Zorg naar gemeenten –

Goed voor elkaar?

Aanbevelingen van cliëntenorganisaties aan gemeenten
over informele zorg en het gesprek met de burger over
zorg en ondersteuning
Van 3 september tot 5 oktober 2015 heeft het programma Aandacht voor Iedereen – een
driejarig gezamenlijk programma van een groot aantal cliëntenorganisaties - voor de
vierde keer de digitale raadpleging ‘Zorg naar gemeenten’ gehouden. De raadpleging was
bedoeld voor mensen die vrijwillig en onbetaald hulp en ondersteuning bieden én mensen
die sinds 2015 voor hun zorg en ondersteuning terecht kunnen bij hun eigen gemeente. De
onderwerpen waren deze keer informele zorg en het gesprek van de gemeente met de
burger over zijn zorg en ondersteuning.
De raadpleging is geen representatief onderzoek. Maar met 10.130 ingevulde vragenlijsten
geeft ze wel belangrijke informatie over de ervaringen van mensen met de decentralisatie
van zorg en ondersteuning naar de gemeenten.

Informele zorg
Veel burgers leveren een bijdrage
In het nieuwe zorglandschap is meer nadruk komen te liggen op het inschakelen van
mantelzorg of het eigen sociale netwerk. De resultaten laten zien dat veel mensen het
afgelopen jaar één of meerdere buren geholpen hebben (46%), vrijwilligerswerk gedaan
hebben (52%) of hun naasten ondersteund hebben als mantelzorger (42%). Ongeveer de
helft van de burenhulp en het vrijwilligerswerk wordt gegeven aan mensen met een
chronische ziekte of beperking.
Besteed meer aandacht aan burenhulp, mantelzorg en vrijwilligerswerk


68% van mantelzorgers, 78% van de mensen die burenhulp geven en 68% van de
vrijwilligers zegt plezier te hebben in het helpen van anderen.



67% van de mantelzorgers, 74% van de mensen die burenhulp geven en 88% van
de vrijwilligers geeft aan dat het helpen van anderen voldoening geeft.



Veel vrijwilligers (59%) en mantelzorgers (60%) geven echter ook aan dat er
onvoldoende mensen zijn om hun taken mee te delen.



38% van de mantelzorgers ervaart gezondheidsklachten door het mantelzorgen.



73% van de mensen vindt dat de gemeente meer aandacht moet besteden aan
burenhulp, mantelzorg en vrijwilligerswerk. De deelnemers zien vooral een rol voor
de gemeente bij het samenbrengen van mensen die burenhulp of ondersteuning
nodig hebben en de mensen die deze ondersteuning bieden.

Verbeter mantelzorgondersteuning en respijtzorg


Ongeveer een kwart van de mantelzorgers kan er niet even een paar dagen
tussenuit. 32% van de mantelzorger zegt dat de afstemming met de professionele
zorg niet naar wens verloopt. Slechts 26% zegt voldoende informatie te krijgen
over hulp en hulpmiddelen om mantelzorgtaken goed te kunnen vervullen. Besteed

als gemeente in de zorginkoop aandacht aan de afstemming van de
professionele zorg en de mantelzorg.


40% beoordeelt de mantelzorgondersteuning als voldoende tot
goed. Menigeen ziet mogelijkheden om mantelzorgondersteuning te
verbeteren. Zoals een betere vindbaarheid van mantelzorgondersteuning maar
ook het beter afstemmen van de mantelzorgondersteuning op de behoefte van
mensen die zorgen voor een naaste met psychische of psychiatrische problemen.
Breng als gemeente de mogelijkheden in kaart om de mantelzorgondersteuning en
respijtzorg- waardoor de mantelzorger wordt ontlast - te verbeteren.

Het gesprek
Het gesprek als belangrijke schakel
De Wmo 2015 beoogt toegankelijke en passende zorg en ondersteuning te bieden aan
mensen, zodat zij eigen regie kunnen voeren en kunnen meedoen in de samenleving op
een manier zoals zij wensen en die bij hen past. Een belangrijke schakel om tot deze zorg
en ondersteuning te komen, is het gesprek met de gemeente.
1600 mensen in de raadpleging hebben het afgelopen jaar een gesprek met de gemeente
gehad over zorg en ondersteuning vanuit de Wmo. Deze de peiling laat zien – net als de
eerdere peiling dit voorjaar - dat er in dit contact tussen gemeente en burger op
belangrijke punten verbeteringen nodig zijn. Zo zouden gemeente en inwoner veel meer
samen moeten bedenken hoe er samenhangende zorg op de verschillende levensterreinen
geboden kan worden. Verder moet er ook betere en makkelijk bereikbare informatie
komen over de toegang tot ondersteuning uit de Wmo en over onafhankelijke
cliëntondersteuning.
Zorg dat mensen voorafgaand aan het gesprek goed geïnformeerd zijn


39% van de mensen die een gesprek heeft gehad over zorg en ondersteuning
vanuit de Wmo, is (heel) ontevreden over de informatie betreffende toegang en
procedures. 57% van de mensen weet niet dat er gebruik gemaakt kan worden
van onafhankelijke cliëntondersteuning. Van de mensen die gebruik gemaakt
hebben van onafhankelijke cliëntondersteuning, is 72% hierover (heel) tevreden.
Informeer mensen bij het inplannen van een gesprek over de toegang, procedures
en de mogelijkheden van onafhankelijke cliëntondersteuning. Want het is een taak
van de gemeente om er voor te zorgen dat mensen het gesprek goed
geïnformeerd en goed voorbereid kunnen voeren.

Informeer mensen tijdig over eigen betalingen en eigen bijdragen


49% is ontevreden over de wijze waarop de financiële situatie in beeld gebracht is
met het oog op extra zorgkosten en eigen bijdragen. 39% is van mening dat de
uitkomst financieel niet haalbaar is vanwege de eigen bijdrage en stapeling van
kosten. Het is daarom verstandig om mensen voorafgaand, in het gesprek en ook
in het verslag zoveel als mogelijk te informeren over eigen betalingen en eigen
bijdragen om te voorkomen dat aangereikte oplossingen achteraf financieel niet
haalbaar zijn. Kijk in het gesprek dus niet alleen naar wat er nodig is aan
ondersteuning maar ook naar de financiële draagkracht. U kunt daarbij gebruik
maken van een richtinggevende minimum/maximum tarieftabel.

Zorg dat degene die het gesprek voert namens de gemeente goed
toegerust is


36% is (heel) ontevreden over de deskundigheid van degene die
namens de gemeente het gesprek voert. 39% is (heel) ontevreden
over de wijze waarop tijdens het gesprek de situatie op alle levensterreinen in
kaart is gebracht. 40% is (heel) ontevreden over de wijze waarop tijdens het
gesprek samen naar een passend ondersteuningsaanbod is gekeken. Zorg dat
degene die het gesprek voert goed toegerust is. Hiermee wordt voorkomen dat
aangereikte oplossingen niet passen bij de ondersteuningsbehoefte.

Zorg voor goede informatie over bezwaar en beroep


39% geeft aan dat de situatie integraal, op alle levensterreinen, in kaart is
gebracht. Toch is slechts 20% van mening dat de uitkomst precies is wat men
nodig heeft. 11% zegt dat de ontvangen zorg en ondersteuning het probleem
oplost. 41% is van mening dat de uitkomst uitgaat van onrealistische (extra)
ondersteuning vanuit het eigen netwerk. Ook worden ontoereikende pgb-tarieven
als knelpunt genoemd. 38% is (heel) ontevreden over de informatie over klachten
en geschillen. Zorg voor goede informatie over hoe mensen bezwaar en beroep
kunnen aantekenen wanneer zij het niet eens zijn met een beschikking.



Als de maatwerkvoorziening wordt toegekend, dan kan gekozen worden voor
verstrekking in de vorm van een persoonsgebonden budget (pgb). Er moet dan
voldaan worden aan twee voorwaarden: 1) In staat zijn het pgb zelf te kunnen
beheren. 2) Met het pgb veilige en kwalitatief goede ondersteuning inkopen. Een
flink deel van de mensen (37%) zegt dat de mogelijkheid van een pgb niet is
aangeboden. Wacht niet tot de toewijzing van een maatwerkvoorziening, maar
informeer mensen al tijdens het gesprek over de mogelijkheden en voorwaarden
van een pgb.

Informeer mensen met overgangsrecht

Heeft u als gemeenten de indicaties ambtshalve verlengd? Informeer mensen met
overgangsrecht tot welke datum de indicatie ambtshalve wordt verlengd en vóór
wanneer mensen een uitnodiging voor een gesprek ontvangen.

Tot slot
Dit factsheet is een resultaat van de vierde digitale raadpleging uit de cliëntenmonitor van
het programma Aandacht voor iedereen. De factsheet gaat in op een selectie van de
uitkomsten. Met name de uitkomsten waar we gemeenten op willen wijzen.
De volledige rapportage over de uitkomsten wordt december 2015 verwacht. In de AVInieuwsbrief en op www.aandachtvooriedereen.nl leest u hierover meer. Hier vindt u ook de
uitkomsten van eerdere digitale raadplegingen.
Over aandacht voor iedereen
Het programma ‘Aandacht voor iedereen’ is opgezet om leden van Wmo-raden en
belangenbehartigers te informeren over de transitie en de transformatie van de AWBZbegeleiding en hen te adviseren over hun rol daarbij. Daarnaast monitort het programma
de gevolgen van deze verandering voor cliënten en mantelzorgers.
Het programma ‘Aandacht voor iedereen’ wordt gefinancierd door VWS. De bij het
programma betrokken landelijke organisaties zijn: Ieder(in), Koepel Wmo-raden, LPGGz,
Mezzo, Oogvereniging, ouderenorganisaties PCOB, Unie KBO, NOOM, NVOG,

patiëntenfederatie NPCF, Per Saldo en Zorgbelang Nederland.