheid van een publiek fonds ter
ondersteunding van deze journalisten.27 Nieuwsmedia nemen maatregelen om de positie van de freelance journalisten te verbeteren. NDP
Nieuwsmedia heeft in 2023 een inventarisatie van deze maatregelen
gepubliceerd. Zij organiseren een kennistafel ten behoeve van het
versterken van maatregelen die bijdragen aan de bescherming van
(freelance) journalisten.

23

De DSA verplicht online platforms om kennisgevings- en actiemechanismen te hebben waar
eenieder onrechtmatige content kan melden (art. 16 DSA). Meldingen van onrechtmatige
content door trusted flagger (art. 22 DSA) dienen prioritair en onverwijld afgehandeld te
worden.
24
Kamerstukken II 2022/23, 31 777, nr. 35.
25
Kamerstukken II 2021/22, 32 827, nr. 236.
26
Toezegging TZ202306–034 gedaan tijd het debat over persvrijheid en persveiligheid van 1 juni
2023.
27
Toezegging TZ202306–032 gedaan tijd het debat over persvrijheid en persveiligheid van 1 juni
2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

18

Op het moment zijn er geen signalen, zowel van NDP Nieuwsmedia,
PersVeilig en de NVJ, dat de huidige faciliteiten voor freelance journalisten ontoereikend zijn, of dat freelance journalisten behoefte hebben aan
een publiek fonds. Ik zie op dit moment dan ook geen reden om het
huidige beleid te wijzigen. Uw Kamer zal in de jaarlijkse rapportage over
de staat van de persvrijheid en persveiligheid over de voortgang van de
gesprekken rondom het versterken van de positie van freelance journalisten verder worden geïnformeerd.
6 Overige onderwerpen
6.1 Evaluatie Evenementenlijst
In de Mediawet is geregeld dat sport- en cultuurevenementen van
aanzienlijk belang voor de samenleving op een open televisieprogrammakanaal moeten worden uitgezonden. Evenals andere EU-lidstaten kent
Nederland een lijst met evenementen van aanzienlijk belang voor de
samenleving, de zogenoemde evenementenlijst. Mede naar aanleiding
van een toezegging28 aan uw Kamer, heeft onderzoeksbureau Dialogic
onderzoek uitgevoerd voor een evaluatie van de evenementenlijst voor
sport- en culturele evenementen (kortweg: evenementenlijst). In deze
evaluatie is ook het punt van de toegankelijkheid meegenomen en de
vraag of de definitie van een open net in deze tijd nog passend is. Het
onderzoek vond plaats in de periode juli–oktober 2023.
In dit onderzoek, zijn allereerst de oorsprong, ontwikkeling en wijzigingen
van de evenementenlijst in kaart gebracht met een focus op de Nederlandse context en daarbij een Europese vergelijking. Tevens zijn de
doeltreffendheid en de effecten van de evenementenlijst voor sport- en
culturele activiteiten in de praktijk nader geanalyseerd en beoordeeld voor
de periode 2013–2022 (ex-post evaluatie). Daarbij is ook het brede
kijkerspubliek geraadpleegd middels een panelonderzoek (enquête), en
zijn de trends in het kijkgedrag naar evenementen vermeld op de
evenementenlijst nader onderzocht.
Het belangrijkste effect van de evenementenlijst is dat evenementen die
voorkomen op de lijst beschermd worden tegen plaatsing achter
betaalsystemen, aldus Dialogic. De lijst voorkomt daarmee een exclusieve
en daardoor beperkte verspreiding van evenementen. De evenementenlijst heeft echter ook een prijsdempend effect op de vergoedingen voor de
uitzendrechten. Dialogic concludeert dat het merendeel van de gesproken
partijen aangeeft dat de evenementenlijst in de afgelopen jaren (en sinds
de vorige evaluatie) doeltreffend is geweest. Het (voort)bestaan van een
evenementenlijst wordt door partijen niet ter discussie gesteld. Wel wordt
duidelijk dat er behoefte is aan een herziening van de lijst, zowel qua
inhoud als qua lengte, aldus Dialogic.
Ten aanzien van de definitie van het «open net» beveelt Dialogic aan dat
aanpassing hiervan in de rede ligt, omdat de definitie niet meer aansluit
bij de huidige stand van de technologie, de marktontwikkeling en het
veranderde kijkgedrag. Dialogic draagt hiervoor een viertal (beleids)opties
aan waarbij in een aantal opties een grotere rol is weggelegd voor het
«online kijken» naast het traditionele tv-abonnement. Recent heeft ook het
Commissariaat een toelichting29 gegeven op de op de verspreiding van
evenementen via «open televisieprogrammakanaal». Het Commissariaat
28

Toezegging TZ202211–296 gedaan tijdens het wetgevingsoverleg media van 28 november
2022.
29
Zie voor deze toelichting: https://www.cvdm.nl/wp-content/uploads/2023/11/Toelichting-opopen-televisieprogrammakanaal.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

19

stelt dat het belang van de kijker voorop staat: zoveel mogelijk mensen
moeten de uitzending van het evenement laagdrempelig kunnen bekijken.
Het Commissariaat toetst echter achteraf of de media-instelling aan de
verplichtingen voldoet.
Als bijlage bij deze brief stuur ik u het rapport van Dialogic toe. Een meer
uitgebreide beleidsreactie en de vervolgstappen laat ik over aan een
volgend kabinet.
6.2 Streamingsdiensten en toegankelijkheid
In september heeft mijn departement met verschillende commerciële en
publieke streamingsdiensten en het Commissariaat gesproken over de
toegankelijkheid van hun aanbod, in het bijzonder over ondertiteling en
audiodescriptie. Dit gesprek heeft mijn voorganger toegezegd naar
aanleiding van vragen het lid Westerveld tijdens het debat van 22 maart
2023 over het wetsvoorstel over de investeringsverplichting voor
streamingsdiensten en in het antwoord op Kamervragen van de leden Van
Strien en De Kort over het ontbreken van ondertiteling bij programma’s.30
Deze vragen gingen over de bevordering van audiodescriptie en ondertiteling voor personen met een auditieve beperking.
Het is van belang dat programma’s toegankelijk zijn voor mensen met een
auditieve of visuele beperking en dat zij producties tot zich kunnen nemen
als ieder ander. Het kabinet streeft ernaar de toegankelijkheid van het
media-aanbod zoveel mogelijk te vergroten.
Alle streamingsdiensten die aanwezig waren bij het gesprek, rapporteren
jaarlijks aan het Commissariaat over de maatregelen die zij treffen om de
toegankelijkheid van het media-aanbod te vergroten. Hierin dienen de
partijen progressie te laten zien. Deze verplichting is sinds 1 juli 2022
opgenomen in de Mediawet 2008.31 Het Commissariaat blijft de vragenlijst van deze rapportage doorontwikkelen en onderzoekt op welke manier
de rapportage het best teruggekoppeld kan worden.
Ik vind het een goed signaal dat de uitgenodigde streamingsdiensten
hierover gezamenlijk het gesprek voeren. Een groot deel van de diensten
geeft aan dat toegankelijkheid een toenemende prioriteit heeft, en dat zij
streven naar verbetering. De dienstaanbieders nemen hiertoe al uiteenlopende maatregelen, waaronder het verzorgen van ondertiteling en
audiodescriptie. Andere maatregelen zien op de mogelijkheid om kleur- en
contrastinstellingen te wijzigen of rekening te houden met lichtflitsen,
voor mensen die deze moeilijk kunnen verdragen.
De partijen geven aan dat bij de keuze om content te voorzien van
audiodescriptie verschillende overwegingen een rol spelen, zoals de
impact en de recentheid van de content, en financiële afwegingen. Uit de
vragen en reacties die de diensten krijgen vanuit het publiek, leiden zij af
dat onvoldoende duidelijk is welke maatregelen zij nemen op het vlak van
toegankelijkheid, met name over de impact en de kwaliteit van de
toegankelijkheid. De diensten zien voor zichzelf een taak om de genomen
maatregelen beter onder de aandacht te brengen. De NPO maakt hierin
bijvoorbeeld al stappen door audiodescriptie actief te promoten op de
verschillende kanalen en radiozenders van de NPO. Een deel van de
diensten wil onderzoeken hoe ze gezamenlijk de aandacht voor het thema
kunnen vergroten en OCW bekijkt hoe het daarbij een ondersteunende rol

30
31

Handelingen II 2022/23, nr. 64; Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 3153.
Mediawet 2008, artikel 2.123 en artikel 3.25; Mediabesluit 2008, artikel 15 en artikel 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

20

kan vervullen. Daarnaast verkennen de diensten mogelijkheden voor een
gezamenlijke overlegstructuur.
In Nederland zijn momenteel geen eenduidige kwaliteitsstandaarden om
de kwaliteit van ondertiteling te meten. Dit is iets waar belangenorganisaties een grotere rol bij kunnen spelen en ik moedig de partijen aan hen
hierbij te blijven betrekken. Ook zal mijn departement onderzoeken hoe
het best practices kan ondersteunen en delen. Daarnaast volg ik vanuit
mijn rol als Staatssecretaris alle ontwikkelingen op dit thema en blijf ik
hierover in gesprek met de verschillende diensten, het Commissariaat en
belangenorganisaties.
6.3 Mediawijsheid
Het Netwerk Mediawijsheid stelt zich tot doel om iedereen in Nederland
mediawijs te laten zijn. Bij de activiteiten komt duidelijk de kracht van het
netwerk naar voren. Het Netwerk activeert de meer dan 1000 partners om
bij te dragen aan de gezamenlijke missie. In het nieuwe meerjarenplan,
dat start per 2024, spelen de partners een nog grotere rol. In deelnetwerken zullen zij de aanpak van het Netwerk nadrukkelijker gaan
vormgeven. Hiermee geeft het Netwerk Mediawijsheid uiting aan de
evaluatie die in 2023 is uitgevoerd, in aanloop naar het nieuwe meerjarenplan. De evaluatie is als bijlage bij deze brief gevoegd.
Voor de komende vijf jaar zijn vier opgaven gedefinieerd: (1) plezier, grip
en profijt bij een leven in media, (2) digitale balans, (3) samen sociaal
online en (4) weerbaarheid tegen desinformatie. De bestaande activiteiten
blijven bestaan, maar zullen vanuit één of meerdere opgaven worden
ingevuld. Bij de activiteiten wordt impact behaald op drie manieren:
rechtstreeks naar het individu, via de ondersteunende omgeving
(bijvoorbeeld onderwijs of een zorginstelling) of via beleidsmakers,
politiek en mediamakers.
6.4 Stand van zaken «due prominence» – zichtbaarheid en vindbaarheid
voor audiovisuele mediadiensten van algemeen belang
Vorig jaar is uw Kamer in de mediabegrotingsbrief 202332 tevens
geïnformeerd over de stand van zaken rond de beleidsreactie op het
rapport «Prominentie in beeld». In de EU Audiovisuele Mediadiensten
Richtlijn (EU 2018/1808) is opgenomen dat lidstaten maatregelen kunnen
nemen om passende prominentie voor audiovisuele mediadiensten van
algemeen belang te waarborgen. De mogelijkheden hiertoe worden de
laatste jaren verkend door verschillende EU-lidstaten, en zo ook door
Nederland. Het begrip prominentie gaat over de mate waarin bepaald
media-aanbod opvalt, op basis van vindbaarheid (het relatieve gemak
voor de gebruiker om wanneer de gebruiker zoekt toegang te krijgen tot
media-aanbod) en zichtbaarheid (de mate waarin de gebruiker het aanbod
in beeld krijgt zonder actief te zoeken). Dit is een complex onderwerp
zowel rond de urgentie van het probleem (het waarom), de afbakening
van wat content van algemeen belang is (het wat) en om passende
maatregelen op te stellen (het hoe). Daarbij speelt ook dat veel van de
mogelijke maatregelen op Europees niveau opgepakt zouden moeten
worden. Ik ben hierover in gesprek met de NPO om ook inzicht te krijgen
in de online zichtbaarheid van verschillende typen media-aanbod voor de
consument, waaronder ook het aanbod van de landelijke en regionale
publieke omroep. Ook het adviescollege Van Geel33 benadrukt dat de
32
33

Kamerstukken II 2022/23, 36 200-VIII, nr. 37.
Zie aanbeveling 49 van het rapport van het adviescollege Van Geel Kamerstukken II 2023/24,
32 827, nr. 287.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

21

publieke omroep een stevige, wettelijk beschermde positie moet hebben,
die de vindbaarheid en herkenbaarheid van publiek aanbod op alle
doorgiftekanalen zeker stelt. Ik zal dit onderwerp ook met commerciële
mediaorganisaties bespreken en uw Kamer informeren op gebruikelijke
wijze informeren uiterlijk in de mediabegrotingsbrief 2024.
Tot slot
Met deze brief heb ik uw kamer geïnformeerd over de uitwerking van- en
aanvulling op artikel 15 uit de OCW-begroting 2024 en de stand van het
mediabeleid. Ik kijk uit naar de bespreking ervan met uw Kamer.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S.P.R.A. van Weyenberg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 34

22