Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

54
Vragen van de leden Bontenbal (CDA) en Thijssen (PvdA) aan de Minister
voor klimaat en energie over de rol van ijzerpoeder in het energiesysteem van
de toekomst (ingezonden 30 juni 2023).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 25 september
2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «IJzerpoeder succesvol toegepast om
woningen te verwarmen»1 Bent u bekend met ijzerpoeder en de bijbehorende
iron power technology, zoals ontwikkeld aan de TU Eindhoven?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de potentie van ijzerpoeder en iron power technology in het
energiesysteem van de toekomst? Kan ijzerpoeder een significante rol spelen
in het decarboniseren van ons energiesysteem? Zo ja, krijgt deze iron power
technology dan ook een plek in het Nationaal Plan Energiesysteem? Welke
toepassingen zijn denkbaar voor deze technologie in ons energiesysteem?
Antwoord 2
IJzerpoeder is een mogelijk veelbelovende techniek waarvoor in Nederland
ook de benodigde kennisbasis aanwezig is om dit verder door te ontwikkelen.
Flexibiliteit in het energiesysteem is essentieel vanwege de toenemende
afhankelijkheid van zon- en windenergie. In de verschillende ketens van het
Nationaal Plan Energiesysteem is het realiseren van een hoge graad van
systeemintegratie één van de ontwikkelpaden. Hiervoor moeten verschillende
technologieën voor conversie en opslag ontwikkeld, gedemonstreerd en
opgeschaald worden. IJzerpoeder kan in potentie deel uitmaken van deze
technologieën, bijvoorbeeld voor toepassingen als energie-import en
seizoensopslag. Hiervoor moet de technologie nog wel verder ontwikkeld en

1

ah-tk-20232024-54
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Energeia, 10 mei 2023, «IJzerpoeder succesvol toegepast om woningen te verwarmen».
(https://energeia.nl/energeia-artikel/40106486/ijzerpoeder-succesvol-toegepast-om-woningen-teverwarmen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

gedemonstreerd worden. De eerste stappen zijn hierin al gezet met verschillende projecten en pilots in o.a. de omgeving Helmond.
Met ijzerpoeder kan de energie uit waterstof worden opgeslagen in vaste
vorm. Dit betekent dat de technologie in principe zal moeten gaan concurreren met andere waterstofdragers, zoals ammoniak, methanol, vloeibare
organische waterstofdragers (LOCH) en zouten. Hierin moet ijzerpoeder zich
nog in bewijzen. Hierbij heeft ijzerpoeder het voordeel dat opslag en
transport relatief makkelijk en veilig is, waardoor bepaalde toepassingen
aantrekkelijker worden. Een nadeel daarbij is het relatief zware gewicht van
ijzerpoeder. Daarnaast is het restproduct roestpoeder groter in gewicht en
volume dan het ijzerpoeder waarmee de verbrandingsreactie begint. Het
importeren van goedkope duurzame energie uit zonnige landen met enorme
overschotten via ijzerpoeder lijkt daarmee minder voor de hand liggend.
Waterstof of ammoniak als alternatief hebben geen retourvrachten nodig en
water en stikstof zijn overal beschikbaar.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de maturiteit van deze technologie? Deelt u de constatering
dat «de meest cruciale beginselen» van deze technologie «succesvol en
reproduceerbaar bewezen [zijn] in een industriële omgeving»?
Antwoord 3
Met de proef uit het artikel zoals vermeld in vraag 1 is bewezen dat deze
technologie in principe kan worden toegepast. Hiermee deel ik de constatering dat de beginselen van deze technologie in principe reproduceerbaar
bewezen zijn in een industriële omgeving. De stap naar opschaling en
grootschalige toepassing van ijzerpoeder zijn bij een aantal toepassingen ook
op beperkte schaal bewezen, maar nog niet op grote schaal en reproduceerbaar. Daarnaast zijn er nog andere uitdagingen, zoals het afvangen en
reduceren van (een groter deel van) het restproduct roest naar ijzerpoeder
met behulp van groene waterstof (of blauwe waterstof) en het verhogen van
de efficiëntie van het totale proces. De beschikbaarheid van groene waterstof
zal de komende jaren nog een schaars goed zijn.
Vraag 4
Welke rol kan ijzerpoeder spelen in het vraagstuk van seizoensopslag van
energie? Ziet u naast waterstofopslag een rol voor ijzerpoeder in seizoensopslag?
Antwoord 4
Ik zie voor ijzerpoeder een mogelijke rol als waterstofdrager met als
toepassing seizoensopslag. IJzerpoeder is veilig (het kan tijdens bulkopslag
geen vlam vatten) en daarmee ook erg stabiel en kan dus relatief gemakkelijk
opgeslagen en vervoerd worden. Zoals gezegd is het restproduct roest nog
wel een punt waarvoor een oplossing nodig is.
Vraag 5
Welke rol zou ijzerpoeder kunnen spelen in het opbouwen van voldoende
strategische reserves voor energiedragers om daarmee de kwetsbaarheid van
ons energiesysteem te verkleinen?
Antwoord 5
Ook in de toekomst zullen we te maken hebben met periodes waar er zowel
geen wind als zon is en het dus niet mogelijk zal zijn om met deze bronnen
energie op te wekken. Er zijn reserves nodig voor het toekomstige energiesysteem om deze gaten dan op te kunnen vangen. Hiervoor zijn verschillende
invullingen mogelijk en er zal een verscheidenheid aan technologieën nodig
zijn om verantwoord reserves aan te leggen, ook om daarmee verder bij te
dragen aan een meer energie-onafhankelijk Nederland. Gelet op de stabiliteit
van ijzerpoeder als opslagvorm, kan ijzerpoeder mogelijk een rol spelen in
het opbouwen van voldoende strategische reserves gezamenlijk met andere
oplossingen om verschillende omstandigheden zoveel als mogelijk op te
kunnen vangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 6
Klopt het dat de iron power technology voor aanzienlijke lagere NOx-uitstoot
zorgt dan bijvoorbeeld waterstof?
Antwoord 6
Dit is afhankelijk van de toepassing waarin ijzerpoeder gebruikt wordt. Als
ijzerpoeder weer omgezet wordt naar waterstof vindt er geen verbranding
plaats en zal er in dit proces geen NOx-uitstoot plaatsvinden. Uiteraard was er
ook geen NOx-uitstoot geweest als dit waterstof was gebleven. Wanneer
ijzerpoeder direct verbrand wordt, is de NOx-uitstoot afhankelijk van de
condities van de verbranding, met name de verbrandingstemperatuur. In de
regel is NOx-uitstoot hoger naarmate de verbrandingstemperatuur hoger is.
De NOx-uitstoot van ijzerpoeder is dus afhankelijk van het proces waarin het
toegepast wordt. Of de NOx-uitstoot dan daadwerkelijk lager is, is ook
afhankelijk van de alternatieve optie. Het kan zeker het geval zijn dat
waterstofverbranding in bepaalde toepassingen leidt tot hogere NOx-uitstoot.
Echter, er geldt ook dat als directe elektrificatie (geen verbranding) de
alternatieve optie is voor een warmtevraag, de NOx-uitstoot van ijzerpoeder
hoger is.
Vraag 7
Kan deze iron power technology een rol spelen in het leveren van voldoende
schone elektriciteit en warmte op plekken waar binnen afzienbare tijd geen
waterstofbackbone aanwezig is en ook het elektriciteitsnet niet tijdig
verzwaard kan worden, zoals bij tal van bedrijven in het zogenaamde «zesde
cluster»?
Antwoord 7
Het is, zoals met elke energie-technologie, van belang dat ijzerpoeder wordt
toegepast in de best mogelijke vorm op de plek waar de technologie het
beste tot haar recht komt. Daarbij is het streven om het energiesysteem zo
efficiënt mogelijk te maken. Het minimaliseren van omzetting naar andere
vormen van energiedragers is hierbij belangrijk. Elke stap/omzetting naar
ander vormen van energie/energiedragers leidt immers tot energieverlies (en
dus kosten). In dat opzicht is elektrificatie het meest efficiënt, dan volgt
directe toepassing van waterstof en daarna vanuit opslag in waterstofderivaten en vaste-vorm opslag zoals ijzerpoeder. Voor het leveren van schone
warmte wordt ijzerpoeder systeemtechnisch dus een nuttige optie in situaties
waar directe elektrificatie en directe waterstoftoepassing niet mogelijk is.
Voor het leveren van schone elektriciteit zie ik geen of een zeer beperkte rol
voor ijzerpoeder. De energieverliezen om de potentiële energie in ijzerpoeder
weer om te zetten in elektriciteit zullen waarschijnlijk te groot zijn om op
kosten nog te kunnen concurreren met andere opties die schone elektriciteit
kunnen leveren.
Daarnaast is het van belang voor het gehele energiesysteem, om verschillende technologieën voor een bepaalde toepassing beschikbaar te hebben om
zo de kwetsbaarheid en afhankelijkheid van ons energiesysteem zo klein
mogelijk te maken.
Vraag 8
Op welke wijze kan deze iron power technology het beste worden gestimuleerd? Zijn stimuleringsregelingen zoals de SDE++, de MIA/EIA of andere
stimuleringsinstrumenten geschikt (te maken)?
Antwoord 8
Technieken zoals ijzerpoeder kunnen binnen meerdere instrumenten aan bod
komen afhankelijk van de mate waarin de techniek zich al bewezen heeft en
de mate waarin er sprake is van een voorspelbare business case. Er is
bijvoorbeeld al binnen de MOOI-regeling een subsidie verstrekt in december
2022 van € 3,4 mln. aan een innovatieproject rondom Iron Fuel Technology.
In dit project gaat een consortia aan de slag om een pilotinstallatie op circa
1MW schaal te ontwikkelen en te testen. Daarnaast is het in de DEI+ waterstof
en groene chemie voor Groenvermogen NL (komt voort uit het project van
het Nationaal Groeifonds) mogelijk om pilot- en demoprojecten in te dienen
die raken aan opslag en conversie van waterstof. Hier valt ijzerpoeder in
principe ook onder. Een kanttekening hierbij is dat volgens de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3

staatsteunkaders, steun aan demoprojecten moet leiden tot directie CO2reductie, waardoor er dus gebruik gemaakt zal moeten worden van weinig
beschikbare groene waterstof bij deze ijzerpoeder projecten.
Daarnaast wordt er ook binnen de opschalingsprogrammering van het
Klimaatfonds gekeken naar innovatieve opslagtechnieken. Er wordt onder
andere gekeken naar de relevantie van ijzerpoeder in het eindbeeld en welke
ondersteuning hier dan nog passend bij is.
In de marktconsultatie voor de openstelling van de SDE++ in 2024, die in de
eerste helft van 2023 door PBL is uitgevoerd, is ijzerpoeder ook meegenomen. PBL gaat op basis van de aangereikte informatie bezien of ijzerpoeder
past binnen de uitgangspunten voor de SDE++. Hierbij is de voorspelbaarheid
van de business case nog wel een uitdaging. Het is onzeker of PBL hiervoor
ook al in 2024 een advies zal uitbrengen gegeven de complexiteit van deze
techniek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

4