Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 605 XII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Infrastructuur en Milieu 2012

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU (XII)
Aangeboden 15 mei 2013

kst-33605-XII-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

1

Gerealiseerde uitgaven naar beleidsterrein voor 2012 (in € mln.)

04 Openbaar vervoer
en spoor € 64,2 mln.

05 Mainport en logistiek
€ 42,6 mln.

03 Wegen en verkeersveiligheid
€ 41,3 mln.

06 Klimaat, lucht en
geluid € 195,5 mln.

02 Ruimtelijke ontwikkeling
€ 117,3 mln.

07 Duurzaamheid
€ 98,3 mln.

01 Water
€ 42,1 mln.
98 Apparaatsuitgaven van het
Kerndepartement € 372,7 mln.

08 Externe veiligheid
en risico’s € 33,2 mln.
09 Koninklijk Nederlands
Meteorologisch Instituut € 42,9 mln
10 Inspectie Leefomgeving
en Transport € 153,6 mln.

97 Algemeen departement
€ 9.300,1 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

2

Gerealiseerde ontvangsten naar beleidsterrein voor 2012 (in € mln.)

01 Water € 0,1 mln.

98 Apparaatsuitgaven van het
Kerndepartement € 9,7 mln.
97 Algemeen departement
€ 2,6 mln.
07 Duurzaamheid
€ 0,8 mln.

02 Ruimtelijke ontwikkeling
€ 5,8 mln.
03 Wegen en verkeersveiligheid
€ 3,3 mln.
04 Openbaar vervoer
en spoor € 0,1 mln.

06 Klimaat, lucht en
geluid € 26,2 mln.

05 Mainport en logistiek
€ 49,1 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

3

INHOUDSOPGAVE

blz.
A.
1.
2.

ALGEMEEN
Aanbieding en déchargeverlening
Leeswijzer

B.
3.
4.

BELEIDSVERSLAG
Beleidsprioriteiten
Beleidsartikelen
Artikel 1 Water
Artikel 2 Ruimtelijke Ontwikkeling
Artikel 3 Wegen en Verkeersveiligheid
Artikel 4 Openbaar Vervoer en Spoor
Artikel 5 Mainports en Logistiek
Artikel 6 Klimaat, Lucht en Geluid
Artikel 7 Duurzaamheid
Artikel 8 Externe Veiligheid en Risico’s
Artikel 9 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Artikel 10 Handhaving en Toezicht

13
13
28
28
38
52
64
78
109
123
131
137
142

5.

Niet-beleidsartikelen
Artikel 97 Algemeen Departement
Artikel 98 Apparaat Kerndepartement
Artikel 99 Nominaal en Onvoorzien

147
147
150
152

6.

Bedrijfsvoeringsparagraaf

153

C.
7.

DE JAARREKENING
Verantwoordingsstaten
7.1 De departementale verantwoordingsstaat 2012 van
het ministerie van Infrastructuur en
7.2 De samenvattende verantwoordingsstaat 2012 van
de agentschappen van het ministerie van Infrastructuur
en Milieu
7.3 De departementale saldibalans per 31 december
2012
7.4 De balansen per 31 december 2012 van de agentschappen van het ministerie van Infrastructuur en Milieu

160
160

BIJLAGEN
Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT
Afgerond evaluatie en overig onderzoek
Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling
van externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe
inhuur)
Conversietabel begrotingsstanden
Rapportage behandeling correspondentie
Afkortingenlijst

205
205
217

D.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

5
5
9

160

162
164
175

220
223
226
227

4

Aanbieding en dechargeverlening

DEEL A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu, het jaarverslag met betrekking tot de begroting van het Ministerie
van Infrastructuur en Milieu (XII) over het jaar 2012 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Infrastructuur en Milieu decharge te verlenen over het in het jaar 2012
gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2012;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2012 die met het onderhavige jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2012 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2012
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2012, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2012 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

6

Aanbieding en dechargeverlening

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

8

Leeswijzer

2. LEESWIJZER
Voor u liggen het Jaarverslag 2012 van Infrastructuur en Milieu (IenM,
Hoofdstuk XII). Het jaarverslag IenM verantwoordt de gerealiseerde
prestaties en uitgaven van Rijksbegrotingshoofdstuk XII ten opzichte van
de doelstellingen en de begrotingsstand.
Dit boekwerk bestaat uit de volgende onderdelen:
a. een algemeen deel;
b. het beleidsverslag 2012 van IenM;
c. de Jaarrekening 2012 van IenM;
e. de bijlagen.
Algemeen deel
Het algemeen deel bevat de aanbieding van het jaarverslag, het verzoek
tot dechargeverlening en deze leeswijzer.
Het beleidsverslag 2012
In het beleidsverslag wordt ingegaan op de resultaten die in 2012 zijn
geboekt. Het beleidsverslag bestaat uit vier onderdelen: het verslag over
de beleidsprioriteiten, de beleidsartikelen, de niet-beleidsartikelen en de
bedrijfsvoeringparagraaf.
Beleidsprioriteiten
In de paragraaf over de beleidsprioriteiten wordt verantwoording over de
bereikte resultaten van de beleidsagenda in de begroting 2012 afgelegd.
De beleidsmatige conclusie is steeds apart na iedere prioriteit
opgenomen.
De beleidsartikelen en de niet-beleidsartikelen
Dit jaarverslag 2012 van het ministerie van IenM verantwoord de
prestaties en uitgaven die omschreven zijn in de Begroting 2012. Bij 1e
suppletoire begroting 2012 is de begroting 2012 echter naar een nieuwe
IenM begrotingsstructuur geconverteerd. Hierover is de Kamer per brief
geïnformeerd (Kamerstukken II, 2011/2012, 33 000, nr. 111). De conversie
van begrotingsstructuur heeft indertijd plaatsgevonden om de departementale samenvoeging van voorheen VROM met voorheen V&W zo
voorspoedig mogelijk te laten verlopen. De conversie heeft gevolgen voor
de inrichting van het Jaarverslag 2012, voor wat betreft:
1) De begrotingsstructuur. In de begrotingsstructuur van de 1e suppletoire 2012 heeft de realisatie plaatsgevonden. Om deze reden wordt
ook verantwoording afgelegd in de structuur van de 1e suppletoire
begroting 2012.
2) De begrotingsstanden. Over de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten van het gehele jaar 2012 wordt verantwoording afgelegd. De
standen van de oorspronkelijke vastgestelde begroting 2012 zijn naar
de nieuwe structuur van de 1e suppletoire begroting 2012 geconverteerd (zie bijlage D 4 voor conversietabel zoals ook reeds bij 1e
suppletoire 2012 opgenomen). Deze standen vormen het vertrekpunt
bij de verantwoording.
3) De beleidsdoelstellingen. Bij een andere begrotingsstructuur horen
ook andere beleidsdoelstellingen. In een brief aan de Kamer
(Kamerstukken II, 2011/2012, 31 865, nr. 41 en nr. 42) zijn reeds de
herijkte doelstellingen voor het jaar 2012 gemeld. Tevens is in deze
brief opgenomen dat de betreffende doelstellingen nog tekstueel
verfijnd zouden kunnen worden. Later in het jaar is op voorstel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

9

Leeswijzer

4)

de Kamer een 2e conversie van de begrotingsstructuur 2013
doorgevoerd, waarbij enige artikelen zijn opgesplitst.
Bij het bepalen van de doelstelling bij een beleidsartikel voor het jaar
2012 is daarom in dit Jaarverslag:
– De doelstelling uit de brief aan de Kamer in juni 2012 als
uitgangspunt genomen.
– De doelstelling uit de begroting 2013 overgenomen indien
artikelen bij de 2e conversie één op één zijn overgegaan naar de
begrotingsstructuur 2013. Dit is gedaan omdat in de begroting
2013 nog enige tekstuele verbeteringen zijn doorgevoerd naar
aanleiding van overleg met onder andere de Algemene Rekenkamer.
Alle doelstellingen die in het Jaarverslag 2012 zijn opgenomen, zijn
dus eerder aan de Kamer voorgelegd.
De prestaties, kengetallen en indicatoren. Over alle voorgenomen
prestaties, kengetallen en indicatoren die in de begroting 2012 in
VBTB (Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording) structuur
worden genoemd, wordt conform VBTB-systematiek verantwoording
afgelegd in de structuur van de 1e suppletoire 2012.

Onder de beleidsartikelen worden zowel de financiële als de
niet-financiële gegevens gepresenteerd. Tevens is er informatie
opgenomen over de gerealiseerde effecten en de geleverde concrete
beleidsprestaties, waar mogelijk voorzien van prestatiegegevens. In de
toelichting worden de gerealiseerde beleidsprestaties op hoofdproductniveau verantwoord.
De financiële informatie wordt gepresenteerd door middel van de tabellen
«Budgettaire gevolgen van beleid», waarbij opmerkelijke verschillen
tussen de budgettaire raming en de realisatie in het verslagjaar worden
toegelicht. Om de hoeveelheid informatie te beperken is gekozen voor het
hanteren van de hieronder aangegeven norm. Aan de hand van deze
norm is bepaald of een verschil is toegelicht. Naar aanleiding van de
aanbeveling van de Tijdelijke Commissie Onderhoud en Innovatie Spoor
is de normering aangepast, waarbij geldt dat begrotingsbedragen boven
de € 50 miljoen met een afwijking van meer dan € 5 miljoen ook worden
toegelicht.

Norm bij te verklaren verschillen
Begrotingsbedrag

Verschil

< € 4,5 mln.
€ 4,5 – € 22,5 mln.
> € 22,5 mln.
> € 50 mln.

> 50%
> € 2,5 mln.
> 10%
> 5 mln

Dit houdt in dat die hoofdproducten, waarbij het verschil tussen het
begrotingsbedrag en de realisatie kleiner is dan de aangegeven norm niet
worden toegelicht. Een uitzondering hierop wordt gemaakt voor beleidsmatige relevante mutaties, deze worden ongeacht bovenstaande
normering wel toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

10

Leeswijzer

Verder worden in afwijking van bovenvermelde norm die artikelen,
waarop in de begroting 2012 geen of zeer geringe ontvangsten, uitgaven
of verplichtingen zijn geraamd maar waar in 2012 wel relatief kleine
bedragen op zijn gerealiseerd, niet apart toegelicht.
In de tabellen budgettaire gevolgen van beleid bij de (niet-) beleidsartikelen is een kolom geschrapt met zogenoemde slotwetmutaties. Deze
kolom is namelijk niet conform Rijksbegrotingsvoorschriften. Bovendien
beoogt het jaarverslag een overzicht van de belangrijkste mutaties op
jaarbasis te geven. Slotwetmutaties krijgen hierbij evenveel aandacht als
mutaties bij andere begrotingsmomenten. Voor meer specifieke
verdieping in kleinere slotwetmutaties wordt verwezen naar de slotwetten
van HXII en het IF. Deze documenten worden tegelijkertijd met de
jaarverslagen naar de Kamer gezonden.
Als gevolg van de samenvoeging van voorheen VenW met voorheen
VROM en de conversie naar een nieuwe artikelindeling, kan met de
realisatiecijfers in de nieuwe artikelindeling niet verder worden teruggekeken dan het jaar 2011. De cijfers die in dit jaarverslag voor het jaar 2011
zijn opgenomen, zijn indicatief. Alleen voor het niet beleidsartikel
«Apparaat van het kerndepartement» zijn geen indicatieve cijfers voor het
jaar 2011 opgenomen. Voor de realisatiecijfers uit voorgaande jaren wordt
u verwezen naar eerder gepubliceerde jaarverslagen.
Onder de niet-beleidsartikelen worden uitgaven, die niet zuiver of
doelmatig kunnen worden toegerekend aan de beleidsartikelen, verantwoord.
Betreffende de niet-financiële informatie moet worden vermeld dat IenM
bij het verkrijgen van deze indicatoren voor een deel afhankelijk is van
verzameling door externe partijen zoals het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS). De praktijk is zodanig dat deze gegevens in een aantal
gevallen later beschikbaar komen. Dit leidt ertoe dat niet in alle gevallen
de gegevens over het verslagjaar ten tijde van het opstellen van het
jaarverslag beschikbaar waren
De bedrijfsvoeringsparagraaf
Deze paragraaf gaat in op de belangrijkste bedrijfsvoeringsontwikkelingen
bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu.
De bedrijfsvoeringparagraaf heeft het karakter van een uitzonderingsparagraaf en bestaat uit vier onderdelen, te weten rechtmatigheid, totstandkoming beleidsinformatie, financieel en materieel beheer en overige
aspecten van bedrijfsvoering. In de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt
tevens ingegaan op de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer en
de maatregelen die IenM heeft getroffen om de bedrijfsvoering te
verbeteren.
De Jaarrekening
De Jaarrekening bevat de volgende onderdelen:
• de departementale verantwoordingstaat van IenM (een cijfermatige
staat waarbij inzicht wordt gegeven in de financiële afwijkingen tussen
de begroting en de realisatie op artikelniveau).
• de samenvattende verantwoordingsstaten van de agentschappen
KNMI, Rijkswaterstaat, Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en
de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) (een cijfermatige staat waarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

11

Leeswijzer

•
•

inzicht wordt gegeven in de financiële afwijkingen tussen de begroting
en de realisatie per agentschap).
de departementale saldibalans van IenM met de daarbij behorende
toelichting.
de balans per 31 december 2012, de staat van baten en lasten, het
kasstroomoverzicht en de doelmatigheidskengetallen van de agentschappen.

Diverse bijlagen
Aan het jaarverslag zijn enkele bijlagen toegevoegd.
• een overzicht inzake het toezicht op de zelfstandige bestuursorganen
(ZBO’s) en de rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s).
• Afgerond evaluatie en overig onderzoek.
• Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van externe
adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur).
• Conversietabel begrotingsstanden.
• Rapportage behandeling correspondentie.
• een afkortingenlijst.
Naast dit Jaarverslag, hoofdstuk XII van de Rijksbegroting, kent IenM ook
een Jaarverslag over het Infrastructuurfonds (fonds A van de rijksbegroting), waarin de concrete projecten en programma’s staan. Met dit
aparte fonds voor de infrastructuur wordt invulling gegeven aan de
doelstellingen zoals genoemd in de Wet op het Infrastructuurfonds (Stb.
1993, nr. 319), te weten het bevorderen van een integrale afweging van
prioriteiten en het bevorderen van continuïteit van middelen voor
infrastructuur.
Groeiparagraaf
De indeling van de verantwoording 2012 heeft grote wijzigingen
ondergaan ten opzichte van de jaarverantwoording 2011. Dit komt omdat
bij 1e suppletoire 2012 een begrotingsconversie is doorgevoerd om de
departementale samenvoeging van voorheen VROM met voorheen V&W
zo vloeiend mogelijk te laten verlopen (zie ook begin van de leeswijzer).
Bij deze begrotingsconversie is qua structuur reeds voorgesorteerd op de
systematiek van Verantwoord Begroten. Omdat het jaarverslag 2012
zoveel mogelijk een spiegel van de begroting 2012 zou moeten zijn, is
ervoor gekozen om wel te verantwoorden conform «oude»
VBTB-beginselen. Het jaarverslag 2012 bevat dus transitiekenmerken, het
jaarverslag 2013 zal volledig in Verantwoord Begroten stijl gepresenteerd
worden.
De verantwoording van IenM is ook digitaal beschikbaar op www.rijksbegroting.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

12

Beleidsprioriteiten

DEEL B. BELEIDSVERSLAG 2012
3. BELEIDSPRIORITEITEN
1. Inleiding
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) heeft in 2012 volop
gewerkt aan integrale oplossingen voor vraagstukken met betrekking tot
bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid. Alle activiteiten waren gericht
op versterking van de economie in combinatie met de zorg voor een
veilige en gezonde leefomgeving. In dit beleidsverslag worden de
belangrijkste resultaten uit 2012 toegelicht.
Met de openstelling van 131 kilometer nieuwe rijstroken, ingebruikname
van de Hanzespoorlijn en een groot aantal nieuwe stations is de bereikbaarheid versterkt. Daarnaast is gewerkt aan innovatieve en creatieve
manieren om beter gebruik te maken van de bestaande infrastructuur
(«Beter Benutten»). Acties op het gebied van ruimtelijke ordening stonden
voor een belangrijk deel in het teken van de uitvoering van de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR), waarmee het Rijk een stapje terug
doet om medeoverheden, burgers en bedrijfsleven de ruimte te geven om
zelf creatieve oplossingen ten uitvoer te brengen. Daarnaast is verder
gewerkt aan de vernieuwing van het omgevingsrecht om procedures en
besluitvorming te versnellen. Het milieubeleid is in 2012 voor een
belangrijk deel vormgegeven in samenwerking tussen overheden,
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, met Green Deals als
resultaat. Bijzondere aandacht is besteed aan het sluiten van de grondstoffenketens en vergroting van hergebruik van afval. Internationaal
waren belangrijke momenten de wereldtop over duurzame ontwikkeling
in Rio de Janeiro («Rio+20») en de klimaatconferentie in Doha, waar
belangrijke stappen zijn gezet in de verdere uitbouw van het mondiale
klimaatregime.
2. Mobiliteit en transport
2.1 Wegen en verkeersveiligheid
In 2012 is fors geïnvesteerd in aanleg, beheer en onderhoud van het
wegennet. In totaal is 131 kilometer rijstroken opengesteld. De Tracéwet is
per 1 januari 2012 in werking getreden, waardoor uiteindelijk de
doorlooptijd van besluitvorming wordt teruggebracht. In de besluitvorming rond de projecten is aandacht voor overleg met regionale en
lokale overheden en participatie van maatschappelijke organisaties. Dit is
zichtbaar gemaakt bij de mijlpalen in de besluitvorming van projecten.
In 2012 is een aantal tracébesluiten vastgesteld, onder meer voor de A9
Omlegging Badhoevedorp en de N31 Harlingen. Verder is het Wegaanpassingsbesluit A28 Utrecht-Amersfoort vastgesteld. Voor een aantal
projecten is de besluitvorming vertraagd. Zo is het project Nieuwe
Westelijke Oeververbinding na de val van het kabinet Rutte I controversieel verklaard en is in overleg met de Tweede Kamer m.b.t. de Ring
Utrecht afgesproken om een onafhankelijke onderzoek te doen naar de
verbreding van de A27 bij Amelisweerd (commissie Schoof).
De snelheidsverhoging op de proeftrajecten is met ingang van
1 september 2012 definitief gemaakt. In totaal is op ca. 45% van het
hoofdwegennet de maximumsnelheid per 1 september 2012 verhoogd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

13

Beleidsprioriteiten

naar 130 km/u, gedurende het gehele etmaal of in de avond en nachtperiode. Per 1 december 2012 is ook op de A2 tussen Vinkeveen en
Maarssen de snelheid verhoogd naar 130 km/u.
In 2012 is de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid vastgesteld met 23
maatregelen door overheden, maatschappelijke organisaties en kennisinstituten om de stijgende trend ernstig verkeersgewonden te keren. De
nadruk ligt op het verbeteren van de verkeersveiligheid van de risicogroepen ouderen, fietsers en jonge beginnende bestuurders. Daarnaast
zijn het Alcoholslotprogramma en het experiment 2toDrive gestart.
2.2 Spoor en openbaar vervoer
Programma Hoogfrequent Spoor
In 2012 zijn de diverse maatregelen van PHS verder uitgewerkt:
De verschillende goederenstudies zijn afgerond. De resultaten en
bevindingen zijn op 12 juli 2012 aan de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2012/13, 32 404, nr. 57).
De studies naar het integrale capaciteitsvraagstuk Amsterdam Centraal
zijn afgerond. Besluitvorming hierover moet nog plaatsvinden, mede in
relatie tot OV SAAL.
In juli 2012 is de globale uitwerking gepubliceerd van de vier tracévarianten die in het m.e.r.-onderzoek Oost-Nederland worden onderzocht
De minister van IenM heeft in 2012 de definitieve Notities Reikwijdte en
Detailniveau (NRD’s) Rijswijk-Delft Zuid en Oost-Nederland vastgesteld; de
ontwerp-NRD Meteren-Boxtel is gepubliceerd.
ProRail heeft de studies voor beschikkingsaanvraag van Doorstroomstation Utrecht afgerond.
Uitbreiding netwerk en nieuwe stations
Met ingang van de nieuwe dienstregeling die op 9 december 2012 is
ingegaan, is de Hanzelijn tussen Lelystad en Zwolle in gebruik genomen,
met nieuwe stations in Dronten en Kampen Zuid. De Hanzelijn is conform
de overeengekomen scope gebouwd en gecertificeerd volgens de
Europese richtlijnen voor hogesnelheidsverbindingen. Het project is door
gunstige aanbestedingen en het uitblijven van voorziene risico’s ruim
binnen het budget gerealiseerd.
Verder zijn in de nieuwe dienstregeling opgenomen de nieuwe stations
Sassenheim, Halfweg-Zwanenburg en Westervoort. Daarnaast zijn de
stations Almere Poort, Groningen Europapark, Hengelo Gezondheidspark
en Hoevelaken geopend, en zijn aan de Merwede-Linge-Lijn een aantal
stations toegevoegd. Opening van het station Maastricht Noord is
uitgesteld tot medio 2013. De waterstand ter plaatse bleek hoger dan was
aangenomen, wat aanpassingen in de bouwconstructie noodzakelijk
maakte. Ook wat betreft de versterking van spoorverbindingen naar het
buitenland zijn in 2012 stappen gezet. Dit betreft o.a. de verbindingen
Arnhem-Emmerich-Düsseldorf en Heerlen-Herzogenrath-Aken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

14

Beleidsprioriteiten

Winterweer
De Tweede Kamer heeft in 2012 ingestemd met het gezamenlijke
winterweerprogramma van NS, ProRail en IenM (Kamerstukken II,
2012/13, 29 984, nr. 306). Direct is gestart met de uitvoering van de
maatregelen uit het programma, zoals wisselverwarming, het ontwikkelen
van een besluitvormingsprocedure voor het aanpassen van de dienstregeling en verbetering van de reisinformatie. De implementatie ligt
grotendeels op schema. In december 2012 is voor het eerst de dienstregeling conform de opgestelde procedure aangepast. De treindienst is
daarmee, ondanks de winterse omstandigheden, landelijk niet ontregeld
geraakt.
OV Chipkaart
Op 3 november 2011 is het Nationaal Vervoerbewijs (de strippenkaart) in
de laatste regio’s afgeschaft. Op dat moment is ook het jaar «tariefrust»
ten einde gekomen en geldt voor alle decentrale overheden tariefvrijheid,
conform de Wp2000. NS heeft bij het uitfaseren van het papieren
treinkaartje een zelfstandige verantwoordelijkheid. Het kabinet heeft hierin
geen formele rol. In het traject naar de definitieve overgang naar de
OV-chipkaart heeft NS een aantal belangrijke stappen gezet, zoals de
introductie van nieuwe abonnementen die alleen op de OV-chipkaart
verkrijgbaar zijn en specifiek beleid gericht op studenten om hen te laten
reizen met de Studenten OV-chipkaart. Het einde van het papieren
treinkaartje is voorzien eind 2013.
De nadere uitwerking van de aanbevelingen van de commissie-Meijdam is
in 2012 ter hand genomen. In april heeft de heer Meijdam een voorstel
gepresenteerd voor de opzet van een permanente structuur voor
OV-chipkaart gerelateerde besluitvorming met een landelijk, en daarmee
concessieoverstijgend, karakter. Vervolgens hebben vervoerders,
overheden en consumentenorganisaties in november een intentieverklaring ondertekend om te komen tot een permanente structuur op
vrijwillige basis. Parallel hieraan is gestart met de ontwikkeling van
wetgeving en gesprekken met de aandeelhoudende vervoerders over de
herpositionering van Trans Link Systems. Ten aanzien van de aanbevelingen over het dubbel opstaptarief is de heer Meijdam in overleg
getreden met vervoerders en overheden.
Regionaal OV
In 2012 is het wetsvoorstel voor opheffing van de WGR+ regio’s voor
advies aan de Raad van State aangeboden. Het wetsvoorstel zal in 2013
voor behandeling aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Pas
wanneer dit wetgevingstraject is afgerond zal de hiermee samenhangende decentralisatie van de BDU worden geëffectueerd. Met de
inwerkingtreding van de initiatiefwet Aanbestedingsvrijheid OV grote
steden hebben de vier grote steden per 1 januari 2013 de vrijheid
gekregen zelf te kiezen om het OV in- of aan te besteden. Het wetsvoorstel
lokaal spoor is in 2012 bij de Tweede Kamer ingediend.
2.3 Scheepvaart en havens
Om het vaarwegennet te versterken is een aantal voorkeursbeslissingen
voor aanleg en uitbreiding genomen. De verkenning inzake de Volkeraksluizen is eind 2012 afgerond en besluitvorming wordt voorbereid. De
werkzaamheden aan de schutsluis Zwartsluis zijn in 2012 gestart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

15

Beleidsprioriteiten

Het programma «Impuls Dynamisch Verkeersmanagement Vaarwegen»
heeft in 2012 belangrijke tussenresultaten opgeleverd gericht op verbetering van informatiestromen en daarmee van de betrouwbaarheid en
betere benutting van het vaarwegennet. Het programma wordt eind 2013
afgerond.
De lagere wetgeving t.b.v. de implementatie van het ILO Maritiem
Arbeidsverdrag is afgerond, waarmee het level playing field van zeevarenden op Nederlandse schepen is gewaarborgd. Het wetsvoorstel voor
een nieuw nationaliteitssysteem van zeeschepen, dat de flexibiliteit m.b.t.
nationaliteit en registratie van zeeschepen moet vergroten, is aan de
Tweede Kamer aangeboden.
Op het terrein van de piraterijbestrijding is verder gewerkt aan de
verbetering van de beveiliging van de koopvaardijvloot onder Koninkrijksvlag, met behoud van het internationale level playing field als
specifiek aandachtspunt.
De aanleg van Maasvlakte II is in een vergevorderd stadium. De zeewering
is gesloten, de openbare weg- en spoorinfrastructuur is opengesteld en er
is een start gemaakt met het toegankelijk maken voor zeeschepen. De
natuurlijke ontwikkeling van de aangelegde natuurcompensatie wordt
gemonitord. De beroepsprocedures voor de aanleg van extra natuur en
recreatie zijn grotendeels afgerond.
De minister van IenM heeft, met instemming van de convenantpartners
Gemeente Amsterdam en provincie Noord-Holland, een voorkeursbeslissing genomen ten aanzien van de zeesluis bij IJmuiden. Een projectbesluit wordt eind 2013 verwacht, waarna marktpartijen invulling kunnen
geven aan het DBFM-contract.
Nederland en Vlaanderen hebben een akkoord bereikt over een grote
nieuwe zeesluis bij Terneuzen. Een Nederlands-Vlaams projectteam is
ingesteld en de planuitwerkingsfase is gestart.
2.4 Beter Benutten
Eind 2012 was 95% van alle plannen van aanpak met ruim 250 multimodale en innovatieve maatregelen geaccordeerd. Nagenoeg alle overige
plannen zullen snel volgen. Met de uitvoering van de maatregelen is
gestart. In elke regio is een uitvoeringsorganisatie in het leven geroepen
waarin de betrokken organisaties (rijk, provincie, gemeenten, stadsregio’s
en bedrijfsleven) deelnemen en zijn bestuurlijke trio’s opgericht van
Minister, een CEO en een regionaal bestuurder) Het bedrijfsleven doet in
alle regio’s actief mee. Mede daardoor krijgen werknemers meer
mogelijkheden om buiten de spits te reizen. Met het bedrijfsleven zijn de
eerste «slimme deals» gesloten. In deze deals treffen de publieke en
private partijen samen maatregelen binnen hun eigen domein ter
vermindering van de spitsdruk.
Vanuit de regionale programma’s zijn maatregelen in uitvoering genomen
ter ondersteuning van de groeiambitie spoor (P+R, stedelijk OV, fietsstallingen). Spreiding over de dag is onderdeel van de werkgevers- en
werknemersaanpak regionale programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

16

Beleidsprioriteiten

De openingstijden van de spits- en plusstroken zijn verruimd: 39 plus- en
spitsstroken worden bediend volgens het nieuwe regime. Dit heeft geleid
tot positieve bereikbaarheidseffecten. Uit de eerste resultaten van de
mobiliteitsprojecten blijkt dat de filedruk op specifieke trajecten afneemt.
Ook bij nameting blijkt dat een groot aantal mensen het nieuwe reis
gedrag blijft vertonen.
Op het gebied van Intelligente Transportsystemen (ITS) zijn plannen van
aanpak voor de landelijke ITS clusters vastgesteld waarin rijk en regio
samenwerken, is een ITS Action Plan naar EU en naar de Kamer
verzonden (Kamerstukken II, 2011/12, 33 000 XII, nr. 143), is het
programma van eisen van de landelijke clusters vastgesteld en is de
marktconsultatie m.b.t. maatregelen Multimodale Reisinformatie
afgerond.
In de bestuurlijke overleggen MIRT, najaar 2011, zijn concrete afspraken
gemaakt over ruim 250 maatregelen in 10 regionale gebiedsprogramma’s.
Daarbij gaat het om innovatieve maatregelen die zich richten op het
verleiden van reizigers/verladers om de spits te mijden, ITS projecten,
bevorderen van de ketenmobiliteit, fietsmaatregelen, en verruiming van
de openstelling van spitsstroken en aanleg van nieuwe stroken.
Samen met het door de regio’s te investeren geld, is er op dit moment
voor het programma Beter Benutten een totaalbedrag van ruim € 1,1 mld
beschikbaar (prijspeil 2011).
2.5 Luchtvaart
De ministers van IenM en Defensie hebben in september 2012 de
Luchtruimvisie vastgesteld en naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2011/12, 31 936, nr. 114). Hierin is onder meer een Beleidsagenda Luchtruim opgenomen. Het Rijk heeft de luchtverkeersdienstverleners opdracht gegeven te starten met de uitwerking en implementatie
van de Luchtruimvisie. Hiertoe werken de luchtverkeersdienstverleners
aan een Roadmap die medio 2013 zal worden opgeleverd.
De Beleidsagenda Luchtvaartveiligheid (2011–2015) is in 2012 verder
uitgevoerd. In dit verband is onder meer met alle betrokken partijen een
intensivering van de aanpak van vogelaanvaringen overeengekomen
langs vier sporen. De vang- en dodingacties zijn in de tweede helft van
juni afgerond. Om de foerageermogelijkheden te beperken is in totaal
1.500 hectaren graan versneld ondergeploegd. Om het aantal broedrustgebieden en rustgebieden te beperken is nader onderzoek conform
planning afgerond. Schiphol heeft de aanbesteding van de radarinstallatie
afgerond.
De evaluatie van de regulering van de luchthaventarieven van Schiphol is
afgerond en de resultaten zijn in april 2012 naar de Tweede Kamer
gezonden (Kamerstukken II, 2011/12, 29 665, nr. 164). In deze brief is
tevens een kabinetsstandpunt op hoofdlijnen opgenomen over de
noodzakelijk geachte wijzigingen in de tariefregulering. De uitwerking
hiervan is in 2012 ter hand genomen en zal in de eerste helft van 2013
worden afgerond.
Op 31 oktober 2012 liepen de twee experimenteerjaren met het nieuwe
normen- en handhavingstelsel af. De resultaten van de evaluatie zullen
worden besproken aan de Alderstafel en naar verwachting zal in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

17

Beleidsprioriteiten

voorjaar van 2013 advies worden uitgebracht aan het Rijk. Hierna volgt
politieke besluitvorming en het formele traject van de aanpassing van de
regelgeving.
De kabinetsreactie op het Aldersadvies Lelystad is aan de Tweede Kamer
gezonden (Kamerstukken II, 2011/12, 31 936, nr. 115). Daarnaast is de
voorstudie over de vorm van luchtverkeersleiding Lelystad afgerond. Het
kabinet komt in 2013 met een standpunt over verdere ontwikkeling van
vliegveld Lelystad.
De luchtvaartsector is per 1 januari 2012 opgenomen in het Europese
systeem van emissiehandel (ETS). De EU zet in op een mondiale
oplossing. Binnen ICAO wordt gewerkt aan een mondiaal marktconform
systeem voor reductie van CO2 uitstoot en een raamwerk voor nationale/
regionale systemen vooruitlopend op de invoering van een mondiaal
syteem. Besluitvorming wordt verwacht tijdens de ICAO Assemblee van
september 2013
Het FABEC-verdrag dat een betere benutting van het Europees luchtruim
als doel heeft, is in 2012 in werking getreden. Luchtruimontwerp en de
organisatie van de dienstverlening vindt steeds meer plaats in FABECverband.
3. Ruimte
In maart 2012 is de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
vastgesteld. Na bespreking met het parlement, is de uitvoering in juli 2012
gestart. Hiermee is een nieuwe koers ingezet in de ruimtelijke ordening.
Provincies en gemeenten hebben meer ruimte gekregen, waardoor het
Rijk zich volledig kan richten op het behartigen van ruimtelijke belangen
van nationale en internationale betekenis, zoals het versterken van de
internationale concurrentiepositie van Nederland, de nationale netwerken,
de waterveiligheid en de milieukwaliteit. Bij het bieden van meer ruimte
aan overheden, burgers en bedrijven hoort ook het vereenvoudigen van
het omgevingsrecht, waarmee jaarlijks miljoenen euro’s kunnen worden
bespaard. Naast deze koerswijziging bevat de SVIR een aanpassing van
het ruimtelijk beleid aan de maatschappelijke opgaven van de komende
periode, zoals de overgang naar duurzame energie, de demografische
ontwikkelingen en de gevolgen van klimaatverandering.
3.1 Vereenvoudiging Omgevingsrecht
Omgevingswet
In 2012 heeft het kabinet verder gewerkt aan de vernieuwing van het
omgevingsrecht. De vier prioritaire thema’s (versnelling procedures en
besluitvorming, vermindering en integratie van planvormen, doelmatig
onderzoek en meer afwegingsruimte voor bestuurders) en zes kerninstrumenten, zoals gepresenteerd in de brief aan de Tweede Kamer van maart
2012 (Kamerstukken II, 2011/12, 33 118, nr. 3), zijn dit jaar nader uitgewerkt. Over de aangekondigde instrumenten heeft in maart 2012 een
internetconsultatie plaatsgevonden. Over concept wetteksten heeft in
september en oktober een informele consultatie plaatsgevonden en zijn
botsproeven uitgevoerd. De circa duizend punten die hieruit naar voren
zijn gekomen zijn verwerkt in de wettekst. Een formele consultatie over de
toetsversie van de Omgevingswet heeft in maart en april 2013 plaatsgevonden. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Omgevingswet is
het traject «Nu al Eenvoudig Beter» gestart om inspirerende voorbeelden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

18

Beleidsprioriteiten

uit te wisselen van hoe ook met de nu geldende wetgeving eenvoudiger
procedures en werkwijzen kunnen worden toegepast. Met dit traject wordt
tevens een basis gelegd voor de implementatie en invoeringsbegeleiding
van de Omgevingswet.
Crisis- en herstelwet
De Tweede Kamer heeft in juli 2012 met grote meerderheid ingestemd
met de verlenging van de Crisis- en herstelwet (Chw) tot het moment dat
deze opgaat in de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht. In
maart 2013 heeft ook de Eerste Kamer het wetsvoorstel aanvaard. Verder
zijn in 2012 de 3e en 4e tranche AMvB Chw in werking getreden. De 5e
tranche AMvB is begin 2013 in werking getreden.
3.2 Ruimtelijke ordening
Met de inwerkingtreding van de aanvulling op het Besluit Algemene
Regels Ruimtelijke Ordening op 1 oktober 2012 is de juridische borging
van alle ruimtelijke rijksbelangen uit de SVIR nagenoeg compleet.
Eveneens op 1 oktober is de ladder voor duurzame verstedelijking in
werking getreden. Dit betekent dat overheden bij alle ruimtelijke plannen
voor nieuwe stedelijke ontwikkeling moeten motiveren hoe een
zorgvuldige afweging van het ruimtegebruik is gemaakt.
Er zijn stappen gezet om publieke geo-informatie eenvoudiger toegankelijk te maken. Het Rijk en mede-overheden hebben afspraken gemaakt
over de realisatie van de grootschalige basiskaart Nederland. Het
betreffende wetsvoorstel is in januari 2013 aan de Tweede Kamer
gezonden. Ook bij het verder openbaar maken van ruimtelijke overheidsgegevens, in het kader van het open data beleid, is voortgang geboekt.
Via de voorziening «Publieke Dienstverlening op de Kaart» (PDOK), in
beheer bij het Kadaster, zijn inmiddels tientallen bestanden en kaarten als
open data beschikbaar.
In juni 2012 zijn de resultaten van het actieprogramma Leegstand
kantoren aan de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken II, 2011–2012,
33 000-XII, nr. 136) Met betrokken partijen is een Convenant getekend om
tot een beter functionerende kantorenmarkt te komen. De gemaakte
afspraken hebben onder meer betrekking op hergebruik, transformatie en
sloop, verduurzaming en kennisontwikkeling ten aanzien van plancapaciteit.
Ten aanzien van ruimtelijke projecten en prioritaire regio’s is pas op de
plaats gemaakt als gevolg van de bezuinigingen op het Infrastructuurfonds. Tijdens de BO MIRT ronde hebben Rijk en regio daarom vooral
gesproken over de actualisatie van de gebiedsagenda’s en zijn slechts een
beperkt aantal afspraken gemaakt over specifieke projecten, die geen
financiële gevolgen hebben voor het Infrastructuurfonds.
De Actieagenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp (2013–2016) is in
september naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2012–2013,
31 535, nr. 10). De Actieagenda is een interdepartementale samenwerking
onder coördinatie van IenM en OCW. Centraal staat de versterking van de
positie van het ontwerp en ontwerpers, binnen de veranderende
verhoudingen tussen opdrachtgevers, ontwerpers en gebruikers en de
urgente inrichtingsopgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

19

Beleidsprioriteiten

Vanwege de taakstelling op de budgetten schuift de besluitvorming over
het programma RRAAM en OV SAAL, voorzien voor 2012, door naar 2013.
De Bestuursovereenkomst ZuidasDok is op 9 juli 2012 ondertekend en op
22 augustus aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II,
2011/12, 32 668, nr.A). Met de regio Noord-Brabant is overeenstemming
bereikt over de start van een MIRT onderzoek. Dit onderzoek zal in ieder
geval een uitwerking bevatten van de integrale gebiedsontwikkeling van
Brainport Avenue 2 en de consequenties voor de bereikbaarheid op de
lange termijn, onder meer van Eindhoven Airport.
Structuurvisie Mainport Amsterdam-Schiphol-Haarlemmermeer (SMASH):
Rijk en regio hebben in maart 2012 besloten voorlopig niet te starten met
het opstellen van een structuurvisie, maar eerst in een besloten proces de
spanning tussen vliegen en wonen in beeld te brengen op basis van
beleidsvarianten. Wanneer overeenstemming is bereikt over een
samenhangende aanpak van woningbouw, hinderbeleid en restrictief
verstedelijkingsbeleid zal worden gestart met het opstellen van een
structuurvisie.
Structuurvisie ondergrond (STRONG): in de tweede helft van 2012 is
besloten tot het verbreden van de scope van de Structuurvisie van de
diepe ondergrond naar de gehele ondergrond. Dit heeft geleid tot een
nieuwe organisatie en aanpak van STRONG. In 2013 worden, in nauwe
samenwerking met andere overheden en andere betrokken partijen, de
maatschappelijke opgaven voor de ondergrond in beeld gebracht. Dit zal
leiden tot een kabinetsstandpunt in december 2013. Dit zal gebeuren in
afstemming met het Deltaprogramma zoetwater, het MIRT en de
Omgevingswet.
Structuurvisie Wind op land: de structuurvisie om, conform de motieDikkers (Kamerstukken II, 2011–2012, 29 023, nr. 134), 6.000 MW te
realiseren is in maart 2013 aan de Tweede Kamer aangeboden.
4. Water
In 2012 is voortvarend gewerkt aan de verbetering van de waterveiligheid,
met de uitvoering van de grote projecten HWBP-2, Ruimte voor de Rivier
en de Maaswerken (Grensmaas en Zandmaas). Het HWBP-2 bestaat uit 89
versterkingsprojecten, inclusief de Zwakke Schakels. Eind 2012 voldeden
55 projecten aan de norm. 22 projecten bevonden zich in de planstudiefase en 9 projecten in de realisatiefase.
Op het gebied van beheer en onderhoud is in 2012 gestart met de eerste
projecten in het kader van het Programma Stroomlijn ten behoeve van de
beheersing van de hoogwaterveiligheid in het rivierengebied. Na de
ondertekening van de bestuursovereenkomst Afsluitdijk is gestart met de
planuitwerking voor de versterking van de Afsluitdijk.
In 2012 zijn er stappen gezet om een nieuw Hoogwaterbeschermingsprogramma op te starten. Momenteel vindt een aanvullende toetsronde
plaats om een volledig beeld te krijgen van de veiligheidssituatie in
Nederland. De resultaten hiervan zullen naar verwachting eind 2013
gereed zijn en kan een nieuwe programmering worden opgesteld.
De afspraken uit het Bestuursakkoord Water worden uitgevoerd. Hiermee
wordt vanaf 2020 een structurele besparing van 750 miljoen euro
gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

20

Beleidsprioriteiten

Rijk en waterschappen zullen vanaf 2014 gezamenlijk het Hoogwaterbeschermingsprogramma financieren. Dit is vastgelegd in het wetsvoorstel
wijziging van de Waterwet (doelmatigheid en bekostiging hoogwaterbescherming), (Kamerstukken II, 2012/13, 33 465) dat in november 2012 aan
de Tweede Kamer is aangeboden.
Het wetsvoorstel indirecte verkiezingen waterschappen is, aan de Tweede
Kamer gezonden. Op verzoek van de Kamer is het voorstel aangepast en
inmiddels aangenomen. Hiermee zijn de waterschapsverkiezingen met
twee jaar uitgesteld. Conform de afspraken in het regeerakkoord Rutte-II is
een nieuw wetsvoorstel in voorbereiding om de verkiezingen van de
waterschappen gelijktijdig te laten plaatsvinden met de verkiezingen van
de Provinciale Staten. Deze wetswijziging Kieswet is eind 2012 ter
consultatie voorgelegd.
In het Deltaprogramma zijn de mogelijke strategieën voor de te nemen
Deltabeslissingen verkend. In september 2012 is de 1e begroting van het
Deltafonds aan de Tweede Kamer aangeboden.
Met het rapport Water in Beeld (Kamerstukken II, 2011/12, 27 625, nr. 268)
is in mei aan de Tweede Kamer gerapporteerd over de uitvoering van het
Nationaal Waterplan en de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW).
Belangrijkste conclusie is dat de uitvoering van de maatregelen uit de
stroomgebiedbeheerplannen van 2009 op schema ligt. Dit is ook in
voortgangsrapportages aan de Europese Commissie gemeld. Verder is
gemeld dat een deel van de voorgenomen maatregelen in de rijkswateren
is getemporiseerd als gevolg van afspraken in het Regeerakkoord uit 2010.
Het Werkprogramma Stroomgebiedbeheerplannen 2015 is, na ter
inzagelegging, vastgesteld. Tot slot is de inspraak op het document
Belangrijke Waterbeheerkwesties gestart.
5. Milieu
5.1 Concrete initiatieven ondersteunen
Het kabinet heeft in 2012, in het kader van de agenda duurzaamheid
(Kamerstukken II, 2011/12, 33 041, nr. 1), een aantal concrete stappen
gezet naar verduurzaming van de samenleving en het creëren van een
groene economie. Uitgangspunt hierbij is groei die het natuurlijk kapitaal
van de aarde niet uitput en de economie versterkt.
IenM heeft 20 Green Deals gesloten met bedrijven, maatschappelijke
organisaties en medeoverheden. Hiermee is de gewenste verbreding van
de Green Deals van energie naar biodiversiteit, mobiliteit, grondstoffen en
water tot stand gekomen. Green Deals dragen bij aan het boeken van
resultaten op de korte. De grootste winst zal op de langere termijn volgen
wanneer een Green Deal bredere navolging krijgt.
Verder zijn stappen gezet om bedrijven te faciliteren door het creëren van
een gelijk speelveld voor duurzame producten en diensten en het
stimuleren van innovatie. Het gaat daarbij om het wegnemen van
concrete belemmeringen in regelgeving of beleid die bedrijven in een
specifieke sector ervaren. Zo zijn op het terrein van afvalregelgeving de
regels voor nuttige toepassing van organische reststromen aangepast
zodat deze stromen efficiënter kunnen worden ingezet voor hergebruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

21

Beleidsprioriteiten

Het LEI en het RIVM hebben een website ontwikkeld met informatie over
de belangrijkste beoordelingsmethoden voor duurzaamheid. Hiermee
wordt voorzien in de behoefte van bedrijfsleven, overheden en
maatschappelijke organisaties aan meer synergie en transparantie ten
aanzien van duurzaamheidscriteria en beoordelingsmethoden voor
duurzaamheid. In Nederland bestaan ongeveer 100 keurmerken op het
gebied van milieu, dierenwelzijn en eerlijke handel. Milieu Centraal heeft
als hulpmiddel voor de consument op haar website informatie geplaatst
over op welke aspecten van duurzaamheid deze betrekking hebben en hoe
en door wie dit wordt gecontroleerd.
Naar aanscherping van het middelenbeleid voor gewasbescherming in de
glastuinbouwsector wordt nog onderzoek gedaan. In de 2e Nota
duurzame gewasbescherming die voor het meireces naar de Tweede
Kamer zal worden gestuurd zullen ook plannen t.a.v. de glastuinbouwsector zijn opgenomen.
Afval en grondstoffen
In mei 2012 is een rapport verschenen van een werkgroep van gemeenten
en het afvalbedrijfsleven over het verhogen van de recycling van
huishoudelijk afval. Hieruit komt naar voren dat ingrijpende maatregelen
nodig zijn om de ambities zoals vastgelegd in de afvalbrief (Kamerstukken
II, 2011/12, 32 852, nr. 1) te kunnen waarmaken. Een belangrijk onderdeel
van het advies is de introductie van een gemeentelijke restafvaldoelstelling, waarop gemeenten kunnen worden afgerekend met een
bonus/malus-systeem. Verder is volgens de werkgroep per materiaalstroom een ambitieuze doelstelling met een adequaat financieringssysteem nodig.
Bedrijfsleven, gemeenten en IenM hebben In 2012 is een nieuwe, 10-jarige
raamovereenkomst verpakkingen getekend. Hiermee is de basis gelegd
voor het sluiten van de kringloop van verpakkingsmaterialen en is de
verantwoordelijkheid belegd waar deze thuishoort. De gekozen
constructie bevordert de overgang naar een circulaire economie, doordat
nu bij producenten de prikkel ligt om vooraf te bedenken of en zo ja welk
verpakkingsmateriaal wordt gebruikt. Verder is een inventarisatie
uitgevoerd van reeds lopende activiteiten voor afvalpreventie en hun
effectiviteit. Deze inventarisatie is de eerste stap naar de totstandkoming
van een nationaal afvalpreventieplan dat eind 2013 zal worden afgerond.
Om de voedselverspilling in huishoudens terug te dringen is in samenwerking met onder andere supermarkten een «foodbattle» georganiseerd.
Deze had een regionaal karakter. Momenteel worden mogelijkheden
onderzocht om dit initiatief op te schalen naar andere regio’s. De
mogelijkheden voor het terugdringen van voedselverspilling bij cateraars
zijn onderzocht. Met de branche worden afspraken gemaakt om deze
mogelijkheden te benutten.
Om de grondstoffenvoorzieningszekerheid beter te borgen en de
milieudruk van winning, productie, gebruik en afdanking van grondstoffen
te reduceren is actief ingezet op verduurzaming van het grondstoffendomein en van productketens. Afval kan een kostbare grondstof zijn. In
2012 zijn voor een groot aantal materiaalstromen activiteiten ontplooid
om meer grondstoffen uit afval te winnen en ketens zoveel mogelijk te
sluiten:
• Textiel: Green Deal gesloten over inzameling en uitbreiding van de
mogelijkheden tot vezelherwinning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

22

Beleidsprioriteiten

•
•

•

•

•

Beton: Green Deal gesloten voor verduurzaming van de betonketen.
Aluminium: onderzoek naar de mogelijkheden voor aluminiumterugwinning uit afval is met positief resultaat afgerond; met de Vereniging
Afvalbedrijven is een Green Deal gesloten over implementatie van de
resultaten.
Papier en Karton: Green Deal gesloten over de toepassing van
alternatieve grondstoffen; verder is een pilot «printerloos kantoor»
gehouden.
Fosfaat: de uitvoering van het ketenakkoord fosfaatkringloop is
voortvarend ter hand genomen. De gezamenlijke ambitie is om binnen
twee jaar een markt voor gerecycled fosfaat te creëren en zo de
fosfaatkringloop te sluiten. Momenteel worden regionaal verwerkingsroutes en concrete businesscases ontwikkeld tussen partijen om
organische reststromen uit de landbouw (mest), de waterzuivering
(zuiveringsslib) en uit de voedings- en genotmiddelenindustrie te
verwerken en het fosfaat daarin te verwaarden tot nuttige te exporteren producten (zoals kunstmest). Nederland loopt hiermee vooruit op
het voornemen van de Europese Commissie om in het kader van
Resource Efficient Europe een Groenboek Fosfaat te publiceren.
Apparatuur: Wecycle en de NVRD zijn gestart met experimenten en
onderzoeken om de inzameling van apparatuur te optimaliseren. Deze
zullen in het voorjaar van 2013 worden afgerond.

Ammoniak
In 2012 is voorbereidend onderzoek gestart ter onderbouwing van
aanpassing van de emissienormen voor ammoniak. Inwerkingtreding van
het wijzigingsbesluit waarin de aangepaste normen worden opgenomen
is voorzien in 2014. Het gedoogbeleid voor stoppende bedrijven onder het
Actieplan ammoniak nader ingevuld en per 1 januari 2013 in werking
getreden.
Het kabinet is voornemens het Besluit huisvesting veehouderij aan te
vullen met emissienormen voor fijn stof conform het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). In 2012 is de voorbereiding
gestart. Inwerkingtreding van het wijzigingsbesluit is voorzien in 2014.
Producenten van emissiereducerende technieken voor stallen hebben zich
bereid getoond mee te werken aan certificering van hun technieken. Met
producenten en certificerende instellingen wordt dit nu verder uitgewerkt.
In 2013 zal duidelijk worden voor welke technieken er certificaten komen
en hoe de markttoegang voor overige technieken er uit ziet.
Duurzame brandstoffen
Het kabinet maakt werk van benutting van groen gas. Met de hoeveelheid
mest in Nederland is een aardige hoeveelheid energie op te wekken. IenM
heeft hierbij de verantwoordelijkheid de milieuaspecten van winning,
zuivering en inzet van groen gas in de gaten te houden. In biogas kunnen
grote hoeveelheden zwavelwaterstof aanwezig zijn. Daarom heeft het
versnellerteam groen gas in 2012 de aandacht gevestigd op de
veiligheidsaspecten van productie en transport. Daarnaast is een
onderzoek gestart naar de duurzaamheid van in Nederland opgewekt
biogas.
Biomassa en biobrandstoffen
Met ingang van 1 januari 2013 is het gewijzigde Besluit hernieuwbare
energie vervoer van kracht. Hierin is onder andere is de verbreding naar
binnenvaart en luchtvaart geregeld, waardoor de hernieuwbare energie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

23

Beleidsprioriteiten

die in deze sectoren worden ingezet onder voorwaarden meetellen voor
de verplichting hernieuwbare energie.
Op 17 oktober 2012 heeft de Europese Commissie een wijziging van de
richtlijn hernieuwbare energie en de richtlijn brandstofkwaliteit gepubliceerd. Het kabinet heeft dit voorstel in het BNC-fiche (Kamerstukken II,
2012/13, 22 112 nr. 1515) verwelkomd als een goede eerste stap op weg
naar een evenwichtig biobrandstoffenbeleid dat de impact van ILUC
(Indirect Land Use Change) door de productie van biobrandstoffen
minimaliseert. Nederland blijft zich inzetten om op termijn gedifferentieerde gewasspecifieke ILUC-factoren in beide richtlijnen op te nemen.
Nederland heeft zich bij de Europese Commissie ingespannen om te
komen tot geharmoniseerde duurzaamheidseisen voor vaste biomassa in
Europees verband. Naar verwachting komt de Europese Commissie begin
2013 met een voorstel hiertoe.
Met de energie-, afval-, en houtsector is de Green Deal Rapportage
Duurzaamheid Vaste Biomassa overeengekomen. Hierin is afgesproken
het aandeel duurzame energie te laten toenemen en op termijn alleen
aantoonbaar duurzame biomassa in te zetten. Verder is afgesproken om te
komen tot een jaarlijkse rapportage over de hoeveelheden biomassa,
herkomst en de gerealiseerde broeikasgasreducties.
Klimaat
Op basis van de klimaatbrief 2050 (Kamerstukken II, 2011/12, 32 813 nr. 3)
zijn beleidsopties ontwikkeld, pilots gestart en is gestart met het inventariseren en wegnemen van belemmeringen voor klimaatmaatregelen door
bedrijven. Vóór de zomer van 2013 ontvangt de Tweede Kamer een
routekaart. Hierin zal worden aangegeven hoe de verschillende sectoren
kunnen bijdragen aan het realiseren van de broeikasgasdoelstelling voor
2050.
In het najaar van 2011 is de Lokale Klimaat Agenda «Werk maken van
Klimaat, klimaatagenda 2011–2014» naar de Tweede Kamer gezonden
(Kamerstukken II, 2011/12, 32 813 nr. 2). Inmiddels hebben zich 135
partijen (gemeenten, regio’s en waterschappen) aangesloten bij de Lokale
Klimaatagenda. De glastuinbouw is in 2011 gestart met het CO2 vereveningssysteem glastuinbouw. Dit systeem moet ertoe leiden dat de CO2
emissie in de jaren lineair afneemt tot in 2020 de sector uiteindelijk een
totale sectorale emissie heeft van 6,6 Mton CO2. Ten behoeve van dit
systeem heeft de sector samen in 2012 een convenant met de overheid
afgesloten.
5.2 Nationale inzet
De omvangrijke inkoop door het Rijk en andere overheden wordt ingezet
om duurzame productie te bevorderen. In 2012 is verder gewerkt aan de
implementatie van het advies van het bedrijfsleven over duurzaam
inkopen. De kern van dit advies – duurzaam inkopen is niet allen het
toepassen van criteria maar zorgen voor duurzaamheid in alle fasen van
het inkoopproces – is uitgedragen naar de inkopende overheden en
verwerkt in het instrumentarium dat ter ondersteuning van die overheden
wordt aangeboden. Vanuit de verantwoordelijkheid voor duurzaam
inkopen zijn de grootschalige initiatieven ter bevordering van innovatie
gestimuleerd en is de regierol belegd bij de eerstaangewezen departementen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

24

Beleidsprioriteiten

Informatie over de leefomgeving is gemakkelijker toegankelijk gemaakt
voor burgers met de oplevering in 2012 van de eerste versie van de Atlas
Leefomgeving.
In het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL) ter verbetering van de luchtkwaliteit is in 2012 fiscale stimulering
van de aankoop van de schonere vrachtauto’s en bussen (Euro VI) gestart.
Het doel van ruim 1.500 voertuigen in 2012 is door het beperkt
beschikbare aanbod en de crisis helaas niet gehaald. De regeling loopt
nog tot 31 december 2013, wanneer de Euro VI voertuigen verplicht
worden. Op 1 oktober 2012 is de Subsidieregeling emissiearme taxi’s en
bestelauto’s in werking getreden. Deze heeft betrekking op voertuigen die
schoner zijn dan de gangbare Euro 5/Euro V-voertuigen. De fiscale
stimulering van schone personenauto’s (Euro 6) is in 2012 voortgezet.
Na de afronding van Swung-1, dat betrekking heeft op rijksinfrastructuur,
is in 2012 belangrijke voortgang geboekt in het overleg met IPO en VNG
over de inhoud van de toekomstige geluidnormen voor overige infrastructuur, woningbouw en industrie. Naar verwachting zal in het eerste
kwartaal van 2013 bestuurlijke overeenstemming bereikt worden, waarna
de uitwerking van Swung-2 in wet- en regelgeving zal plaatsvinden.
De invoering van de herziening van het emissiehandelssysteem (ETS) is in
2012 afgerond en deels per 1 juli 2012 en deels per 1 januari 2013 in
werking getreden. Met inhoudelijke inbreng van Nederland zijn de
Europese handleidingen voor de uitvoering van onderdelen van het
herziene emissiehandelsysteem gereed gekomen. In het kader van het
ETS is in 2012 een nieuw nationaal toewijzingsbesluit voor de periode
2013–2020 vastgesteld. De Europese Commissie moet hierover nog een
oordeel uitspreken. In de eerste helft van 2013 zullen besluiten worden
genomen over de toewijzing aan nieuwkomers.
De Tweede Kamer heeft in 2012 het wetsvoorstel Basisnet aangenomen.
Dit wetsvoorstel biedt een duurzaam handelingsperspectief het vervoer
van gevaarlijke stoffen over water, weg en spoor, terwijl belangrijke
ruimtelijke ontwikkelingen op verantwoorde wijze mogelijk blijven. Het
wetsvoorstel ligt momenteel ter behandeling in de Eerste Kamer. Als het
wetsvoorstel door de Eerste Kamer wordt aangenomen, zal het in 2013 in
werking kunnen treden.
De vorming van een landsdekkend stelsel van Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s) is in 2012 nagenoeg afgerond. Van de 28 te vormen
RUD’s waren er per 1 januari 2013 17 daadwerkelijk operationeel. De
overige RUD’s zullen in de loop van 2013 operationeel worden. In deze
RUD’s worden capaciteit en kennis gebundeld op het gebied van
vergunningverlening, toezicht en handhaving, met behoud van regionaal
maatwerk die tegemoet komt aan de plaatselijke economische structuur.
5.3 Internationale afspraken
Voor een kosteneffectief klimaatbeleid is het Europese emissiehandelssysteem (ETS) van cruciaal belang. De Europese Commissie heeft
voorstellen gedaan voor zowel tijdelijke als structurele versterking van het
ETS. In de discussie hierover vervult Nederland een koploperspositie. Het
is helaas niet gelukt om in de Milieuraad Raadsconclusies aan te nemen
over de Routekaart naar een koolstofarme economie. Wel zijn er
Voorzitterschaps-conclusies over de Routekaart die de steun hebben van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

25

Beleidsprioriteiten

26 lidstaten en de Commissie. Nederland ligt nog steeds op koers om in
2020 zijn bijdrage te leveren aan de Europese afspraak.
In Doha, Qatar, is eind 2012 een aantal noodzakelijke politieke stappen
genomen in de verdere uitbouw van het mondiale klimaatregime. Er is
een akkoord bereikt over een tweede, achtjarige, verplichtingenperiode
onder het Kyoto-protocol (KP) en er is meer duidelijkheid ontstaan over
het tijdschema naar een nieuw mondiaal klimaatarrangement in 2015, dat
alle landen moet binden. Onder het KP verbindt de EU zich tot een
reductie in 2020 van broeikasgassen van 20% ten opzichte van 1990. Met
het oog op de uitbouw van een modern en effectief mondiale klimaatregime heeft Nederland gewerkt aan een gedachtegoed over mogelijkheden voor een meer dynamisch en toekomstbestendig klimaatarrangement voor na 2020, waarvan elementen ook reeds Europees zijn
ingebracht. Nederland heeft zich internationaal ingezet voor het uitwerken
van nieuwe, meer sectorbrede marktmechanismen onder het klimaatverdrag en een verantwoorde ontwikkeling van een raamwerk voor
diverse soorten marktmechanismen. Internationaal maakt Nederland zich
sterk voor een grotere betrokkenheid van het bedrijfsleven bij het
klimaatbeleid. In 2012 is, onder andere tijdens vier door Nederland
geïnitieerde bijeenkomsten, een actieve dialoog gevoerd met het
internationale bedrijfsleven. Uitkomsten daarvan zijn meegenomen in de
inzet van Nederland in de klimaatonderhandelingen. Verder heeft
Nederland een actieve rol gespeeld in de Cartagena-dialoog. In Doha heeft
Nederland zich officieel aangesloten bij de Climate and Clean Air Coalition
(CCAC), een groep van inmiddels 25 landen en 25 instellingen waaronder
de Europese Commissie, VN-instellingen en NGO’s, die zich richt op de
aanpak van kortlevende, luchtvervuilende stoffen die van invloed zijn op
zowel de luchtkwaliteit als op het klimaat.
Op 4 mei 2012 zijn de onderhandelingen over de herziening van het
Gothenburg Protocol (VN-ECE) met succes afgerond en zijn nieuwe
emissiereductiedoelstellingen voor 2020 afgesproken voor SO2, NOx, NH3,
VOS en fijnstof (PM2,5). In de loop van 2013 zal het herziene Protocol ter
goedkeuring worden voorgelegd aan de Tweede Kamer.
De Europese Commissie heeft in 2012 het eco-innovation action plan
gepubliceerd. Nederland heeft actief bijgedragen aan twee fora voor
consultatie met stakeholders in Amsterdam en Lissabon. Met de resultaten hiervan kunnen Commissie en Lidstaten hun beleid sturen op de
behoeften van de industrie. Diverse Nederlandse bedrijven hebben op
deze fora hun strategieën voor resource efficiency laten zien en innovatieve technologieën getoond aan de Europese markt.
Tegen de verwachting in zijn de onderhandelingen over een voorstel van
de Europese Commissie om de teelt van toegelaten genetisch gemodificeerde gewassen te beperken of te verbieden in 2012 nog niet afgerond.
Afronding van de onderhandelingen wordt niet eerder dan eind 2013
verwacht.
In juni 2012 heeft in Rio de Janeiro de wereldtop over duurzame ontwikkeling plaatsgevonden. De Rio+20-conferentie richtte zich op groene
economie in de context van duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding, en op het institutionele raamwerk voor duurzame ontwikkeling.
Groene economie wordt in het slotdocument «The Future We Want» als
concept omarmd, voor het eerst in VN-kader. Nederland heeft hier als
voortrekker van de Europese delegatie op het terrein van de groene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

26

Beleidsprioriteiten

economie actief aan bijgedragen. Verder hebben de VN-lidstaten de
duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals, SDG’s)
omarmd. Over de inhoudelijke SDG-thema’s werd echter nog geen
overeenstemming bereikt. Over de Commission on Sustainable
Development is besloten tijdens Rio+20 dat deze overgaat in een High
Level Political Forum (HLPF). De modaliteiten van het HLPF worden in de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties nader uitgewerkt. Ten
aanzien van de verduurzaming van handelsketens en de financiering van
ecologische innovaties zijn tijdens Rio+20 geen grote doorbraken bereikt.
Wel is afgesproken dat er via een intergouvernementeel proces opties
worden geïdentificeerd voor een effectieve financieringsstrategie voor de
mobilisering en het effectief gebruik van middelen voor duurzame
ontwikkeling.
Realisatie beleidsdoorlichtingen
Artikel Naam artikel

Titel onderzoek

2010

2011

2012

Vindplaats
Realisatie beleidsdoorlichtingen

1

Waterkwaliteit

Waterkwaliteit

2

Ruimtelijke
ontwikkeling
Leefomgeving

4

Ruimtelijke
ontwikkeling
Wegen en
Verkeersveiligheid
Spoor

5

Luchtvaart

5

Scheepvaart

3

Kabinetsreactie
op parlementair
onderzoek spoor
Geluidsisolatie
Schiphol
Nota Zeehavens

X

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2011/08/19/
beleidsdoorlichting-waterkwaliteit.html

X

TK 32 861, nr 3

X

TK 32 707, nr 16

GIS doorlichting in uitvoering
X

TK 32 861, nr 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

27

Beleidsartikelen

4. BELEIDSARTIKELEN
Artikel 1. Water
A. Algemene beleidsdoelstelling

Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen
maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten
en schoon (drink)water heeft.

B. Rol en Verantwoordelijkheden

De minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook de
uitvoering van het integrale waterbeleid inclusief het deltaprogramma. De
minister draagt zorg voor de afstemming van het waterbeheer op zee en
voor de afstemming met de buurlanden over de bovenstrooms gelegen
stroomgebieden van Rijn, Maas, Schelde en Eems. Daarnaast houdt de
minister toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving en streeft
daar de volgende doelen na:
• Bestuurlijke organisatie en instrumentatie
Het verbeteren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de
bestuurlijke organisatie en het instrumentarium van het waterbeleid.
• Waterveiligheid
Het waarborgen van de bescherming door primaire waterkeringen
langs het kust- en IJsselmeergebied en rivierengebied volgens het
wettelijk niveau; alsmede het dynamisch handhaven van de kustlijn
conform de Basiskustlijn 2001.
• Waterkwantiteit/Waterkwaliteit
Het realiseren van een maatschappelijk afgewogen verdeling van
water en daartoe het hoofdwatersysteem zo te beheren dat wateroverlast en tekort voorkomen worden. Het zorgen voor kaders en instrumentarium voor een regionale afweging om zo het regionale watersysteem op orde te brengen en te houden, zodat problemen met
wateroverlast en tekort zoveel mogelijk voorkomen worden.
• Het bereiken van een goede ecologische en chemische kwaliteit van de
oppervlaktewateren in de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde,
Eems en de Noordzee en het bereiken van een goede chemische en
kwantitatieve toestand van de grondwateren in de vier stroomgebieden, conform de voorschriften zoals opgenomen in de Kaderrichtlijn
Water.
• Water in gebieden
Het bevorderen van een volwaardige plek van waterbelang in
ruimtelijke afwegingen. Het zorgen voor het ontwikkelen en implementeren van integraal waterbeleid met behulp van een gebiedsgerichte
aanpak gericht op de gebieden met grote rijkswateren.

C. Beleidsconclusies

Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijhorende resultaten waren het
afgelopen jaar conform de verwachtingen zoals gemeld in de begroting.
Afwijkingen waren er op het gebied van een lagere realisatie van de
uitgaven welke met name worden veroorzaakt door de financiële
instrumenten opdrachten en subsidies. De lagere realisatie bij de
opdrachten is te wijten aan vertragingen bij de uitvoering van het
Omgevingsloket en het Nationaal Waterplan. Daarnaast zijn de activiteiten
in het kader van de Waterbalans en Doelmatig Waterbeheer goedkoper
uitgevoerd en was er bij de Topsector Water vertraging door het opstarten
van een nieuw programma.
De lagere realisatie op het financieel instrument Subsidies wordt volledig
veroorzaakt door het programma Partners voor Water (HGIS). De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

28

Beleidsartikelen

onderuitputting op dit programma wordt veroorzaakt door vertraging bij
de werkzaamheden in de Deltalanden.
Verder is op basis van het in 2009 ingevoerde belastingstelsel voor de
waterschappen door de Unie van Waterschappen een evaluatie uitgevoerd om het systeem transparanter en eenvoudiger te maken. Op basis
van de evaluatie van de Unie is een ontwerpwetsvoorstel in consultatie
gebracht. Mede op basis van de reacties is het wetsvoorstel niet verder in
procedure gebracht. Het belangrijkste knelpunt, namelijk de tarieven
ongebouwd, is daarna aangepakt via het amendement Dijkgraaf – Ortega
Martijn [Kamerstukken II, 2011/12, 33 097, nr. 22]. Op dit moment zijn er
geen voornemens voor een nieuwe wetswijziging.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
01 Water

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

72.119

48.402

39.139

9.263

Uitgaven

69.626

42.097

50.916

– 8.819

01.01 Algemeen waterbeleid
01.01.01 Opdrachten
01.01.02 Subsidies
– Partners voor Water (HGIS)
– Overige subsidies
01.01.03 Bijdragen aan baten-lastendiensten
– Bijdrage aan RWS
01.02 Waterveiligheid
01.02.01 Opdrachten
01.03 Waterkwaliteit en kwantiteit
01.03.01 Opdrachten
01.03.02 Subsidies
01.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
01.04 Grote opppervlaktewateren
01.04.01 Opdrachten
01.09 Ontvangsten

47.032
19.074
9.757
9.757
18.201
18.201
18.661
18.661
247
247
0

31.671
2.116
10.355
9.137
1.218
19.200
19.200
2.591
2.591
5.937
2.638
77

38.589
5.160
14.286
13.216
1.070
19.143
19.143
3.442
3.442
5.738
2.714
122

– 6.918
– 3.044
– 3.931
– 4.079
148
57
57
– 851
– 851
199
– 76
– 45

0
3.686
3.686
93

3.222
1.898
1.898
75

2.902
3.147
3.147
570

320
– 1.249
– 1.249
– 495

1

2
3

4

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

E. Toelichting op de financiële
instrumenten

Ad 1) De hogere realisatie van de verplichtingen wordt veroorzaakt door
een verschuiving in de verplichtingenramingen uit de jaren 2014 en 2015
naar de jaren 2012 en 2013 ten behoeve van het HGIS project Partners
voor Water. De betalingsverplichtingen voor dit HGIS project worden
eerder vastgelegd dan waarmee in de begroting rekening is gehouden.
Ad 2) De financiering van de subsidie aan de stichting RIONED is naar het
financiële instrument subsidies overgeheveld. Daarnaast is ook een
bijdrage geleverd aan het Planbureau voor de Leefomgeving ten behoeve
van «de Balans van de Leefomgeving» en aan de evaluatie Waterkwaliteit,
waarvoor een budgetoverheveling heeft plaats gevonden.
Er is een structurele bijdrage aan het Omgevingsloket geleverd waarvoor
een budgetoverheveling heeft plaatsgevonden naar artikel 2 (Ruimte) en
verder is sprake van een vertraging bij de uitvoering van het Omgevingsloket waarvoor nog een incidentele bijdrage zou worden geleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

29

Beleidsartikelen

Daarnaast is de uitvoering van de activiteiten in het kader van het
Nationaal Waterplan vertraagd in verband met de val van Kabinet Rutte I.
Ad 3) De lagere realisatie op het financieel instrument Subsidies is
volledig veroorzaakt door het programma Partners voor Water (HGIS). De
onderuitputting op dit programma is veroorzaakt door vertraging bij de
werkzaamheden in de Deltalanden en een beperkt aantal activiteiten
gelieerd aan de Topsector Water.
Ad 4) In 2012 zijn minder EU-ontvangsten gerealiseerd dan was geprognosticeerd. Dit komt enerzijds doordat de EU niet veel EU-subsidies meer
uitkeert omdat het budget bij de EU ook substantieel naar beneden is
bijgesteld en anderzijds doordat projecten niet in aanmerking meer
komen voor EU-subsidie.
01.01 Algemeen waterbeleid
01.01.01 Opdrachten
In 2012 zijn de doelstellingen van het in mei 2011 getekende Bestuursakkoord water (Kamerstukken II, 2011/12, 27 625, nr. 204) een stap dichterbij
gekomen en is een deel van de acties afgerond. De nauwere samenwerking in de waterketen tussen gemeenten en waterschappen heeft
verder vorm gekregen via (afspraken over) gezamenlijke beleidsvoorbereiding, investeringen en operationele samenwerking. Tevens is een
besluit genomen over de instelling van een visitatiecommissie om de
voortgang in alle regio’s scherp in beeld te brengen en de samenwerking
te bevorderen op een duurzame en innovatieve manier. Het wetsvoorstel
nieuw Hoog Water Beschermingsprogramma (nHWBP) is aan de Tweede
Kamer verzonden en er is een gezamenlijk programmabureau nHWBP van
Rijkswaterstaat en de waterschappen opgericht. In een nulmeting zijn de
afspraken voor monitoring van het Bestuursakkoord vastgelegd (de
samenvatting is opgenomen in Water in Beeld 2011) en de integratie en
stroomlijning van plannen krijgt vorm in de Omgevingswet.
De massamediale campagne «Nederland leeft met Water» is stopgezet in
2012. Er wordt gewerkt aan een nieuwe communicatieaanpak in samenwerking met de waterpartners. Zoals toegezegd (Kamerstukken II, 2010/11,
30 825, nr. 79) was 2012 een overgangsjaar voor de programma’s «Leren
voor Duurzame Ontwikkeling» en «Natuur en Milieu Educatie». Deze
programma’s werden uitsluitend op basis van specifieke projecten
gefinancierd. Via de Human Capital agenda uit het Bestuursakkoord Water
wordt vormgegeven aan watereducatie.
In november 2012 is het Watermanagementcentrum geopend waarbij de
Helpdesk Water de rol als kennistransferpunt vervult.
01.01.02 Subsidies
Het ministerie van IenM compenseert de waterschappen voor de
kadastrale kosten. Deze compensatie werd ingevoerd na de verzelfstandiging van het Kadaster in 1994, waarbij de kosteloze informatievoorziening aan waterschappen kwam te vervallen. De compensatie wordt in
het kader van de vereenvoudiging van de administratieve lasten bij
doelmatig waterbeheer, waarbij verantwoordelijkheden (ook de financiële)
bij de waterschappen neergelegd worden, en om invulling te geven aan
de taakstelling subsidies uit het Regeerakkoord, in drie stappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

30

Beleidsartikelen

afgebouwd. In 2013 vindt voor het laatst een vergoeding plaats voor een
derde deel van de kosten.
Het programma Water Mondiaal is een belangrijk instrument bij het
realiseren van de mondiale ambities. Door de krachten te bundelen en
daarmee de internationale positie van de Nederlandse watersector te
verbeteren wordt bijgedragen aan de oplossingen voor de wereldwaterproblematiek. De interdepartementale samenwerking tussen de ministeries van IenM, Buitenlandse Zaken (inclusief Directoraat-generaal
Internationale Samenwerking (DGIS)) en Economische Zaken wordt
gecontinueerd, onderdeel hiervan is het uitvoeringsprogramma Partners
voor Water dat loopt tot en met 2015. De uitgaven worden via de
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) gefinancierd.
01.01.03 Bijdrage aan batenlastendiensten
Er is budget gereserveerd voor de agentschapsbijdrage aan Rijkswaterstaat RWS voor beleidsonderzoek voortvloeiend uit de hiervoor
genoemde operationele doelstellingen.
01.02 Waterveiligheid
01.02.01 Opdrachten
In 2012 is onder regie van het rijk een uitwerking gegeven aan vier
overstromingsrisicobeheerplannen (ORBP’s), die voor de vier stroomgebieden Eems, Rijn, Maas en Schelde moeten worden opgesteld. Samen
met rijkspartners en andere overheden is in 2012 opdracht gegeven voor
ondersteuning bij het opstellen van risicokaarten en ORBP’s.
Conform besluitvorming (eind 2011) is samen met de gebiedsgerichte
Deelprogramma’s gewerkt aan de verdere uitwerking van de waterveiligheidsnormen. Parallel aan de actualisering van de normering waterveiligheid is opdracht gegeven om te komen tot nieuwe concepten voor
waterveiligheid. Er is een studie Deltadijken afgerond en openbaar
gemaakt.
In 2012 is de ingangstoets voor het nHWBP afgerond. De aard en omvang
van de opgave op basis van de derde ronde toetsing is in kaart gebracht.
In 2012 is ook het wetsvoorstel opgesteld en aan de Kamer gezonden.
Opdrachten zijn gegeven voor beleidsonderzoek en voor het organiseren
van kennisuitwisselingbijeenkomsten ter voorbereiding van de vierde
toetsing op waterveiligheid (2017). Op basis van technische ontwikkelingen en voortschrijdend inzicht wordt het wettelijk toetsinstrumentarium, te weten de Hydraulische Randvoorwaarden en het Voorschrift
Toetsen op Veiligheid, geactualiseerd.
Meetbare gegevens

Onderstaande indicator geeft weer hoe het is gesteld met het aantal
kilometers dijken, duinen en dammen die zorgen voor waterveiligheid in
Nederland. De cijfers zijn gebaseerd op de toetsronden uit 2001, 2006 en
2011. (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 710, nr. 22).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

31

Beleidsartikelen

Totsoordeel toestand primaire waterkeringen Nederland

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
2001
Geen oordeel
Voldoet aan de norm

2006

2011
Voldoet niet aan de norm

Bron: Rijkswaterstaat, 2012

Bovenstaande cijfers zijn niet veranderd ten opzichte van het jaarverslag
2011. Een eerstvolgende toetsing wordt in 2017 uitgevoerd. Dit is conform
Waterwet, waarin staat dat de toetsingen in ieder geval om de zes jaar
gehouden moeten worden.
Kust
De indicator voor kust is het percentage raaien (gedeelte van de Nederlandse kust) waar op het moment van toetsing de zee (de kustlijn)
structureel verder landwaarts ligt dan de te handhaven norm. Raaien zijn
denkbeeldige lijnen, haaks op de kust, waarlangs de kust jaarlijks wordt
gemeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

32

40

15

30

10

20

5

10

0

0

BKL−overschrijdingen (%)

20

1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013

Suplletiehoeveelheden (106 m3)

Beleidsartikelen

Jaar
Bron: Rijkswaterstaat, 2012
* Voor 2012 is uitgegaan van de uitgevoerde kuubs tot 1 november 2012, aangevuld met de
verwachte realisatie t/m december 2012.

Het aantal raaien waarin de basiskustlijn (BKL) overschreden wordt mag
maximaal 15% zijn; het streven is om het aantal BKL-overschrijdingen
rond de 10 procent te houden. De BKL werd in 2012 minder dan 7,8
procent van de gevallen overschreden. Dit betekent dat met het suppleren
van zand de kustlijn op orde wordt gehouden. Dit figuur geeft een
overzicht van de hoeveelheden suppleties en het aantal
BKL-overschrijdingen. Om de BKL en het kustfundament te kunnen
handhaven wordt een suppletieprogramma uitgevoerd, waarbij in de
periode 2009–2012 jaarlijks gemiddeld 10,7 miljoen m3 zand aan het
kustfundament wordt toegevoegd.
01.03 Waterkwaliteit/kwantiteit
01.03.01 Opdrachten
Jaarlijks wordt de Kamer met de «Water in beeld» geïnformeerd over de
voortgang van de uitvoering van maatregelen uit de stroomgebiedbeheersplannen van 2009. Daarnaast is in 2012 dezelfde informatie aan de
Europese Commissie gerapporteerd, conform de vereisten van de
richtlijn. De resultaten van de beleidsonderzoeken maken onderdeel uit
van het Innovatieprogramma. In maart 2013 vindt een uitgebreide
presentatie van de resultaten plaats. Daarnaast is de kennis via websites,
rapportages en themadagen beschikbaar gesteld aan gebruikers. Het
Innovatieprogramma is vermeld in het jaarverslag Infrastructuurfonds.
Vanuit de evaluatie van het Besluit bodemkwaliteit is in overleg tussen
alle overheidspartijen en bedrijfsleven een voorstel tot verbetering van de
regelgeving tot stand gekomen, dat leidt tot meer kwaliteit in en
helderheid voor de uitvoeringpraktijk van waterbeheerders.
De Europese Kaderrichtlijn Mariene strategie (KRM) kent een 6-jarige
plancyclus. Nu wordt gewerkt in de eerste plancyclus. Voor de Initiële
Beoordeling (IB), de Goede Milieu Toestand (GMT) en bijbehorende
indicatoren zijn diverse onderzoeken in 2012 afgerond. Op basis daarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

33

Beleidsartikelen

heeft het kabinet in oktober 2012 de Mariene Strategie voor het Nederlandse deel van de Noordzee 2012–2020, Deel I vastgesteld en aan de
Tweede Kamer gezonden. Hierin zijn de IB, de beschrijvingen van GMT, de
na te streven milieudoelen en daarbij behorende indicatoren vastgesteld,
alsook de beleids- en kennisopgave tot 2020. Hierover is aan de Europese
Commissie gerapporteerd. Verder zijn er eerste uitbestedingen gedaan
voor het opstellen van een concept-monitoringprogramma (Mariene
Strategie Deel II, besluitvorming 2014) en voor de Maatschappelijke
Kosten-Baten Analyse ten behoeve van het opstellen van het programma
van maatregelen (Mariene Strategie Deel III, besluitvorming 2015) als
uitwerking van de beleidsopgave, en voor de internationale afstemming in
EU-verband en in het kader van het Verdrag inzake de bescherming van
de mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan
(OSPAR-verdrag zie ook artikel over bijdrage aan internationale organisaties en medeoverheden).
1.03.02 Subsidies
Subsidie is verstrekt aan de Wageningen Universiteit IMARES voor het
onderzoeksprogramma MEECE (Marine Environmental Evolution in a
Changing Environment) en het onderzoeksprogramma MESMA. Eindproducten worden naar verwachting in 2013 opgeleverd.
01.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties en medeoverheden
Nederland is partij in de verdragen waarin de internationale riviercommissies voor de Rijn, Maas en Schelde zijn opgericht. Ook in 2012 heeft
Nederland in deze commissies watervraagstukken, op het gebied van
kwaliteit, droogte en overstroming, besproken. De jaarlijkse contributie is
bijgedragen en ondersteuning in voorbereiding en de uitvoering van de
werkzaamheden heeft plaatsgevonden.
Met het (door EU verplicht) ontwerpen van de (nationale) mariene
strategieën door EU lidstaten die tevens verdragspartij bij het al lang
bestaande OSPAR zijn, is gezocht naar maximale synergie tussen KRM en
OSPAR. Met name Nederland heeft zich hiervoor bij de verschillende
OSPAR gremia succesvol proactief ingezet. Het toewerken naar een meer
efficiënte en kosteneffectieve gemeenschappelijke monitoring stond
centraal, evenals definities van de goede milieutoestand, maar ook het
synchroniseren van de verschillende beoordelingsfasen.
2012 was het eerste jaar dat International Groundwater Resources
Assessment Centre (IGRAC) als zelfstandige stichting functioneerde. Dit
opbouwjaar was een uitdagend, maar succesvol jaar voor IGRAC. Er was
een uitstekende samenwerking met UNESCO-IHP. De hoofdactiviteiten
liggen op de beoordeling en monitoring van grensoverschrijdende
grondwaterlichamen en het positioneren van IGRAC als wereldwijd
grondwater centrum dat diensten aanbiedt die essentieel zijn voor een
betrouwbare watervoorziening. Erkenning van internationale partners en
financiers, zoals het GEF, is voor de toekomst van IGRAC van levensbelang. De samenwerking met IHE op gebied van capaciteitsopbouw is
verder geprofessionaliseerd en versterkt de samenwerkingsrelatie van
IenM met de 5 deltalanden, China, de Verenigde Staten en Caribisch
Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

34

Beleidsartikelen

% dagen dat stuwen en sluizen HWS beschikbaar zijn
De stuwen en sluizen in het hoofdwatersysteem zijn in 2012 99,9%
beschikbaar geweest. Er is sprake van 99,9% als gevolg van een aantal
storingen bij een sluis in Zeeland. Deze storingen zijn verholpen en
hebben geen kritieke situaties opgeleverd.
Bron: Rijkswaterstaat, 2012

KRW-maatregelen BPRW(Stand van zaken februari 2013)
KRW maatregelen:

ABSOLUUT

%

Aantal:
In uitvoering:
Uitgevoerd:
Getemporiseerd:
Planvoorbereiding:

233
114
54
60
5

100
48,9
23,2
25,8
2,1

(Bron: Rijkswaterstaat 2013)

Deze tabel geeft aan hoe het staat met de uitvoering van het maatregelenprogramma uit de stroomgebiedbeheerplannen zoals opgenomen in het
Beheersplan Rijkswateren (BPRW). Het gaat hierbij om de maatregelen uit
het maatregelenprogramma voor de jaren 2010 t/m 2015. In 2013 is 49%
van de maatregelen in uitvoering en is 23% uitgevoerd. Een kwart van de
maatregelen is in 2011 getemporiseerd als gevolg van de taakstelling uit
het regeerakkoord (Rutte I). Zie ook begroting 2013.
100%
Percentage waterlichamen in
goede toestand

Meetbare gegevens

80%

60%

40%

20%

0%
Macrofauna

FytoOverige
plankton waterflora

Doelbereik 2009
Verwacht doelbereik 2015

Vis

N/DIN

P

Doorzicht

Doelbereik 2012

Bron: Rijkswaterstaat, 2013

01.04 Grote oppervlaktewateren
01.04.01 Opdrachten
• Op de Noordzee wordt ecologische monitoringsonderzoek gedaan
naar de effecten van het aanleggen van windenergie gebieden op zee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

35

Beleidsartikelen

•

•

•

•

•

De eerste fase van het onderzoek, de zogenaamde «shortlist» is in 2012
afgerond. Resultaten met beleidsmatige conclusies zijn op 6 december
2012 aan de Tweede Kamer verzonden. (Tweede Kamer, vergaderjaar
2012–2013, 33 400 A, nr. 22). Tevens wordt onderzoek verricht voor de
aanwijzing van windenergiegebieden op zee. De aanwijzing van de
windenergiegebieden Hollandse Kust en het gebied ten noorden van
de Wadden is in 2012 niet opgestart, dit mede in verband met het
aantreden van het nieuwe Kabinet. Wel is de Aanwijzingsprocedure
voorbereid om begin 2013 van start te gaan. Ten slotte wordt een
jaarlijkse bijdrage verstrekt voor het Noordzeeloket; een online loket
voor informatie over de Noordzee. Dit is een doorlopende activiteit om
betrokkenen bij het Noordzeebeleid op de hoogte te houden van de
beleidsmatige en juridische kaders voor activiteiten op zee. Het
informatieloket is van een update voorzien.
In het IJsselmeergebied wordt (buiten de activiteiten in het kader van
het Deltaprogramma) onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor
de noodzakelijke versterkingen van de Markermeerdijken.
De Markuitvraag ecologie Markermeer (verzoek van de Tweede Kamer
tijdens Algemeen Overleg van 21 december 2011) is afgerond en de
resultaten worden meegenomen in de Structuurvisie Rijkregioprogramma Amsterdam-Almere-Markermeer (RRAAM) voorjaar
2013. Zie verder: Derde Voortgangsrapportage Groot Project RRAAM
en resultaten Marktuitvraag Ecologie, Kamerstukken II, 2011–2012,
31 089, nr 95. De startbeslissing voor de MIRT-verkenning Luwtemaatregelen Hoornse Hop (1e fase Toekomstbestendig Ecologisch Systeem
(TBES)) is op 25 september 2012 genomen door de staatssecretaris
van IenM. Besluitvorming over MarkerWadden (initiatief van Natuurmonumenten, mogelijk 2e fase TBES) is in voorbereiding gegaan in
2012.
Deelprogramma Zuidwestelijke Delta: In het bestuurlijk overleg van
29 mei 2012 is aangekondigd dat een rijksstructuurvisie voor de
structurering van de besluitvorming over de samenhangende
ontwikkeling van Grevelingen en Volkerak-Zoommeer wordt opgesteld.
Tegelijkertijd is onder regie van de provincies het programma
Gebiedsontwikkeling Grevelingen en Volkerak-Zoommeer gestart om
te komen tot financiële arrangementen om de ambitie van de regio van
een zout Volkerak-Zoommeer, beperkt getij terug op de Grevelingen en
een open verbinding tussen beide bekkens, te kunnen verzilveren.
Schelde-estuarium: In 2012 is op grond van het verdrag Beleid en
Beheer Schelde-estuarium een start gemaakt met de evaluatie van de
Vlaams-Nederlandse samenwerking om te komen tot een duurzame
balans tussen de belangen van een veilig, toegankelijk en natuurlijk
Schelde-estuarium. Deze evaluatie zal tevens voorzien in een Agenda
voor de Toekomst, waarin onder meer de verbinding met de lange
termijndoelstellingen van het Deltaprogramma wordt gelegd. Door de
Vlaams Nederland Schelde Commissie (VNSC) is najaar 2012 een
(wetenschappelijk) symposium georganiseerd met het oog op de
evaluatie van de Vlaams-Nederlandse samenwerking en de Agenda
van de Toekomst. Het regeerakkoord voorziet alsnog in de ontpoldering van de Hedwigepolder. De betrekkingen met Vlaanderen en de
Europese Commissie over dit dossier lijken zich hiermee weer te
normaliseren.
In 2012 is de derde en laatste fase van de evaluatie van het functioneren van de watertoets uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

36

Beleidsartikelen

Hierin zijn de aanbevelingen uit de eerdere fasen om het functioneren van
de watertoets in de praktijk te verbeteren uitgewerkt via een lerende
evaluatie. Het Directeuren Water Overleg(DWO) heeft ingestemd met deze
aanpak en aangegeven dat afgestemd moet worden met nieuwe
beleidstrajecten zoals de Omgevingswet en het Deltaprogramma. Dat
laatste zal naar verwachting de eerste helft van 2013 plaatsvinden tegelijk
met een visievorming over de toekomst van de watertoets als sluitstuk
van de evaluatie.

Extracomptabele verwijzingen

Overzicht uitgaven waterbeleid op het Infrastructuurfonds (x € mln)
Art. Omschrijving

realisatie 2012

art 11 Hoofdwatersystemen
art 16.02 Ruimte voor de rivier
art 16.03 Maaswerken
art 16.04 Apparaatsuitgaven RWS
art 16.05 Hoogwaterbeschermingsprogramma

583
175
53
18
107

Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

1b. Ander onderzoek Evaluatie Waternaar doeltreffendheid schapswet –
en doelmatigheid
belastingstelsel
Evaluatie van de
effectiviteit van de
Tijdelijke regeling
eenmalige uitkering
bestrijding regionale
wateroverlast

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

1.01

2011

2012

1.03

2011

2012

http://www.uvw.nl/publicatiedetails.html?newsdetail=20110610–
15_eindrapport-taskforce-financien
http://www.agentschapnl.nl/programmasregelingen/honderd-miljoen-euro-nbw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

37

Beleidsartikelen

Artikel 2. Ruimtelijke ontwikkeling
Algemene beleidsdoelstelling

Een ruimtelijk beleid voor een concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig
Nederland, waarin sprake is van regionaal maatwerk, waarin de gebruiker
voorop staat, waarin investeringen scherp geprioriteerd worden en waarin
ruimtelijke ontwikkelingen, milieu en mobiliteit met elkaar zijn verbonden.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Om Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig te maken
brengt het Rijk de ruimtelijke ordening zo dicht mogelijk bij diegene die
het aangaat (burgers en bedrijven), laat het meer over aan gemeenten en
provincies («decentraal, tenzij...») en komt de gebruiker centraal te staan.
Het Rijk kiest voor een selectievere inzet van rijksbeleid op slechts 13
nationale belangen zoals in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
(SVIR) is vermeld. Voor deze inzet is het Rijk verantwoordelijk en wil het
resultaten boeken («je gaat er over of niet»). Buiten deze 13 belangen
hebben decentrale overheden beleidsvrijheid. Tevens werkt het Rijk aan
eenvoudigere regelgeving. Daarbij verwacht het Rijk dat medeoverheden
zich eveneens inzetten voor meer eenvoud en verdere integratie op het
gebied van ruimtelijke regelgeving.

Externe factoren

Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig maken met een
krachtige aanpak die ruimte geeft aan regionaal maatwerk, de gebruiker
voorop zet, investeringen prioriteert en ruimtelijke ontwikkelingen en
infrastructuur met elkaar verbindt. Dit doet het Rijk samen met andere
overheden en met een Europese en mondiale blik. Alleen zo kan
Nederland zich economisch blijven meten met andere landen. Bij deze
aanpak hanteert het Rijk een filosofie die uitgaat van vertrouwen, heldere
verantwoordelijkheden, eenvoudige regels en een selectieve rijksbetrokkenheid. Zo ontstaat er ruimte voor maatwerk en ontwikkelingen van
burgers en bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

38

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid: Slotwet 2012 (Bedragen in EUR 1.000)
02 Ruimtelijke ontwikkeling

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

38.493

93.527

152.107

– 58.580

Uitgaven

148.555

117.259

181.778

– 64.519

02.01 Ruimtelijk Instrumentarium
02.01.01 Opdrachten
02.01.02 Subsidies
02.01.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
02.02 Geo informatie
02.02.01 Opdrachten
02.02.05 Bijdrage aan ZBO en RWT
– Basisregistratie grootschalige Topo (BGT)
– Basisregistratie Topo (BRT)
– Overige Bijdragen aan ZBO/RWT
02.03 Gebiedsontwikkeling
02.03.01 Opdrachten
02.03.02 Subsidies
02.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties en
medeoverheden
– Bufferzones ILG
– Projecten BIRK
– Projectern Nota Ruimte
– Projecten Bestaand Rotterdams Gebeid
02.04 Ruimtegebruik bodem
02.04.01 Opdrachten
02.04.02 Subsidies
– Bedrijvenregeling
– Overige subsidies
02.04.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
– Meerjaren programma Bodem
– Programma Gebiedsgerichte instrumentarium
02.04.07 Bekostiging
– Uitvoering klimaat adaptie
02.09 Ontvangsten

19.803
7.101
10.901

23.767
8.792
14.915

19.587
9.547
8.295

4.180
– 755
6.620

1.801
27.227
2.777
24.450

60
28.968
4.715
24.253
0
24.253
0
14.565
1.245
211

1.745
39.396
4.029
35.367
12.990
14.207
8.170
65.898
2.211
0

– 1.685
– 10.428
686
– 11.114
– 12.990
10.046
– 8.170
– 51.333
– .966
211

32.111
234
8.867
5.666
3.201

13.109
0
8.609
4.500
0
49.959
2.772
22.886
7.354
15.532

63.687
2.963
28.634
32.090
0
56.897
435
19.177
11.646
7.531

– 50.578
– 2.963
– 20.025
– 27.590
0
– 6.938
2.337
3.709
– 4.292
8.001

11.140
6.502
4.638
11.870
11.870
11.689

12.300
0
12.300
12.001
12.001
5.770

27.285
13.374
13.911
10.000
10.000
934

– 14.985
– 13.374
– 1.611
2.001
2.001
4.836

24.450
69.414
8.515

60.899
28.622
32.277

1

2
3

4
5
6

7

8
9
10

11
12
13

14

15

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Toelichting op de financiële
instrumenten

Ad 1) De lagere verplichtingen zijn voornamelijk veroorzaakt omdat er
geen beroep is gedaan op de garantieregeling bodemsaneringskredieten
MKB, waardoor € 65,344 miljoen aan verplichtingenruimte niet is benut.
Ad 2) Door het subsidiekarakter van een toekenning aan SVB/GBKN,
(houders van de brongegevens met betrekking tot de grootschalige
basiskaart van Nederland), die oorspronkelijk gebudgetteerd was als
bijdrage ZBO en RWT (bij 02.02.05) moesten die alsnog worden toegekend
bij dit instrument.
Ad 3) Dit is het gevolg van een herrubricering van het budget Deltaprogramma Nieuwbouw van het financiële instrument «Bijdrage aan
internationale organisaties en medeoverheden» naar «Opdrachten».
Ad 4, 5 en 6) De lagere uitgaven worden enerzijds verklaard als gevolg
van vertraagde besluitvorming, en daaraan gekoppelde uitgaven, met
betrekking tot de Basisregistratie en anderzijds door de aangegeven reden
dat aanvankelijk gebudgetteerde bedragen met betrekking tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

39

Beleidsartikelen

opdrachten deels als subsidie zijn betaald, waarvoor budget is overgeboekt naar het financiële instrument «Subsidies».
Ad 7) De realisatie heeft betrekking op de bijdrage 2012 ten behoeve van
het Regiecollege Waddengebied in de vorm van een incidentele subsidie.
Ad 8, 9 en 10) Het voor 2012 gebudgetteerde bedrag met betrekking tot de
Bufferzones ILG is in 2012 niet tot besteding gekomen en aanvankelijk
ingezet voor de dekking van kasversnellingen in het kader van opdrachten
met betrekking tot gebiedsontwikkeling (02.03.01) maar bleek uiteindelijk
niet in volle omvang daarvoor nodig. Tevens is in 2012 weer een aantal
projecten, op grond van het Besluit Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit
(BIRK) en Nota Ruimte projecten, gedecentraliseerd door de resterende
budgetten in het Gemeenten- en Provinciefonds te storten. In totaal zijn
daarmee de betreffende budgetten 2012 verlaagd met een kleine € 50
miljoen.
Ad 11) De hogere realisatie is veroorzaakt doordat bij de verdeling naar
financiële instrumenten in de in de begroting 2012 onvoldoende budget
apart is gezet voor opdrachten in het kader van Ruimtegebruik Bodem.
Ad 12 en 13) De lagere realisatie op de Bedrijvenregeling wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de incidentele subsidies Bodem vanaf 2012
onder de Overige subsidies worden verantwoord. De hogere realisatie van
Overige subsidies is, naast de incidentele subsidies bodem, met name
veroorzaakt door de subsidie aan de Commissie voor de Milieueffectrapportage (CieMER). Deze hogere realisatie wordt echter gedekt door de
bijdragen van Economische Zaken EZ en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen OCW aan de CieMER.
Ad 14) De uitgavenverlaging op het financieel instrument «Bijdragen aan
internationale organisaties en medeoverheden» is hoofdzakelijk veroorzaakt door de overboeking van bodemsaneringsmiddelen naar het
Gemeente- en Provinciefonds (decentralisatie).
Ad 15) De ontvangsten komen voort uit eerder gegeven opdrachten. Bij de
definitieve vaststelling/afwikkeling van deze opdrachten is gebleken dat
een enkele partijen nog middelen moesten terugstorten.
Artikelonderdeel

02.01 Ruimtelijk instrumentarium

Doelbereiking

Optimaliseren van de ruimtelijke afweging
• Stelselherziening omgevingsrecht: Begin 2012 is een kabinetsnotitie
(Kamerstukken II, 2011–2012, 33 118, nr. 3 en Kamerstukken II,
2011–2012, 33 118, nr. 4) opgesteld waarin de visie op de stelselherziening omgevingsrecht wordt uitgelijnd en 6 instrumenten worden
geïntroduceerd. Deze instrumenten zijn nader uitgewerkt en via
informele consultatie getoetst. De Tweede Kamer is in december 2012
over de voortgang geïnformeerd (Kamerstukken II, 2011–2012, 33 118
nr. 6).
• Het voorstel Permanent maken Crisis- en herstelwet is op 5 juli 2012 in
de Tweede Kamer aangenomen. En wordt in het voorjaar 2013 in de
Eerste Kamer besproken.
• De eerste aanvulling op de Algemene maatregel van bestuur (Amvb)
Ruimte is op 1 oktober 2012 in werking getreden. De digitalisering Wet
ruimtelijke ordening is in 2012 verbreed naar andere wetten op het
gebied van het omgevingsrecht en een koppeling van de Landelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

40

Beleidsartikelen

•
•

•

•

•

•

Voorziening Ruimtelijke Ordening Online (RO-Online) met andere
aanpalende digitale registraties is gemaakt (en vice versa).
De eerste Monitor ruimtelijke ontwikkeling van het Planbureau van de
Leefomgeving PBL is in 2012 verschenen1
Het programma Ontwerp & Politiek is één van de instrumenten om
uitvoering te geven aan de Visie Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp
(VARO). In 2012 heeft dit geresulteerd in:
– Een leerstoel Ontwerp & Politiek voor onderwijs en onderzoek op
actuele beleidsopgaven, vanuit het snijvlak van planning, ontwerp
en politiek. Deze levert tevens een bijdrage aan de 5e Internationale
Architectuur Biënnale Rotterdam (19 april tot en met 31 oktober
2013).2
– Boekenreeks Design and Politics.
Ter voorbereiding op een te nemen besluit over de Olympische Spelen
is in 2012 gewerkt aan een uitvoeringsprogramma voor het ruimtelijk
plan voor de Olympische Hoofdstructuur (OHS) (Kamerstukken II,
2012/13, 30 234, nr. 53). Op basis van het nieuwe regeerakkoord wordt
niet meer ingezet op het naar Nederland halen van de Olympische
Spelen.
In 2012 is aan het programma «Ontwikkelagenda Maatschappelijke
Kosten-Batenanalyse (MKBA) gewerkt. Daarvoor zijn onderzoeken
opgeleverd en krijgen betrokkenen bij MIRT-projecten een kennis- en
leerprogramma aangeboden.3
In 2012 is de uitvoering van de acties op het gebied van de ruimtelijke
ordening uit de Voortgangsrapportage Bevolkingsdaling voortgezet
met aandacht voor de nieuwe krimpgebieden. De coördinatie van de
Voortgangsrapportage wordt gecoördineerd door het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
IenM heeft in 2012 de decentrale overheden – met name gemeenten –
geïnformeerd en ondersteund om de Amvb Ruimte te implementeren.
Doorwerking van nationale belangen naar bestemmingsplannen is
hierdoor bevorderd.

Realisatie Nationaal Ruimtelijk Beleid
• De Amvb Ruimte is in zijn geheel vastgesteld.
• In het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is een motiveringseis
opgenomen dat de voorkeursvolgorde voor verstedelijking regelt4.
• Samen met het PBL is de Monitor Nota Ruimte omgevormd naar een
monitor ruimtelijke ontwikkelingen.5
• Op basis van de Randstadmonitor is een monitor concurrentiekracht
opgesteld.6
• Met de ontwikkeling van de Monitor van landschappelijke en cultuurhistorische waarden is gestopt, gezien de decentralisatie van het
onderwerp naar de provincie.7
• Er is een kennisinfrastructuur opgesteld die past bij de decentralisatie
van het RO-beleid.

1

www.pbl.nl/publicaties/2012
www.iabr.nl
www.rijksoverheid.nl/mkba
4
Staatsblad 2012 388.
5
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/onderwerpen/nl0041-Monitor-Infrastructuur-enRuimte.html?i=40
6
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/onderwerpen/nl0041-Monitor-Infrastructuur-enRuimte.html?i=40
7
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/dossiers/nl0185-NationaleLandschappen.html?i=12–148
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

41

Beleidsartikelen

•

•
•

•

•

Op basis van de evaluatie van de huidige Visie Architectuur en
Ruimtelijk Ontwerp is op 1 juni 2012 door de Ministerraad de Actieagenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerpt (AAARO) (Kamerstukken
II, 2012/13, 31 535, nr. 10) vastgesteld en op 18 juni 2012 verzonden aan
de Tweede Kamer.
Standaardisatie van de inbreng van natuur, landschap en cultuurhistorie in MKBA.8
Ontwerpend onderzoek is in zes rijksprojecten (Zuidas, Groen Blauwe
Delta, Rotterdam Zuid, Rijnmond-Drechtsteden, Olympische Hoofdstructuur, Knooppunten) in het kader van de vijfde Internationale
Architectuur Biënnale Rotterdam (Making City) vorm gegeven in 2012.9
Een reeks activiteiten («Studio Unsollicited Architecture») is in
samenwerking met het Nederlands Architectuur Instituut gerealiseerd.10
De ontwerpprijzen Europan, StedenbouwNU en de Rijksprijs Gouden
Piramide zijn in 2012 uitgereikt.

Leefomgevingskwaliteit
• De motie Dikkers verzocht de regering om prestatieafspraken met
provincies te maken over 6.000 MW windenergie op land, deze op te
nemen in de Structuurvisie Windenergie op Land en deze uiterlijk eind
2012 aan de Tweede Kamer te sturen. Omdat de afspraken met de
provincies over de realisatie van 6.000 MW (motie Dikkers) niet tijdig in
2012 konden worden afgerond, zal de structuurvisie Wind op Land
naar verwachting in 2013 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
• In 2012 heeft onderzoek naar mogelijkheden voor de plaatsing van
meer windmolens op waterkeringen plaatsgevonden. De conclusies
vormen input in de nog uit te brengen rijksstructuurvisie windenergie
op land.
• Er is een verkenning gedaan naar het instrumentarium dat nodig is om
de bouw van nieuwe windmolens te laten samengaan met sanering
van oude molens in concentratiegebieden. Uit dit onderzoek is
gebleken dat herstructurering van windmolens in eerste instantie een
economisch vraagstuk is en niet een ruimtelijk probleem.
• De nieuwe systematiek om windturbines te toetsen op radarverstoring
is per 1 oktober 2012 in werking getreden. Dit is opgenomen in de
ministeriële regeling voor militaire belangen op basis van artikel 2.6.9.
van het Barro (Besluit algemene regels ruimtelijke ordening).
• In 2012 is de evaluatie gestart naar het aspect participatie. Het
onderzoek is eind december 2012 afgerond, en zal binnenkort
beschikbaar komen. De onderzoeksresultaten zullen worden betrokken
bij de nieuwe Omgevingswet. Het onderzoek naar de relatie passende
beoordeling en project-mer is nog niet gestart. Met de start is gewacht
op de nieuwe natuurwet zoals gepubliceerd door het ministerie van
EZ. Het onderzoek naar de gevolgen van de verschuiving van projecten
van de C-lijst naar de D-lijst voor de periode 1 april 2011 tot 1 april
2012 is afgerond. De evaluatie van dat onderzoek loopt door in 2013.
• De Europese Commissie heeft op 24 oktober 2012 het voorstel
herziening mer-richtlijn gepubliceerd. De Nederlandse regering heeft
op 7 december 2012 haar standpunt in het BNC-fiche (Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen) aan de Tweede Kamer aangeboden
(Kamerstukken II, 2012–2013, 22 112, nr. 1521). In het BNC-fiche staan
8

www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brochures/2012/10/04/de-ontwikkelagendamkba.html
9
www.iabr.nl
10
www.nai.nl/platform/studio_for_unsollicited_architecture

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

42

Beleidsartikelen

•

een korte beschrijving van de inhoud en doelstelling van het voorstel
en de behandeling in Brussel, de gevolgen voor Nederland en de
Nederlandse inzet in de onderhandelingen.
Het beheer en actualiseren van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) een het digitale loket is een doorlopende activiteit.
In 2012 is bepaldend hoe het Omgevingsloket toekomstvast kan
worden gebouwd en hoe een toekomstvisie op het omgevingsloket
kan worden opgesteld. De besluitvormintg daarover zal naar verwachting begin 2013 plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

43

Indicatoren Ruimtelijke Bestemmingsplannen

2

Basiswaarde
oude Wet
Ruimtelijke
Ordening(Wro)

Waarde
onder
Nieuwe Wro

Peildatum

Streefwaarde 1

Periode

Realisatie
2012

Streefwaarde 2

Periode

Bron (Instantie;
publicatie)

Actualiteit
bestemmingsplannen/beheersverordeningen

63%
verouderd

2009

100%
actueel

2013

2019

Planbureau voor de
Leefomgeving; Monitor
Wro

Onderzoek
IenM

2010

75%

2013

Alle gemeenten
verwachten dat op
1 juli 2013 hun
bestemmingsplannen actueel zijn
Zie 1

100%
digitaal

Beschikbaarheid
structuurvisies

Alle
gemeenten
een
actualiseringprogramma
28%

100%

2020

Doorlooptijd
bestemmingsplanprocedure
Provincies hebben
de rijksbelangen
geborgd in een
provinciale
verordening
Waardering
omgevingsrecht
door gebruiker
De doorlooptijd
van gebiedsontwikkelingsprojecten

46 weken

17 weken

2009

< dan in
2009

2013

20 weken (2011)

< dan in
2009

2020

0%

20%
50%

2009
2010

50%

2010

Zie 1

100%

2013

IenM: VROMInspectie″Zicht op
Structuurvisies»
Planbureau voor de
Leefomgeving; Monitor
Wro
IenM

Nulmeting
moet nog
plaatsvinden
Nulmeting
moet nog
plaatsvinden

–

2011

–

2015

Zie 2

–

2020

IenM

–

2011

–

2015

–

–

2020

Planbureau voor de
Leefomgeving; Monitor
Wro

Gebruik van Wro-instrumenten door de provincie in 2010 (in aantallen)
«Omgevingsrecht: Eenvoudiger en Beter: Een Ketenbenadering», Sibolt Mulder, Michiel van Bruxvoort en Matthijs de Gier, 14 december 2011

Bron: PBL, 2012 Ex-durante evaluatie Wet ruimtelijke ordening: tweede rapportage

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

1

Effectindicatoren

44

Beleidsartikelen

Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland

Zienswijze

Reactieve
aanwijzing

6
4
12
16
25
47
144
11
7
10
12
86

0
0
0
0
4
1
15
0
6
0
0
6

Beroep Inpassingsplan

0
0
0
0
1
1
2
0
0
2
0
0

Proactieve Structuurvisie
aanwijzing

0
1
1
1
0
2
1
4
0
0
1
2

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Verordening

2
1
0
2
0
3
1
1
4
0
0
1

0
0
0
1
0
0
1
1
0
0
1
1

Windenergie1
Prestatie-indicator

Basiswaarde

Gerealiseerd
2012

Streefwaarde

Periode

Bron

Gerealiseerd vermogen wind op
land

2000 MW (2007)

119 MW (totaal
vermogen eind
2012: 2.163 MW)

6.000 MW

2020

Agentschap NL

1
Het kabinet heeft als doel om in 2020 6.000 MW gerealiseerd vermogen. Het Rijk werkt hierbij samen met de provincies. IenM zoekt en creëert
samen met de regio ruimte voor grootschalige windenergie projecten.

Vermeden CO2 uitstoot door gebruik windenergie
Effectindicator

Basisjaar

Stand1

Streefwaarde1 Periode

Streefwaarde

Periode

Bron

De vermeden
CO2– uitstoot door
gebruik windenergie

1968 kton
(2007)

2.540 kton
(2011)

vermindering
CO2-uitstoot

vermindering
CO2-uitstoot

2020

CBS statline

2012

1
De vermeden CO2 uitstoot door het gebruik van windenergie is in 2012 toegenomen tot 2.540 kton en daarmee in lijn met het doel om vermindering van CO2 uitstoot te bewerkstelligen.

Artikelonderdeel

2.02 Geo informatie

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Optimaliseren van de ruimtelijke afweging
• Invoering van verplicht gebruik door alle overheden van Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG); in 2012 zijn afnemers binnen en
buiten de overheid gestart met het incorporeren van de BAG. Na
controles bleek dat de BAG nog niet op alle aspecten de gewenste
kwaliteit had. Daarom is er een kwaliteitstraject gestart door project
BAG, Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten van de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (KING/VNG), Kadaster en de bronhouders dat in 2012 tot duidelijke verbeteringen leidde.
• Inrichting shared service geo-informatie infrastructuur is in 2012
gerealiseerd. Kadaster, Rijkswaterstaat (RWS), Dienst Landelijk Gebied
(DLG), Het Waterschapshuis, Geonovum en IenM werken in het Geo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

45

Beleidsartikelen

•

•
•

11
12

Diensten Collectief samen om door intensievere samenwerking een
kwaliteits- en efficiencyslag te maken.11
Ter voorbereiding van de landelijke implementatie en daadwerkelijke
realisatie Basisregistratie Grootschalige Topografie is het concept voor
de Wet Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) voor advies
naar de Raad van State (RvS) gezonden en is op 19 september 2012
een positief advies ontvangen. In 2012 is de voorbereiding van de
transitie naar de BGT gestart onder andere door het oprichten van een
samenwerkingsverband van bronhouders dat regie gaat voeren op de
transitie en de ontwikkeling van de landelijke voorziening.
Er heeft voorbereiding plaatsgevonden van de landelijke implementatie en daadwerkelijke realisatie Basisregistratie Ondergrond;
In samenwerking met Geonovum is in 2012 gewerkt aan het meerjarige implementatieplan Inspire (met als doel dat de data annex 1
Europese richtlijn Inspire voldoen aan eisen conformiteit). 12

www.dlgjaarverslag.nl/pages/geografische-informatiesystemen-gis-.aspx
www.geonovum.nl/dossiers/inspire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

46

Meetbare gegevens

Indicatoren met betrekking tot Geo-informatie:
Basiswaarde

Peildatum

Streefwaarde 1

Periode

Streefwaarde 2

Periode

Realisatie
2012

Toelichting

1 Gebruik nationaal
Georegister

Index is 100

1-1-2011

Index is >
100

2011

Gebruik
relevante
overheidsbestanden
100%

2014

75%

Nationaal Georegister
opgenomen in loket PDOK.
Gebruik groeit gestaag.
Komende jaren worden
geo-basisregistraties ook met
PDOK/NGR ontsloten.

2 Implementatie Inspire

Inspiremonitor
indicatoren

15-5-2010

Beter dan
2010Beter
conform
Inspire

2013

Volledig
Inspire
Compliant

2016

nagenoeg
100 %

Ontwikkelingen vergen iets
meer coördinatie. Wettelijke
verplichting gerealiseerd op 1
data-item na.

3 Gebruik basis
registraties:
– BAG

0%

1-1-2011

10%

2011

>90%

2014

85%

– Overige

0%

1-1-2011

% > in 2011

2011

>90%

2014

>80%

Koppelingen met GBA 100%
en met NHR 95%, Kadaster
85% met WOZ op schema.
Kadaster 100%; Topografie
100%; Grootschalige
topografie in opbouw;
Ondergrond in opbouw.

Bronnen: 1. Geonovum, 2. Geonovum en Rapportage EU en 3. Kadaster

Beleidsartikelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

Effect
indicatoren

47

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel

2.03 Gebiedsontwikkeling

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Realisatie Nationaal Ruimtelijk Beleid
• Tijdens de Bestuurlijk Overleggen MIRT (Meerjarenprogramma
Infrastructuur, Ruimte en Transport) hebben Rijk en regio vooral
gesproken over de actualisatie van de gebiedsagenda’s en is slechts
een beperkt aantal afspraken gemaakt over specifieke projecten. Deze
hebben geen financiële gevolgen voor het Infrastructuurfonds. De
afspraken in het kader van het MIRT(Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) zijn immers breder dan alleen financieel van
aard. Door de bezuinigingen op het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds vanaf 2013 uit het aanvullend akkoord, was het ministerie
genoodzaakt een pas op de plaats te maken (Kamerstukken II, 2011/12,
33 400-A, nr. 20).
• De gedecentraliseerde projecten uit het Nota Ruimte budget zijn
Dierenpark gemeente Emmen, IJsseldelta gemeente Kampen en Oude
Rijnzone provincie Zuid-Holland.
• De gedecentraliseerde projecten uit het Budget Investeringen
Ruimtelijke Kwaliteit zijn Hart van Zuid gemeente Rotterdam, Spoorzone Gemeente Tilburg, Inverdan gemeente Zaanstad en Traverse
Dieren provincie Gelderland.
• De Bestuursovereenkomst ZuidasDok is op 9 juli 2012 ondertekend en
op 22 augustus 2012 is de Structuurvisie ZuidasDok aan de Kamer
aangeboden (Kamerstukken II, 2011/12, 32 668, nr. 8).
• In 2012 zijn door de gemeente Rotterdam met inzet van het Nota
Ruimte Budget (NRB) onderdelen van Stadshavens gerealiseerd,
waaronder deelprojecten in Merwe Vierhavens zoals het Dakpark.
Hoewel de uitvoering van Stadshavens is vertraagd door de economische omstandigheden kan naar verwachting het NRB-subsidie binnen
de voorgenomen planning worden uitgefaseerd. Eind 2012 is het
programma NederLandBovenWater afgerond na drie onderzoeksjaren.
De resultaten van het programma zijn opgenomen in een
publicatie13Het project gebiedsontwikkeling nieuwe stijl heeft in april
2012 geleid tot een handreiking investeren in gebiedsontwikkeling
nieuwe stijl. Deze handreiking zal de komende periode bij een selectie
van projecten getoetst worden.
• Rijk-Regio programma Amsterdam – Almere – Markermeer (RRAAM):
Vanwege een forse taakstelling op de budgetten schuift de besluitvorming over het programma RRAAM en Openbaar Vervoer Schiphol,
Amsterdam, Almere en Lelystad (OV SAAL) voorzien voor 2012, door
naar 2013 (Kamerstukken II, 2011/12, 32 404, nr. 60).
• Rijksstructuurvisie voor het gebied Haarlemmermeer/Schiphol: Rijk en
regio hebben in maart 2012 besloten voorlopig niet te starten met het
opstellen van een structuurvisie, maar eerst in een besloten proces de
spanning tussen vliegen en wonen op basis van beleidsvarianten in
beeld te brengen. Als Rijk en regio overeenstemming hebben over een
samenhangende aanpak woningbouw, hinderbeleid en restrictief
verstedelijkingsbeleid wordt gestart met het opstellen van een
structuurvisie.
• Waddenfonds: Zoals bepaald in het Bestuursakkoord Decentralisatie
Waddenfonds (Kamerstukken II, 2011/12, 29 684, nr. 100 zijn bij 2e
suppletoire begroting 2011 en Miljoenennota 2012 de beschikbare

13

www.nlbw.net/boeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

48

Beleidsartikelen

middelen overgeheveld naar het Provinciefonds en hiermee ter
beschikking gesteld van de Waddenprovincies.
Artikelonderdeel

2.04 Ruimtegebruik bodem

Doelbereiking

Leefomgevingskwaliteit
• In de tweede helft van 2012 is mede op aandringen van de decentrale
overheden besloten tot het verbreden van de scope van de structuurvisie van de diepe ondergrond naar de gehele ondergrond. Dit heeft
geleid tot een aanpassing in de organisatie en aanpak van STRONG
(Structuurvisie Ondergrond). De verbreding zorgt voor een duurzaam
en efficiënt gebruik van de ondergrond in relatie tot bovengrondse
functies en de bevordering van innovatie. In de verbrede structuurvisie
zal ook de beleidsvisie op geothermie de haar toekomende plaats
krijgen. Onderdeel van de structuurvisie zal een afwegingskader zijn
dat de andere overheden kunnen gebruiken voor hun vergunningverlening en de verdeling van baten-lasten. De Structuurvisie Ondergrond
wordt eind 2013 in inspraak gebracht.
• Per 1 februari 2012 is de aanpassingswet voor het terugbrengen van
administratieve en uitvoeringslasten in werking getreden, met
uitzondering van artikel 55ab. Het wetsvoorstel gebiedsgericht beheer
is per 1 juli 2012 in werking getreden.
• De Structuurvisie Buisleidingen is in oktober 2012 vastgesteld door de
ministers van Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken.
• In de pilot Botlek wordt de mogelijkheid verkend om het grondwaterbeheer in de Botlek samen met de daar gevestigde bedrijven gebiedsgericht aan te pakken. Deze pilot loopt nog door in 2013; afhankelijk
van de uitkomsten ervan wordt een convenant voor projectmatige
aanpak van de grootschalige grondwaterverontreiniging in de
Rotterdamse haven afgesloten.
• Een groot deel van de aanbevelingen is in 2012 uitgewerkt in het
Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen. Dit besluit zal 1 juli 2013 in
werking treden. De overige aanbevelingen hebben doorgewerkt in de
resultaten van het onderzoeksprogramma Meer Met Bodemenergie;
conceptprotocollen voor kwaliteitsborging en aanpassing van het
Landelijk Grondwater Register met het oog op registratie van gesloten
bodemenergiesystemen (1 juli 2013 gereed).

Meetbare gegevens

Meetbare gegevens leefomgevingskwaliteit – ruimtegebruik
bodem
Door het kabinet is gekozen voor het zenden van een kwalitatief
jaarverslag aan de Tweede Kamer. Daartoe is het spoor van jaarlijks
gegevens verzamelen bij het bevoegd gezag Wet bodembescherming
(Wbb) verlaten. Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)
was hiermee belast. Het kwalitatief verslag over 2012 wordt voor de
zomer 2013 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

49

Beleidsartikelen

Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

02.01

2011

2012

www.iabr.nl; publicaties

02.01

2011

2012

http://www.rijksoverheid.nl/documentenen-publicaties/rapporten/2012/10/04/
omgevingskwaliteiten-bij-mirtprojecten.html

02.01

2011

2012

http://www.rws.nl/images/
Werkinstructie%20GREX%20naar
%20MKBA_tcm174–332390.pdf

02.01

2012

2012

http://www.rraam.nl/Publicaties/
Documenten+en+Publicaties+RRAAM/
154107.aspx?t=RRAAM%20benchmark%20studie

Ontwikkelagenda
MKBA- Presentatie
MKBA RRAAM

02.01

2012

2012

http://www.rijksoverheid.nl/documentenen-publicaties/brochures/2012/11/30/mkbarraam.html

Gideon monitoring
Hoe gebruikers het
omgevingsrecht
ervaren

02.01
02.01

2012
2011

2012
2012

Crisis- en Herstelwet

02.01

2012

2012

Ruimtelijk beleid:
Monitor Infrastructuur en Ruimte
Monitor ruimtelijke
ontwikkelingen

02.01

2012

2012

02.01

2012

2012

Monitor landschappelijke kwaliteiten

02.01

2012

2012

Benchmark
internationale
concurrentiepositie

02.01

2011

2012

1a. Beleidsdoorlichting
1b. Ander onderzoek Architectuurbeleid
naar doeltreffendheid
en doelmatigheid
Ontwikkelagenda
MKBA- Onderzoek
«Omgevingskwaliteiten bij
MIRT-projecten″
Ontwikkelagenda
MKBA-«Werkinstructie
van Grondexploitatie
naar MKBA»
Ontwikkelagenda
MKBA-Onderzoek
benchmark RRAAM

2. Overig onderzoek
Eenvoudiger en Beter: Een ketenbenadering, Sibolt Mulder, Michiel van
Bruxvoort en Matthijs de Gier, 14 december
2011
http://www.pbl.nl/publicaties/2012/exdurante-evaluatie-wet-ruimtelijke-ordeningtweede-rapportage
http://www.pbl.nl/publicaties/2012/monitorinfrastructuur-en-ruimte-2012-nulmeting
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/
onderwerpen/nl0041-Monitor-Infrastructuur-en-Ruimte.html?i=40
http://
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/
dossiers/nl0185-NationaleLandschappen.html?i=12–148
Onbekend

Beleidsconclusies
Voor de drie hoofddoelen (concurrentiekracht, bereikbaarheid, leefbare en
veilige omgeving) heeft het Rijk in de SVIR van het ministerie IenM 13
nationale belangen benoemd. Per nationaal belang zijn in de monitor
Infrastructuur en Ruimte, over het doelbereik van de SVIR,meerdere
indicatoren opgenomen, aangevuld met een tiental indicatoren van de
Mobiliteitsbalans en de Nationale Mobiliteitsmonitor en voor het
losgelaten beleid van de Nota Ruimte de indicatoren met betrekking tot
bundeling en verdichting van verstedelijking, en woningbouw in
Nationale Landschappen en Rijksbufferzones. Het Planbureau voor de
leefomgeving (PBL) heeft deze monitor gemaakt in samenwerking met het
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM) en het Centraal Bureau voor
de Statistiek (CBS). In de toekomst zal ook de Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed (RCE) een bijdrage leveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

50

Beleidsartikelen

De monitoring van landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten is
gestopt gezien de decentralisatie van het onderwerp naar de provincie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

51

Beleidsartikelen

Artikel 3. Wegen en Verkeersveiligheid
Algemene beleidsdoelstelling

Om weggebruikers snel, veilig, betrouwbaar en duurzaam van A naar B te
laten reizen via de weg ontwikkelt, beheert en benut IenM het hoofdwegennet. Er wordt ingezet op samenwerking met decentrale wegbeheerders en er worden ontwikkelingen aan voertuigen en gedrag
aangejaagd. Dit draagt bij aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

IenM werkt continu aan de verbetering van de veiligheid, bereikbaarheid
en duurzaamheid op en rond de wegen. Het verkeersveiligheidsbeleid is
gericht op vermindering van risico’s voor verkeersdeelnemers op de weg,
het spoor en in het lokaal en regionale openbaar vervoer (OV) en heeft
betrekking op verkeersongevallen en geweld en agressie in het verkeer.
De Beleidsimpuls Verkeersveiligheid van IenM en de decentrale
overheden is vastgesteld in het Bestuurlijk Koepeloverleg. IenM heeft in
2012 fors geïnvesteerd in de aanleg, beheer en onderhoud van het
wegennet. In 2012 is 131 kilometer rijstroken opengesteld. De Tracéwet is
per 1 januari 2012 in werking getreden, waardoor de doorlooptijd van
besluitvorming is teruggebracht. In de besluitvorming rond de projecten
is aandacht voor overleg met regionale en lokale overheden en participatie van burgers en maatschappelijke organisaties. Dit is zichtbaar
gemaakt bij de mijlpalen in de besluitvorming van projecten. Daarnaast is
nieuwe regelgeving gereed gekomen en zijn studies uitgevoerd voor
verdere verbetering van het beleid. Voorbeelden van deze twee groepen
zijn: implementatie van de Derde Rijbewijsrichtlijn (Kamerstukken I,
2011/12, 32 830, nr. A), eis tot nascholing voor de vakbekwaamheid van
beroepschauffeurs en het in werking treden van onderliggende SWUNGregelgeving.

Externe factoren

Doelen kunnen enkel worden bereikt door samenwerking met gebruikers/
belangenorganisaties, andere overheden en het bedrijfsleven. De in het
afgelopen jaar waargenomen stijging van het aantal verkeersgewonden
kan worden omgebogen door met de andere overheden en belangenorganisaties de nadruk te leggen op het verbeteren van de verkeersveiligheid bij vooral de kwetsbare verkeersdeelnemers, zoals ouderen en
fietsers, conform de beleidsimpuls (Kamerstukken II, 2012/13, 29 398, nr.
340) in het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2008–2020 (Kamerstukken
II, 2007/08, 29 398, nr. 120). Voor een goede bereikbaarheid wordt
doorgegaan met de samenwerking met andere wegbeheerders en private
partijen ten aanzien van verkeersmanagement. Dit is afgelopen jaar
gebeurd in het kader van zowel Beter Benutten als de reguliere ontwikkeling van verkeersmanagement. De Europese besluitvorming en andere
internationale ontwikkelingen zijn van belang. De Nederlandse
ITS-strategie (Kamerstukken II, 2011/12, 33 000, nr. 143) is daarbij een
voorbeeld van de actieve Nederlandse beïnvloeding van deze ontwikkelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

52

Beleidsartikelen

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
03 Wegen en verkeersveiligheid

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

20.062

35.312

47.576

– 12.264

Uitgaven

59.252

41.282

64.717

– 23.435

03.01 Netwerk
03.01.01 Opdrachten
03.01.02 Subsidies
– CO2 reductieplan
– Auto van de toekomst
– Overige subsidies
03.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
03.02 Veiligheid
03.02.01 Opdrachten
03.02.02 Subsidies
03.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten

33.621
18.174
9.179

6.268
25.631
8.338
15.621
1.672

18.894
11.791
3.957
480
3.477
0
3.146
22.388
6.455
15.211
722

38.505
20.219
14.426
7.819
545
6.062
3.860
26.212
8.996
16.168
1.048

– 19.611
– 8.428
– 10.469
– 7.339
2.932
– 6.062
– 714
– 3.824
– 2.541
– 957
– 326

03.09 Ontvangsten

2.647

3.299

6.782

– 3.483

1

2
3

4

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) Het betreft hier het saldo van een groot aantal mutaties, die veelal
samenhangen met mutaties in de uitgavenramingen. Overboekingen van
wegverkeer subsidies, Beter Benutten opdrachten en opdrachten
verkeersveiligheid hebben het grootste aandeel in de verplichtingenverlaging.
Ad 2) De lagere realisatie wordt voornamelijk verklaard doordat een aantal
overboekingen hebben plaatsgevonden.
Bij Miljoenennota 2013 heeft voor netwerk wegen een overboeking
plaatsgevonden naar artikel 6 Klimaat, Lucht en Geluid ten behoeve van
het beleidsterrein duurzame mobiliteit.
Bij 2e suppletoire begroting 2012 zijn lagere uitgaven op dit artikel gemeld
in verband met een overboeking naar het Infrastructuurfonds. Er is toen
aangegeven dat de kosten voor de verkeersborden voor het programma
130 kilometer/uur geen € 5 miljoen bedragen, zoals eerder aan de Kamer
gemeld, maar uitkomen op € 7 miljoen. Dit heeft te maken met tegenvallende aanbesteding en extra kosten vanwege de aanpassing van
rotatiepanelen bij spits- en plusstroken. Deze uitgaven wordt begroot en
verantwoord op het Infrastructuurfonds, daarom heeft bij 2e suppletoire
begroting een overboeking uit dit artikel naar het Infrastructuurfonds
plaatsgevonden van € 2 miljoen.
Bij 2e suppletoire begroting is budget overgeboekt ten gunste van spoor
voor de pilot ERMTS en het actieplan spoor.
Bij 2e suppletoire begroting is reeds gemeld dat de verlenging van de
MKB-voucherregeling van het budget Beter Benutten ad € 1 miljoen is
overgeboekt naar het artikel Openbaar Vervoer en Spoor.
Ad 3) Bij Miljoenennota 2013 heeft voor subsidies een overboeking
plaatsgevonden naar artikel 6 Klimaat, Lucht en Geluid ten behoeve van
het beleidsterrein duurzame mobiliteit.
Bij Miljoenennota 2013 heeft een technische mutatie plaatsgevonden van
Hoofdstuk XII naar het Infrastructuurfonds waarmee een deel van de
programma’s Meer Veilig 3 en de kritische ontwerpelementen verkeersveiligheid (AKOE) worden bekostigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

53

Beleidsartikelen

Ad 4) Zoals bij 2e suppletoire begroting gemeld zijn de lagere uitgaven
hoofdzakelijk veroorzaakt door de lagere kosten die gemoeid zijn met de
verkeersveiligheidcampagnes die door de Dienst Publiek en Communicatie (ministerie van Algemene Zaken) worden uitgevoerd.
Artikelonderdeel

03.01 Netwerk

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Algemene strategie en beleidsontwikkeling
• De wetswijziging van de Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels
(Warv) is in 2012 door de Tweede Kamer behandeld. Behandeling door
de Eerste Kamer is voorzien in 2013.
• Het Meerjarenprogramma Ontsnippering14(MJPO) is verder uitgevoerd. In het Bestuurlijk Overleg MIRT is de programmering voor de
gehele duur van het programma vastgesteld. Hierbij is het voorbehoud
gemaakt voor de aanpak van de Robuuste Verbindingen en voor de
Herziening van de Ecologische Hoofdstructuur15 (EHS). Wat betreft de
grote maatregelen is gewerkt aan ecoducten, waarvan gereed zijn
gekomen: Hattemse Poort, Hoog Veluwe, Hulshorst en Veluwezoom in
Gelderland, Huis ter Heide in Utrecht en Beneden Geuldal in Limburg.
Beheer en onderhoud
Er zijn verdere voorbereidingen getroffen en effectinschattingen gemaakt
van efficiency- en versoberingsmaatregelen in het beheer en onderhoud.
De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd via het Infrastructuurfonds
2013. Er wordt gestuurd op optimale prestaties van de rijkswegen met het
oog op veiligheid, bereikbaarheid en duurzaamheid.
Benutten en aanleg weginfrastructuur
In 2012 is een groot aantal kleinere knelpunten, zoals aansluitingen op
hoofd- en onderliggend wegennet, via de regionale inbreng in het
programma Beter Benutten ingebracht. In de komende twee jaren worden
die opgeleverd. Met de verruiming van de openingstijden van de plus- en
spitsstroken eind 2011 is op een groot aantal trajecten de doorstroming in
2012 significant verbeterd (5 à 10%). De prijsvraag voor het in-car van de
Praktijkproef Amsterdam (PPA) is afgerond en in 2012 is een begin
gemaakt met de inzet van intelligente transportsystemen (ITS).
Weginfrastructuur voor het goederenvervoer
Er zijn enkele spoorwegovergangen bij bedrijventerreinen geschikt
gemaakt voor passages met lange zware vrachtauto’s (LZV’s). Het
programma om verzorgingsplaatsen op de belangrijkste verbindingen uit
te breiden is gestart.
Beter Benutten
• In 2012 zijn met alle 10 regio’s Bereikbaarheidsverklaringen getekend.
Het betreft de regio’s Amsterdam, Rotterdam, Haaglanden, Midden
Nederland (Utrecht), Brabant, Maastricht, Arnhem-Nijmegen,
Groningen-Assen, Zwolle-Kampen en Twente. Onderdeel van de
Bereikbaarheidsverklaring zijn de plannen van aanpak. In totaal is 95%
van alle plannen van aanpak van de gebiedspakketten getekend. Ze
bevatten ruim 250 multimodale en innovatieve (gedragsbeïnvloeding

14
15

www.mjpo.nl/
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/natuur/ecologische-hoofdstructuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

54

Beleidsartikelen

•

•

•

•

en ITS) projecten. Met het ondertekenen van de plannen van aanpak is
de uitvoering in gang gezet.
In elke regio is een «uitvoeringsorganisatie» in het leven geroepen
waarin de betrokken organisaties (rijk, provincie, gemeenten,
stadsregio’s en bedrijfsleven) participeren en de afgesproken plannen
van aanpak gaan uitvoeren. Het bedrijfsleven doet in alle regio’s mee.
Mede daardoor krijgen werknemers meer mogelijkheden om buiten de
spits te reizen. Met het bedrijfsleven zijn de eerste «slimme deals»
gesloten. In deze deals treffen de publieke en private partijen samen
maatregelen binnen hun eigen domein ter vermindering van de
spitsdruk.
De openingstijden van de spits- en plusstroken zijn verruimd: 39 spitsen plusstroken worden volgens een nieuw regime bediend. Dit heeft
geleid tot positieve bereikbaarheidseffecten (Kamerstuk 33 400 A, nr.
47).
De eerste resultaten van de 10 mobiliteitsprojecten tonen aan dat de
filedruk op specifieke trajecten afneemt. Ook bij nameting blijkt dat een
groot aantal personen het nieuwe gedrag blijft vertonen.
Op het gebied van Intelligente Transportsystemen (ITS) zijn plannen
van aanpak voor de landelijke ITS clusters vastgesteld waarin rijk en
regio samenwerken, is een ITS Action Plan naar EU en naar de Tweede
Kamer verzonden (Kamerstuk 33 000, nr. 143), is het programma van
eisen van de landelijke clusters vastgesteld en is de marktconsultatie
met betrekking tot maatregelen Multimodale Reisinformatie afgerond.

Logistieke efficiëntie wegvervoer
• Op verzoek van de ministers van IenM en EZ is het Adviescollege
toetsing regeldruk (Actal) eind 2012 gestart met een onderzoek naar de
regeldruk in de Topsector Logistiek. Bij de aanpak is ook Transport en
Logistiek Nederland betrokken.
• Voor de verbetering en bewaking van het vrije verkeer van goederen
en het internationale level playing field (onder andere implementatie
van herziene regels voor toegang tot het beroep en de markt) is de
hiervoor noodzakelijke wijziging van de Wet wegvervoer goederen
voorbereid. In overleg met de Vlaamse overheid is advies gegeven
over de Nederlandse ervaringen met lange zware vrachtwagens
(LZV’s) voor de voorgenomen Vlaamse LZV-proeven.
• Nadat de conclusies over LZV-proeven positief zijn gebleken is de
proefstatus van LZV’s eind 2012 vervallen. Het systeem met ontheffingen wordt voortgezet. Monitoring blijft plaatsvinden ten aanzien van
ontwikkelingen voor de verkeersveiligheid.
• De Derde Rijbewijsrichtlijn (Kamerstuk 32 830, nr. A) is geïmplementeerd in de Nederlandse regelgeving en treedt in 2013 in werking. De
uitvoeringspraktijk van de uitvoerende organisaties (CBR, RDW en
gemeenten) is aangepast aan de nieuwe regeling.
• De eis van een periodieke nascholing vakbekwaamheid beroepschauffeurs is ingevoerd.
• De actieplannen in het kader van de adviezen van de Commissie
Noordzij zijn uitgevoerd.
• Met een subsidie aan stichting VERN is getracht het imago van de
logistieke sector te verbeteren met oog op verwachte personeelstekorten in de komende jaren, in het bijzonder chauffeurs en logistieke
medewerkers.
Maatregelen energie en klimaat
• Het Instituut voor Duurzame Mobiliteit heeft voor het bevorderen van
duurzaam (rij)gedrag van automobilisten en vrachtwagenchauffeurs in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

55

Beleidsartikelen

•
•

2012 diverse opdrachten verstrekt voor het uitvoeren van projecten die
energiebesparing in verkeer en vervoer opleveren.
De uitvoering van de Proeftuinen duurzame mobiliteit lopen conform
planning. Twee proeftuinen zijn verlengd.
Truck van de Toekomst is eveneens met een jaar verlengd. Na een
eerdere verlenging in 2011 om partijen de gelegenheid te bieden de
trucks te kunnen aanschaffen (aanbod bleef achter bij vraag) is nu het
ontoereikende aantal vulpunten het struikelblok voor het kunnen
voldoen aan de eis een jaar lang te monitoren.

Maatregelen lokale luchtkwaliteit
• In 2012 is uit onderzoek van TNO naar voren gekomen dat de
praktijkemissies van de allereerste op de markt gebrachte Euro VI16
vrachtauto’s goed overeenkomen met de in 2011 aangescherpte
testcyclus.
• In 2012 zijn langs het hoofdwegennet locatiespecifieke maatregelen
(luchtschermen) gerealiseerd om de lokale luchtkwaliteit te verbeteren.
• In 2012 zijn subsidieregelingen voor het bevorderen van versnelde
marktintroductie van schone motoren opengesteld (Euro VI vracht,
Euro VI/6 bestel en taxi’s).
Maatregelen geluid
• De onderliggende SWUNG-regelgeving is in 2012 afgerond en op 1 juli
2012 in werking getreden. Het nieuwe reken- en meetvoorschrift is
geactualiseerd naar aanleiding van metingen aan wegdekken en
voertuigen.
• Naast voorbereiding is een start gemaakt met de uitvoering van het
Meerjarenprogramma Geluidsanering17 (MJPG). Door middel van het
MJPG worden hoge geluidbelastingen langs de rijksinfrastructuur
aangepakt.
• Het MJPG is opgenomen in het MIRT Projectenboek. De uitvoerders
van dit programma zijn Rijkswaterstaat en ProRail. Gewerkt is aan het
voorbereiden van de eerste saneringsplannen en aan de realisatie van
geluidbeperkende innovatieve maatregelen op een aantal locaties.
• Internationaal is ingezet op het aanscherpen van de Europese
richtlijnen van geluidsemissie eisen die aan voertuigen worden
gesteld.
• In het kader van de Europese richtlijn omgevingslawaai zijn de
geluidsbelastingkaarten rijkswegen en drukbereden hoofdspoorwegen
vastgesteld en gepubliceerd.

16

http://europa.eu/legislation_summaries/internal_market/single_market_for_goods/
motor_vehicles/motor_vehicles_technical_harmonisation/mi0029_nl.htm
17
http://mirt2012.mirtprojectenboek.nl/Images/552_tcm322–306897.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

56

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Indicator: Acceptabele reistijd
Basiswaarde
2001

2007

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2012

Streefwaarde 2020

86%

80%

80%

84%

83%

80%

92%

100%

Percentage waar de
streefwaarde wordt
gehaald1

1
De reistijd op een traject is acceptabel als de streefwaarde voor de reistijd wordt gehaald. De streefwaarde voor trajecten van het hoofdwegennet
tussen steden is een reistijd in de spits van maximaal 1,5 keer de reistijd buiten de spits (referentiesnelheid 100 kilometer/uur). Op trajecten rond de
vijf grote steden en trajecten op niet-autosnelwegen van het hoofdwegennet is de streefwaarde maximaal 2,0. Er zijn 188 trajecten (alle autosnelwegen binnen het hoofdwegennet). Hiervan zijn 82 trajecten onbemeten. Aangenomen is dat deze onbemeten trajecten voldoen aan de gewenste
reistijd in de spits omdat dit de minst drukke trajecten zijn.

Bron: Rijkswaterstaat/DVS, 2013

Toelichting:
Vanwege invoering in 2012/2013 bij Rijkswaterstaat van het Verkeerskundig Informatieproducten en Adviezen Systeem (VIAS) kan het
voorkomen dat er andere cijfers in de verantwoording komen dan
verwacht op basis van de tot nu toe gebruikte methodes. Om deze reden
is het percentage trajecten met een acceptabele reistijd in 2011 aangepast
van 80% naar 88%.
In 2012 is er een toename van het percentage trajecten waar de streefwaarde wordt gehaald van 88% in 2011 naar 92% in 2012. De toename
wordt veroorzaakt door de effectiviteit van gerealiseerde projecten in de
periode medio 2011 tot en met 2012. Daarnaast is er een zeer lichte
afname van het gebruik van het hoofdwegennet met 0,1%, door tegenvallende economische groei.
Indicator: Voertuigverliesuren
2007

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2012

157

158

140

149

122

105

Voertuigverliesuren in files, index 2000 = 1001

Streefwaarde
2020
Bestaat
niet meer

1
Het Rijk had in de Nota Mobiliteit uit 2004 de ambitie de filezwaarte (in voertuigverliesuren) op het hoofdwegennet in 2020 terug te brengen tot
het niveau van 1992. De Tweede Kamer heeft bij de behandeling van de Nota Mobiliteit aangeven dat ook op deze doelstelling moet worden
gestuurd. Echter, sinds het vaststellen van de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) (Kamerstukken II, 2011/12, 32 660, nr. 50), opvolger van
de Nota Mobiliteit en de MobiliteitsAanpak, is er geen streefwaarde meer voor deze indicator. De indicator wordt nog wel opgenomen vanwege het
belang van deze beleidsinformatie.

Bron: Rijkswaterstaat/DVS, 2013

Toelichting
Vanwege invoering in 2012 en 2013 bij Rijkswaterstaat van het Verkeerskundig Informatieproducten en Adviezen Systeem (VIAS) kan het
voorkomen dat er andere cijfers in de verantwoording komen dan
verwacht op basis van de tot nu toe gebruikte methodes. De voertuigverliesuren zijn in 2012 met 14,4% afgenomen ten opzichte van 2011; de
index daalt hierdoor van 122 in 2011 naar 105 in 2012. Oorzaken van deze
daling zijn de gerealiseerde projecten in de afgelopen periode en de lichte
afname van de automobiliteit op hoofdwegen met 0,1% door lagere
economische groei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

57

Beleidsartikelen

Indicator

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Realisatie
2012

Basiswaarde
peildatum

Lokale luchtkwaliteit NO2 1
Bron: RWS/DVS
2012
Geluidsknelpunten langs
hoofdwegen2
Bron: RWS/DVS
2013
Aantal opgeloste
MJPO
knelpunten
gesommeerd
Bron: RWS/DVS
2012

Streefwaarde
peildatum
0
knelpunten
langs
rijkswegen
in 2015

12.000

12.000

12.000

12.000

7.500

7.500

7.000

12.000

0 in 2020

17

29

41

43

55

60

68

0

208 in 2010

1
Voor lokale luchtkwaliteit geldt dat uiterlijk per 1 januari 2015 op alle locaties langs rijkswegen de grenswaarde voor NO2 gehaald moet worden.
Tussenliggende waarden zijn niet vastgesteld. Voor PM10 wordt op alle locaties langs rijkswegen, na volledig gebruik van de wettelijke beginselen
van blootstelling en toepasbaarheid, aan de grenswaarde voldaan die geldt vanaf 11 juni 2011.
2
Het saneringsprogramma opheffen geluidsknelpunten langs spoor- en hoofdwegen is in 2011 van start gegaan. De geluidsknelpunten langs
hoofdwegen (>65 dB Lden) worden opgelost, zoals in de Nota Mobiliteit geformuleerd. Voor 10% van de woningen zal de aanpak bestaan uit
gevelisolatie en zal de belasting boven de 65 dB blijven. Indien mogelijk wordt nu al meteen bij reconstructie van een (spoor)weg om andere
redenen dan geluid een geluidsknelpunt aangepakt.

Indicator: aantal opgeloste MJPO knelpunten
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Aantal opgeloste
knelpunten MJPO

10

7

12

12

2

12

5

8

15

21

25

29

27

23

Totaal aantal

10

17

29

41

43

55

60

68

83

104

129

158

185

208

Bron: RWS/DVS, MJPO Jaarverslag 2012; verschijnt medio 2013.

De tabel geeft een indicatie van de planning van de aanpak van de
MJPO-knelpunten en tevens een indicatie van de planning, zoals
opgenomen in het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO) 200418.
Toelichting: Voor het oplossen van een knelpunt moeten soms meerdere
maatregelen worden getroffen. Voor een groot aantal maatregelen is dit in
een keer als opdracht in de markt gezet, waarbij de aannemer de ruimte is
gelaten om de maatregelen te treffen. Daarnaast kan de komende
besluitvorming over de begrenzing van de EHS tot aanpassing leiden.
Artikelonderdeel

03.02 Veiligheid
De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Algemene strategie- en beleidsontwikkeling
• Het jaarlijkse onderzoeksprogramma is uitgevoerd; het onderzoeksprogramma voor 2013 is opgesteld.

18

www.mjpo.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

58

Beleidsartikelen

•

•

•

Internationale afstemming van verkeersveiligheidswetgeving en
beleid:
Door middel van bijwonen van bijeenkomsten (High Level Group)
heeft afstemming plaatsgevonden over de hoofdlijnen van het
verkeersveiligheidsbeleid. Daarnaast is regelmatig bilateraal contact
geweest met de Europese Commissie over aspecten van verkeersveiligheidsbeleid. Tenslotte heeft Nederland regelmatig pro-actief
meegepraat in Raadswerkgroepen over wetsvoorstellen.
Om invulling te geven aan de regiefunctie op het gebied van verkeersveiligheid wordt op basis van de Nota Mobiliteit en het Strategisch
Plan Verkeersveiligheid samengewerkt aan het gezamenlijk met de
decentrale overheden te behalen nationale verkeersveiligheidsdoelstelling.
Inzake de uitvoering van het Actieprogramma Verkeersveiligheid
2011–2012, het opstellen van het Actieprogramma Verkeersveiligheid
2013–2014 en het monitoren van de voortgang strategisch plan en het
toetsen actualiteit strategisch plan is 2012 de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid (Kamerstuk 29 398, nr. 340) van IenM en decentrale
overheden vastgesteld in het Bestuurlijk Koepeloverleg. De Beleidsimpuls is onder regie van het ministerie tot stand gekomen en beschrijft
de maatregelen voor 2013 en verder om de stijgende trend van ernstig
gewonden te keren. De focus ligt daarbij op het verbeteren van de
veiligheid van de risicogroepen, zoals fietsers, ouderen en jonge
beginnende bestuurders. De resultaten van de monitoring en toetsing
door de SWOV19 (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) zijn gebruikt bij de uitwerking van de Beleidsimpuls en de
keuze voor maatregelen. Het Kennisplatform Verkeer en Vervoer20
(KpVV) helpt de decentrale overheden met kennis en best-practices om
de verkeersveiligheid te verbeteren.

Vereisten aan voertuig en technologie
Stimuleren van ontwikkeling van veiligere voertuigen:
• Nederland participeert actief in het EU-wetgevingsproces omtrent
voertuigen. Samen met de RDW is Nederland zowel in Geneve
(UN-ECE) als Brussel actief in wetgevingsprocessen, specifiek over de
APK en gemotoriseerde twee- en driewielers.
• Nederland neemt deel aan (Europese) overleggen over de ontwikkelingen in de voertuigindustrie (European Road Transport Research
Advisory Council eSafety).
• Nederland heeft meerdere keren contact met EuroNCAP gelegd over
veiliger voertuigen. Daarnaast is in het kader van het Fietsersairbagproject contact gezocht met binnen- en buitenlandse fabrikanten van
auto-onderdelen(OEMs).
Gedragsbeïnvloeding
• In het tweejaarlijkse actieprogramma op basis van het Strategisch Plan
Verkeersveiligheid 2008–2020 (Kamerstuk 29 398, nr. 120) worden
specifieke maatregelen gericht op het goederenvervoer over de weg
concreet gemaakt.
• Met het oog op het bevorderen van een veiligheidscultuur in transportbedrijven zijn de opzet en pilotfase van Koers op Veilig afgerond. De
sector heeft Koers op Veilig, conform afspraken, opgepakt.

19
20

www.swov.nl/
www.kpvv.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

59

Beleidsartikelen

•

•
•
•

•
•

•

•

Alle toezeggingen in het Actieplan «verbetering verkeersveiligheid
motorrijders»zijn nagekomen. De voortgezette rijopleiding lijkt
aantoonbaar tot een lager risico voor motorrijders te leiden.
Nederland heeft de derde rijbewijsrichtlijn (Kamerstuk 32 830, nr. A)
geïmplementeerd.
De voor 2012 geplande publiekscampagnes uit het Meerjarenprogramma Campagnes Verkeersveiligheid zijn uitgevoerd.
Voorlichting over de gevaren van deelname aan het verkeer bij gebruik
van bepaalde medicijnen gebeurt onder andere via de website
«Rijveiligmetmedicijnen.nl». In opdracht van IenM zorgt het Instituut
voor verantwoord medicijngebruik ervoor dat deze website actueel is.
De procesevaluatie van het alcoholslot is van start gegaan.
Ten aanzien van de herziening van het rijbewijshuis:
– De ministeries van IenM en VenJ hebben gewerkt aan de regelgeving betreffende de uitbreiding recidiveregeling ernstige verkeersdelicten met drugsdelicten. Tevens heeft er heeft regelmatig
afstemming plaatsgevonden met diverse uitvoeringsinstanties
(zoals het Openbaar Ministerie, Centraal Justitieel Incassobureau
(CJIB), Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) en RDW).
Het wetsvoorstel is in 2012 na het advies van de Raad van State in
de Tweede Kamer schriftelijk behandeld (Kamerstuk 33 346, nr. 2).
– De werkzaamheden voor de aanpassing van de beginnersregeling
van 3 naar 2 punten zijn in 2012 gestart.
– Door ICT-aanpassingen van het Openbaar Ministerie is de puntenregistratie verbeterd.
– Het CBR geeft in brieven over het alcoholslotprogramma (ASP)
expliciet aan dat betrokkene rekening moet houden met de
uitkomsten van het strafrecht.
Het wetsvoorstel ten behoeve van de invoering van de drugstester
(voortouw bij het ministerie van VenJ) is naar de Tweede Kamer
gestuurd (Kamerstuk 33 346, nr. 2).
De EU-richtlijn betreffende grensoverschrijdende handhaving is
aangenomen. Onderdeel hiervan is het kunnen uitwisselen van
kentekengegevens. Het Nederlandse EUCARIS systeem wordt hiervoor
gebruikt door een aantal lidstaten.

Aanpassingen aan weginfrastructuur
• Het programma met effectieve, niet MER-plichtige, infrastructurele
maatregelen om de veiligheid op snelwegen en rijks-N-wegen te
verbeteren is in 2011 gestart en heeft een looptijd tot en met 2014. De
projecten zijn vastgesteld. Het betreft circa 120 projecten, waarvan de
eersten inmiddels zijn opgeleverd. Vooralsnog worden de projecten
volgens planning uitgevoerd.
• De Europese Richtlijn voor het beheer van de verkeersveiligheid van
weginfrastructuur wordt op het betreffende deel van de rijkswegen
toegepast. Het gaat hierbij om vier instrumenten, te weten de
Verkeersveiligheidseffectberekening, de Verkeersveiligheidsaudit, de
Verkeersveiligheidsinspectie en het Verkeersveiligheidsnetwerk
management. De Europese Commissie is over de implementatie en de
voortgang geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

60

Extracomptabele verwijzingen

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Indicator: Ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers

aantal verkeersdoden
ernstig verkeersgewonden
aantal ziekenhuisgewonden

Basiswaarde
2002

2007

2008

2009

2010

2011

Streefwaarde
2012

Realisatie
2012

Doelstelling
20201

1.066

791

750

720

640

661

700

650

500

16.100

16.600

17.600

18.600

19.200

20.100

14.380

18.420

18.190

10.600
12.250

1
De streefwaarden voor 2020 zijn onder de aanname van invoering van Anders Betalen voor Mobiliteit volgens het volledige scenario Nouwen.
Het aantal verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden is ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog niet bekend.

Bron: RWS/DVS, 2012

De streefwaarde voor 2012 is berekend door lineaire interpolatie tussen de
streefwaarde voor 2010 (750) en de doelstelling voor 2020.
1.300

Aantal

1.100

900

700

500

96

19

98

19

00

20

02

20

04

20

06

20

08
20
Jaar

10

20

12

20

14

20

16

20

18

20

20

20

Aantal verkeersdoden

Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € mln)
Art. Omschrijving
Art 12 Hoofdwegennet
Art 12.02 Servicepakket meer kwaliteit leefomgeving
Art 12.03 Innovatieprogramma Geluid en Lucht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

realisatie 2012
2.660
567
6

61

Beleidsartikelen

Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Vasthouden en
versterken van de
positie van het
goederenvervoer
Leefomgeving
hoofdwegen

03.01

2011

03.01

2011

1b. Ander onderzoek Meerjarenvoorlichnaar doeltreffendheid tingscampagne
en doelmatigheid
verkeersveiligheid
APK-frequentie

03.02

3-jaarlijkse
monitoring

03.02

2011

Afgerond

Vindplaats

1. onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
1a. Beleidsdoorlichting

Alcoholslotprogramma (ASP)

2012

In verband met de geheel nieuwe aanpak
vh sectoraal beleid (topsectorenbeleid) is
besloten om dit onderzoek uit te stellen.
2012

Kamerstukken II, 2012/13, 32 861, nr. 3

De eerstvolgende monitor verschijnt
voorjaar 2013.
2012

Kamerstukken II, 2011/12, 29 398, nr. 315
http://www.rdw.nl/nl/particulier/apk/Pages/
default.aspx
Evaluatie ASP is in 2012 gestart.

Beleidsconclusies
Leefomgeving hoofdwegen (Kamerstuk 32 861, nr. 3)
Voor energie en klimaat is een groot aantal instrumenten ingezet. Naast
bronbeleid is met name ingezet op innovatie om de transitie naar
duurzamere mobiliteit te bewerkstelligen. In hoeverre de ingezette
instrumenten een direct aantoonbare bijdrage hebben geleverd aan het
behalen van de streefwaarde is niet altijd goed aantoonbaar. Zo kan
bijvoorbeeld door het ontbreken van een specifieke indicator voor
innovatie geen oordeel gegeven worden over de doeltreffendheid en
doelmatigheid van het stimuleren van innovatie. Hierdoor is maar beperkt
inzicht te verkrijgen in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
gevoerde energie- en klimaatbeleid voor verkeer en vervoer. Deze
conclusie sluit aan bij de conclusie van de Algemene Rekenkamer
2006–2010 naar effectiviteit van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid.
APK-frequentie (Kamerstuk 29 398, nr. 315)
Sinds 1 januari 2008 is de APK-frequentie verlaagd voor auto’s die op
benzine of elektrische aandrijving rijden en dateren van na 31 december
2004. Achtergrond hiervan was lastenverlichting voor burgers en
bedrijven doordat auto’s minder vaak naar de keuring hoeven. In de oude
situatie was de frequentie 3-1-1-1 (na 3 jaar eerste keuring en vervolgens
jaarlijks), in de nieuwe situatie 4-2-2-1. Tevens is voor auto’s van 30 jaar en
ouder (zogenaamde klassiekers) de APK-frequentie gewijzigd van 3-1-1-1
naar 2-2-2-2. Voor auto’s op diesel en lpg is de frequentie niet veranderd.
In juli 2007 is de Kamer toegezegd om in 2011 de effecten van de
genoemde frequentieverlaging te evalueren. De evaluatie is uitgevoerd
door de Rijksdienst Dienst Wegverkeer (RDW) in nauwe samenwerking
met relevante stakeholders in de voertuigbranche, waaronder BOVAG,
RAI, EVO en ANWB. De voornaamste bevinding is dat bij 4- en 6-jarige
benzineauto’s een, volgens de RDW relatief geringe, toename (15–25%)
van het aantal gebreken per afmelding is geconstateerd. De RDW noemt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

62

Beleidsartikelen

de verlaagde frequentie als een oorzaak van de toename, maar ook de
verbeterde melddiscipline en diffuse factoren als de economische crisis
lijken een rol te spelen. De geconstateerde gebreken hebben betrekking
op de onderdelen, waarop doorgaans bij de APK mankementen worden
aangetroffen (met name verlichting, banden en remmen). Voor de
categorie klassiekers was het aantal gekeurde auto’s te gering om een
effect van de verminderde APK-frequentie te kunnen vaststellen. De RDW
en de branchepartijen adviseren unaniem voorlopig geen wijzigingen in
de APK-frequentie aan te brengen.
Gezien bovenstaande wordt nu geen wijziging van de APK-frequentie
doorgevoerd. IenM zet zich in om te zorgen dat de verwachte nieuwe
richtlijn geen onnodige extra lasten voor burgers en het bedrijfsleven met
zich meebrengt.
De Europese Commissie heeft inmiddels een voorstel voor een andere
frequentie van de APK uitgebracht, maar dit is nog onderwerp van
onderhandeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

63

Beleidsartikelen

Artikel 4. Openbaar vervoer en Spoor
Algemene beleidsdoelstelling

Reizigers en goederen veilig, betrouwbaar en snel te vervoeren, gericht op
gemak en eenvoud, door zorg te dragen voor een optimaal OV-netwerk,
optimaal goederenvervoer per spoor voor verladers en afnemers en een
veilige en betrouwbare hoofdspoorweginfrastructuur dat op de toekomst
gesneden is.
De doelen van het mobiliteitsbeleid:
– Het vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het
versterken van de ruimtelijk-economische structuur van Nederland;
– Het verbeteren, in stand houden en ruimtelijk zekerstellen van de
bereikbaarheid, waarbij de reiziger en verlader voorop staan.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De implementatie van de uitvoeringsagenda van het kabinetsstandpunt
ligt op schema. In 2012 zijn diverse maatregelen gerealiseerd.

Externe factoren

Ook in 2012 is economisch sprake geweest van een recessie. Dit heeft
gevolgen voor de vraag naar vervoer.

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
04 Openbaar vervoer en Spoor

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

85.953

41.321

27.340

13.981

Uitgaven

100.483

64.164

56.010

8.154

04.01 Spoor
04.01.01 Opdrachten
04.01.02 Subsidies
– -Subsidies Contractsector
– Subsidie bodemsanering NS percelen
– Overige subsidies
04.01.04 Bijdrage aan internationale organisaties en
medeoverheden
04.02 Openbaar vervoer
04.02.01 Opdrachten
04.02.02 Subsidies
04.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
04.09 Ontvangsten

56.475
5.983
50.368
32.251
9.076
9.041

54.881
8.768
46.061
25.000
9.076
11.985

43.043
2.738
40.228
25.000
9.076
6.152

11.838
6.030
5.833
0
0
5.833

124
44.008
40.567
1.749
1.692
0

52
9.283
5.266
3.031
986
92

77
12.967
10.853
1.073
1.041
0

– 25
– 3.684
– 5.587
1.958
– 55
92

1

2
3

4
5

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) De hogere verplichtingenrealisatie komt doordat een omvangrijke
meerjarige verplichting is aangegaan voor de pilot ERTMS. Deze
verplichting is na de 2e suppletoire begroting vastgelegd, aangezien de
exacte kostenraming en het gewenste kasritme nog niet duidelijk waren.
Daarentegen worden de verplichtingen weer iets verlaagd doordat onder
andere het project boordcomputer taxi en het programma Nationale Data
Openbaar Vervoer is vertraagd. Het netto effect is een hogere verplichtingenrealisatie.
Ad 2) Deze overschrijding is met name veroorzaakt door de kosten voor
de pilot ERTMS (Utrecht-Amsterdam). De meerjarige raming was pas eind
2012 in beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

64

Beleidsartikelen

Ad 3) Deze overschrijding is met name ontstaan door de uitvoering van
het actieplan groei op het spoor. Dit actieplan bevindt zich voor een groot
gedeelte in een afrondende fase.
Ad 4) Deze onderschrijding is met name veroorzaakt door de vertraging
van het programma Nationale Data Openbaar Vervoer (NDOV), en enkele
betalingen welke pas in 2013 worden gerealiseerd.
Ad 5) De overschrijding op dit budget wordt met name veroorzaakt door
een aanvullende subsidie in het kader van het Toezicht in het openbaar
vervoer.
Artikelonderdeel

04.01 Spoor

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• EU-richtlijnen in wet- en regelgeving
Per 1 april 2012 zijn diverse spoorrichtlijnen (machinisten, interoperabiliteit, spoorwegveiligheid en liberalisering personenvervoer)
geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving.
• Voortgangsrapportages Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
inzake de problematiek van Stop Tonend Sein (STS) passages
Aangezien de doelstelling voor 2010 (het aantal STS op jaarbasis te
verlagen naar minder dan de helft van het aantal in 2003 en het risico
op stoptonende seinpassages te verminderen tot 75% van het niveau
in 2003) ook in 2012 nog niet is gehaald, heeft de Spoorbranche het
Verbeterplan aanpak stoptonendseinpassages opgesteld en een
Taskforce benoemd. Het Verbeterplan bestaat uit drie elkaar versterkende categorieën van maatregelen: 1.Verminderen van de kans op
een rood sein door vereenvoudiging van de lay-out van de infrastructuur, planning en bijsturing; 2.Verminderen van de kans om door rood
te rijden o.a. door alertering van machinisten 3.Verminderen van de
gevolgen van door rood rijden via een extra investering in het
vangnetsysteem Automatische Trein Beïnvloeding -Verbeterde versie
(ATB-Vv) (Kamerstuk 29 893, nr. 133).
• Eventuele herprioritering om risicovolle seinen te voorzien van ATB-Vv
((Kamerstuk 29 893, nr. 94 (Veiligheid van het railvervoer) en Kamerstuk 29 893, nr. 118 )).
Bij brief van 4 mei 2012 (Kamerstuk 29 893, nr. 133) is de Kamer het
Verbeterplan Stoptonendseinpassages aangeboden. In de kabinetsreactie op het onderzoek van de Tijdelijke Commissie Onderhoud en
Innovatie spoor (Commissie Kuiken) is het principebesluit tot implementatie van het Europese beveiligingssysteem ERTMS (European Rail
Traffic Management Systeem) kenbaar gemaakt. Voor de korte termijn
wordt het Verbeterplan Stoptonend seinpassages uitgevoerd (Kamerstuk 32 707, nr.16). ATB-Verbeterde versie is een onderdeel van het
Verbeterplan (Kamerstuk 29 893, nr. 133 en kamerstuk 29 893, nr. 137).
Jaarlijkse analyse: Trends in de veiligheid van het spoorwegsysteem in
Nederland.
• Op 17 december is het «nationale jaarverslag over de ontwikkeling van
de veiligheid op het spoor» ten behoeve van het Europese Spoorwegbureau (ERA21) aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 29 893,
nr. 139). Dit is een verplichting die volgt uit de Europese Spoorwegveiligheidsrichtlijn. Om de Kamer tijdig over de ontwikkeling van de
spoorwegveiligheid te informeren is op 9 juli 2012 het rapport
21

www.era.europa.eu/Pages/Home.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

65

Beleidsartikelen

«Railveiligheidsindicatoren 2011» aangeboden (Kamerstuk 29 893, nr
135). De indicatoren die in de begroting zijn opgenomen, komen
overeen met de indicatoren in het nationale jaarverslag ten behoeve
van de ERA.
Jaarrapportage Vermindering Suïcidaliteit 2010 (Kamerstuk 22 894, nr.
296)
• De Derde Kadernota (Kamerstuk 29 984, nr. 306) hanteert als doelstelling het aantal zelfdodingen zo laag mogelijk te houden (oftewel
ALARP, «As low as reasonably practicable»). Er is geen National
Reference Value voor zelfdodingen. De nationale doelstelling ALARP
wordt bepaald op basis van de genomen maatregelen van de
afgelopen jaren. ProRail onderzoekt aanvullende maatregelen. In 2011
is het aantal suïciden (215) gestegen ten opzichte van 2010 (201). Over
de laatste vijf jaar is een stijging van het aantal te zien (2011: 215; 2007:
193). Over 2012 zijn ten tijde van publicatie van dit Jaarverslag nog
geen aantallen bekend. In 2012 heeft de spoorsector extra aandacht
besteed aan de uitvoering van maatregelen om het aantal gevallen van
zelfdodingen op het spoor te verminderen.
Beveiliging infrastructuur spoorwegen
Uitwerking en implementatie van het programma Security door ProRail.
• De sector is aangesloten bij het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding. ProRail heeft het programma security afgerond en een start
gemaakt het aspect security de komende jaren binnen de jaarplannen
veiligheid van de bedrijfseenheden te borgen. In haar beleidsverklaring
Veiligheid en Milieu heeft ProRail de definitie veiligheid uitgebreid met
security, conform de Derde Kadernota voor de Railveiligheid. Dit kan
als het startpunt worden gezien binnen het VeiligheidsManagementSysteem van ProRail.
Algemene strategie en beleidsontwikkeling
• Met het winterweer op 3 en 4 februari 2012 bleken de door ProRail en
NS ingezette acties voor verbetering bij grote verstoringen niet
afdoende te zijn. Daarom hebben NS en ProRail in samenwerking met
IenM in juni 2012 een Winterweerprogramma opgesteld en aan de
Kamer toegezonden (Kamerstuk 29 984, nr 306). De overdracht van de
reisinformatie van ProRail naar NS is in november 2012 geëffectueerd.
• In oktober 2012 is een eerste uitwerking van de Lange Termijn
Spooragenda (LTSA) aan de Kamer gezonden (Kamerstuk 29 984, nr.
313). Tegelijkertijd hebben NS en ProRail geconcludeerd dat de
samenwerking tussen hen beide beter kan. Het gezamenlijke onderzoek van NS en ProRail hierover is aan de Kamer gezonden (Kamerstuk
29 984, nr 333). Dit onderzoek en de visie, ambitie en doelen van de
Spooragenda vormen de basis voor een algehele fundamentele
Verbeteraanpak van NS en ProRail, waarbij de hele spoorketen van
infrastructuur, dienstregeling en planning van materieel en personeel
geoptimaliseerd wordt.
Modernisering en harmonisering van de regelgeving voor lokaal spoor
• De Wet lokaal spoor is in 2012 ingediend bij de Tweede Kamer.
Aanleg en beheer en instandhouding en Beheer conform Spoorwegwet
• Met de beheerconcessie heeft ProRail tot 1 januari 2015 de zorg
gekregen voor een doelmatig en doeltreffend beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur. Voor een toelichting op de uitgaven aan en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

66

Beleidsartikelen

bestedingen door ProRail alsmede de daarmee gerealiseerde
prestaties wordt verwezen naar artikel 13 in de verantwoording over
het Infrastructuurfonds.
Herstelplan Spoor, tweede fase
• Een aantal projecten uit het programma punctualiteits- en capaciteitsknelpunten (onderdeel van de tweede fase herstelplan) loopt nog door
na 2012. Het resterende budget hiervoor is, in lijn met aanbevelingen
van de Tijdelijke Commissie Onderhoud en Innovatie Spoor, bij de
begroting 2013 overgeheveld van artikel 13.02 beheer, onderhoud en
vervanging naar artikel 13.03 aanlegprojecten realisatie. De rapportage
over deze projecten loopt voortaan via de reguliere MIRT-systematiek.
Beheer overig
• Dit betreft onderwerpen die niet vallen onder de hoofdspoorweginfrastructuur, maar wel door ProRail worden beheerd en uitgevoerd, zoals
fietsenstallingen bij de stations, tankplaten, studies capaciteitsmanagement en onderhoud transferruimtes. Verder betreft dit de voorbereiding van het in beheer nemen van toekomstige hoofdspoorweginfrastructuur. De uitgaven die in dit kader worden gedaan maken
onderdeel uit van de jaarlijkse subsidie die ProRail ontvangt voor
onderhoud en vervanging en worden daaronder ook verantwoord
(artikel 13 IF).
Vervoer
Toezicht op de naleving van de concessieovereenkomst met High Speed
Alliance (HSA) over het vervoer op de HSL-Zuid en de vervoerconcessie
met NS voor het hoofdrailnet (HRN).
• Zowel met HSA als met NS zijn op basis van hun verantwoordingsrapportages regelmatig voortgangsoverleggen en kwartaaloverleggen
gehouden. HSA heeft in 2012 de dienstregeling over de HSL-Zuid
verder uitgebreid. Gelet op het feit dat HSA nog niet over alle
V250-treinen beschikt en zich nog trein-baan-integratie issues (onder
andere communicatie, ERTMS) voordoen, wordt nog niet volledig
conform de concessie gehandhaafd op zaken als punctualiteit en
uitval.
Actieplan Groei op het Spoor22
• Het Actieplan Groei op het Spoor was voorzien eind 2012 afgerond te
worden. Een aantal maatregelen kent een doorloop in 2013. De aanleg
van PenR-parkeerplaatsen heeft in 2012 al het beoogde aantal aan te
leggen plekken van 10.000 behaald, maar zal worden voortgezet,
omdat de beschikbare financiële middelen nog niet zijn uitgeput. Dit
komt door de grote bereidheid vanuit de decentrale overheden en de
NS om financieel bij te dragen.
Decentralisatie contractsectordiensten
• In 2012 is de decentralisatie van Zwolle-Enschede in gang gezet en zijn
nadere afspraken met de decentrale overheid gemaakt. Eind 2012 heeft
de Tweede Kamer het besluit genomen dat uitsluitend twee Limburgse
stoptrein lijnen (Roermond – Maastricht Randwyck en Sittard –
Heerlen) gedecentraliseerd mogen worden.

22

www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/richtlijnen/2010/03/18/het-nieuwe-actieplangroei-op-het-spoor-een-vooruitblik-op-de-komende-twee-jaar.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

67

Beleidsartikelen

Betrouwbaar en veilig
Verbetering van de punctualiteit en capaciteit op negen gedecentraliseerde spoorlijnen
• Op de lijn Arnhem-Winterswijk zijn in 2012 de perronverlengingen en
de snelwissel bij Didam opgeleverd. Voor het traject ZutphenWinterswijk zijn de planstudie- én de realisatiebeschikking «verhogen
vertreksnelheid Zutphen» verleend. Voor het traject ArnhemDoetinchem is in 2012 de realisatiebeschikking «Dubbelspoor Wehl»
verleend.
• Snel via het programma «Ruimte voor de fiets»23 zijn in 2012 ruim
30.000 fietsparkeerplaatsen bij stations aangepakt. Er zijn 23.000
nieuwe plaatsen opgeleverd, 4.000 vervangende plaatsen, en ongeveer
3.200 plaatsen zijn van een benuttingssysteem voorzien. De verwachting voor 2012 was circa 20.000 fietsparkeervoorzieningen bij stations,
waarvan 15.000 capaciteitsuitbreiding zijn en 5.000 plekken vervanging
met als doel kwaliteitsverbetering.
Beter Benutten
• Het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS)24 is het spoorprogramma
waarin Beter Benutten25 van het spoor een belangrijk onderdeel is.
Voor nadere info over PHS verwijs ik naar de verantwoording over het
Infrastructuurfonds 2012.
Logistieke efficiëntie spoorvervoer
• Zie onder Optimalisering internationale spoorcorridors.
Implementatie in de nationale regelgeving van Technische Specificaties
voor de Interoperabiliteit (TSI’s)
• De regeling voor de indienststelling van Spoorvoertuigen is volledig
geactualiseerd en aangepast aan de vigerende Europese, technische
specificaties. Publicatie van de nieuwe regeling verscheen 1 april 2012.
Daar zijn de nationale eisen voor ERTMS boordapparatuur per
1 november 2012 aan toegevoegd.
Bijdragen aan nieuwe EU-regelgeving door deelname aan werkgroepen
van het spoorwegagentschap.
• Er is aan de Europese Commissie advies uitgebracht over nagenoeg
alle geïntegreerde versies conventioneel spoor en hogesnelheidsvervoer van de TSI’s. Op het gebied van veiligheid is er advies uitgebracht
over het single safety certificate (onderdeel 4e spoorpakket), zijn er
voorstellen gedaan voor aanpassing van de bijlagen van de machinistenrichtlijn, is voorgesteld af te zien van het gebruik van smart cards
voor de machinistenvergunning en is er gewerkt aan een herziening
van de CSM-Risico-analyse (Common Safety Methods)26 Nederland is
in 2012 vicevoorzitter van het Bestuur geworden en heeft belangrijke
bijdragen geleverd aan de totstandkoming van een meerjaren strategie
van het Spoorweg Agentschap ERA. Medio 2012 zijn de onderhandelingen over de herziening van het 1e spoorpakket afgerond. De
publicatie heeft in december 2012 plaats gevonden (EU Rl 2012/34).
23

www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/fiets/meer-fietsenstallingen-bij-stations
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/openbaar-vervoer/groei-op-het-spoor/spoorboekloosreizen
25
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brochures/2012/11/26/beter-benutten-slimen-vlot-van-deur-tot-deur.html
26
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2010/06/28/201034715-derdekadernota-railveiligheid.html
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

68

Beleidsartikelen

Optimalisering internationale spoorcorridors
• In 2012 zijn op ministerieel niveau afspraken tot stand gekomen voor
de corridors Rotterdam-Genua en Rotterdam-Lyon voor het capaciteitsverdelingsproces en de oprichting van de «one-stop-shop» voor deze
corridors. Beide corridors krijgen één loket waar doorlopende
internationale goederenpaden kunnen worden aangevraagd. De
bovengenoemde corridors hebben gewerkt aan de uitwerking van de
spoorgoederencorridor-verordening. Onder meer wordt per corridor
een implementatieplan uitgewerkt. Voor de corridors RotterdamGenua, Rotterdam-Lyon en Rotterdam-Polen/Litouwen is een marktstudie in gang gezet.
Exploitatie van de Betuweroute na september 2013
• In 2012 hebben de aandeelhouders van Keyrail, zijnde ProRail,
Havenbedrijf Rotterdam en Haven Amsterdam, in afstemming met
IenM gewerkt aan een voorstel voor de nieuwe opdracht aan Keyrail.
Dat voorstel is in november aangeboden aan de staatssecretaris en
positioneert Keyrail als enig loket voor het spoorgoederenvervoer in
Nederland.
Opwaardering van het European Rail Traffic Management System
(ERTMS) van de Betuweroute naar versie 2.3.0d, die interoperabel is met
het Europese net en de toekomstige ERTMS-locomotieven.
• De software van de ERTMS in de infrastructuur van de A-15 van de
Betuweroute is succesvol geüpgrade per 31 juni 2012. De ERTMS van
de Betuweroute is nu ook geschikt om de locomotieven, die in te
toekomst uitgerust worden met nieuwe software te ontvangen.
Gebruik en imago van het goederenvervoer
• Om het spoorgoederenvervoer aantrekkelijk te houden gold voor 2012
een korting op de gebruiksvergoeding (ingroeiregeling). Daarnaast is
een subsidieregeling gepubliceerd waarop partijen konden inschrijven
om bundelingsvoorstellen te doen. Er is een groot aantal aanvragen
ingediend. De beoordeling hiervan loopt.
Duurzaam personen- en goederenvervoer
Wijziging van de Wet Geluidhinder.
• De wijziging van de Wet milieubeheer waarin deze wijzigingen zijn
geïncorporeerd, is op 1 juli 2012 in werking getreden.
Uitvoeren van het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO)27 voor
spoorwegen in de periode 2007 t/m 2018
• In 2012 zijn de knelpunten Breukelen en Lievelde opgelost. Daarnaast
is het eerste cluster kleine faunavoorzieningen aanbesteed en gegund.
Meerjarenprogramma geluidsanering spoor
• ProRail is in 2012 gestart met de uitvoering van het Meerjarenprogramma geluidsanering spoor (MJPG spoor28).
Innovatieprogramma Geluid (IPG, Innovatie programma Geluid (fluistertrein), Life Cycle Costs (LCC) LL-blokken
• In 2012 is de uitvoering voortgezet van het in 2007 afgeronde
Innovatieprogramma Geluid (IPG, (fluistertrein)) waaronder:
27
28

http://mirt2012.mirtprojectenboek.nl/Images/397_tcm322–306845.pdf
http://mirt2012.mirtprojectenboek.nl/Images/552_tcm322–306897.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

69

Beleidsartikelen

•
•

Nieuwe maatregelen voor geluidsreductie als aantrekkelijk alternatief
voor geluidsschermen.
In 2012 lag de focus voornamelijk op de internationale lobby, werkzaamheden in verscheidene werkgroepen van het International Union
of Railways (UIC) alsmede de verwerking van de resultaten van het
project EuropeTrain.
Het vervolg van het uitvoeringsprogramma geluid emplacementen is
opgenomen in het Beheerplan van ProRail en wordt naar aanleiding
van adviezen van de commissie Kuiken vanaf 2013 opgenomen in het
MIRT in plaats van in het Beheerplan.

Meetbare gegevens
Spoorveiligheid
Nr. Risicodrager

1.1 Reiziger

Omschrijving indicator

Aantal FWSI*[1] bij
reizigers per jaar /
jaarlijks aantal mld
reizigertreinkilometers
1.2 Reiziger
Aantal FWSI bij
reizigers per jaar /
jaarlijks aantal mld
reizigerkilometers
2
Personeel
Aantal FWSI bij
personeel per jaar /
jaarlijks aantal mld
treinkilometers
3.1 OverweggeAantal FWSI bij
bruiker
overweggebruikers per
jaar / jaarlijks aantal
mld treinkilometers
3.2 OverweggeAantal FWSI bij
bruiker
overweggebruikers /
[(Aantal treinkilometers
per jaar * aantal
spoorwegovergangen) /
lijnkilometers]
4
Anderen
Aantal FWSI bij
anderen per jaar /
jaarlijks aantal mld
treinkilometers
5
Onbevoegden Aantal FWSI bij
onbevoegden per jaar /
jaarlijks aantal mld
treinkilometers
6
Maatschappij Aantal FWSI per jaar in
(derden)
totaal / jaarlijks aantal
mld treinkilometers

Streefwaarde

NRV
2010

NRV
2011

MWA
2011

6,16

3,43

3,04

0,05

0,03

0,02

4,52

1,27

1,15

114,5

106,92

85,79

123,7

117,02

94,79

0,21

2,38

8,72

7,2

4,09

4,22

133

120,9

98,85

NRV
2012

MWA
2012

Permanente verbetering

Permanente verbetering

Permanente verbetering;
Structureel top 4 in EU
Permanente verbetering

Permanente verbetering

Permanente verbetering

Permanente verbetering

Permanente verbetering

– FWSI = Fatalities and Weighted Serious Injuries = aantal doden + 0,1*aantal zwaargewonden

Toelichting:
De cijfers over 2012 zijn ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog
niet bekend. Deze worden later apart aan de Tweede Kamer toegezonden.
[Onderstaande indicator vervangt met ingang van 2012 de indicator
Beschikbaarheid hoofdspoorweginfrastructuur uit voormalig art 34.03, zie
Begroting 2013, art. 16]

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

70

Beleidsartikelen

Indicator: Geleverde treinpaden

Beschikbaarheid infrastructuur
Geleverde treinpaden

2007

2008

2009

2010

2011

99,40%

99,62%

99,51%

99,55%
97,80%

99,39%
98,70%

Grenswaarde 2012

Realisatie
2012

98%

98,1%

Bron: ProRail, 2012

Toelichting:
Vanaf 1 januari 2008 wordt ProRail aangestuurd op output. Dat betekent
dat de minister van IenM afspraken maakt met ProRail over de te
realiseren prestaties op basis van een resultaatsverplichting. Die
prestaties worden jaarlijks opgenomen in het Beheerplan29 van ProRail.
De minister van IenM moet instemmen met onderdelen van het
Beheerplan, waaronder de prestaties, en bespreekt het Beheerplan met de
Tweede Kamer. De voor 2012 overeengekomen prestatie is gerealiseerd.
Indicator: Punctualiteit Hoofdrailnet (HRN)
Basiswaarde
2003

2007

2008

2009

2010

Indicator: 3 minuten punctualiteit HRN1
83,1%

87,0%

Indicator: 5 minuten punctualiteit HRN
Reizigerspunctualiteit
Klantoordeel op tijd rijden (%
dat een 7 of hoger geeft)
1

86,8%

86,6%

86,5%

93%

92,8%

92,5%

Grenswaarde
Vervoerplan
2011

RealiGrenssatie
waarde
2011 Vervoerplan
2012

Realisatie
2012

is voor
2011 niet
meer
bepaald

89,6%

88,5%

93,0%
90%

94,7%
91,5%

93%
90%

94,2%
91,5%

52%

51%

53,0%

48,9%

De 3-minuten-punctualiteit wordt nog wel gemeten, maar niet meer voorzien van een grenswaarde om NS op af te rekenen.

Bron: Nederlandse Spoorwegen

Toelichting:
NS heeft de prestatie-afspraken m.b.t. de feitelijke punctualiteit gehaald.
Het klantoordeel is echter achtergebleven bij de betreffende prestatieafspraak. Conform de handhavingssystematiek uit de Vervoerconcessie
heeft IenM hiervoor een voorlopige boete opgelegd. NS krijgt de
gelegenheid om in 2013 alsnog de afgesproken waarde te realiseren. Als
dit niet lukt, moet NS de boete daadwerkelijk betalen.

29

www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2012/03/09/beheerplan-2012.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

71

Beleidsartikelen

Indicator Leefomgeving spoorwegen
Basiswaarde
peildatum

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

Geluidknelpunten langs
12.500
spoorwegen
woningen
Bron: ProRail
Aantal opgeloste
MJPO-knelpunten
0 in 2004
Bron: RWS/DVS

7.500
woningen

8.900
woningen

7.200
woningen

0

0

0

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Realisatie
2012

1

1

1

1

3

2

2

22

Streefwaarde
peildatum
2
0 (in
2020)
79 (in
2018)

1
Tot 2008 verschafte ProRail jaarlijks cijfers over de aantallen woningen die binnen de zones 70 dB of hoger lagen. Omdat er nog geen programma
liep om deze knelpunten structureel aan te pakken werden daarna deze gegevens niet langer opgenomen. Rapportage zou pas plaatsvinden zodra
het MJPG in werking zou treden. De wijziging van de Wet milieubeheer is per 1 juli 2012 in werking getreden (SWUNG 2) (Staatsblad, 2012, nr. 267)
en het MJPG is op die datum formeel van start gegaan. Vanaf 2013 zal de indicator een goed beeld geven van de inspanningen om de geluidoverlast terug te dringen en kan deze weer worden opgenomen.
2
De knelpunten Breukelen en Lievelde zijn opgelost

Toelichting:
Indicator: Aantal treinbewegingen per week op A 15-tracé van Betuwelijn
2009

2010

2011

Streefwaarde 2012

Realisatie
2012

Streefwaarde 2013

220

400

450

600

480

800

Aantal treinbewegingen

Bron: KeyRail
Toelichting
De realisatie ten opzichte van de streefwaarde is als gevolg van de
stagnerende economie niet gehaald.
Kengetal Sociale veiligheid NS

Klantoordeel veiligheid reizigers1, in %
Reizigers die slachtoffer/ooggetuige zijn geweest van
tenminste één incident
Percentage NSR-medewerkers dat haar/zijn gevoel van
veiligheid overdag in de werkomgeving met een 7 of
hoger beoordeelt
Percentage NSR-medewerkers dat haar/zijn gevoel van
veiligheid ’s avonds in de werkomgeving met een 7 of
hoger beoordeelt
Percentage NSR-medewerkers dat één of meerdere
incidenten heeft meegemaakt

2007

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2012

76

78

78

78

79,1

78,3

28

26

24

28

25

2

91

3

91

3

4

4

63

3

60

3

4

4

19

20

20

20

20

21

1
In het Vervoerplan van de NS wordt voor sociale veiligheid, net als voor diverse andere zorggebieden, het klantoordeel gebruikt. Het klantoordeel
veiligheid geeft een percentage en niet een cijfer. Het klantoordeel is het gewogen gemiddelde van de klantoordelen overdag en ’s avonds in de
trein en overdag en ’s avonds op stations.
2
Wordt niet jaarlijks door NS gemeten. NS houdt gemiddeld een keer per twee jaar een enquête onder medewerkers. Sociale veiligheid is een van
de onderwerpen die aan bod komen.
3
Ten tijde van het ter perse gaan van dit jaarverslag is realisatie 2012 nog niet beschikbaar. Komt medio mei 2013.
4
Het percentage NSR-medewerkers dat haar/zijn gevoel van veiligheid ’s avonds en overdag in de werkomgeving met een 7 of hoger beoordeelt
wordt door NS onderzocht in de enquête die gemiddeld een keer per twee jaar onder haar medewerkers wordt gehouden. De enquête wordt nog
wel uitgevoerd, maar op een andere wijze waarin hierboven genoemde vraagstellingen niet meer voorkomen. IenM zal deze percentages daarom in
het vervolg niet meer in deze tabel opnemen.

Bron: Nederlandse Spoorwegen, 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

72

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel

04.02 Openbaar vervoer

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Kennisdeling ten aanzien van maatregelen met decentrale overheden
(KpVV).
• Het kennisplatform Verkeer en Vervoer30 (KpVV) heeft ook in 2012
uitvoering gegeven aan kennisdeling met decentrale overheden. In
2012 is de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid van het ministerie van
IenM en decentrale overheden vastgesteld in het Bestuurlijk Koepeloverleg. De Beleidsimpuls is onder regie van het ministerie tot stand
gekomen. De resultaten van de monitoring en toetsing door de SWOV
zijn gebruikt bij de uitwerking van de Beleidsimpuls en de keuze voor
maatregelen. Het KpVV helpt de decentrale overheden met kennis en
best-practices om de verkeersveiligheid te verbeteren.
Algemene strategie- en beleidsontwikkeling/Uitvoeren beleidskader
Sociale Veiligheid OV (SVOV)
• Voor het stads- en streekvervoer zijn de decentrale OV-autoriteiten
primair verantwoordelijk. Er is verder uitvoering gegeven aan het
vervolg Aanvalsplan Sociale Veiligheid OV. Er is tussen stads- en
streekvervoerders, OV-autoriteiten en vakbonden een convenant
sociale veiligheid ondertekend in juli 2012. De Taskforce Veiliger OV is
op 9 juli 2012 opgeheven nu vrijwel alle zestien maatregelen zijn
geïmplementeerd. Enkele initiatieven van de taskforce lopen nog
langer door, zoals de pilot verbeterd toezicht waarbij toezichthouders
flexibel en concessiegrensoverschrijdend zijn ingezet.
Algemene strategie en beleidsvorming
• Eind 2012 zijn de concessies voor de Waddenveren nog niet definitief.
Experiment verlaging minimumleeftijd buschauffeurs
• Het experiment is in het derde jaar. Voor de monitoring is een tweede
tussenrapportage opgesteld.
Betrouwbaar en veilig
• De Tweede Kamer is in oktober 2012 geïnformeerd over het voornemen om ILT te mandateren als handhavingsinstantie voor de Europese
verordening voor passagiersrechten, die in 2013 in werking treedt. Het
besluit van de minister van Justitie over de aansprakelijkheid is in
procedure gebracht.
Borging van de publieke belangen in het taxivervoer
• De nieuwe Taxiwet is van kracht. In 2012 heeft Amsterdam zijn
gemeentelijke verordening gepubliceerd, die met ingang van mei 2013
van kracht zal worden. Ook Den Haag heeft zijn verordening gepubliceerd. IenM heeft bijstand verleend bij de totstandkoming van deze
verordeningen. IenM heeft regelmatig overleg gevoerd met Koninklijk
Nederlands Vervoer Taxi (KNV Taxi).
Gemakkelijk en comfortabel in gebruik
OV-chipkaart
• In november 2011 is de nationale strippenkaart afgeschaft. Sinds die
datum wordt de OV-chip overal in Nederland in het OV gebruikt. Ook
30

www.kpvv.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

73

Beleidsartikelen

bij de NS kan de OV-Chip gebruikt worden. Er is nog geen definitieve
datum vastgesteld wanneer het papieren treinkaartje wordt afgeschaft
en de poortjes op de stations worden gesloten. In 2012 is gewerkt aan
een oplossing voor het «dubbelopstaptarief» en «enkelvoudig in- en
uitchecken».
Project Nationale Data OV-gegevens (NDOV31)
• De beschikbaarheid van de ov-data wordt door IenM gefaciliteerd. De
actuele ov-data zullen naar verwachting begin 2013 beschikbaar
komen.
Meetbare gegevens
Kengetallen Sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer1

Waardering veiligheidsgevoel in het
voertuig als rapportcijfer
– Reizigers2
– Personeel3
Onveiligheidsincidenten in en rond het OV
in %
– Reizigers4
– Personeel5

2007

2008

2009

2010

2011

7,8
nb

7,9
6,3

7,9
nb

7,9
6,5

7,9
nb

23
nb

23
69

24
nb

23
64

21
nb

2012

Streefwaarde

7,5

1

Alle gegevens in de tabel hebben betrekking op het stads- en streekvervoer.
Bron: KpVV – Klantenbarometer 2011
Bron: KpVV – Reizigersmonitor, 2010
Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van het personeel zowel in als rond het voertuig.
4
Dit is het ongewogen gemiddelde van de bus-, tram-, metro- en regionale treinreizigers, die ooggetuige en/of slachtoffer zijn geweest van één of
meerdere incidenten.
5
De cijfers over 2012 zijn ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog niet bekend
2
3

Kengetal Klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer

Algemeen oordeel
Informatie en veiligheid
Rijcomfort
Tijd en doorstroming
Prijs

2007

2008

2009

2010

2011

2012

7,0
7,3
7,0
6,0
6,3

7,2
7,5
7,2
6,2
6,5

7,2
7,5
7,2
6,5
6,3

7,2
7,5
7,2
6,5
6,3

7,2
7,5
7,3
6,6
5,9

7,4
7,6
7,4
6,8
6,2

Bron: OV Klantenbarometer 2012, KpVV
www.crow.nl/KpVV/Resultaten-onderzoek-OV-Klantenbarometer-2006–2012

Toelichting
De OV-Klantenbarometer heeft betrekking op al het openbaar vervoer dat
wordt aangestuurd door de twaalf provincies en de zeven stadsregio’s.

31

www.rijkswaterstaat.nl/actueel/nieuws_en_persberichten/2009/juli_2009/
huizinga_en_eurlings_actuele_reisinformatie_altijd_beschikbaar_vanaf_2015.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

74

Beleidsartikelen

Indicator Aanbestedingsgraad regionaal OV

Aanbestedingsgraad
regionaal Openbaar
Vervoer (excl. G3)
G3-steden (A’dam,
R’dam, Den Haag)

Basiswaarde
2002

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Streefwaarde

5%

56%

72%

92%

92%

92%

100%

100%

100%
n.v.t.

Op 2 oktober 2012 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de initiatiefwet
«Aanbestedingsvrijheid OV grote steden». De wet treedt op 1 januari 2013
in werking en biedt de stadsregio’s die de grote steden Amsterdam, Den
Haag, Rotterdam en Utrecht omvatten, de keuze tussen openbare
aanbesteding of inbesteding (aan een eigen vervoerbedrijf).
Op 14 maart 2012 heeft de stadsregio Rotterdam de concessie voor het
busvervoer gegund aan RET met 9 december 2012 als ingangsdatum.
Het stadsgewest Haaglanden heeft op 23 mei 2012 de concessie voor het
stedelijke busvervoer gegund aan HTMBuzz met als ingangsdatum
9 december 2012.
Kengetal Overzicht reizigerskilometers regionaal OV (x 1 miljard)

1

2007

2008

2009

2010

20111

Stadsregio’s
Provincies

3,6
2,9

3,6
2,8

3,7
2,8

3,9
2,8

4,1
2,9

Totaal

6,5

6,4

6,5

6,7

7,0

Cijfer 2011 nog gebaseerd op een raming

Bron: WROOV (Werkgroep Reizigers Omvang en Omvang Verkopen)

Toelichting
Alle cijfers zijn gebaseerd op modelmatige berekeningen. Pas na volledige
invoering van de ov-chipkaart kunnen echte realisaties worden geteld.
De dip in de reizigerskilometers in 2008 heeft te maken met de acties en
staking in het streekvervoer.
Het totaal aantal reizigerskilometers vertoont vanaf 2010 een positieve
ontwikkeling. De groei is mede een gevolg van de invoering van de
ov-chipkaart: minder zwartrijden in de metro en mogelijk ook minder
«grijs» rijden (minder strippen afstempelen dan vereist).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

75

Beleidsartikelen

Kengetallen taxi
Output

Verwachte ontwikkeling

Landelijke ontwikkeling relatief

4 grote steden

1. Waardering
consument1 (gebruikers)

Verbetering

Constant hoog:

Iets lager dan het landelijk gemiddelde

2005: 7,2 (precies: 7,16)
2006: 7,2 (precies: 7,22)
2007: 7,2
2008: 7,3
2009: 7,2
2010: 7,5
2011: 7,8
2012: niet gemeten

2005: niet gemeten
2006: 7,2
2007: 7,1
2008: 7,4
2009: 7,2
2010: 7,2
2011: 7,1
2012: niet gemeten

2005: +1,7%
2006: + 1,9%
2007: + 3,9%
2008: 1,2 %
2009: varieert van 1,2% voor stadsrit
en 1,1% voor buitenrit (2)
2010: varieert van + 1,2% voor
stadsrit en + 1,1 % voor buitenrit
2011: stadsrit + 2,6%
buitenrit + 2,2,%
2012: niet gemeten

2005: + 1,6%
2006: + 2,6%
2007: + 3,6%
2008: – 24,6% tot + 6%
2009: varieert van 0,1% voor stadsrit
en – 0,1% voor buitenrit (2)
2010: +0,2% voor een stadsrit en
+0,4% voor een buitenrit
2011: stadsrit 0,0%
buitenrit – 0,4%
2012: niet gemeten

2. Prijsontwikkeling
(straattaxi)2

Prijsdaling

1
Waardering consument:
– Vier grote steden: Mysteryshopper Onderzoek 2011; TNS Consult.
– Landelijke ontwikkeling: taximonitor gebruikers 2011; I&O Research.
2
Prijsontwikkeling: Taxitarieven 2011: De ontwikkeling van de taxitarieven in de Nederlandse taximarkt in de periode 2007–2011; TNS Consult.

Toelichting
Jaarlijks heeft onderzoek plaatsgevonden naar zowel de waardering van
de consument als de prijsontwikkeling van het taxivervoer. In 2012
hebben deze onderzoeken niet plaatsgevonden. De onderzoeken uit
voorgaande jaren geven aan dat de verschillen van jaar op jaar betrekkelijk gering zijn.

Extracomptabele verwijzingen

Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € mln)
Art. Omschrijving
Art 13 Spoorwegen
Art 13 AKI-plan en veiligheidsknelpunten
Art 13.03 Ontsnippering
Art 13.03 Geluid sanering spoorwegen
Art 17.02 Betuweroute (realisatie)
Art 17.03 Hogesnelheidslijn
Art 17.04 Anders Betalen voor Mobiliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

realisatie 2012
2.185
6
7
0
9
16
0

76

Beleidsartikelen

Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

1. onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van
beleid
1a. BeleidsdoorBDU Verkeer en
04.02
lichting
Vervoer

2. Overig onderzoek

Start

Afgerond

Vindplaats

2010

2011

De evaluatie is uitgesteld, omdat de
randvoorwaarden van de BDU in de
kabinetsformatie zijn gewijzigd; zowel
financieel als betreffende de bestuurlijke
organisatie op decentraal niveau.
www.ilent.nl/onderwerpen/transport/rail/
publicaties/jaar_en_kwartaalrapporten/
www.ov-klantenbarometer.info

Spoorveiligheid

04.01

jaarlijkse monitoring

OV-Klantenbarometer

04.02

jaarlijkse monitoring

Spoorveiligheid
De conclusies naar aanleiding van het rapport «Railveiligheidsindicatoren
2011» zijn verwoord in de brief aan de Tweede Kamer van 9 juli 2012
(Kamerstuk 29 893, nr. 135). Op 17 december is het «nationale jaarverslag
over de ontwikkeling van de veiligheid op het spoor» ten behoeve van het
Europese Spoorwegbureau (ERA32) aan de Tweede Kamer aangeboden
(Kamerstuk 29 893, nr. 139). Dit is een verplichting die volgt uit de
Europese Spoorwegveiligheidsrichtlijn.
OV-klantenbarometer
De conclusies van de OV-klantenbarometer zijn de verantwoordelijkheid
van de decentrale overheden.

32

www.era.europa.eu/Pages/Home.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

77

Beleidsartikelen

Artikel 5. Mainports en Logistiek
Algemene beleidsdoelstelling

Het versterken van de internationale concurrentiekracht van de mainports
van de Nederlandse maritieme en luchtvaartsector en het realiseren van
een efficiënt, veilig en duurzaam vervoersysteem en luchtvaartbestel voor
goederen, passagiers en omwonenden.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Luchtvaart:
• De in 2011 opgetreden afvlakking van de groei van het luchtverkeer
heeft zich in 2012 voortgezet, zodanig dat het daadwerkelijke niveau
van de luchtverkeersdienstverlening ongeveer 4% is achtergebleven
ten opzichte van het in het performance plan opgenomen niveau.
• Een goede luchtzijdige bereikbaarheid is cruciaal voor de netwerkkwaliteit van Schiphol, de voorziene groei van Eindhoven en Lelystad en
voor het voorzien in de militaire luchtruimbehoeften. Tevens geeft de
Luchtruimvisie invulling aan de internationale afspraken volgend uit
Single European Sky (SES) en Functional Airspace Block Europe
Central (FABEC).
• Internationaal ligt de veiligheid op een hoog niveau, maar de permanente verbetering lijkt de laatste jaren te stagneren. Deze trend is ook
in Nederland herkenbaar. Ook uit het laatste advies van het adviescollege DEGAS (Dutch Expert Group Aviation Safety) over de ontwikkeling van veiligheid in het Nederlandse luchtvaartsysteem, komt dit
beeld naar voren. DEGAS doet een aantal aanbevelingen ter verbetering van het luchtvaartsysteem. De eerste resultaten van een opgestarte studie naar de ontwikkeling van de netwerkkwaliteit van
Schiphol tussen 2011 en 2012 wijzen uit dat Schiphol ongeveer gelijke
tred heeft gehouden met die van concurrerende luchthavens in
Noordwest-Europa.
Maritiem:
• In 2012 is gewerkt aan het volledig in lijn brengen van Nederlandse
wetgeving met internationale maritieme verdragen. Dit is essentieel
voor het onbelemmerd en veilig varen van schepen onder Nederlandse vlag in het buitenland. De positie van de Nederlandse vloot op
de ranglijst van het Paris Memorandum of Understanding (MoU) is
gedaald (van 18 naar 35). Dit komt door het toegenomen aantal
aanhoudingen van schepen onder Nederlandse vlag bij inspecties in
het gebied van het Paris MoU over Havenstaatcontrole. Een analyse
naar de oorzaak daarvan is gestart.
• Samen met de andere betrokken departementen is gewerkt aan de
verbetering van de beveiliging van de koopvaardijvloot onder
Koninkrijksvlag tegen piraterij, met het behoud van het internationale
«level playing field» als specifiek aandachtspunt.
• Als gevolg van de economische crisis is de toegevoegde waarde van
het maritieme cluster afgenomen.
• Er is een begin gemaakt met de invoering van het zogenoemde
«maritiem single window», dat vooral de efficiency van de kustvaart en
haar positie binnen het vervoerssysteem ten goede komt.
• De maritieme sector heeft via de Innovation Council van de Stichting
Nederland Maritiem Land een aantal succesvolle voorstellen ontwikkeld voor innovatieprojecten in het kader van het Topgebied Water.
Deze kunnen bijdragen aan de veiligheids- en duurzaamheidsprestatie
van de sector en daarmee aan de versterking van het Nederlands
maritieme cluster.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

78

Beleidsartikelen

•

Externe factoren

De duurzaamheidsprestatie van de zee- en binnenvaart is in 2012
verbeterd. Dit blijkt onder andere uit de verminderde uitstoot van
luchtverontreinigende stoffen en de toegenomen afgifte van scheepsafval in zeehavens.

Samenwerking tussen overheden en met het bedrijfsleven is een
essentiële succesfactor. Alleen op dergelijke wijze is het mogelijk op
efficiënte wijze de expertise van de sector in te brengen, administratieve
lasten te beperken en innovatieve oplossingen te ontwikkelen.
De economische crisis heeft een negatief effect gehad op maatregelen ter
bevordering van de concurrentiekracht.
Het beleid draagt eraan bij dat de Nederlandse lucht-, zee- en binnenvaart
voldoen aan de internationale eisen met betrekking tot veiligheid en
duurzaamheid afkomstig van respectievelijk de International Civil Aviation
Organisation (ICAO), de International Maritime Organisation (IMO), de
Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) en de Europese Unie (EU).
Een hoog veiligheids- en duurzaamheidsniveau kan de internationale
concurrentiepositie van de Nederlandse (lucht-) havens, luchtvaartmaatschappijen en rederijen positief beïnvloeden.
Voortgang in bepaalde internationale dossiers (bijvoorbeeld afspraken
over EU CO2reductie door de zeevaart in de IMO) verliep soms traag
vanwege grote belangentegenstellingen tussen deelnemende landen.

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
05 Mainports en logistiek

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

39.744

29.304

30.780

– 1.476

Uitgaven

65.069

42.566

52.901

– 10.335

05.01 Luchtvaart
05.01.01 Opdrachten
– Opdrachten GIS
– Overige opdrachten
05.01.02 Subsidies
05.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
05.01.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
05.02 Maritiem
05.02.01 Opdrachten
05.02.02 Subsidies
05.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
05.02.04 Bijdrage aan internationale organisaties en
medeoverheden
05.09 Ontvangsten

50.728
47.672
41.474
6.198
1.825

36.354
31.797
27.565
4.232
3.210
48

42.904
40.050
27.734
12.316
1.674
0

– 6.550
– 8.253
– 169
– 8.084
1.536
48

1.231
14.341
4.634
4.880
3.911

1.299
6.212
778
2.705
1.840

1.180
9.997
2.459
3.757
2.823

119
– 3.785
– 1.681
– 1.052
– 983

916
34.885

889
49.112

0
43.524

889
5.588

1

2

3

4

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) Bij de conversie van de begroting bij 1e suppletoire 2012 is een deel
van de geluidsisolatie-uitgaven voor in totaal € 2,959 miljoen ten onrechte
toebedeeld aan Overige opdrachten. Dit betekent dat dit bedrag in
mindering gebracht moet worden op de stand van de vastgestelde
begroting van € 12,316 miljoen om de bedragen zuiver te kunnen
vergelijken, waarmee het beschikbare budget uitkomt op € 9,357 miljoen
met een realisatie van € 4,232 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

79

Beleidsartikelen

Het verschil tussen die twee bedragen is voor € 2,75 miljoen toe te
schrijven aan vertraagde uitgaven voor de baandrempel Maastricht, de
uitvoering van het amendement van het lid Dijkgraaf (Kamerstukken II,
2011–2012, 33 000 A, nr. 9) en de Luchtruimvisie. Er is verder voor € 0,970
miljoen budget overgeheveld voor het project SMASH, een bijdrage voor
de MER Eindhoven (Defensie) en een bijdrage aan de NMa (EZ) ten
behoeve van de Vervoerkamer Wet Luchtvaart. Het verschil wordt verder
nog veroorzaakt doordat er minder onderzoek is verricht en minder is
uitgegeven voor juridische ondersteuning
Ad 2) De hogere uitgaven bij subsidies zijn toe te schrijven aan de
subsidies die verstrekt zijn in het kader van het Bestuursconvenant
Reduceren risico vogelaanvaringen Schiphol voor de subsidieregeling
omploegen graanresten.
Ad 3) Het verschil wordt voor € 1 miljoen veroorzaakt door budgetoverboekingen (waaronder € 0,6 miljoen naar EZ/NMA vervoerkamer tbv
loodsenwet) en voor € 0,6 miljoen doordat een aantal geplande kleinere
onderzoeksopdrachten is vertraagd.
Ad 4) De hogere ontvangsten worden veroorzaakt door een afrekening in
het kader van het Project Geluidsisolatie Schiphol (Progis).
Artikelonderdeel

05.01 Luchtvaart

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Externe veiligheid luchthavens
• De actualisatie van de LIB-zones (Luchthavenindelingsbesluit) voor
Schiphol: Het tweejarig experiment met het Nieuwe Normen- en
Handhavingsstelsel is op 31 oktober 2012 geëindigd. Gedurende de
uitvoering van het experiment zijn per kwartaal monitoringsrapportages uitgebracht. In het kader van de eindevaluatie is de Alderstafel
gestart met de voorbereiding van een advies over de aanpassingen
van de Wet Luchtvaart, het Luchthavenindelingsbesluit en in het
Luchtverkeersbesluit Schiphol.
• Het treffen van voorbereiding voor de regionale luchthavens van
nationale betekenis om in 2014 luchthavenbesluiten te kunnen nemen
conform de vereisten van de Wet Luchtvaart.
• Het vaststellen van de omzettingsregeling in 2012 voor de luchthaven
Eelde; voor de andere burgerluchthavens van nationale betekenis zijn
de omzettingsregelingen in voorbereiding genomen.
Aankoop LIB veiligheidssloopzones Schiphol
• De aankoop en sloop van de laatste objecten uit de veiligheidssloopzone van het LIB2004.
Verbetering veiligheid luchtvaart
• Er is deelgenomen en inbreng geleverd bij Eurocontrol’s Safety
Regulation Commission, de Regulatory Support Task Force en de
European Aviation Safety Agency (EASA) over het Europese Safety
Plan en de ontwikkelingen van het Safety Management Systeem.
• Er is een bijdrage geleverd aan de voorbereiding van nieuwe regelgeving voor de veiligheid op en rond luchthavens, de vlieg- en rusttijden
(Flight Time Limitation), de eisen aan de bemanning (Flight Crew
Licensing), luchtverkeersmanagement en luchtverkeersleiders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

80

Beleidsartikelen

•

•

•
•

•

De implementatie van EU regelgeving ten aanzien van Piloten is ter
hand genomen. Er is een voorstel voor wijziging van de luchtvaartwet
naar de Tweede Kamer gestuurd. Tevens is de nationale regelgeving
voor het veilig gebruik van de luchthavens in overeenstemming
gebracht met de gewijzigde regelgeving van de International Civil
Aviation Organisation (ICAO-regelgeving) en zijn de Nederlandse
onderhouds- en operationele voorschriften vastgelegd voor luchtvaarttuigen die niet onder Europese regelgeving vallen.
De adviescommissie DEGAS (Dutch Expert Group Aviation Safety)
heeft een evaluatie uitgevoerd naar de ontwikkeling van de veiligheid
in alle onderdelen van het Nederlandse luchtvaartsysteem in de
periode 2005–2011 en heeft hierover in maart 2012 een advies
uitgebracht: «Remmende Voorsprong». De aanbevelingen van DEGAS
zijn uitgewerkt en opgenomen in het veiligheidsmanagementsysteem
van de Nederlandse luchtvaart.
De Beleidsagenda Luchtvaartveiligheid 2011–2015 wordt uitgevoerd.
De versterking van Just Culture krijgt vorm door het zogenaamde
Casusoverleg, waarbij sector, inspectie, luchtvaartbeleid en het
Openbaar Ministerie door goed overleg en het uitwisselen van
argumenten duidelijkheid verschaffen in het soms nog grijze gebied
van het melden van voorvallen en incidenten en het streven naar een
permanente verbetering.
Het risico op vogelaanvaringen op en rond Schiphol is teruggedrongen: Op 16 april 2012 hebben alle betrokken overheden, belangenorganisaties en sectorpartijen een Convenant ondertekend en
afspraken gemaakt over een gezamenlijke uitvoering van maatregelen
om het populatiebeheer te intensiveren en de Haarlemmermeer
minder aantrekkelijk te maken als foerageergebied.

ICAO en EASA (HGIS)
• Nederland heeft geparticipeerd in Europese werkgroepen (EASA) en in
ICAO werkgroepen en heeft de permanente vertegenwoordiger bij
ICAO ondersteund bij het opzetten van een mondiaal systeem voor het
monitoren van afwijkende voorschriften.
Internationaal
• Nederland heeft op het terrein van gevaarlijke goederen competentiegebaseerde trainingsmodules ontwikkeld die door ICAO zijn overgenomen in Annex 18. Nederland heeft eraan bijgedragen dat de verplichte
(internationale) documentatie voor gevaarlijke goederen is vereenvoudigd, hetgeen een administratieve lastenverlichting voor de luchtvaartsector betekent.
Beveiliging luchtvaart
• Eind 2012 is het EU-regelgevingstraject met betrekking tot de nieuwe
maatregelen voor het meenemen van vloeistoffen (Liguids, Gels and
Aerosols/LAGs) in de handbagage afgerond en in werking getreden.
Verder is gewerkt aan een nadere uitwerking van de verdeling van
bevoegdheden en wettelijke taken op het gebied van inflight security
tussen de EU en EASA.
• De beveiligingsplannen van de luchtvaartmaatschappijen en luchthavens die zijn voorgelegd door het ministerie van Veiligheid en Justitie
zijn beoordeeld en goedgekeurd. Dankij deze afronding beschikken we
over een veiligere luchtvaart.
• Nederland heeft zorggedragen voor de beveiliging van de Luchtverkeersleidingsorganisaties, voor het luchtruim in Nederland en op de
BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius, Saba).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

81

Beleidsartikelen

•

•

Nederland heeft invulling gegeven aan de Europese regelgeving door
het introduceren van het security management system bij de Luchtverkeerleiding Nederland (LVNL). Dit systeem is ook goedgekeurd door de
Nederlandse Luchtvaart Autoriteit.
De Europese Commissie heeft in 2012 een aanvang gemaakt met de
Evaluatie van de European Programme for Critical Infrastructure
Protection (EPCIP) richtlijn inzake (Europese) Vitale Infrastructuur. Deze
evaluatie en vooral de gebruikte methode daartoe werd door de
lidstaten, waaronder Nederland, kritisch ontvangen. Daardoor is in het
uitbrengen van een gewijzigde EPCIP-richtlijn vertraging opgetreden.
In 2012 is de kostenefficiency van de beveiligingsmaatregelen op
Schiphol gemonitord (Kamerstukken II, 2010/11, 31 936, nr. 84) op
basis van in 2011 door Schiphol uitgevoerde bedrijfsinterne audit. Met
de introductie van het Smart and Unpredictable Riskbased Entry
(SURE)-concept door het Ministerie van Veiligheid en Justitie in 2012 is
voor Nederland een vorm van kostenbeheersing in het domein van de
aviation security geïntroduceerd.

Ontwikkeling luchthavens
• Naar aanleiding van het Aldersadvies: Met de vaststelling en publicatie
van de Notitie Reikwijdte en Detailniveau Milieu-effectrapport is in
2012 een start gemaakt met de procedure voor de totstandkoming van
het luchthavenbesluit en de vergunning voor het medegebruik door de
burgerluchtvaart van de luchthaven Eindhoven.
• ProRail heeft een verkennend onderzoek verricht naar de verbetering
van de bereikbaarheid met het openbaar vervoer (ov) van de luchthaven Eindhoven. Naar aanleiding van dit onderzoek is een MIRTonderzoek naar de gebiedsontwikkeling rondom Eindhoven gestart. De
afspraken over de landzijdige bereikbaarheid (weg/ov) van Eindhoven
Airport worden daarin meegenomen.
• Luchtruimvisie Lelystad. De Lelystad luchthavenexploitant en
luchthavenmaatschappijen zijn gestart met een nadere uitwerking van
de wijze waarop invulling kan worden gegeven aan het Kabinetsstandpunt om gefaseerd een ontwikkeling naar 45.000 vliegbewegingen te
realiseren, hoe deze ontwikkeling luchtzijdig kan worden ingepast, en
met het vergaren van inzicht in de juiste product-markt combinatie.
Daarna volgt het definitieve Aldersadvies over Lelystad.
• In maart 2012 hebben partijen aan de Alderstafel vastgesteld dat voor
de uitvoering van de afspraken uit het Aldersakkoord 2008 over het
invoeren van CDA («continuous decend approach», glijvluchten)
vluchten diverse opties zijn onderzocht, maar dat geen van die opties
haalbaar is gebleken. Daarom is een alternatief pakket aan hinderbeperkende maatregelen opgesteld. De heer Alders heeft dit alternatieve
pakket in december 2012 aan de staatssecretaris van IenM gestuurd.
Bezien wordt onder andere de mogelijkheid om de experimenten met
CDA’s aan te passen. Onder andere overeengekomen:
• CDA’s vanaf 22.30 uur, tenzij de operatie zich hiertegen verzet (c.q. de
capaciteit van de nachtprocedure op dat moment nog tekort schiet om
het verkeersaanbod af te wikkelen). Het gaat hierbij om het toepassen
van de bestaande, vanaf 23:00 uur gebruikte nachtprocedures.
• De ontwikkeling van CDA’s in de schouders van de pieken overdag op
de Aalsmeerbaan (36R) als secundaire baan.
• Voor alle gebiedsgerichte projecten is in het Aldersconvenant
Omgevingskwaliteit Schiphol een financiële bijdrage van in totaal € 20
miljoen toegezegd door de Stichting Leefomgeving Schiphol. Deze
bijdrage is bedoeld voor projecten ter verbetering van de kwaliteit van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

82

Beleidsartikelen

•

de leefomgeving in de Schipholregio. In december 2012 is het eerste
project «Haarlemmerliede-Station Halfweg» opgeleverd.
Ook heeft de Stichting Leefomgeving Schiphol bij «schrijnende
gevallen» een besluit genomen over de toekenning van de aanvraag.
– Eind 2012 is de vierjaarlijkse evaluatie van de Aldersafspraken uit
2008 opgestart. Het tweejarig experiment met het Nieuwe Normenen Handhavingsstelsel (NNHS) is op 31 oktober 2012 geëindigd.
Gedurende de uitvoering van het experiment zijn per kwartaal
monitoringsrapportages uitgebracht. De resultaten na het eerste
jaar (zie tussentijdse evaluatie NNHS33) waren positief en in
afwachting van het eindadvies van de Alderstafel aan het Kabinet
zal volgens de regels van het nieuwe stelsel gevlogen blijven
worden.
– In het rijksprogramma Structuurvisie Mainport Amsterdam
Schiphol Haarlemmermeer34 (SMASH) voor de Schipholregio is
met inbreng van de luchtvaartsectoren en de regionale partijen
gewerkt aan een verkenning voor de Schipholregio. Dit moet leiden
tot prioritering van ruimteclaims rond Schiphol, het stimuleren van
Schipholafhankelijke prioriteiten en het gericht verbeteren van de
landzijdige bereikbaarheid van Schiphol per weg en spoor.

Regelgeving Regionale en Kleine Luchthavens
• Op 6 juli 2011 is de wijziging van het aanwijzingsbesluit Rotterdam The
Hague Airport onherroepelijk geworden; de geluidsruimte is geactualiseerd. Gestart is met de voorbereiding van de omzettingsregeling. In
2012 hebben voorbereidingen hiertoe plaatsgehad. De Raad van State
heeft uitspraak gedaan in de beroepsprocedure tegen de beslissing op
bezwaar inzake het aanwijzingsbesluit van de luchthaven Maastricht.
Met deze uitspraak is het aanwijzingsbesluit van de luchthaven
Maastricht, zoals gewijzigd met de beslissing op bezwaar van
27 oktober 2011, onherroepelijk geworden.
• Voor de regionale luchthavens van nationale betekenis zijn voorbereidingen getroffen om in 2014 luchthavenbesluiten te kunnen nemen
conform de vereisten van de Wet Luchtvaart. Voor de luchthaven Eelde
is de omzettingsregeling in 2012 vastgesteld.
• Aanloop naar de luchthavenbesluiten van Eelde en Maastricht en een
eventueel luchthavenbesluit Twente: Besluitvorming over eventuele
nieuwe decentralisering is niet aan de orde voordat voldoende
duidelijkheid bestaat over de oplossing van het vraagstuk van de
nationale capaciteit.
Luchtruim
• Nederland heeft de ratificatieprocedure ter zake van het FABECverdrag (Functional Airspace Block Europe Central) in oktober 2012
voltooid. Het FABEC-verdrag is nog niet in werking getreden, omdat de
ratificatieprocedure in België nog loopt. Het Europa-brede prestatiesturingssysteem is per 1 januari 2012 in werking getreden. Als gevolg
van de vermindering van het luchtverkeer wordt het voor 2012
gestelde kostenefficiëntiedoel ook in de Nederlandse en route
heffingen zone niet gehaald. De in FABEC verband overeengekomen
capaciteitsdoelstelling wordt wel gehaald.
• De Luchtruimvisie en bijbehorende beleidsagenda zijn vastgesteld.
33

www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2012/04/10/jaarverslag-alderstafelschipol-met-tussentijdse-evaluatie-experiment-nnhs.html
34
http://mirt2012.mirtprojectenboek.nl/mirt_2012/noordwestnederland/
prioritaire_gebiedsopgaven/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

83

Beleidsartikelen

•

•

Het nominale Nederlandse en route tarief is licht gedaald, wat een
verdere daling in reële termen (prijspeil 2009) inhoudt. De Luchtverkeerleiding Nederland (LVNL) heeft haar tarieven voor terminal met 2%
en voor en route met 1% verlaagd ten opzichte van 2011.
De analyse en rapportage over de mogelijkheden om de gezamenlijke
Airspace Flow Management Unit (AFMU) te optimaliseren is afgerond.
De implementatie van de aanbevelingen is opgestart. Voorbereidingen
zijn getroffen om in 2013 de eerste stappen te zetten in de verplaatsing
van algemene militaire luchtverkeersleidingstaken naar de locatie van
de LVNL op Schiphol Oost.

Marktordening en markttoegang
• In het voortraject leidend tot de Raadsconclusies van 16 december
2012 over het externe EU beleid heeft Nederland een beleidsdocument
opgesteld dat met de andere EU-lidstaten en de Commissie is gedeeld.
• In 2012 is een aantal bilaterale luchtvaartverdragen afgesloten. Dit
betreft Zambia, Congo-Brazzaville, Colombia, Japan, Kaapverdië,
Mexico, Uruguay, Angola, Tanzania, Macedonië, Irak, Argentinië
(zogenaamde «Agreed Minutes») en Qatar (eveneens «Agreed
Minutes»). Daarnaast zijn de bestaande relaties met andere landen
onderhouden en bestendigd.
• De «Beleidsregel vergunningen voor geregeld en ongeregeld
luchtvervoer» is opgesteld, met criteria voor de beoordeling van
vergunningaanvragen voor het uitvoeren van luchtvervoer. Verder zijn
routevergunningen verleend aan KLM (op Uruguay, Dominicaanse
Republiek, Argentinië, Zimbabwe en Angola), aan Martinair (op
Tanzania, Mexico, Uruguay, Japan, Zambia en Irak), aan Transavia (op
Irak, Verenigde Arabische Emiraten en Kaapverdië) en aan TUI Arkefly
(op Tanzania, Mexico, Dominicaanse Republiek en Malediven). Ook zijn
vergunningen verstrekt voor charteroperaties op «leisure- bestemmingen».
• Over de voorstellen van de Europese Commissie inzake het zogenaamde luchthavenpakket (grondafhandeling, procedures bij invoering
van geluidsrestricties en slots) zijn door de EU Transportraad zogenaamde «algemene oriëntaties» vastgesteld.
• In het najaar van 2012 is de jaarlijkse studie uitgevoerd naar de
ontwikkeling van de netwerkkwaliteit en de naleving van de staatsgaranties inzake netwerkontwikkeling. Gebleken is dat de ontwikkeling
van de netwerkkwaliteit op Schiphol tussen 2011 en 2012 ongeveer
gelijke tred heeft gehouden met die van concurrerende luchthavens en
dat op Schiphol sprake was van een sterkere ontwikkeling dan op
Parijs Charles de Gaulle. Om te kunnen vaststellen of Schiphol een
concurrerend kostenniveau heeft, vindt er jaarlijks een vergelijking
plaats van de luchthavengelden, de ATC-heffingen en de overheidsheffingen op Schiphol en tien concurrerende luchthavens. De resultaten
van de benchmark van 2012 laat zien dat Schiphol medio 2012
goedkoper is dan zeven andere Europese luchthavens.
Vergroting strategische en internationale oriëntatie
• In 2012 heeft de ondersteuning van Nederland Distributieland zich
beperkt tot deelname van IenM aan de Raad van Toezicht. In 2012 is
het ministerie van IenM gestopt met de jaarlijkse subsidiering van de
activiteiten van Nederland Distributieland. Logistiek is één van de
negen topsectoren. In de Topsector Logistiek werken bedrijfsleven,
kennisinstellingen en overheid gezamenlijk aan de logistieke concurrentiekracht van Nederland onder regie van het Strategisch Platform
Logistiek (SPL). Het ministerie van IenM vertegenwoordigt de overheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

84

Beleidsartikelen

•

•

in het SPL. Voor wat betreft het kennis- en innovatiedeel van de
Topsector Logistiek is in april het innovatiecontract tot stand gekomen
waarin de inhoudelijke en financiële afspraken tussen bedrijfsleven,
kennisinstellingen en overheid zijn vastgelegd (Kamerstuk 32 637, nr.
32). De samenwerking van deze innovatiecontractpartners krijgt verder
vorm in een Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI) dat in
september 2012 is opgericht (Kamerstuk 32 637, nr. 48).Verder is onder
leiding van het SPL in 2012 een stuurgroep Neutraal Logistiek
Informatie Platform gestart voor een optimale beschikbaarheid en
efficiënt (her)gebruik van informatie voor en door markt en overheid
(open data platform).
Tevens zijn diverse pilots met synchromodaal transport opgestart en is
het internationale kernnet logistiek ontwikkeld en gepubliceerd in de
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte ((SVIR)35, kamerstuk 32 660, nr.
50).
Het technologisch topinstituut Dinalog, dat het Nationale Innovatie
Programma Logistiek en Supply Chain Management uitvoert, heeft in
2012 diverse projecten gehonoreerd en opgestart op het gebied van
Research and Development (R&D), valorisatie en Human Capital.

Geluidsisolatie Schiphol fase 3 (GIS-3)
• GIS-3 (Geluidsisolatie Schiphol fase 3) is in 2012 volledig afgerond.
Duurzame luchtvaart
• Op grond van de resolutie van de 37ste International Civil Aviation
Organization
• (ICAO) Assemblee in 2010 en mede onder druk van de inwerkingtreding van het EU emissions trading system (EU ETS) is in 2012 in ICAO
een proces gestart om een mondiaal marktconform systeem te
ontwikkelen voor reductie van CO2– emissies door de luchtvaart.
• Tengevolge van de inwerkingtreding van het EU ETS is in de eerste
helft van 2012 veel tijd besteed aan de communicatie richting derde
landen in verband met de handhaving van de richtlijn.
• Als onderdeel van het programma van het milieucomité van ICAO
Committee on Aviation Environmental Protection (CAEP) is een
bijdrage geleverd aan de medio 2012 vastgestelde CO2– standaard
voor vliegtuigen. Ook zijn voor verdere aanscherping van de geluidsnorm voor vliegtuigen de analyses afgerond.
• Ten aanzien van de reductie van CO2– emissies is gerapporteerd in de
State Action Plans.
Meetbare gegevens
Kengetal: Jaarlijkse TRG-score voor Schiphol in relatie tot de TRG-grenswaarde in het Luchthavenverkeersbesluit

TRG score

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Grens

6,3

6,36

6,55

6,62

6,057

6,118

6,47

6,486

9,72

Bron: Handhavingsrapportage Schiphol (AAS) 2011

Het gebruiksjaar voor het berekenen van de TRG-score loopt van
1 november 2011 t/m 31 oktober 2012. Afgezet tegen de grenswaarde van
9,724 ton betekent dit dat op 31 oktober 2012 nog een TRG-ruimte van
3,234 ton beschikbaar was.
35

www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2012/03/13/definitievestructuurvisie- infrastructuur-en-ruimte.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

85

Beleidsartikelen

Indicator: Aantal aangekochte woningen en woonboten in de veiligheidssloopzones Schiphol

Aantal aangekochte woningen
Aantal aangekochte woonboten

Tot en
met 2009

Tot en
met 2010

Streefwaarde
2011

Realisatie
2011

43
14

45
14

2
0

1
0

Realisatie
2012

Streefwaarde
2012 e.v.

Totaal

13
0

59
14

Bron: Rijkswaterstaat Noord-Holland Voortgangsrapportage GIS nr 14,

De cijfers over 2012 zijn ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog
niet bekend.
Kengetal: Aantal fatale ongevallen per miljoen vluchten

Ongevalsratio wereldwijd
Ongevalsratio EASA operators

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

0,85
0,24

0,63
0,16

0,65
0,16

0,65
0,16

0,59
0,18

0,69
0,00

0,67
0,17

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2012

De cijfers over 2012 zijn ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog
niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

86

Beleidsartikelen

Kengetal: aantal ernstige incidenten en ongevallen in NL en met Nederlandse luchtvaartuigen in het buitenland
Aantal ongevallen

Commerciële verkeersvluchten
Helikopters
Privé / zakenluchtvaart
Zweefvliegtuigen
Hete luchtballonnen

Realisatie

2007

2008

2009

2010

2011

3
1
6
8
0

0
3
9
4
1

1
1
8
9
1

1
3
8
4
1

0
2
7
3
1

Ernstige incidenten

Commerciële verkeersvluchten
Helikopters
Privé / zakenluchtvaart
Zweefvliegtuigen
Hete luchtballonnen

Realisatie

2007

2008

2009

2010

2011

18
1
7
4
1

7
2
7
2
1

8
1
6
2
0

13
0
4
2
0

0
1
4
4
0

Dodelijke slachtoffers

Commerciële verkeersvluchten
Helikopters
Privé / zakenluchtvaart
Zweefvliegtuigen
Hete luchtballonnen

Realisatie

2007

2008

2009

2010

2011

0
0
3
1
0

0
1
0
0
0

9
0
5
1
0

0
4
0
0
0

0
0
3
0
0

(Zwaar) gewonden

Commerciële verkeersvluchten
Helikopters
Privé / zakenluchtvaart
Zweefvliegtuigen
Hete luchtballonnen

Realisatie

2007

2008

2009

2010

2011

3
2
0
5
1

0
0
0
0
0

66
0
2
1
1

1
1
1
0
2

0
0
1
0
1

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2012
De cijfers over 2012 zijn ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog niet bekend.

Kengetal: Aantal bestemmingen waarnaar (>2 x per jaar) met vnl. geregelde vluchten wordt gevlogen per luchthaven
Luchthaven

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Waarde
2012

258
288
181
260
158

246
291
177
273
190

253
284
171
272
183

263
283
165
271
188

271
288
174
268
200

266
301
176
256
190

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), op basis van APGdat, januari 2012

Toelichting

In de tabel zijn de bestemmingen opgenomen waarvoor geldt dat deze
meer dan 2x per jaar worden aangevlogen. Het aantal bestemmingen
vanaf Schiphol is in 2011 gedaald met ca. 3% gestegen en vergelijkbaar
met die vanaf Parijs Charles de Gaulle en Brussel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

87

Beleidsartikelen

Kengetal: Aantal vliegbewegingen per luchthaven ( x 1000)

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Waarde
2012

405
482
472
514
231

423
482
471
533
232

436
485
476
544
241

428
480
473
551
236

391
458
460
518
212

386
458
449
492
205

420
481
476
507
214

423
476
471
491
206

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), januari 2012

Toelichting

Op alle luchthavens is in 2012 het aantal vliegtuigbewegingen gedaald
met uitzondering van Schiphol. Schiphol laat een licht groei zien. Ook in
2011 was de groei van het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol het
hoogst.

Kengetal: Aantal passagiers in miljoenen per luchthaven

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle
Brussel

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Waarde
2012

44
52
68
54
16

46
53
67
57
17

48
54
68
60
18

47
53
67
61
19

44
51
66
58
17

45
53
66
58
17

50
56
69
61
19

51
57
70
61
19

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), januari 2012

Toelichting

In 2012 is het aantal passagiers op Schiphol slechts licht gestegen. Een
beeld dat zich ook voordoet op de overige luchthavens.

Kengetal: Vrachttonnage per luchthaven (x 1000 ton)

Amsterdam
Frankfurt
London Heathrow
Parijs Charles de Gaulle

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
2011

Waarde
2012

1.450
1.864
1.306
1.767

1.527
2.031
1.306
1.884

1.610
2.074
1.314
2.053

1.568
2.021
1.401
2.039

1.286
1.808
1.278
1.819

1.512
2.199
1.473
2.177

1.524
2.133
1.484
2.088

1.483
1.986
1.465
1.950

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), januari 2012

Toelichting

Op alle luchthavens is in 2012 sprake van een duidelijke afname die ligt
tussen 1,5 tot 7%. Schiphol zit met ca. 3% in de middenmoot.

Indicator: Creëren van luchthavencapaciteit Schiphol

Gerealiseerd aantal vliegtuigbewegingen t.o.v.
plafond 510.000

Basiswaarde
2009

Gerealiseerd
2010

Gerealiseerd
2011

Gerealiseerd
2012

Streefwaarde
2020

390.000
76%

386.000
76%

420.000
82%

423.000
83%

510.000
100%

Bron streefwaarde: Luchtvaartnota, april 2009
Bron realisatie:Jaarcijfers Schipholgroep, januari 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

88

Beleidsartikelen

Toelichting

In het convenant «Behoud en versterking mainportfunctie en netwerkkwaliteit luchthaven Schiphol» (Kamerstukken II, 2008/09, 29 665, nr. 115)36 is
tussen Schiphol en het Rijk overeengekomen dat op het moment dat 95 %
van het plafond van 510.000 vliegtuigbewegingen op Schiphol gerealiseerd wordt de afspraken uit het convenant in werking treden. Het Rijk is
verantwoordelijk voor het creëren van capaciteit op de luchthavens
Eindhoven en Lelystad. De partijen aan de Alderstafel zijn in december
2012 tot de conclusie gekomen dat de oorspronkelijke afspraken over de
invoering van CDA’s niet integraal kunnen worden uitgevoerd. Daarom is
besloten een alternatief pakket aan hinderbeperkende maatregelen op te
stellen, waaronder een versnelde uitvoering van de selectiviteitsmaatregelen: zo is de intentie om al bij 90% in plaats van bij 95% van de 510.000
vliegtuigbewegingen de (extra) regionale luchthavencapaciteit te kunnen
inzetten ter ontlasting van Schiphol.

Indicator: Creëren van luchthavencapaciteit Eindhoven en Lelystad
Basiswaarde
2009

Gerealiseerd
2010

Gerealiseerd
2011

Gerealiseerd
2012

Streefwaarde 2015

Streefwaarde 2020

0
0

0
0

0
0

0
0

10 000
25 000

25 000
45 000

Luchthavencapaciteit Eindhoven
Luchthavencapaciteit Lelystad

Bron streefwaarde: kabinetsstandpunten bij Aldersadviezen Lelystad en Eindhoven
Bron realisatie: Luchthavenverkeersbesluiten Lelystad en Eindhoven

Toelichting

Op basis van het Aldersadvies Eindhoven heeft het kabinet in 2010
besloten tot uitvoering van de afspraken over het accommoderen op
Eindhoven van 25.000 van de extra vliegtuigbewegingen.
In 2012 heeft de Alderstafel Lelystad haar advies uitgebracht. Het kabinet
heeft besloten tot uitvoering van het advies waarbij de gecontroleerde
ontwikkeling van Lelystad Airport in twee tranches centraal staat. Gestart
wordt met een eerste tranche naar 25.000 vliegtuigbewegingen. De
tweede tranche naar 45.000 vliegtuigbewegingen kan pas worden gebruikt
na evaluatie van de effecten op de uitvoering van de businesscase, de
invulling van de werkgelegenheidsambitie, de effecten op de duurzame
landbouw en het vermijden van geluidhinder en de verstoring van natuur.

36

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29665–115.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

89

Beleidsartikelen

Regelgeving regionale en kleine luchthavens
Indicator: Stand van zaken aanwijzingen en beroepsprocedures regionale en kleine
luchthavens (huidige wetgeving)
Veld

Lelystad
Budel
Ameland
Hoogeveen
Texel
Terlet
Seppe
Noord-Oost polder
Teuge
Maastricht
Midden-Zeeland
Eelde
Rotterdam
Hilversum
Drachten

Stand van
zaken/planning
aanwijzing
gereed

Beslissing Op
Bezwaar

Beroep/RvS

2009
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
Gesloten
Gereed
Gereed
Gereed
Gereed
2010
Gereed
Gereed

nvt
nvt
nvt
nvt
nvt
nvt
nvt
nvt
2009
2011
nvt
2010
nvt
nvt
nvt

2011

2011
2012
2012
2011

RvS = uitspraak Raad van State
Nvt = niet van toepassing; procedure is afgerond
Evt = mogelijk van toepassing; er is nog steeds mogelijkheid van beroep
Bron: Ministerie van Infrastructuur en Milieu, januari 2013

Toelichting
Voor alle regionale luchthavens zijn in het verleden onder het regime van
de (oude) Luchtvaartwet aanwijzingsbesluiten vastgesteld. In 2012 heeft
de Raad van State in de beroepsprocedure ten aanzien van Groningen
Airport Eelde beslist dat de baanverlenging is geoorloofd; daarmee is het
aanwijzingsbesluit van Groningen Airport Eelde met een verlengde
landingsbaan onherroepelijk geworden. In 2012 heeft de Raad van State
uitspraak gedaan dat de beroepen tegen de beslissing op bezwaar inzake
het aanwijzingsbesluit van de luchthaven Maastricht niet-ontvankelijk cq
ongegrond zijn. Met deze uitspraak is het aanwijzingsbesluit van de
luchthaven Maastricht, zoals gewijzigd met de beslissing op bezwaar van
27 oktober 2011, onherroepelijk geworden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

90

Beleidsartikelen

Indicator: Stand van zaken omzettings- en luchthavenbesluiten
Veld

Gereed

Midden-Zeeland
Hoogeveen
Teuge
Seppe
Budel
Drachten
Ameland
Stadskanaal
Terlet
Hilversum
Texel
Maastricht
Lelystad
Rotterdam
Groningen-Eelde

Luchthavenbesluit

Omzettingsbesluit

voor 2015
voor 2015
voor 2015
voor 2015

2012
2011
2011
2011
2011
2011
2011
2012
2011
2012
2012
2013
2014
2013
2012

Bron: Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2013

Toelichting
Voor de burgerluchthavens van regionale betekenis zijn in de loop van
2012 de laatste omzettingsregelingen gerealiseerd. De luchthavenbesluiten of -regelingen voor deze luchthavens worden vervolgens door de
provincies vastgesteld.
Voor de luchthavens van nationale betekenis worden met omzettingsbesluiten vooraleerst de bestaande aanwijzingsbesluiten van de burgerluchthavens omgezet naar de systematiek van de Wet Luchtvaart.
Voor de luchthaven Eelde is de omzettingsregeling in 2012 vastgesteld;
voor de andere burgerluchthavens van nationale betekenis volgen de
omzettingsregelingen in 2013 en 2014.
Kengetal: Gemiddelde vertraging per vlucht toe te rekenen aan Air Traffic Management (in minuten)

Taakstelling
vanaf 2000 met
herijking voor
2002–2006
Gerealiseerd

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2,8
3,1

2,44
1,8

2,08
1,2

1,72
1,2

1,4
1,3

1,0
1,4

1,0
1,6

1,0
1,9

1,0
1,2

1,0
2,8

1,0
1,1

1,0
0,63

Bron: Eurocontrol/CFMU, Performance Review Report 2013
(www.eurocontrol.int/prc/public/standard_page/doc_prr.html)

Toelichting
Het Rijk heeft geen directe invloed op het aantal minuten vertraging in het
Europese luchtruim. Dit kengetal is een internationaal gemiddelde en
wordt bepaald door operationele factoren, zoals capaciteitsplanning en
human resource management en geeft een beeld van de efficiëntie van
het luchthavenbestel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

91

Beleidsartikelen

Indicator: Stand van zaken experimenten
Omschrijving experiment

Bochtstraal Hoofddorp/Nieuw Vennep
Uitbreiden CDA’s
Alternatief M17
Nieuw normen en handhavingsstelsel
Overige routemaatregelen

Start

Besluit obv
evaluatie

2010
2013
2011
2010
vanaf eind
2011

2011
2014
2012
2013

Bron: voor start: Staatscourant; voor besluiten: brieven aan de Tweede Kamer

Toelichting
De geplande experimenten komen voort uit de Aldersafspraken middellange termijn. IenM is verantwoordelijk voor de formele procedure (Artikel
8.23a Wet Luchtvaart). Voorwaarde hierbij is dat de Commissie Regionaal
Overleg luchthaven Schiphol (CROS) bij advies heeft aangegeven dat het
experiment een gunstig effect kan hebben op de hinderbeleving.
De partijen aan de Alderstafel zijn in december 2012 tot de conclusie
gekomen dat de oorspronkelijke afspraken over de invoering van
Continuous Descent Approaches (CDA’s) niet integraal kunnen worden
uitgevoerd. Aanvullende afspraken zijn gemaakt, onder andere om te
starten met CDA’s vanaf 22.30 uur, tenzij de capaciteit dat niet toe laat.
Over maatregel 17, die voorziet in het verlengen van de nachtprocedure
tot 06.30 uur in de ochtend, is afgesproken deze te continueren zolang het
verkeersvolume dit toelaat.
De eindevaluatie van het experiment met het nieuwe normen -en
handhavingsstelsel wordt in het voorjaar van 2013 verwacht. Daarna volgt
de kabinetsreactie.

Indicator: Luchthavengelden, ATC-heffingen en overheidsheffingen (aeronautical
kosten)
Ranglijst kostenniveau (van
hoog naar laag)
London Heathrow (LHR)
Parijs (Cdg)
Frankfurt (FRA)
Gatwick
Schiphol
Zürich
München
Brussel
Madrid

Realisatie
2011
1
2
3
6
7
4
5
8
9

Streefwaarde 2012

< LHR, FRA, CDG

Realisatie
2012
1
2
3
6
8
4
5
9
7

Bron: SEO, Benchmark Luchthavengelden en Overheidsheffingen 2012

Toelichting
De benchmark 2012 laat zien dat Schiphol medio 2012 goedkoper is dan
zeven andere Europese luchthavens, waaronder de grootste concurrenten
Londen Heathrow, Parijs Charles de Gaulle en Frankfurt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

92

Beleidsartikelen

Kengetal: Aantal aangekochte en aan te kopen woningen in de geluidsloopzones Schiphol
Tot en
met
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2012

Streefwaarde
2012 ev

Totaal

>65 Ke
55 – 65 Ke

5
24

0
2

1
0

1
0

3
0

2
0

0
0

0
0

5
0

12
26

Totaal

29

2

1

1

3

2

0

0

5

38

Bron: Rijkswaterstaat, Voortgangsrapportage GIS nr. 16

De 16e voortgangsrapportage van het project Geluidsisolatie Schiphol is
op 12 oktober 2012 aan de Kamer aangeboden (Kamerstukken II,
2011/2012, 26 959, nr. 139 37). De werkzaamheden voor fase 3 van het
project zijn grotendeels afgerond.

Toelichting

Kengetal: De grenswaarde voor de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen in gram per ton Maximum take off weght (MTOW)
realisatie
Stof

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

CO
NOx
VOS
SO2
PM10

59,3
66,3
10,1
2,0
2,2

56,6
66,8
9,0
2,0
2,2

55,1
67,4
8,6
2,0
2,3

54,1
67,1
8,2
2,0
2,3

53,4
67,6
7,9
2,0
2,3

54,1
69,7
8,0
2,0
2,4

54,3
68,1
7,6
1,9
2,2

2012

grenswaarden

2005 – 2009

vanaf
2010

58,1
74,6
9,9
2,1
2,5

55,0
74,6
8,4
2,1
2,5

Bron: Luchthaven Schiphol.
De cijfers over 2012 zijn ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog niet bekend.

Kengetal: Geluidbelasting rond Schiphol
Periode
Gedurende het gehele etmaal
Gedurende de periode van 23.00 tot 7.00 uur (Lnight)

TVG
63,46 dB(A)
54,44 dB(A)

Bron: Luchthavenverkeersbesluit 2004

Artikelonderdeel

05.02 Maritiem

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Verbeteren veiligheid zeevaart
• Er is een start gemaakt met de implementatie van het herziene
Internationale Maritieme Organisatie / Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers verdrag (IMO/STCW) over
opleiding, certificering en wachtlopen) in de nationale wetgeving.
• In overleg met sociale partners is besloten een goedkeuringswet van
het IMO-verdrag inzake opleiding, certificering en wachtlopen in de
visserij, het zogenaamde STCW-F 1995, aan de Staten-Generaal voor te
leggen.
• Nederland heeft een bijdrage geleverd aan de herziening van diverse
EU-richtlijnen betreffende passagiersschepen (waaronder historische
zeilschepen en personentenders voor de in aanbouw zijnde windpar37

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26959-139.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

93

Beleidsartikelen

•

•

ken in de Noordzee), met name in het Committee on Safe Seas. De
onderhandelingen hierover zijn nog niet afgerond.
In Nederland zijn de knelpunten in huidige wet- en regelgeving met
betrekking tot (de commerciële exploitatie van) schepen voor het
vervoer van technici naar windmolenparken in de Noordzee onderzocht.
De veiligheidsrisico’s voor de scheepvaart op de Noordzee zijn in
samenwerking met de sector geanalyseerd.

Verbeteren veiligheid zeehavens
• Met behulp van het innovatieplan 2010–2020 hebben de Rijkshavenmeesters en het loodswezen gewerkt aan diverse innovaties in de
veiligheidsketen. Er is een nieuwe loodsgeldtariefstructuur ontwikkeld,
waarmee een eind komt om de omstreden afbouw van de kruisfinanciering. Deze tariefstructuur wordt per 1 januari 2014 ingevoerd.
Verbeteren veiligheid binnenwateren
• Op het gebied van veiligheid op de binnenwateren is een constructieve
dialoog gestart met de binnenvaartsector over vergroting van het
veiligheidsbewustzijn. De risico top 5 heeft nadrukkelijk aandacht
gekregen bij de handhavingsactiviteiten van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
• In het kader van de terugdringing van regeldruk is op Nederlands
initiatief in de Centrale Rijnvaartcommissie afgesproken om nieuwe
regelgeving en beleid expliciet te toetsen op nut en noodzaak alsmede
kosten en baten en administratieve lasten voor het bedrijfsleven.
• Op basis van het CEVNI-verdrag (Code européen des voies de
navigation intérieure – Europese Code voor de Binnenvaart) wordt
voortvarend gewerkt aan de totstandkoming van een uniform
verkeersreglement voor alle Nederlandse binnenwateren.
• Met de in internationaal verband lopende discussie rondom de
invoering van River Information Services (RIS) wordt goede voortgang
geboekt. Er wordt toegewerkt naar de verplichtstelling van zogenoemde inland Automatic Identification Systems (inland AIS) voor
binnenschepen ter bevordering van de veiligheid op het water.
IMO (HGIS)
• Nederland heeft deelgenomen aan vergaderingen van de IMO. De
uitgaven (jaarlijkse contributie) worden via de Homogene Groep
Internationale Samenwerking gefinancierd. Gezien de grote belangen
voor Nederland als kuststaat, grote havenstaat en middelgrote
vlaggenstaat, heeft Nederland zich in nauwe samenwerking met
vertegenwoordigers uit de sector in de IMO actief ingezet om
internationale regelgeving voor de zeevaart te beïnvloeden.
Beveiliging scheepvaart en zeehavens
• In 2012 is de European Program for Critical Infrastructure Protection
(EPCIP) road map opgesteld.
• Nationaal (interdepartementaal en Plaform Piraterij) en internationaal
(EU, IMO,Regional Cooperation Agreement on Combatting Piracy and
Armed Robbery against ships in Asia (ReCAAP)) is ingezet op
piraterijbestrijding.
• De Focal Point functie in het kader van de Europese Verordening inzake
beveiliging van zeeschepen en havens en de Richtlijn voor brede
havenbeveiliging is ook in 2012 vervuld. Meer in het bijzonder is een
uitgebreide EU security inspectie in Nederland voorbereid en
gefaciliteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

94

Beleidsartikelen

Vaarweginfrastructuur
• In 2012 zijn de onderhoudsbudgetten structureel verhoogd en zijn de
vaarwegen onderhouden conform de afspraken over efficiency en
versobering.
• Via het Impulsprogramma beheer en onderhoud en het programma
Nota Mobiliteit38 (NoMo)/Achterstallig Onderhoud Vaarwegen is
voortvarend gewerkt aan het wegwerken van het achterstallig
onderhoud.
• Voor meer specifieke informatie over onderhoud en aanleg wordt
verwezen naar artikel 15 van het Infrafonds.
• Via de Quick Win regeling Binnenhavens is de ontwikkeling van
binnenhavens door decentrale overheden ondersteund. In 2012 zijn er
3 projecten beschikt. Sinds 2009 zijn er nu 69 projecten beschikt voor
een totaalbedrag van € 87 miljoen. In 2012 zijn er 9 projecten
opgeleverd (waaronder de projecten in Bergen op Zoom, Veghel,
Venlo, Leeuwarden, Groningen en Utrecht) waardoor het totaal aan
opgeleverde projecten 27 is.
• Naast de lopende twee tranches is begin 2012 de 3e tranche voor quick
winprojecten in binnenhavens van start gegaan. In september 2012 is
voor 4 projecten een rijksbijdrage toegekend: in Venray (€ 4 miljoen),
Oss (€ 4 miljoen), Tiel (€ 0,7 miljoen) en Bergen op Zoom (€ 1,3
miljoen).
Verbetering marktwerking
• In 2012 zijn het ministerie van IenM samen met de ministeries van
Financiën (douane) en Economische Zaken intensief betrokken
geweest bij het stroomlijnen van het logistieke proces in de zeehavens,
gebundeld in het programma Single Window Handel en Transport.
• Eind 2011 is een pakket voorstellen van de Europese Commissie
verschenen, dat onder andere een voorstel voor een EU Richtlijn
inzake de toekenning van concessies omvat. Overleg met de Nederlandse havensector heeft ertoe bijgedragen dat in de tekst van de
Concessierichtlijn de uitgifte van haventerreinen expliciet van de
richtlijn is uitgesloten. De Europese Ministerraad besluit hierover in het
voorjaar van 2013.
• In 2012 heeft een consultatieronde en een conferentie met alle actoren
uit de havenwereld plaatsgevonden ten behoeve van het in 2013 uit te
brengen Havenpakket, dat de Europese Commissie heeft aangekondigd in het vigerende Witboek Transport.
• In verband met het beëindigen van de Nationale Havenraad (NHR) per
1 januari 2012 zijn publieke taken van de NHR belegd binnen het
departement. De havenmonitor 2010, het jaarlijkse onderzoek naar de
economische betekenis van de Nederlandse zeehavens, is in 2012
uitgevoerd.
Instandhouden en verbeteren infracapaciteit
• Het Project Mainport Rotterdam (PMR) ligt op koers. In juli 2012 is de
zeewering rond Maasvlakte 2 gesloten. In november is Maasvlakte 2
bereikbaar geworden voor schepen. De aanlegfase van de natuurcompensatie is afgerond en de natuurlijke ontwikkeling ervan wordt
gemonitord. In mei 2012 heeft de opening plaatsgevonden van een
deel van de Schiezone (50 ha van extra 750 ha recreatie- en natuurgebied). Door de uitspraken van de Raad van State eind juni en half juli
2012 is er voor het Buijtenland van Rhoon planologische duidelijkheid
ontstaan. Eind december 2012 heeft de Raad van State een tussenuit38

www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/notas/2004/09/30/nota-mobiliteit.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

95

Beleidsartikelen

•

•

•

spraak gedaan inzake de beroepsprocedures rondom het bestemmingsplan Vlinderstrik.
Voor de verruiming van de vaargeul van de Eemshaven naar de
Noordzee wordt een milieueffectrapportage en een ontwerp tracébesluit opgesteld.
De 1e fase van de planstudie Zeetoegang IJmond is met een technisch
en financieel haalbaar voorkeursbesluit juni 2012 afgerond. Fase twee
van de planstudie, de planuitwerking, is direct na het voorkeursbesluit
opgestart. Er wordt ingezet op mogelijke innovatieve financiering door
middel van projectobligaties.
Op 19 maart 2012 zijn Nederland en Vlaanderen tot een akkoord
gekomen over de bouw van een nieuwe zeesluis bij Terneuzen.
Vervolgens is een Nederlands-Vlaams projectteam ingesteld en is de
planuitwerkingsfase gestart. Tevens wordt gewerkt aan een verdrag
om de samenwerking te formaliseren.

Logistieke efficiëntie zee- en kustvaart
• De subsidiëring van de Stichting Nederland Maritiem Land (NML) heeft
plaatsgevonden.
• De kennismakingsstages aan boord van koopvaardij- en baggerschepen ter bevordering van de aanwas in het nautische onderwijs zijn
ondersteund en uitgevoerd.
• De implementatie van het International Labour Organisation (ILO)
Maritiem Arbeidsverdrag Maritime Labour Convention ((MLC) 2006) is
afgerond. Na de aanpassing van de Wet zeevarenden is ook de lagere
regelgeving aangepast. Er is een start gemaakt met de MLC certificering.
• Er is vooruitgang geboekt bij de voorbereiding van wetsvoorstellen ter
goedkeuring en invoering van het Nairobi Internationaal Verdrag
inzake het opruimen van wrakken. De EU en enkele van de EU
lidstaten, waaronder Nederland, zijn partij geworden bij het 2002
Verdrag van Athene inzake zeevervoer van passagiers en hun bagage.
• Het pilot project Shore Support (verhogen efficiency bemanningen)
heeft een structureel vervolg gekregen en de beperking tot maximaal
25 reders is opgeheven.
Logistieke efficiëntie binnenvaart
• Het Transitiecomité Binnenvaart heeft in 2012 verder gewerkt aan
onder andere de integratie van de bestaande binnenvaartorganisaties
tot één ketenbrede organisatie.
• Ook is verder gewerkt aan uitvoering van de aanbevelingen uit het
rapport van de binnenvaartambassadeur. Onder andere is een studie
afgerond naar markttransparantie, is door de sector gewerkt aan
voorstellen voor vergroening van de binnenvaart en is voortgang
geboekt ten aanzien van ketenoptimalisatie in de containerbinnenvaart.
• IenM heeft samen met de sector de praktijkexamens schipper en
matroos geïntroduceerd, waardoor zij-instromers sneller aan de
vereiste kwalificaties kunnen komen.
Duurzame zeevaart
• Het Besluit voorkoming verontreiniging door schepen is gewijzigd op
grond van het nieuwe hoofdstuk 4 van Bijlage VI van het International
Convention for the Prevention of Pollution from Ships (MARPOL)verdrag, inzake CO2 reductie. De door Nederland gesteunde wens dat
er bij voorkeur in IMO maatregelen worden genomen om de uitstoot
van broeikasgassen (in het bijzonder CO2) te verminderen, is door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

96

Beleidsartikelen

•

•

•

Europese Commissie aanvaard. Nederland heeft actief bijgedragen aan
de discussie in IMO en het voorbereidende overleg in Brussel.
Er zijn afspraken met de Noordzeelanden gemaakt over uniforme
implementatie en handhaving van het Ballastwaterverdrag in het
Noordzeegebied.
De laatste twee van zes internationale richtlijnen behorend bij het
Hong Kong Sloopverdrag zijn afgerond, te weten de «Guidelines for
survey and certification» en de «Guidelines for inspection of ships».
In IMO is met succes geijverd voor een verbod op het uitvoeren van
productieprocessen op zee, zodat de problemen (zoals de Probo Koala)
bij de bron worden aangepakt.

Duurzame zeehavens
• Van de 9 projecten, die in het kader van het subsidieprogramma
Zeehaven Innovatieproject voor Duurzame Zeehavens een subsidiebeschikking hebben ontvangen, lopen er nog 7 door in 2013. Ten
behoeve van de aankomende herziening van de Europese richtlijn
havenontvangstvoorzieningen is richting Europese Commissie en
tijdens bilaterale overleggen aangegeven dat Nederland voorstander is
van aanscherping van deze richtlijn en van meer geharmoniseerde
handhavings- en financieringssytemen.
• Mede door subsidie van het ministerie van IenM heeft Stena Line een
walstroominstallatie voor zeeschepen in gebruik genomen aan de kade
van de terminal in Hoek van Holland.
Duurzame binnenvaart
• Eind 2012 is op basis van een internationale vrijstelling het eerste
(Nederlandse) binnenvaartschip op LNG gaan varen.
• In 2012 is zowel nationaal als internationaal extra aandacht besteed
aan de handhaving van deel B (verzameling, afgifte en inname van
ladinggebonden afval) van het Scheepsafvalstoffenverdrag. Voor de
inzameling van onder andere huisvuil, klein gevaarlijk afval (KGA) en
overig afval zijn internationale afspraken omtrent de inzameling en
financiering afgerond. Per 1 januari 2012 is het lozingsverbod in
werking getreden voor het huishoudelijk afvalwater voor hotel- en
passagiersschepen uitgerust voor meer dan 50 personen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

97

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Kengetal: Aantal scheepvaartongevallen (inclusief vissersvaartuigen en recreatievaart) op het Nederlandse deel van de Noordzee
(Nederlandse en buitenlandse vlag)

Zeer ernstige scheepvaartongevallen
Ernstige scheepvaartongevallen

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

1

1

0

0

1

1

0

4

2

6

3

7

9

Streefwaarde 2012

Totaal
5

3

6

3

8

10

Een
jaarlijkse
vermindering

4

Bron: SOS database RWS-DVS, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Aantal doden en gewonden als gevolg van scheepsongevallen wereldwijd met in Nederland geregistreerde schepen onder
Nederlandse vlag (inclusief vissersvaartuigen en exclusief de slachtoffers van persoonsgebonden (ARBO) ongevallen)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

3
8

4
1

10
8

0
1

0
8

8
14

1
7

Aantal doden
Aantal gewonden
Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2012

Indicator: Aantal significante ongevallen1 met schepen op de Nederlandse binnenwateren (ook onder niet Nederlandse vlag) en aantal
doden en gewonden

Aantal significante
scheepsonge- vallen

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Streefwaarde 2015

96

123

150

127

121

164

159

115

1
Voor de beoordeling van de ontwikkeling van de veiligheid op de Nederlandse binnenwateren wordt gebruikt gemaakt van het begrip «significant
scheepsongeval». Hieronder worden ongevallen verstaan met grote (im)materiële of milieuschade.

Bron: Rijkswaterstaat, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.
[Onderstaand kengetal afkomstig uit voormalig artikel 33.02] – BINNENVAART

Kengetal: Aantal doden en gewonden op schepen op de Nederlandse binnenwateren (ook onder niet Nederlandse vlag)

Aantal doden
Aantal gewonden

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

7
49

3
54

4
30

4
51

4
56

4
45

8
63

Bron: Rijkswaterstaat, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

98

Beleidsartikelen

Kengetal: Veiligheidsniveau bij sluizen en bruggen

Aantal significante scheepsongevallen bij bruggen
Aantal significante scheepsongevallen bij sluizen

2008

2009

2010

2011

4
14

8
7

14
18

19
9

Bron: Rijkswaterstaat, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Naleving door Nederlandse reders

Percentages aanhoudingen/inspecties
Positie Nederlandse vloot op internationale
ranglijst

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2,75%

2,90%

1,76%

1,99%

1,24%

1,06%

1,83%

7

16

8

12

9

5

4

Bron: Jaarverslagen Paris Memorandum of Understanding; 2011
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Indicator: Gehercertificeerde beveiligingsplannen voor de totale haven

Aantal gehercertificeerde beveiligingsplannen voor de
totale haven

Basiswaarde
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Streefwaarde
2012

17

0

0

0

0

17

Bron: Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Indicator: Gehercertificeerde beveiligingsplannen voor schepen & havenfaciliteiten

Aantal gehercertificeerde beveiligingsplannen schepen
Aantal gehercertificeerde beveiligingsplannen havenfaciliteiten
1

Basiswaarde
2004

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Streefwaarde
2014

700

0

700

0

175

700

350

10

3501

0

75

350

cumulatief

Bron: Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

99

Beleidsartikelen

Indicator: Passeertijd sluizen1

Hoofdtransportas
Hoofdvaarweg
Overige vaarweg

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Streefwaarde
2011

Realisatie
2011

Realisatie
2012

Streefwaarde
2012

63%
84%
92%

75%
85%
90%

68%
81%
88%

85%
70%
70%

67%
79%
92%

68%
78%
93%

85%
75%
70%

1
De «passeertijd sluizen» is een absolute normtijd die voor elke sluis afzonderlijk is bepaald. Elk type vaartuig correspondeert met een te realiseren
percentage passages. Dit normpercentage biedt inzicht in het percentage schepen dat is gepasseerd binnen de normtijd.

Bron: RWS/DVS, 2012
De gerealiseerde passeertijden op de Hoofdtransportassen (HTA) voldoen in 2012 niet aan de streefwaarden (68% i.p.v. 85%). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door capaciteitsproblemen op de Zeeuwse achterlandverbindingen. Voor de sluizen op die corridor lopen dan ook MIRT-studies,
gericht op het verbeteren van de toekomstige capaciteit. De passeertijden voor de hoofd- en overige vaarwegen scoren overall gezien wel ruim
voldoende.

Kengetal: Ontwikkeling toegevoegde waarde Nederlandse zeehavens van 2003–2010 (in € miljard, lopende prijzen)

Directe toegevoegde waarde
zeehavengebieden
In % van het BBP
Indirecte toegevoede waarde
In % van het BBP
Totale zeehavengerelateerde
toegevoegde waarde
In % van het BBP
Bruto binnenlands product (BBP)

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

18,2
3,8%
9,6
2,0%

19,8
4,0%
9,8
2,0%

22,4
4,4%
10,6
2,1%

23,1
4,3%
11,7
2,2%

24,9
4,4%
13,0
2,3%

26,5
4,5%
13,8
2,3%

20,5
3,6%
11,9
2,1%

21,8
3,7%
13,3
2,3%

27,8
5,8%
476,9

29,6
6,0%
491,2

33,0
6,4%
513,4

34,8
6,4%
540,2

37,9
6,6%
571,8

40,4
6,8%
594,5

32,4
5,7%
571,1

35,1
6,0%
588,4

Bron: Erasmus universiteit Rotterdam (RHV BV), Havenmonitor 2010, Economische betekenis van de Nederlandse zeehavens, Rotterdam, mei 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Ontwikkeling werkgelegenheid Nederlandse zeehavengebieden van 2003–2010 (in aantallen werkzame personen)
2003
Directe werkgelegenheid zeehavengebieden
162.709
In % van totale Nederlandse
werkgelegenheid
2,0%
Indirecte werkgelegenheid
104.164
In % van totale Nederlandse
werkgelegenheid
1,3%
Totale zeehavengerelateerde
266.873
werkgelegenheid
In % van totale Nederlandse
werkgelegenheid
3,2%
Totale Nederlandse werkgelegenheid
8.283.000

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

158.559

161.236

164.429

169.115

171.492

164.377

162.023

1,9%
103.926

2,0%
105.913

2,0%
111.949

2,0%
122.199

2,0%
117.839

1,9%
109.209

1,9%
105.908

1,3%

1,3%

1,3%

1,4%

1,3%

1,3%

1,2%

262.485

267.149

276.378

291.314

289.331

273.586

267.931

3,2%

3,2%

3,3%

3,4%

3,3%

3,2%

3,1%

8.211.000

8.251.000

8.392.000

8.606.000

8.733.000

8.669.000

8.644.000

Bron: Erasmus universiteit Rotterdam (RHV BV), Economische betekenis van de Nederlandse zeehavens 2008, Rotterdam, mei 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

100

Beleidsartikelen

Kengetal: Private investeringen in Nederlandse zeehavens

Nederlandse zeehavens
Nederland totaal
Percentage

2003

2004

2005

2006

2.096.000
x

2.285.968
x

2.203.792
6.609.163
33%

2.967.344
8.562.016
35%

2007

2008

2009

3.025.369
4.233.867
3.598.252
9.277.817 13.104.903 11.131.249
33%
32%
32%

Bron: Erasmus universiteit Rotterdam (RHV BV), Economische betekenis van de Nederlandse Zeehavens 2009, Rotterdam, mei 2012
(x = niet beschikbaar)
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Ontwikkeling in zeehavengerelateerde bedrijfsvestigingen 2003–2010

Totaal aantal bedrijfsvestigingen

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

3.157

3.148

3.127

3.136

3.106

3.095

3.036

2.974

Bron: Erasmus universiteit Rotterdam (RHV BV), Economische betekenis van de Nederlandse Zeehavens 2010, Rotterdam, mei 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel (in tonnen) van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de totale
Noordwest Europese havenrange (de «Hamburg-Le Havre range»)

Totaal Nederlandse
Zeehavens
Mainport
Rotterdam
Overige
Nederlandse
Zeehavens

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

45,5

45,9

44,4

44,9

44,9

44,2

44,5

45,0

46,9

47,8

47,2

47,9

35,0

35,6

34,5

34,6

34,9

33,8

34,2

34,4

36,0

37,0

36,3

37,0

10,5

10,3

9,9

10,3

10,0

10,4

10,4

10,6

10,9

10,8

10,9

10,9

Bron: 2001–2010 Nationale Havenraad, 2011–2012 Ministerie Infrastructuur en Milieu

Kengetal: Directe toegevoegde waarde zeevaart en maritieme cluster (in € miljard)

Zeevaart
Overige maritieme
sector/ dienstverlening
Totaal brede maritieme
sector1
Totaal maritieme
cluster2

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

1,1

1,1

1,1

1,1

1,2

1,2

1,2

1,2

0,8

0,7

0,6

3,5

3,2

3,1

3,2

3,3

4,6

4,3

4,2

4,3

4,5

10,3

11,2

11,4

10,5

10,2

10,1

1
totaal brede maritieme sector: Zeevaart, Binnenvaart, Laad-, los en overslagactiviteiten, Opslag, Expediteurs, Dienstverlening vervoer water,
Nieuwbouw en reparatie van schepen, Natte waterbouw (baggeren etc.), Verhuur van schepen, Groothandel in scheepsbenodigdheden.
2
totaal maritieme sector: Zeevaart, Scheepsbouw, Offshore, Binnenvaart, Waterbouw, Havens, Marine, Visserij, Maritieme dienstverlening, Watersportindustrie en Maritieme toeleveranciers.
De laatst genoemde definitie sluit aan bij de clusteractiviteiten van NML en bij de behoefte aan informatie over een breder spectrum van de onderdelen van de maritieme sector.

Bron: cijfers 2001–2005 uit Ecorys, Beleidsmonitor 2008, cijfers 2006–2011 uit PRC Maritieme monitor 2012.
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

101

Beleidsartikelen

Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot van in Nederland geregistreerde zeeschepen onder Nederlandse vlag1

1

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Aantallen
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw

591
164
150

607
176
156

619
191
157

622
164
156

600
168
160

570
164
151

574
174
148

566
212
139

640
222
118

688
222
121

725
249
120

770
263
127

Totaal

905

939

967

942

928

885

896

917

980

1.031

1.094

1.160

Bruto tonnage
(GT) (x1000)
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw

4.393
194
466

4.760
205
509

4.780
228
521

4.755
188
535

4.934
186
570

4.932
178
498

5.031
181
509

5.114
243
477

5.980
264
375

6.313
237
441

6.075
310
450

6.886
307
494

Totaal

5.053

5.474

5.529

5.478

5.690

5.608

5.721

5.834

6.619

6.991

6.835

7.687

schepen > 100 GT en pontons > 1.000 GT

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot onder buitenlandse vlag in Nederlands eigendom of beheer1

1

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Aantallen
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw

309
246
29

411
262
37

448
272
33

435
301
31

418
306
34

375
329
37

434
284
39

462
332
45

395
358
52

410
406
66

433
459
63

422
456
55

Totaal

584

710

753

767

758

741

757

839

805

882

955

933

Bruto tonnage
(GT) (x1000)
Handelsvaart
Zeesleepvaart
Waterbouw

3.740
312
90

5.718
1.071
76

5.656
1.773
86

5.384
1.741
79

5.244
1.786
75

4.692
2.704
99

5.566
2.782
102

6.278
1.903
122

4.542
1.423
184

5.057
1.217
225

5.259
1.011
251

5.232
1.298
210

Totaal

4.142

6.865

7.515

7.204

7.105

7.495

8.450

8.303

6.149

6.499

6.521

6.740

schepen > 100 GT en pontons > 1.000 GT

Bron: cijfers tot 2006 Ecorys (december 2008) en cijfers van 2006–2009 Policy Research Corporation (april 2010), cijfers 2010–2011 Inspectie
Leefomgeving en Transport (maart 2012). Alle op basis van Lloyd’s Register Fairplay.
De cijfers vanaf 2006 zijn berekend op basis van een herijkte methodologie die transparant en eenvoudig te actualiseren is door het meer direct
aansluiten bij publiek beschikbare data.
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

102

Beleidsartikelen

Kengetal: Ontwikkeling van werkgelegenheid Nederlandse zeevaartsector (in werkzame personen)

Directe werkgelegenheid in Nederland
– waarvan Nederlandse zeevarenden
Indirecte werkgelegenheid in Nederland
Totaal Nederlandse werkgelegenheid
Totaal zeevarenden op Nederlandse
vlagschepen

1997

2002

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

6.100
4.536
5.200
11.300
Niet
bekend

6.470
5.179
5.500
11.970

6.140
4.554
5.470
11.610

6.090
4.300
5.070
11.160

6.060
4.230
5.050
11.110

6.070
4.190
5.420
11.490

5.930
4.040
5.120
11.050

5.880
3.990
5.080
10.207

5.850
3.960
5.050
10.900

18.230

20.500

20.500

21.050

21.560

23.620

25.430

26.800

Bron: PRC Maritieme monitor 2012, Policy Research Corporation,, januari 2013
De cijfers van 2008 en 2009 zijn herzien en wijken daardoor af van de cijfers in de Begroting 2012.
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Toegevoegde waarde binnenvaart in lopende prijzen (in € miljard)

Binnenvaart

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

0,76

0,68

0,73

0,78

0,72

0,70

0,80

0,80

0,70

0,60

0,70

Bron: cijfers tot 2006 uit Ecorys, Beleidsmonitor 2008 en cijfers vanaf 2006–2011 uit PRC, Maritieme Monitor, 2012
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

103

Beleidsartikelen

Kengetal: Uitstoot luchtverontreinigende stoffen
realisatie

NOx -emissies goederenvervoer (x miljoen kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied)1
PM10-emissies goederenvervoer (x miljoen kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL grondgebied) 1
VOS-emissies
goederenvervoer (x
miljoen kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL
grondgebied) 1
SO2– emissies
goederenvervoer (x
miljoen kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL
grondgebied) 1
CO2– emissies
goederenvervoer (x
miljoen kg)
Binnenvaart
Zeevaart (NL
grondgebied)1

prognose

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2015

2020

27,1

25,1

24,2

23,6

24,1

23,8

21,4

23,0

24,4

22,5

21,7

17,3

17,8

18,0

19,1

19,4

24,3

22,1

23,0

22,9

20,2

21,1

1,1

1,0

1,0

1,0

1,0

0,9

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

1,1

1,1

1,1

1,2

1,1

1,3

1,3

1,0

0,9

2

2

3,6

3,3

2,3

1,4

1,4

1,4

1,2

1,3

1,3

1,1

1,0

0,7

0,7

0,7

0,7

0,7

0,9

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

2,0

1,9

1,8

1,8

1,8

1,1

1,0

0,5

0,0

0,0

0,0

10,0

10,2

10,0

10,6

9,8

9,9

8,9

6,2

4,7

0,8

1,0

1.870

1.730

1.670

1.630

1.660

1.650

1.500

1.650

1.790

1.785

1.877

936

969

983

1.041

1.067

1.515

1.394

1.423

1.464

1.389

1.558

1
De cijfers over 2008 en latere jaren zijn met een andere, nauwkeurigere methode berekend dan de daaraan voorafgaande jaren. Bij deze methode
is ook de invloed van de vaarsnelheid meegenomen en is voor het eerst rekening gehouden met het gebruik van meerdere voorstuwingsmotoren;
Om die redenen zijn de cijfers over 2008 en latere jaren niet volledig vergelijkbaar met die van voorgaande jaren. De cijfers van de SO2– emissies
over 2008 en latere jaren zijn bovendien beïnvloed door een verplicht lager zwavelgehalte voor scheepsbrandstof vanaf augustus 2007 en verdere
aanscherping vanaf juli 2010 (vanwege MARPOL Annex VI-regelgeving).
2
Geen prognose beschikbaar.

Bron cijfers 2003 t/m 2011: emissies door mobiele bronnen, CBS StatLine (www.statline.cbs.nl/statweb)
Bron prognoses 2015 en 2020: PBL/ECN, 18 mei 2010
De gegevens over 2012 waren nog niet bekend toen dit jaarverslag bij Sdu Uitgevers werd aangeleverd.

Kengetal: Afgifte olie- en vethoudend afval door de binnenvaart

Bilgewater (x miljoen kg)
Schroefassmeervet (x miljoen kg)
Vast oliehoudend afval (x miljoen
kg)

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

48,1
0,12

46,6
0,15

26,7
0,14

21,2
0,14

21,8
0,12

20,1
0,11

20,8
0,11

21,0
0,12

19,2
0,12

18,8
0,11

21,5
0,13

22
0,13

0,25

0,38

0,41

0,44

0,32

0,32

0,34

0,38

0,46

0,45

0,54

0,53

Bron: Stichting Afvalstoffen en Vaardocumenten Binnenvaart (SAB), 2012
Bron: De Nederlandse zeehavens, maart 2013

Extracomptabele verwijzingen

Overzicht uitgaven op het Infrastructuurfonds (x € mln)
Art. 15 Hoofdvaarwegennet
Art 16.01.02 PMR realisatie
Art 18.03.01 Intermodaal Vervoer realisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

823
438
2

104

Beleidsartikelen

Tabel 5.1: Voorlopige realisaties afdrachtverminderingen over 2012 (stand februari 2013
in € miljoen)
Afdrachtvermindering

Raming 2012
(MN 2013)

Voorlopige
realisatie 2012

104

106

Zeevaart

Bovenstaande tabel laat de voorlopige realisatie van de afdrachtvermindering zeevaart 2012 zien. De realisatie is gebaseerd op geaggregeerde
informatie vanuit loonaangiften en komen van het ministerie van
Financiën. Overige realisaties zijn nog niet bekend en worden daarom niet
in het jaarverslag opgenomen. Deze gegevens volgen bij Miljoenennota/
begroting 2014.
Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel

1. onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
1a. Beleidsdoorlichting

Onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Mainport Schiphol
en regionale
luchthavens

05.01

2012

2017

Duurzame luchtvaart

05.01

2011

2017

GIS

05.01

2010

2012

Veiligheidsonderzoek Luchtvaart
Nederland

05.01

2011

2012

De behandeling van de Luchtvaartnota in
Tweede en Eerste kamer heeft eind 2011
plaatsgevonden. Gezien de langeretermijndoelstellingen van capaciteit (bijv.
Eindhoven en Lelystad) valt een brede
beleidsdoorlichting niet te voorzien voor
2017. Op deelgebieden vinden tussentijdse
evaluaties plaats. Zo worden de resultaten
van de evaluatie van het Nieuwe
Handhavings- en Normen Stelsel Schiphol
en de evaluatie van de Alderstafel Schiphol
in de loop van 2013 verwacht.
Duurzame luchtvaart is onderdeel van het
brede luchtvaartbeleid. De finale behandeling van de Luchtvaartnota in Tweede en
Eerste kamer heeft eind 2011 plaatsgevonden. Gezien de langeretermijndoelstellingen met betrekking tot
duurzaamheid, ook gelet op de internationale context, wordt een integrale
beleidsdoorlichting van het duurzaamheidsbeleid van het luchtvaartbeleid rond
2017 voorzien.
De isolatiewerkzaamheden in het kader van
Geluidsisolatie Schiphol fase 3 zijn
verlopen volgens planning. De laatste
woning is in 2011 geïsoleerd. GIS-3 is in
2012 volledig afgerond. De beleidsdoorlichting zal in 2013 worden afgerond.
Kamerstukken II, 2012/13, 31 936, nr. 117

Beveiliging tegen
moedwillige
verstoring

05.01

2012

2017

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936–117.html
In de beleidsagenda Luchtvaartveiligheid
2011–2015 is het veiligheidsbeleid, inclusief
het security-beleid waar de minister van
IenM verantwoordlijk voor is, nader
uitgewerkt. Evaluatie van het veiligheidsbeleid zal in 2016/2017 plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

105

Beleidsartikelen

Titel

2. Overig onderzoek

Onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Mainport Rotterdam
en overige
zeehavens
Veiligheid scheepvaart en binnenvaart

05.02

2009

2011

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
dossier/32253/kst-32861–2.html

05.02

2012

2012

Netwerk vaarwegen

05.02

2012

2012

Duurzame scheepvaart

05.02

2011

2012

Beveiliging tegen
moedwillige
verstoring
Monitor staatsgarantie aan staat
i.v.m. fusie Air
France/KLM inzake
netwerkkwaliteit
Schiphol

05.02

2012

2012

Bevorderen eigen verantwoordelijkheid van
binnenvaartsector voor veiligheid,
16 november 2011; auteur: TwijnstraGudde.
Daarmee is de toegevoegde waarde voor
de doorlichting die in de begroting 2013
gepland staat, vervallen.
Een separate doorlichting is geschrapt.
Wordt meegenomen in de doorlichting van
het kernnetwerk van de topsector Logistiek.
De doorlichting is vervallen, omdat de
Algemene Rekenkamer in 2011 een
doorlichting heeft verricht.
Onderzoek pas na de hercertificering van
de security.

05.01

2005

2012

In het najaar van 2012 is de jaarlijkse studie
uitgevoerd naar de ontwikkeling van de
netwerkkwaliteit en de naleving van de
staatsgaranties inzake netwerkontwikkeling. Gebleken is dat de ontwikkeling van
de netwerkkwaliteit op Schiphol tussen
2011 en 2012 ongeveer gelijke tred heeft
gehouden met die van concurrerende
luchthavens en dat op Schiphol sprake was
van een sterkere ontwikkeling dan op Parijs
Charles de Gaulle. De verwachting is dat
het definitieve rapport van de volledige
studie voorjaar 2013 wordt opgeleverd.

Mainport Rotterdam en overige zeehavens
Uit de beleidsdoorlichting door het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid39 (KIM) blijkt dat de Nota Zeehavens overeenkomstig de afspraken
is uitgevoerd. Op hoofdlijnen hebben de acties tot het gewenste resultaat
geleid (Kamerstuk 32 861, nr. 2).
De beleidsdoorlichting geeft waardevolle informatie over het gevoerde
zeehavenbeleid. De minister stelt in haar beleidsreactie met tevredenheid
vast dat gebleken is dat de gestelde ambities zijn gehaald. De inzet van
overheidsinstrumentarium is vooral van belang voor de lange termijnontwikkeling en de robuustheid van de positie van een haven. Met het Project
Mainportontwikkeling Rotterdam, maar ook met de vele investeringen in
achterlandverbindingen, zowel voor wegen, spoor als binnenvaart en de
wettelijke regeling van het loodsendossier is daarvoor een goede basis
gelegd. Dat wordt gecontinueerd, bijvoorbeeld met de inzet bij het Kanaal
Gent-Terneuzen, de zeesluis bij IJmuiden en de ontwikkelingen rond de
Eemsgeul.. Nederland heeft als handels- en transportland bij uitstek
economisch belang bij goed functionerende zeehavenvoorzieningen.
Alleen al om die reden dient het aspect van continuïteit en kwaliteit
betrokken te worden bij een eventuele toekomstige verzelfstandiging van
een havenbedrijf. Uit alle rapporten die de afgelopen jaren over de
(Nederlandse) zeehavens zijn verschenen blijkt dat de maritieme toegang
en de achterlandverbindingen de achilleshiel voor de havens zijn. Dat
geldt evenzeer voor Nederlandse als voor buitenlandse havens. Daarom
blijft investering in infrastructuur en de betere benutting daarvan van het
grootste belang. Bij toekomstig beleid zal steeds goed worden bezien
39

www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/kennisinstituut-voor-mobiliteitsbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

106

Beleidsartikelen

welke beleidsinstrumenten het beste beantwoorden aan de beleidsdoelstellingen. Er is blijvende aandacht hoe zeehavenbeheerders op schaalvergroting bij (buitenlandse) ondernemingen en mondiale economische
ontwikkelingen anticiperen.
Veiligheid binnenvaart
De beleidsconclusie voor de veiligheid in de binnenvaart bevestigt het
bestaande beeld dat de veiligheidscultuur in een aantal deelsectoren te
wensen overlaat en moet worden verhoogd. Een toenemende onveiligheid kan belemmerend werken voor de grote logistieke opgaven waar
de binnenvaart de komende jaren voor staat. Een verbetering van het
veiligheidsbewustzijn en de veiligheidscultuur is daarom noodzakelijk.
Over de wijze waarop dit het beste kan gebeuren vindt overleg plaats
tussen overheid en binnenvaartsector, waarbij de sector primair zelf
verantwoordelijk is voor verbetermaatregelen.
Monitor staatsgarantie aan staat in verband met fusie Air France/KLM
inzake netwerkkwaliteit Schiphol
In het najaar van 2012 is de jaarlijkse studie uitgevoerd naar de ontwikkeling van de netwerkkwaliteit en de naleving van de staatsgaranties
inzake netwerkontwikkeling. Gebleken is dat de ontwikkeling van de
netwerkkwaliteit op Schiphol tussen 2011 en 2012 ongeveer gelijke tred
heeft gehouden met die van concurrerende luchthavens en dat op
Schiphol sprake was van een sterkere ontwikkeling dan op Parijs Charles
de Gaulle. De verwachting is dat het definitieve rapport van de volledige
studie voorjaar 2013 wordt opgeleverd.
Veiligheidsonderzoek luchtvaart Nederland
De Dutch Expertgroup on Aviation Safety (DEGAS), een tijdelijk adviescollege ingesteld op basis van de Kaderwet adviescolleges, heeft in 2011
opdracht van de minister IenM het vier-jaarlijks veiligheidsonderzoek naar
de Nederlandse burgerluchtvaart laten uitvoeren door het NLR (Nationaal
Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium). Samen met het rapport van het NLR
«De veiligheid van de burgerluchtvaart in Nederland anno 2011» heeft
DEGAS haar laatste advies «Remmende Voorsprong» op 23 oktober 2012
(Kamerstuk 31 936 nr. 117), aangeboden aan de Tweede Kamer. DEGAS
geeft aan dat de Nederlandse luchtvaart veilig is, maar wijst wel op het
gevaar van de «remmende voorsprong».
De Staatssecretaris heeft de Tweede Kamer laten weten zich te willen
inzetten om die voorsprong niet «remmend» te laten zijn. De Tweede
Kamer heeft hiermee ingestemd.
Bescherming tegen moedwillige verstoring
In lijn met het in 2011 uitgevoerde onderzoek naar de kostenefficiency van
de beveiligingsmaatregelen op Schiphol (Kamerstuk 31 936, nr. 84) is door
Schiphol in 2012 terzake een bedrijfsinterne audit uitgevoerd.
De resultaten gaven geen aanleiding tot een heroverweging van het
gevoerde beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

107

Beleidsartikelen

Duurzame luchtvaart
Bij brief van 14 januari 2011 (Kamerstuk 31 936, nr 47) heeft de staatssecretaris van IenM een beleidsdoorlichting aangekondigd op het moment
dat het GIS-3 project is afgerond. Eind 2012 is de derde fase van het
geluidsisolatieprogramma Schiphol (GIS-3) afgerond. In de periode van
2006–2012 zijn onder GIS-3 1.114 objecten geïsoleerd. De aangekondigde
beleidsdoorlichting zal in 2013 worden afgerond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

108

Beleidsartikelen

Artikel 6. Klimaat, Lucht en Geluid
Algemene beleidsdoelstelling

Bevorderen van een solide en gezonde leefomgeving door klimaatverandering als gevolg van menselijk handelen tegen te gaan, door de
luchtkwaliteit te verbeteren en geluidhinder te voorkomen of te beperken.
Tevens wordt het bereiken van een duurzame leefomgeving ook internationaal op de agenda gezet en vorm gegeven.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2012 is verdere vooruitgang geboekt bij het oplossen van de klimaatproblematiek, het verbeteren van de luchtkwaliteit en bij het beperken en
voorkomen van geluidsoverlast.
Op basis van de in 2011 uitgebrachte Klimaatbrief 2050 (Kamerstukken II
2011/2012, 32 813, nr. 3) is in 2012 gestart met het ontwikkelen van
beleidsopties en het in kaart brengen en wegnemen van belemmeringen
voor klimaatmaatregelen door bedrijven. De Lokale Klimaatagenda 2011 –
2014 is in 2012 opgeschaald; inmiddels zijn 135 partijen aangesloten, zijn
initiatieven succesvol doorontwikkeld en is met het Klimaatverbond een
Green Deal gesloten gericht op intensivering van de regionale aanpak. Het
systeem voor handel in CO2– emissierechten is in 2012 versterkt door
inwerkingtreding van de implementatieregels op grond van de richtlijn
emissiehandel en in de registerverordening zijn maatregelen opgenomen
om fraude en misbruik van het handelssysteem tegen te gaan. Het
nationaal toewijzingsbesluit van emissierechten voor de periode
2013–2020 is op 2 juli 2012 vastgesteld (Stcrt. 2012, 13404) en aan de
Europese Commissie genotificeerd. De veilingen van emissierechten voor
CO2 zijn succesvol verlopen; de verkoopprijs kwam overeen met de prijs
op de secundaire markt. Nederland heeft met het oog op de klimaatwinst
in EU verband de voorstellen voor uitfasering van HFK’s onder het
Montreal Protocol gesteund. In 2012 hebben 108 landen de Bali-declaratie
ondertekend, die steun inhoudt voor de aanpak van HFK’s (fluorkoolwaterstoffen, zeer sterke broeikasgassen die als alternatief voor ozonlaagafbrekende stoffen worden gebruikt).
De toepassing van hernieuwbare energie in het vervoer heeft in 2012 een
impuls gekregen door de opt-in voor zowel binnenvaart en luchtvaart in
het Besluit hernieuwbare energie vervoer (Stb. 2012, nr. 608) te regelen.
Zodoende kan de hernieuwbare energie die zowel in de binnenvaart als de
luchtvaart wordt gebruikt meetellen voor de verplichting hernieuwbare
energie.
In samenwerking met de Nederlandse Emissieautoriteit en de Belastingdienst zijn in 2012 de uitgangspunten voor een geautomatiseerd
biobrandstoffenregister uitgewerkt. In oktober 2012 is de Green Deal
Rapportage Duurzaamheid Vaste Biomassa met vertegenwoordigers uit
verschillende sectoren overeengekomen. In deze Green Deal is
afgesproken om het aandeel duurzame biomassa voor energie te laten
toenemen en op termijn alleen aantoonbaar duurzame biomassa in te
zetten.
Op 4 mei 2012 zijn de onderhandelingen over de herziening van het
Gothenburg Protocol (VN-ECE) met succes afgerond en zijn in het kader
van verbetering van de luchtkwaliteit, nieuwe emissiereductiedoelstellingen voor 2020 afgesproken voor SO2, NOx, NH3, VOS en fijnstof (PM2,5).
In 2012 is een stimuleringsregeling gepubliceerd om de aanschaf te
stimuleren van schone, nieuwe vrachtwagens en bussen die aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

109

Beleidsartikelen

Euro-VI norm voldoen. Daarnaast is ook een stimuleringsregeling voor
aanschaf van schone nieuwe taxi’s en bestelwagens gepubliceerd.
In 2012 zijn mede door inzet van Nederland weer Europese referentiedocumenten van beste beschikbare technieken (BREF’s) vastgesteld. Deze
documenten stimuleren innovatie in de industrie zodat milieudoelen
binnen bereik blijven en meer ruimte ontstaat voor economische en
ruimtelijke ontwikkeling. Het sectorplafond voor de uitstoot van fijn stof
naar de lucht voor 2010 is behaald. De implementatie van de Richtlijn
industriële emissies is in 2012 afgerond. Deze richtlijn versimpelt zeven
richtlijnen met milieueisen voor de industrie tot één vereenvoudigde
richtlijn. De richtlijn geeft milieueisen voor grote en complexe installaties,
zoals energiecentrales, afvalverbrandingsinstallaties en installaties die
(veel) organische oplosmiddelen gebruiken. De richtlijn is cruciaal voor
het verduurzamen van de industrie. Mede door deze richtlijn blijft de
uitstoot van stoffen, die schadelijk zijn voor de gezondheid en de natuur,
de komende jaren afnemen.
Met de invoering van Swung-1 is op 1 juli 2012 een geheel nieuw
beoordelingssysteem geïntroduceerd voor rijkswegen en spoorwegen. Er
zijn in dat kader zogenaamde geluidproductieplafonds geïntroduceerd
waardoor de rijkswegen en de spoorwegen een strikte geluidgrens
krijgen. De wijziging van de Wet milieubeheer is in 2012 in werking
getreden. Op basis hiervan kon de integrale saneringsoperatie bij
rijksinfrastructuur van start gaan.
Externe factoren

In 2012 is veelvuldig gebruik gemaakt van de verschillende overlegstructuren, zowel binnen Nederland als binnen de EU en op mondiaal niveau
zijn scherpe en adequate afspraken gemaakt op gebied van klimaat, lucht
en geluid. Op nationaal niveau zijn prestaties afgerond of een stap verder
gebracht door draagvlak te creëren bij lokale overheden, bij bedrijfsleven
en in de samenleving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

110

Beleidsartikelen

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
06 Klimaat, lucht en geluid

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

191.712

49.032

113.152

– 64.120

Uitgaven

244.205

195.515

245.463

– 49.948

06.01 Klimaat
06.01.01 Opdrachten
06.01.02 Subsidies
06.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Bijdrage aan Nea
06.02 Luchtkwaliteit en tegengaan geluidshinder
06.02.01 Opdrachten
06.02.02 Subsidies
06.02.04 Bijdrage aan internationale organisaties en
medeoverheden
– NSL
– Wegverkeerlawaai
– Overige bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
06.02.07 Bekostiging
06.03 Internationaal beleid, coordinatie en
samenwerking
06.03.01 Opdrachten
– Uitvoering CDM
– RIVM
– AgNL
– Overige opdrachten
06.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties
en medeoverheden
06.09 Ontvangsten

16.716
5.812
2.789
8.115
8.115
89.014
7.861
16.047

15.169
1.590
5.926
7.653
7.653
58.562
6.607
1.954

19.954
7.176
4.963
7.815
7.815
78.481
7.769
13.019

– 4.785
– 5.586
963
– 162
– 162
– 19.919
– 1.162
– 11.065

63.227
46.447
16.780

48.411
28.600
19.533

56.193
37.080
19.113

– 7.782
– 8.480
420

1.879

278
1.590

0
1.500

278
90

138.475
133.221
47.345
60.014
22.197
3.665

121.784
118.653
48.952
30.385
37.816
1.500

147.028
140.876
99.664
27.202
10.045
3.965

– 25.244
– 22.223
– 50.712
3.183
27.771
– 2.465

5
6
7
8

5.254
4.070

3.131
26.243

6.152
0

– 3.021
26.243

9
10

1

2

3

4

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) het verschil wordt met name veroorzaakt door verlagingen van in
voorgaande jaren vastgelegde verplichtingen aan de uitvoeringsorganisaties in het kader van het Clean Development Mechanism;
Ad 2) Het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie wordt
grotendeels verklaard door de overboeking naar 06.03.01 – Opdracht
RIVM;
Ad 3) Betreft de afboekingen die bij 2e suppletoire begroting hebben
plaatsgevonden als gevolg van de vertraagde introductie van de subsidieregelingen voor voertuigen met schone motoren (Euro-6 en Euro-VI);
Ad 4) Het oorspronkelijk voor het NSL beschikbare kasbudget 2012 zoals
overgekomen uit het opgeheven FES-fonds bleek niet in dit tempo nodig.
Ad 5) Het verschil betreft de bij 2e suppletoire begroting toegelichte
afboeking van het budget van € 50 miljoen. Op basis van de meest
recente verwachtingen van het Planbureau voor de Leefomgeving (Balans
van de Leefomgeving 2012, september 2012) zal Nederland zijn verplichtingen uit het Kyoto Protocol met de reeds aangekochte buitenlandse
emissierechten kunnen nakomen, waardoor het budget met het
genoemde bedrag kon worden verminderd en kon terugvloeiden naar de
HGIS middelen van Buitenlandse Zaken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

111

Beleidsartikelen

Ad 6 en 7) Het verschil wordt verklaard door de systematiek van de
opdracht aan het RIVM en het AgentschapNL. De uitgaven worden op dit
artikel verantwoord omdat de opdrachtverlening aan deze uitvoeringsorganisaties centraal wordt gecoördineerd. Doel hiervan is het verbeteren
van het overzicht op de totale opdracht, kwaliteitsverbetering van het
gehele opdrachtproces en het terugdringen van de administratieve lasten.
Als onderdeel hiervan zijn de benodigde budgetten vanuit diverse
artikelen naar dit artikelonderdeel overgeheveld;
Ad 8) Het verschil wordt met name veroorzaakt door lagere uitgaven bij
Interreg (€ 1,2 miljoen). Belangrijkste oorzaak is dat rekening werd
gehouden met een terugvordering door de Europese Commissie op de
programma’s. Deze discussie is in 2012 nog niet afgerond, zodat ook nog
geen (eventuele) terugbetaling heeft plaatsgevonden. Daarnaast is sprake
van diverse kleine verlagingen en overboekingen naar andere ministeries.
Ad 9) het verschil wordt met name veroozaakt door budgettaire overhevelingen naar andere departementen, zoals een overboeking naar OC&W ten
behoeve van het Polair Onderzoeksprogramma (€ 0,3 miljoen), een
overboeking naar EZ in verband met bijdrage aan de Wereldtentoonstelling (€ 0,9 miljoen), overboekingen naar BuZa voor het controlecentrum Galileo (€ 0,3 miljoen) en het terugvloeien van middelen uit de
Homogene Groep Internationale Samenwerking in verband met lagere
bijdragen aan internationale organisaties (€ 0,8 miljoen).
Ad 10) Dit betreft de ontvangsten in het kader van de ETS («Emission
Trade System»)-veilingopbrengsten. De verwachte reeks is bij 1e
suppletoire begroting bijgesteld, met een geraamde opbrengst in 2012
van € 16 miljoen in plaats van € 0. Door een wijziging in de Eurostatregels (waarbij feitelijke ontvangsten voorlopen op de geraamde
opbrengsten) is uiteindelijk meer binnengekomen dan op de begroting
was geraamd.
Artikelonderdeel

06.01 Klimaat
Klimaatverandering als gevolg van menselijk handelen tegen gaan. Door
uitstoot van CO2 en overige broeikasgassen stijgt de temperatuur op
aarde. Hierdoor verandert het klimaat en stijgt de zeespiegel. Nederland
heeft internationale afspraken gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Beperking van CO2– uitstoot biedt bovendien
economische kansen, waaronder lagere energiekosten

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Klimaatbeleid (CO2 en overige broeikasgassen)
• In 2012 is op basis van onderzoek naar emissies uit koelinstallaties en
WKK-gasmotoren, in beeld gebracht welke beleidsstappen genomen
kunnen worden om emissies verder terug te dringen. Verder is een
Europees traject gestart om via een opt-in lachgasemissies bij de
productie van caprolactam (nylonindustrie) onder de ETS te brengen.
Voor wat betreft emissies in de landbouwsector, heeft het ROB
(Regeling Overige Broeikasgassen)-programma zich vooral gericht op
kennisoverdracht in samenwerking met de sector en kennisontwikkeling. Samen met de Unie van Waterschappen is nader onderzoek
uitgevoerd naar emissies van lachgas en methaan bij rioolwaterzuiveringsinstallaties. Voor wat betreft F-gassen is in 2012 een voorstel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

112

Beleidsartikelen

•
•

de Europese Commissie gepubliceerd om de F-gassenverordening aan
te scherpen.
Vervolg op de eind 2011 uitgebrachte routekaart klimaat 2050. IenM
heeft hiermee voorbereidende stappen voor de nieuwe roadmap gezet.
De eindevaluaties van de klimaatakkoorden (VNG, Rijk-IPO over
periode 2008–2011 en Monitor 2012 Unie van Waterschappen) zijn op
19 november 2012 naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II,
2012/2013, 33 014, nr. 4)

Emissiehandel
• De implementatieregels voor de herziene richtlijn emissiehandel zijn
deels per 1 juli 2012 en deels per 1 januari 2013 inwerking getreden
(Stb. 2012, 195 en 227; Stcrt. 2012, 25395).
• In de registerverordening zijn maatregelen opgenomen om fraude of
misbruik van het ETS verder tegen te gaan. De NEa heeft in Nederland
de vereiste maatregelen doorgevoerd.
• Ten behoeve van een gelijk speelveld draagt IenM in het International
Carbon Action Partnership bij aan het overdragen van expertise aan
landen die willen beginnen aan emissiehandel.
• De Nederlandse veilingen van emissierechten hebben plaatsgevonden.
Bescherming van de ozonlaag
• In Europees verband bijdragen aan (aanscherping van de) internationale afspraken over de bescherming van de ozonlaag in samenhang
met het tegengaan van klimaatverandering. In 2012 zette IenM onder
andere in op afspraken hetgeen resulteerde in:
1. In EU verband is ingezet om alleen uitzonderingen te verlenen
voor quota die voldoende goed zijn onderbouwd.
2. Het terugbrengen van het gebruik van methylbromide voor
quarantaine toepassingen en voorafgaand aan vervoer (onder
andere gassen van containers);
3. In 2012 hebben 108 landen de Bali-declaratie ondertekend, die
steun inhoudt vóór de aanpak van HFK’s (fluorkoolwaterstoffen,
zeer sterke broeikasgassen die als alternatief voor ozonlaagafbrekende stoffen worden gebruikt).
4. Met steun van andere landen, waaronder de Verenigde Staten en
Canada zijn pilotprojecten voor vernietiging van CFK’s gestart,
waarin mogelijkheden voor cofinanciering en een revolverend
fonds worden onderzocht.
Hernieuwbare energie in het vervoer (nationaal, Europees en mondiaal)
In samenwerking met de NEa en de Belastingdienst zijn in 2012 de
uitgangspunten voor een geautomatiseerd biobrandstoffenregister
uitgewerkt. In de brief van 3 december 2012 (Kamerstukken II, 2012/2013,
32 813 nr. 22) is de Tweede Kamer hierover geïnformeerd
Tegengaan van luchtverontreiniging
• De implementatie van de Richtlijn industriële emissies is afgerond.
Deze richtlijn versimpelt zeven richtlijnen met milieueisen voor de
industrie tot één vereenvoudigde richtlijn. In Nederland konden
hierdoor vier AMvB’s en zes ministeriële regelingen worden ingetrokken en de regelgeving voor de industrie kon worden gehalveerd.
• Met de gebruikers (provincies, gemeenten en bedrijfsleven) is
overeenstemming bereikt over vereenvoudiging van de Nederlandse
emissierichtlijn lucht. Dit hulpmiddel voor het stellen van vergunningvoorschriften over luchtemissies door de industrie wordt verwerkt tot
eenvoudige algemene milieuregels voor bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

113

Beleidsartikelen

•

•
•

In 2012 zijn mede door inzet van Nederland weer Europese referentiedocumenten van beste beschikbare technieken (BREF’s) vastgesteld.
Deze documenten stimuleren innovatie in de industrie zodat milieudoelen binnen bereik blijven en meer ruimte ontstaat voor economische en ruimtelijke ontwikkeling.
De MIA/VAMIL regeling is aangepast voor zonnepanelen. De MIA/
VAMIL is in 2012 geëvalueerd.
Het sectorplafond voor de uitstoot van fijn stof naar de lucht voor 2010
is behaald en de doelstellingen voor 2015 en 2020 liggen binnen
bereik.

Meetbare gegevens
Tabel «sectorplafond fijnstof»
Realisatie
2008

Doelstelling
2010

Realisatie
2011

Doelstelling
2015

Doelstelling
2020

10,8

10

8*

10,5

10

PM10 emissie industrie (incl. op- en overslag) in
Kton

Bron: Fijn stof en BBT: Achtergrondrapportage Actieplan Fijn Stof en Industrie (juni 2008); Actieplan Fijn stof en Industrie (juni 2008), VROM
Definitief cijfer alsmede voorlopig cijfer 2012 wordt in de loop van 2013 gepubliceerd (www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/nec.nl.aspx). Het
beleid richt zich nu op het behalen van de plafonds 2015 en 2020. De maatregelen hiertoe worden beschreven in de jaarlijks uit te brengen
monitoringsrapportage NSL.

Tabel «Ontwikkeling doelstelling hernieuwbare energie»
Jaar
%

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

→

2020

2

3,25

3,75

4

4,25/4,3

4,5

5

5.5

→

10

Bron: NEa, Naleving jaarverplichting 2011 hernieuwbare energie vervoer en verplichting brandstoffen luchtverontreiniging, Den Haag, 6 juni 2012.
Toelichting op tabel: Het aandeel hernieuwbare energie in het totale energieverbruik is gestegen van 4,0% in 2010 naar 4,3% in 2011. De naleving
van de jaarverplichting is voor 40% gebeurd met dubbelgetelde biobrandstoffen. Op energiebasis is in 2011 ruim 21,2 PJ biobrandstof ingezet.
Daarvan bestond 12,7 PJ uit enkeltellende biobrandstoffen en 8,5 PJ uit dubbeltellende biobrandstoffen. De dubbeltellende biobrandstoffen mogen
administratief dubbel worden meegerekend om te voldoen aan de doelstelling.

Tabel «niet ETS CO2 – eq Raming Mton voor 2020
CO2 industrie en
energie
EZ
10,7

Nieuwe raming
8,5

CO2 verkeer en
vervoer

CO2 Gebouwde
omgeving

CO2 Land- en
tuinbouw

Overige broeikasgassen Landbouw

Resterende overige
broeikasgassen

IenM
35,0 plus effect 130
km/h en wijziging
fiscaliteit

BZK
22,5

EZ
5,75

EZ
16

IenM
8,8

Nieuwe raming
33,8

Nieuwe raming
25,1

Nieuwe raming
6,6

Nieuwe raming
15,8

Nieuwe raming
9,7

Bron: Actualisatie van de Referentie Raming ECN/PBL, 2012
In deze tabel zijn de sectorale doelstellingen en de raming weergegeven. De raming geeft aan in welke mate het doelbereik in zicht is. De
doelstelling voor de totale niet-ETS in 2020 is 105 Mton CO2– eq. Inclusief het extra beleid van huidige kabinet zijn de verwachte emissies in 2020
minder dan 100 Mton. Hiermee ligt Nederland goed op koers voor de 2020 doelstelling. Op dit moment is het beeld dat overschrijdingen met name
veroorzaakt zijn door een betere monitoring en nieuwe aannames over autonome ontwikkelingen, zoals de economie en de demografie. Van
beleidsveroorzaakte tegenvallers is niet of nauwelijks sprake.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

114

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel

06.02 Luchtkwaliteit en tegengaan geluidshinder
Bevorderen van een solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren en door geluidhinder te voorkomen of te beperken.

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Luchtkwaliteit
• De jaarlijkse rapportage over luchtkwaliteit is op 27 september 2012
naar de Europese Commissie verzonden. Een technische aanvulling
over blootstelling is op 7 november 2012 verzonden.
• De derde monitoringsrapportage is op 20 december 2012 naar de
Tweede Kamer verzonden (zie Kamerstukken II, 2012/2013, 30 175, nr.
154)
Emissieplafonds voor luchtverontreinigende stoffen
• De definitieve emissiecijfers voor 2010 van de NEC-stoffen zijn op
31 december 2012 door het RIVM aan de EU geleverd.
• Op 4 mei 2012 zijn de onderhandelingen over de herziening van het
Gothenburg Protocol (VN-ECE) met succes afgerond en zijn nieuwe
emissiereductiedoelstellingen voor 2020 afgesproken voor SO2, NOx,
NH3, VOS en fijnstof (PM2,5).
Vermindering van de uitstoot van broeikasgassen door het verkeer
• Het brandstofverbruikboekje is rond de jaarwisseling 2011/2012
gepubliceerd40.
• Het gewijzigde Besluit etikettering energiegebruik personenauto’s van
EZ en de Regeling relatieve zuinigheid personenauto’s zijn met ingang
van 1 januari 2013 in werking getreden.
• In het voorjaar van 2012 heeft de Europese Commissie een consultatie
gehouden naar marktgerichte maatregelen voor de zeescheepvaart. In
oktober 2012 heeft de EC bekend gemaakt begin 2013 vooralsnog
alleen een voorstel te doen voor monitoring, rapportage en verificatie
van de emissies van broeikasgassen door de zeescheepvaart. IenM
blijft zich inzetten op het komen tot Europese afspraken. Tegelijkertijd
is en blijft de inzet gericht op het komen tot mondiale klimaatafspraken.
Vermindering van de uitstoot van luchtverontreinigende emissies door het
verkeer
• Op 6 juni 2012 is een wijziging van de Subsidieregeling emissieverminderende voorzieningen voor voertuigen (Stcrt. 2012, 11072) in werking
getreden. Hiermee wordt de aanschaf (sinds 1 maart 2012) van nieuwe
zware Euro VI-vrachtauto’s en bussen gestimuleerd, met als doel in
2012 ruim 1.500 toegelaten voertuigen in Nederland. Door het zeer
beperkt beschikbare aanbod en de vanwege de crisis teruglopende
vraag is dit resultaat niet gehaald. De regeling loopt tot 31 december
2013, de datum dat de Euro VI voertuigen verplicht worden.
• In 2012 is een start gemaakt met de uitvoering van de 3 door IenM
gefinancierde prijswinnende milieuverbeterplannen waarmee de
uitstoot van stikstofoxide en fijnstof door binnenvaartschepen kan
worden verminderd.
• Tijdens de bedrijfsautoRAI heeft de Staatssecretaris een aankondiging
gedaan dat de retrofit dual vrachtauto’s officieel worden toegelaten op
40

www.rdw.nl/SiteCollectionDocuments/Over%20RDW/Brochures%20en%20folders/
Brandstofverbruiksboekje%202012.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

115

Beleidsartikelen

•

de weg. Sindsdien is door TNO gewerkt aan het opzetten en testen van
een beoordelingsmethode die zowel lage kosten en administratieve
lasten kent als een redelijke mate van zekerheid geeft dat de retrofit
van dual fuel niet tot een slechtere milieuprestatie leidt.
Publicatie van de aangescherpte kwaliteitseisen aan retrofit bij
LPG-installaties. Na overleg met de branche wordt eind 2012/begin
2013 een uitvoeringstoets gedaan door de Rijksdienst voor het
Wegverkeer.

Beperken van geluidhinder
• De wijziging van de Wm (introductie geluidproductieplafonds) is in
werking getreden. Op basis hiervan is de integrale saneringsoperatie
bij rijksinfrastructuur van start gegaan.
• De Wet beperkingengebied buitenlandse luchthaven is per 1 januari
2013 in werking getreden. De geluidsbelasting rond de NAVO
vliegbasis Geilenkirchen wordt jaarlijks gemonitord door het Nationaal
Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR).
• Actualisatie luchthaveninrichtingenbesluit (LIB) eind 2012. Het
luchthavenindelingsbesluit (LIB) legt ruimtelijke beperkingengebieden
vast in verband met geluidhinder en met een veilig gebruik van de
luchthaven. Er is om redenen van voortgang vooralsnog voor gekozen
om een splitsing te maken in de actualisatie van het LIB. Het LIB dat te
maken heeft met de inrichting van de luchthaven is inhoudelijk vrijwel
afgerond. Het tempo van het overige deel van het LIB wordt bepaald
door de discussies aan de Alderstafel Schiphol over het aantal af te
handelen vliegtuigbewegingen binnen de criteria voor gelijkwaardigheid.
Meetbare gegevens
Tabel emissies 1990, 2000 en 2009 doelstellingen en prognose 2012 en 2015 (kton/jr)
1990

SO2
NOx
NH3
VOS

192
563
356
464

2000

73
394
162
232

2009

38
279
125
154

2010

2012

20111

2015

Gothenburg NEC-Richtlijn
Protocol

Raming
PBL2

realisatie

Raming
PBL

41
259
121
152

33
260
122
145

41
237
117
150

2010

50
266
128
191

50
260
128
185

1
De voorlopige realisatiecijfers voor 2011 zijn afkomstig van de Emissieregistratie. De definitieve cijfers over 2011 worden in februari 2013 gepubliceerd. De voorlopige emissiecijfers voor 2012 komen in juli 2013 beschikbaar, de definitieve emissiecijfers voor 2012 worden op 31 december 2013
aan de EU geleverd en in februari 2014 gepubliceerd.
2
Raming PBL van mei 2011 (publicatienummer 5002530020) is de meest recente raming met betrekking tot vermelde stoffen.

Bron: Nederlandse rapportage aan Conventie inzake luchtverontreiniging over grote afstand (CLRTAP), 15 februari 2011. http://cdr.eionet.europa.eu/
nl/eu/colqt3lza Eén kiloton (Kton) is één miljoen kilogram.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

116

Beleidsartikelen

Tabel Emissies luchtverontreinigde stoffen en CO2 in verkeer en vervoer
Indicator

NOx
SO2
PM10
NH3
NMVOS
CO2
Gemiddelde CO2– emissie nieuwe personenauto’s

Basiswaarde
1990

Peiljaar 2009

Peiljaar 2010

Streefwaarde
20121

327,0 Kton
18 Kton
20 kton
1 Kton
181 Kton
30 Mton
170 g/km (2005)

170 Kton
3 Kton
10 kton
3 Kton
45 Kton
38 Mton
135 g/km

164 Kton
1,2 Kton
7,5 kton
2,5 Kton
37 Kton
37,9 Mton
136 g/km

158,0 Kton
4,0 Kton
–
3,0 Kton
55,0 Kton
38,7 Mton
120 g/km (2015)
95 g/km (2020)

1
De streefwaarde 2012 is gelijk aan de in het kader van de NEC-richtlijn vastgestelde emissieplafonds voor 2010. In 2012 zijn in het kader van het
Gothenburg-Protocol nationale emissieplafonds voor 2020 vastgesteld. Binnen EU-verband worden deze plafonds in 2013 vastgelegd. Nederland zal
deze emissieplafonds versleutelen naar emissieplafonds voor sectoren.

Bron: Gegevens peiljaar 2010 uit IenM begroting 2013

Tabel (deel) Emissie NOx , SO2 , VOS, CO2 in verkeer en vervoer
Waarde
1990

Waarde
1995

Waarde
2000

Waarde
2005

Waarde
2006

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Waarde
2010

Waarde
Basis2011 waarde
peildatum

Emissie NOx
Bron: (A)
Emissie SO2
Bron: (A)
Emissie VOS (NM)

327

272

243

206

197

193

185

171

164

162

19

18

9

6

6

5

3

3

1,2

0,4

Bron: (A)
Emissie CO2in verkeer en
vervoer

181

120

80

56

51

49

47

45

37

32,4

30,5

33,5

36,8

38,9

39,7

39

39,8

38,1

38

38

268
kton
2000
9 kton
2000
90
kton
2000
36,6
Mton

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek.
Beoordeling: In 2010 is de streefwaarde voor NOx van 158 kton niet gehaald. Dit is in belangrijke mate het gevolg van tegenvallende NOx– uitstoot
van Euro-V vrachtwagens en bussen. Hierover is de Tweede Kamer eerder geïnformeerd. Volgens prognoses van het PBL zal de NOx– uitstoot van
het verkeer de komende jaren verder dalen.

Tabel Tegengaan geluidhinder (sanering verkeerslawaai)
aantal woningen

Totaal
uitgevoerd 1980–1990 (schatting)
uitgevoerd 1990 t/m 31-12-2009
uitgevoerd 2010
Uitgevoerd 2011
Uitvoering gepland 2012
Realisatie 2012
Gepland restant per 31-12-2012
Gepland restant per 31-12-2020

t.g.v. rijksinfrastructuur

t.g.v. andere infrastructuur

rijkswegen
(incl.
betreffend
deel A-lijst)

spoorwegen
(incl. Raillijst)

A-lijst

Overig

111.250
40.000
57.500
414
674
–

73.030
8.500
13.150
2.514
1.592
740
549
46.765

77.355
–
46.050
3.215
3.220
3.031
3.301
21.839

332.800
40.000
34.902
220
957
830
1.125
255.596

12.662

Totaal

594.475
88.500
151.602
6.363
6.443
4.601
4.705
336.862

Bron: Bureau Sanering Verkeerslawaai, 15 januari 2013
Realisatie A-lijst is een aanname gebaseerd op beschikbare middelen en gemiddelde kosten per woning. Realisatie spoorwegen betreft sanering die
nog onder oude regelgeving wordt afgemaakt.
Verschillen tussen planning en realisatie houden verband met versnelling c.q. vertraging bij de uitvoering van projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

117

Beleidsartikelen

Artikelonderdeel

06.03 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Vergroting strategische en internationale oriëntatie
• De bewindslieden van IenM hebben de volgende bilaterale bezoeken
en economische missies geleid. Daarbij is per land gekozen voor
thema’s die het beste aansloten bij de kennisbehoefte en economische
kansen: Azerbeidzjan (transport, havens, logistiek, luchthavens),
Brazilië (luchtvaart, afval, biofuels), Polen (transport en infrastructuur),
Zuid-Korea (water management, EXPO) en Thailand (watermanagement). De Staatssecretaris heeft uit China de minister voor Water en uit
Singapore de minister Milieu en Water ontvangen. De Minister ontving
de Vietnamese vicepremier en uit Bolivia de president.
Versterkte inzet op natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit
De inzet wordt vooral geleverd in EU-kaders, onder het Vlaggenschip
Resource Efficiënt (RE) Europa. De belangrijkste prestaties in 2012 zijn:
• Ten aanzien van het dossier Duurzame Productie en Consumptie (SCP)
is in 2012 een position paper uitgebracht; daarnaast is mede op
Nederlands aandringen een European Resource Efficiency Platform
(EREP) opgericht, met vertegenwoordigers uit politiek, wetenschap en
bedrijfsleven In 2012 hebben in Nederland voorbereidende gesprekken
met het bedrijfsleven plaatsgevonden om een actieve bijdrage te
leveren aan EREP.
• In OESO-kader is in 2012 met een voortrekkersrol voor Nederland de
Environmental Outlook to 2050 The Consequences of Inaction
uitgebracht met een sterke focus op natuurlijke hulpbronnen. De
Outlook verschaft beleidsmakers praktische handreikingen41.
• Belangrijk speerpunt in 2012 was de Ministersconferentie 20 jaar na de
United Nations Conference on Environment and Development UNCED
(Rio +20), met als hoofdagendapunten vergroening van de economie
en internationaal bestuur. Op het gebied van het verduurzamen van
handelsketens en de financiering van ecologische innovaties zijn
tijdens Rio+20 geen grote doorbraken bereikt. Wel is afgesproken dat
er via een intergouvernementeel proces opties worden geïdentificeerd
voor een effectieve financieringsstrategie voor de mobilisering en het
effectief gebruik van middelen voor duurzame ontwikkeling.
• In het kader van Rio+20 is verder een aantal publiekprivate partnerschappen afgesloten: Dutch Cycling Embassy, SkyNRG, From Waste to
Energy en de Delta Alliance International. In het kader van het MoU
met Brazilië zijn afspraken gemaakt over samenwerking op het vlak
van duurzaamheidcriteria voor de productie en consumptie van
biobrandstoffen en vaste biomassa.
• In 2012 is een bijdrage gegeven aan de implementatie van het Green
Development Initiative, gericht op het faciliteren van private financiering van duurzaam landgebruik, behoud en duurzaam gebruik van
biodiversiteit.
• Ten slotte heeft Nederland een actieve bijdrage geleverd aan internationale beleidsafspraken in het kader van het Biodiversiteitsverdrag
(CoP11) en aan het UNEP-International Resources Panel en het World
Resources Forum.

41

www.naturvardsverket.se/upload/09_eu_och_internationellt/3-Internationellt/OECD/outolook2050-oecd.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

118

Beleidsartikelen

Verbetering proces richting Europa
• Voor alle belangrijke internationale onderwerpen wordt gewerkt met
dossierteams die de inbreng van Nederland in de EU of internationale
conventies en verdragen voorbereiden. Aan deze dossierteams nemen
naast het Rijk ook waar gewenst andere overheden deel. In dossierteams worden, vaak op basis van zogenaamde «impact assessments»,
nieuwe initiatieven getoetst op aspecten als doelbereik, lastendruk en
territoriale impact.
• In 2012 zijn medewerkers van IenM op strategische plekken bij
internationale organisaties gedetacheerd
Verbetering naleving en handhaving van internationale regels
• Veel milieuproblemen hebben per definitie een grensoverschrijdend
karakter. Om die reden zijn er internationale afspraken gemaakt op het
gebied van overbrengen van afvalstoffen (EVOA), productbesluiten
(Ecodesigh), risicovolle stoffen en opsporing. De naleving en handhaving zijn bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) belegd.
Beperken klimaatverandering door mondiale post-Kyoto afspraken
• Er is in december 2012 een akkoord bereikt over een tweede, achtjarige
verplichtingenperiode onder het Kyoto Protocol.
• Er is overeenstemming bereikt over het tijdschema om te komen tot
een nieuw mondiaal klimaatarrangement in 2015, dat alle landen moet
binden.
• Nederland heeft zich internationaal ingezet voor het uitwerken van
nieuwe, meer sectorbrede marktmechanismen onder het klimaatverdrag en een verantwoorde ontwikkeling van een raamwerk voor
diverse soorten marktmechanismen, met inachtneming van milieuintegriteit van emissiekredieten.
• Internationaal maakt Nederland zich sterk voor een groter betrokkenheid van het bedrijfsleven bij het klimaatbeleid. Er is in 2012, onder
andere tijdens vier door Nederland geïnitieerde bijeenkomsten, een
actieve dialoog gevoerd met het internationale bedrijfsleven. Uitkomsten daarvan zijn meegenomen in de inzet van Nederland in de
klimaatonderhandelingen.
• Nederland heeft een actieve rol gespeeld in de Cartagena-dialoog –
een groep van circa 40 ontwikkelde en ontwikkelingslanden.
• Nederland heeft met een (gedeelde) zetel in het bestuur van het Green
Climate Fund een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van
nieuwe internationale innovatieve financieringsarrangementen die de
benodigde klimaatinvesteringsstroom stimuleren en versterken.
Clean Development Mechanism
• In de begroting 2012 was opgenomen dat voor ca. 8,0 Mton aan
emissiereducties geleverd zouden worden. Op 31 december 2012 is ca.
5,2 Mton daadwerkelijk geleverd. Het verschil van 2,8 Mton is wel
gerealiseerd, maar was op 31 december 2012 nog niet overgeboekt
vanuit het CDM-register in Bonn naar het Nederlandse register.
Interreg
• De belangrijkste prestaties zijn een hoge deelname van Nederlandse
partners aan ingediende projectvoorstellen binnen de INTERREGprogramma’s en het European Observation Network for Territorial
Development and Cohesion (ESPON) en daarnaast een hoge score van
goedgekeurde projecten waarin Nederlandse partners deelnemen.
Ultimo 2012 zijn 209 projecten met Nederlandse deelname in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

119

Beleidsartikelen

transnationale en interregionale programma’s in uitvoering (en 14 in
het ESPON-programma).
Strategie en Bestuur
• Er is een indicator opgesteld die op het gebied van ecologische
duurzaamheid de ontwikkelingen op de belangrijkste uitdagingen in
beeld brengt.
• In 2012 zijn twee Maatschappelijke Kosten/Baten Analyses naar de
Tweede Kamer gezonden:
• Kosteneffectiviteit klimaatbeleid op weg naar 2050 waarin de kosten en
baten van CO2-emissiereductie maatregelen zijn bekeken (Kamerstukken II, 2011/2012, 32 813, nr. 19)
• Stimulering sanering asbestdaken waarin op basis van een eveneens
bijgevoegde «Inventarisatie asbestcement dak- en gevelbekleding in
Nederland» de maatschappelijke kosten en baten van het saneren van
asbesthoudende (golfplaten) daken en -gevelpanelen nader zijn
bekeken.(Kamerstukken II, 2011/2012, 25 834, nr. 76).
• Het Wetsvoorstel private vergroening is niet, zoals gepland in 2012,
afgerond in verband met vertraging van het wetgevingsproces.
• In 2012 is een strategische kennis- en innovatieagenda voor zowel
milieu als – breder – voor het hele beleidsterrein van IenM vastgesteld.
Daarmee is focus gebracht in de vraagsturing vanuit het beleid in de
richting van kennisinstellingen, zoals PBL, TNO, RIVM. Tegelijk is in de
praktijk van de vraagsturing de interactie met de kennisinstellingen
verstevigd, zodat de middelen voor kennis effectiever worden ingezet
voor de beleidsontwikkeling.
• Het Ketenakkoord Fosfaatkringloop is in uitvoering genomen door de
aangesloten bedrijven, kennisinstellingen, NGO’s en overheden. IenM
heeft het proces gericht op het creëren van een Europese markt voor
gerecycled fosfaat, gefaciliteerd en daarmee de fosfaatkringloop
gesloten. Het aantal partijen dat zich heeft aangesloten is van 20 naar
34 partijen gegaan.
Meetbare gegevens
Actualisatie indicatoren Interreg (zie begroting 2012 – 57.52)
Prestatie-indicator

In uitvoering zijn van INTERREG IV
projecten met Nederlandse
deelname binnen de transnationale
en interregionale programma’s
Deelname van Nederland in
transnationale programma’s.

Basis
waarde
2006

Gerealiseerd
2007

Gerealiseerd
2008

Gerealiseerd
2009

Gerealiseerd
2010

Gerealiseerd
2011

Gerealiseerd
2012

Streefwaarde
2013

0

21
In de top
4

64
In de top
4

118
In de top
4

130
In de top
4

183
In de top
4

209
In de top
4

160
In de top
4

0

Bron: IenM administratie
Eind 2011 waren de programmagelden voor Interreg al voor het grootste deel toegezegd, waardoor de toename van goedgekeurde projecten in
2012 relatief lager is dan in eerdere jaren. Het aantal van 209 projecten met Nederlandse deelname ligt desalniettemin boven de streefwaarde (155
voor 2012) en daarmee is de streefwaarde voor de gehele periode in principe al bereikt. Nederland staat daarmee in de top 4 binnen de
B-programma’s, gemeten naar het aantal deelnemende partners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

120

Beleidsartikelen

Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Tegengaan
klimaatverandering
Actualisatie
referentieraming
Verbeteren
luchtkwaliteit
NECplafonds

06.01

2011/2012

2012

zie toelichting

2012

zie toelichting

2012
2012

zie toelichting
zie toelichting

1. onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
1a. Beleidsdoorlichting

06.02

1b. Ander onderzoek
naar doeltreffendheid
en doelmatigheid
2. Overig onderzoek
Monitor NSL
Verbeteren
luchtkwaliteit

06.02
06.02

2012
2012

Tegengaan klimaatverandering: actualisatie referentieraming
De beleidsrapportage is op 22 augustus 2012 uitgebracht door PBL in het
PBL rapport «referentieraming energie en emissies, actualisatie 201242.
Beleidsconclusie:
De doelstelling voor de totale niet-ETS in 2020 is 105 Mton CO2– eq.
Inclusief het extra beleid van huidige kabinet zijn de verwachte emissies in
2020 minder dan 100 Mton. Hiermee ligt Nederland goed op koers voor de
2020 doelstelling.
Verbeteren luchtkwaliteit, NEC plafonds:
PBL rapport van 3 juli 2012 kosten en baten van strengere emissieplafonds voor luchtverontreinigde stoffen. Nationale evaluatie voor de
herziening van het Gothenburg Protocol43. Op 4 mei 2012 zijn door de
Europese Commissie de nieuwe NEC plafonds voor na 2020 vastgesteld.
Beleidsconclusie:
De nieuwe plafonds voor 2020 die nu zijn vastgesteld zijn met bestaand
beleid haalbaar. De analyse laat zien dat de gezondheidsbaten van een
aangescherpt Europees emissiebeleid beduidend hoger zijn dan de
kosten. Nederlanders leven langer en gezonder door extra emissiereducties. Daarnaast neemt de schade aan de Nederlandse biodiversiteit af
door een daling van de depositie van vermestende en verzurende stoffen
op natuurgebieden. Er zijn voldoende maatregelen voorhanden om in
2020 aan de verdergaande varianten voor emissiereductie te kunnen
voldoen, met uitzondering van niet-methaan vluchtige organische stoffen
(NMVOS).
Monitoring NSL/verbeteren luchtkwaliteit:
Een lange looptijd van een beleidsonderwerp, zoals het NSL (Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit) is een rede om niet tussentijds
te evalueren maar achteraf. Bij het NSL is de afspraak met de Tweede
42
43

www.pbl.nl/publicaties/2012/referentieraming-energie-en-emissies-actualisatie-2012
www.pbl.nl/publicaties/2012/kosten-en-baten-van-strengere-emissieplafonds-voorluchtverontreinigende-stoffen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

121

Beleidsartikelen

Kamer om jaarlijks een monitoringsrapportage naar de Kamer te zenden.
In 2017 zal een eindevaluatie beleidseffecten NSL in relatie tot de
ingezette Rijksmiddelen (meer dan € 300 miljoen) naar de Kamer worden
gezonden.
De derde monitoringsrapportage is op 20 december 2012 naar de Tweede
Kamer gezonden (Kamerstukken II, 2012/2013, 30 175, nr. 154).
Beleidsconclusie
In het grootste deel van Nederland is de luchtkwaliteit de laatste jaren
sterk verbeterd. De gemiddelde concentratie stikstofdioxide (NO2) en fijn
stof (PM10) waaraan de bevolking wordt blootgesteld, zal van 2011 tot
2015 verder dalen. Maar maatregelen blijven nodig om ook de laatste
knelpunten, in grote steden en rond intensieve veehouderijen, op te
lossen.De Europese NO2– normen waaraan Nederland in 2015 moet
voldoen, worden nog op een zeer klein aantal plaatsen overschreden. De
stikstofdioxidevervuiling is nog te hoog langs minder dan een halve
kilometer van de 5.050 kilometer rijkswegen, en langs ongeveer elf
kilometer van de 131.085 kilometers overige (provinciale, gemeentelijke
en waterschaps-)wegen.
De luchtvervuiling door het wegverkeer zal de komende jaren verder
afnemen doordat nieuwe auto’s steeds schoner worden. De overheid
stimuleert deze ontwikkeling door diverse stimuleringsregelingen. Zo
worden sinds juni dit jaar trucks en bussen gesubsidieerd die reeds aan
de nieuwe Euro VI norm voldoen; hun NO2-emissie is 90 procent lager
dan die van oudere vrachtwagens. En sinds 1 oktober jongstleden zet de
overheid een premie op taxi’s en bestelwagens die van de nieuwste,
schoonste technieken zijn voorzien. In het regeerakkoord is voorts
afgesproken dat het gebruik van sterk vervuilende oude auto’s wordt
ontmoedigd door een einde te maken aan de belastingvrijstelling voor
deze oldtimers van 25 jaar en ouder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

122

Beleidsartikelen

Artikel 7. Duurzaamheid
Algemene beleidsdoelstelling

Het tegengaan van de afwenteling van de effecten van de Nederlandse
productie en consumptie op andere leefgebieden en op toekomstige
generaties. Dit gebeurt onder andere door het vermogen van bodem en
water om ecosysteemdiensten te leveren zoveel mogelijk te behouden en
de milieudruk in de hele levenscyclus van grondstoffen en producten te
minimaliseren.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2012 is voortgang geboekt met het verduurzamen van de samenleving
en het creëren van een groene economie langs de lijnen die in de
Duurzaamheidsagenda (Kamerstukken II, 2011/12, 33 041, nr. 1) zijn
neergezet. Zo sloot het Kabinet twintig Green Deals met bedrijven,
maatschappelijke organisaties en medeoverheden, onder andere voor de
verduurzaming van zwembaden, biomassa en papierproductie (Kamerstukken II, 2011/12, 33 043 nr. 1). Om de grondstoffenvoorzieningszekerheid beter te borgen en de milieudruk van winning, productie, gebruik
en afdanking van grondstoffen te reduceren is actief ingezet op het sluiten
van ketens en het versterken van grondstoffenrotondes op het gebied van
onder andere textiel, fosfaat, elektronische apparatuur en beton. Voor het
creëren van een gelijk speelveld voor duurzame producten en diensten
zijn onder anderen de (afval)regels voor nuttige toepassing van
organische reststromen aangepast, zodat deze efficiënter kunnen worden
ingezet voor hergebruik. Bovendien heeft Nederland zich ingezet voor
Europees geharmoniseerde duurzaamheidseisen voor vaste biomassa,
waarover een voorstel van de Europese Commissie wordt verwacht.
Verder zijn initiatieven genomen om de transparantie en vergelijkbaarheid
van duurzaamheidsprestaties te vergroten, zoals de website44 over het
meten van duurzaamheid en een wegwijzer in keurmerken voor consumenten op de website van Milieu Centraal45.
Een andere mijlpaal waarmee de overgang naar een circulaire economie
wordt bevorderd is de in 2012 afgesloten nieuwe, 10-jarige raamovereenkomst verpakkingen, waarin de basis is gelegd voor het sluiten van de
kringloop van verpakkingsmaterialen. Tevens is in een Algemene
Maatregel van Bestuur (AMvB) op grond van de Crisis- en herstelwet
ruimte gecreëerd voor het experimenteren met duurzaam stortbeheer. De
voorbereidingen zijn getroffen voor een Green Deal waarin de
voorwaarden voor de experimenteerruimte worden vastgelegd en het
bedrijfsleven zich verbindt aan een langjarige investering.
Ook in de kabinetsreactie op de uitkomsten van de task force biodiversiteit
is een lijn neergezet die de basis vormt voor een transitie naar een groene
economie, die moet leiden tot No net Loss, dat wil zeggen per saldo geen
verder verlies aan biodiversiteit in 2020. Met de Triple-O aanpak46 – die
staat voor Ontdekken, Overeenkomen, Ontwikkelen – is een concrete
handreiking gedaan om in gebiedsinrichting en gebiedsbeheer de baten
van het natuurlijk kapitaal te kunnen benutten. Methodes als de Triple-O
aanpak en het Biodiversiteitactieplan47 uit 2012 maken het mogelijk om
als initiatiefnemers in een gebied de handen ineen te slaan voor kwaliteitsverbetering van de omgeving.

44

www.metenvanduurzaamheid.nl
www.milieucentraal.nl
46
www.rwsleefomgeving.nl/downloads/t/triple-aanpak
47
www.biodiversiteitsactieplan.nl
45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

123

Beleidsartikelen

Externe factoren

Voor het verduurzamen van onze maatschappij heeft de (rijks)overheid
zelf niet primair het heft in handen. Haar rol is het stimuleren en faciliteren
van de partijen in de samenleving (zoals bedrijven en consumenten) die
hun gedrag duurzamer kunnen maken. Het beleid wordt daarom in nauwe
samenwerking met deze partijen vormgegeven.

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
07 Duurzaamheid

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

25.928

5.188

23.146

– 17.958

Uitgaven

143.998

98.342

110.953

– 12.611

07.01 Afval en duurzaamheidagenda
07.01.01 Opdrachten
– Uitvoering AgNL
– Overige opdrachten
07.01.02 Subsidies
– Afvalfonds
– Overige subsidies
07.02 Preventie en milieugebruiksruimte
07.02.01 Opdrachten
07.03 Ecosystemen en landbouw
07.03.01 Opdrachten
07.03.02 Subsidies
07.03.04 Bijdrage aan internationale organisaties en
medeoverheden

129.824
13.966
12.988
978
115.858
115.858
5.939
5.939
8.235
3.711
1.417

92.070
2.219
380
1.839
89.851
89.851
0
3.088
3.088
3.184
756
2.378

101.115
10.912
8.827
2.085
90.203
89.408
795
3.575
3.575
6.263
2.822
1.078

– 9.045
– 8.693
– 8.447
– 246
– 352
443
– 795
– 487
– 487
– 3.079
– 2.066
1.300

3.107

50

2.363

– 2.313

5

450

815

0

815

6

07.09 Ontvangsten
1

1

2

3
4

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Toelichting
Ad 1) De opdrachtverlening aan AgNL is overgaan naar ILT en
RWS/Leefomgeving. Bij AgNL werd de verplichting een jaar voor
uitvoering van de opdracht vastgelegd, bij ILT en RWS/Leefomgeving
gebeurt dat in het uitvoeringsjaar. Het betreft dus een verschil dat
veroorzaakt wordt door het hanteren van een andere systematiek.
Ad 2) Het verschil wordt met name verklaard door de overheveling van
middelen bij 2e suppletoire begroting naar artikel 6 ten behoeve van de
centraal gecoördineerde opdracht aan AgentschapNL (AgNL).
Ad 3) Het verschil wordt met name verklaard door de verlaging van het
kasbudget bij 2e suppletoire begroting ten bedrage van € 2,2 miljoen.
Middelen zijn overgeheveld naar artikel 6 ten behoeve van de centraal
gecoördineerde opdracht aan AgNL en Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).
Ad 4) De overschrijding heeft plaatsgevonden door het alsnog betalen en
afronden van in eerdere jaren toegezegde subsidies, bijvoorbeeld in het
kader van de Subsidieregeling Maatschappelijke Organisaties en Milieu
(SMOM).
Ad 5) De onderuitputting is het gevolg van het niet doorgaan van de
betaling aan het Ministerie van Economische Zaken (EZ) in het kader van
het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

124

Beleidsartikelen

Ad 6) Ontvangst betreffende scheepsafvalstoffen binnenvaart.
Artikelonderdeel

07.01 Afval en duurzaamheidsagenda

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Uitvoering van de interdepartementale duurzaamheidsagenda
• Onder coördinatie van de staatssecretaris van IenM is voortgang
geboekt met de ruim 50 acties die onder de «Agenda duurzaamheid –
een groene groeistrategie voor Nederland» hangen. Daarnaast heeft
het kabinet green deals gesloten met het bedrijfsleven en zijn
vorderingen gemaakt met het creëren van een gelijk speelveld voor
duurzame producten en diensten.
• Nederland heeft via actieve deelname aan verschillende trajecten bij
de Europese Commissie aangedrongen op een verbreding van de
Richtlijn Ecodesign naar alle relevante milieugevolgen en in beginsel
alle producten. Eind 2012 heeft de Europese Commissie de besluitvorming opgeschoven naar 201448.
• Er maakten in 2012 bijna 500 metaalbedrijven gebruik van de in 2011
gelanceerde Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVOmonitor, waarmee het niveau van duurzaam ondernemen transparant
kan worden gemaakt). Het programma MKB Doe Mee is in 2012
voortgezet met 100 Midden- en Kleinbedrijf (MKB)-ondernemingen in
de sectoren bouw en logistiek, die gebruik maakten van het adviestraject van Syntens. Negen op de tien ondernemers hebben de adviezen
op het gebied van duurzame innovatie opgevolgd49.
• In 2012 is het advies van het bedrijfsleven over duurzaam inkopen
verder geïmplementeerd, zijn grootschalige initiatieven ter bevordering van innovatie gestimuleerd en is de rol van overheidsinkopers
versterkt (Kamerstukken II, 2011/12, 30 196, nr. 184).
Uitvoering van de afvalagenda (brief «Meer waarde uit afval»)
• Ter voorbereiding op het nationale afvalpreventieplan, dat op grond
van de Kaderrichtlijn Afval eind 2013 gereed moet zijn, zijn de
afvalpreventieactiviteiten in Nederland en de effecten ervan geïnventariseerd (zie ook het voortgangsbericht over de afvalbrief (Kamerstukken II, 2011/12, 30 872, nr. 112). Op basis daarvan bekijken betrokkenen
welke afvalstoffen prioriteit moeten krijgen bij de uitwerking van
preventiemaatregelen in het plan.
• Het herziene Besluit beheer verpakkingen, papier en karton is in
december 2012 in de Ministerraad vastgesteld en op 24 januari 2013
gepubliceerd (Staatsblad 2013, nr. 24).
• In 2012 zijn de projecten uit de eerste ronde van de zeven prioritaire
materiaalketens uit het Landelijk Afvalbeheerplan 2 (LAP2) afgerond.
Voor de prioriteiten textiel, papier/karton, voedsel(verspilling),
aluminium en bouw- en sloopafval zijn en worden projecten opgeschaald, waar mogelijk via afspraken met de sector in een green deal.
Voorbeelden van geslaagde projecten zijn het printerloos kantoor,
terugwinning van aluminium uit afvalverbrandingsinstallatie (AVI-)
bodemas, verduurzaming van de betonketen, ondernemers die van
elkaar leren in duurzaamheidskringen, de textiel actiemaand in mei
2012 en een regionale «foodbattle» voor het terugdringen van
voedselverspilling in huishoudens. De afspraken betreffen veelal een
deel van de betreffende materiaalstroom en daarmee voor dat deel de
48
49

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0765:FIN:NL:PDF
http://issuu.com/syntens/docs/mkb-doe-mee-uitgave2-juni-2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

125

Beleidsartikelen

•

•

•

•

•

beoogde ordegrootte 20% milieuwinst in die stroom. Voor de ketens
grof huishoudelijk afval en PVC is te weinig of te langzaam milieuwinst
mogelijk gebleken voor zinvolle opschaling.
In 2012 zijn zogeheten grondstofrotondes gestimuleerd voor textiel,
fosfaat en elektr(on)ische apparaten. Met de kunststofrotonde is in
januari 2013 gestart, omdat is gewacht op het afsluiten van het nieuwe
verpakkingenakkoord. De uitvoering van het ketenakkoord fosfaatkringloop is voortvarend verlopen. Er zijn regionale verwerkingsroutes
en concrete businesscases ontwikkeld om exporteerbare fosfaatproducten (zoals kunstmest) te produceren uit teruggewonnen fosfaat bij
waterzuivering, uit mest en uit de voedingsmiddelenindustrie.
Investeringen in installaties voor terugwinning en verwerking van
fosfaat zijn versneld. De grondstofrotonde textiel heeft onder andere
geresulteerd in een plan van aanpak om textielinzameling te optimaliseren.
In diverse trajecten zijn en worden knelpunten in regelgeving
aangepakt. Het gaat onder meer om verlichting van de afvalregels voor
nuttige toepassing van organische reststromen en het opstellen van
einde-afval-criteria voor puingranulaat ter bevordering van recycling.
Door het invoegen van de agrarische activiteiten in het Activiteitenbesluit milieubeheer (Stb. 2012, nr. 441) is een vermindering van de
administratieve lasten gerealiseerd van € 42,7 miljoen (zie bijlage bij
Kamerstukken II, 2011/12, 29 515, nr. 338). Ook zijn oplossingen voor
eventuele knelpunten in regelgeving onderdeel van diverse green
deals (Kamerstukken II, 2011/12, 33 043, nr. 1).
In samenwerking met de sector is een voorstel voor einde-afval-criteria
voor puingranulaat opgesteld dat op draagvlak kan rekenen bij de
stakeholders (zie ook voortgangsbericht afvalbrief).
Eind 2012 is het traject tot wijziging van de Wet milieubeheer gestart,
dat zal resulteren in een juridische basis om een landelijke regeling
voor de einde-afval-criteria te creëren. Dit type criteria leidt tot een
hogere kwaliteit van secundaire grondstoffen en geeft een positieve
impuls voor de recycling.
De RoHS-richtlijn (Restriction on Hazardous Substances, 2011/65/EG) is
geïmplementeerd in de Regeling gevaarlijke stoffen in elektrische en
elektronische apparatuur. De regeling bevat bepalingen voor het
gebruik van gevaarlijke stoffen als lood, kwik en cadmium in apparatuur en is op 2 januari 2013 in werking getreden (Staatscourant 2012
nr. 23695).

Meetbare gegevens

Actualisatie Grafiek Ontwikkeling afvalaanbod en -toepassing
De indicator «Ontwikkeling afvalaanbod en -toepassing» kent tussendoelen voor 2015 en 2021 (afkomstig uit LAP2). Deze betreffen het totale
afvalaanbod en het aandeel dat nuttig wordt toegepast respectievelijk
verbrand of gestort. De meest recente monitoringgegevens van AgentschapNL (van mei 2012 over het jaar 2010, bevestigen het beeld van de
afgelopen jaren: de totale hoeveelheid afval lijkt af te nemen en meer dan
90% van het Nederlandse afval wordt nuttig toegepast. Actuele gegevens
(over 2011) komen in mei 2013 beschikbaar (zie eveneens Overzicht
afgeronde onderzoeken).

Artikelonderdeel

07.02 Preventie en milieugebruiksruimte

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Met een wijziging van de Regeling bodemkwaliteit op 1 januari 2012 is
het bodemloket verankerd, dat in de loop van 2012 operationeel is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

126

Beleidsartikelen

•

•
•

•

•

Meetbare gegevens

geworden50. Het bodemfunctie- en bodemkwaliteitskaartensysteem is
hierin ondergebracht, waarmee het systeem een volledig beeld geeft
van de bodemkwaliteit in Nederland.
Op 12 juli 2012 is bij wijziging van de Amvb behorende bij de Crisis- en
herstelwet (derde tranche) een wijziging van het Stortbesluit doorgevoerd (Staatsblad 2012, nr. 350). Dit betreft de invoeging van de
Experimentenparagraaf Duurzaam Stortbeheer. Inwerkingtreding van
deze wijziging van het Stortbesluit is voorzien per apart Koninklijk
Besluit eind 2013, afhankelijk van het moment van afsluiten van de
green deal Duurzaam Stortbeheer.
Als toetsingskader voor het duurzaam gebruiken van de ondergrond is
de zoekmachine BodemVizier online en werkend51
Het ontwerp van de Zwemwaterwet is nog niet gepubliceerd. In de
loop van 2012 is besloten om de ontwikkeling van de nieuwe zwemwaterregelgeving op wetniveau te integreren in de in ontwikkeling zijnde
Omgevingswet (zie ook de bijlage bij kamerstukkken II, 2011/12, 33 118
nr. 3).
Aanpak en planning voor de Nota drinkwater zijn in de loop van 2012
gewijzigd; de nota wordt in 2013 in samenwerking met alle stakeholders (drinkwaterbedrijven, provincies, gemeenten en waterbeheerders)
opgesteld en zal een integraal kader geven voor het nationale
drinkwaterbeleid. Wel is in 2012 het nationaal kader ten behoeve van
de tweede generatie stroomgebiedsbeheerplannen (Kaderrichtlijn
water) opgesteld52.
De evaluatie van het Uitvoeringsprogramma Diffuse Bronnen
Waterverontreiniging is afhankelijk van de voortgang op majeure
dossiers, zoals het nutriënten- en gewasbeschermingsmiddelenvraagstuk. Deze thema’s zijn zeer bepalend voor het beeld van wat het beleid
voor diffuse bronnen heeft opgeleverd. Door vertraagde rapportages
op deze terreinen zal de rapportage over het uitvoeringsprogramma op
zijn vroegst medio 2013 gereed zijn.

Prestatie- en effectindicatoren voor de milieukwaliteit van bodem en
water:
Het aandeel van alle gebieden dat op bodemkwaliteitskaarten is
vastgelegd is 100% (AgentschapNL). De streefwaarde voor 2012 was 95%.
Het percentage meetresultaten dat aan de wettelijke normen voor
drinkwaterkwaliteit voldoet en de mate waarin drinkwaterbedrijven een
goedgekeurd leveringsplan hebben zijn beide 100%. De streefwaarden
voor 2012 waren respectievelijk 99,9% en 100% (deze normen hebben een
wettelijke basis in de Drinkwaterwet; de cijfers over de mate van realisatie
zijn afkomstig van AgentschapNL).
De streefwaarde voor de mate waarin drinkwaterbedrijven voldoen aan de
wettelijke leveringszekerheidsnorm is 100% voor 2015. Sinds 2012 leveren
drinkwaterbedrijven volgens een jaarlijkse cyclus gegevens aan over de
kwaliteit van het geleverde drinkwater. Alle drinkwaterbedrijven hebben
daarvoor een jaarrapportage ingediend; de analyse over deze gegevens is
in april 2013 beschikbaar.

50

www.bodemloket.nl
http://vizier.bodemrichtlijn.nl
52
www.helpdeskwater.nl
51

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

127

Beleidsartikelen

Het doel is dat in 2015 100% van de zwemlocaties voldoet aan de
Zwemwaterrichtlijn. In 2011 voldeed 88,4% van de zwemlocaties gelegen
in het zoete oppervlaktewater; van de zwemlocaties gelegen aan de kust
voldeed 97,7%. (Deze indicator wordt vastgesteld op grond van de
verplichte jaarlijkse rapportages van de waterbeheerders over de kwaliteit
van het zwemwater).
Artikelonderdeel

07.03 Ecosystemen en landbouw

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
•

•

•

•

•

•

•

•

Meetbare gegevens

Het interdepartementale beleidsprogramma biodiversiteit is afgerond
en geëvalueerd. De Kamer is middels een brief van juli 2012 (Kamerstukken II, 2011/12, 26 407, nr. 63) over de resultaten van het programma alsmede de evaluatie geïnformeerd.
In 2012 is een start gemaakt met een meerjarig monitoringprogramma
dat uiteindelijk informatie moet opleveren over de maatschappelijke
meerwaarde (kosten en baten) van functionele agrobiodiversiteit
(FAB). De eerste meetresultaten uit de FAB-pilots zijn opgenomen in
het handboek (Een gezonde bodem onder een duurzame samenleving,
RIVM april 2012).
De biociden in de categorie hoog risico hebben ofwel een toelating of
zijn van de markt gehaald. In 2012 is gestart met de implementatie van
de Verordening biociden; deze zal tijdig worden afgerond in 2013.
In 2012 zijn nog geen reële emissiecijfers naar oppervlaktewater
ingevoerd in de toelatingsbeoordeling, omdat de daarvoor benodigde
onderzoeksgegevens nog niet beschikbaar waren. De gegevens komen
waarschijnlijk in de loop van 2013 beschikbaar; in de aangekondigde
Tweede nota duurzame gewasbescherming zal hierop worden
ingegaan.
In 2012 is het gedoogbeleid ingevuld voor stoppende bedrijven die
vallen onder het actieplan ammoniak. Dit beleid is op 1 januari 2013 in
werking getreden (Kamerstukken II, 2012/13, 33 037 nr. 39).
Het aanvullen van het Besluit huisvesting veehouderij met emissienormen voor fijn stof is in 2012 voorbereid met een onderzoek ter
onderbouwing van de normen. Inwerkingtreding van het wijzigingsbesluit is voorzien in 2014 (Kamerstukken II, 2012/13, 30 175, nr. 130).
In 2012 is uit overleg met producenten van stalemissiereducerende
technieken gebleken dat zij mee willen werken aan certificering van
hun technieken. Voor emissiereducerende technieken waarvoor
certificering op initiatief van de producenten niet haalbaar is, wordt
naar een vervangend beoordelingssysteem gezocht. In 2013 zal
duidelijk worden voor welke technieken er certificaten komen en hoe
de markttoegang voor overige technieken er uit ziet.
Het aanscherpen van de emissienormen voor ammoniak in een
wijziging van het Besluit huisvesting veehouderij is in 2012 gestart met
een voorbereidend onderzoek ter onderbouwing van de normen.
Inwerkingtreding van het wijzigingsbesluit is voorzien in 2014
(Kamerstukken II, 2011/12, 30 654, nr. 99).

Actualisatie indicatoren Duurzame landbouw
Indicatoren duurzame landbouw: De indicator voor ammoniak betreft de
totale emissie van alle doelgroepen. De streefwaarde voor 2020 is 122
kton. Uit de Emissieregistratie blijkt voor zowel 2010 als 2011 een totale
emissie 122 kton. De indicator voor meststoffen betreft het gemiddelde
nitraatgehalte in het ondiepe grondwater van zandgronden. De streefwaarde voor de lange termijn is 50 mg/l. Uit het rapport «Landbouw-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

128

Beleidsartikelen

praktijk en waterkwaliteit in Nederland, RIVM, 2012»53 blijkt een gehalte
van 63 mg/l in 2010 en 51 mg/l in 2011. De indicator voor fijn stof betreft
het aantal overschrijdingen van de normen voor fijn stof. Het doel is dat
0% van de veehouderijbedrijven de norm overschrijdt. Uit de monitoring
van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwalitiet (NSL) blijkt
dat in 2011 64 veehouderijen en in 2012 132 veehouderijen de
fijn-stofnormen overschrijden (Kamerstukken II, 2012/13, 30 175, nr. 154).
Indicator gewasbeschermingsmiddelen: In de Evaluatie Nota duurzame
gewasbescherming van februari 201254 concludeert het Planbureau voor
de Leefomgeving (PBL) dat om geen normoverschrijdingen te hebben, de
milieubelasting van het oppervlaktewater door het gebruik van gewasbeschermingmiddelen met 95% moet afnemen ten opzichte van 1998. In de
verantwoording over 2011 is reeds aangegeven dat telers de milieubelasting met ongeveer 85% hebben weten terug te dringen. De aangekondigde Tweede nota duurzame gewasbescherming zal nieuw beleid
aankondigen op het gebied van de waterkwaliteit. Er zullen realistische en
uitvoerbare ambities worden opgenomen met nieuwe indicatoren.
Indicator natuurlijke hulpbronnen: Het aandeel van het op de Nederlandse
markt gebrachte hout dat duurzaam is geproduceerd, wordt gemeten in
de monitor «Duurzaam geproduceerd hout op de Nederlandse markt»,
uitgevoerd door de Stichting Probos in opdracht van de Rijksoverheid.
Hierbij wordt uitgegaan van de duurzaamheidscriteria die de overheid
hanteert in het inkoopbeleid. De Kabinetsambitie was dat vanaf 2011
minimaal 50% van het hout op de Nederlandse markt duurzaam is
geproduceerd. De monitor 2011 laat zien dat dit aandeel in 2011 65,7%
was.
Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Verbeteren
milieukwaliteit van
bodem en water:
onderdeel waterketen

07.02

2011

2012

zie toelichting

monitoring LAP

07.01

2012

2012

zie toelichting

1. onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
1a. Beleidsdoorlichting

1b. Ander onderzoek
naar doeltreffendheid
en doelmatigheid
2. Overig onderzoek

Beleidsdoorlichting waterketen
De evaluatie van het Bestuursakkoord Waterketen (looptijd 2007–2011) is
niet doorgegaan, omdat het akkoord overging in het Bestuursakkoord
Water (BAW). De evaluatie van het BAW is voorzien voor eind 2013, hierin
wordt ook de evaluatie van het waterketenbeleid meegenomen.
53

10 http://www.rivm.nl/Bibliotheek/Wetenschappelijk/Rapporten/2012/september/
Landbouwpraktijk_en_waterkwaliteit_in_Nederland_periode_1992_2010
54
http://www.pbl.nl/publicaties/2012/evaluatie-van-de-nota-duurzame-gewasbescherming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

129

Beleidsartikelen

Overig onderzoek monitoring LAP55
Het Landelijk Afvalbeheerplan wordt jaarlijks gemonitord. De rapportage
hierover geeft weer hoeveel afval is geproduceerd en verwerkt en
daarmee hoe de beleidsdoelen voor preventie en nuttige toepassing
worden gehaald. Uit de rapportage die in 2012 is opgesteld (Nederlands
afval in cijfers 2006–2010 van februari 2013) blijkt, naast het algemene
beeld van een daling van het totale afvalaanbod en een aandeel nuttige
toepassing van meer dan 90%, dat de recycling van huishoudelijk afval op
hetzelfde niveau blijft. Op basis daarvan is aan gemeenten en het
afvalbedrijfsleven om advies gevraagd over de wijze waarop de recycling
van huishoudelijk afval wel kan worden verhoogd.

55

www.LAP2.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

130

Beleidsartikelen

Artikel 8. Externe veiligheid en risico’s
Algemene beleidsdoelstelling

Mens en milieu beschermen tegen maatschappelijk onaanvaardbaar
geachte milieu- en gezondheidsrisico’s.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Het ministerie van IenM staat voor leefbaarheid, veiligheid en bereikbaarheid als basis voor een innovatieve en gezonde samenleving. Door
norm- en kaderstellend beleid te voeren heeft het ministerie van IenM de
regie over risicobeheersing en draagt IenM bij aan een veilige en
duurzame samenleving.

Externe factoren

De mate waarin genoemde beleidsdoelstellingen zijn gehaald was mede
afhankelijk van voldoende maatschappelijk draagvlak in binnen- en
buitenland voor de noodzakelijke maatregelen alsmede het krachtenveld
bij de internationale onderhandelingen.

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
08 Externe veiligheid en risico’s

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

80.383

24.444

47.919

– 23.475

Uitgaven

100.771

33.199

52.781

– 19.582

6.340
5.867

8.275
7.788
39

6.195
5.695
0

2.080
2.093
39

473
1.756
1.683

448
2.163
2.111

500
2.421
2.321

– 52
– 258
– 210

73
92.675
15.462
5.047
645

52
22.761
14.390
3.322
484

100
44.165
13.246
2.000
578

– 48
– 21.404
1.144
1.322
– 94

71.521
46.488
7.151

4.565
1.535
2.948

28.341
18.611
3.730

– 23.776
– 17.076
– 782

3

17.882

82

6.000

– 5.918

4

127

0

0

0

08.01 Veiligheid chemische stoffen
08.01.01 Opdrachten
08.01.02 Subsidies
08.01.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
08.02 Veiligheid GGO’s
08.02.01 Opdrachten
08.02.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
08.03 Externe veiligheid inrichtingen en transport
08.03.01 Opdrachten
08.03.02 Subsidies
08.03.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
08.03.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
– Bijdragen asbestsanering
– Bijdragen programma Externe Veiligheid
– Overige bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
08.09 Ontvangsten
1

1

2

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) De lagere verplichtingenrealisatie wordt met name veroorzaakt
doordat in 2012 de benodigde middelen voor de 3e fase sanering
asbestwegen lager zijn uitgevallen dan oorspronkelijk geraamd. De
vrijvallende middelen zijn bij 2e suppletoire begroting 2012 ingezet voor
de overboeking naar het Provincie- en het Gemeentefonds ten behoeve
van een bijdrage (€ 25 miljoen) in de oprichting van de Regionale
Uitvoeringsdiensten (RUD’s).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

131

Beleidsartikelen

Ad 2).De hogere subsidie-uitgaven zijn grotendeels het gevolg van een
groter beroep in 2012 op de Regeling tegemoetkoming niet-loondienst
gerelateerde slachtoffers van mesothelioom (TNS).
Ad 3) In 2012 waren de benodigde middelen voor de 3e fase sanering
asbestwegen lager dan oorspronkelijk geraamd. De vrijvallende middelen
zijn ingezet voor de overboeking naar het Provincie- en het Gemeentefonds ten behoeve van de bijdrage in de oprichting van de RUD’s.
Ad 4) In de oorspronkelijke ramingen is voor in totaal € 6 miljoen rekening
gehouden met bijdragen in de saneringen van risicovolle situaties die
voorvloeien uit het Besluit Externe Veiligheid Buisleidingen (Bevb)
alsmede het Besluit Externe Veiligheid Inrichtingen (Bevi). in 2012 is
hierop geen beroep gedaan. De vrijvallende middelen zijn ingezet voor de
overboeking naar het Provincie- en het Gemeentefonds ten behoeve van
de bijdrage in de oprichting van de RUD’s.
Artikelonderdeel

08.01 Veilig gebruik van chemische stoffen

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Op weg naar het bereiken van het einddoel voor chemische stoffen in
2020, zijn voor de periode 2010 – 2018 tussendoelen geformuleerd.
In 2012 is de voorlichting aan bedrijven ter facilitering van de
registratieverplichtingen gecontinueerd. Voorlichting via bijeenkomsten, georganiseerd in samenwerking met de Kamers van Koophandel,
extra voorlichting en ondersteuning via de Nederlandse Helpdesk
REACH (Registratie, Evaluatie en Autorisatie van Chemische stoffen),
een mentorenprogramma ter ondersteuning van het MKBbedrijfsleven en direct mailing aan bedrijven, zijn voorbeelden van
deze activiteiten.
Nederland heeft door participatie in Europese besluitvorming,
bijvoorbeeld via overleg van bevoegde autoriteiten en via de verschillende Comités van het Europees Chemicaliën-Agentschap (ECHA)
ingezet op efficiënte en effectieve uitvoering van de REACHverordening. In juni 2012 zou de Europese Commissie een evaluatie
van de eerste 5 jaar van uitvoering van de REACH-verordening hebben
moeten uitbrengen – die is evenwel vertraagd. Dat betekent dat
Nederlandse beleidsmatige en politieke inbreng in dat proces
eveneens vertraagd is, ten opzichte van wat in de begroting voor 2012
werd verwacht. Wel heeft Nederland een eigen evaluatie over de
uitvoering van REACH in Nederland laten uitvoeren die met beleidsconclusies aan de Tweede Kamer is gezonden (Kamerstuk 21 501-08,
nr. 369). Deze tussentijdse voortgangsrapportage over de invoering
van het nieuwe Europese stoffenbeleid heeft ook gediend als inbreng
van Nederland voor de evaluatie van REACH door de Europese
Commissie.
• In het kader van het mondiale stoffenbeleid heeft Nederland in 2012
door het leveren van technische inbreng en door financiële bijdragen
aan de uitvoering geparticipeerd in de mondiale chemicaliënverdragen.
• In 2012 is veel aandacht uitgegaan naar het asbestbeleid. Dat heeft
geresulteerd in twee Green Deals, één met Aedes en één met Land- en
Tuinbouworganisatie (LTO), over het vervangen van asbestdaken door
daken met zonnepanelen. Voor de agrarische sector is daar een
convenant met de provincies op gevolgd, waarbij aan het Provincie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

132

Beleidsartikelen

•
•
•

Meetbare gegevens

fonds € 20 miljoen is overgemaakt. De Tweede Kamer is hierover bij
brief van 7 september 2012 geïnformeerd (Kamerstuk 25 834 nr. 76).
Met de ontwikkeling van het asbestvolgsysteem zijn in 2012 belangrijke stappen gezet. De derde fase van het project sanering asbestwegen is nagenoeg afgerond in 2012. Ook in 2012 is de regeling
niet-beroepsgebonden asbestmesothelioomslachtoffers gefinancierd.
Daar is voor circa € 2,8 miljoen een beroep op gedaan.
Uitvoering van activiteiten in het kader van de vier speerpunten van de
Nationale Aanpak Milieu & Gezondheid.
Het Actieplan «Verbetering ventilatievoorzieningen nieuwbouwwoningen» is ondertekend met de ketenpartijen (Kamerstuk 32 757 nr. 43)
In 2012 is de eerste versie van de Atlas Leefomgeving opgeleverd:
burgers en professionals kunnen op basis van postcode op digitale
wijze kaartgerelateerde informatie (in eerste instantie een beperkt
aantal indicatoren) over de leefomgeving krijgen.56

Zoals met de Tweede Kamer is gedeeld (Kamerstuk 28 701, nr. 77), heeft
het prioritaire stoffenbeleid dat liep tot 2010 een vernieuwingsslag
ondergaan. In het kader van deze vernieuwing wordt ook een nieuwe
indicator ontwikkeld die eind 2013 gereed zal zijn en die uitdrukking moet
geven aan de doorwerking van het Europese stoffenbeleid in de Nederlandse situatie. In navolging van de begrotingsverantwoording 2011
wordt ook voor 2012 niet meer gewerkt met de verouderde indicator voor
prioritaire stoffen, maar wordt in de tabel hieronder de Nederlandse inzet
in Europese stoffendossiers in perspectief van de voorafgaande jaren
kwantitatief weergegeven. In de tabel staat in de laatste kolom («beoordeeld») het aantal dossiers aangegeven waarop Nederland een inhoudelijke inbreng heeft geleverd. Uit de tabel blijkt dat daarbij zeer ernstige
zorgstoffen en restricties altijd de nodige aandacht krijgen.

Werkveld

Beoordeelde dossiers
Stofevaluaties
Zeer ernstige stoffen
Restricties
Geharmoniseerde indeling/etikettering
Helpdesk REACH (behandelde vragen)

2008

2009

2010

2011

2012

Totaal

Beoordeeld

0
4
24
0
1

1
0
24
0
8

24
8
41
9
22

162
14
42
11
49
528

231
16
94
12
122
320

418
42
225
32
129

199
42
225
32
123

Bron: RIVM

Toelichting:
Voor het jaar 2011 zijn verbeterde cijfers opgenomen ten opzichte van de
Jaarverantwoording 2011
Artikelonderdeel

08.02 Veiligheid Genetisch Gemodificeerde Organismen (GGO’s)

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Uitvoeren GGO-beleid en nationale regelgeving, waaronder het
afhandelen (door het Bureau GGO) van vergunningenaanvragen.
• Uitvoeren EU-regelgeving over GGOs. Nederland levert hierbij input in
het Europese beoordelingsproces waarmee ongeveer 20 aanvragen
per jaar om toelating van GGO’s tot de markt op grond van verordening 1829/2003/EG worden afgehandeld.

56

www.atlasleefomgeving.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

133

Beleidsartikelen

•

•

•

Uitvoering van verplichtingen in het kader van het Biosafety Protocol
zoals geïmplementeerd in verordening 1946/2003/EG. Ratificatie en
implementatie van het supplementair protocol aansprakelijkheid en
verhaal van GGO’s.
Nederlands standpunt ingebracht in de EU ten behoeve van de
afronding van de fase van besluitvorming ten aanzien van nieuwe
plantveredelingstechnieken in relatie tot genetische modificatie.
Nederlands standpunt ingebracht in de EU ten behoeve van de
afronding van de fase van besluitvorming ten aanzien van de nieuwe
EU regels, die -afhankelijk van de uitkomst van de EU onderhandelingen – gaan gelden te aanzien van de sociaal-economische aspecten
van GGO’s en de mogelijkheid voor lidstaten om te kunnen besluiten
over teelt van GGO’s in eigen land onafhankelijk van de risicobeoordeling.

Meetbare gegevens

Het beleidsterrein veiligheid Genetisch Gemodificeerde Organismen leent
zich slecht voor beleidsindicatoren.

Artikelonderdeel

08.03 Externe veiligheid inrichtingen en transport

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Verbeteren veiligheid vervoer gevaarlijke stoffen
• De Nederlandse regelgeving is volledig aangepast aan de wijzigingen
van de technische Bijlagen van de internationale verdragen over
transport van gevaarlijke stoffen over zee, binnenwateren, spoor en
weg. Hiermee zijn de verplichtingen die Nederland heeft ten opzichte
van de EU-Kaderrichtlijn 2008/68/EG tijdig en volledig nagekomen.
• Inwerking treden van het Basisnet vervoer gevaarlijke stoffen in de
loop van 2012.
• Dit is niet gerealiseerd omdat de behandeling van het wetsvoorstel
langer duurde dan voorzien.
Beheersing van risico’s die samenhangen met Externe Veiligheid
• Afronden en complementeren van de Regeling externe veiligheid
inrichtingen (Revi) (onder andere aanwijzen mijnbouw, ontwikkelen
rekenmethodiek mijnbouwinrichtingen en aardgasinstallaties en LPG
tankstations wegverkeer);
• Afronden van het Programma Buisleidingen; Inwerkingtreding van
Besluit en Regeling externe veiligheid buisleidingen voor overige
chemische stoffen. Mitigerende maatregelen voor saneren knel- en
aandachtpunten in ontwikkeling. Structuurvisie Buisleidingen is op
29 oktober 2012 vastgesteld en aan de Kamers de Staten-Generaal
aangeboden (Kamerstuk 33 473, nrs. 1/2);
• Het ontwerpbesluit externe veiligheid transportroutes is in procedure
gebracht (voorhang en voorpublicatie in Staatscourant. 2012, 26187).
De bijbehorende regeling is voorbereid. Beoogd moment van in
werking treden is 1 januari 2014. Opstellen van beveiligingsmaatregelen binnen de sector buisleidingen, implementatie van het Convenant
Olie en (petro)chemische industrie vitaal security57, respectievelijk het
Security convenant kunstmest58 en omzetten van EU-regelgeving over
zelfgemaakte explosieven.
57

(http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/convenanten/2008/05/27/olie-enpetrochemische-industrie-vitaal-security.html),
58
(http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brochures/2007/09/01/securityconvenant-kunstmest.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

134

Beleidsartikelen

•

De vorming van een landsdekkend stelsel van regionale uitvoeringsdiensten (RUD’s) in 2012 is in belangrijke mate gerealiseerd. Eind 2012
waren 17 van de in totaal 28 RUD’s operationeel.

Meetbare gegevens
Tabel: invulling van het Register van risicogegevens
Indicator

Basiswaarde

Streefwaarde

Actualiteit van vulling van het Register van Actueel in 2010
risicogegevens

Voor het Register van risicogegevens
wordt elk jaar gestreefd naar een actuele
vulling.

Beschikbaarheid van onderzoeksgegevens
betreffende de categorale inrichtingen en
buisleidingen

Geen volledig overzicht van risicovolle
situaties

Voor aardgas en brandbare vloeistoffen
leidingen zijn de knel- en aandachtpunten
bekend. Voor overige chemicaliënleidingen
is de 1e inventarisatie gereed, maar vindt
nog verder consequentieonderzoek plaats.

Aantal (opgeloste) knelpunten met
betrekking tot externe veiligheid.

Het aantal knelpunten is eind 2008
vastgesteld. De urgente sanering van
LPG-stations is in 2008 voltooid. Overige
sanering vindt plaats in kader van
uitvoering LPG-convenant. Voor gastransportleidingen is dit beeld in 2009 (gas) en
2010 (brandbare vloeistoffen)vastgesteld.
Voor de overige transportleidingen voor
gevaarlijke stoffen wordt dit beeld in 2011
vastgesteld. Voor basisnet vervoer
gevaarlijke stoffen wordt dit beeld in 2009
(weg/water) en 2010 (spoor) vastgesteld.

Er voldoen nog 16 gevallen niet aan het
basisveiligheidsniveau van BEVI; bij 11
daarvan loopt de formele procedure en in
5 gevallen vindt nog overleg plaats.
Knelpunten mbt het Besluit Transportroutes Externe Veiligheid (BTEV) en het
Besluit Externe Veiligheid Buisleidingen
zijn bekend; de sanering loopt. Uitvoering
LPG convenant zal in 2011 worden
afgerond. PM Maatregelen uit het
kabinetsstandpunt Ketenstudies zijn op
een enkel onderdeel na uitgevoerd, en
worden in 2012 afgerond.
Voor buisleidingen zijn de knelpunten
opgelost in 2014, respectievelijk 2017.
Er zijn (maximaal) 43 knelpunten in het
kader van Basisnet vervoer gevaarlijke
stoffen, waarvan er 7 door het Rijk zijn
aangekocht.
In 2013 wordt in een beleidsbrief
vastgelegd op welke wijze het oplossen
van knelpunten in het kader van Basisnet
wordt vormgegeven. Het zal gaan om een
‘milde’ sanering zodat het woonrecht van
belanghebbende(n) gerespecteerd wordt.
Hierdoor is het niet mogelijk om aan te
geven in welk jaar deze knelpunten zijn
opgelost.
Het luchthavenindelingsbesluit Schiphol is
uitgebreid met aanvullende ruimtelijke
beperkingen gericht op de beheersing van
het groepsrisico.

Bron: 8e Voortgangsrapportage inzake Externe Veiligheid, Kamerstukken II 2008/2009, 27 801, nr. 63

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

135

Beleidsartikelen

Overzicht afgeronde onderzoeken
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Verantwoording
toepassing van
genetisch gemodificeerde organismen
(ggo’s)

08.02

2012

2012

zie toelichting

Tussentijdse
evaluatie doelstellingen Europese
vernieuwing
stoffenbeleid
(REACH)

08.01

2011

2012

zie toelichting

1. onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
1a. Beleidsdoorlichting

1b. Ander onderzoek
naar doeltreffendheid
en doelmatigheid
2. Overig onderzoek

Toelichting:
Verantwoording toepassing van GGO’s
Het evaluatie onderzoek GGO’s is vertraagd als gevolg van de vertraging
in de Europese behandeling van twee door Nederland ingebrachte
onderwerpen (teelt GGO nationaal regelen en nieuwe technieken).
Tussentijdse evaluatie doelstellingen Europese vernieuwing stoffenbeleid
(REACH)
De beleidsdoorlichting Veilig gebruik van Chemische Stoffen (Kamerstukken II, 2010/2011, 21 501-08, nr. 369) is vertrekpunt voor het bepalen
van de Nederlandse inbreng voor de tussentijdse evaluatie van het met
REACH vernieuwde Europese stoffenbeleid. Volgens de oorspronkelijke
Europese planning zou die tussentijdse evaluatie van REACH in juni 2012
afgerond worden, maar inmiddels is deze vertraagd tot in 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

136

Beleidsartikelen

Artikel 9. Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Algemene beleidsdoelstelling

Het KNMI garandeert als onafhankelijke autoriteit aan Nederland de best
beschikbare informatie op het gebied van meteorologie en seismologie
als bijdrage aan de veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid van
Nederland, inclusief de openbare lichamen Saba, Sint Eustatius en
Bonaire.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) heeft
•

•

•
•

de nationale meet- en data-infrastructuur onderhouden (samen met
Deltares is de eerste Nationaal Modellen en Data Centrum (NMDC)opdracht als operationeel platform voor het runnen van het Deltainstrumentarium verkregen);
het algemeen weerbericht voor de Nederlandse samenleving
beschikbaar gesteld;
beoordeeld of alarmering bij gevaarlijke of ontwrichtende weersituaties nodig was (één keer is in 2012 terecht een weeralarm en tien keer
is terecht een code oranje voor extreem weer afgegeven);
luchtvaartmeteorologische inlichtingen geleverd,
klimaatwaarnemingen (voorname rol bij het opzetten van een Global
Framework for Climate Services (GFCS) door de World Meteorological
Organization (WMO), klimaatverwachtingen en klimaatscenario’s
geleverd en heeft onderzoek verricht op deze gebieden.

Hierdoor
•
•

•

•

Externe factoren

hebben individuele burgers, bedrijven en (overheids)organisaties tijdig
kunnen reageren op de verwachte (gevaarlijke) weersomstandigheden;
kon tijdig en gericht (beleidsmatig) worden ingespeeld op ontwikkelingen, zoals op het gebied van klimaatverandering en seismische
activiteit (onafhankelijk deskundigheid geleverd bij de discussie in de
Tweede Kamer over het mogelijk beperken van de aardschokken in het
Groninger gasveld door productievermindering);
hadden hulpdiensten, burgers en bedrijven tijdens ontwrichtende
situaties toegang tot specifieke berichten die tijdens die situaties van
belang worden geacht bij het oplossen daarvan;
en is er op Europees niveau intensief samengewerkt bij de uitvoering
van het aardobservatiebeleid.

De externe factoren zijn niet van invloed geweest op de doelbereiking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

137

Beleidsartikelen

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
09 Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

45.186

42.689

41.032

1.657

Uitgaven

44.638

42.928

41.950

978

09.01 Weer, klimaat en seismologie
09.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Weer
– Klimaat
– Seismologie
09.01.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
09.02 Aardobservatie
09.02.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Bijdrage aan KNMI
09.09 Ontvangsten

35.268
34.378
19.616
13.253
1.509

31.199
30.210
16.110
12.695
1.405

29.607
28.689
15.170
12.053
1.466

1.592
1.521
940
642
– 61

890
9.370
9.370
9.370
0

989
11.729
11.729
11.729
0

918
12.343
12.343
12.343
0

71
– 614
– 614
– 614
0

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Omdat sprake is van relatief kleine afwijkingen tussen begroting en
realisatie worden de verschillen niet toegelicht.
Artikelonderdeel

09.01 Weer, klimaat en seismologie

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Weer
• Het bijdragen aan de internationale waarnemingsinfrastructuur
verloopt voorspoedig. Twee (per etmaal) uitgevoerde ballonoplatingen
werden internationaal verspreid. In het kader van de bezuinigingen is
besloten dit per 1 januari 2013 terug te brengen tot één ballonoplating
per etmaal.
• In het kader van de brede verspreiding en steeds meer toegankelijk
maken van weergegevens, conform richtlijnen open data politiek, zijn
operationele datastromen geïsoleerd van «vrije» datastromen om
continuïteit te kunnen garanderen richting professionele gebruikers
van deze data.
• Tijdens weergerelateerde calamiteiten versterkte een meteoroloog het
operationele team van het Verkeerscentrum Nederland (VCNL) om ad
hoc weerinformatie te kunnen aanleveren.
• Door de invoering van een vernieuwde weeralarmsystematiek in 2011
bestaat er de mogelijkheid om per provincie een waarschuwing voor
extreem weer (code oranje) of een weeralarm (code rood) uit te geven.
• In 2011 zijn gesprekken gevoerd met het Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu (DCC-IenM) over het voorzitterschap van het weeralarmteam
dat een inschatting maakt van de impact van het te verwachten
extreem weer-event en het KNMI adviseert over het al-dan-niet
uitgeven van een weeralarm. In januari 2012 is het voorzitterschap van
dit team daadwerkelijk aan DCC-IenM overgedragen. De scheiding
tussen de meteorologische inschatting (uitgevoerd door het KNMI) en
de inschatting van de impact (proces dat wordt uitgevoerd onder
verantwoordelijkheid van het DCC) blijkt goed te werken.
• De regionalisering van de waarschuwingen en het opknippen van het
besluitvormingsproces heeft geleid tot een meer genuanceerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

138

Beleidsartikelen

•

•

waarschuwingsystematiek. Uit evaluaties die worden uitgevoerd na
iedere code oranje/rood blijkt dat vanuit het algemeen publiek en de
media aanzienlijk minder commentaar wordt geuit op de uitgegeven
waarschuwingen.
Modelontwikkeling heeft geleid tot introductie van een nieuw
weermodel dat beter in staat is intensiteit en karakteristiek van het
potentieel gevaarlijke weer te beschrijven.
Verstrekken van informatie omtrent vulkanisch as heeft niet gespeeld
voor Nederland en omgeving. Informatie over vulkanisch as is wel
geleverd aan luchtvaartmaatschappijen ten behoeve van veilige
vluchtuitvoering buiten Europa.

Klimaat
• Er is bijgedragen aan de internationale waarnemingsstructuur onder
meer door het voorbereiden van het TROPOMI instrument en de
daarbij horende stralingstransportalgoritmen.
• Klimaatverandering is vastgelegd door voortzetting van de Nederlandse weerstationmetingen, van de grenslaagmetingen bij het
Cabauw observatorium en van de satellietmetingen van de atmosfeersamenstelling en door het beschikbaar stellen van enkele ARGO floats;
Een nieuwe release van EC-Earth met een module voor dynamische
vegetatie en atmosferische chemie is gereed gekomen.
• Met EC-Earth zijn decenniumverwachtingen voor het klimaat uitgevoerd op tijdschalen van seizoenen tot eeuwen.
• Er is voorbereidend onderzoek gedaan voor de KNMI-klimaatscenario’s
op het gebied van adaptatie en mitigatie van klimaatverandering die
gepland zijn voor najaar 2013.
• De klimatologische meetreeksen op internet worden voortdurend
aangevuld met recente data. Er is een archief van neerslagtekortgegevens (ruimtelijke verdeling) op internet geplaatst.
• Binnen EURO4M is een Climate Information Bulletin gemaakt om een
breed publiek op de hoogte te brengen van de gemeten opwarming
van Europa. Binnen EUCLIPSE zijn verschillende klimaatmodellen
geëvalueerd voor diverse waarneemlocaties.
• Ten behoeve van de KNMI-klimaatscenario’s die in 2013 gepland zijn te
verschijnen, zijn randvoorwaarden die voldoen aan de standaard van
het globale klimaatmodel EC-Earth geïntegreerd in het regionale
klimaatmodel RACMO, om zo met qua resolutie aaneensluitende
modellen op de schaal van Nederland te komen tot klimaatscenario’s
ter ondersteuning van het Nederlandse (klimaat)beleid.
Seismologie
• Er is continue monitoring verricht van natuurlijke en geïnduceerde
seismiciteit in Nederland.
• Er is een nota ingediend bij het «Journal of Geophysical Research»
over globale karakteristieken van hydro-akoestiek detecties en
propapgatie in het kader van het kernstopverdrag.
• Er is een artikel gepubliceerd over seismo-akoestische analyse van
ontploffingen in de mijnbouw59.
• Er zijn verscheidene vragen op seismologisch gebied uit de maatschappij beantwoord, onder meer naar aanleiding van enkele lichte
aardschokken in het noorden en het zuiden van Nederland.

59

http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10 1029/2011JD017014/abstract

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

139

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Weersverwachtingen
Kengetal

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Streefwaarde
2012

Realisatie
2012

Algemene weersverwachtingen en adviezen
– afwijking min. temperatuur (C)

– 0,2

– 0,28

– 0,24

– 0,17

– 0,17

– afwijking max. temperatuur (C)

– 0,4

– 0,34

– 0,21

– 0,32

0,4

0,18

0,04

0,05

>-0,50 en
< 0,50
>-0,50 en
< 0,50
< 1,0

99,5

99

99

99,7

> 99%

99,90%

96,0

98,4

99,3

98,4

> 99%

98,60%

– gemiddelde afwijking windsnelheid (m/s)
Luchtvaartverwachtingen
– tijdigheid TAF1 Schiphol (%)
Maritieme verwachtingen
– tijdigheid marifoonbericht (%)
1

Realisatie
2007

98,7

– 0,37
– 0,06

Tijdigheid TAF (Terminal Aerodrome forecast).

Dit is de tijdigheid waarmee de luchtvaartmeteorologische berichten worden verstrekt; gemeten wordt welk percentage berichten binnen het
vastgestelde tijdvenster vallen.
Bron: KNMI
1
Is absolute waarde. (noot zonder verwijsteken...)

Kengetal Aantal uitgegeven Weeralarmen

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Realisatie
2012

5

1

3

4

0

1

Prestatiegegevens kwaliteit en kwantiteit kennis klimaatsysteem, weersysteem en seismologische data en kennis
Indicator

Gereviewde publicaties

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Streefwaarde
2012

Realisatie
2012

102

89

120

97

>80

103

Bron: KNMI

Artikelonderdeel

09.02 Aardobservatie

Doelbereiking

Vertaling van de oude structuur naar de nieuwe structuur:
Het gehele operationele doel 37.02 Aardobservatie is overgezet naar het
nieuwe operationele doel 09.02
De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Waarnemingen van de EUMETSAT Meteosat satellieten.
• Waarnemingen van de EUMETSAT MetOp en van de NOAA satellieten.
• Oceanografische waarnemingen van de Jason-2 satelliet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

140

Beleidsartikelen

Meetbare gegevens
Indicator

Percentage tijdige beschikbaarheid van
de meteorologische producten
1

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Streefwaarde
2012

Realisatie
20121

95

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

januari t/m juni

Bron: EUMETSAT Central Operations Reports

De conclusie is dat de satellieten vrijwel altijd naar behoren functioneren
en de gegevens vrijwel altijd tijdig beschikbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

141

Beleidsartikelen

Artikel 10. Handhaving en toezicht
Algemene beleidsdoelstelling

Het stimuleren en bewaken van veilige vervoers- en watersystemen en
een duurzame leefomgeving.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De inspectie heeft in 2012 steeds meer gestuurd op risicoselectie in haar
optreden. Een belangrijk onderdeel hiervan is dat de goedpresterende
ondertoezichtstaanden minder zijn onderworpen aan inspecties. Hiermee
geeft de inspectie invulling aan het beginsel «vertrouwen, tenzij» om
toezichtlast voor burgers en bedrijven te beperken. Dit vertrouwen krijgt
vorm in een handhavingsconvenant met de ondertoezichtstaanden. In
2012 zijn er in totaal 25 convenanten afgesloten. Naast de handhavingsconvenanten is het toezicht voor een belangrijk deel verschoven van
fysieke (object) inspecties naar het instrument audit.
De naleving van de verschillende domeinen in 2012 laat een gedifferentieerd beeld zien. Binnen de domeinen luchtvaart, rail- en wegvervoer en
water, bodem en bouwen is de naleving over het algemeen goed.
De naleving bij binnenvaart en zeevaart kan nog verder verbeteren.
Binnen het domein risicovolle producten en stoffen is het beeld gedifferentieerd. In het domein risicovolle bedrijven is in 2012 een omslag
gemaakt naar een meer inspecterende taakinvulling, mede naar
aanleiding van het incident in Fukushima.

Externe factoren

De inspectie Leefomgeving en Transport is op 1 januari 2012 ontstaan uit
een fusie van de voormalige Inspectie Verkeer en Waterstaat en de
voormalige Vrom-inspectie. Deze fusie was het gevolg van het samenvoegen van de departementen van Verkeer en Waterstaat en VROM. Door
de samenvoeging van de twee inspecties is een grote efficiency gerealiseerd op het terrein van de ondersteuning, de staven, huisvesting en ICT.
Er is in 2012 veel werk gestoken in het verbeteren en uniformeren van de
processen.
Als gevolg van politieke besluitvorming eind 2011 om een deel van de
taken op het gebied van ruimte, wonen en bouwen onder te brengen bij
het ministerie van BZK, is de in de begroting 2012 gepresenteerde
structuur reeds begin 2012 aangepast. De domeinen Water- en bodembeheer en Ruimte, wonen en bouwen zijn per 1-1-2012 samengevoegd tot
het nieuwe domein Water, bodem en bouwen.
Ook in 2012 heeft de inspectie de samenwerking met andere toezichthouders versterkt. Het gaat daarbij onder andere om samenwerking met
de inspectie SZW, de NVWA, Rijkswaterstaat en de douane.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

142

Beleidsartikelen

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
10 Inspectie Leefomgeving en Transport

veiligheidsrisico’s
Verplichtingen
Uitgaven
10.01 ILT
10.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
– Risicovolle bedrijven
– Rail en wegvervoer
– Scheepvaart
– Luchtvaart
– Risicovolle stoffen en producten
– Water en bodembeheer
– Ruimte, wonen, bouwen
10.09 Ontvangsten
1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

113.368
115.379
115.379
115.379
11.537
25.386
19.614
19.614
20.768
8.076
10.384
2.714

153.565
153.565
153.565
153.565
23.024
32.643
19.886
18.356
39.759
19.897
0
0

145.251
145.251
145.251
145.251
15.070
31.102
25.171
25.972
26.292
9.940
11.704
882

8.314
8.314
8.314
8.314
7.954
1.541
– 5.285
– 7.616
13.467
9.957
– 11.704
– 882

1
2
3
4
5
6
7

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1 t/m ad 5. De verschillen tussen de realisatie en de vastgestelde
begroting 2012 zijn met name het gevolg van de overdracht van taken, de
ontvlechting van centrale budgetten voormalig Vrom. Een deel van de
centrale budgetten voormalig Vrom is overgedragen aan het agentschap
zodat deze integrale kosten kan vaststellen. Dit heeft een effect op de
budgetten van alle domeinen van de ILT.
Ad 6) De domeinen Water- en bodembeheer en Ruimte, wonen en
bouwen zijn per 1-1-2012 samengevoegd tot het nieuwe domein Water,
bodem en bouwen. Het budget Ruimte, Wonen en Bouwen is overgeboekt
naar het onderdeel Water en bodembeheer.
Ad 7) De ontvangsten worden ontvangen door het agentschap ILT. Hier
tegenover staan lagere uitgaven aan het agentschap.
Artikelonderdeel

10.01 ILT

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
Risicovolle bedrijven
• Het incident in Fukushima leidt nog steeds tot tal van extra werkzaamheden, waaronder de stresstesten van nucleaire installaties. Ook is een
start gemaakt met de audit die het Internationale Atoom Agentschap
(IAEA) in 2014 gaat uitvoeren op het Nederlandse systeem van
wetgeving, vergunningverlening en handhaving. Bij de externe
veiligheid is aandacht besteed aan inzicht in de naleving, zo zijn er in
het toezicht op buisleidingen 45 audits gedaan die inzicht hebben
gegeven in risicomanagementsystemen. Bij defensie zijn positieve
ervaringen gedaan met een systeemgerichte wijze van inspecteren
(audits). Bij de genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s) is
specifiek aandacht geweest voor verbetering van het nalevingsniveau.
Tot slot is er veel aandacht besteed aan de milieuverplichtingen in
nationaal en Europees verband. Omgevingsvergunningen worden
door de Provincies verleend. De inspectie heeft er in 2012 200
beoordeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

143

Beleidsartikelen

Risicovolle stoffen en producten
• De inspectie heeft in 2012 inspecties uitgevoerd in het kader van de
EVOA (Europese verordening overbrenging afvalstoffen) en REACH
(registratie en autorisatie van chemische stoffen). Daarnaast heeft de
Inspectie ook toezicht gehouden op explosiegevaarlijke stoffen bij
producenten, transporteurs en importeurs; dit in het kader van de Wet
explosieven voor civiel gebruik en het Vuurwerkbesluit.
Rail- en wegvervoer
• Rail. Het veiligheidsniveau van het spoorstelsel in Nederland was hoog
(bron: Nederlandse Autoriteit voor Spoorveiligheid, Den Haag ILT
2012. In 2012 is gestart met de machinistenvergunning. Vanaf 2012 is
de inspectie tevens belast met de afhandeling van passagiersrechten
op het spoor.
• Taxi/bus. De inspectie heeft in 2012 een aantal handhavingsconvenanten gesloten. Daarnaast is specifiek aandacht besteed aan de thema
actie rolstoelvervoer. Evenals in eerdere jaren heeft de inspectie
aandacht besteed aan illegaal betaald taxivervoer («snorders»). Op
grond van de opnieuw geconstateerde goede naleving in het busvervoer heeft de Inspectie geen noodzaak gezien om het toezicht te
verscherpen.
• Goederenvervoer. In 2012 is gestart met inspecties gericht op de
manipulatie van de digitale tachograaf. Dit inspectieproces is intensiever en tijdrovender dan waar aanvankelijk van uit werd gegaan. Ook is
de controle op overbelading geïntensiveerd. In de loop van 2012 is het
aantal meetpunten voor overbelading van acht naar twintig meetpunten uitgebreid. In de toekomst zal hierdoor een grote hoeveelheid
digitale inspecties mogelijk worden.
Binnenvaart
• De inspectie heeft in 2012 ingezet op handhaving van de binnenvaartwet. De samenwerking met Rijkswaterstaat op dit terrein is verder
geïntensiveerd. Richting de sector is in 2012 aandacht gegeven aan de
nieuwe Binnenvaartwet, het Scheepsafvalstoffenbesluit (SAB) en het
scheepsafvalstoffenverdrag (SAV).
Luchtvaart
• De inspectie heeft ook in 2012 een aantal veiligheids- en voorlichtingscampagnes uitgevoerd. Ook is het toezichtsprogramma aan de sector
gepresenteerd. Wederom is veel aandacht besteed aan «denied
boarding compensation»: passagiers kunnen een klacht over de
afhandeling door de operator bij de inspectie indienen. De naleving in
de luchtvaartsector is nog steeds hoog. De luchtwaardigheid van de
Nederlandse luchtvaartuigen is over het algemeen goed. Bij de scores
van de kwaliteitsrisico’s van bedrijven is vooral het naleefgedrag van
de luchtvaartoperationele bedrijven een aandachtspunt. De inspectie
heeft in 2012 samengewerkt met de Militaire Luchtvaartautoriteiten
(MLA) en de inspectie SZW.
Water, bodem, bouwen
• Het Domein Water, bodem, bouwen is eind 2011 ontstaan uit de
domeinen Water en Bodembeheer en Ruimte, Wonen, Bouwen. De
inspectie heeft in 2012 binnen dit domein toezicht gehouden op
Rijkswaterstaat, de waterveiligheid, het drinkwater, legionella,
bodembeheer (kwalibo), CE markeringen bij bouwproducten en het
ruimtelijke ordeningsbeleid bij de provincies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

144

Beleidsartikelen

Indicatoren
Vergunningen

Risicovolle bedrijven
Risicovolle stoffen/prod
Water, bodem en bouwen
Rail- en weg-vervoer
Rail
Taxi
Bus
Goederen-vervoer
Gevaarlijke stoffen
Scheepvaart
Binnenvaart
Koopvaardij
Visserij
Gevaarlijke stoffen
Luchtvaart
Luchtvaart
Gevaarlijke stoffen

Inspecties

Audits

Convenanten

Ongevalsonderzoeken

Planning

Realisatie

Planning

Realisatie

Planning

Realisatie

Planning

Realisatie

Planning

Realisatie

225
0
325

0
0
210

805
3.040
5.745

1.559
3.942
5.334

0
25
2

144
26
0

1
0
2

0
2
0

10
0
0

6
0
0

3.790
0
0
0

1.141
0
0
0

1.750
4.600
1.450
19.750
4.000

4.556
4.190
1.133
13.482
3.079

77
40
80
140

70
6
12
41

3
5
12
20

1
5
14
23

700
0
0
0

1.230
0
0
0

500
4.800
850

5.375
4.937
834

710
2.300
225
1.704

974
3.720
216
1.260

53
0
0

3
0
0

10
20
0

5
2
0

10
60
0

7
37
0

15.000

5.841

1.305
1.940

950
1.980

0

277

30

12

0

0

De geplande aantallen in bovenstaand overzicht zijn afkomstig uit het
Meerjarenplan ILT 2012–2016 en kunnen incidenteel afwijken van de
aantallen die in de begroting 2012 staan vermeld. Dit wordt veroorzaakt
door de latere opstelling van het Meerjarenplan, het voortschrijdend
inzicht in de gevolgen van gewijzigde taken en wijziging in het gehanteerde begrippenkader na de fusie.
Het aantal vergunningen is over de hele linie met zo’n 28% achtergebleven ten opzichte van de planning in de begroting. Naast het feit dat de
productie van vergunningen vraagafhankelijk is, is een belangrijke
oorzaak dat van de 15.000 vergunningen bij luchtvaart er vanaf 2012 9.500
vergunningen worden afgegeven door KIWA in plaats van door de
inspectie. Het grote aantal vergunningen bij binnenvaart wordt veroorzaakt doordat de inspectie deze zelf nog heeft afgegeven omdat een deel
van de klassenbureaus in de binnenvaart door technische problemen nog
niet in staat bleek alle vergunningen af te geven.
Het aantal inspecties is op 3,6% na volledig gerealiseerd. Er zijn binnen en
tussen de domeinen verschillen. De belangrijkste afwijking betreft de
afwijking bij het aantal inspecties in het goederenvervoer. De controles op
de manipulatie van de digitale tachograaf bleken meer tijd te kosten
waardoor het aantal inspecties substantieel is achtergebleven. De
belangrijkste categorie bij inspecties koopvaardij betreft de havenstaat
inspecties (Port State Control). In 2012 waren 1.510 havenstaat inspecties
gepland en er zijn 1.522 havenstaat inspecties uitgevoerd. Nederland
voldoet daarmee aan de internationaal afgesproken aantallen inspecties.
Het aantal audits is in totaliteit ruim de helft hoger dan geraamd; bij railen wegvervoer zijn er minder audits gerealiseerd omdat dit op vrijwillige
basis geschiedt en het bedrijf aan auditeringscriteria dient te voldoen. Bij
luchtvaart heeft er een verschuiving van objectinspecties naar deze vorm
van toezicht plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

145

Beleidsartikelen

Het aantal convenanten is nog wat achtergebleven ten opzichte van de
raming.
Het aantal ongevalsonderzoeken is substantieel hoger omdat dit vanaf
2012 inclusief de incidentafhandeling is.
De onderzoeken binnenvaart zijn uitgesteld naar 2013 omdat inzet van
inspecteurs is geleverd voor de overdracht van vergunningdossiers naar
gemandateerde externe partijen. Daarnaast is ingezet op een snellere
afwikkeling van de lopende vergunningaanvragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

146

Niet-beleidsartikelen

5. NIET-BELEIDSARTIKELEN
Artikel 97. Algemeen departement
Algemene beleidsdoelstelling

Op dit artikel worden de bijdragen aan het Infrastructuurfonds en de
Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer (BDU) verantwoord, alsmede de
IenM brede programma uitgaven.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Deze programmamiddelen zijn gericht op het vergroten en versterken van
de strategische, bestuurlijke, wetgevende en juridische kennis van IenM,
alsmede de communicatie daarover. Door middel van een beschikking
BDU levert IenM een financiële bijdrage aan regionale en lokale
overheden. De voeding van het Infrastructuurfonds loopt voor het
grootste gedeelte via de IenM-begroting.

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
97 Algemeen departement

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

9.837.789

9.195.747

9.256.950

– 61.203

Uitgaven

9.731.384

9.300.073

9.408.051

– 107.978

21.569
18.559
3.209
6.206
9.144

24.648
23.488
5.424
6.461
11.603
0

0
3.010

23.222
20.307
5.400
7.405
7.502
1.800
0
1.800
615

0
609

– 1.426
– 3.181
– 24
944
– 4.101
1.800
0
1.800
6

0
7.682.831
7.682.831
2.026.984
2.026.984

500
7.163.030
7.163.030
2.113.821
2.113.821

551
7.376.313
7.376.313
2.007.090
2.007.090

– 51
– 213.283
– 213.283
106.731
106.731

6.454

2.580

2.771

– 191

97.01 IenM-brede programmamiddelen
97.01.01 Opdrachten
– STAB
– Regeringsvliegtuig
– Overige opdrachten
97.01.02 Subsidies
– Stichting Advisering Bestuursrechtspraak
Milieu en Ruimtelijke Ordening
97.01.03 Bijdrage aan baten en lastendiensten
97.01.04 Bijdragen aan internationale organisaties
en medeoverheden
97.02 Bijdrage aan het Infrastructuurfonds
97.02.06 Bijdrage aan het Infrastructuurfonds
97.04 Bijdrage aan BDU
97.04.04 Bijdrage aan BDU
97.09 Ontvangsten
1

1

2

3

4
5

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) De beschikking voor de BDU wordt in het jaar voorafgaand aan het
uitvoerings(kas)jaar in de begrotingsadministratie als betalingverplichting
vastgelegd. De verplichtingen lopen daarmee een jaar vooruit op de
kasuitgaven. Het verschil wordt hierdoor verklaard.
Ad 2 en 3). Betreft met name een verschuiving van € 1,8 miljoen van
opdrachten (97.01.01) naar subsidies (97.01.02) in verband met de
verantwoording als subsidie van de bijdrage aan de Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak en € 1 miljoen lagere uitgaven op onderzoeken.
Ad 4) De belangrijkste mutaties hebben betrekking op:
• Omzetting DBFM A15 Maasvlakte Vaanplein;
• Afspraken met betrekking tot HSA;
• Overboekingen met BTW-compensatiefonds in kader van hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl;
• Naar PF: decentralisatie KRW-synergie projecten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

147

Niet-beleidsartikelen

•
•
•
•
•
•
•
•

Naar PF/GF: Regiospecifiek Pakket (RSP) projecten;
Naar GF: derde tranche quick-wins binnenhavens;
Naar GF: afspraak met betrekking tot bestuurlijke overeenkomst A4
Delft-Schiedam;
Naar BDU: Programma Beter Benutten;
Naar BDU: Quick-wins Rotterdam;
Naar BDU: Actieplan groei op het spoor;
Naar BDU: Quick-scan Gelderland;
Loon- en prijsbijstelling 2012.

Ad 5) De meest relevante mutaties ten opzichte van de begroting hebben
betrekking op:
• Onderdelen Actieplan groei op het spoor (P+R, spitsmijden), waarvan
betaalbaarstelling via BDU verloopt;
• Programma Beter Benutten
• Quick-scan gedecentraliseerd spoor (Gelderland);
• Quick-wins Rotterdam;
• Toevoeging van de loon- en prijsbijstelling 2012.
Artikelonderdeel

97.01 IenM-brede programmamiddelen

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Het continue advies van de StAB (Stichting Advisering Bestuursrechtspraak) op verzoek van de Raad van State voor de bestuursrechter in
geschillen op het gebied van onder meer milieu, ruimtelijke ordening,
water en natuur. Ook zijn op verzoek adviezen aan de rechtbanken
verstrekt.

Meetbare gegevens

Kengetal StAB
In onderstaande tabel wordt het verwachte aantal mensuren per adviesaanvraag geregistreerd. Op deze manier wordt bij het registreren van de
instroom (en uitstroom) rekening gehouden met de complexiteit van de
adviesaanvraag en is tevens zichtbaar hoeveel adviesuren benodigd/
geraamd zijn.

Stand per 01–01
Instroom aanvragen
Aantal afgehandelde
aanvragen/adviezen
Stand per 31–12

Realisatie 2010

Realisatie 2011

Begroting 2012

Realisatie 2012

Classificatie

Classificatie

Classificatie

Classificatie

11.141
43.085

11.737
28.004

3.557
39.760

3.557
29.542

42.489
11.737

36.184
3.557

39.760
3.557

27.736
5.363

Nieuwe regelgeving heeft ook in 2012 tot minder vergunningenaanvragen
geleid. De economische crisis is van negatieve invloed geweest op het
ontwikkelen van nieuwe ruimtelijke plannen en milieuvergunningen,
resulterend in minder conflicten.
Artikelonderdeel

97.02 Bijdrage aan het Infrastructuurfonds

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Het voeden van het Infrastructuurfonds. Voor de prestaties op de
verschillende modaliteiten zie de verantwoording op productartikel in
het jaarverslag van het Infrastructuurfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

148

Niet-beleidsartikelen

Meetbare gegevens

Voor de prestaties op de verschillende modaliteiten zie de verantwoording
op productartikel in het jaarverslag van het Infrastructuurfonds.

Artikelonderdeel

97.04 Bijdrage aan BDU

Doelbereiking

De belangrijkste prestaties in 2012 zijn geweest:
• Het uitkeren van de BDU. Voor de behaalde prestaties door middel van
de Brede Doel uitkering zie de verantwoording van regionale en lokale
overheden.

Meetbare gegevens

Voor de behaalde prestaties door middel van de Brede Doel uitkering
wordt verwezen naar de verantwoording van regionale en lokale
overheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

149

Niet-beleidsartikelen

Artikel 98. Apparaat Kerndepartement
Algemene beleidsdoelstelling

Op dit artikel staan alle personele en materiële uitgaven en ontvangsten
van het ministerie van Infrastructuur en Milieu met uitzondering van de
agentschappen Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), Koninklijk
Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI), Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) en Rijkswaterstaat (RWS). Het omvat de verplichtingen en
uitgaven voor ambtelijk personeel, inhuur externen en materieel voor het
kerndepartement.

Overzicht van de budgettaire gevolgen van beleid (x € 1.000)
98 Apparaat van het Kerndepartement

1

Realisatie

Vastgestelde
begroting1

Verschil

2012

2012

2012

Verplichtingen

327.162

391.393

– 64.231

Uitgaven

372.668

398.586

– 25.918

Apparaatsuitgaven
– waarvan gefinancierd met HGIS-gelden
– waarvan bijdrage aan Rijksbrede Shared
Services Organisaties
98.09 Ontvangsten

372.668
1.782

398.586
2.369

– 25.918
– 587

95.442
9.733

85.892
1.834

9.550
7.899

1

2
3

Het betreft hier de conversiestand bij 1e suppletoire begroting 2012. Zie ook de leeswijzer.

Ad 1) De lagere verplichtingenrealisatie is veroorzaakt door de afboeking
(negatieve bijstelling van verplichtingen die niet meer tot betaling zullen
leiden). In de begroting is rekening gehouden met het vastleggen van
verplichtingen ICT. Maar aangezien de ICT met ingang van 1 januari 2012
is overgegaan naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft het vastleggen van ICT verplichtingen niet plaatsgevonden.
Ad 2) Gedurende het jaar zijn afspraken tussen IenM en andere ministeries gewijzigd over de bijdrage van IenM aan dienstverlenende
Rijksbrede Shared Services Organisaties (RSSO). Afspraken kunnen
wijzigen doordat partijen binnen of buiten het kerndepartement besluiten
meer of minder diensten af te nemen bij RSSO’s. Met name de bijstelling
van de opdracht aan SSC-ICT (RSSO van BZK) heeft ertoe geleid dat hier
meer aan is uitgegeven.
Ad 3) Het Planbureau voor de Leefomgeving en bedrijfsvoeringsdiensten
van het Kerndepartement hebben meer dan de begrote ontvangsten van
partijen buiten het kerndepartement gekregen als vergoeding voor
geleverde diensten.
Totaaloverzicht van de apparaatsuitgaven agentschappen en de
kosten van de aan IenM gelieerde ZBO’s/RWT’s
IenM is verantwoordelijk voor vier agentschappen: de ILT, de NEa, het
KNMI en RWS. In de onderstaande tabel zijn de totale apparaatskosten
van deze organisaties weergegeven. Deze worden verder toegelicht in de
agentschappen paragraaf. De apparaatskosten van de begrotingsgefinancierde ZBOs en RWT’s kunnen niet worden geconsolideerd met de cijfers
van het moederdepartement, omdat dit kosten betreffen die niet zijn
gelieerd aan de rijksbijdrage die door het departement wordt verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

150

Niet-beleidsartikelen

Totaaloverzicht apparaatsuitgaven / kosten (x € 1.000) inclusief agentschappen en Zelfstandige Bestuursorganen / Rechtspersonen
met een wettelijke taak

Verwijzing
Totaal apparaatsuitgaven
ministerie
Kerndepartement
Totaal apparaatskosten
agentschappen
ILT

KNMI

NEA

RWS

Totaal apparaatskosten
ZBO’s en RWT’s
ProRail
Kadaster
StAB

2008

2009

2010

2011

Zie
paragraaf
ILT
Zie
paragraaf
KNMI
Zie
paragraaf
NEA
Zie
paragraaf
RWS

443.000
5.700

423.000
5.900
20.130

Realisatie

Oorspronkelijk
Vastgestelde
begroting

Verschil

2012

2012

2012

372.668

398.586

– 25.918

136.718

148.097

– 11 379

58.419

55.881

2.538

6.485

7.265

– 780

1.036.485

1.033.091

3.394

415.000
5.300
22.522

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

151

Niet-beleidsartikelen

Artikel 99. Nominaal en onvoorzien
Algemene beleidsdoelstelling

Niet van toepassing op dit artikel.
Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit betekent
dat er geen daadwerkelijke uitgaven ten laste van artikel 99 worden
gedaan. Het artikel dient hoofdzakelijk als tussenstation voor de
overboeking van middelen naar de andere artikelen op de IenM begroting,
zoals loon-en prijsbijstelling. Ook taakstellingen die nog niet direct kunnen
worden doorgeboekt worden op dit artikel geadministreerd.

99 Nominaal en onvoorzien

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2011

2012

2012

2012

Verplichtingen

0

0

– 3.461

3.461

1

Uitgaven

0

0

– 3.461

3.461

1

Financiële toelichting
Ad 1) Het in de begroting geraamde bedrag bestaat hoofdzakelijk uit
geparkeerde bedragen die nog verdeeld moesten worden binnen de
begroting van IenM. Het bedrag is binnen de begroting verdeeld. Ten laste
van dit artikel zijn geen uitgaven gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

152

Bedrijfsvoeringparagraaf

6. BEDRIJFSVOERINGPARAGRAAF 2012
Inleiding
In de bedrijfsvoeringparagraaf wordt verslag gedaan van relevante
aandachtspunten in de bedrijfsvoering van IenM (hoofdstuk XII). De
bedrijfsvoeringparagraaf heeft in overeenstemming met de Comptabiliteitswet het karakter van een uitzonderingsrapportage. Daarom vindt geen
terugkoppeling plaats van alle in 2012 uitgevoerde acties; de voortgang
daarvan is een vast agendapunt van de in 2012 gehouden vergaderingen
van het Auditcommittee van IenM.
Conform de Rijksbegrotingvoorschriften wordt in deze paragraaf
verantwoording afgelegd over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering, de totstandkoming van beleidsinformatie, het financieel en
materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfsvoering.
Rechtmatigheid
Europese aanbestedingsregels
Voor grotere opdrachten gelden de Europese aanbestedingsregels. Echter,
in sommige gevallen kan naleving van deze regels tot bijzonder inefficiënte en ineffectieve uitkomsten leiden. Bij IenM is voorgeschreven dat in
uitzonderingsgevallen gemotiveerd kan worden afgeweken van deze
regels met toestemming van de verantwoordelijke Directeur-Generaal. Er
hebben afwijkingen plaatsgevonden bij het kerndepartement, bij RWS en
bij ILT.
Kerndepartement
In 2012 is bij het kerndepartement een integrale controle uitgevoerd op
inkopen boven de aanbestedingsgrens. Hieruit is naar voren gekomen dat
bij het kerndepartement in 38 gevallen niet de Europese aanbestedingsregels zijn gevolgd. In totaal betreft dit een bedrag van € 7,6 miljoen.
In 8 gevallen voor in totaal € 3,1 miljoen is gemotiveerd afgeweken met
toestemming van de betreffende Directeur-Generaal. In de 30 overige
gevallen (in totaal € 4,5 miljoen) is de afwijking niet formeel onderbouwd
en is geen toestemming van de DG ontvangen. Dit betreft allemaal
bedragen kleiner dan € 500.000. Om zulke afwijkingen in de toekomst te
voorkomen zijn maatregelen genomen, deze worden toegelicht onder
financieel en materieel beheer.
RWS
Gedurende 2012 is op het terrein van kantoorautomatisering, rekencentra
en dataverkeer door het management van Rijkswaterstaat een bewuste
afweging gemaakt om een aantal contractclusters niet Europees aan te
besteden voor een bedrag van in totaal € 2,6 miljoen. Vanwege vertraging
die was opgelopen bij een grote Europese aanbesteding van ICT-diensten
was het verlengen van bestaande contracten noodzakelijk. Alleen door
verlenging van de lopende contracten kon de continuïteit van de
bedrijfsvoering worden geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

153

Bedrijfsvoeringparagraaf

ILT
In een overeenkomst inzake levering bedrijfskleding is afgeweken van de
EU-aanbestedingsregels. Er is een contract ter waarde van € 1,2 miljoen
voor drie jaar afgesloten met opties om het contract twee keer een jaar te
verlengen. De aanbestedingsregels schrijven een maximale contractduur
van vier jaar voor. De ILT zal de noodzakelijke acties nemen om deze fout
te herstellen.
SISA
In het verslagjaar heeft IenM onder regie van het Ministerie van BZK
gewerkt aan verbeteringen in het Single Information Single Audit
verantwoordingsproces.
Naar aanleiding van de bevindingen van de ADR met betrekking tot het
verantwoordingsjaar 2011 zijn er door de accountantskantoren en
-diensten aanvullende werkzaamheden verricht. De ADR heeft deze
werkzaamheden gereviewd en op 30 november aan BZK gerapporteerd
dat met inachtneming van een aantal specifieke bevindingen, de
SiSa-bijlagen 2011 gebruikt kunnen worden voor de vaststelling van
specifieke uitkeringen. Medio februari heeft de AR aangegeven de
conclusie van de ADR te ondersteunen.
Omdat eind 2012 nog niet duidelijk was of al dan niet gebruik kon worden
gemaakt van de SiSa verantwoordingsinformatie 2011, heeft IenM minder
voorschotten vastgesteld. Hierdoor zijn de voorschotten op de balans
toegenomen zoals toegelicht in de jaarrekening.
In 2013 kan alsnog worden overgegaan tot vaststelling.
Controlebevindingen ADR
Uit de controlebevindingen van de Auditdienst Rijk (ADR) is naar voren
gekomen dat bij de financiële verantwoording (inclusief de agentschappen) van het ministerie over 2012 geen sprake is van overschrijding
van de rapportagegrenzen (1% voor onjuistheden en 3% voor onzekerheden).
Totstandkoming beleidsinformatie
Op mijn verzoek heeft de Auditdienst Rijk ook dit jaar onderzocht of:
• de deugdelijke totstandkoming van circa 1/3 van de prestatie indicatoren, die staan opgenomen in de beleidsartikelen van het jaarverslag
van IenM en die zijn ontleend aan interne informatiesystemen en aan
informatiebronnen van derden, wordt gewaarborgd;
• eventueel aanvullende kwaliteitseisen vanuit de Tweede Kamer
worden nageleefd;
• de beleidsinformatie die als uitkomst van het totstandkomingsproces
wordt opgeleverd op volledige en juiste wijze in de begroting en in het
jaarverslag is opgenomen.
De Auditdienst Rijk heeft geen tekortkomingen geconstateerd die in deze
bedrijfsvoeringsparagraaf dienen te worden gerapporteerd.
In het kader van Verantwoord Begroten zullen de aanbevelingen van de
Auditdienst Rijk worden opgevolgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

154

Bedrijfsvoeringparagraaf

Financieel- en materieel beheer
Geconstateerde onvolkomenheden over 2011
In 2012 is veel aandacht besteed aan het op orde brengen van de door de
AR (Algemene Rekenkamer) geconstateerde onvolkomenheden. Dit
betroffen de volgende onderwerpen:
• Informatiebeveiliging bij het kerndepartement;
• Informatiebeveiliging bij Rijkswaterstaat;
• Toezicht op Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL;
• Inkoopbeheer beleidskern;
• Personeelsbeheer.
Hieronder wordt ingegaan op de uitgevoerde verbeteracties bij deze
onderwerpen.
(Informatie)beveiliging bij het kerndepartement
Over 2011 constateerde de AR dat IenM te weinig aandacht besteedt aan
de bescherming van zijn informatiesystemen tegen inbraak, misbruik en
uitval. In 2012 heeft IenM diverse acties in gang gezet om dit te verbeteren:
• Er is een IenM beveiligingsbeleid opgesteld dat als kapstok kan dienen
voor sturing en toezicht en nadere uitwerking door de agentschappen
en diensten binnen het kerndepartement. Vaststelling van dit document heeft plaatsgevonden in het voorjaar van 2013;
• Er is een heroverweging gemaakt van de vertrouwensfuncties;
• Na een inhaalactie zijn alle personen werkzaam op de heroverwogen
vertrouwensfuncties inmiddels gescreend;
• Er is een applicatieportfolio opgesteld en er worden controleerbare
risicoafwegingen gemaakt op de domeinen vertrouwelijkheid,
integriteit en beschikbaarheid van de applicaties en ICT-systemen. Het
risicoafwegingsproject heeft een doorloop tot eind 2013.
Informatiebeveiliging bij Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat heeft in 2012 een plan van aanpak gemaakt dat voorziet in
het inzichtelijk maken van risicoafwegingen voor de maatschappelijk
vitale processen (verkeersmanagement hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet en hoofdwatersystemen) en voor de niet vitale processen, het
kiezen van maatregelen en implementatie. Tevens wordt in het plan van
aanpak expliciet aandacht besteed aan de invulling van de ontbrekende
beveiligingsaspecten met betrekking tot het verkeersmanagementsysteem
MTM voor het hoofdwegennet. De uitvoering van het plan van aanpak
maakt onderdeel uit van het programma Industriële Automatisering/Cyber
security. In 2012 is – op basis van risicoanalyses – gewerkt aan een
infraclassificatie, waarin de vitale objecten, systemen en processen zijn
geordend ten behoeve van de besluitvorming over de invoering van
maatregelen ten aanzien van beveiliging en beschikbaarheid. De
infraclassificatie is de basis voor nader onderzoek naar de kwetsbaarheid
per object, systeem of proces en het nemen van benodigde maatregelen.
Dit wordt in 2013 ter hand genomen. Daarna volgen de risico-analyses
van de niet vitale systemen (aanleg, beheer, onderhoud, ontwikkeling en
beleidsondersteuning). Met betrekking tot het verkeersmanagementsysteem MTM is een risico-analyse, een gap-analyse en een kostenraming
uitgevoerd. Op basis hiervan worden in 2013 uitvoering gegeven aan de
benodigde maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

155

Bedrijfsvoeringparagraaf

Toezicht op Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)
De AR constateerde over 2011 dat de minister onvoldoende grip heeft op
de afspraken die zij met LVNL heeft gemaakt over de te leveren prestaties.
Hieronder gaan wij in op de acties naar aanleiding van de opmerkingen
van de AR over LVNL en op de ontwikkeling van de toezichtsfunctie bij
IenM in het algemeen.
IenM heeft met LVNL afspraken gemaakt voor het aanleveren van
informatie aan de Tweede Kamer waarmee het beeld over veiligheid
zichtbaar wordt gemaakt.
Verder heeft IenM in 2012 ter verbetering van het toezicht in samenwerking met de uitvoeringsorganisaties een toezichtvisie opgesteld. Hierin
is vastgelegd hoe IenM omgaat met sturing en toezicht op de ZBO’s en de
RWT’s. Het toezicht is geactualiseerd, geprofessionaliseerd en waar
mogelijk geüniformeerd. Ook heeft IenM voor de ZBO’s individuele
toezichtvisie’s opgesteld. De vier grote publiekrechtelijke ZBO’s zijn het
CBR, het Kadaster, LVNL en RDW. Het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen) is in 2012 omgevormd van een stichting naar een
publiekrechtelijk ZBO, waardoor het ministerie meer grip heeft op het
functioneren van het CBR.
Inkoopbeheer beleidskern
De AR heeft naar aanleiding van de controle over 2011 geadviseerd om
periodiek inkoopanalyses te laten uitvoeren die onrechtmatigheden en
ondoelmatigheden aan het licht kunnen brengen. Er zijn bij IenM diverse
verbeteracties in gang gezet, waaronder de integrale monitor.
Vanaf het 4de kwartaal 2012 wordt deze integrale monitor toegepast. De
monitor is een gestructureerde en integrale vastlegging van alle behandelde inkopen. De door afdeling Inkoop behandelde inkoopaanvragen (de
inkopen > € 15.000) worden beoordeeld, waarna de bevindingen worden
vastgelegd in de monitor. Deze monitor levert een continu inzicht in:
• het naleven van de EU-aanbestedingsregels
• het naleven van intern regels (zoals het aanvragen van meerdere
offertes bij inkopen > € 50.000)
• het gebruik van raamovereenkomsten
Eventuele verbetermaatregelen worden gedurende de behandeling van de
inkoopaanvragen uitgevoerd (bijvoorbeeld het alsnog escaleren of het
alsnog opstarten van een aanbestedingsproces).
Uit de spendanalyse over 2012 kwam naar voren dat bij 30 afwijkingen
van de europese aanbestedingsregels de betreffende Directeur-Generaal
geen expliciete toestemming daarvoor heeft gegeven. De maatregelen die
in 2012 genomen zijn, moeten dit in de toekomst voorkomen.
Personeelsbeheer
In 2011 en 2012 zijn diverse verbeteracties uitgevoerd. Deze acties hebben
met name betrekking op de onderwerpen HR-procedures, onderbouwing
declaraties en volledigheid van de personeelsdossiers. De acties vonden
begin 2012 nog niet in alle gevallen IenM breed en in samenhang plaats.
Om deze beoogde consistentie te bereiken is in 2012 een departementaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

156

Bedrijfsvoeringparagraaf

programma HR Control gestart dat de staande organisatie hierbij
ondersteunt; dit programma wordt in 2013 afgerond.
Tevens wordt in samenwerking met P-Direkt (ministerie van BZK) en de
ministeries van Financiën en VenJ gewerkt aan de ontwikkeling en
implementatie van het «management control framework» en een
«continuous control» methodiek. Vanaf maart 2013 wordt verder een
tweetal door P-Direkt ondersteunde pilottrainingen georganiseerd voor
RWS en BSK. Deze trainingen vormen de basis voor een breed aan het
management van IenM aan te bieden verdieping in het gebruik van het
P-Direkt portaal, het gebruik van managementinformatie voor onder
andere controlvraagstukken en de toepassing van wet- en regelgeving.
Overige prioriteiten financieel beheer
Systeemgerichte Contractbeheersing RWS
Rijkswaterstaat heeft haar financieel- en materieel beheer in 2012 verder
verbeterd. De focus heeft gelegen op het contractbeheer onder systeemgerichte contractbeheer (SCB) van de aanleg- en onderhoudscontracten.
In 2012 is doorgepakt op de verinnerlijking van SCB. Dit heeft geresulteerd
in een verdere verbetering van de toepassing van SCB. De mijlpalen voor
2012 zoals verwoord in het RWS brede Verankeringsplan SCB 2009 zijn
echter op enkele punten te ambitieus gebleken. Door de Audit Dienst Rijk
(ADR) is vastgesteld dat bij een deel van de aanleg en onderhoudscontracten, SCB conform het Kader SCB wordt toegepast en daarmee wordt
voldaan aan de voorwaarden om rechtmatig te betalen. De expliciete
managementaandacht, de verdere implementatie van interne kwaliteitsborging, leertrajecten, de audits door projectcontrollers en de ADR
hebben bijgedragen aan deze groei in de toepassing van SCB. In 2013 zal
nadrukkelijk gestuurd worden op de competenties en vaardigheden van
de medewerkers ten behoeve van een verdere verinnerlijking van de
werkwijze. Bij de contracten waar SCB nog niet toereikend functioneert,
zijn in nagenoeg alle gevallen toereikende aanvullende maatregelen
genomen om de rechtmatigheid van de betalingen te waarborgen. Indien
nodig zijn waar mogelijk naar aanleiding van de audits herstelacties
uitgevoerd.Samen met de ADR wordt verder een good practice ontwikkeld
voor de onderbouwing van de eenmalige betaling met SCB bij DBFM
contracten. DBFM contracten blijven ook in 2013 een aandachtspunt.
Acties naar aanleiding van de tijdelijke commissie spoor
In de kabinetsreactie op het rapport van de Tijdelijke commissie
onderhoud en innovatie spoor (Kamerstukken II, 2011/2012, 32 707, nr. 16)
is een pakket maatregelen aangekondigd om de informatievoorziening
naar de Tweede Kamer beter en transparanter te maken. De maatregelen
zijn – voor zover van toepassing- in de begroting en verantwoording 2012
doorgevoerd. Het betreft onder andere het inzichtelijk maken van
significante kasschuiven en begrotingsmutaties over een langere periode
(tot en met 2028) dan de reguliere meerjarenramingen (t+4). Voor meer
informatie hierover verwijs ik u naar de leeswijzer in de ontwerpbegroting
2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

157

Bedrijfsvoeringparagraaf

Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Betaalgedrag
IenM voldoet aan de kabinetsdoelstelling dat minimaal 90% van de
facturen binnen 30 dagen wordt betaald. Bij de SSO (de Shared Services
Organisatie) die de administratie van de beleids-DG’s en het KNMI voert,
is 94% op tijd betaald, bij Rijkswaterstaat 97%, en bij ILT 92%.
Open standaarden
De instructie rijksdienst bij aanschaf ICT-diensten of -producten schrijft
voor dat over de mate van naleving van deze instructie in de bedrijfsvoeringsparagraaf verantwoording wordt afgelegd.
De CIO heeft in 2012 naar aanleiding van opmerkingen van de ARK over
de verantwoording van 2011 opnieuw bij de verantwoordelijken in de
I-kolom aandacht gevraagd voor de naleving van het beleid en rapportageplicht ten opzichte van open standaarden. Deze instructie wordt door
IenM in algemene zin nageleefd. Dit betekent dat IenM bij aanschaf van
een ICT-dienst of -product voor de geldende toepassingsgebieden waar
mogelijk gebruik maakt van de desbetreffende open standaard.
In 2011/2012 is hernieuwde aandacht gevraagd voor de compliance op de
webrichtlijnen. Uit een inventarisatie van IenM websites bleek dat IenM
nog niet overal in voldoende mate compliant is. In 2012 zijn, ook in
interdepartementaal verband, maatregelen genomen om websites te
saneren (opheffen), (extern) te testen en/of met een uitloop tot in 2013 aan
te passen aan de webrichtlijnen volgens het principe comply or explain.
IUC-vorming
Rijksbreed is besloten om het aantal inkooppunten in de rijksdienst terug
te brengen van enkele honderden naar enkele tientallen inkooppunten,
zogenaamde IUC’s (inkoopuitvoeringcentra). IenM heeft twee kandidaat
IUC’s, te weten de IUC SSO (Shared Services Organisatie) en de IUC RWS
CD (Corporate Dienst van Rijkswaterstaat).
De IUC SSO verzorgt alle inkoopactiviteiten vanaf € 15.000 voor onder
meer het kerndepartement van het ministerie van Infrastuctuur en Milieu.
Daarnaast verzorgt de IUC SSO alle IenM-brede aanbestedingen. De
Bestuursraad van IenM heeft in 2012 besloten dat de IUC SSO ook de
generieke inkoop voor andere onderdelen van IenM behalve RWS gaat
verzorgen. Eind 2013 wordt gekeken of de IUC SSO bij de SSO als
zelfstandige IUC verder gaat of dat aansluiting wordt gezocht met een
andere IUC, binnen of buiten IenM.
Rijkswaterstaat heeft het aanbod gedaan om haar producten,- en
dienstenpakket inclusief de inkoop daarvan, beschikbaar te stellen binnen
de Rijksoverheid. Het aanbod reikt verder dan de concentratie van de
inkoopfunctie binnen het rijk. Met dit aanbod heeft de Corporate Dienst
van Rijkswaterstaat zich als IUC op het terrein van de bedrijfsvoering
gepositioneerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

158

Bedrijfsvoeringparagraaf

Overgang unit leefomgeving naar RWS
De Bestuursraad van IenM heeft in afstemming met het Ministerie van
Economische Zaken begin 2012 besloten per 1 januari 2013 de
IenM-gerelateerde taken van Agentschap NL onder te brengen bij
Rijkswaterstaat en de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport. Het
merendeel van de taken en de bijbehorende medewerkers zijn ondergebracht bij Rijkswaterstaat, de rest naar ILT en het DG Milieu en Internationaal. Er is bij RWS een verdere doorontwikkeling voorzien naar een
landelijke kennisfunctie van en voor alle overheden, die de schakel gaat
vormen tussen rijk en decentrale overheden op het gebied van onze
fysieke leefomgeving. In de doorontwikkeling van RWS Leefomgeving
wordt ingezet op nadere afspraken met de andere overheden over
participatie, gezamenlijke financiering, governance en bundeling van
thema’s.
Fusie VROM-Inspectie en de Inspectie Verkeer en Waterstaat
De VROM-Inspectie (VI) en de Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW) zijn
per 1 januari 2012 gefuseerd. Zij vormen samen de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De integratie van de financiële administraties
vroeg in 2012 om aandacht. Mede door personele wisselingen is het
financieel beheer van de ILT niet op orde. Eind 2012 is besloten om de
financiële administratie van ILT in 2013 onder te brengen bij de directie
Financiën en Inkoop van de Shared Services Organisatie, die dit ook voor
een groot aantal andere onderdelen van IenM verricht.
Voorschotten
Begin 2012 is de administratie van voormalig VROM geconverteerd naar
de IenM administratie. Bij de afsluiting van 2012 constateerde IenM dat
circa € 1 miljard aan openstaande voorschotten niet meer in de administratie van IenM als voorschot was opgenomen.
Het probleem betrof met name de voorschotten die betrekking hadden op
regelingen die door Agentschap NL en Bureau Sanering Verkeerlawaai
worden uitgevoerd en op overeenkomsten met een voorschotkarakter. Als
gevolg van onduidelijkheden in de communicatie zijn deze voorschotten
abusievelijk niet meegenomen in de conversie.
De voorschotten zijn door middel van een correctie wel in de verantwoording van IenM over 2012 opgenomen, maar nog niet in de
voorschotadministratie. Vanwege de in 2012 uitgevoerde conversies van
de administratie, alsook de transitie -begin 2013- van het beheer van het
financiële systeem SAP naar een andere dienstverlener, vergt deze
correctie ietwat meer tijd. In 2013 zal een analyse worden uitgevoerd,
zodat de voorschotten alsnog juist in de voorschottenadministratie
kunnen worden verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

159

DEEL C. JAARREKENING
7 VERANTWOORDINGSSTATEN
7.1 Departementale verantwoordingsstaat van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII)
(1)
Art.

Omschrijving

Oorspronkelijk vastgestelde
begroting

03
04
05
06
07
08
09

10

97
98

99

1

Niet-beleidsartikelen
(Nieuwe structuur)
Algemeen departement
Apparaatsuitgaven
van het Kerndepartement
Nominaal en
onvoorzien

Uitgaven

Ontvangsten

Ontvangsten

387.932

395.125

1.834

0

0

0

39.139

50.916

570

48.402

42.097

75

9.263

– 8.819

– 495

0

0

0

152.107

181.778

934

93.527

117.259

5.770

– 58.580

– 64.519

4.836

0

0

0

47.576

64.717

6.782

35.312

41.282

3.299

– 12.264

– 23.435

– 3.483

0
0

0
0

0
0

27.340
30.780

56.010
52.901

0
43.524

41.321
29.304

64.164
42.566

92
49.112

13.981
– 1.476

8.154
– 10.335

92
5.588

0
0

0
0

0
0

113.152
23.146

245.463
110.953

0
0

49.032
5.188

195.515
98.342

26.243
815

– 64.120
– 17.958

– 49.948
– 12.611

26.243
815

0

0

0

47.919

52.781

0

24.444

33.199

0

– 23.475

– 19.582

0

0

0

0

41.032

41.950

0

42.689

42.928

0

1.657

978

0

0

0

0

145.251

145.251

882

153.565

153.565

0

8.314

8.314

– 882

0

0

0

9.256.950

9.408.051

2.771

9.195.747

9.300.073

2.580

– 61.203

– 107.978

– 191

391.393

398.586

1.834

327.162

372.668

9.733

– 64.231

– 25.918

7.899

– 3.461

– 3.461

0

0

0

0

3.461

3.461

0

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR 1.000)

Uitgaven

Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting

Uitgaven

9.924.392 10.410.771

Verplichtingen

Realisatie1

Ontvangsten

10.045.693 10.503.658
55.463

Verplichtingen

Uitgaven

– 266.631

– 302.238

97.719

Ontvangsten

40.422

De Jaarrekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

01
02

Verplichtingen

(3)=(2)-(1)

Verplichtingen
TOTAAL

Beleidsartikelen
(Nieuwe structuur)
Water
Ruimtelijke ontwikkeling
Wegen en verkeersveiligheid
Openbaar vervoer en
spoor
Mainport en logistiek
Klimaat, lucht en
geluid
Duurzaamheid
Externe veiligheid en
risico’s
Koninklijk Nederlands
Meteorologisch
Instituut
Inspectie Leefomgeving en Transport

Conversiestanden na 1e
suppletoire begroting 2012

(2)

160

Art.

Omschrijving
Verplichtingen

39
40
41

Niet-beleidsartikelen (Oude structuur)
Bijdragen Infrastructuurfonds en BDU
Nominaal en onvoorzien
Ondersteuning functioneren IenM

33
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

35
36

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Conversiestanden na 1e suppletoire begroting 2012

Ontvangsten

10.410.771

55.463

39.139

50.916

570

26.177

26.849

8.593

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

0

0

0

0

0

4.642

0

0

0

10.655

0

0

0

0

36.759
18.797

58.697
21.644

98
2.042

0
0

0
0

0
0

20.565
41.032
145.251

61.098
41.950
145.251

43.524
0
882

0
0
0

0
0
0

0
0
0

9.234.536
0
31.918

9.383.403
0
34.152

0
0
2.771

0
0
0

0
0
0

0
0
0

44.857
6.623
76.595
22.351
35.599
13.468
0
122.132

46.931
68.272
74.454
110.158
40.341
145.519
0
90.481

934
0
0
0
0
0
0
0

0
0
0
0
0
0
0
0

0
0
0
0
0
0
0
0

0
0
0
0
0
0
0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0
0

MILIEU

51
52
53
54
56
57
59
60

Beleidsartikelen (Oude structuur)
Optimalisering van de ruimtelijke afweging
Realisatie Nationaal Ruimtelijk Beleid
Klimaat en luchtkwaliteit
Duurzaam produceren
Risicobeleid
Versterken van het internationale mileubeleid
Handhaving en toezicht
Leefomgevingskwaliteit

61
62

Niet-beleidsartikelen (Oude structuur)
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

De Jaarrekening

37
38

Beleidsartikelen (Oude structuur)
Integraal waterbeleid
Het bereiken van optimale veiligheid in of als
gevolg van mobiliteit
Veiligheid gericht op de beheersing van veiligheidsrisico’s
Betrouwbare netwerken, voorspelbare reistijden
en een goede bereikbaarheid
Mainports en logistiek
Bewaken, waarborgen en verbeteren van kwaliteit
leefomgeving gegeven de toename van mobiliteit
Weer, klimaat, seismologie en aardobservatie
Inspectie Leefomgeving en Transport

(2)

Uitgaven

TOTAAL

31
32

(1)

161

De Jaarrekening

7.2 Verantwoordingsstaten agentschappen
Samenvattende verantwoordingsstaat 2012 inzake de agentschappen van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII)
Bedragen in EUR 1.000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie1

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

58.073
58.387
– 314

64.246
62.980
1.266

6.173
4.593
1.580

58.860
60.050
– 1.190

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

4.200
6.317

2
3.196

– 4.198
– 3.121

5.100
11.705

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie1

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

2.091.523
2.091.523
0

2.374.597
2.360.757
13.840

283.074
269.234
13.840

2.385.215
2.344.111
41.104

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

74.900
116.983

37.995
87.614

– 36.905
– 29.369

38.834
74.081

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

1

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgstelde
begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

151.297
151.297
0

158.892
150.949
7.943

7.595
– 348
7.943

97.721
89.447
8.274

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

4.000
6.706

1.717
3.690

– 2.283
– 3.016

0
3.484

Omschrijving

Agentschap KNMI

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR 1.000)

Bedragen in EUR 1.000

Omschrijving

Agentschap RWS

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR 1.000)

Bedragen in EUR 1.000

Omschrijving

Agentschap ILT

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR 1.000)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

162

De Jaarrekening

Bedragen in EUR 1.000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde begroting

1

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie t-1

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

7.815
7.815
0

7.857
6.930
927

42
– 885
927

7.064
6.661
403

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

1.000
1.480

1.000
200

0
– 1.280

1.000
953

Omschrijving

Agentschap NEa

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (EUR 1.000)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

163

De Jaarrekening

7.3 Saldibalans per 31 december 2012 van het ministerie van
Infrastructuur en Milieu (XII) en de bij die saldibalans behorende
toelichting.
Activa:

Bedrag

Passiva

Bedrag

Begrotingsuitgaven

€

10.503.652.171,69

Begrotingsontvangsten

€

97.717.649,96

Liquide middelen

€

380,00

Rekening-courant RHB

€

10.226.896.771,16

Intra-comptabele vorderingen

€

6.913.348,31

Intra-comptabele schulden

€

38.632.507,51

Extra-comptabele vorderingen

€

15.249.494,08

Tegenrek. extra-comptabele
vorderingen

€

15.249.494,08

Leningen u/g

€

6.645.157,48

Tegenrek. leningen u/g

€

6.645.157,48

Voorschotten

€

9.131.725.534,98

Tegenrek. voorschotten

€

9.131.725.534,98

Tegenrek. openstaande verplichtingen

Openstaande verplichtingen

€

3.011.813.273,57

€

3.011.813.273,57

Tegenrek. garantie-verplichtingen

€

114.101.348,80

Openstaande garantieverplichtingen

€

114.101.348,80

Sluitrekening Infrastructuurfonds

€

147.318.971,37

Totaal-passiva

€

22.790.100.708,91

Totaal-activa

€

22.790.100.708,91

7.3.1 Inleiding
Samenstelling

Als een minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Infrastructuur en Milieu (XII) en het Infrastructuurfonds, wordt per begroting
een saldibalans opgesteld. Daarom zijn er twee overzichten opgesteld.
Hierbij is gebruik gemaakt van de in de begrotingsadministratie van het
SAP vastgelegde gegevensstructuur, waarin voor iedere begroting
afzonderlijk een hoofdstuknummer is opgenomen.
Voor de begroting van Hoofdstuk XII en het Infrastructuurfonds wordt
geen gescheiden administraties gevoerd waardoor posten die niet zonder
meer toewijsbaar zijn aan een bepaalde begroting, zijn opgenomen in de
saldibalans van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII).
Daarmee is de saldibalans volgens het gestelde in de RDB samengesteld.
Uitzonderingen daarop zijn de leningen u/g en de openstaande garantieverplichtingen. Hoewel deze een onderdeel vormen van de extracomptabele vorderingen respectievelijk de openstaande verplichtingen
zijn deze omwille van de inzichtelijkheid afzonderlijk gepresenteerd.
7.3.2 Activa
7.3.2.1 Begrotingsuitgaven € 10.503.652.171,69

Grondslag

De begrotingsuitgaven van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII)
sluiten aan op de Rekening. Ze zijn artikelsgewijs verdeeld in kolom 2
(realisatie) van de Rekening van het ministerie welke Rekening als
verantwoordingsstaat bij de financiële verantwoording behoort.
7.3.2.2 Liquide middelen € 380,00

Grondslag

De rekening liquide middelen is samengesteld uit de kassaldi van de
kasbeheerders en de aan de kasvoorschothouders verstrekte gelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

164

De Jaarrekening

7.3.2.3 Intra-comptabele vorderingen € 6.913.348,31
Tabel 1 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2012 verdeelt naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2010 en 2011 te
vermelden.

De cijfers

Tabel 1: Intra-comptabele vorderingen (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2012

2011

2010

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

155
180

6.051
862

255
120

6.935
1.922

65
155

1.430
874

Totaal

335

6.913

375

8.857

220

2.304

Alle intra-comptabele vorderingen zijn als direct opeisbaar beschouwd.

Toelichting

7.3.2.4 Extra-comptabele vorderingen € 15.249.494,08
Tabel 2 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2012 verdeelt naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2010 en 2011 te
vermelden.

De cijfer

Tabel 2: Extra-comptabele vorderingen (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2012

2011

2010

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

50
115

1.243
14.006

155
565

8.183
25.958

40
530

877
22.523

Totaal

165

15.249

720

34.141

570

23.400

Toelichting

De extra-comptabele vorderingen zijn grotendeels direct opeisbaar. Daar
waar sprake is van dubieuze vorderingen of op termijn opeisbare
vorderingen, is dat expliciet vermeld.
Artikel 5 Mainports en Logistiek
In het kader van het Progris-project stonden twee vorderingen, één op
Bouwcombinatie dB-2000 V.O.F. (circa € 11 miljoen) en één op
BAM-Wilma (circa € 4 miljoen), open waarover een geschil bestond.
Op 28 september 2012 is door betrokken partijen een vaststellingsovereenkomst ondertekend. Door betaling aan de RWS van het overeengekomen schikkingsbedrag is finale kwijting verleent van alle vorderingen
die over en weer onderwerp zijn geweest bij de procedure en geschillen.
Artikel 7 Duurzaamheid
Op de vennootschap Basilisk S.A. de C.V. uit Mexico is een vordering
ingesteld voor de sleep-, verblijf- en saneringskosten die de Staat tegen
de achtergrond van de Europese Verordening overbrenging afvalstoffen(EVOA) heeft gemaakt met betrekking tot de chemicaliëntanker de TS
Otapan. De rechtbank Amsterdam heeft bij vonnis van 16 maart 2011 de
vennootschap bij verstek veroordeeld om deze kosten van ruim € 4,3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

165

De Jaarrekening

miljoen te vermeerderen met de proces- en rentekosten van circa € 0,6
miljoen, aan de Staat te vergoeden.
7.3.2.5 Leningen u/g € 6.645.157,48
Grondslag

De door IenM verstrekte geldleningen (niet zijnde voorschotten) zijn
afzonderlijk weergegeven. Deze leningen zijn, gezien het specifieke
karakter, zowel op korte termijn opeisbare vorderingen, als op lange
termijn opeisbare vorderingen beschouwd.

De cijfers

Tabel 3 geeft de openstaande bedragen van de verstrekte geldleningen
per geldnemer weer.

Tabel 3: Leningen u/g (x € 1.000)
Naam

Toelichting

Bedrag

Luchtverkeersleiding Nederland

6.645

Totaal

6.645

Bij de verzelfstandiging per 1 januari 1993 van de directie Luchtverkeersbeveiliging, vanaf 2000 LVNL geheten, is onder meer afgesproken, dat het
saldo van de over te dragen activa en passiva wordt gefinancierd door
een door de Staat der Nederlanden aan de LVNL te verstrekken lening.
Deze lening was opgebouwd uit drie onderdelen. Echter met het oog op
een maximale kostenbesparing voor de LVNL is in 1998 overgegaan tot
een vervroegde aflossing van twee van de drie onderdelen.
Nu resteert nog slechts het derde onderdeel met een bedrag van circa € 7
miljoen. Dit onderdeel is niet rentedragend, niet aflosbaar en direct
opeisbaar bij een voorgenomen opheffing, overname of fusie van de
LVNL.
7.3.2.6 Voorschotten € 9.131.725.534,98

Grondslag

De voorschotten betreffen betalingen waarvan nog niet is vastgesteld dat
aan alle relevante voorwaarden is voldaan en gaat met name om
subsidies en bijdragen.

De cijfers

Tabel 4 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2012 verdeelt naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2010 en 2011 te
vermelden.

Tabel 4: Voorschotten (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2012

2011

2010

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

530
305

3.699.145
5.432.581

515
655

4.573.721
2.459.020

240
275

383.196
4.644.551

Totaal

835

9.131.726

1.170

7.032.741

515

5.027.747

Tabel 5 verstrekt informatie over de in 2012 afgerekende voorschotten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

166

De Jaarrekening

Tabel 5: Afgerekende voorschotten (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2012
In 2012 vastgelegde voorschotten

7.032.741
3.888.889

In 2012 afgerekende voorschotten

10.921.630
– 1.789.904

Openstaand per 31 december 20121

9.131.726

1
De toename van het saldo van de openstaande voorschotten wordt onder andere verklaard
doordat enkele specifieke uitkeringen, die in 2011 zijn verstrekt, niet zijn vastgesteld. De
bedragen van deze specifieke uitkeringen zijn in onderstaande artikelen gekenmerkt met een *. In
de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt de oorzaak (SISA) hiervan aangegeven.

Toelichting

Artikel 1 Integraal waterbeleid
In het kader van integraal waterbeleid zijn aan diverse organisaties
voorschotten verstrekt voor circa € 34 miljoen om de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de bestuurlijke organisatie en het instrumentarium van
het waterbeleid te verbeteren. Zo zijn vanaf 2010 voorschotten verstrekt
aan het agentschap EVD voor het programma Partners voor Water ruim
€ 28 miljoen en is in 2011 aan het Waterschap Brabantse Delta een
voorschot van ruim € 5 miljoen verstrekt. De afrekeningen worden in
2015/2016 verwacht.
Artikel 2 Ruimtelijke ontwikkeling
Voorschotten met een totaalbedrag van circa € 433 miljoen zijn verstrekt
met betrekking tot projecten voor gebiedsontwikkeling. Het betreft onder
andere projecten voor het programma’s Nieuwe Sleutelprojecten (NSP)
ruim € 173 miljoen*, Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK)
ruim € 126 miljoen* en Nota Ruimtebudget ruim € 125 miljoen*.
Afwikkeling vindt pas in latere jaren plaats.
In de jaren 2004/2008 heeft de vraag naar groen en recreatieruimte en het
handhaven van de open ruimten tussen de steden geresulteerd in het
inzetten van het instrument Bufferzones. Hiermee zijn gronden aangekocht waarbij de provincies verantwoordelijk zijn voor het opstellen van
ontwikkelingsplannen voor regionale parken. Een bedrag van circa € 134
miljoen aan voorschotten staat open en zal na afronding en verantwoording worden afgewikkeld.
Voor het realiseren van een duurzaam gebruik van bodem, ondergrond en
grondwater zijn op grond van de Wet Bodemsanering voorschotten
verstrekt. Zo is voor de uitvoering van de bodemsanering aan provincies
en gemeenten ruim € 135 miljoen*, aan de Stichting Bosatex, gespecialiseerd in saneringen op verontreinigingen in de textielverzorgingsbranche,
ruim € 39 miljoen en aan de Nederlandse Spoorwegen ruim € 32 miljoen
en verstrekt. Toekenning vindt plaats voor een periode van vijf jaar op
grond van door bevoegde gezagen ingediende programma’s.
Voorschotten met een gezamelijk bedrag van ruim € 69 miljoen zijn
verstrekt voor de onderzoeksprogramma’s Kennis voor Klimaat circa € 36
miljoen, Klimaatbufferprojecten ruim € 24 miljoen en Klimaat voor Ruimte
(circa € 9 miljoen). In de jaren 2013/2015 worden deze vermoedelijk
afgewikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

167

De Jaarrekening

Om andere overheden in staat te stellen op gebiedsniveau te komen tot
de gewenste kwaliteit van de leefomgeving zijn in de jaren 2008–2010
bijdragen aan het ministerie van ELI verstrekt voor het Investeringsbudget
Landelijk Gebied van circa € 30 miljoen voor het uitvoeren van projecten.
Voor de aanleg van een rioolwaterzuiveringsinstallatie en rioolaansluitingen op Bonaire heeft het ministerie ruim € 12 miljoen aan de Uitvoeringsorganisatie Stichting Ontwikkeling Nederlandse Antillen (USONA)
beschikbaar gesteld.
Voorschotten van ruim € 7 miljoen zijn verstrekt aan de Commissie voor
de Milieueffectrapportage die het bevoegd gezag adviseert over de
inhoud en kwaliteit van milieueffectrapporten aan de Stichting Kennisontwikkeling Kennisoverdracht Bodem (SKB) is voor het uitvoeringprogramma Bodemconvenant voorschotten verstrekt van circa € 7 miljoen.
De verwachting is dat bovengenoemde voorschotten in de jaren
2013/2015 worden afgewikkeld.
Aan diverse organisaties zijn voorschotten verstrekt met een gezamenlijk
bedrag van circa € 16 miljoen voor de ontwikkeling en exploitatie van
basisregistraties en ontsluiting van geo-data. Zo heeft het Kadaster voor
de Basisregistratie Topografie (BRT) en voor het beheer en exploitatie van
de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) circa € 11 miljoen
ontvangen.
In het kader van het innovatieprogramma Mooi Nederland zijn
voorschotten verstrekt aan diverse organisaties van circa € 8 miljoen*
waarvan de afwikkeling op korte termijn zullen plaatsvinden.
Artikel 3 Wegen en Verkeersveiligheid
Om de CO2 uitstoot te beperken en de bewustwording op het gebied van
milieu en duurzaamheid te bevorderen zijn voor diverse programma’s,
zoals Het Nieuwe Rijden en het programma Schoon en Zuinig
voorschotten verstrekt voor circa € 13 miljoen aan onder andere het
Agentschap NL en de Stichting Instituut voor Duurzame Mobiliteit.
In het kader van de reductie van verkeersslachtoffers is ter verbetering
van de verkeersveiligheid een gezamenlijk bedrag van circa € 17 miljoen
verstrekt aan onder andere het CBR, de SWOV, VVN en Team Alert.
Artikel 4 Openbaar vervoer en spoor
In het kader van de verbetering en bereikbaarheid van de personenvervoermarkt zijn met de inwerkingtreding van de vervoerconcessies,
subsidiebeschikkingen verleend aan de Nederlandse Spoorwegen en
Syntus B.V. om niet rendabele treindiensten te exploiteren. Er is voor een
totaalbedrag van circa € 154 miljoen aan voorschotten verstrekt waarvan
de afwikkeling in 2013 wordt verwacht.
Om een goede bereikbaarheid binnen de economische kerngebieden te
realiseren, de bereikbaarheid van deur tot deur te verbeteren en te zorgen
dat bedrijven en burgers in staat zijn zelf in hun mobiliteitsbehoefte te
voorzien zijn aan diverse lagere overheden en vervoersaanbieders voor
ruim € 6 miljoen aan voorschotten verstrekt. Dit voor onder andere het
Taxiconvenant, Fietsbeleid en Mobiliteitsmanagement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

168

De Jaarrekening

Artikel 5 Mainports en logistiek
Vanaf 2002 is een gezamenlijk bedrag van circa € 38 miljoen verstrekt aan
de luchthaven Maastricht Aachen Airport voor het afkopen van de
jaarlijkse bijdrage in de tekorten in de exploitatiebegroting en in drie
tranches een investeringssubsidie welke in 2015 worden afgerekend.
Daarnaast zijn voorschotten verstrekt aan Groningen Airport Eelde (circa
€ 29 miljoen) en Enschede Airport Twente (€ 2 miljoen). Indien de
voorschotten niet binnen vijf jaar worden aangewend voor de realisatie
van een baanrenovatie en een afwateringssysteem, moet tot terugbetaling
worden overgegaan. De afwikkeling vindt vermoedelijk in 2015 plaats.
Daarnaast zijn vanaf 2004 voorschotten verstrekt aan de NLR met een
gezamenlijk bedrag van circa € 9 miljoen omdat is bijgedragen aan de
financiering van een sociaalplan. Afrekening vindt plaats nadat het
sociaalplan is voltooid.
Om duurzame luchtvaart te bewerkstelligen en in stand te houden zijn
voorschotten verstrekt van circa € 11 miljoen aan onder andere de
Stichting Bevordering Kwaliteit Leefomgeving Schipholregio (€ 10
miljoen) door het ondertekenen van het convenant Omgevingskwaliteit.
Doel van het convenant is om de leefkwaliteit van gebieden waar de
hinder van luchtvaartactiviteiten aanwezig is in stand te houden dan wel
te verbeteren.
Artikel 6 Klimaat, lucht en geluid
Aan provincies en gemeenten zijn in het kader van het Nationaal
Samenwerkingsverband Luchtkwaliteit (NSL) in de jaren 2006/2012
voorschotten betaald van ruim € 270 miljoen* ter verbetering van de
lokale luchtkwaliteit.
Voor de uitvoering van het Clean Development Mechanism (CDM) zijn aan
de (inter-)nationale organisatie in de jaren 2001 tot en met 2012 voor ruim
€ 208 miljoen aan voorschotten verstrekt. De afwikkeling vindt na
afronding van het programma (2013/2014) plaats.
In het kader van de sanering van geluidslawaai zijn aan het Bureau
Sanering Verkeerslawaai voorschotten van circa € 72 miljoen verstrekt om
de geluidsbelasting veroorzaakt door verkeer (waaronder ook luchtvaart)
en bedrijvigheid te verminderen.
Door de ontwikkeling naar kerndepartementen is de beleidsuitvoering
uitbesteed aan externe uitvoeringsorganisaties waardoor voorschotten
nog open staan op het Agentschap NL circa € 57 miljoen en op het RIVM
ruim € 28 miljoen. Afwikkeling vermoedelijk in 2013.
Met betrekking tot het Klimaatbeleid zijn ter uitvoering van het
programma Schoon en Zuinig bedragen verstrekt van circa € 13 miljoen.
Voor het programma Milieutechnologie (PROMPT), waarvan de uitvoering
van het programma loopt via AgNL zijn vanaf 2006 voorschotten verstrekt
van in totaal circa € 6 miljoen. De verwachting is dat deze voorschotten in
2013/2014 worden afgewikkeld.
In de afgelopen jaren zijn voorschotten verstrekt van circa € 5 miljoen in
het kader van de Subsidieregeling Maatschappelijke Organisaties en
Milieu (SMOM). De projecten zijn volop in uitvoering en worden vermoedelijk in 2013 afgewikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

169

De Jaarrekening

Voor de uitvoering van het programma Klimaatneutrale Steden (KNS) zijn
door tussenkomst van AgNL aan gemeenten voorschotten voor in totaal
€ 5 miljoen verstrekt.
Aan de Stichting Mainport en Groen zijn voorschotten verstrekt voor een
gezamenlijk bedrag van circa € 5 miljoen vanwege de groenvoorziening
van Schiphol. Afwikkeling vindt in 2013 plaats.
Artikel 7 Duurzaamheid
Ten laste van dit artikel staan verstrekte voorschotten open uit de jaren
2007 tot en met 2012 ten bedragen van circa € 519 miljoen.
Zo is aan de Stichting Afvalfonds voor de aanpak van verpakkings- en
zwerfafval circa € 499 miljoen betaald waarvan de afwikkeling in
2013/2014 wordt verwacht.
Aan het ministerie van BZK zijn vergoedingen verstrekt voor diverse
verzameluitkeringen met een gezamenlijk bedrag van ruim € 15 miljoen.
Hiervan is circa € 14 miljoen verstrekt in het kader van de verzameluitkering zwerfafval.
Artikel 8 Externe veiligheid en risico’s
In het kader van externe veiligheid inrichtingen en transport zijn
voorschotten verstrekt van circa € 199 miljoen. Voor de uitvoering van de
saneringsregeling astbestwegen zijn aan de Dienst Landelijk Gebied en
aan de provincie Overijssel voorschotten verstrekt van respectievelijk ruim
€ 84 miljoen en ruim € 29 miljoen. Voor de subsidieregeling Programmafinanciering EV-beleid voor andere overheden zijn aan provincies
bedragen toegekend van ruim € 54 miljoen*.
Als voortvloeisel van het gesloten Amoniak convenant is aan DSM Agro
voor de beeindiging van de amoniaktransporten een schadevergoeding
verstrekt van circa € 48 miljoen.
Aan de regionale brandweer Zuid-Holland zuid is ruim € 15 miljoen
verstrekt voor de spoorzone Drechtsteden. Hiermee worden maatregelen
op het gebied van veiligheid, zoals calamiteitenbestrijdings-,
waarschuwings- en communicatiesystemen, gerealiseerd. De hier
genoemde voorschotten worden naar verwacht in de jaren 2013/2015
afgewikkeld.
Ook zijn vergoedingen verstrekt aan de Sociale Verzekeringsbank van
ruim € 11 miljoen in het kader van de Regeling tegemoetkoming
niet-loondienstgerelateerde slachoffers met mesothelioom (TNS).
Op het beleidsterrein Verantwoorde toepassing van genetisch gemodificeerde organismen zijn voorschotten verstrekt van ruim € 10 miljoen aan
de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
voor het Ecologisch Onderzoeksprogramma Biotechnologie.
Voor het onderzoeksprogramma Elektromagnetische velden wat wordt
uitgevoerd door ZonMw zijn voorschotten verstrekt van circa € 10 miljoen
waarvan de afwikkeling in latere jaren zal plaatsvinden.
Artikel 97 Algemeen departement
Op grond van de Wet Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer*, die als
doel heeft om op decentraal niveau maatwerk oplossingen mogelijk te
maken voor verkeer- en vervoervraagstukken, zijn tot en met 2012
voorschotten verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

170

De Jaarrekening

In totaal is circa € 6 290 miljoen verstrekt aan onder andere de provincies
(€ 2.469 miljoen), Stadsregio Amsterdam voorheen Regionaal Orgaan
Amsterdam (ROA) (€ 1.333 miljoen), de Stadsregio Rotterdam (€ 867
miljoen), het Stadsgewest Haaglanden (€ 565 miljoen), het Bestuur Regio
Utrecht (€ 402 miljoen), het samenwerkingsverband KAN (€ 288 miljoen),
de regio Eindhoven (€ 196 miljoen) en de regio Twente (€ 162 miljoen).
Aan het CROW zijn voorschotten verstrekt van ruim € 7 miljoen voor
werkzaamheden op het gebied van kennisplatorm verkeer en vervoer.
Afwikkeling van deze voorschotten vindt vermoedelijk in de jaren 2013
plaats nadat de goedkeurende accountantsverklaringen zijn ontvangen.
Voorschotten van circa € 12 miljoen zijn verstrekt aan de Stichting
Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) die adviezen verstrekt aan
rechtbanken en bestuursrechters in geschillen op het gebied van onder
meer milieu, ruimtelijke ordening, water en natuur. Afwikkeling in 2013 na
ontvangst accountantsverklaring.
Op het Kadaster staan voorschotten open van circa € 16 miljoen welke in
2009 en 2010 zijn betaald ten behoeve van het beheer en exploitatie van
geo-data systemen. Naar verwachting worden deze in de jaren 2013 tot en
met 2014 afgewikkeld.
Aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
zijn voor het onderzoeksprogramma Duurzame bereikbaarheid Randstad
voorschotten verstrekt van ruim € 6 miljoen waarvan de afwikkeling in
2015 wordt verwacht.
Artikel 98 Apparaatuitgaven kerndepartement
Voor diverse wachtgelduitkeringen zijn aan het Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) en aan het Algemeen Burgerlijk
Pensioenfonds (ABP) in 2008 tot en met 2012 voor circa € 55 miljoen aan
voorschotten verstrekt. Deze worden, eerst nadat de goedkeurende
accountantsverklaringen zijn ontvangen, vermoedelijk in 2013 of 2014
afgewikkeld.
7.3.2.7 Tegenrekeningen € 3.125.914.622,37
Grondslag

Voor de extra-comptabele rekeningen aan de passiva-zijde worden uit het
oogpunt van het evenwichtsverband verscheidene tegenrekeningen
gebruikt.
Deze tegenrekeningen hoeven geen nadere toelichting.
7.3.3 Passiva
7.3.3.1 Begrotingsontvangsten € 97.717.649,96

Grondslag

De begrotingsontvangsten van het ministerie sluiten aan op de Rekening.
Deze zijn artikelsgewijs verdeeld in kolom 2 (realisatie) van de Rekening
van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII), welke Rekening als
verantwoordingsstaat bij de financiële verantwoording behoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

171

De Jaarrekening

7.3.3.2 Rekening-courantverhouding RHB € 10.226.896.771,16
Grondslag

Deze rekening geeft de vordering-/schuldverhouding weer tussen de
ministeries van Financiën en IenM. Het saldo is gelijk aan het Saldobiljet
per 31 december 2012, welke door het ministerie van Financiën met
aanmaakdatum 23 januari 2013 aan het ministerie kenbaar is gemaakt.
7.3.3.3 Intra-comptabele schulden € 38.632.507,51

De cijfers

Tabel 6 geeft een nadere detaillering in aantallen en openstaande
bedragen per 31 december 2012 verdeelt naar ouderdom. Daarnaast is
een meerjarig perspectief gegeven door de jaren 2010 en 2011 te
vermelden.

Tabel 6: Intra-comptabele schulden (bedragen x € 1.000)
Openstaand

2012

2011

2010

aantal

bedrag

aantal

bedrag

aantal

bedrag

posten < 1 jaar
posten > 1 jaar

90
0

38.633
0

175
5

48.026
291

332
13

33.939
175

Totaal

90

38.633

180

48.317

345

34.114

Toelichting

Indien niet expliciet vermeldt, zijn de intra-comptabele schulden als op
korte termijn opeisbare schulden beschouwd.
Noemenswaardige bedragen zijn de ingehouden loonheffing op de
salarissen en het werknemersdeel pensioenpremie over de maand
december 2012. Deze bedragen, respectievelijk circa € 22 miljoen en ruim
€ 14 miljoen, zijn in januari 2013 aan de Belastingdienst en het Algemeen
Burgerlijk Pensioenfonds afgedragen.
7.3.3.4 Openstaande verplichtingen € 3.011.813.273,57

Grondslag

Het saldo openstaande verplichtingen per 31 december 2012 is
opgebouwd uit de in het dienstjaar 2012 aangegane verplichtingen en de
in voorgaande jaren aangegane en nu nog lopende verplichtingen, welke
niet tot een kaseffect in het dienstjaar 2012 hebben geleid.

De cijfers

Tabel 7 geeft de samenstelling van de openstaande betalingsverplichtingen weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

172

De Jaarrekening

Tabel 7: Openstaande verplichtingen (x € 1.000)
Stand per 1 januari 20121
Aangegaan in 2012

3.580.472
10.045.693

Negatieve bijstellingen

13.626.165
– 110.699

Tot betaling gekomen in 2012
Openstaand per 31 december 2012

13.515.466
– 10.503.652
3.011.814

1
In verband met de overgang van de VROM Inspectie naar het Agentschap ILT is de beginstand
gewijzigd.

De «Negatieve bijstellingen» worden voornamelijk verklaard doordat de
via het Agentschap NL lopende verplichtingen inzake de Regeling BIRK
2006 zijn gedecentraliseerd (ruim € 48 miljoen) en doordat de kadastrale
bijdrage aan de Unie van Waterschappen (circa € 42 miljoen) in 2012
negatief zijn bijgesteld.
In de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt ingegaan op de zogenoemde
«Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen» (NUBBBV),
bijvoorbeeld in geval van door het Rijk gesloten bestuursovereenkomsten
of – convenanten met decentrale overheden. Dergelijke bestuurlijke
verplichtingen kunnen niet altijd als juridische verplichtingen worden
aangemerkt en maken daardoor geen deel uit van de openstaande
verplichtingen, zoals opgenomen in de saldibalans.
Dit is ook bij IenM het geval. Met name in het kader van infrastructurele
werken op het terrein van regionale en lokale infrastructuur, maar ook op
het terrein van het waterbeheer, het hoofdwegen- en spoorwegennet
worden bestuurlijke afspraken gemaakt. Deze afspraken staan in het MIRT
Projectenboek, welke jaarlijks als bijlage bij de begroting Infrastructuurfonds wordt uitgebracht.
In het kader van de NUBBBV zijn de bestuurlijke afspraken geïnventariseerd voor zover al niet deel uitmakend van de juridische verplichtingen,
zoals opgenomen in de financiële administratie. Deze bestuurlijke
afspraken zijn zeer divers in aard en omvang. Soms zijn bestuurlijke
afspraken enkel samenwerkingsafspraken, soms in meer of mindere mate
concrete afspraken over te realiseren projecten of beleidsdoelstellingen,
waarvoor het financieel belang nog niet is gekwantificeerd, ofwel sprake
is van een raming, dan wel een maximum of van een zeker bedrag. Gezien
de bestuurlijke toezeggingen in financiële termen in hardheid verschillen
zijn deze niet optelbaar. Hierdoor is geen totaalbedrag aan bestuurlijke
toezeggingen te geven. Indien sprake is van een zekere hardheid – en
bovendien juridisch gebonden – worden deze toezeggingen als
aangegane verplichting in de financiële administratie opgenomen.
7.3.3.5 Openstaande garantieverplichtingen € 114.101.348,80
Grondslag

In situaties waarbij geen bijdrage wordt verleend voor ondersteuning van
op zichzelf wel wenselijk geachte activiteiten, verleent het ministerie
garanties aan instellingen of particulieren. Met deze staatsgarantie achter
zich, zijn deze in staat leningen af te sluiten en kunnen bepaalde zaken
worden gefinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

173

De Jaarrekening

Toelichting

Ten opzichte van de saldibalans 2011 hebben twee wijzigingen plaatsgevonden. Van de in 2009 aan het Kadaster verstrekte garantiestelling van
maximaal € 60 miljoen is in 2012 € 35 miljoen komen te vervallen.
Ten tweede is het garantiebedrag, zijnde 90% van de verstrekt leningen
conform het Besluit Borgstelling Midden en Klein Bedrijfskredieten (MKB),
gewijzigd.

De cijfers

Tabel 8 geeft de samenstelling van het uiteindelijke risico weer, op grond
van de uitstaande garantieverplichtingen per 31 december 2012.

Tabel 8: Garantieverplichtingen (x € 1.000)
Jaar

Looptijd

Organisatie

Aard garantstelling

Bedrag

2005
2005
2009
2009
2009
2010
2010
2011
2011

n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
n.n.b.
2028
2018
2012

LVNL
CBR
MKB
Kadaster
LVNL
Dienst Zuid-As
LVNL
RDW
CBR

RC krediet
RC krediet
Lening
RC krediet
RC krediet
Lening
Lening
RC krediet
RC krediet

10.000
5.000
554
25.000
30.000
2.547
29.000
5.000
7.000

Openstaand per 31 december 2012

114 101

Tabel 9 geeft de mutaties in het verantwoordingsjaar weer.

Tabel 9: Mutaties Garantieverplichtingen (x € 1.000)
Stand per 1 januari 2012
Nieuw verstrekt in 2012

149.207
0

Afname van het risico in 2012

149.207
– 35.106

Openstaand per 31 december 2012

114.101

7.3.3.6 Tegenrekeningen € 9.153.620.186,54
Grondslag

Voor extra-comptabele rekeningen aan de activa-zijde worden uit het
oogpunt van het evenwichtsverband verscheidene tegenrekeningen
gebruikt, zoals de tegenrekeningen extra-comptabele vorderingen,
deelnemingen, leningen u/g en voorschotten. Deze tegenrekeningen
hoeven geen nadere toelichting.
7.3.3.7 Sluitrekening Infrastructuurfonds € 147.318.971,37

Grondslag

Deze rekening dient als sluitrekening met de saldibalans, behorend tot de
begroting van het Infrastructuurfonds, omdat voor dit fonds géén
gescheiden administratie wordt gevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

174

Agentschap Rijkswaterstaat

7.4 De balansen per 31 december 2012 van de agentschappen van
het ministerie van Infrastructuur en Milieu
Rijkswaterstaat
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2012
Bedragen in EUR 1.000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2011

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

1.968.723
30.000
82.000
800
–
10.000
2.091.523

2.230.363
34.899
104.656
895
1.011
2.773
2.374.597

261.640
4.899
22.656
95
1.011
– 7.227
283.074

2.197.097
38.556
143.116
1.838
0
4.608
2.385.215

Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Onderhoud
Afschrijvingskosten
* materieel
* immaterieel
Overige Lasten
* Dotaties voorzieningen
* Rentelasten
* Bijzondere lasten
Totaal lasten

1.033.091
720.184
312.907
980.191
63.494
60.769
2.725
14.748
–
14.748
–
2.091.523

1.047.236
748.033
299.203
1.247.730
50.588
48.546
2.042
15.203
4.000
7.751
3.452
2.360.757

14.145
27.849
– 13.704
267.539
– 12.906
– 12.223
– 683
455
4.000
– 6.997
3.452
269.234

1.031.938
754.745
277.193
1.246.209
53.331
51.547
1.784
12.633
1.479
8.714
2.440
2.344.111

Saldo van baten en lasten

–

13.840

13.840

41.104

Dotatie aan reserve Rijksrederij

–

8.846

8.846

15.185

Nog te verdelen resultaat

–

4.994

4.994

25.919

Omschrijving

Toelichting op de verantwoordingsstaat
Baten
Omzet Moederdepartement
De omzet moederdepartement betreft de omzet voor werkzaamheden die
Rijkswaterstaat verricht voor het moederdepartement. De omzet moederdepartement is een vergoeding voor:
• het beheer en onderhoud van de infrastructuur en verkeersmanagement;
• de apparaatskosten (personeel en materieel) van Rijkswaterstaat die
verband houden met de aanleg en onderhoud van infrastructuur;
• capaciteit die Rijkswaterstaat levert in het kader van de kennis- en
adviestaken.
De toename van de omzet van het moederdepartement ten opzichte van
de begroting zijn grotendeels te verklaren door het in lijn brengen van het
budget voor Beheer en Onderhoud met de meerjarige onderhouds-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

175

Agentschap Rijkswaterstaat

planning, zoals toegelicht in bijlage 4.2 van de begroting Infrastructuurfonds 2012.
Specificatie omzet moederdepartement

Hoofdwatersystemen
Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
Overig
Totaal

Begroting
2012

Realisatie
2012

381.733
829.537
426.319
331.134

367.956
1.003.693
555.948
302.766

1.968.723

2.230.363

Bron: Rijkswaterstaat

Omzet overige departementen
De omzet overige departementen heeft betrekking op van andere
ministeries ontvangen vergoedingen voor activiteiten die voor die andere
ministeries zijn uitgevoerd. Het belangrijkste deel betreft opbrengsten
voor het gebruik van vaartuigen van de Rijksrederij. De hogere realisatie
wordt in belangrijke mate veroorzaakt door bijdragen van andere
ministeries aan projecten en vergoedingen voor personeel dat voor
andere departementen heeft gewerkt.
Omzet derden
De omzet derden betreffen voor een belangrijk deel vergoedingen voor
schades veroorzaakt door (vaar)weggebruikers aan de (water)wegen (€
26,5 miljoen) en opbrengsten in het kader van de Waterwet (€ 16,6
miljoen). Ook zijn er vergoedingen ontvangen voor personeel dat voor
derden heeft gewerkt (€ 9,8 miljoen). De resterende omzet derden betreft
met name bijdragen van provincies en gemeenten voor diverse uitgevoerde werkzaamheden in het kader van beheer en onderhoud. De
opbrengsten zijn hoger dan begroot. Dit komt enerzijds door de
genoemde ontvangsten voor personeel, die niet waren begroot, en
anderzijds door hogere vergoedingen voor beheer en onderhoud van
provincies en gemeentes.
Rentebaten
Deze hebben voornamelijk betrekking op vergoedingen over de rekening
courant en korte termijndeposito’s die door Rijkswaterstaat worden
aangehouden. De rentebaten zijn hoger dan begroot als gevolg van een
hoger saldo Liquide Middelen dan begroot gedurende het jaar.
Vrijval voorzieningen
Jaarlijks wordt de voorziening dubieuze debiteuren op basis van de
ouderdom van de openstaande debiteurenposten berekend. Dit jaar is de
gemiddelde ouderdom door actief debiteurenbeleid afgenomen waardoor
een vrijval van € 1 miljoen heeft plaatsgevonden, waardoor de
voorziening per saldo lager is dan vorig jaar.
Bijzondere baten
De bijzondere baten bestaan grotendeels uit boekwinsten uit de verkoop
van activa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

176

Agentschap Rijkswaterstaat

Lasten
Personele kosten
De personele kosten zijn hoger dan begroot. De hogere kosten worden
met name veroorzaakt door een stijging van de werkgeverspremies met
betrekking tot zorgverzekeringswet en pensioenpremies.
De bezetting in 2012 gedaald naar 8.640 FTE, waarmee de gemiddelde
bezetting 2012 (8.723 FTE) lager is dan de toegestane formatie (9.042).
Daarnaast waren de kosten van inhuur enigszins hoger als gevolg van
enerzijds het doorschuiven van inhuur voor spoedaanpakprojecten die is
doorgeschoven van 2011 naar 2012 en anderzijds door inhuur op
vacatures. Door het beleid terughoudend om te gaan met vervangende
inhuur is de hogere realisatie beperkt gebleven. De kosten van externe
inhuur betreffen de inzet van derden op de kerntaken van Rijkswaterstaat.
Specificatie

Aantal FTE
Kosten per FTE
Eigen personeelskosten
Kosten Inhuur
Totale personele kosten

Begroting
2012

Realisatie
2012

9.042
75
674.346
45.838
720.184

8.723
79
687.413
60.620
748.033

Bron: Rijkswaterstaat

Materiële kosten
De materiële kosten bestaan onder meer uit: bureau-, voorlichtings- en
huisvestingskosten, kosten voor onderhoud en exploitatie van bedrijfsmiddelen en kosten voor huren en leasen van bedrijfsmiddelen. De lagere
realisatie is in belangrijke mate het gevolg van het sturen op efficiëntie
om op lange termijn te kunnen voldoen aan de opgelegde taakstellingen
op het apparaat.
Onderhoud
Onderhoud heeft betrekking op de kosten die in rekening worden
gebracht door derden (met name aannemers en ingenieursbureaus), die
werkzaamheden uit voeren die direct bijdragen aan het beheer en de
instandhouding van de infrastructuur. Daarnaast zijn zowel de inhuur op
niet-kerntaken in het primaire proces als de investeringen met betrekking
tot het beheer van areaal verantwoord onder de post onderhoud. De
hogere realisatie op beheer en onderhoud wordt met name veroorzaakt
door het aansluiten van het budget met de meerjarige onderhoudsplanning (zie Omzet moederdepartement). Daarnaast zijn ook de bijdragen
van derden ten behoeve van onderhoudsprojecten hoger dan geraamd.
Rentelasten
Dit betreft kosten van rentedragende leningen die bij het ministerie van
Financiën zijn afgesloten. De kosten zijn lager dan begroot door het
terughoudend aangaan van nieuwe investeringen en het feit dat in de
begroting 2012 rekening gehouden was met hogere rentelasten voor de
Rijskrederij die nu via de bestemmingsreserve verlopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

177

Agentschap Rijkswaterstaat

Afschrijvingskosten
Dit betreft de reguliere afschrijvingskosten van zowel materiële als
immateriële vaste activa. De kosten zijn lager dan begroot door het
terughoudend aangaan van nieuwe investeringen en het feit dat in de
begroting 2012 rekening gehouden was met hogere rentelasten voor de
Rijskrederij die nu via de bestemmingsreserve verlopen.
Bijzondere lasten
De bijzondere lasten bestaan voor € 1,3 miljoen uit boekverliezen op
afgestoten activa en voor € 1,7 miljoen aan bijzondere lasten als gevolg
van het desinvesteren van de kosten die gemaakt waren voor de
verkeerscentrale Geldrop.
Dotatie Rijksrederij
Deze dotatie bestaat uit het verschil bij de Rijksrederij tussen afschrijvingen op vervangingswaarde (waarop de tarieven zijn gewaardeerd) en
historische uitgaafprijs (waarop de vaartuigen worden gewaardeerd). Dit
bedrag wordt toegevoegd aan de reserve Rijksrederij, waar dit gereserveerd wordt voor de aanschaf van nieuwe vaartuigen en levensduurverlengend onderhoud.

Balans per 31 december 2012 van Baten Lastendienst RWS
Bedragen in EUR 1.000

Activa
Immateriële vaste
activa
Materiële vaste activa
* grond en gebouwen
* installaties en
inventarissen
* overige materiële
vaste activa
* in ontwikkeling
Financiële vaste activa
Voorraden
Onderhanden werk
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

Totaal passiva

Balans 2011

3.663
242.108

4.229
261.857

121.018

124.507

25.591

29.683

92.898
2.601

101.772
5.895

Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* reserve Rijksrederij
* onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Op te leveren
projecten
Crediteuren
Nog te betalen

Balans 2012

94.787

104.187

9.013.411
25.355
18.597
359.909

7.547.002
33.095
20.983
262.747

9.757.830

8.234.100

124.976
86.316
33.666
4.994

111.503
60.396
25.188
25.919

191.605
5.494

219.086
1.684

9.013.411
99.619
322.725

7.547.002
58.283
296.542

9.757.830

8.234.100

Toelichting op de balans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

178

Agentschap Rijkswaterstaat

Activa
Immateriële activa
De immateriële vaste activa zijn gewaardeerd tegen het bedrag van de bij
derden bestede kosten, verminderd met de cumulatieve lineaire afschrijvingen.
Materiële vaste activa
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd op aanschafwaarde,
verminderd met de cumulatieve lineaire afschrijvingen. Door terughoudend in het investeren in materiële vaste activa is deze post in waarde
afgenomen.
Financiële vaste activa
Onder de financiële vaste activa is het langlopende deel van de vordering
op het Ministerie van Infrastructuur en Milieu opgenomen, die ontstaan is
bij de vorming van de Baten en Lastendienst in 2006. In 2008 zijn er
afspraken gemaakt over de afwikkeling van deze vordering. Resultaat
hiervan is dat het restant van de vordering ultimo 2008 in 15 jaar wordt
afgebouwd. Het kortlopende deel van deze vordering (aflossing 2013) is
opgenomen onder debiteuren.
Onderhanden werk
Onder de post onderhanden werk is de som van de directe productieuitgaven op lopende MIRT-projecten tot en met de balansdatum
opgenomen. Hier tegenover staat aan passivazijde eveneens de post «op
te leveren projecten» voor hetzelfde bedrag. In 2012 is onder meer gestart
met de projecten A4 Delft – Schiedam en Wilhelminakanaal en zijn onder
meer de projecten A12 Lunetten – Veenendaal en A74 Venlo opengesteld.
Debiteuren
De waardering van de post debiteuren vindt plaats tegen nominale
(factuur)waarde of lagere waarde als gevolg van mogelijke oninbaarheid.
De openstaande bedragen ouder dan 2 jaar zijn 100% voorzien, tenzij
aannemelijk is gemaakt dat een lagere voorziening volstaat. Door actief
opschonen van oudere openstaande debiteurenposten en het verbeteren
van het debiteurenproces is de stand van Debiteuren gedaald in 2012.
Nog te ontvangen
De post nog te ontvangen bestaat uit nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen. Het bedrag aan uitstaande vorderingen is lager dan eind
vorig jaar.
Liquide middelen
De post liquide middelen is toegenomen in 2012. Dit is onder meer het
gevolg van een dalend debiteurensaldo door actief debiteurenbeleid, het
winstsaldo en een stijging van het crediteurensaldo.
Passiva
Eigen Vermogen
Het eigen vermogen bestaat naast een exploitatiereserve en een nog
onverdeeld resultaat uit de bestemmingsreserve Rijksrederij. Deze
bestemmingsreserve Rijksrederij wordt opgebouwd vanuit het tarief voor
het gebruik van de schepen van de Rijksrederij, dat gebaseerd is op
vervangingswaarde, en is bestemd voor de aanschaf van nieuwe
vaartuigen en voor levensduur verlengend onderhoud.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

179

Agentschap Rijkswaterstaat

Ontwikkeling Eigen vermogen

Stand per
31/12/10

Stand per
31/12/11

Stand per
31/12/12

Eigen vermogen
– exploitatiereserve
– bestemmingsreserve Rijksrederij
– onverdeeld resultaat

47.436
14.386
12.960

60.396
25.188
25.919

86.316
33.666
4.996

Totaal

74.782

111.503

124.976

Bron: Rijkswaterstaat

Het Eigen Vermogen is gestegen tot bijna 125 miljoen euro, waarmee het
Eigen Vermogen voor een bedrag van € 3 miljoen boven het maximum
van 5% van de gemiddelde omzet voor apparaatskosten en onderhoud
van de afgelopen 3 jaar uitkomt. Deze overschrijding is met name het
gevolg van terughoudendheid in het aangaan van investeringen in nieuwe
schepen, waardoor de bestemmingsreserve Rijksrederij in omvang is
gestegen. Bij de eerstvolgende suppletoire begrotingswet zal worden
aangegeven hoe deze overschrijding wordt hersteld.
Langlopend vreemd vermogen
Het langlopende vreemd vermogen betreft leningen bij het Ministerie van
Financiën in het kader van de leenfaciliteit. Deze leningen zijn gebruikt ter
financiering van investeringen in vaste activa. Ten behoeve van investeringen is voor € 27,9 miljoen in 2012 geleend bij het Ministerie van
Financiën.
Voorzieningen
Bij de vorming van de Rijksrederij in 2009 is de voorziening arbeidsvoorwaardenverschil ontstaan als gevolg van de arbeidsvoorwaardenverschillen voor het personeel dat naar Rijkswaterstaat is overgekomen. In
2012 is € 0,2 miljoen onttrokken. De looptijd van deze voorziening is
uiterlijk tot 2023.
In 2012 is voor RWS een (nieuwe) reorganisatievoorziening getroffen. De
basis voor het vormen van deze reorganisatievoorziening is de besluitvorming binnen RWS in het kader van het ondernemingplan RWS
(OP2015). Als gevolg van dit OP2015 zal de organisatie in de komende
jaren met aanzienlijk minder medewerkers haar taken gaan vervullen. In
de aanloop naar de kleiner wordende organisatie zijn in 2012 financiële
regelingen met verschillende looptijden getroffen met een aantal
medewerkers.
Stand 1-1-12

Voorziening arbeidsvoorwaardenverschil
Reorganisatievoorziening

1.684

totaal

1.684

Dotatie 2012

Onttrekking
2012

Vrijval 2012

190

1.494
4.000

190

5.494

4.000
4.000

Stand
31-12-12

Bron: Rijkswaterstaat

Op te leveren projecten
Voor een toelichting wordt verwezen naar de debet-post «onderhanden
werk».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

180

Agentschap Rijkswaterstaat

Crediteuren
De stijging in 2012 wordt met name verklaard doordat er eind 2012 enkele
grote facturen zijn ontvangen, die niet meer voor de jaargrens betaald
konden worden.
Nog te betalen
Onder «nog te betalen» zijn de nog uit te voeren werkzaamheden (€ 90
miljoen) en overige schulden en overlopende passiva opgenomen. De
«nog uit te voeren werkzaamheden» zijn op de balans gepassiveerd en
zullen in 2013 worden uitgevoerd.
Kasstroomoverzicht voor het jaar 2012
Bedragen in EUR 1.000

Omschrijving

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB + stand deposito-rekeningen 1 januari
2012
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB + stand depositorekeningen
31 december 2012 (=1+2+3+4)
(maximale roodstand 0,5 miljoen euro)

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

149.204
63.494
– 66.500
0
– 66.500
0
8.400
– 50.483
66.500
24.417

262.740
146.784
– 31.922
1.647
– 30.275
0
8.400
– 55.692
27.948
– 19.344

113.536
83.290
34.578
1.647
36.225
0
0
– 5.209
– 38.552
– 43.761

170.615

359.905

189.290

Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting Kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
Hieronder vallen de inkomsten en uitgaven gedurende 2012 uit de
reguliere bedrijfsvoering. De hogere operationele kasstroom wordt onder
meer veroorzaakt door het positieve resultaat, de stijging van de post
crediteuren en de daling van de post debiteuren.
Investeringskasstroom
Hieronder vallen de verkopen van activa en de nieuwe investeringen. Een
belangrijk deel van deze investeringen had betrekking op gebouwen en
nieuwe schepen voor de rijksrederij. Door terughoudendheid in het
aangaan van nieuwe investeringen en door desinvesteringen is de
investeringskasstroom lager dan begroot.
Financieringskasstroom
Hieronder vallen alle geldstromen die te relateren zijn aan de financiering
van het agentschap, te weten:
• Aflossing langlopende vordering op moederdepartement € 8,4
miljoen.
• Beroep op de leenfaciliteit € 27,9 miljoen.
• Aflossingen op leningen € 55,7 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

181

Agentschap Rijkswaterstaat

Terughoudendheid in het doen van investeringen en het financieren van
enkele investeringen uit eigen middelen resulteerden in een lagere
financieringskasstroom.
Doelmatigheidsindicatoren
Een doelstelling van de agentschapvorming van Rijkswaterstaat is het
verhogen van de doelmatigheid. Om te kunnen beoordelen hoe de
doelmatigheid zich ontwikkelt, wordt gebruik gemaakt van een aantal
indicatoren. Omdat vanuit de historie sommige cijfers niet vergelijkbaar
kunnen worden weergegeven, wordt voor deze kengetallen gebruik
gemaakt van de toegestane ingroei.
2009

2010

2011

20121

–
–
–

–
–
–

27.898
25.538
1.173

27.406
25.393
1.163

23%

22%

22%

23%

Tarieven per FTE
Kosten per FTE
Met prijspeilcorrectie

119.733
119.733

121.120
120.291

119.235
117.115

121.920
118.648

Omzet BLD per product
Hoofdwatersystemen
Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
Overig
TOTAAL

428.914
1.339.801
518.546
40.786
2.328.047

381.307
1.336.103
632.864
59.821
2.410.095

413.485
981.583
492.057
309.972
2.197.097

367.956
1.003.693
555.948
302.766
2.230.363

Bezetting
FTE formatie
FTE bezetting
% overhead

9.566
9.202
16,1%

9.433
9.298
15.6%

9.166
8.919
14,2%

9.068
8.640
15,1%

Exploitatiesaldo
Exploitatiesaldo

1,5%

0,5%

1,1%

0,6%

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

49%
*
76%
63%

94
101
101

98
101
100

96
101
102

100
100
100

Omschrijving
Apparaatskosten per eenheid areaal
Hoofdwegennet
Hoofdvaarwegennet
Hoofdwatersystemen
% Apparaatskosten tov omzet
% Apparaatskosten tov omzet

Gebruikerstevredenheid
publieksgerichtheid
gebruikerstevredenheid HWS
gebruikerstevredenheid HWN
gebruikerstevredenheid HVWN
Ontwikkeling pinwaarde
Hoofdwatersystemen
Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
1

Gebruikerstevredenheid HWS in 2012 niet gemeten.

Bron: Rijkswaterstaat

Toelichting
Apparaatskosten per eenheid areaal
Deze indicator geeft informatie over hoe de kosten die het apparaat van
Rijkswaterstaat maakt voor verkeersmanagement en beheer en
onderhoud zich ontwikkelen ten opzichte van het areaal. Een dalende
trend van de kosten per eenheid areaal geeft een indicatie van een
toename in de efficiëntie van de organisatie op het gebied van Beheer en
Onderhoud en Verkeersmanagement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

182

Agentschap Rijkswaterstaat

Door de aanpassing van de bekostigingssystematiek van Rijkswaterstaat
is de definitie van dit kengetal aangepast, waardoor geen vergelijkbare
cijfers uit de jaren voor 2011 beschikbaar zijn.
% Apparaatskosten tov omzet
Deze indicator geeft de verhouding weer tussen de kosten van het
apparaat en de totale omzet (incl GVKA-gelden) van Rijkswaterstaat. Een
daling van dit percentage is een indicatie van een toenemende efficiëntie
van de organisatie.
Tarieven per FTE
Deze indicator geeft de ontwikkeling weer van de kosten (loonkosten,
materiële kosten, rentekosten en afschrijvingskosten) per formatieve
ambtelijke FTE. Het betreft daarbij zowel de werkelijke kosten per FTE als
de kosten gecorrigeerd voor prijsstijgingen. Gecorrigeerd voor het
prijspeil is ondanks de kleine stijging ten opzichte van 2008 een dalende
trend waarneembaar in de kosten per FTE.
Omzet BLD per product
In de bovenstaande tabel is de Opbrengst Moederdepartement uitgesplitst
naar de verschillende netwerken.
Door de aanpassing van de bekostigingssystematiek van Rijkswaterstaat
bij 1e suppletoire 2011 zijn de bedragen voor 2011 en 2012 niet vergelijkbaar met de cijfers uit 2009 en 2010.
Bezetting
Deze voorgeschreven indicator geeft aan hoe de ambtelijke formatie van
Rijkswaterstaat zich ontwikkelt. Op zichzelf zegt dit kengetal niets over de
doelmatigheid van de organisatie, maar moet dit worden bezien in relatie
tot de omvang van het werkpakket. Gedurende 2012 is gestuurd op
afbouw van de bezetting en is deze verder afgenomen.
Percentage overhead
Deze indicator geeft aan welk deel van het ambtelijke personeel (in FTE)
binnen Rijkswaterstaat zich bezig houdt met de bedrijfsvoering. Bedrijfsvoering bevat alle processen die ondersteunend zijn aan de organisatie.
Het streven is daarbij voortdurend een optimale kwalitatieve en kwantitatieve omvang van de bedrijfsvoering. De beperkte stijging van dit
percentage in 2012 is het gevolg van een relatief grotere uitstroom op
niet-overhead functies.
Exploitatiesaldo (% van de omzet)
Deze voorgeschreven indicator toont de ontwikkeling van het exploitatiesaldo als percentage van de omzet over de afgelopen 4 jaar. Een positief
percentage duidt op een positief exploitatiesaldo.
Gebruikerstevredenheid
Jaarlijks laat Rijkswaterstaat de gebruikerstevredenheid toetsen bij
gebruikers van de netwerken. De waardering van de gebruikers is
opgenomen als een percentage van de ondervraagden dat tevreden is.
Sinds 2012 wordt de gebruikerstevredenheid op een andere wijze
berekend, waardoor geen vergelijkbare gegevens beschikbaar zijn over
eerdere jaren. Het lage percentage voor de tevredenheid over publieksgerichtheid wordt volgens de ondervraagden met name veroorzaakt door de
onbekendheid met Rijkswaterstaat en wat allemaal gebeurt op het gebied
van publieksgerichtheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

183

Agentschap Rijkswaterstaat

Ontwikkeling PINwaardes
PINwaardes zijn een weergave van de serviceniveaus van Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud op de netwerken. De cijfers uit
eerdere jaren zijn uitgedrukt in een indexcijfer ten opzichte van het
verantwoordingsjaar. Op het hoofdwegennet en het hoofdvaarwegennet
zijn de PIN-waardes gemiddeld lager geworden dan in 2011. Dit wordt bij
het hoofdvaarwegennet met name veroorzaakt door lagere scores op
passeertijden hoofdtransportassen als gevolg van capaciteitsproblemen
bij sluizen in Zeeland, die door middel van een MIRT-studie moet worden
opgelost. Voor het hoofdwegennet is deze daling met name het gevolg
van eerder uitgesteld onderhoud aan bruggen, wat de komende jaren zal
worden ingelopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

184

A g e n t s c h a p I n s p e c t i e L e e f o m g e v i n g e n Tr a n s p o r t

Agentschapsparagraaf baten-lastendienst Inspectie Leefomgeving
en Transport
Inspectie Leefomgeving en Transport per 31 december 2012
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

145.251
0
6.046
0
0
0
151.297

147.822
417
8.334
231
1.674
414
158.892

2.571
417
2.288
231
1.674
414
7.594

Lasten
Apparaatskosten
• personele kosten
• materiële kosten
Afschrijvingskosten
• immaterieel
• materieel
Overige lasten
• dotaties voorzieningen
• rentelasten
• bijzondere lasten
Totaal lasten

148.097
94.744
53.353
2.900
1.500
1.400
300
0
300
0
151.297

136.672
99.532
37.140
2.673
1.544
1.129
11.604
10.442
21
1.141
150.949

– 11.425
4.788
– 16.213
– 227
44
– 271
11.304
10.442
– 279
1.141
– 349

Saldo van baten en lasten

7.942

Baten
Omzet moederdepartement
De opbrengst moederdepartement betreft de omzet uit hoofde van
activiteiten die de Inspectie Leefomgeving en Transport verricht voor het
moederdepartement.
De gerealiseerde agentschapsbijdrage over 2012 wijkt af van de betaalde
bijdrage (in kastermen) doordat er middelen, die in voorgaande jaren op
de balans zijn gereserveerd, in 2012 zijn gerealiseerd en omdat ontvangen
middelen in 2012 slechts beperkt in 2012 zijn aangesproken en gereserveerd zijn voor 2013. Daarnaast is er sprake van een grote reeks mutaties
bij 1e en 2e suppletoire begroting. De belangrijkste mutaties zijn te
relateren aan de ontvlechting van het voormalige VROM en aan de fusie
tussen de IVW en de Vrom-inspectie. Deze hebben allen plaatsgevonden
na de indiening van de oorspronkelijke begroting. Deze mutaties zijn
doorgevoerd na uitgebreid onderzoek. Uiteindelijk hebben de mutaties
een aanzienlijk effect op zowel de baten- als op de lastenkant van de
begroting.
Omzet derden
De omzet derden is de aan de afnemers van het product «vergunningen»
in rekening gebrachte tarieven.
Bij de indiening van de oorspronkelijke begroting is er vanuit gegaan dat
de overdracht van de uitvoering van een gedeelte (domein Scheepvaart)
de toelatings-en-continueringsactiviteiten naar klassenbureaus voor
1 januari 2012 gerealiseerd zou zijn. Gedurende het jaar is een steeds
groter deel van de taken overgedragen. De realisatiecijfers over 2012 zijn
hierdoor wel hoger dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

185

A g e n t s c h a p I n s p e c t i e L e e f o m g e v i n g e n Tr a n s p o r t

De rest van het verschil wordt verklaard door een, ondanks de economische crisis, meevallende hoeveelheid aanvragen waardoor over de
gehele linie de opbrengst derden hoger uit is gevallen dan waar rekening
mee was gehouden.
Rentebaten
De rentebaten zijn hoger dan geraamd door de hogere stand van de
liquide middelen.
Bijzondere baten
Betreft boekwinst op de verkoop activa (restwaarde vervangen
wagenpark).
Lasten
Personele kosten
De gerealiseerde personele kosten wijken af van de begroting als gevolg
van de hierboven genoemde begrotingsmutaties.
Materiële kosten
De materiële kosten zijn lager dan begroot. De post uitbesteding is de
afgelopen jaren flink gedaald. Door vertraging in de ict-projecten
(Informatieplan) zijn de kosten op materieel gebied ruim achtergebleven.
Belangrijkste onderdeel van de materiële kosten zijn de DVO-kosten
waarin alle werkplekgerelateerde en ict-kosten zijn opgenomen. Op zowel
facilitair (€ 1 miljoen) als op ict-terrein (€ 5 miljoen) zijn structurele
besparingen gerealiseerd.
Rentelasten
De rentelasten hebben grotendeels betrekking op de afgesloten leningen
bij de RHB. Het restant betreft bestuurlijke boete.
Deze lasten zijn lager dan begroot omdat er bij de begroting vanuit werd
gegaan dat er voorgaande jaren meer geleend zou worden voor investeringen in het wagenpark en in het Informatieplan; het geleende bedrag is
uiteindelijk ruim lager uitgevallen.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten betreffen het wagenpark en geactiveerde projecten
uit het Informatieplan. De afwijkingen zijn te verklaren door de deels
vertraagde vervanging van het wagenpark.
Bijzondere lasten
Hieronder vallen de versnelde afschrijvingen op zelfontwikkelde software
als gevolg van een stelselwijziging waardoor zelfontwikkelde software niet
meer geactiveerd wordt. Tevens is er een auto vervangen die nog een
resterende boekwaarde had.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

186

A g e n t s c h a p I n s p e c t i e L e e f o m g e v i n g e n Tr a n s p o r t

Balans per 31 december 2012
Bedragen x € 1.000
31-12-12

1-01-12

Activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
• grond en gebouwen
• installaties en inventarissen
• overige materiële vaste activa
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

452
3.748
–
29
3.719
2.056
1.461
82.851

3.359
2.854
–
89
2.765
1.234
1.929
65.391

Totaal activa

90.568

74.767

Passiva
Eigen vermogen
Exploitatiereserve
• Nog te verdelen resultaat
• Voorzieningen
Langlopend vreemd vermogen
Crediteuren
Nog te betalen

9.654
1.712
7.942
17.999
58
2.919
59.937

1.712
1.712
–
12.677
186
2.243
57.949

Totaal passiva

90.568

74.767

Toelichting balans
Activa
(Im)materiële activa
Hieronder vallen enkel de boekwaardes van afgekochte licenties.
Zelfontwikkelde software wordt niet langer geactiveerd.
Debiteuren
Het saldo van de debiteuren en van de bijbehorende voorziening is vooral
gestegen door een grote post van € 0,9 miljoen die in rekening is
gebracht bij het ministerie van Economische Zaken.
Nog te ontvangen
Deze overlopende activa bestaan uit een aantal kleinere posten zoals
onderhanden werk en nog te factureren werkzaamheden.
Liquide middelen
De ILT heeft een rekening-courantverhouding met de Rijkshoofdboekhouding. Van de ruim € 65 miljoen die per 31 december op de rekeningcourant staat, is € 20 miljoen als langlopende deposito geplaatst bij de
Rijkshoofdboekhouding. Het beperkte aandeel in deposito wordt verklaard
vanwege de negatieve rente op kortlopende deposito’s. Het positieve
saldo wordt vooral verklaard doordat er voor grote ICT-projecten (BCT)
middelen zijn ontvangen, die in de loop in 2013 tot uitgaven leiden. De
activiteiten voor de BES-eilanden zijn in 2009 gestart, waarvan de meeste
uitgaven inmiddels in 2012 zijn gedaan en in begin 2013 afgerond zullen
worden. Tevens heeft de ILT een aantal voorzieningen moeten treffen
waar een liquiditeitspositie tegenover staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

187

A g e n t s c h a p I n s p e c t i e L e e f o m g e v i n g e n Tr a n s p o r t

Passiva
Eigen vermogen
Het resultaat boekjaar is het resultaat dat de Inspectie heeft gerealiseerd
over de maanden januari tot en met december 2012. Door het positieve
resultaat over 2012 overschrijdt de ILT het maximum eigen vermogen (5%
van de totale opbrengst ad € 156,6 miljoen) van € 7,828 miljoen. Deze
middelen staan ter beschikking van de eigenaar. Bij de eerstvolgende
suppletoire begrotingswet zal worden aangegeven hoe deze
overschrijding wordt hersteld.
Voorzieningen
Reorganisatievoorziening: Het aantal medewerkers waarvoor eerder in
2011 onder de reorganisatie een herplaatsingskandidaatsvoorziening
werd opgenomen, is in 2012 fors teruggelopen doordat voor velen een
nieuwe werkplek gevonden is. Een beperkt aantal van hen heeft nu
gebruik gemaakt van bovengenoemde regeling. Deze voorziening loopt
tot halverwege 2013. Voor een resterende medeweker is een dotatie
gedaan van € 0,03 miljoen.
De huisvestingsbewegingen en andere fusiegerelateerde zaken, die een
gevolg waren van de fusie met de Vrom-inspectie hebben tot de vorming
van een voorziening geleid. Gedurende het jaar 2012 is er naast onttrekkingen ook een aantal verwachte kosten gedaald. Het restant van de
voorziening is in 2012 vrijgevallen.
In 2012 is een nieuwe voorziening getroffen. Teneinde te kunnen voldoen
aan de personele taakstelling en tevens de beoogde verhouding tussen de
inzet in het primaire proces en de ondersteunende directies (85–15) te
kunnen realiseren is besloten om een reorganisatie van de directie
bedrijfsvoering door te voeren. Dit betreft een voorziening voor een
maximale duur van 3 jaar. Het betreft een dotatie van € 8,486 miljoen.
SBF/FLO regeling; voor werknemers die werkzaam zijn in een
zogenoemde substantieel bezwarende functie is, op basis van de
SBF/FLO-regeling, in het verleden een voorziening getroffen omdat deze
werknemers recht hebben om vervroegd uit treden. Door instroom van
nieuwe medewerkers en actualisatie van de rentestand is een dotatie
gepleegd van € 1,233 miljoen.
Claims van derden; De voorziening voor claims van derden ad € 0,631
miljoen bestaat per ultimo 2012 uit een tweetal nieuwe posten als gevolg
van verloren rechtszaken. (€ 0,392 miljoen). De begin 2012 nog lopende
asbestclaim is geheel afgehandeld. De totale vergoeding viel inclusief
kosten iets lager uit dan geclaimd. Het restant ad € 0,102 miljoen is
vrijgevallen.
Wachtgeld; voor de verplichtingen richting voormalig personeel
(oud-wachtgelders) van de Inspectie V&W is een voorziening gevormd.
Het gaat hierbij om nog een persoon die geen deel meer uitmaakt van het
huidige personeelsbestand. Maandelijks vindt er een onttrekking plaats in
verband met de uitkering aan deze persoon.
De overige dotaties aan de voorzieningen hebben betrekking op dubieuze
debiteuren (€ 0,066 miljoen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

188

A g e n t s c h a p I n s p e c t i e L e e f o m g e v i n g e n Tr a n s p o r t

Verloopstaat voorzieningen t/m 31 december 2012
Bedragen x € 1.000

Reorga- Huisvesting
nisatie

FLO

Claims

Stand begin boekjaar
Dotatie ten laste van het resultaat
Vrijval ten gunste van het resultaat
Onttrekking voorziening
Stand eind boekjaar

3.634
8.513
– 1.288
– 2.168
8.691

7.844
1.233
–
– 449
8.628

240
632
– 102
– 138
632

832
–
– 246
– 586
0

dub.deb Wachtgeld

1.932
64
– 17
1.978

128
–
– 14
– 66
48

Totaal

14.610
10.442
– 1.667
– 3.407
19.977

Nog te betalen
Betreft nog niet gerealiseerde middelen voor Boord Computer Taxi (BCT)
(22,818 miljoen), en de programmagelden voor het Project Caribisch
Nederland (€ 4,447 miljoen). Tevens worden onder deze post onder
anderen de verplichtingen aan eigen personeel en vooruitontvangen
bijdragen opgenomen. Door vertragingen en leveranciersproblemen is de
uitvoering van ICT-projecten dermate onzeker op de korte termijn dat de
beschikbare middelen nu terug worden gestort. (€ 10,131 miljoen)
Kasstroomoverzicht voor het jaar 2012
Bedragen x € 1.000
Omschrijving

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2012
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2012(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

12.825
– 1.500
– 3.706
0
– 3.706
0
0
– 3.000
4.000
1.000
8.619

65.374
19.448
– 2.378
1.717
– 661
0
0
– 1.312
0
– 1.312
82.849

52.549
20.948
1.328
1.717
3.045
0
0
1.688
– 4.000
– 2.312
74.230

Toelichting op het kasstroomoverzicht
1. Rekening-courant RHB 1 januari 2012 (€ 65,374 miljoen)
De rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding stond per 1 januari
2012 op € 65,374 miljoen.
2. Totaal operationele kasstroom (€ 19,448 miljoen)
De operationele kasstroom geeft de kasstromen weer die voortvloeien uit
de bedrijfsvoering. Om de operationele kasstroom vast te kunnen stellen
wordt het resultaat, zoals vermeld in de staat van baten en lasten,
gecorrigeerd voor een aantal stroomgrootheden: toe- of afname vlottende
activa (debiteuren en vorderingen) en van vlottende passiva (crediteuren
en overige vlottende passiva).
De positieve operationele kasstroom op 31 december is vooral ontstaan
door positieve resultaat per 31 december (€ 7,281 miljoen). Daar
tegenover staan de onttrekkingen en vrijval van de voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

189

A g e n t s c h a p I n s p e c t i e L e e f o m g e v i n g e n Tr a n s p o r t

3. Totaal investeringskasstroom (– € 0,661 miljoen)
Er is geïnvesteerd in immateriële vaste activa(licenties), in het wagenpark
en in inspectie-ondersteunende (meet-)apparatuur. Ten opzichte van de
begroting is er minder geïnvesteerd. Dit komt doordat geplande investeringen in het informatieplan slechts gedeeltelijk in 2012 zijn uitgevoerd en
doordat zelfontwikkelde software niet langer geactiveerd wordt.
4. Totaal financieringskasstroom (– € 1,312 miljoen)
De financieringskasstroom bestaat alleen uit de maandelijkse aflossingen
op leningen. Voor de investeringen in 2012 is geen lening aangevraagd
gezien de huidige liquiditeitspositie.
5. Rekening-courant RHB per 31 december 2012 (€ 82,849
miljoen)
Het positieve saldo per 31 december wordt vooral verklaard doordat er
voor grote ICT-projecten (Informatieplan en BoordcomputerTaxi) middelen
zijn ontvangen, die in deels nog in 2013 tot uitgaven leiden en die deels
worden teruggestort. Ook de uitgave van de middelen voor de
BES-eilanden lopen door tot begin 2013. Het saldo op de rekening-courant
dat hierdoor ter vrije beschikking is gekomen, is op een deposito geplaatst
dat in juni 2013 vrijvalt.

Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel

2012
realisatie

oorspronkelijke
begroting

142.195
7.206
149.401

145.251
6.046
151.297

135,7
121,1

120
110

149.170
8.141
157.311

145.251
6.046
151.297

4. FTE-totaal per 31 -12

1.120,2

1.207,0

5. Saldo van baten en lasten

3,96%

0,00%

6. Kwaliteitsindicator 1: doorlooptijd vergunningen

n.t.b.

7. Kwaliteitsindicator 2: ziekteverzuim

5,10%

1. Kostprijzen per product (groep)
– Handhaving
– Vergunningverlening
totaal
2. Tarieven/uur
– Handhaving
– Vergunningverlening
– Kennis, advies en berichtgeving
3. Omzet per produktgroep (pxq)
– Handhaving
– Vergunningverlening
totaal

Omschrijving Specifiek Deel voor Inspectiediensten
8. Kostprijs/product:
Inspectie
Vergunningverlening
9. Kwaliteit Handhaving:
Klachten(bezwaar &beroep)
Gegrond verklaard (%)

143.864
7.206
nog niet
beschikbaar

Door overdracht van voorheen centraal belegde VROM-middelen naar de
ILT-begroting zijn de kostprijzen en is de omzet per productgroep
gestegen ten opzichte van de oorspronkelijke begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

190

Agentschap KNMI

Agentschap KNMI
De opbrengsten van het moederdepartement wijken af van de kasbetalingen aan de baten-lastendienst KNMI zoals opgenomen in voorgaande
verantwoordingsstaat. Dit komt omdat bedragen die worden ontvangen
voor zaken als Aardobservatie en Deltaplan voor een deel als vooruitontvangen worden geboekt omdat de kosten nog gemaakt moeten worden.
Jaarrekening
Balans

Balans per 31 december 2012 van Baten Lastendienst KNMI
2012

2011

Activa
Immateriële activa
Imateriële vaste activa
Materiële activa
* grond en gebouwen
* installaties en inventarissen
* overige materiële vaste activa
* in ontwikkeling
Onderhanden projecten
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen

0

398

6.124
3.245
4.516
241
1.137
3.350
830
19.081

6.501
4.156
2.947
2.215
1.497
2.515
1.020
17.129

Totaal activa

38.524

38.377

Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* verplichte reserves
* onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Vooruitontvangen projecten
Crediteuren
Nog te betalen

611

1.801

1.266
7.306
1.188
4.240
2.500
21.413

– 1.190
9.070
656
4.251
2.331
21.458

Totaal passiva

38.524

38.377

Toelichting op de balans
Immateriële activa
De immateriële vaste activa bedroeg ultimo 2011 € 0,4 miljoen en betrof
activa die nog niet in gebruik was, maar in ontwikkeling was. Het betrof in
2011 geactiveerde kosten ten behoeve van de ontwikkeling van het project
Robukis (omvormen van het Klimatologisch Informatie Systeem (KIS) tot
een toekomstvast systeem (robuust, beheersbaar en van documentatie
voorzien).
In 2012 is besloten deze activa ten laste van de kosten te brengen, daar de
bedrijfswaarde niet kon worden vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

191

Agentschap KNMI

Materiële activa
In 2012 zijn geen grote investeringsuitgaven gedaan. Wel is geïnvesteerd
in LED lampen (€ 0,1 miljoen), regenmeters/-detectors (€ 0,17 miljoen) en
Argo floats (€ 0,1 miljoen), satelliet dataplatform (€ 0,13 miljoen) en
rekencapaciteit voor derden (€ 0,15 miljoen).
Onderhanden projecten
In deze post is een negatieve bijstelling opgenomen van € 0,6 miljoen
vanwege verwachte verliezen op gesloten contracten.
Debiteuren
De grootste posten betreffen een vordering op Eurocontrol (€ 1,5 miljoen)
voor de dienstverlening aan de luchtvaartsector en een vordering op het
Nederlandse Space Office (NSO) van circa € 1,0 miljoen.
Nog te ontvangen
De post Nog te ontvangen bedragen bestaat voor het overgrote deel (€
0,85 miljoen) uit vooruitbetaalde (jaar)bedragen.
Liquide middelen
De liquide middelen bestaan uit het saldo op de rekening courant bij de
Rijkshoofdboekhouding (RHB) van het ministerie van Financiën en een
deposito met een waarde van € 10 miljoen.
Nog te betalen
In 2012 zijn bedragen ontvangen waarvan de kosten niet in hetzelfde jaar
vallen als de ontvangsten. De ontvangsten waar nog geen kosten
tegenover staan worden niet als opbrengst verantwoord, maar als
vooruitontvangen (onder de post «Nog te betalen») ter dekking van
toekomstige kosten. Zodra de kosten worden gemaakt worden de
opbrengsten verantwoord en de vooruitontvangen bedragen verminderd.
Het gaat vooral om ontvangsten in het kader van Aardobservatie en het
Deltaplan. Zie ook onderstaande tabel:

Aardobservatie
Deltaplan

per 1/1/2012

2012

per 31/12/2012

Vooruitontvangen

Ontvangen
bijdrage

kosten/
opbrengsten

9.761
4.589

11.896
1.658

10.110
3.433

derden

Vooruitontvangen 2012

Vooruitontvangen

1.786
– 1.775

11.547
2.814

Voorzieningen
De voorzieningen zijn toegenomen van € 0,7 miljoen naar € 1,2 miljoen.
De belangrijkste mutaties zijn een onttrekking van € 0,3 miljoen wegens
reguliere FPU+ uitgaven, een toevoeging van € 0,8 miljoen voor
verwachte wachtgeld uitkeringen.
De voor het Vernieuwingsprogramma opgenomen voorziening loopt tot
en met 2015 en de voorziening wachtgeld loopt tot 2021. De voorziening
Infrastructuur De Bilt zal in 2013 worden benut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

192

Agentschap KNMI

Infrastructuur de
Bilt

Vernieuwingsprogramma

wachtgeld

Totaal

180

476

0

656

0

37

800

837

0
0

0
306

0
0

0
306

0

306

0

306

180

207

800

1.187

Saldo per 1 jan 2012
Bij:
dotatie
Af:
vrijval
mutaties
Totaal af
Saldo per 31 dec 2012

Eigen Vermogen
Het Eigen Vermogen bedraagt na verwerking van de winst € 1,9 miljoen.
Dit is 3,1% van de omzet van de afgelopen drie jaar. Het Eigen vermogen
is in 2012 weer voldoende om enige toekomstige tegenvallers op te
vangen.
2007

2008

2009

2010

realisatie
2011

begroot
2012

realisatie
2012

1. Eigen vermogen per 1/1
2. Saldo van baten en lasten
3a. uitkering aan moederdepartement
3b. bijdrage van moederdepartement
3c. overige mutaties
3. Totaal directe mutaties in EV

1.882
– 164
0
0
0
0

1.718
– 327
0
0
0
0

1.391
– 100
0
0
0
0

1.291
– 109
0
0
0
619

1.801
– 1.190
0
0
0

0
– 314
0
0
0
0

611
1.266
0
0
0
0

4. Eigen vermogen per 31/12

1.718

1.391

1.291

1.801

611

– 314

1.877

% gemiddelde omzet laatste 3 jaar

3,6%

2,8%

2,5%

3,3%

1,0%

3,1%

Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht per 31 december 2012 KNMI
Bedragen in € 1.000

Omschrijving

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2012 + stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2012 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

19.150
1.668
– 4.200
– 4.200

17.129
5.147
– 1.053
2
– 1.051

– 2.021
3.479
3.147
2
3.149

– 2.117
4.200
2.083

– 2.143
0
– 2.143

– 26
– 4.200
– 4.226

18.701

19.082

381

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

193

Agentschap KNMI

Toelichting Kasstroomoverzicht
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom is opgebouwd uit afschrijvingskosten (€ 2,7
miljoen), toename van de kortlopende vorderingen (– € 0,6 miljoen), een
toename van de schulden (€ 0,1 miljoen), toename van de voorzieningen
(€ 1,2 miljoen), toename van het onderhanden projecten (– € 0,3 miljoen),
een waardevermindering van de immateriële vaste activa (€ 0,4 miljoen)
en het gerealiseerde positieve resultaat (€ 1,3 miljoen).
Investeringskasstroom
In 2012 zijn geen grote investeringsuitgaven gedaan. De belangrijkste
uitgaven in 2012 zijn: € 0,1 miljoen in LED-verlichting, € 0,1 miljoen in
Argo floats, € 0,17 miljoen in regenmeters/-detectors, € 0,1 miljoen in
satellietdataplatform en € 0,15 miljoen in rekencapaciteit voor derden.
Financieringskasstroom
Er is € 2,1 miljoen regulier afgelost op de uitstaande leningen bij het
Ministerie van Financiën. Er is geen beroep op de leenfaciliteit gedaan.
Verlies- en winst
Staat van baten en lasten van de baten-lastendienst KNMI
Bedragen x € 1.000

Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
* Personele kosten
* Materiële kosten
Afschrijvingskosten
* Immaterieel
* Materieel
Overige Lasten
* Dotaties voorzieningen
* Rentelasten
* Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2011

41.032
883
16.133
25

42.814
1.165
20.240
25
3

782
– 282
4.107
–
3

39.488
1.099
18.082
115
77

58.073

64.246

6.173

58.860

27.496
28.385

32.980
25.507

5.484
– 2.878

33.206
24.316

2.270

2.745

475

2.318

236

1.471
278

1.471
42

210

58.387

62.980

4.593

60.050

– 314

1.266

1.580

– 1.190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

194

Agentschap KNMI

Toelichting Verlies en winst
Baten
Omzet moederdepartement
De belangrijkste oorzaken voor de afwijkende realisatie zijn een verlaging
van de opbrengsten aardobservatie (€ 1,8 miljoen), verhogingen als
gevolg van de positionering van het KNMI (€ 0,6 miljoen) en ontvangen
van prijscompensatie (€ 0,3 miljoen) en het overboeken van vooruitontvangen bedragen (€ 2,7 miljoen) naar de opbrengsten. Dit laatste betreft
het Deltaplan en het NMDC. Deze vooruitontvangen bedragen worden pas
nu als opbrengst verantwoord, omdat hiervoor nu de prestaties geleverd
zijn.
Omzet overige departementen
De begrote opbrengsten betreffen voornamelijk ministerie van Defensie
(€ 0,87 miljoen).
Omzet derden
De projectopbrengsten (subsidies) zijn € 4,2 miljoen hoger dan begroot.
Vooral door het uitvoeren van meer projecten dan begroot.
Voor de opbrengsten uit de luchtvaartmeteorologische dienstverlening is
de realisatie € 0,1 miljoen lager dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door
het uitvoeren van minder projecten dan begroot. De overige opbrengsten
zijn vooral hoger door opbrengsten voor het inrichten van een productieomgeving voor RWS (€ 0,25 miljoen).
Lasten
Personele kosten
De werkelijke personele kosten zijn hoger dan begroot. De overschrijding
van de loonkosten wordt veroorzaakt door hogere sociale lasten (dit uit
zich ook in de stijging salariskosten per medewerker), incidentele uitgaven
en hogere kosten voor medewerkers gefinancierd uit externe projecten.
Voor deze laatste is ook extra omzet gegenereerd.

Personeel
Euro 1.000

Begroot 2012

Realisatie
2012

Realisatie
2011

Personeel

27.496

32.980

33.206

27.438

28.579
2.265
2.136

29.084
1.403
2.719

388,6
– 3,6%
73,5
2,0%

403,2
– 6,6%
72,1
2,6%

Specificatie
Loonkosten
Inhuur
Overige personeelskosten
Gemiddeld aantal fte
Mutatie fte t.o.v. voorgaand jaar
Loonsom per medewerker
Stijging salariskosten per medewerker

58
389,8
70,4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

195

Agentschap KNMI

Materiële kosten
De gerealiseerde materiële lasten zijn € 2,9 miljoen lager dan begroot.
Door vertraging bij het opstarten van nieuwe programma’s aardobservatie
zijn de opgevraagde en betaalde contributies € 1,6 miljoen lager.
Realisatie 2011 – realisatie 2012
Ten opzichte van 2011 is er sprake van een toename van € 1,0 miljoen aan
contributie voor aardobservatie. De overige contributies zijn met € 0,1
miljoen gestegen. De materiële kosten (exclusief contributies) zijn
gestegen met € 0,1 miljoen ten opzichte van 2011. Dit is een stijging van
0,9%.

Materieel
Euro 1.000

Materieel
Contributie Bijdragen
Onderhoud en exploitatie
Huur en lease
Bureau, voorlichting en huisvesting
SWO
Uitbesteding
Overige kosten

Begroot 2012

Realisatie
2012

Realisatie
2011

28.385

25.507
13.071
4.028
3.358
2.105
1.850
1.034
61

24.316
11.998
4.283
3.288
2.157
1.539
984
67

Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten zijn hoger dan begroot door investeringen in
opslag en rekencapaciteit.
Dotaties voorzieningen
De dotatie aan de voorziening betreft verwachte kosten voor wachtgeld
uitkeringen en verwachte verliezen op door derden gefinancierde
projecten. Deze zijn in mindering gebracht op de post onderhanden
projecten op de balans.
Saldo van baten en lasten
Het positieve resultaat zal ten gunste van het eigen vermogen worden
gebracht.
Doelmatigheid
Percentage Overhead
Het percentage overhead is gestegen ten opzichte van 2011 met 5%. Dit
wordt onder andere veroorzaakt door incidentele kosten (voorzieningen)
in 2012.
Fte’s overhead
De fte’s overhead worden bepaald op basis van de geschreven uren. Alle
uren geschreven op overheadactiviteiten worden daarbij omgerekend
naar het corresponderende aantal fte’s. Zowel overheadactiviteiten binnen
de Staf als binnen de sectoren vallen hieronder.
Het aantal fte’s overhead is gedaald doordat minder uren zijn besteed aan
indirecte activiteiten en management en -ondersteuning. Dit heeft vooral
te maken met de invoering van een nieuw kostprijsmodel in 2012 om daar
waar het mogelijk is activiteiten en uren direct productief te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

196

Agentschap KNMI

Tarieven per uur
Het uurtarief wordt bepaald door de totale kosten exclusief kosten direct
geboekt op een product te delen door het aantal uren geschreven op de
producten.
Er is geen direct oorzakelijk verband tussen de ontwikkeling van het
uurtarief en de ontwikkeling van de doelmatigheid.
De daling van het uurtarief wordt zowel veroorzaakt door een stijging van
het aantal geschreven uren op producten als door een daling van de
kosten. De stijging van de geschreven uren op producten wordt veroorzaakt door een stijging van de gemiddelde productieve uren per fte en een
verschuiving van indirect productieve uren naar direct uren op de
producten.

Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2012

2010

Realisatie
2011

2012

Kostprijs in € per eenheid product
– percentage overhead
– fte’s overhead

17%
101

19%
103

20%
88

Tarieven/uur

108

118

111

30.346
17.673
1.926
7.909

28.736
18.806
1.999
9.127

29.465
20.958
3.686
10.110

FTE- totaal

426

393

383

Saldo van baten en lasten (%)

0%

– 2%

2%

– 0,24
– 0,21

– 0,33
– 0,06

– 0,17
– 0,32

0,04

– 0,03

– 0,05

99

99,5

99,7

99,3

99

98,4

Omzet per productgroep
– weer
– klimaat
– seismologie
– aardobservatie

Algemene weersverwachtingen en
adviezen
– afwijking min temperatuur °C
– afwijking max temperatuur °C
– gem afwijking wind snelheid
(m/s)
Luchtvaartverwachtingen
– tijdigheid TAF schiphol (%)
Maritieme verwachtingen
– tijdigheid marifoonbericht (%)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

197

Agentschap NEa

Agentschap Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) 2012
De Nederlandse Emissieautoriteit heeft één opdrachtgever, de directie
Klimaat, Lucht en Geluid (KLG), onderdeel van het ministerie van
Infrastructuur en Milieu. De eigenaar van de Nederlandse Emissieautoriteit is de Secretaris-Generaal van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu.
Het kalenderjaar 2012 heeft wederom veel van de NEa gevraagd omdat
naast de reguliere werkzaamheden in dat jaar ook de buitengewoon grote
en complexe projecten «Allocatie fase III» en «Biobrandstoffen» zijn
uitgevoerd. Deze projecten vergden in 2012 weer veel aandacht en inzet
en hadden tot gevolg dat er op onderdelen van reguliere NEa-taken
minder inzet dan vooraf gepland gepleegd kon worden, gegeven de
beperkingen in beschikbare menskracht. Door deze aanvullende
werkzaamheden blijft de werkdruk bij de NEa toenemen.
Op beheersmatig vlak is ook nog een heel belangrijke stap gezet. Medio
2012 heeft de NEa besloten de missie en visie van de NEa opnieuw te
bezien. Dat zal begin 2013 tot een herziene missie en visie leiden.
Het bestuur van de NEa heeft inmiddels een jaar ervaring opgedaan in de
nieuwe constellatie van een baten-lastendienst die het ZBO ondersteunt.
De Raamafspraken tussen eigenaar, (coördinerend) opdrachtgever,
(voorzitter van het) bestuur en directeur NEa, zullen in de eerste helft van
2013 worden geëvalueerd.
Algemene grondslagen voor de waardering
Deze jaarrekening is opgesteld volgens de voorschriften van de Comptabiliteitswet (CW) en de nadere uitwerking hiervan in de Rijksbegrotingvoorschriften (RBV), de Regeling departementale begrotingsadministratie
(RDB) en de Regeling Baten-lastendiensten 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

198

Agentschap NEa

Begrotings- en realisatiecijfers agentschap Nederlandse Emissieautoriteit 2012
X € 1.000
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2012

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2011

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet derden
Rentebaten
Bijzondere baten

7.815
0
0
0

7.299
4
0
554

– 516
4
0
554

7.040
23
1
0

Totaal baten

7.815

7.857

42

7.064

5.085
2.180

4.981
1.504

– 104
– 676

4.653
1.997

1
480
69

2
422
21

1
– 58
– 48

11
0
0

7.815

6.930

– 885

6.661

0

927

927

403

Omschrijving

Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Afschrijvingskosten:
* materieel
* immaterieel
Rentelasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Resultaat
De NEa heeft 2012 afgesloten met een positief resultaat van € 0,9 miljoen.
Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting is het resultaat vooral
opgebouwd uit de volgende onderdelen:
• lagere personele kosten (€ 0,1 miljoen)
• lagere materiële kosten (€ 0,7 miljoen)
In de toelichting op de begrotings- en realisatiecijfers wordt het resultaat
nader verklaard.
Toelichting op de begrotings- en realisatiecijfers
Omzet moederdepartement
De totale omzet is € 0,5 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. In het
overzicht van de doelmatigheidsindicatoren zijn de begrote omzetcijfers
voor 2012 per product genoemd. Na deze overzichten is een verklaring
gegeven voor de verschillen.
Omzet derden
De opbrengsten derden bestaan uit ontvangsten van de Europese
Commissie voor deelname van NEa medewerkers aan het project RENA.
Bijzondere baten
Dit betreffen huurkosten en departementsbrede kosten over 2011 waarvan
in 2012 bekend is geworden dat deze niet afgedragen hoeven te worden.
Apparaatskosten
De personele kosten komen in totaal € 0,1 miljoen lager uit dan oorspronkelijk begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

199

Agentschap NEa

De materiële kosten zijn € 0,7 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot.
De belangrijkste oorzaken hiervan zijn dat de departementsbrede
materiële kosten gedeeltelijk en de huurkosten in het geheel in 2012 niet
aan de NEa doorberekend worden. Ook zijn de overige materiële kosten
lager uitgevallen dan oorspronkelijk begroot. In de overige materiële
kosten zitten bedragen begrepen die uitbetaald zijn als bestuursvergoeding aan het NEa bestuur ten bedrage van € 88.700,–.

Balans van de agentschap Nederlandse Emissieautoriteit per 31 december 2012 (voor
verwerking van het resultaat)
Balans per 31 december 2012
x € 1.000
31 december
2012

31 december
2011

1.686

2.108

1

3

1.687

2.111

4
10
3

8
2
50

17

60

Liquide middelen

5.612

3.468

TOTAAL ACTIVA

7.316

5.639

1.075
927

237
838

ACTIVA
Vaste activa
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa:
Inventaris

Vlottende activa
Voorraden
Overige vorderingen
Overlopende activa

PASSIVA
Eigen vermogen
Exploitatiereserve
Onverdeeld resultaat

2.002

1.075

Langlopende schulden
Leenfaciliteit Financiën

1.400

800

Kortlopende schulden
Crediteuren
Overige schulden en overlopende passiva

77
3.837

309
3.455

3.914

3.764

7.316

5.639

TOTAAL PASSIVA

Immateriële vaste activa
De waardering van de immateriële vaste activa wordt bepaald door de
historische kostprijs verminderd met de cumulatieve afschrijvingen. Voor
deze posten wordt een lineaire afschrijvingstermijn van vijf jaar aangehouden. De restwaarde van de immateriële activa wordt geschat op nihil.
Deze post bestaat uit het softwaresysteem Arend dat de NEa zelf heeft
ontwikkeld en dat ondersteunend was aan het primaire proces van de
NEa. Deze software is in 2010 geheel afgeschreven. De software was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

200

Agentschap NEa

gefinancierd middels de leenfaciliteit van het ministerie van Financiën. De
lening is in 2010 afgelost.
Eind 2011/begin 2012 is het nieuwe informatiesysteem PAN, dat het oude
informatiesysteem heeft vervangen, in gebruik genomen. Dit systeem is
grotendeels gefinancierd middels een beroep op de leenfaciliteit bij het
ministerie van Financiën in 2011 en 2012.
Eigen vermogen
Het eigen vermogen bestaat uit het saldo van de exploitatiereserve en het
saldo van het onverdeelde resultaat van het jaar 2012.
In de Regeling baten-lastendiensten 2011 is aangegeven dat er de
mogelijkheid is voor de dienst om een exploitatiereserve op te bouwen.
De maximale exploitatiereserve bedraagt 5% van de gemiddelde omzet
van de afgelopen 3 jaar. Het maximale eigen vermogen in 2012 bedraagt
€ 352.460,-. Met de eigenaar zullen afspraken worden gemaakt over de
bestemming van de overschotten van de jaren 2010, 2011 respectievelijk
€ 0,435 miljoen en € 0,403 miljoen (welke abusievelijk niet in 2012 heeft
plaatsgevonden) en 2012. Bij de eerstvolgende suppletoire begrotingswet
zal worden aangegeven hoe deze overschrijding wordt hersteld.
Kortlopende schulden
De kortlopende schulden bestaan uit diverse grootboekrekeningen. De
post vooruitontvangsten per 31-12-2012 betreft het saldo van de afrekeningen met KLG over de jaren 2011 en 2012. De afrekening met de
opdrachtgever wordt berekend, zoals in de raamafspraken tussen de
directie KLG en de NEa en de offerte 2012 is overeengekomen. De post
nog te betalen bedragen bestaat voornamelijk uit kosten voor ingehuurd
personeel en onderhoud ICT. De af te dragen boetes en inleggelden
worden evenals het tegoed van de afrekeningen 2011 en 2012 verrekend
met de opdracht voor 2013.
Niet uit de balans blijkende verplichtingen
Met CapGemini is op 18 april 2006 een tweejarig contract afgesloten, met
als ingangsdatum 1 mei 2006, voor applicatie- en technisch beheer van de
NEa systemen. Het contract kan jaarlijks stilzwijgend worden verlengd
met een jaar. Het huidige contract loopt tot 1 mei 2013. De kosten
bedragen € 272.772,– per 12 maanden. Het contract is jaarlijks opzegbaar.
Met Jitscale is in 2012 een driejarig contract afgesloten voor het technisch
beheer van PAN. Het contract loopt tot in 2014. De kosten bedragen
€ 37.226,– per 12 maanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

201

Agentschap NEa

Kasstroomoverzicht
x € 1.000

Omschrijving

1.

Rekening-courant RHB 1 januari 2012

2.

Totaal operationele kasstroom

3a -/3b +/+
3.

Totaal investeringen
Totaal boekwaarde desinvesteringen
Totaal investeringskasstroom

4a -/-

Eenmalige uitkering aan
moederdepartement
Eenmalige storting door
moederdepartement
Aflossingen op leningen
Beroep op leenfaciliteit
Totaal financieringskasstroom

4b +/+
4c -/4d +/+
4.
5.

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

1.364

3.468

2.104

481

1.344

863

– 1.000
0
– 1.000

0
0
0

1.000
0
1.000

0

0

0

0

0

0

– 480
1.000
520

– 200
1.000
800

280
0
280

1.365

5.612

4.247

Rekening courant RHB 31 december 2012
(=1+2+3+4)
(maximale roodstand 0,5 mln euro)

Operationele kasstroom
Bij het bepalen van de operationele kasstroom is uitgegaan van het saldo
van baten en lasten, dat is gecorrigeerd voor de afschrijvingen en de
mutaties in de balansposten kortlopende activa en passiva.
Investeringskasstroom
Er zijn in 2012 geen investeringen geweest. De activering van het in eigen
beheer ontwikkelde PAN-systeem heeft in zijn geheel in 2011 plaatsgevonden, terwijl de financiering (middels leenfaciliteit) in delen is
opgevraagd in 2011 en 2012.
Financieringskasstroom
Dit betreft het beroep op de leenfaciliteit in 2012 bij het ministerie van
Financiën verminderd met de gedane aflossingen in 2012.
Doelmatigheid
Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2012
Doelmatigheidsindicatoren
Kostprijzen per product (x € 1):
Vergunningaanvragen (per vergunning)
Onderhoud dossier (per dossier)
Audits (per audit)
Ad hoc onderzoek (per onderzoek)
Afsluiten handelsjaar (per emissiejaarverslag)
Infodesk (per vraag)
Registeradministratie (per gemiddelde rekening in beheer)
Helpdesk en registeradministratie

Begroting
2012

Prestatie
2012

Prestatie
2011

Prestatie
2010

3.660
711
7.024
6.712
424
138
601

4.483
926
5.879
6.404
369
113
325

3.716
722
7.131
6.814
430
140
610

4.029
852
7.957
7.078
–
–
–
924

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

202

Agentschap NEa

Doelmatigheidsindicatoren

Begroting
2012

Prestatie
2012

Prestatie
2011

Prestatie
2010

Tarieven per uur (x € 1):
Laag
Midden
Hoog

84
94
115

84
94
115

85
95
116

107
136
139

FTE totaal (excl. externe inhuur)

43

41,67

38,10

35,84

91
359
81

31
426

63
334

117
399

1.004
470
250
209
83
212
235
571

435
243
18

849
368
145
190
72
215
358
580

959
88
43
350

874
99
165

21
297

923
630
94
217
94
180
–
–
905
769
–
26
325
203
158
285

Omzet per productgroep (x € 1.000)
Vergunningaanvragen (p*q)
Onderhoud dossier (p*q)
Validatie en toewijzing rechten luchtvaart
Toezicht en handhaving
Audits (p*q)
Ad hoc onderzoeken (p*q)
Diepte- en thema onderzoeken
Handhaving
Bezwaren en beroepen
Afsluiten handelsjaar (p*q)
Infodesk (p*q)
Registeradministratie (p*q)
Helpdesk en registeradministratie
Registeronderhoud
Rekeningbeheer overheid
Fraudebestrijding
Voorbereiding nieuwe regelgeving en beleidsafstemming
Advisering en beleidsafstemming
Toewijzing rechten nieuwkomers
Overige producten/diensten
NEa brede producten en diensten
Projecten

242
309

974
–
139
255

96
132
2.582

1.148
3.307

2.180

1.448

7.815

7.299

7.040

6.773

0

11,80%

5,82%

6,42%

Kwaliteitsindicatoren
Validatie& vergunningen
% vergunningen verleend binnen wettelijke termijn
% meldingen afgehandeld binnen wettelijke termijn
Aantal bedrijven met een vergunning

>99%
>99%
500

100%
99%
421

100%
100%
463

97%
88%
468

Registratie Emissiehandel
Register CO2online
Register NOxonline

>99%
>99%

–
100%

99,3%
99,9%

99,50%
99,70%

87

66

113

115

30
10
80
4

8
–
38
1

6
55
1

–
1
89
1

<3
<2
100%
>65%
<10%
>58%

0
0
nvt
–
–
66%

0
0
nvt
–
–
65%

0
0
nvt
69%
8%
63%

Totaal
Saldo van baten en lasten (%)

Toezicht en handhaving
Aantal uitgevoerde audits bij bedrijven gebaseerd op IGT en
nieuwkomers
Aantal uitgevoerde audits bij bedrijven gebaseerd op een steekproef
Aantal uitgevoerde audits bij luchtvaartoperators
Aantal uitgevoerde ad hoc onderzoeken bij bedrijven
Aantal uitgevoerde thema onderzoeken
Algemeen
Aantal gegronde klachten over uitoefening taken
Aantal ongegronde klachten over uitoefening taken
% klachten afgerond binnen wettelijke termijn
Tevreden belanghebbenden
Ontevreden belanghebbenden
Directe uren/totaal aantal gewerkte uren

Met ingang van 2012 zijn verschillende producten en diensten onder het
product «NEa brede producten en diensten» gevoegd om een wat
compactere producten en diensten lijst te verkrijgen. Hierdoor kunnen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

203

Agentschap NEa

aantal producten en diensten in bovenstaand overzicht niet vergeleken
worden met voorgaande jaren.
De begrote en gerealiseerde omzet per product verschilt bij een aantal
producten. De audits, ad hoc- en thema onderzoeken zijn achtergebleven
bij de oorspronkelijke begroting. De oorzaak van deze afwijking is dat de
medewerkers van deze afdeling regelmatig zijn ingezet bij de diverse
lopende projecten van de NEa. Bij de projecten zijn de opdrachten voor de
projecten Biobrandstoffen en Ontwikkeling Centraal Register hoger
uitgekomen dan oorspronkelijk begroot. Als gevolg van het doorschuiven
van de Registertransitie door de Europese Commissie moesten de in 2011
uitgevoerde werkzaamheden deels worden herhaald in 2012.
De werkzaamheden voor het project Voorbereiding 3e handelsperiode zijn
vertraagd door vertraagde oplevering van de regelgeving, deze
werkzaamheden worden in 2013 voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

204

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

D. BIJLAGE:
TOEZICHTRELATIES ZBO’S/RWT
Algemeen
In 2012 heeft IenM het toezicht op de uitvoeringsorganisaties op afstand
geactualiseerd en geprofessionaliseerd. Deze actualisatie heeft zijn
oorsprong in de Kaderwet zbo’s en de fusie tussen de voormalige
departementen van VROM en VenW tot IenM. De uitgangspunten voor
deze actualisatie en professionalisering zijn uitgewerkt in «Verantwoorde
Uitvoering: Toezichtvisie IenM op uitvoeringsorganisaties op afstand».
Met de inwerkingtreding van de Aanpassingswet zbo’s IenM aan de
Kaderwet zbo’s (Aanpassingswet) per 1 januari 2013 zijn aansluitend 8
onder IenM ressorterende zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) onder de
Kaderwet zbo’s gebracht. Dit betreft de Luchtverkeersleiding Nederland
(LVNL), de Stichting Airport Coordination Netherlands (SACN), de Dienst
Wegverkeer (RDW), het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR),
het Kadaster, de Stichting Nationale en Internationale Wegvervoerorganisatie (NIWO), de Stichting VAM en de Stichting Vaarbewijs- en Marifoonexamens (VAMEX). De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) viel reeds
eerder onder de Kaderwet zbo’s.
Daarmee hebben de minister en staatssecretaris een aantal nieuwe
bevoegdheden gekregen en dienen de zbo’s aan een aantal extra plichten
te voldoen. Deze bevoegdheden en plichten zijn voor de zbo’s uitgewerkt
in sturings- en toezichtvisies, veelal in de vorm van een ministeriële
regeling en beleidsregels. Deze zijn in de Staatscourant gepubliceerd en
per 1 januari 2013 in werking getreden. Ze vormen het sluitstuk van de
implementatie van de Kaderwet. Voor de NEa geldt dat dit zbo is
opgericht conform de Kaderwetprincipes. Voor het bestuur van de NEa
zullen in het voorjaar van 2013 vergelijkbare beleidsregels worden
opgesteld, passend bij de aard van het zbo. Hiervoor zullen eerst de
bestaande samenwerkingsafspraken tussen IenM, het agentschap NEa en
het bestuur van de NEa worden geëvalueerd.
Onderstaand wordt voor een aantal zbo’s en rwt’s een overzicht gegeven
van de toezichtbevindingen over het jaar 201260. De bijlage wordt
afgesloten met een totaaloverzicht van alle zbo’s en rwt’s die onder de
minister van IenM ressorteren. Het overgrote deel van deze organisaties is
tarief gefinancierd. Daarom zijn voor deze organisaties geen ramingen en
realisaties opgenomen. Voor een nader beeld wordt verwezen naar de
individuele jaarverslagen van deze organisaties.
Prorail
De Staat houdt 100% van de aandelen van Railinfratrust BV die op haar
beurt 100% van de aandelen ProRail houdt. Het aandeelhouderschap ligt
bij de minister van Infrastructuur en Milieu. Het aandeelhouderschap is in
2012 overgaan van de Directie Openbaar Vervoer en Spoor naar een
separate toezichteenheid binnen de hoofddirectie FMC.
De sturing vanuit de aandeelhoudersrol is complementair ten opzichte
van de sturing als concessie- en als subsidieverlener. In 2012 is invulling
gegeven aan de bevoegdheid van de aandeelhouder tijdens de aandeel60

Op het moment van het opstellen van de toezichtsbevindingen waren de meeste jaarverslagen
van de zbo’s/rwt’s nog niet gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

205

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

houdersvergadering. De algemene vergadering heeft besloten het
bezoldigingsbeleid voor het statutair bestuur per 1 januari 2012 aan te
passen, waarmee de variabele beloningscomponent wordt omgezet in
een vaste beloning. De Tweede Kamer is in juli geïnformeerd over het
bezoldigingsbeleid. Daarnaast is 2012 een lid van de Raad van Commissarissen van ProRail herbenoemd.
Het toezicht op ProRail is belegd bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de Inspectie Leefomgeving en Transport en de Directie
Openbaar Vervoer en Spoor van het Directoraat-Generaal Bereikbaarheid
van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.
RDW
De kwaliteit van dienstverlening van diensten van de RDW was in 2012 op
orde. De wettelijke en de in de Toezichtvisie neergelegde prestatieindicatoren en normen zijn voor het overgrote deel gehaald.
De tarieven zijn in 2012 ongeveer gelijk gebleven. De omzet is gedaald van
€ 194,7 miljoen in 2011 naar € 186,3 miljoen, een daling van 4,3%. De
nieuwe door IenM goedgekeurde tariefstructuur bij Typegoedkeuringen
heeft geleid tot een verbeterde doorberekening van de gemaakte kosten
en daarmee tot een stijging van de gerelateerde omzet.
Omdat de RDW de kosten in 2012 met 2,5% heeft kunnen beperken ten
opzichte van 2011, is over 2012 per saldo toch een netto resultaat van
€ 0,3 miljoen gerealiseerd.
In 2012 is de RDW gestart met een onderzoek de effecten van «gratis»
informatieverstrekking in een tariefgefinancierde omgeving. Een
onderdeel van dit onderzoek is een Proof of Concept waarbij voertuiggegevens van het Nederlandse voertuigpark nu als open data toegankelijk
zijn via de Azure Marketplace van Microsoft. In 2013 wordt deze Proof of
Concept geëvalueerd en worden besluiten genomen over het vervolg.
In november 2012 is een nieuwe CAO vastgesteld. Deze heeft een looptijd
van zestien maanden van 1 december 2011 tot 1 april 2013. Met dit
arbeidsvoorwaardenakkoord is de afschaffing van de PAS-regeling
(Partiële arbeidsparticipatie senioren) per 1 januari 2013 een feit
geworden. Daarvoor in de plaats is het Flexibel Arbeidsvoorwaarden
Pakket (FAP) gekomen.
De RDW voldoet aan de norm ISO/IEC 27001: 2005 voor informatiebeveiliging.
CBR
In 2012 heeft de omvorming van het CBR van privaatrechtelijke naar
publiekrechtelijke organisatie plaatsgevonden. Vanaf 1 januari 2013 is het
CBR een publiekrechtelijk ZBO. Binnen dat kader heeft een herschikking
van de tarieven plaatsgevonden, is een gebruikersraad ingesteld en is een
start gemaakt met afspraken omtrent de te leveren prestaties. De tarieven
die in het verleden tot stand kwamen door de toepassing van een
indexatie – formule zullen vanaf 2013 gebaseerd zijn op de onderliggende
kosten. Hiertoe is door het CBR een kostprijscalculatiemodel opgesteld.
Het Ministerie van IenM heeft Deloitte gevraagd het betreffende model te
beoordelen en een advies te geven omtrent het gewenste vermogen. Dit
heeft geleid tot een positief advies en een indicatie omtrent het gewenst
vermogen tussen de 7 en 10 miljoen euro. Met het positief resultaat in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

206

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

2012 van 2,8 miljoen euro is het vermogen toegenomen tot 7,4 miljoen
euro. In overleg tussen mijn departement en het CBR is een gebruikersraad ingesteld en is de CCV raad opgeheven. Tevens zijn de uitgangspunten omtrent de te leveren prestaties tussen mijn departement en het
CBR besproken. Deze zullen in 2013 worden geformaliseerd.
In 2012 heeft het CBR onder verscherpt toezicht gestaan. Dit is ingevuld
door regelmatige voortgangsrapportages en tweemaandelijkse
overleggen tussen de directie en de Secretaris Generaal van mijn
departement. Hierbij is gebleken dat met name op het gebied van het
medische cluster nog belangrijke verbeteringen zijn door te voeren.
In 2012 heeft het CBR een nieuwe opzet van de financiële cijfers in de
vorm van het Financieel Meerjaren Beleidsplan aan het Ministerie
voorgelegd.
In 2012 heeft het CBR goede vorderingen gemaakt in het pensioendossier.
Het forensisch onderzoek is afgerond en geeft geen aanleiding voor nieuw
onderzoek. Het is aan het CBR om het pensioendossier nu definitief te
sluiten. Hierover heb ik de Tweede Kamer bericht.
NIWO
De NIWO is gecertificeerd volgens de ISO certificering, waarmee
aangetoond wordt dat het kwaliteitsmanagementsysteem voldoet aan de
normelementen van de ISO. Een onderdeel van het kwaliteitsmanagementsysteem is de klachtenregistratie. In 2013 wordt de NIWO geëvalueerd.
De begroting 2013 is goedgekeurd, de tarieven zijn ongewijzigd gebleven
ten opzichte van de begroting 2012.
Stichting VAM/IBKI
Per 1 juni 2009 is de nieuwe Wet Rijonderricht Motorrijtuigen (WRM) in
werking getreden. Hierdoor zal bij de examenopzet meer aandacht
worden besteed aan het opdoen van praktijkervaringen en is de jaarlijkse
applicatietoets vervangen door een bijscholing. In 2013 wordt de WRM
geëvalueerd.
Het streven van IBKI is erop gericht om de examentarieven stabiel en zo
laag mogelijk te houden. Na jarenlang de tarieven voor de WRM gelijk
gehouden te hebben, heeft de kostenontwikkeling in combinatie met een
lagere instroom van nieuwe kandidaten een tariefstijging in 2012
noodzakelijk gemaakt. Er is een nieuw tarief geïntroduceerd voor het
decentraal afnemen van examens op verzoek van een rij-instructeur.
Hierdoor kan IBKI blijven voorzien in klantgerichte dienstverlening voor
bijscholing en stagebeoordeling.
De tarieven voor APK keurmeester zijn gelijk gebleven.
Op de uitvoering van de examens Wet Rijonderricht Motorvoertuigen,
keurmeester APK en installateur LPG wordt toezicht uitgeoefend door
zogenoemde Rijksgecommitteerden. Uit de verslagen van de Rijksgecommitteerden WRM en APK is gebleken dat de examens op een goede wijze
worden uitgevoerd en zijn geen bijzondere aandachtpunten naar voren
gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

207

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Over de verantwoording van de uitvoering van de publieke taken zijn in de
eind 2012 gepubliceerde beleidsregel afspraken gemaakt.
Luchtverkeersleiding Nederland
Het algemene beeld is dat LVNL over het jaar 2012 een goede prestatie
heeft geleverd qua werking en doeltreffendheid. De verkeersvolumes in
de luchtverkeersbegeleiding blijven sterk achter bij de verwachtingen die
in het Performanceplan 2012 – 2014 zijn opgenomen op basis van
Eurocontrol verkeersverwachtingen. De economische en financiële crisis
in Europa en de rest van de wereld is hoofdoorzaak van deze afname in
verkeersvolumes. Het verkeersvolume bepaalt de omzet van LVNL. Voor
de middellange termijn is een verbetering van het verkeersvolume niet te
verwachten. Ondanks de volumedaling sluit LVNL het jaar 2012 af met een
positief exploitatieresultaat van ongeveer € 7,5 miljoen, inclusief de
verliezen in verband met het verkeersvolumerisico en het kostenrisico. Dit
blijft achter bij de begroting 2012.
Begin 2013 is door de Staatssecretaris de begroting 2013 vastgesteld en
daarmee tevens de tarieven voor het jaar 2013. In 2013 hanteert LVNL
dezelfde tarieven als in 2012 op basis van de afspraken, die tussen het Rijk
en LVNL zijn gemaakt over de stabilisatie en verlaging van de tarieven van
LVNL over de periode 2012 tot en met 2014. LVNL werkt aan een pakket
maatregelen om structureel kosten te besparen. Continuïteit van
bestaande LVNL taken en de veiligheid mogen hier niet onder leiden. De
Europese Commissie zet via prestatiesturing in op efficiency-verbetering
in de luchtverkeersbegeleiding. Dit heeft effect op de mate waarin LVNL
kosten kan doorberekenen aan de gebruikers en de risico’s die zij, als
gevolg van het afnemende verkeersvolume, zelf moet dragen (zonder
verrekening aan de luchtvaartmaatschappijen). Door de afname van
verkeersvolumes zet dit druk op het resultaat van LVNL. Onder leiding van
IenM is in 2012, conform EU regelgeving, een Stakeholder Consultation
Meeting gehouden. In deze bijeenkomst zijn de stakeholders (o.a. de
luchtvaartmaatschappijen) door LVNL, MUAC, KNMI en NSA geraadpleegd over de meerjarenplannen, de begroting, de investeringen en de
ontwikkeling van de kosten en tarieven. In 2012 is een nieuwe éénjarige
CAO afgesloten.
Per 1 januari 2012 is het Europa-brede prestatie-sturingssysteem in
werking getreden. Voor capaciteit en milieu heeft prestatiesturing plaats
op FABEC-niveau; voor de kostenefficiëntie in de en route heffingenzone
heeft prestatiesturing plaats op het niveau van de individuele lidstaten.
Als gevolg van de vermindering van het luchtverkeer wordt het voor 2012
gestelde kostenefficiëntiedoel in de Nederlandse en route heffingen zone
niet gehaald. LVNL behaalt wel de voor 2012 geformuleerde capaciteitsen duurzaamheidsdoelen.
Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens (VAMEX)
De VAMEX is aangewezen als exameninstelling voor het Klein Vaarbewijs
en het diploma Groot Motorschip en is tevens gemandateerd om de Klein
Vaarbewijzen en de Groot Pleziervaartbewijzen uit te geven. Bovendien
geeft de VAMEX de internationale vaarbewijzen (ICC’s) uit die volledig
geïntegreerd zijn in het Klein Vaarbewijs. Daarnaast is besloten de VAMEX
te mandateren om de registratie van de ontzegde vaarbevoegdheden te
gaan uitvoeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

208

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

In 2010 is het functioneren van de VAMEX over de jaren 2007 t/m 2009
geëvalueerd. Geconstateerd is dat de VAMEX haar publieke taken op een
doeltreffende en doelmatige wijze heeft uitgevoerd, zich robuust heeft
betoond in het uitvoeren van bestaande taken en het in beheer nemen van
nieuwe taken en dat daarbij de relatie met haar stakeholders voldoende
aandacht heeft gekregen. Bovengenoemde constatering heeft een
belangrijke rol gespeeld bij de beslissing om de VAMEX per 1 januari 2012
opnieuw voor een periode van vijf jaar aan te wijzen voor de uitvoering
van bovengenoemde taken. In 2012 is de herhuisvesting van de VAMEX
afgerond, waardoor deze niet alleen kwalitatief op een aanvaardbaar
niveau is gebracht maar daardoor ook beter aansluit bij de geografische
spreiding van de kandidaten.
Kadaster
In 2012 daalde het aantal transacties op de vastgoedmarkt sterker dan
verwacht waardoor de omzet van het Kadaster lager uitviel dan geraamd.
Ondanks de tegenvallende omzet is de uitvoering in 2012 kostendekkend
geweest.
Het Kadaster heeft voorbereidingen getroffen voor een nieuwe
topstructuur die per 1 januari 2013 in werking is getreden. Voortaan
vergaderen bestuur en directeuren gezamenlijk in een directieraad. Het
bestuur is teruggebracht van 3 naar 2 leden.
Het project Publieke Dienstverlening op de Kaart (PDOK), dat in het kader
van het programma Vernieuwing Rijksdienst is opgezet, is overgegaan
van project naar reguliere uitvoering. Het beheer is belegd bij het
Kadaster.
Het Kadaster en IenM hebben gezamenlijk gewerkt aan een nieuwe
ordening van de kadasters in Caribisch Nederland. Het voornemen is om
het Kadaster verantwoordelijk te maken voor de kadastrale functies op de
eilanden. In 2013 zal hiertoe wetgeving worden voorbereid.
Het Kadaster overweegt een deel van zijn ICT (rekencentrum) uit te
besteden. In 2012 is een leverancier geselecteerd. In 2013 zal naar
verwachting een definitief besluit worden genomen.
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB)
De gevolgen van de economische crisis zijn ook in 2012 zichtbaar
geweest. De totale instroom van adviesaanvragen is iets hoger (6,2%)
geweest dan in 2011. Tot eind september is sprake geweest van een lage
werkvoorraad, in de laatste maanden van het jaar is er een aanzienlijke
stijging van het advieswerk te zien. Waar de advieslast van de Raad van
State is afgenomen is een toename te zien van (plan)schade- en handhavingszaken. Daarnaast heeft de StAB relatief veel tijd besteed aan zaken
met een bijzondere adviesvraag. Het aantal Wabo-zaken bij de rechtbanken neemt toe evenals de omvang van de ruimtelijke ordeningszaken.
De doelstelling om alle zaken binnen de afgesproken termijn af te ronden
is gehaald. De gemiddelde behandeltijd in 2012 bedroeg 2,5 maanden, ten
opzichte van 3,1 maanden in 2011.
Als gevolg van het verminderde werkaanbod en de structurele financiële
taakstelling heeft de StAB forse materiële en personele maatregelen
moeten nemen. Voor de realisatie hiervan heeft de StAB eind 2011 een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

209

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

eenmalige bijdrage gekregen. Deze maatregelen hebben er in 2012 toe
geleid dat de StAB ruim binnen het begrote budget is gebleven.
De StAB heeft – om de onafhankelijkheid van de organisatie te
benadrukken – een aangescherpt beleid geformuleerd inzake de nevenactiviteiten van de leden van de raad van toezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

210

Naam organisatie1

RWT

ZBO

APK-erkenninghouders X

X

College voor
X
toelating van
gewasbeschermingsmiddelen
en biociden
(Ctgb)

X

Commissie
Examens
Scheepswerktuigkundigen#

X

Commissie
Stuurliedenexamens#
Commissie van
advies inzake
opleidingen en
examens
betreffende
vervoer van
gevaarlijke
stoffen door de
lucht#
Commissie van
Beroep
Loodsenexamens#
Commissie
voor Beroep
WRM 1993#

X

Commissie
Zeevisvaartexamens#

X

X

X

X

Begrotingsartikel(en)

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies2

Financiering
(realisatiecijfers)
Tarieven3

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen4

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is5

Keuren
motorvoertuigen
Div.
bevoegdheden

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

div.

Toezicht via
RDW

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Tarief wordt
bepaald door
apk station
n.v.t.

n.v.t

Zie opm 5

Besluitvorming
omtrent de
toelating van
bestrijdingsmiddelen in
Nederland
Afnemen
examens
scheepswerktuigkundigen
Afnemen
examens
stuurlieden
Adviseren
over
opleidingen
en examens
vervoer
gevaarlijke
stoffen door
de lucht

22

260

n.v.t.

8.508 (*) (**)

www.ctgbwageningen.nl

Toezicht via de
diverse partijen
die de BR
vormen
Toezicht via
EL&I

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

14

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

Beroepsinstantie
loodsenexamens
Beroepsinstantie
examen
rij-instructuur
Afnemen
examens
zeevisvaart

5.02

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 5

Zie opm 5

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

Bevoegde
Autoriteiten
Rijnvaart

Functie

211

RWT

ZBO

Functie

Dienst voor het
Kadaster en de
openbare
registers*

X

X

Dienst voor het
Wegverkeer
(RDW)*

X

X

Het
2.01
bijhouden
van de
openbare
registers en
kadastrale
registratie en
het
cartografisch
weergeven
van
geografische
basisgegevens. Het
verstrekken
van
inlichtingen
aan
belanghebbenden
Keuren en
3.02
registreren
voertuigen/
onderdelen
Afnemen
5.02
loodsenexamens
Afnemen
n.v.t.
luchtvaartexamens
Zorgdragen
5.02
voor
ontvangstinrichtingen
voor
scheepsafval
Afgeven
n.v.t.
fabriekscodes
Afnemen
n.v.t.
examen
rij-instructeur,
APK-keurmeester

Examencommissies
Loodsen#
Examencommissies
Luchtvaart#
Havenbeheerders

HISWAvereniging#

X

X

X

212

X

X

Innovam
X
Branche
Kwalificatie
Instituut van de
stichting VAM
(IBKI)*

X

Begrotingsartikel(en)

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies2

Financiering
(realisatiecijfers)
Tarieven3

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen4

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is5

11 310

n.v.t.

244.600 (**)

www.kadaster.nl

Zie opm 4

√

n.v.t.

n.v.t.

194.701 (**)

www.rdw.nl

Zie opm 4

√

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

div.

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

8.500 (*)

www.hiswa.nl

Zie opm 4

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

4.688 (**)

www.ibki.nl

Zie opm 4

√

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

Naam organisatie1

Naam organisatie1

RWT

Functie

Begrotingsartikel(en)

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies2

Financiering
(realisatiecijfers)
Tarieven3

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen4

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is5

Keuringsartsen
Scheepvaart

X

Medische
keuring

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

www.ilent.nl

Toezicht via de
ILT

Zie opm 5

Keuringsinstanties
Pleziervaartuigen
Keuringsinstanties
Scheepsuitrusting
KIWA

X

Keuren
pleziervaartuigen

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

div.

Toezicht via de
ILT

Zie opm 5

X

Keuren
scheepsuitrusting

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

div.

Toezicht via de
ILT

Zie opm 5

Vergunningverlening
voor IVW
Classificeren
van schepen

div.

483

n.v.t.

Tarief wordt
bepaald door
ILT
Tarief wordt
bepaald door
keuringsinstantie
Tarief wordt
bepaald door
keuringsinstantie
n.v.t.

www.kiwa.nl

Toezicht via de
ILT

Zie opm 5

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Tarief wordt
bepaald door
klassebureua

div.

Toezicht via de
ILT

Zie opm 5

X

Afnemen
n.v.t.
examen
verkeersinformatieen aanwijzingen

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

X

Luchtverkeersbegeleiding

5.01

n.v.t.

n.v.t.

184.448 (**)

www.lvnl.nl

Zie opm 4

√

Faciliteren
beloodsen
schepen
Beloodsen
van schepen

5.02

n.v.t.

n.v.t.

164.648 (**)

www.loodswezen.nl

Toezicht via
NMA

√

5.02

n.v.t.

n.v.t.

Zie Nederlands
Loodswezen BV

www.loodswezen.nl

Toezicht via
NMA

√

Beheren
spoorinfrastructuur

4.01

1.463.595

n.v.t.

Nvt

www.prorail.nl

Zie opm 4

√

X

Klassebureaus
art. 6
Schepenwet en
art. 6 en 3.1
Schepenbesluit
1965 en
Binnenvaart
Landelijke
Examencommissie
verkeersinformatie en
verkeersaanwijzingen
(scheepvaart)#
Luchtverkeers- X
leiding
Nederland
(LVNL)*
Nederlands
X
Loodswezen BV

X

Nederlandse
Loodsencorporatie (NLC)
ProRail

div

div

X

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

ZBO

213

Naam organisatie1

Functie

Regionale
Examencommissies
verkeersinformatie en
verkeersaanwijzingen
(scheepvaart)
Regionale
X
Loodsencorporaties (RLC’s)
Regionale
luchthavens

X

Rijkshavenmeester
Rotterdam
Stichting
Advisering
Bestuursrechtspraak (StAB)

X

X

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies2

Financiering
(realisatiecijfers)
Tarieven3

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen4

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is5

Afnemen
n.v.t.
examen
verkeersinformatieen aanwijzingen

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 4

Zie opm 5

X

Beloodsen
van schepen

5.02

n.v.t.

n.v.t.

Zie Nederlands
Loodswezen BV

www.loodswezen.nl

Toezicht via
NMA

√

X

Diverse
regionale
luchthavens
Havenverkeersleiding

5.01

n.v.t.

n.v.t.

div.

Zie opm 4

Zie opm 5

5.02

n.v.t.

n.v.t.

Diverse
luchthaventarieven
Zie opm 3

www.portofrotterdam.com

Zie opm 4

Zie opm 5

Het op
verzoek van
de bestuursrechter
uitbrengen
van
onafhankelijke
deskundigenberichten op
het gebied
van milieu,
ruimtelijke
ordening,
water, bouw
en schade
Slottoewijzing
luchtvaart

97.01

5.400

n.v.t.

n.v.t.

www.stab.nl

Zie opm 4

√

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

650 (**)

www.slotcoordination.nl

Zie opm 4

√

X

X

Begrotingsartikel(en)

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

ZBO

Stichting
Airport
Coordination
Netherlands
(SACN)*

RWT

214

RWT

Stichting
Buisleidingenstraat
Nederland
(LSNed)

x

Stichting
Centraal
Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR)*
Stichting
Nationale en
Internationale
Wegvervoer
Organisatie
(NIWO)*
Stichting
Scheepsafvalstoffen en
Vaardocumenten
Binnenvaart
(SAB)

X

X

X

X

X

ZBO

Functie

Begrotingsartikel(en)

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies2

Financiering
(realisatiecijfers)
Tarieven3

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen4

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is5

LSNed
beheert een
obstakelvrij
leidingentracé tussen
de industriegebieden van
Rotterdam
en Moerdijk,
in de richting
van
Vlissingen en
Antwerpen.
Afnemen div.
mobiliteitsexamens

3.09

n.v.t.

n.v.t.

4.300 (**)

www.lsned.nl

Zie opm 4

√

3.02

3.790

n.v.t.

108.821 (**)

www.cbr.nl

Zie opm 4

√

Afgeven
vergunningen

3.01

n.v.t.

n.v.t.

4.120

www.niwo.nl

Zie opm 4

√

Afgeven
olieafgifteboekje

5.02

n.v.t.

n.v.t.

Zie opm 3

www.sabni.nl

Zie opm 4

√

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

Naam organisatie1

215

Naam organisatie1

RWT

ZBO

Functie

Begrotingsartikel(en)

Financiering
(realisatiecijfers)
Begroting

Realisatie
Financiering
(realisatiecijfers)
Premies2

Financiering
(realisatiecijfers)
Tarieven3

Verwijzing naar
website
RWT/ZBO

Verwijzing naar
toezichtsvisies-/
arrangementen4

Het bestuur
en/of de
accountant
verklaart dat de
rechtmatigheid
op orde is5

Stichting
Vaarbewijs- en
Marifoonexamens
(VAMEX)*

X

X

Afnemen
examen klein
vaarbewijs

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

1.862 (**)

www.vamex.nl

Zie opm 4

√

To e z i c h t r e l a t i e s Z B O ’ S / RW T

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

1
Organisaties met een (*) zijn met ingang van 1 januari 2013 onder de werking van de Kaderwet ZBO gebracht. Organisaties met een (#) zullen worden opgeheven of elders worden ondergebracht. Dit is voorzien gedurende het jaar 2013. Een groot aantal organisaties is deeltijd zbo/rwt
2
IenM kent geen premiegefinancierde RWT’s en ZBO’s.
3
Dit betreft de inkomsten voor de wettelijk uit te voeren taken. Waar dat onderscheid niet is te maken, wordt het totaalbedrag opgenomen. Dit wordt dit met een (*) gemarkeerd. Daar waar het
bedragen uit 2011 betreft is dit met (**) aangegeven. Voor commissies en clusters van organisaties kan niet aangegeven worden wat de inkomsten zijn uit de wettelijke taak. Bovendien zijn de
opbrengsten zeer beperkt. Voor de Rijkhavenmeester geldt dat dit een onderdeel is van het Havenbedrijf Rotterdam. De functie van Rijkshavenmeester is zbo/rwt.
4
De algemene toezichtvisie en de individuele toezichts- en sturingsvisies zijn gepubliceerd via www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/zelfstandige-bestuursorganen. Niet voor alle zbo’s/rwt’s is
een toezichtsvisie. Deels vanwege het feit dat het toezicht elders wordt uitgevoerd, deels uit redenen van efficiency omdat de betreffende organisatie/taak te beperkt is en er sprake is van
deeltijd zbo’s/rwt’s.
5
Op het moment van opstellen van dit overzicht was het nog niet mogelijk om per organisatie aan te geven of een rechtmatigheidverklaring over het jaar 2012 is verkregen. Het betreft hier
zowel rechtmatigheidverklaringen als verklaring van getrouwheid die voor 2011 zijn afgegeven. Daar waar niet is aangegeven dat er geen rechtmatigheidverklaring beschikbaar is, wordt deze
veelal niet gevraagd om redenen van efficiency en kostenbesparing.

216

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

AFGEROND EVALUATIE EN OVERIG ONDERZOEK
Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Leefomgeving hoofdwegen
Kabinetsreactie op parlementair onderzoek spoor
Mainport Schiphol en
regionale luchthavens

03.01
04.01

2011
2011

2012
2012

Kamerstuk 32 861, nr. 3
Kamerstuk 32 707, nr 16

05.01

2012

2017

Veiligheidsonderzoek
Luchtvaart Nederland
Beveiliging tegen
moedwillige verstoring

05.01

2011

2012

De behandeling van de
Luchtvaartnota in Tweede
en Eerste kamer heeft eind
2011 plaatsgevonden.
Gezien de langeretermijndoelstellingen van
capaciteit (bijv. Eindhoven
en Lelystad) valt een brede
beleidsdoorlichting niet te
voorzien voor 2017. Op
deelgebieden vinden
tussentijdse evaluaties
plaats. Zo worden de
resultaten van de evaluatie
van het Nieuwe
Handhavings- en Normen
Stelsel Schiphol en de
evaluatie van de Alderstafel
Schiphol in de loop van
2013 verwacht.
Kamerstuk 31 936, nr. 117

05.01

2012

2017

Mainport Rotterdam en
overige zeehavens
Veiligheid scheepvaart en
binnenvaart

05.02

2009

2012

05.02

2012

2012

Netwerk vaarwegen

05.02

2012

2012

Duurzame scheepvaart

05.02

2011

2012

Beveiliging tegen
moedwillige verstoring

05.02

2012

2012

1. onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
van beleid
1a. Beleidsdoorlichting

In de beleidsagenda
Luchtvaartveiligheid
2011–2015 is het veiligheidsbeleid, inclusief het
security-beleid waar de
minister van IenM verantwoordlijk voor is, nader
uitgewerkt. Evaluatie van
het veiligheidsbeleid zal in
2016/2017 plaatsvinden.
Kamerstuk 32 861, nr. 2
Bevorderen eigen verantwoordelijkheid van
binnenvaartsector voor
veiligheid, 16 november
2011; auteur: TwijnstraGudde. Daarmee is de
toegevoegde waarde voor
de doorlichting die in de
begroting 2013 gepland
staat, vervallen.
Een separate doorlichting is
geschrapt. Wordt meegenomen in de doorlichting
van het kernnetwerk van de
topsector Logistiek.
De doorlichting is vervallen,
omdat de Algemene
Rekenkamer in 2011 een
doorlichting heeft verricht.
Onderzoek pas na de
hercertificering van de
security.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

217

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

Verbeteren milieukwaliteit
van bodem en water:
onderdeel waterketen

07.02

2011

2012

Verantwoording toepassing
van genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s)

08.02

2012

2012

De evaluatie van het
Bestuursakkoord Waterketen (looptijd 2007–2011) is
niet doorgegaan, omdat het
akkoord overging in het
Bestuursakkoord Water
(BAW). De evaluatie van het
BAW is voorzien voor eind
2013, hierin wordt ook de
evaluatie van het waterketenbeleid meegenomen
Het evaluatie onderzoek
GGO’s is vertraagd als
gevolg van de vertraging in
de Europese behandeling
van twee door Nederland
ingebrachte onderwerpen
(teelt GGO nationaal regelen
en nieuwe technieken).

Evaluatie Waterschapswet –
belastingstelsel

1.01

2011

2012

Evaluatie van de effectiviteit
van de Tijdelijke regeling
eenmalige uitkering
bestrijding regionale
wateroverlast
Architectuurbeleid
Ontwikkelagenda MKBAOnderzoek «Omgevingskwaliteiten bij MIRT-projecten″

1.03

2011

2012

02.01
02.01

2011
2011

2012
2012

Ontwikkelagenda
MKBA-«Werkinstructie «van
Grondexploitatie naar
MKBA»
Ontwikkelagenda MKBAOnderzoek benchmark
RRAAM

02.01

2011

2012

02.01

2012

2012

Ontwikkelagenda MKBAPresentatie MKBA RRAAM

02.01

2012

2012

Meerjarenvoorlichtingscampagne verkeersveiligheid
Kentekening brom- en
snorfietsen

03.02

3-jaarlijkse
monitoring
febr. 2010
Zomer
2011

Modernisering APK (art. 71
t/m 91 WVW 1994)

03.02

1b. Ander onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

03.02

2009

2009

www.uvw.nl/publicatiedetails.html?newsdetail=
20110610–15_eindrapporttaskforce-financien
www.agentschapnl.nl/
programmas-regelingen/
honderd-miljoen-euro-nbw

www.iabr.nl; publicaties
www.rijksoverheid.nl/
documenten-en-publicaties/
rapporten/2012/10/04/
omgevingskwaliteiten-bijmirt-projecten.html
www.rws.nl/images/
Werkinstructie%20GREX
%20naar%20MKBA_
tcm174–332390.pdf
www.rraam.nl/Publicaties/
Documenten+en+
Publicaties+RRAAM/
154107.aspx?t=RRAAM
+%20benchmark%20studie
www.rijksoverheid.nl/
documenten-en-publicaties/
brochures/2012/11/30/mkbarraam.html
De eerstvolgende monitor
verschijnt voorjaar 2013.
Aan betrokkenen is
gevraagd naar hun
ervaringen met het
kentekenen van brom- en
snorfietsen en of betrokkenen aanpassingen
wensen. Op basis van de
reacties wordt beslist of
wijzigingen op dit dossier
gewenst zijn.
TK 2008–2009, XII 31 700, nr.
54.
Zie ook Jaarverslag XII
2009, blz. 57, 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

218

Afgerond evaluatie en overig onderzoek

2. Overig onderzoek

Titel/onderwerp

Artikelonderdeel

Start

Afgerond

Vindplaats

APK-frequentie
Alcoholslotprogramma (ASP)

03.02

2011
2012

2012

Spoorveiligheid

04.01

jaarlijkse
monitoring

OV-Klantenbarometer

04.02

Gideon monitoring
Hoe gebruikers het
omgevingsrecht ervaren

02.01
02.01

jaarlijkse
monitoring
2012
2012
2011
2012

Kamerstuk 29 398, nr. 315
Evaluatie ASP is in 2012
gestart.
www.ilent.nl/onderwerpen/
transport/rail/publicaties/
jaar_en_kwartaalrapporten/
www.ovklantenbarometer.info

Crisis- en Herstelwet

02.01

2012

2012

Ruimtelijk beleid: Monitor
Infrastructuur en Ruimte

02.01

2012

2012

Monitor ruimtelijke
ontwikkelingen

02.01

2012

2012

Monitor landschappelijke
kwaliteiten

02.01

2012

2012

Benchmark internationale
concurrentiepositie
Spoorveiligheid

02.01

2011

2012

04.01

jaarlijkse
monitoring

OV-Klantenbarometer

04.02

Monitor staatsgarantie aan
staat i.v.m. fusie Air
France/KLM inzake netwerkkwaliteit Schiphol
Monitor NSL
Verbeteren luchtkwaliteit
monitoring LAP
Tussentijdse evaluatie
doelstellingen Europese
vernieuwing stoffenbeleid
(REACH)

05.01

jaarlijkse
monitoring
2005
2012

www.ilent.nl/onderwerpen/
transport/rail/publicaties/
jaar_en_kwartaalrapporten/
www.ovklantenbarometer.info
Zie toelichting artikel 5

06.02
06.02
07.01
08.01

2012
2012
2012
2011

Zie toelichting bij artikel 6
Zie toelichting bij artikel 6
Zie toelichting bij artikel 7
Zie toelichting bij artikel 8

2012
2012
2012
2012

Eenvoudiger en Beter: Een
ketenbenadering, Sibolt
Mulder, Michiel van
Bruxvoort en Matthijs de
Gier, 14 december 2011
www.pbl.nl/publicaties/
2012/ex-durante-evaluatiewet-ruimtelijke-ordeningtweede-rapportage
www.pbl.nl/publicaties/
2012/monitor-infrastructuuren-ruimte-2012-nulmeting
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/onderwerpen/nl0041-MonitorInfrastructuur-enRuimte.html?i=40
www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/
dossiers/nl0185-NationaleLandschappen.html?i=12–148

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

219

Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)
D. BIJLAGE:
Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (bijlage externe inhuur)
Het kabinet heeft besloten een sturingsinstrumentarium voor externe
inhuur in te voeren (brief van de minister van BZK van 24 juni 2009,
Tweede Kamer, 2008–2009, 31 701, nr. 21). De kern hiervan is een norm
voor de uitgaven externe inhuur als percentage van de totale personele
uitgaven. De norm heeft het karakter van «comply-or-explain».

Ministerie van Infrastructuur en Milieu in (uitgaven in €)
1. Interim-management
2. Organisatie- en Formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

2.099.110
1.470.156
4.833.262
2.383.259
10.785.787

5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

1.302.782
7.412.209
7.368.861
16.083.853

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)1
Ondersteuning bedrijfsvoering

140.314.971
140.314.971

Totaal uitgaven inhuur externen

167.184.611

1
Deze categorie bestaat uit drie posten. (1) De uitzendkrachten van het ministerie (€ 13,2
miljoen); (2) de uitgaven externe inhuur ten behoeve van het primaire proces van de uitvoeringsorganisatie RWS die niet – of niet gemakkelijk – zijn onder te brengen onder de acht door BZK
onderscheiden categorieën externe inhuur (€ 41,7 miljoen); (3) Inhuurcontracten voor dienstverlening die niet tot de kernactiviteiten van RWS behoren en naar aard van de activiteit de aanschaf
van een product betreffen, maar onder de definitie van externe inhuur vallen (€ 85,4 miljoen).

In 2012 gaf het ministerie van Infrastructuur en Milieu € 167,2 miljoen aan
externe inhuur uit. De uitgaven voor het ambtelijke personeel bedroegen
€ 1,012 miljard. Het totaalbedrag komt op € 1,179 miljard uit. Het
inhuurpercentage van Infrastructuur en Milieu, conform de Rijksbrede
normering, komt op 14,2% uit. Hiermee overschrijdt het ministerie van
IenM de geldende 10%-norm.
Toelichting voor de overschrijding van de 10%-inhuurnorm bij
IenM in 2012
Van de € 167 miljoen die IenM in 2012 aan inhuur heeft uitgegeven, is 146
miljoen aan Rijkswaterstaat toe te wijzen.
De kosten voor inhuur over 2012 zijn aanmerkelijk gestegen ten opzichte
van het voorgaand jaar. Deze stijging wordt veroorzaakt door de bij
Rijkswaterstaat striktere toepassing van de boekingsregels van BZK per
1 januari 2012. Met het toepassen van deze boekingsregels worden de
kosten van alle inhuurcontracten die voldoen aan de definitie van BZK, als
inhuur geboekt. Dat omvat zowel de kosten voor de inhuur op kernactiviteiten (kerntaken RWS) als alle kosten voor inhuur op de niet kernactiviteiten op de infrastructurele aanleg- en onderhoudprojecten (nietkerntaken RWS). Het strikter toepassen van deze spelregels is conform de
opmerkingen en adviezen van de ADR dienaangaande.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

220

Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)
Tot en met 2011 werd alleen de inhuur op de kerntaken zelf en de inhuur
op de ondersteuning van de IPM61– toprolhouders projectmanager en
manager projectbeheersing (dit zijn zelf kerntaken) onder post 8 zichtbaar
gemaakt. Vanaf 1 januari 2012 is ook de inhuur op de ondersteuning van
de andere 3 IPM-toprolhouders in casu de contractmanager, technisch
manager en de omgevingsmanager aan deze post 8c toegevoegd. Dit leidt
optisch tot een forse stijging van de kosten. De verwachting van RWS was
dat er, gezien de specialistische aard van deze inzet op niet-kerntaken, er
geen sprake zou zijn van directe aansturing ofwel inhuur onder de
definitie van BZK. Deze verwachting blijkt niet juist te zijn.
Daarnaast is de stijging van inhuurkosten op apparaatskosten het gevolg
van het tijdelijk opvangen van werkzaamheden als gevolg van de sneller
dan verwachte krimp van de bezetting ten opzichte van de formatie.
De € 146 miljoen euro is 17,8% ten opzichte van het RWS-totaal van eigen
personele kosten en kosten inhuur (IK) op kerntaken en is als volgt
verdeeld:
• ruim € 61 miljoen betreft inhuur op kerntaken (IK-inhuur apparaatskosten = 8,3%);
• ruim € 85 miljoen betreft inhuur op niet-kerntaken (EPK-inhuurexceptief = 11,2%).
RWS heeft geconstateerd dat er nog te weinig productafspraken en te veel
urenafspraken worden gemaakt voor de inzet van externen. RWS heeft als
ambitie om in de komende jaren voor de inzet van externen op
niet-kerntaken, meer en meer te gaan werken met op productafspraken
gebaseerde contracten. Hierdoor zal de inhuur op niet-kerntaken de
komende jaren weer gaan dalen.
Daarnaast streeft de RWS ernaar om de inhuur van externen op kerntaken
te vervangen door eigen medewerkers, vanuit het basisprincipe dat
Rijkswaterstaat op kerntaken eigen mensen inzet, ter vermindering van de
kwetsbaarheid en het verkleinen van de afhankelijkheid van externen.
In 2011 kwam het inhuurpercentage van IenM op 10,8% uit. Als in 2012 de
inhuurkosten niet strikter waren geboekt was het inhuurpercentage van
IenM tussen de 7,5% en de 10,3% uitgekomen.
Rapportage overschrijding maximumuurtarief externe inhuur
buiten mantelcontracten
In onderstaande tabel wordt weergegeven in hoeveel gevallen in 2012
door het ministerie (in Nederland) buiten de mantelcontracten om externe
krachten zijn ingehuurd boven het voor de organisaties van het rijk
afgesproken maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW).

Inhuur externen buiten mantelcontracten
Aantal overschrijdingen maximumuurtarief in 2012: 5
Toelichting

61

Betreft de functie van Projectdirecteur op het project A7 Zuidelijke
Ringweg Groningen fase 2.
Gemiddeld was deze persoon 4 dagen per week werkzaam.

Integraal Project Management

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

221

Overzicht niet-financiële informatie over inschakeling van
externe adviseurs en tijdelijk personeel (externe inhuur)

Aantal overschrijdingen maximumuurtarief in 2012: 5
Er is geen gebruik gemaakt van een mantelcontract omdat specifiek
op de persoon is aangetrokken.
Het was onderhandelingstechnisch niet mogelijk deze persoon onder
het maximumtarief aan te trekken.
De persoon moet zowel voor provincie als gemeente acceptabel zijn
(Samenwerkingsproject). De Zuidelijke Ringweg Groningen is een
project waarin Rijkswaterstaat, Gemeente Groningen en provincie
Groningen participeren. In 2010 was er vanuit de zijde van de
gezamenlijke partners behoefte aan een neutrale en zeer bekwame
zware projectdirecteur, ook op bestuurlijk niveau. Hierbij is op
persoonsniveau gekeken en overlegd. Uiteindelijk is hieruit deze
persoon naar voren gekomen met het verzoek of hij de planstudie
zou willen trekken. Deze persoon vervult deze rol met succes, waarbij
zijn inbreng hiervoor van onmisbare waarde was en is. Het in 2012
stoppen van het contract werd als risicovol voor het project ervaren.
Na de gevoelige en bestuurlijke planstudiefase zal de realisatie
worden getrokken door Rijkswaterstaat.
Toelichting

Het betreft een topadviseur op het terrein van het droge verkeersmanagement en is als persoon, vanwege zijn kennis, ervaring en statuur
in staat om met betrokken partijen tot een gedragen advies te komen
over de aanpak van het RWS-toprisico. De functie betrof het in kaart
brengen van het RWS-toprisico IV in aanleg voor de droge sector en
het adviseren over te treffen beheersingsmaatregelen.
Binnen de bestaande mantelpartijen zijn personen met een vergelijkbaar profiel niet beschikbaar. Het afgesproken tarief is gebaseerd
op het profiel van deze persoon.

Toelichting

Betreft een topexpert bij de architectuurvraagstukken rond tunnels.
Er is een overeenkomst afgesloten voor de periode 1 juli 2011 tot
31 december 2011 die op 28 februari 2013 is beëindigd. Het
maximaal aantal te declareren uren bedraagt 240 uur.
Deze persoon heeft een unieke ervaring en kennis op het gebied van
architectuurvraagstukken rond industriële automatisering.
Binnen de bestaande mantelpartijen zijn personen met vergelijkbare
ervaring en kennis niet beschikbaar.
Het afgesproken tarief is gebaseerd op de unieke ervaring en kennis
van deze persoon.

Toelichting

Betreft inhuur in het kader van het onderzoek Schadeclaim Hummel
aan Staat van 6,5 miljoen.
Vervulde taken: analyse en weerleggen van schadeberekening. Op
basis van economische martkomstandigheden in de wereld
onderbouwen dat er geen schade geweest kan zijn. Ondersteunen in
de rechtzalen (processtukken, zittingen rechtbank, beantwoorden
vragen rechter zowel mondeling als schriftelijk).
De inhuur kan niet onder mantelcontracten worden gebracht omdat
die ad hoc is, afhankelijk van tussenvonnis en vragen rechter en
verloop civiele procedure.
De inhuur kan niet binnen het maximum tarief worden ingekocht
omdat in dit geval topeconomen nodig zijn om een stevig onderbouwd verhaal uit te dragen dat hout snijdt.

Toelichting

Het betreft de functie van het voorzien van juridisch advies aan de
Ondernemingsraad ILT inzake zijn bevoegdheden ten aanzien van het
besluit tot intrekken advies over VOB-vliegers alsook het eventueel
ondersteunen bij het voeren van een procedure. Het betreft
maximaal 48 uur.
De benodigde specifieke deskundigheid van het Advokatenkollektief
is niet via een mantelcontract in te huren.
De OR heeft gebruik gemaakt van het recht om op kosten van de
bestuurder juridische ondersteuning te vragen. Op het voorstel om
gebruik te maken van het Adkovatenkollektief is indertijd positief
gereageerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

222

Conversietabel begrotingsstanden

D: BIJLAGE:
Conversietabel begrotingsstanden
In de onderstaande tabel wordt de relatie tussen de oude budgetten uit de
begroting 2012 en die uit de nieuwe begrotingsartikelen inzichtelijk
gemaakt (op het niveau van artikelonderdeel), zulks over de jaren 2012 tot
en met 2016.
wordt
Art ond.

was
naam art. onderdeel

Art.ond.

Hoofdstuk 12

Artikel 1

Water

01.01

Algemeen waterbeleid

01.02
01.03
01.04

KAS2012

2013

2014

10.805.896 10.484.705 10.560.769

2015

2016

9.421.228 10.044.892

50.916

46.493

46.494

46.495

46.398

Waterveiligheid
Waterkwaliteit en kwantiteit
Grote oppervlaktewateren

31.01
31.05
31.02
31.03
31.04

19.446
19.143
3.442
5.738
3.147

15.187
19.114
3.361
5.732
3.099

14.840
19.114
3.479
5.882
3.179

14.840
19.114
3.479
5.883
3.179

14.812
19.114
3.450
5.856
3.166

01.09

Ontvangsten

31.09

570

570

570

570

570

Artikel 2

Ruimtelijke ontwikkeling

181.778

153.717

109.605

204.285

197.102

02.01

Ruimtelijk Instrumentarium

51.02
52.04
52.08
60.03
60.04
51.04
36.01
52.04
52.06
60.01
60.03
60.04

7.535
1.655
794
6.345
3.258
39.396
75
3.209
62.614
29.688
10.100
17.109

6.403
1.560
2.956
3.069
3.546
30.786
75
5.589
35.769
38.102
8.875
16.987

5.286
560
2.981
2.374
3.723
26.102
75
229
25.720
38.909
1.725
1.921

3.286
960
2.981
461
3.723
25.886
75
218
14.202
150.447
125
1.921

3.269

2.559
154.430
125
3.934

51.09

934

934

934

934

934

64.717

49.226

55.533

40.864

31.425

34.01
34.05
35.04
36.01
32.01

6.201
7.419
3.070
21.815
26.212

5.446
7.441
3.054
12.532
20.753

2.958
7.519
2.954
22.303
19.799

2.958
2.519
2.954
14.792
17.641

2.953
0
2.954
7.938
17.580

32.09
34.09
35.09

4.642
98
2.042

4.642
98
2.042

4.642
98
2.042

4.642
98
2.042

4.642
98
2.042

56.010

46.140

33.184

22.462

13.153

02.02
02.03

Geo informatie
Gebiedsontwikkeling

02.04

Ruimtegebruik bodem

02.09

Ontvangsten

Artikel 3

Wegen en verkeersveiligheid

03.01

Netwerk

03.02

Veiligheid

03.09

Ontvangsten

Artikel 4

Openbaar vervoer en Spoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

2.968
356
3.697
25.689
75

223

Conversietabel begrotingsstanden

wordt

was

Art ond.

naam art. onderdeel

04.01

Spoor

04.02

Openbaar vervoer

Artikel 5

Mainports en logistiek

05.01

Luchtvaart

05.02

Maritiem

05.09

Ontvangsten

Artikel 6

Klimaat, lucht en geluid

06.01

Klimaatverandering

06.02

Luchtkwaliteit en tegengaan geluidshinder

06.03

Internat. beleid, coördinatie en samenwerking

06.09

Ontvangsten

Artikel 7

Duurzaamheid

07.01

Afval en duurzaamheidagenda

07.02
07.03

Preventie en milieugebruiksruimte
Ecosystemen en landbouw

Artikel 8

Externe veiligheid en risico’s

Art.ond.

KAS2012

2013

2014

2015

2016

32.02
34.03
35.04
36.02
32.01
32.03
34.04
35.04

294
30.749
2.924
9.076
256
87
11.765
859

217
25.745
2.915
9.076
246
87
7.001
853

222
12.814
2.915
9.076
10
87
7.235
825

222
2.814
2.915
9.076

221
2.623
2.915

87
6.550
798

87
6.514
793

52.901

30.714

29.002

29.965

17.550

33.01
33.03
35.01
35.03
35.04
36.03
33.02
33.04
34.02
35.02
35.04
36.04

2.251
1.868
5.608
3.367
50
29.760
2.314
153
2.013
426
4.719
372

1.426
1.785
4.068
2.851
50
13.303
2.320
132
2.005
452
1.969
353

1.450
1.706
4.068
2.775
50
12.441
2.296
132
2.006
427
1.303
348

1.436
1.706
2.702
2.674
50
15.608
2.291
132
2.006
427
590
343

1.478
1.706
2.702
3.978
50
1.854
2.289
132
2.006
427
590
338

36.09

43.524

45.744

45.744

24.643

2.059

245.463

171.651

95.548

86.594

78.172

53.08
53.18
53.14
53.16
60.02

11.547
8.407
39.924
14.576
23.981

10.435
5.916
54.151
2.189
26.430

11.436
4.242
12.626
2.391
29.139

12.184
4.241
5.366
2.497
27.061

9.442
3.052
2.713
1.024
26.993

33.03
35.04
41.01
57.44
57.48
57.50
57.52
57.54

300
621
588
6.872
99.664
808
928
37.247

450
621
589
6.245
32.627
842
2.873
28.283

450
621
589
6.407

300
571
589
6.102

571
589
6.097

842
873
25.932

1.753
874
25.056

1.746
889
25.056

700.000

700.000

700.000

700.000

110.953

46.868

17.329

15.986

15.797

795
100.320
3.575
6.263

520
35.141
3.866
7.341

520
9.062
3.867
3.880

520
9.538
3.858
2.070

520
9.385
3.836
2.056

52.781

20.602

21.868

46.599

76.249

53.09

41.01
54.14
54.16
54.26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

224

Conversietabel begrotingsstanden

wordt

was

Art ond.

naam art. onderdeel

Art.ond.

KAS2012

2013

2014

2015

2016

08.01

Veiligheid chemische stoffen

56.34
56.38
56.40
33.01
34.04
41.01
56.42

4.218
1.977
2.421
3.769
550
8.121
31.725

3.363
1.512
1.942
3.731
550
1.736
7.768

3.426
1.363
2.202
3.752
550
1.608
8.967

3.613
1.953
3.187
3.756
550
1.506
32.034

3.598
1.943
3.173
3.743
550
1.481
61.761

08.02
08.03

Veiligheid GGO’s
Externe veiligheid inrichtingen en transport

Artikel 9

KNMI

41.950

44.607

49.503

42.233

40.479

09.01
09.02

Weer, klimaat en seismologie
Aardobservatie

29.607
12.343

28.348
16.259

26.524
22.979

25.008
17.225

24.881
15.598

Artikel 10

ILT

145.251

129.793

124.897

118.517

117.936

10.01

ILT

38.01

145.251

129.793

124.897

118.517

117.936

10.09

Ontvangsten

38.09

882

882

882

882

882

Artikel 97

Algemeen departement

9.408.051

9.388.477

9.661.495

8.468.160

9.121.902

97.01

IenM-brede program.
Bijdr. Infrafonds
Bijdrage BDU

41.01
41.03
39.01
39.02

17.636
7.012
7.376.313
2.007.090

17.339
6.918
7.552.230
1.811.990

17.248
6.505
7.875.414
1.762.328

15.237
6.507
6.718.707
1.727.709

15.220
6.470
7.355.672
1.744.540

97.02
97.04
97.09

Ontvangsten

41.09

2.771

2.685

2.685

2.685

2.685

Artikel 98

Apparaatsuitgaven kerndepartement

398.586

363.424

323.748

302.186

295.897

98.01
98.02

Personele uitgaven
Materiele uitgaven

246.549
152.037

219.708
143.716

191.702
132.046

173.934
128.252

170.307
125.590

Artikel 99

Nominaal onvoorzien

– 3.461

– 7.007

– 7.437

– 3.118

– 7.168

99.01

Nominaal onvoorzien

– 3.461

– 7.007

– 7.437

– 3.118

– 7.168

37.01
37.02

98.01
98.02

99.01

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

225

Rapportage behandeling correspondentie

D: BIJLAGE:
Rapportage behandeling correspondentie
Tijdigheid
Rapportage behandeling
correspondentie

Aantal
ingekomen
2012

Aanvragen om besluit algemeen (excl. Wob)
– Kerndepartement
–
– ILT
–
– PBL
–
– RWS
–
– KNMI
–
– Nea
537
Aanvragen om Wob-besluit
– Kerndepartement
61
– ILT
64
– PBL
–
– RWS
253
– KNMI
–
– Nea
1
Bezwaarschriften
– Kerndepartement
24
– ILT
884
– PBL
–
– RWS
–
– KNMI
–
– Nea
1
Klaagschriften
– Kerndepartement
1
– ILT
51
– PBL
–
– RWS
52
– KNMI
–
– Nea
–
Andere (burger)brieven
– Kerndepartement
2.650
– ILT
58.074
– PBL
305
– RWS
66.794
– KNMI
2.735
– Nea
2.143

Aantal
afgedaan
20121

Aantal
afgedaan
binnen
termijn

Aantal
afgedaan
binnen
verdaagde
termijn

Aantal
afgedaan na
instemming
met verder
uitstel

Aantal niet
tijdig

326

–

–

–

–

55
–

10
–

23
–

5
–

6
–

249

242

47

3

7

1

–

1

–

–

22
1.907

3

10

3

2

1

1

1
–

1
–

–

–

–

50

33

8

8

1

2.444
–
305
66.794
2.735
2.143

1.824
–
290
66.194
2.724
2.101

–
–
–
–
–

–
–
–
–
–

620
–
15
600
11
42

2

1
Inclusief restant verzoeken uit 2011 (vanwege overloop bij de afdoening van zaken over kalenderjaren heen correspondeert het totaal aantal
afgedaan niet (altijd) met het aantal ingekomen).
2
Door het wegwerken van de enorme werkvoorraad uit 2011 van de verzoeken in het kader van de Denied Boarding regeling bij luchtvaart, is dit
niet exact geregistreerd.

Dwangsommen
Rapportage behandeling correspondentie

Aantal
betaalde
dwangsommen

Totaal bedrag
betaalde
dwangsommen

24

€ 25.062,00

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

226

Afkortingenlijst

D. BIJLAGE:
Afkortingenlijst

A.
AAS
ABvM
AGAS
AGNL
AIP
AIS
AIRSPINT
AMvB
AO
AR
APK
ATB
AWACS

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Amsterdam Airport Schiphol
Anders Betalen voor Mobiliteit
Adviesraad Gevaarkijke Stoffen
Agentschap Nederland
Aeronautical Information Publication
Automatic Identification System
Airspace Infringement Team
Algemene Maatregel van Bestuur
Algemeen Overleg
Algemene Rekenkamer
Algemene Periodieke Keuring
Automatische treinbeveïnvloeding
Airborne warning and control station

B.
BAG
Barro
BAW
BBP
BDU
B en O
BES
Bevb
Bevi
BGT
BIRK
BKL
BOR
BOT-mi
BPM
BPRW
BRL
BRO
Brzo
BSIK
BuZa
BZK

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Basisregistratie Adressen en Gebouwen
Besluit algemene regels ruimtelijke ordening
Bestuursakkoord Water
Bruto Binnenlands Product
Brede Doeluitkering
Beheer en Onderhoud
Bonaire, st. Eustatius en Saba
Besluit externe veiligheid buisleidingen
Besluit externe veiligheidinrichtingen
Basisregistratie Grootschalige Topografie
Besluit Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit
Basiskustlijn
Besluit omgevingsrecht
Beleidsondersteunend Team Milieu-incidenten
Belasting van Personenauto′s en Motorrijwielen
Beheersplan Rijkswateren
Beoordelings Richtlijn
Implementatie Basisregistratie Ondergrond
Besluit risico zware ongevallen
Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

C.
CLSK
CBL
CBR
CBRN
CBS
CBV
CCAA
CCR
CCS
CDM

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Commando Luchtstrijdkrachten
Centraal Bureau Levensmiddelenhandel
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
Chemical, Biological, Radiological and Nuclear
Centraal Bureau voor de Statistiek
Comité Binnenvaartveiligheid
Curacao Civil Aviation Authority
Centrale Commissie voor de Rijnvaart
Carbon Capture and Storage
Clean Devolpment Mechanism

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

227

Afkortingenlijst

CenD
Cm
CO2
COGEM
CPB
Ctgb

=
=
=
=
=
=

Centrale Diensten
Commissie
Koolstofdioxide
Commissie Genetische Modificatie
Centraal Planbureau
College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en
biociden

D.
dB
DBFM
DCC

=
=
=

DEGAS
DGLM
DGMo
DGW
DRO
DVS

=
=
=
=
=
=

Decibel
Design-Build-Finance-Maintenance
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing
van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Dutch Expert Group Aviation Safety
Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritieme Zaken
Directoraat-Generaal Mobiliteit
Directoraat-Generaal Water
Duurzame ruimtelijke ontwikkeling
Dienst Verkeer en Scheepvaart

E.
EASA
EC
ECHA
ECN
EEDI
EHS
ELI
EMV&G

=
=
=
=
=
=
=
=

EPCIP

=

ERGO
ERTMS
ESPON

=
=
=

ETCS
EU
EU ETS
EUMETSAT

=
=
=
=

F.
FABEC
FAB’s
FES
FMO
FWSI

=
=
=
=
=

Functional Airspace Block Europe Central
Functional Airspace Blocks
Fonds Economische Structuurversterking
Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden
Fatalities and Weighted Serieus Injuries

G.
GEVERS
GGO′s
GIS
GNSS
GT

=
=
=
=
=

Geïntegreerd EV-RekenSysteem
Genetisch gemodificeerde organismen
Geluidsisolatieproject Schiphol
Global Navigation Satellite System
Bruto Tonnage

European Aviation Safety Agency
Europese Commissie
Europees Agentschap voor Chemische Stoffen
Energieonderzoek Centrum Nederland
Energy Efficiency Design Index
Ecologische Hoofd Structuur
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
Kennisplatform Elektromagnetische Velden en
Gezondheid
European Programme for Critical Infrastructure
Protection
Ecologie rond genetisch gemodificeerde organismen
European Rail Traffic Management System
Europese Observatienetwerk voor territoriale
ontwikkeling en cohesie
European Train Control System
Europese Unie
Europese CO2 -emissiehandelssysteem
European Organisation for the exploitation of
Meteorological Satellites

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

228

Afkortingenlijst

H.
HCFK
HFR
HGIS
HNR
HNS
HRN
HSA
HSL
HWBP
HWN

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Hydrochloorfluorkoolwaterstoffen
Hoge Flux Reactor
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Het Nieuwe Rijden
Hazard and Noxious Substances
Hoofdrailnet
High Speed Alliance
Hogesnelheidslijn
Hoogwaterbeschermingsprogramma
Hoofdwegennet

I.
ICAO
IenM
IF
ILB
ILG
ILT
IMO
IMPEL

=
=
=
=
=
=
=
=

INECE

=

INS
Inspire

=
=

INTERREG

=

IPG
IPO
IRO
IvDM
IVW

=
=
=
=
=

International Civil Aviation Organization
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Infrastructuurfonds
Impuls Lokaal Bodembeheer
Investeringsbudget Landelijk Gebied
Inspectie Leefomgeving en Transport
International Maritime Organization
The European Union Network for the Implementation
and Enforcement of Environmental Law
International Network for Environmental Compliance
and Enforcement
Internationale Normen Stoffen
Europese Richtlijn voor harmonisatie van geoinformatie
Programma voor transnationale samenwerking op
het gebied van de ruimtelijke ordening
Innovatieprogramma Geluid
Interprovinciaal Overleg
Infrastructuur en Ruimte Overleg
Instituut voor Duurzame Mobiliteit
Inspectie Verkeer en Waterstaat

K.
KCB
KiM
KNMI
KNRM
KPVV
KRM
KRW
Kton

=
=
=
=
=
=
=
=

Kerncentrale Borssele
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Koninklijke Redding Maatschappij
Kennisplatform Verkeer en Vervoer
Kaderrichtlijn Mariene Strategie
(Europese) Kaderrichtlijn Water
Kiloton (miljoen kilo)

L.
LAP
LDen
LIB
LMM
Lnight
LOM
LPG
LPH
LVB

=
=
=
=
=
=
=
=
=

Landelijk Afval Beheerplan
Day-evening-night level
Luchthavenindelingbesluit
Landelijk MestMeetnet
Night Level
Landelijk Overleg Milieuhandhaving
Liquid Petroleum Gas
Lozingsprogramma Haringvliet
Luchthaven verkeerbesluit Schiphol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

229

Afkortingenlijst

LVNL
LZV’s

=
=

Luchtverkeersleiding Nederland
Langere en Zwaardere Vrachtwagens

M.
MAD
MARPOL
MARSEC
MDG′s
MER
MIAW
MIRT

=
=
=
=
=
=
=

MJPG
MJPO
MKB
MKBA
MoU
MTOW
MVO
MW

=
=
=
=
=
=
=
=

Medicijnen, alcohol en drugs
Maritieme Pollutie
Maritime Security
Millennium Development Goals
Milieu Effect Rapportage
Maatschappij Innovatie Agenda Water
Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport
Meerjarenprogramma Geluidssanering
Meerjarenprogramma Ontsnippering
Midden- en Kleinbedrijf
Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse
Memorandum of Understanding
Maximum takeoff weight
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Megawatt

N.
NAI
NAVO
NBW
NDOV
NDPV
NDW
NEA
NEC
NEN
NeR
NGO
NH3
NIWO
NJN
NLR
NLS
NMa
NMCA
NO2
NoMo
Nox
NS
NSL
NSP
NWEA
NWO

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

Nederlands Architecteur Instituut
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Nationaal Bestuursakkoord Water
Nationale Databank voor Vervoergegevens
Nationale Databank Parkeervoorzieningen
Nationale Databank Wegverkeergegevens
Nederlandse Emissieautoriteit
National Emission Ceilings
Nederlands Normalisatie Instituut
Nederlandse emissierichtlijn lucht
Non-gouvernementele organisatie
Ammoniak
Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie
Najaarsnota
Nationaal Lucht- en Ruimtevaart Laboratorium
Nalevingstrategie
Nederlandse Mededingingautoriteit
Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse
Stikstofdioxide
Nota Mobiliteit
Stikstofoxiden
Nederlandse Spoorwegen
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Nieuw Sleutel Projecten
Nederlandse Windenergie Associatie
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek

O.
OAA
OD
OESO

=
=
=

OSPAR

=

Open Aviation Agreement
Operationele Doelstellingen
Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Oslo-Parijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

230

Afkortingenlijst

OV
OV SAAL

=
=

OWS

=

P.
PAS
PBL
PGS (15)
PHS
PIC
PIM

=
=
=
=
=
=

PKB
PM10
POP
PPS
PSO
PSSA
PUMA

=
=
=
=
=
=
=

R.
RBML

=

RCR
RDW
REACH
REACAAP

=
=
=
=

Revb
Revi
RGD
RIS
RIVM
RLG
RLI
ROL
ROR
RRAAM

=
=
=
=
=
=
=
=
=
=

RUD
RVS
RWG
RWS
RWT

=
=
=
=
=

S.
SAV
SBNS
SBVV

=
=
=

SCB
SES
SGWE
SHVP

=
=
=
=

Openbaar vervoer
Openbaar Vervoer Schiphol-Amsterdam-AlmereLelystad
Onderwatersuppleties

Programmatische Aanpak Stikstof
Planbureau voor de Leefomgeving
Publicatiereeks gevaarlijke stoffen
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Prior Informed Consent
Programma Informatie-uitwisseling Milieuhandhaving
Planologische Kernbeslissing
Fijnstof
Persistent Organic Pollutant
Publiek Private Samenwerking
Public Service Obligation
Particularly Sensitive Sea Area
Programma Uitvoering Met Ambitie

Regelgeving Burgerluchthaven en Militaire Luchthavens
Rijks Coördinatie Regeling
Rijksdienst voor het Wegverkeer
Registratie, evaluatie en autorisatie chemische stoffen
Regional Co-operation Agreement on Anti-Piracy in
Asia
Regeling externe veiligheid buisleidingen
Regeling externe veiligheidinrichtingen
Rijksgebouwendienst
River Information Services
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Raad voor het Landelijk Gebied
Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur
Commissie Ruimtelijke Ontwikkeling Luchthavens
Richtlijn Overstroming Risico’s
Rijk – regioprogramma Amsterdam-AlmereMarkerwaard
Regionale Uitvoeringsdiensten
Raad van State
Rotterdam World Gateway
Rijkswaterstaat
Rechtspersoon met Wettelijke Taak

Scheepsafvalstoffenverdrag
Stichting Bodemsanering Nederlandse Spoorwegen
Strategisch Beraad Verkeersinformatie en Verkeersmanagement
Systeemgerichte Contractbeheersing
Single European Sky
Stuurgroep Watereducatie
Service Huis Parkeervoorzieningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

231

Afkortingenlijst

SMASH

=

Rijksprogramma voor de Schipholregio, Structuurvisie Mainport Schiphol Haarlemmermeer
Zwaveloxide
Shared Services Organisatie
International Convention on Standards of Training,
Certification and Watchkeeping for Seafarers
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak
Stichting Keurmerken Touringcarbedrijven
Stoptonend sein
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid
Samen Werken aan de Uitvoering Nieuw Geluidbeleid
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

SO2
SSO
STCW

=
=
=

Stab
STKB
STS
SVIR
SWOV

=
=
=
=
=

SWUNG
SZW

=
=

T.
TAF
TCB
TENT-T
TK
TRG
TNO

=
=
=
=
=
=

TSI
TVG

=
=

U.
UNEP
UNESCO

=
=

UPGE
UvW

=
=

V.
VB
VAMEX
VenW
VI
VN
VNG
VOS
VOLCEX
VROM

=
=
=
=
=
=
=
=
=

VWS

=

Verantwoord Begroten
Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens
Ministerie van Verkeer en Waterstaat
VROM-Inspectie
Verenigde Naties
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Vluchtige Organische Stoffen
Volcanic Ash Execise
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

W.
Wabo
WAR
Wbb
WEZARD
WKO
WMO
Wp2000
WPMN

=
=
=
=
=
=
=
=

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
Waddenadviesraad
Wet bodembescherming
Weather Hazards for Aviation
Warmte / koude opslag
World Meteorological Organization
Wet personenvervoer 2000
Working Party on Manufactured Nanomaterials

Terminal Aerodrome Forecast
Technische Commissie Bodembescherming
Trans- Europese Netwerken
Tweede Kamer
Totaal Risico Gewicht
Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk
Onderzoek
Technische Specificaties van Interprobabiliteit
Totaal Volume Geluid

United Nations Environment Programme
United Nations Educational, Scientific and Cultural
Organization
Uitvoeringsprogramma Geluid op Emplacementen
Unie van Waterschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

232

Afkortingenlijst

WROOV
WWI

=
=

Werkgroep Reizigers Omvang en Omvang Verkopen
Wonen, Wijken en Integratie

Z.
ZBO
ZOAB

=
=

Zelfstandig Bestuursorgaan
Zeer Open Asfaltbeton

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 XII, nr. 1

233