Hervormingsagenda
Jeugd 2023-2028

Inhoud
11

Hervorming van de jeugdzorg & het stelsel

3

1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding
Wenkend perspectief voor jeugdigen en gezinnen
Achtergrond en opgaven Hervormingsagenda 
De Hervormingsagenda in breder perspectief 

4
8
10
13

22

Hervormingsagenda: wat gaan we doen? 

16

33

2.1	Reikwijdte: jeugdhulpplicht voor de meest kwetsbare
jeugdigen en gezinnen
17
2.2	Jeugdhulp steviger verbinden aan aanpalende
domeinen zoals het onderwijs, volwassenen-ggz en
bestaanszekerheid22
2.3 Stevige lokale teams en toegang
28
2.4 Terugdringen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk
33
2.5 Kwaliteitsverbetering en blijvend leren
36
2.6	Verbeteren van de organisatie en inkoop van
specialistische jeugdzorg
39
2.7	Eenvoudigere uitvoering en inkoop, minder
administratieve lasten en aanpak negatieve effecten
marktwerking44
2.8	Verbeteren inzicht in het functioneren van het
jeugdstelsel met data en monitoring
50

Financiële afspraken Hervormingsagenda

44

Governance en implementatie

57

4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

59
60
61
67
68

Veranderstrategie
Belangrijke rol voor jeugdigen, hun gezin en naasten
Implementatielijnen Hervormingsagenda
Governance 
Tot besluit

Bijlagen
Bijlage 1 Meerjarig financieel kader HA
Bijlage 2 Maatregelentabel en verantwoordelijkheidsverdeling Hervormingsagenda
Bijlage 3 Investeringstabel
Bijlage 4	Randvoorwaarden indicatoren monitor Hervormingsagenda en
voorbehouden basisset 
Bijlage 5 Afkortingenlijst
Bijlage 6 Begrippenlijst

69
72
73
76
77
78

53

2

1
Hervorming van de
jeugdzorg & het stelsel

3

1.1 Inleiding
De jeugd heeft de toekomst. Door veilig en gezond op te groeien, goed onderwijs te genieten, vrienden te maken,
onbekommerd buiten te spelen en te bewegen en sporten krijgen jeugdigen de goede start die zo belangrijk is.

• Sinds 2015 zijn er 1.500 nieuwe jeugdhulpaanbieders
bijgekomen.7
• Wachtlijsten groeien.

De Nederlandse jeugd beschouwt zichzelf als één van de
gelukkigste van Europa. Anderzijds geven veel jongeren aan
te kampen met mentale gezondheidsproblemen. De nasleep
van de coronamaatregelen speelt hierbij een rol, maar ook
prestatiedruk (bijvoorbeeld in het onderwijs), de druk vanuit
social media en zorgen over de toekomst (huisvesting,
klimaat, bestaanszekerheid) veroorzaken onzekere, angstige
of zelfs depressieve gevoelens. En die komen in alle lagen
van de bevolking voor.

Die trends hebben we geanalyseerd. Voor een deel hangen
deze samen met ontwikkelingen in de jeugdzorg zelf. Maar
voor een groot deel hangen deze samen met veranderingen
in de maatschappelijke context en in aanpalende domeinen
als het onderwijs (mede in verband met de prestatiedruk),
de volwassenenzorg, veiligheid en de sociale zekerheid.
Deze constatering dient vertaling te krijgen in de aanpak.

Hoe moeten we hier nu mee omgaan? Politiek en
maatschappij zijn het er over eens dat de basiscondities
voor gezinnen op orde moeten zijn: bestaanszekerheid,
zo min mogelijk gezondheidsverschillen, kansengelijkheid,
veiligheid, een leefbare wijk.

Deze trends maken duidelijk waar verbetering nodig is:
• Aan het begin van deze eeuw maakte 1 op de 27 jeugdigen onder de 18 jaar gebruik van jeugdzorg. Dat steeg al
snel naar 1 op de 10 in 2015 en 1 op de 7,5 op dit moment.1
• De uitgaven van de jeugdzorg zijn flink gestegen (ook
door stevige administratieve lasten).2 In 2019 werd circa
€1,9 mld. meer uitgegeven dan in 2015.3 Dit is een stijging
van zo’n 50%.4
• Landelijk is het aantal jongeren met jeugdzorg met 23%
gestegen tussen 2015 en 2022.5 Jeugdigen zitten langer in
jeugdzorg.
• De gemiddelde trajectduur is in 2021 ten opzichte van
2015 met 35% gestegen bij jeugdhulp zonder verblijf.6
• We zien een stijging in vraag en aanbod van individuele
ambulante hulp.

Binnen de jeugdzorg is de marktwerking doorgeschoten,
waardoor het zorglandschap niet meer overzichtelijk is en
de noodzakelijke samenwerking moeilijker is geworden.
Administratieve lasten zijn hoog. Tegelijkertijd schort het
aan passende en beschikbare zorg voor de meest kwetsbare
kinderen, bijvoorbeeld kinderen met een beschermings­
maatregel, met ernstige psychiatrische problematiek of
met een beperking of chronische aandoening.

1

https://www.nji.nl/system/files/2021-04/Het-groeiend-jeugdzorggebruik-Duiding-en-aanpak.pdf.

2

Volgens onderzoek van Berenschot op basis van uitgaven in 2018 wordt 29% van de totale middelen voor jeugdzorg besteed aan kosten gericht op het organiseren en coördineren van zorg. Dit betreft onder andere het organiseren van
de toegang tot hulp en ondersteuning in het sociaal domein, het ontwikkelen van gemeentelijk beleid, inkoop en facturatie, monitoring en verantwoording, en huisvestings- en ICT-kosten van de medewerkers die deze taken uitvoeren.

3

Ook vóór 2015 heeft naar verwachting een stijging van de uitgaven plaatsgevonden, maar hier zijn geen cijfers van doordat de Jeugdwet toen onderdeel uitmaakte van verschillende wetten.

4

Stelsel in groei | Rapport | Rijksoverheid.nl.

5

CBS Jaarrapport Jeugdhulp 2015, CBS Jaarrapport 2022.

6

CBS Jaarrapport Jeugdhulp 2015, CBS Jaarrapport Jeugdhulp 2021.

7

CBS Jaarrapport Jeugdhulp 2021.

4

De uitgaven van de jeugdzorg zijn flink gestegen.8
Daarmee is ook het beroep van de jeugdzorg op de krappe
arbeidsmarkt gegroeid.
Wat is nu nodig om jeugdigen een goede start in het
leven te geven en het jeugdstelsel tevens houdbaar te
maken voor de toekomst? Met zoveel jongeren in een
jeugdzorgtraject doen we kennelijk iets niet goed – als
politiek, ouders, professionals, maar ook als media, scholen,
bedrijfsleven en voorbeeldfiguren. We zullen ten principale
een verandering moeten realiseren. Waar nu sprake is van
een individuele focus (op het kind), moeten we de omslag
maken naar een contextgerichte focus (de oplossing ligt
in een goede pedagogische context in het onderwijs, in
prestatiedruk, in bestaanszekerheid etc.). En dat vergt een
geheel andere benadering.
De randvoorwaarden voor gezinnen rondom
bestaanszekerheid, wonen, (passend) onderwijs, veiligheid,
en geborgenheid zijn niet op orde en we leggen jeugdigen
– bewust of onbewust – allerlei normen op waaraan ze
moeten voldoen. We maken prestaties belangrijker dan
relaties. Door tegenslag, wat bij het leven hoort, primair aan
het individu op te hangen. De druk die dit veroorzaakt en
de manier waarop we hiermee omgaan moet bespreekbaar
gemaakt worden, zowel individueel als maatschappelijk.
Zo wordt de veerkracht van jeugdigen en gezinnen in hun
normale dagelijkse leven versterkt.

Doorgaan op dezelfde voet betekent vastlopen.
We moeten samen aan de slag. De jeugdzorgsector
met alle betrokken partijen, de politiek – zowel nationaal
als lokaal – , en de samenleving als geheel. Dat vergt
nadrukkelijk samenwerking over de grenzen van sectoren
heen. De problematiek waarmee de jeugdzorg van doen
heeft kent oorzaken die in verschillende domeinen liggen
en dus vragen om een sterk samenhangende aanpak.
Het vraagt om scherpe keuzes en een betere organisatie.
Er zijn stevige aanpassingen nodig binnen en in aanvulling
op het bestaande decentrale stelsel:
• Aanpassingen in wetgeving om de reikwijdte van de
jeugdhulpplicht scherper af te bakenen (niet alle
problemen van jeugdigen of ouders vallen onder de
jeugdhulpplicht);
• Meer verbinding leggen tussen jeugdhulp en het
onderwijs en kijken naar bredere aspecten in het leven
van gezinnen ((jeugd)gezondheidszorg, schulden, ouders
met ggz- of andere problematiek, vechtscheidingen) en
het maken van afspraken over de rollen en
verantwoordelijkheden van de andere sectoren in het
adresseren van de vraag naar jeugdhulp;9
• Veel betere (brede) analyse10 om te beoordelen mét een
gezin en/of het kind wat het nodig heeft en waar hulp
geboden kan worden (binnen of buiten jeugdhulp);
hierbij is ‘matched care’ het uitgangspunt. Vervolgens
wordt, als specialistische jeugdhulp nodig blijkt, deze zo
snel als mogelijk weer afgeschaald;

• Door te onderzoeken en niet-vrijblijvende afspraken te
maken over die inzet van hulp die van goede kwaliteit is
en écht werkt en over hoe we van elkaar blijvend kunnen
leren;
• Verplicht samen te werken binnen en buiten de jeugdzorg
en in regionaal en nationaal verband, en hierdoor ook
passende zorg in te kopen tegen minder administratieve
lasten;
• Beter te monitoren of wat we doen ook in de
afgesproken richting werkt, met betere data en door een
beter financieringsmodel te ontwerpen.
De combinatie van een brede maatschappelijke aanpak
én een verbetering van het jeugdhulpstelsel zelf moet
ook leiden tot een besparing in personele en financiële
zin. De weg naar steeds meer individuele jeugdhulp, waarbij
tegelijkertijd veel kwetsbare jeugdigen te lang wachten op
passende zorg, kan niet de route zijn die we in de toekomst
blijven bewandelen. Dat moet anders – slimmer, efficiënter
en met minder bureaucratie dan nu. Bovendien hebben we
te maken met een krimpende arbeidsmarkt en het beroep
dat de zorg op de samenleving doet is al groot. Het stelsel
moet ook financieel houdbaar zijn voor de toekomst. De
rekening moet immers ook gezamenlijk worden opgebracht.

8

Volgens onderzoek van Berenschot op basis van uitgaven in 2018 wordt 29% van de totale middelen voor jeugdzorg besteed aan kosten gericht op het organiseren en coördineren van zorg. Dit betreft onder andere het organiseren van
de toegang tot hulp en ondersteuning in het sociaal domein, het ontwikkelen van gemeentelijk beleid, inkoop en facturatie, monitoring en verantwoording, en huisvestings- en ICT-kosten van de medewerkers die deze taken uitvoeren.

9

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/03/22/tk-bijlage-3-significant-public-rapportage-relatie-scheidingen-ggz-en-jeugdhulp.

10

Onderdeel van een brede analyse: triage, verklarende analyse en verwijzing, zie 2.3.1 convenant ‘Stevige lokale teams’.

5

Na de decentralisatie in 2015 is hard gewerkt aan
verbetering van de jeugdzorg (tegengaan van versnippering,
betere toegang, inzet op vakmanschap). Dat gebeurde
lokaal en regionaal alsook landelijk met bijvoorbeeld het
programma ‘Zorg voor de Jeugd’.11 Het vond veelal plaats
vanuit een benadering gericht op het individuele kind
en minder op de context. Daarom zijn op dit moment
verdergaande hervormingen in de jeugdzorg en in relatie
met andere domeinen noodzakelijk om het stelsel van zorg
en ondersteuning voor de jeugd meer in balans te brengen.
Jeugdzorg tot slot – en dat besef is bij alle gepresenteerde
maatregelen essentieel – is en blijft relationeel mensenwerk.
En dat waarden gedreven mensenwerk zal in de
ondersteuning van jeugdigen altijd tot zijn recht moeten
komen. Door het respecteren van hun stem en die van hun
ouders, door het betrekken van ervaringsdeskundigen en
door professionals de ruimte te geven.

Wie werkt er aan deze hervormingen?
De Hervormingsagenda is voorbereid door de zogeheten
Vijfhoek, vanuit ieders verantwoordelijkheid:
• Cliëntenorganisaties en jongerenvertegenwoordigers
(Ieder(in), MIND, NJR);
• Professionals (Samenwerkende Beroepsverenigingen
Jeugd (SBJ): NVvP, NIP, LVVP, NVO, BPSW, BVjong, AJN,
V&VN, LHV, NVK, FVB);

• Aanbieders (Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd
(BGZJ): Jeugdzorg Nederland, de Nederlandse ggz en de
Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN));
• Gemeenten (vertegenwoordigd via de Vereniging van
Gemeenten, VNG);
• Het Rijk (VWS, JenV, BZK, Financiën, SZW en OCW).

(goede governance en monitoring). We moeten anders gaan
denken en handelen. Waar nodig helpen we elkaar, ook als
het anders loopt dan verwacht. Het betekent ook elkaar
niet loslaten als het (even) tegenzit. Net als in de jeugdzorg
zelf gaat het ook hier om relatievorming en -behoud. In
hoofdstuk 4 gaan we hier nader op in.12

Daarnaast zijn tal van jeugdzorgexperts en andere
organisaties direct of indirect betrokken geweest bij
de totstandkoming van deze agenda (zoals onder
meer de Associatie Wijkteams, de Jeugdautoriteit,
de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en veel
individuele gemeenten, aanbieders, jongeren en
jeugdzorgprofessionals.

De Hervormingsagenda is, zoals de naam al aangeeft,
vormgegeven als een agenda. Elk thema bevat diverse
maatregelen, die voor zover mogelijk zijn uitgewerkt in
acties. De komende periode werken we dit, waar nodig,
verder uit.

We hebben met elkaar een lang en intensief proces achter
de rug om deze Hervormingsagenda op stellen. Dit is hoe
ver we zijn gekomen; aan deze stevige opgave willen we
ons verbinden. Nu is het zaak om samen de uitwerking en
uitvoering van de Hervormingsagenda verder ter hand te
nemen. Een ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid, in
samenwerking en met een gezamenlijk doel: passende en
tijdige zorg voor iedere jeugdige die dat nodig heeft.
We gaan deze agenda met elkaar aan en houden elkaar
gedurende het proces vast. Dat betekent een heldere
verdeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden op de
verschillende onderdelen van de agenda en dat vraagt dat
we elkaar aanspreken als een afspraak niet is nagekomen

11

Voor een overzicht van de resultaten van het programma ‘Zorg voor de Jeugd’ klik hier.

12

We hanteren hierbij de Code of Conduct die voor het programma ‘Zorg voor de Jeugd’ was opgesteld met dezelfde partijen.

Om de beoogde doelen van de maatregelen te realiseren,
en daarmee de agenda tot een succes te maken, is lokale en
regionale implementatie noodzakelijk. Dit kan bijvoorbeeld
door de aangepaste wet- en regelgeving of de opgestelde
handreiking toe te passen in het regionale of lokale beleid,
de uitvoering van zorg en de verdere lokale praktijk. Hoewel
deze vertaalslag naar het lokale niveau niet overal in de
Hervormingsagenda wordt gemaakt, is dit wel degelijk
onderdeel van de agenda. Dit geldt ook voor acties die nu
nog niet zijn voorzien en/of opgenomen, maar die via de
partijen van de Hervormingsagenda en de daarbij horende
implementatiestructuur worden vormgegeven. Hierbij is ook
nadrukkelijk aandacht voor de eventuele ondersteuning van
partijen op lokaal en regionaal niveau bij de implementatie.
Van het papier af, de praktijk in.

6

Om zicht en grip te houden op de voortgang en effecten van
de gemaakte afspraken in de Hervormingsagenda wordt
vanaf 2023 een jaarlijkse monitor opgesteld op basis van
reeds beschikbare en aanvullende data. Deze monitor wordt
gaandeweg gezamenlijk doorontwikkeld. Een onafhankelijke
partij ontwikkelt de monitor en voert deze uit. We moeten
weten of we echt stappen in de goede richting zetten. De
uitvoering van de Hervormingsagenda is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van alle partijen. De voortgang wordt
besproken met alle betrokken partijen in de Vijfhoek, in
een bestuurlijk overleg dat ten minste twee keer per jaar
plaatsvindt. Daarbij hoort dat we elkaar bij de les houden
en aanspreken op elkaars verantwoordelijkheden, en
bijsturen indien nodig. In de Hervormingsagenda zijn de
verantwoordelijkheden en daaruit volgende taken en
rollen bij de uitwerking van de Hervormingsagenda zoveel
mogelijk benoemd en expliciet gemaakt. De financiële
afspraken betreffen afspraken tussen Rijk en de VNG, waar
aanbieders, professionals en cliëntenorganisaties geen
deelgenoot van zijn. Deze afspraken vormen het financiële
kader van de Hervormingsagenda.

Leeswijzer
De opbouw van de Hervormingsagenda ziet er als volgt
uit: in het vervolg van dit hoofdstuk staan we eerst stil
bij de toekomst van de jeugdzorg: wat is in de kern ons
wenkend perspectief voor jeugdigen en gezinnen? Daarna
gaan we in op de aanleiding voor de Hervormingsagenda
en de opgaven in de jeugdzorg met een beschrijving hoe
wij aan de slag gaan met deze opgaven (de achterliggende,
dragende visie op de agenda). Tot slot zetten we deze
Hervormingsagenda in een breder perspectief van onder
andere de arbeidsmarkt. In hoofdstuk 2 beschrijven we
welke maatregelen en acties we inzetten of welke afspraken
we maken om onze ambities te bereiken. De financiële
afspraken van de Hervormingsagenda staan centraal in
hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 gaat in op de ‘Governance en
implementatie van de Hervormingsagenda’, zodat deze
afspraken op papier hun beslag krijgen in de praktijk.
Een begrippen- en afkortingenlijst zijn opgenomen in de
bijlagen.

7

1.2 Wenkend perspectief voor jeugdigen en gezinnen
Hoe kijken we in de kern aan tegen toekomstige jeugdzorg? Wat is het wenkend perspectief voor jeugdigen en
gezinnen? Onderstaande punten vatten onze visie samen13:

1. We gaan uit van een inclusieve samenleving waarin
iedereen, ongeacht kwetsbaarheid of beperking, kan
meedoen. Voor jeugdigen en gezinnen die dat nodig
hebben, is passende en tijdige hulp en ondersteuning
beschikbaar. Deze vindt zoveel mogelijk plaats binnen het
eigen netwerk en de context waarin jeugdigen opgroeien
met ouders, vrienden, familie, buren, sportcoaches,
leerkrachten, kinderopvangmedewerkers, kinder- en
jongerenwerkers, jeugdgezondheidszorg, informele
steunfiguren. Deze dagelijkse contacten (formeel en
informeel) worden alleen waar nodig aangevuld met
extra expertise. Daarover voeren we een breed maatschappelijk gesprek;
2. Dat vraagt allereerst vertrouwen in en versterking van de
directe leefomgeving en sociale basis: goed onderwijs,
betaalbare kinderopvang en toegang tot (sport)verenigingen, jongerenwerk, bibliotheken, parken, speeltuinen
en andere publieke voorzieningen. Een goede laagdrempelige publieke infrastructuur helpt jeugdigen en ouders
om mee te doen, en hun vragen over opvoeden en
opgroeien in de dagelijkse contacten bespreekbaar te
maken. Zo worden die vragen over opvoeden en opgroeien zoveel mogelijk opgelost of hanteerbaar gemaakt in

13

het dagelijks leven. Dit vraagt een gerichte en doordachte
aanpak op preventie;
3. Sommige jeugdigen of hun ouders/opvoeders krijgen te
maken met problemen die verder reiken dan vanuit het
dagelijks netwerk opgelost kunnen worden. Voor hen is
passende ondersteuning nodig. Daarvoor is in de wijk
een laagdrempelig, kwalitatief goed, lokaal team
beschikbaar (met stevige relaties met specialistische
jeugdhulp voor als dat nodig blijkt) dat samen met
jeugdigen en hun ouders goed beziet wat nodig is,
verbindingen legt met het bestaande informele en
formele netwerk rondom de jeugdigen, maar zelf ook
hulp kan bieden. Een professional uit de specialistische
jeugdhulp kijkt mee aan de voorkant, is in te zetten ter
consultatie en om samen met het lokale team een goede
brede analyse te doen. Om zo beter te bepalen wat nodig
is: als problemen voortkomen uit andere domeinen dan
wordt van daaruit in een adequate aanpak voorzien;
4. De geboden jeugdhulp is passend en zo ‘thuis’ en/of
dichtbij mogelijk. Voor kinderen met lichte problematiek
zijn lokaal vrij toegankelijke (jeugdhulp)voorzieningen
beschikbaar die binnen een netwerk vallen van bestaan-

de voorzieningen als scholen of gezondheidspraktijken,
gericht op het hanteren van problemen in het dagelijkse
leven. Voor kinderen met meervoudige en/of complexe
problematiek die minder vaak voorkomt en in situaties
waarin veiligheidsproblemen spelen, worden alle
facetten van de hulpvraag in kaart gebracht (bijvoorbeeld
met verklarende analyse) en is er snel passende hulp.
Passende zorg houdt in: de juiste zorg op de juiste plek
en op juiste moment door de juiste professional (‘matched care’). Het is waarde gedreven: dat betekent dat
zorg op de eerste plaats doelgericht moet zijn, voldoet
aan de stand van wetenschap en praktijk, en meerwaarde
heeft voor de jeugdige (en/of gezin), met daarnaast een
doelmatige inzet van mensen en middelen. En passende
zorg komt samen met, en gezamenlijk rondom, de
jeugdige tot stand. Wanneer deze zorg effectief is
gebleken, wordt vervolgens ook zo snel als mogelijk en
wenselijk, de zorg of hulp weer afgeschaald;
5. Jeugdhulp, zowel voor lichte als voor zware problematiek, sluit altijd aan bij de leefwereld van jeugdigen en de
omgeving waarin zij zich bevinden. Daarom is ook het
betrekken van ervaringsdeskundigheid en informele
netwerken van belang. En ligt de regie zoveel mogelijk bij
de jeugdige en het gezin; zij zitten aan het stuur. Juist
waar de hulpvraag meervoudig en/of complex is, is een
levensbrede aanpak nodig, vanuit wonen, volwassenenzorg, onderwijs, werk en inkomen of andere domeinen.

Hierbij hebben we ook gekeken naar het Kinderrechtenverdrag.

8

En voor jeugdigen met levensbrede én levenslange
beperkingen moet ook langdurig passende hulp beschikbaar zijn.
Het is belangrijk dat deze visie, dit wenkend perspectief,
wel blijft passen bij de schaarste aan personeel, binnen
het door het kabinet beschikbaar gestelde budget en het
organiserend vermogen van de sector. Dat vergt bewuste en
scherpe keuzes. Als we die keuzes niet maken, dan bepaalt
de schaarste waar er gaten vallen en waar jeugdigen tussen
wal en schip vallen. Dat moeten we voorkomen.

9

1.3 Achtergrond en opgaven Hervormingsagenda
In de aanloop naar de Hervormingsagenda zijn talrijke onderzoeken en rapporten verschenen waarin de
knelpunten in de jeugdzorg zijn geanalyseerd en talrijke adviezen zijn opgesteld. Deze data en rapporten zijn
onderliggend aan deze agenda.

De oorzaken voor de knelpunten die genoemd worden
zijn divers en liggen onder meer in personeelstekort,
hoge werkdruk, administratieve lastendruk, gebrek aan
beschikbaarheid van zorg door tekortschietende inkoop op
het juiste schaalniveau, organisatiewijze, voortschrijdende
wetenschappelijke kennis en visies (lange tijd zijn de
schadelijke effecten van uithuisplaatsingen onvoldoende
onderkend) of het geven van individuele antwoorden die
eigenlijk worden veroorzaakt door brede maatschappelijke
vraagstukken.
In mei 2021 heeft de Commissie van Wijzen de financiële
staat en stand van de jeugdzorg en het -stelsel beoordeeld.
Het Rijk en VNG/gemeenten kregen het dringende advies
een agenda op te stellen om de opgaven in de jeugdzorg
aan te pakken met een pakket aan maatregelen en
besparingen. Het advies van de Commissie van Wijzen is
– naast de al genoemde adviezen om de jeugdhulp en het
jeugdhulpstelsel te verbeteren – het vertrekpunt voor deze
meerjarige Hervormingsagenda. Voor 2022 en 2023 zijn in
dit kader al afspraken gemaakt tussen Rijk en VNG. In de
zomer van 2021 heeft het Rijk bestuurlijke afspraken met
de VNG en de andere partners in de Vijfhoek gemaakt om

14

het traject van het opstellen van de Hervormingsagenda
Jeugd te starten. In het najaar van 2021 is in negen
werkgroepen door meer dan 120 betrokken experts onder
leiding van onafhankelijke voorzitters vanuit verschillende
perspectieven gewerkt aan bouwstenen voor deze agenda.
Dit heeft een rijke oogst opgeleverd.
Na de totstandkoming van het coalitieakkoord in december
2021 waren enige maanden nodig om duidelijkheid te krijgen
over de aanvullende besparingsopgave van het kabinet van
€511 mln. in relatie tot de Hervormingsagenda.14 In juni
2022 zijn we verder gegaan. Vanuit de bouwstenen van de
werkgroepen hebben we de afgelopen periode inhoudelijke
verbeteringen nader uitgewerkt in maatregelen en het
financiële beeld waar nodig gecompleteerd om zodoende te
komen tot een agenda waarmee we de jeugdzorg verbeteren
binnen een houdbaar kader voor de toekomst.
Gebaseerd op al dit voorwerk zien wij tien grote opgaven
die onze aandacht vragen om de jeugdhulp en het stelsel
duurzaam te verbeteren. Zes hiervan richten zich op het
verbeteren van jeugdhulp en vier op het verbeteren van het
jeugdhulpstelsel en de uitvoering daarvan in de praktijk.

De jeugdzorg moet en kan beter:
1. We hebben met elkaar een fundamenteel gesprek te
voeren over opvoeden en opgroeien en de ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan het toenemende beroep
op jeugdhulp. Dit betreft ten principale niet een stelsel-,
organisatie-, bekostigings- of sturingsvraagstuk maar
een politiek-maatschappelijk thema van enorme
betekenis. De maatregelen die we nemen moeten
gepaard gaan met het adresseren van de oorzaken van de
groei die buiten de invloedssfeer van het jeugdstelsel
liggen. Willen we slagen in de bedoeling van de agenda,
dan is samenwerking met andere domeinen
onontbeerlijk;
2. Breed kijken: wanneer kinderen en gezinnen jeugdhulp
nodig hebben, is het van belang dat deze steeds wordt
ingezet met oog voor de situatie van het gezin waarin een
jeugdige opgroeit: onderwijs, armoede, schulden,
huisvestingsproblematiek, de druk van de prestatiemaatschappij en problematiek van ouders (zoals ggz, verslaving, relatie- en scheidingsproblemen). Dit alles is van
invloed op de jeugdigen in het gezin en daarmee de vraag
naar jeugdhulp. Het jeugddomein is dus onlosmakelijk
verbonden met het gemeentelijke sociaal domein en het
zorgstelsel in den brede. Om die reden verbinden we de
jeugdhulp steviger aan aanpalende domeinen zoals het onderwijs,
jeugdgezondheidszorg, volwassenen-ggz en bestaanszekerheid
(zie paragraaf 2.2);

Kamerstukken II 2021/22, 31 839, nr. 853.

10

3. Waar jeugdhulp nodig is, moet deze toegankelijk en
beschikbaar zijn voor de meest kwetsbare jeugdigen en
gezinnen. We zien dat deze groep nu onvoldoende
passende en tijdige jeugdhulp ontvangt. Ombuiging
hiervan vraagt een gerichte aanpak: naast de verbetering
van de kwaliteit van de zorg, moet het voor jeugdigen en
hun ouders helder zijn waarvoor ze in het kader van
jeugdhulp bij de overheid terecht kunnen en waarvoor
niet. Met beperkte mensen en middelen moeten scherpe
keuzes gemaakt worden over wie in aanmerking komt
voor professionele jeugdhulp, waarbij de meest kwetsbaren altijd geholpen moeten worden. Het moet duidelijker
worden wat binnen de huidige wettelijke kaders onder de
jeugdhulpplicht valt. Eén op de 7,5 jeugdigen in een
individueel maatwerktraject zet de beschikbaarheid en
betaalbaarheid van zorg, zeker in de huidige context van
een krappe arbeidsmarkt, onder druk. Daarom bakenen we
de reikwijdte van de jeugdhulpplicht af (zie paragraaf 2.1) en
doen we een aantal zaken niet meer onder jeugdhulp.
Goede brede analyse helpt deze keuzes te maken;
4. Jeugdigen en hun ouders moeten voor jeugdhulp
laagdrempelig en dicht bij huis terecht kunnen bij
stevige lokale teams die waar nodig ook zelf passende en
samenhangende basishulp bieden: zowel licht als
zwaarder en zowel kort als langdurig (bijvoorbeeld ook
langdurige lichtere hulp). Waar nodig wordt opgeschaald
naar specialistische hulp. Voor het op- en afschalen van
hulp is het nodig dat lokale teams worden versterkt met
voldoende kennis van, en verbinding met, specialistische
hulp. Hiervoor maken we een beweging naar de voorkant
en versterken we de lokale toegang met stevige lokale teams,
waarin goed opgeleide professionals werken, die in goede
verbinding staan met specialisten (zie paragraaf 2.3);

5. We zorgen dat kinderen zoveel mogelijk thuis opgroeien,
ook als zij hulp nodig hebben. Om die reden zetten we in
op het voorkomen en terugdringen van residentiële
jeugdhulp. Er vindt altijd een zorgvuldige afweging
plaats welk type jeugdhulp passend is. Waar residentiële
jeugdhulp toch nodig is, transformeren we deze verder
naar woonvoorzieningen in een open, zo thuis mogelijke,
kleinschalige vorm. We ‘rapporteren’ daarbij niet alleen
meer over jeugdigen en hun ouders (met een externe
hulproute als gevolg), maar staan hen bij vanuit de
(vertrouwde) relaties die er al zijn. In het terugdringen
van residentiële jeugdhulp willen we bereiken dat in
2025 de gesloten jeugdhulp kleinschalig werkt en dat we in
2030 zo dicht mogelijk bij nul gesloten plaatsingen zijn
(zie paragraaf 2.4);
6. Jeugdigen en ouders moeten erop kunnen vertrouwen
dat de zorg die zij ontvangen, bijdraagt aan het realiseren
van de doelstelling van de jeugdige en/of ouders/
opvoeders (oftewel: effectief is).
Er is veel kennis over wat werkt in de jeugdzorg, maar
deze is versnipperd beschikbaar en wordt lang niet altijd
en overal toegepast. Er zijn richtlijnen en kaders maar ook
die sluiten niet altijd op elkaar aan. Bovenal vraagt
kunnen werken met richtlijnen een grote hoeveelheid
basiskennis en voor veel professionals werkbegeleiding.
Dit vraagt om een stevige kwaliteitsimpuls in de sector
en het creëren van een structuur om blijvend te kunnen
leren en elkaar verder te kunnen helpen en te stoppen
met wat niet effectief is. Daarom gaan we inzetten
op kwaliteits- en effectiviteitsverbetering en blijvend leren
(zie paragraaf 2.5).

Het jeugdhulpstelsel moet en kan beter:
7. In het bijzonder moeten kwetsbare jeugdigen kunnen
rekenen op tijdige en passende hulp. De beschikbaarheid hiervan moet daarom echt verbeteren en hiervoor
moet de samenwerking tussen gemeenten, tussen
gemeenten en aanbieders, en die tussen gemeenten,
aanbieders en andere domeinen worden versterkt.
Dit vraagt om verplichte regionale samenwerking en
landelijke contractering van hoogspecialistisch of schaars
zorgaanbod omdat deze vragen niet op lokale schaal
opgelost kunnen worden. Door deze aanpak ontstaat
meer rust en stabiliteit, met ook meer duurzame
contractverlening aan aanbieders en een beter voorspelbaar zorgaanbod voor jeugdigen. Daarom gaan we de
regionale organisatie en inkoop van specialistische jeugdzorg
verbeteren (zie paragraaf 2.6);
8. De meeste tijd en aandacht moet uitgaan naar het
daadwerkelijk verlenen van jeugdzorg. Hiervoor is het
nodig dat de uitvoering en inkoop vereenvoudigd en
gestandaardiseerd wordt, dat administratieve lasten
worden verlaagd en negatieve effecten van marktwerking worden tegengegaan. Dit maakt de jeugdzorg ook
doelmatiger. Het aanpakken van de bureaucratie in het
systeem moet voelbaar zijn, juist voor professionals die
nu te vaak hun werkplezier verliezen door regeldruk. Er
moet oog zijn voor de lokale situatie, maar veel aspecten
in de uitvoering vragen om uniforme taal en een centralere aanpak. We gaan werken in een waarden gedreven
partnerschap tussen overheden en instellingen. Daarom
zetten we in op eenvoudigere uitvoering en inkoop, minder
administratieve lasten en aanpak van negatieve effecten van
marktwerking (zie paragraaf 2.7);

11

9. De huidige beschikbare data geven onvoldoende inzicht
in het functioneren van het stelsel op de doelen kwaliteit,
betaalbaarheid en toegankelijkheid, en op de effecten
van landelijk, regionaal en gemeentelijk beleid. Het is
nodig de informatiebasis sterk te verbeteren, voor beter
inzicht en overzicht, elke dag te leren en het stelsel vanuit
daar verder te ontwikkelen. Dat is geen vrijblijvende
exercitie. Dat vraagt een verbetering van de kwaliteit en
beschikbaarheid van data en een gezamenlijke taal door
bijvoorbeeld te werken met dezelfde productcodes.
Alleen dan krijgen we beter inzicht in welke beleidsinterventies wel en niet werken. Daarom gaan we het inzicht
in het jeugdstelsel met uniforme data en monitoring verbeteren
(zie paragraaf 2.8);
10. Met de voortdurende kostenontwikkeling loopt het
stelsel tegen de grenzen van zijn personele en financiële
houdbaarheid aan.15 Zonder maatregelen leidt dit tot een
onhoudbaar stelsel.16 We moeten met minder middelen
gerichter keuzes maken. Om goed zicht én grip te
houden op de voortgang van de afgesproken inspanningen op de maatregelen (en de hiermee gemoeide
effecten) en de algemene ontwikkeling van de kosten van
de jeugdzorg wordt vanaf 2023 een jaarlijkse monitor
opgesteld. De financiële effecten volgen de verantwoordelijkheidsverdeling en de stappen die in de tijd moeten
worden gezet.Daarnaast, en dat constateerde ook de
Commissie van Wijzen, is de verdeling van verantwoordelijkheden en financiële risico’s tussen Rijk en gemeenten niet goed genoeg georganiseerd. Daarom wordt
voortvarend werk gemaakt van een beter passend en

15

Stelsel in groei | Rapport | Rijksoverheid.nl.

16

WRR rapport ‘Houdbare zorg’ (2021).

bestendig financieringsmodel, waarin de sturingsmogelijkheden, medebewind/beleidsvrijheid, financiële
verantwoordelijkheden en de wijze van financieren in
balans zijn. Het Rijk en VNG maken daarom afspraken
over een meerjarig financieel kader en financieel bestuurlijke verhoudingen (zie hoofdstuk 3).
Deze tien opgaven staan centraal in de voorliggende
Hervormingsagenda. Ze vragen inzet over een middellange
periode en overstijgen deze kabinetsperiode. Daarom
is dit een meerjarige agenda, die loopt tot en met 2028.
Op deze manier is er ruimte om passende zorg te blijven
bieden, terwijl we ondertussen werken aan structurele
verbeteringen. Met de Hervormingsagenda gaat conform
het advies van de Commissie van Wijzen een besparing
gepaard, oplopend tot structureel €1 mld. vanaf 2027.
Het Rijk draagt financieel bij aan de gestegen kosten van
de jeugdzorg. Daartoe heeft het kabinet voor 2022 en voor
2023 reeds respectievelijk €1,6 mld. en €1,454 mld. extra
bijgedragen. De extra middelen voor de jaren 2024 en
2025 worden met het sluiten van de Hervormingsagenda
toegevoegd aan het gemeentefonds. De beschikbaarstelling
van de gereserveerde structurele middelen bij het Rijk voor
de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van de
deskundigencommissie en de besluitvorming daarover.
Net als voor de middelen voor 2024 en 2025 geldt dat
deze worden toegevoegd aan het gemeentefonds met
uitzondering van de investeringen waarvan is afgesproken
deze centraal door het Rijk worden gedaan.

12

1.4 De Hervormingsagenda in breder perspectief
Zoals vermeld strekken de opgaven in het jeugddomein verder en zijn zij breder dan wat wij met deze
Hervormingsagenda kunnen aanpakken. De situatie van de jeugdige valt niet los te zien van de situatie van het gezin en
de eventuele problemen die daar spelen.

Onze inzet richt zich hier primair op de beschikbaarheid,
organisatie en houdbaarheid van de jeugdzorg en het
jeugdhulpstelsel zelf, maar wordt in nauwe samenhang
met drie andere landelijke trajecten uitgewerkt: (a) traject
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming; (b) aanpak
van de arbeidsmarktproblematiek met programma
‘Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn’ (TAZ) en
de Arbeidsmarktagenda Jeugdzorg; en (c) het versterken van
mentaal welzijn van de jeugdigen. Deze trajecten sluiten aan
bij de beweging die we maken met de Hervormingsagenda
en vallen eveneens binnen het meerjarig financieel
kader voor de jeugdzorg. In de afspraken in de
Hervormingsagenda zullen bovendien directe verbindingen
gelegd worden met andere zorgakkoorden, zoals het
Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief
Leven Akkoord (GALA) en de Toekomstagenda ‘Zorg en
ondersteuning voor mensen met een beperking’. Gezien
het belang van een goede verbinding met aanpalende
domeinen, zoals het (passend) onderwijs, is in hoofdstuk 2
een aparte paragraaf opgenomen met de opgave per
domein en concrete afspraken.

a. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
Het huidige stelsel gericht op de bescherming van
kinderen en volwassenen waar onveiligheid of een
ontwikkelingsbedreiging van kinderen aan de orde is, is
complex en knelt. Te vaak krijgen kinderen en volwassenen
die dat nodig hebben geen passende, tijdige hulp en
bescherming. Ook is er te weinig samenhang tussen zorg
voor kinderen en volwassenen. Kinderen en gezinnen
voelen zich onvoldoende gehoord, gezien en gesteund.
Organisaties werken als het ware als een estafette waarbij
het stokje steeds wordt doorgegeven of de ronde opnieuw
een keer te veel wordt gelopen. Veel professionals ervaren
deze complexiteit als belemmerend.
Om die reden is het Toekomstscenario kind- en
gezinsbescherming ontwikkeld, waarin uitgegaan wordt van
een nieuwe manier van werken tussen lokale wijkteams,
Veilig Thuis, Gecertificeerde instellingen en de Raad voor
de Kinderbescherming in samenwerking met aanbieders en
ervaringsdeskundigen. In elf proeftuinen en regio’s wordt
deze werkwijze uitgetest met het doel toe te werken naar
een nieuw stelsel waarin toezicht, wetgeving, financiering en
sturing ten dienste staan van efficiëntere hulp en zorg voor

kinderen en gezinnen. Het lokale wijkteam en een te vormen
Regionaal Veiligheidsteam zijn onderdeel van het nieuwe
stelsel.
Het Toekomstscenario werkt vanuit vier basisprincipes:
• Gezinsgericht;
• Rechtsbeschermend en transparant;
• Lerend stelsel;
• Eenvoudig.
Deze basisprincipes omvatten een programmatische
aanpak met een aantal actielijnen om de gestelde doelen
te behalen. Ervaringen van volwassenen met en zonder
kinderen, jongeren en professionals ondersteunen
de actielijnen. Een aantal acties vindt plaats in nauwe
samenhang met de Hervormingsagenda, in het bijzonder het
versterken van de toegang met expertise rondom veiligheid
en bescherming. Uiteraard besteden we aandacht aan de
samenhang tussen de keuzes en maatregelen uit hoofde
van het Toekomstscenario en de Hervormingsagenda en
vice versa, zowel beleids- en zorginhoudelijk als vanuit
financieel perspectief. Want hoe logisch bijvoorbeeld een
gezinsgerichte aanpak ook is, er zit een wereld achter
waar schuldenproblematiek, huisvestingsproblematiek,
armoedebeleid, zorg voor het gezin (bijvoorbeeld via
volwassenen-ggz) en jeugdhulp bij elkaar moeten komen.
Zo kan er in het geval van echtscheidingen sprake zijn van
multiproblematiek, zoals problemen rond huisvesting,

13

schulden, náást de ggz-problematiek van de ouders als één
van de problemen. In die gevallen vergt het conflict en de
problematiek van de ouders gerichte vroegtijdige passende
hulp.

b. Arbeidsmarkt jeugdzorg
De arbeidsmarkt is voor delen van de jeugdzorg krap
(in het bijzonder de jeugdbescherming). Dat komt mede
door groot personeelsverloop en hoog ziekteverzuim,
factoren die bijdragen aan het niet altijd kunnen bieden
van passende hulp aan jeugdigen. De verzuimcijfers van
het Arbeidsmarktprogramma Zorg en Welzijn van het
tweede kwartaal 2022 tonen aan dat het ziekteverzuim
jeugdzorgbreed verder is gestegen ten opzichte van het
voorafgaande jaar. Het verzuimcijfer bedraagt in het derde
kwartaal van 2022 6,6%, ten opzichte van 6,2% in het
derde kwartaal van 2021.17 Professionals geven aan dat de
werkdruk hoog is: in het voorjaar van 2022 ervaart 55%
een hoge of veel te hoge werkdruk. In het voorjaar van
2021 was dat 50,5%.18 Daarnaast ervaren professionals
administratieve lasten in het algemeen en tijdschrijven in
het bijzonder als frustraties.
Er staan veel vacatures open (800 vacatures in het derde
kwartaal van 2022) en het krijgen en behouden van goed
gekwalificeerd personeel, onder meer met specialistische
kennis, is moeilijk. In de branche jeugdzorg zijn 33.200
mensen werkzaam (derde kwartaal van 2022), in het
derde kwartaal van 2021 waren er 32.700 mensen

werkzaam. Tussen eind tweede kwartaal 2021 en het eind
tweede kwartaal 2022 zijn 1400 werknemers binnen de
branche zelf van baan veranderd (zij zijn bij een andere
jeugdzorgorganisatie gaan werken). Daarnaast zijn er 6680
mensen de jeugdzorg uitgestroomd en 7010 de jeugdzorg
ingestroomd.19
Beschikbaarheid van personeel is een randvoorwaarde om
de jeugdzorg inhoudelijk te verbeteren. Daarnaast vraagt
de krapte op de (jeugdzorg)arbeidsmarkt meer dan ooit
om hervormingen. Het Rijk heeft hierbij een stimulerende
en faciliterende rol. Daarnaast hebben gemeenten een
belangrijke verantwoordelijkheid bij de inkoop van zorg
en het betalen van reële tarieven; werkgevers op het
gebied van goed werkgeverschap, om ervoor te zorgen
dat jeugdhulpprofessionals hun werk goed en met plezier
kunnen uitvoeren.
De stip op de horizon is het anders, slimmer en innovatiever
organiseren van het werk zodat het werken in de sector
uitdagend en aantrekkelijk is en blijft.
De gezamenlijke ambitie/opgave van alle betrokken
stakeholders in de jeugdzorg (professionals, werkgevers,
gemeenten, brancheverenigingen en sociale partners) is om
een transitie in gang te zetten met gerichte maatregelen
op het behoud van personeel, investeren in leren en
ontwikkelen van personeel en ruimte voor innovatieve
werkvormen. Hierbij bouwen partijen verder op de aanpak

17

Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (cbs.nl).

18

StatLine - Werknemers; tevredenheid en psychosociale arbeidsbelasting (cbs.nl).

19

AZWStatline.

20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 29282, nr. 485.

die in 2018 in gang is gezet door de ministeries van VWS
en JenV, samen met partijen in de sector. Onder andere
via projecten van de Arbeidsmarktagenda werken partijen
aan het delen van goede voorbeelden en handreikingen
op thema’s als goed werkgeverschap en inwerken en
begeleiden. De resultaten van de projecten worden
breed gedeeld in de jeugdsector en werkgevers worden
gefaciliteerd om de inzichten concreet toe te passen.
Op dit moment werkt één op de zes werknemers in
Nederland in de zorg. Als we doorgaan zoals nu, zou in
2040 één op de vier werknemers in de zorg moeten werken.
Dat is niet houdbaar. En dus is er een aanpak geïnitieerd
om de arbeidsmarkt zorg en welzijn breed te hervormen.
De minister voor Langdurige Zorg en Sport heeft op 30
september 2022 het programmaplan ‘Toekomstbestendige
Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn’ (TAZ) naar de Tweede Kamer
gestuurd.20 Het doel is ervoor te zorgen dat er voldoende
ruimte is voor innovatieve werkvormen en technieken, voor
het behoud van medewerkers en voor leren en ontwikkelen,
zodat de sector zorg en welzijn een fijne sector is om in te
(blijven) werken. VWS pakt in het TAZ-programma, samen
met de partijen in het veld, de uitdagingen op binnen
de arbeidsmarkt zorg en welzijn. De aanpak, inclusief de
bijbehorende financiële middelen, is bedoeld voor zorg en
welzijn, inclusief de jeugdzorg. De middelen kunnen worden
ingezet ten behoeve van innovatieve werkvormen, het
behoud van medewerkers door goed opdrachtgeverschap
en werkplezier en voor leren en ontwikkelen. Tot augustus

14

2023 is er bovendien het huidige SectorplanPlus, dat
financieringsmogelijkheden biedt voor opleidingstrajecten
voor individuele zorgaanbieders.
Maatregelen uit deze Hervormingsagenda ter verbetering
van het jeugdhulpstelsel, zoals het beperken van de
reikwijdte en de vereenvoudiging van de uitvoering,
zijn noodzakelijk om de knelpunten in de jeugdzorg aan
te pakken en te zorgen voor een toekomstbestendige
jeugdzorg arbeidsmarkt.

c. Mentale gezondheid jeugdigen
In juni 2021 heeft het Rijk de aanpak ‘Mentale gezondheid:
van ons allemaal’ gelanceerd. De aanpak richt zich op alle
inwoners van Nederland, met in het bijzonder aandacht voor
onze jeugd. Vijf actielijnen (mentaal gezonde maatschappij,
mentaal gezonde buurt, mentaal gezond onderwijs, mentaal
gezond aan het werk, mentaal gezond online) hebben als
doel via preventieve interventies het mentaal welzijn van
inwoners te bevorderen. Doel is de aandacht voor mentale
gezondheid in alle aspecten van beleid en samenleving
beter te borgen (mental health in all policies). Deze beweging
stimuleren we met een brede campagne richting inwoners,

21

Het integraal Zorgakkoord: Samenwerken aan gezonde zorg (januari 2023).

22

TK 2022/23, 32793, nr. 653.

aanbieders, gemeenten en bedrijven om hun bijdrage te
leveren. Een voorbeeld daarvan is het intensiveren van
Welbevinden op School en hun samenwerking met de
Gezonde School. Een ander voorbeeld is de samenwerking
met Mind Us, een organisatie die zich inzet om de mentale
gezondheid van onze jeugd te verbeteren onder andere
door laagdrempelige en lichte hulp beter (online) vindbaar
te maken. Deze beweging op mentale gezondheid sluit
aan bij de bovengenoemde actielijn op reikwijdte in de
Hervormingsagenda, waarin de focus ligt op het versterken
van het dagelijkse leven.

d. IZA en GALA21, 22
Zowel het IZA als het GALA, beiden ondertekend door
een veelheid aan partijen in de zorg, hebben net als de
Hervormingsagenda het doel de toegankelijkheid, kwaliteit
en betaalbaarheid van zorg te borgen. In alle akkoorden zit
de beweging naar de voorkant van de zorg: met aandacht
voor de verbinding tussen kind en volwassenen (ouders/
opvoeders), de inzet op vroegsignalering, een goede
koppeling met informele en formele zorg, de versterking
van de sociale basis, en de koppeling tussen het medische
en het sociale domein, en tussen delen van het sociaal

domein (bestaanszekerheid, onderwijs, wonen, welzijn).
Beide akkoorden bevatten ook extra middelen voor
het sociale domein: in het IZA is incidenteel €160 mln.
beschikbaar vanuit het coalitieakkoord voor impactvolle
transformaties in de volwassenen-ggz en €150 mln. per jaar
voor gemeenten voor concrete plannen om de IZA-doelen
te verwezenlijken en in het GALA is voor 2023-2025 ruim
€180 mln. per jaar beschikbaar voor onder andere kansrijke
start, gezonde leefstijl en mentale gezondheid, aanpak
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en versterking
van de sociale basis. Daarmee is er voor gemeenten de
komende jaren financiële ruimte van €330 mln. per jaar voor
de doelen uit IZA en GALA, waarvan een aanzienlijk deel
structurele middelen betreft.
Waar nodig zoeken we steeds nauwe aansluiting op en
samenwerking met partijen die betrokken zijn bij andere
akkoorden, zie bijvoorbeeld onder 2.2.2. Die samenwerking
behoeft uitwerking; zie hiervoor onder andere hoofdstuk 4.
Hierbij wordt ook de integrale zorg voor somatische en
psychische problemen voor kinderen vanuit de Jeugdwet en
de Zorgverzekeringswet bedoeld.

15

2
Hervormingsagenda:
wat gaan we doen?
In dit hoofdstuk presenteren wij onze beleids­
maatregelen voor de periode 2023 – 2028

16

2.1	Reikwijdte: jeugdhulpplicht voor de meest kwetsbare jeugdigen en gezinnen

Opgave:
Jeugdhulp moet beschikbaar zijn voor jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. We zien dat deze groep
nu onvoldoende passende jeugdhulp ontvangt. Ombuiging hiervan vraagt een gerichte aanpak: naast de voortdurende
verbetering van de kwaliteit van de zorg, moet het voor jeugdigen en hun ouders helder zijn waarvoor ze in het kader
van jeugdhulp bij de overheid terecht kunnen en waarvoor niet (uitleg/duiding). En niet elke hulpvraag behoeft een
zorgantwoord. Hierover is een stevige maatschappelijke dialoog nodig. Het moet daarnaast duidelijker worden wat
jeugdhulp precies inhoudt en wat binnen de huidige wettelijke kaders onder jeugdhulp moet vallen en wat niet.23 Als sprake
is van achterliggende gezinsproblematiek is een andere interventie in de context van het gezin meer voor de hand liggend.
Met beperkte hoeveelheid mensen en middelen moeten scherpe keuzes gemaakt worden wie in aanmerking komt voor
professionele jeugdhulp (goede brede analyse), waarbij de meest kwetsbaren altijd geholpen moeten worden.
We willen ervoor zorgen dat gegeven de beschikbare mensen en middelen:
• Jeugdigen en ouders met opvoed- en opgroeivragen op een laagdrempelige manier terecht kunnen. Dichtbij, in de wijk;
• De jeugdhulpplicht toeziet op jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. Hiervoor is passende jeugdhulp
beschikbaar;
• Jeugdigen en ouders in de meest kwetsbare situaties in beeld zijn en kunnen rekenen op een meer integrale aanpak voor
hun (vaak complexe) problematiek. Dit vraagt om stevige verbindingen van de jeugdhulp met onder andere het onderwijs, volwassenenzorg en vraagstukken rond bestaanszekerheid (zie hiervoor ook paragraaf 2.2).
Daarvoor gaan we een aantal zaken beter doen.

23

2020 02 25 Expertiseteam (vng.nl).

17

2.1.1 We voeren een maatschappelijke dialoog
over normaliseren en versterken van het
gewone leven
Niet alle hulpvragen van jeugdigen of ouders hoeven
met jeugdhulp beantwoord te worden. Daarbij is het niet
wenselijk dat de overheid voor alle hulpvragen jeugdhulp
inzet. Sommige vragen horen bij het gewone opvoeden en
opgroeien of zijn vragen die beantwoord kunnen worden
in de sociale context van gezinnen zoals hun sociale
netwerk of horen beantwoord te worden binnen het brede
maatschappelijke domein: wonen, bestaanszekerheid, leven
in de wijk, onderwijs. Er is een maatschappelijke dialoog
nodig over normaliseren en het versterken van kinderen,
ouders/opvoeders en hun netwerk en hoe we samen een
zorgzame samenleving kunnen vormen.
Afspraken:
• Het Rijk initieert in samenwerking met betrokken partijen
vanaf 2023 een maatschappelijke dialoog over
het normaliseren en versterken van het gewone leven.
Gezond en veilig opgroeien betekent een (mentale)
context creëren waarin onzekerheid en verschil er
mag zijn, zoals ook geïllustreerd in de brief van
Koningin Máxima.24 Deze dialoog heeft daarmee nauwe
samenhang met de in de inleiding genoemde aanpak

‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’. De opbrengsten
van deze dialoog worden verwerkt binnen het programma van de Hervormingsagenda, bij opleidingen en
trainingen en binnen kwaliteitskaders en richtlijnen;
• Daarnaast komt de Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving in de loop van 2023 met een gevraagd
advies over hoe het ‘gewone leven’ van jeugdigen en de
gezinnen/huishoudens waarin zij opgroeien kan worden
versterkt. De aanbevelingen uit dit rapport worden door
het Rijk en relevante partijen bij de dialoog betrokken.

2.1.2 Ouderschap versterken25 en directe
leefomgeving (de pedagogische basis26)
lokaal inrichten
Het is van belang dat jeugdigen en gezinnen zoveel
mogelijk toegerust zijn om (hulp)vragen gezamenlijk en
in hun sociale context op te pakken en als dat niet lukt,
antwoorden laagdrempelig weten te vinden. We leggen aan
ouders beter uit waar ze terecht kunnen met hun vragen.
Daarbij is lokaal een stevige pedagogische basis nodig,
waarbij aandacht is voor ouderschap, de context van het
gezin en het brede sociale domein. De pedagogische basis
bestaat uit basisvoorzieningen voor jeugdigen en gezinnen
zoals opvang, onderwijs, welzijn, jongerenwerk, sport en
jeugdgezondheidszorg en lokale teams met laagdrempelige

informatie voor ouders over opvoeden en opgroeien
(ook online). We willen meer duidelijkheid geven aan de
in de Jeugdwet aan gemeenten gegeven opdracht om
het opvoedkundige klimaat in gezinnen, wijken, buurten,
scholen en kinderopvang te versterken.
Afspraken:
• Het Rijk verduidelijkt de bestaande verplichting in de
Jeugdwet dat gemeenten moeten zorgen voor een
toereikend aanbod van basisvoorzieningen.27 Doel is dat
een gemeente werkzame vrij toegankelijke voorzieningen
treft in wijken, buurten, scholen en kinderopvang et
cetera, waar ouders/opvoeders terecht kunnen met
vragen over de opvoeding en jongeren laagdrempelig
naartoe kunnen (zie hiervoor ook versterking van de
lokale teams in paragraaf 2.3). Wat namelijk begint met
een zorgvraag, blijkt vaak geen zorgantwoord nodig te
hebben. Het wetsvoorstel waarin aanpassingen gedaan
worden ten aanzien van de reikwijdte wordt in 2024
aangeboden aan de Tweede Kamer;
• Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) heeft in 2022 een
publicatie uitgebracht over de pedagogische basis en
stelt ter ondersteuning van gemeenten in deze beweging
in 2023 een handreiking op met goede voorbeelden,
zodat gemeenten van elkaar kunnen leren

24

Koningin steekt jongeren hart onder de riem: ‘Niet elke dag hoeft een 10 te zijn’| AD.nl.

25

Zie Mentale vooruitgang van gezinnen - De Argumentenfabriek.

26

De pedagogische basis is het deel van de sociale basis dat bijdraagt aan het opgroeien, het opvoeden en de ontwikkeling van kinderen en jongeren. De pedagogische basis wordt gevormd door contacten tussen mensen onderling,
hun sociale relaties en de verbinding met wat er in hun leefomgevingen aanwezig is: a) Pedagogische sociale relaties bestaan tussen ouders, kinderen en jongeren, formele en informele medeopvoeders, die reageren, reflecteren en
anticiperen op de ontwikkelbehoefte en opvoedrelatie van kinderen en jongeren, ouders en opvoeders. b) Pedagogische leefomgevingen, zowel fysiek als online, bestaan uit voorzieningen, diensten en plekken waar ouders, opvoeders,
kinderen en jongeren gebruik van maken.

27

Zie artikel 2.6, eerste lid, in verbinding met de artikelen 2.2 en 2.1 Jeugdwet.

18

(zie paragraaf 2.3) en de praktijk kunnen verbeteren.28
VNG brengt deze handreiking bij gemeenten onder de
aandacht, zodat gemeenten deze kunnen betrekken bij
het zorgdragen voor de basisvoorzieningen en het
inrichten van het preventiebeleid;
• De afspraken uit het GALA worden door Rijk, gemeenten,
GGD en andere stakeholders benut: met het GALA wordt
een integrale benadering van het preventiebeleid
gestimuleerd en gefaciliteerd: preventie in brede zin,
dus ook sociaal beleid en sport en bewegen. Het kabinet
heeft in het regeerakkoord als doel omarmd dat in 2040
een gezonde generatie opgroeit, met een focus op jeugd
door sport, voeding en bewegen van jongs af aan.29 Want
kinderen die ongezond opgroeien staan veelal op een
achterstand.30 De niet-vrijblijvende afspraken in het GALA
over onder meer een kansrijke start in de eerste duizend
dagen van een kind, een gezonde leefstijl en mentale
gezondheid, de aanpak Opgroeien in een Kansrijke
Omgeving (OKO) en versterking van de sociale basis zijn
belangrijke onderdelen van preventiebeleid voor de
jeugd. Deze aanpak zal met goede afspraken over de
grenzen van sectoren heen het beroep op jeugdzorg
omlaag kunnen brengen.

2.1.3 Problemen in de context van het gezin
oppakken
Het is van belang dat problemen in de context van het
gezin worden opgepakt. Niet altijd is jeugdhulp de meest
passende hulp. Daarom is het versterken van de verbinding
met domeinen zoals het onderwijs, bestaanszekerheid/
schulden en volwassenen-ggz noodzakelijk. Hoe we dat
doen, beschrijven in de volgende paragraaf.

2.1.4 Jeugdhulpplicht scherper duiden,
afbakenen en richten
De jeugdhulpplicht wordt beter geduid, afgebakend en
gericht op jeugdigen en gezinnen die het meest kwetsbaar
zijn of in de meest kwetsbare situaties. Het aantal niet-vrij
toegankelijke voorzieningen van jeugdhulp zal hierdoor
dalen.
Afspraken:
• Het Rijk past de Jeugdwet aan zodat de jeugdhulpplicht
toeziet op jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare
situaties, namelijk: jeugdigen in onveilige situaties en/of
jeugdigen met ernstige31 gedragsproblematiek, een
aandoening, stoornis of (chronische) beperking, waarbij
de inzet van jeugdhulp noodzakelijk is gezien de aard en
ernst van de hulpvraag.32 Door het scherper duiden en
afbakenen van de jeugdhulpplicht in de Jeugdwet is de

verwachting dat lokaal duidelijker is wat minimaal door
gemeenten aan voorzieningen beschikbaar moet zijn en
van daaruit om inrichting vraagt. Het wetsvoorstel komt
tot stand in nauw overleg met de betrokken partijen en
wordt in 2024 aangeboden aan de Tweede Kamer;
• Het heeft uiteraard de voorkeur dat ook in het kader van
de jeugdhulpplicht zo veel mogelijk gebruik wordt
gemaakt van oplossingen binnen het eigen netwerk, vrij
toegankelijke voorzieningen of overige voorzieningen
(zoals een woningaanpassing). Maar aangezien de
jeugdhulpplicht toeziet op complexe zorgvragen zal het
vaak de specialistische zorgvormen betreffen die
regionaal dan wel landelijk georganiseerd zullen worden;
• Om gemeenten en professionals te ondersteunen bij het
maken van de afweging in welke situaties er sprake is van
een jeugdhulpplicht, initiëren het Rijk en de betrokken
partijen de verdere uitwerking van het afwegingsproces
om onder andere tot een nadere begripsdefiniëring te
komen. Dit sluit aan bij de ontwikkeling van het kwaliteitskader brede analyse (triage/ verklarende analyse).
Het Rijk ondersteunt dit afwegingsproces met wet- en
regelgeving;
• Het Rijk en gemeenten brengen – vooruitlopend op de
aangepaste Jeugdwet – in kaart wat de mogelijkheden
tot afbakening en sturing zijn op basis van de huidige
Jeugdwet, zowel landelijk als lokaal. Dit wordt verwerkt

28

Opgroeien doe je samen | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl).

29

www.gezondegeneratie.nl; Brief Initiatiefgroep preventieakkoord aan informateur, mei 2021.

30

Coalitieakkoord dec 2021 “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst”, pagina 32.

31

Er is sprake van ernstige problematiek wanneer de draaglast zwaarder weegt dan de draagkracht van ouders/opvoeders, waardoor zij onvoldoende in staat zijn adequaat in te spelen op de ontwikkelingsbehoeften van het betreffende
kind. Dit is te beoordelen door een deskundige professional.

32

Een afbakening op voorzieningenniveau is op dit moment niet te onderbouwen. Er is onvoldoende bekend om per voorkomende problematiek wel/niet toegestane zorg te definiëren. Met een beter beeld van de kwaliteit en welke hulp
werkt, kan dit wel. Dit is daarmee een optie die we telkens zullen moeten wegen in de komende jaren.

19

in een handreiking begrenzing van de reikwijdte
Jeugdwet in lokale regelgeving (verordening en beleidsregels). Deze handreiking zal na aanpassing van de wet
herzien worden. Gemeenten maken daarbij transparant
indien zij lokale keuzes maken aangaande jeugdhulp
boven de verplichtingen in de aangepaste wet;
• Gezien de voorgestelde wijze van afbakening van de
jeugdhulpplicht (er wordt namelijk aangegeven wat er
wél onder de jeugdhulpplicht valt in plaats van wat er
níet onder valt) is het van belang goed te monitoren
welke effecten deze afbakening heeft. Zowel inhoudelijk
als in relatie tot sturingsmogelijkheden van gemeenten
en bijpassende financieringssystematiek vanuit het Rijk.
Alleen zo kunnen we in kaart brengen of deze positieve
invulling voldoende kaders biedt om de schaarste goed te
verdelen.

2.1.5 Jeugdigen en gezinnen in de meest
kwetsbare situaties zijn in het vizier van
gemeenten en kunnen rekenen op een
integrale aanpak
Afspraken:
• De beroepsverenigingen en aanbieders starten in 2023
in afstemming met Rijk, gemeenten en Associatie
Wijkteams met de ontwikkeling van een kwaliteitskader
voor het doen van een brede analyse (triage/ verklarende
analyse) zoals beschreven in het convenant ‘Stevige
lokale teams’, paragraaf 2.3.1 en Kwaliteit 2.5;

• De huidige leidraad voor samenwerking tussen gemeenten en huisartsen wordt door VNG en LHV geactualiseerd.
Zie paragraaf 2.3.3;
• Het Rijk werkt samen met gemeenten, GGD-GHOR en
Actiz nader uit hoe de uitvoerders van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) worden ingezet bij preventieve interventies en signalering. Zie paragraaf 2.2;
• Als onderdeel van het convenant ‘Stevige lokale teams’
(zie paragraaf 2.3) ontwikkelt de VNG een kader voor
domeinoverstijgend werken, speciaal gericht op jeugdproblematiek. Hierbij worden de mogelijkheden meegenomen die het wetsvoorstel ‘Wet aanpak meervoudige
problematiek sociaal domein’ zal bieden.
Dit betekent dat we een aantal zaken anders of niet
meer doen:

2.1.6 Jeugdhulp niet overal meer ingezet
Niet-vrij toegankelijke jeugdhulp voorziening wordt niet
ingezet wanneer een hulpvraag beantwoord kan worden
binnen het eigen netwerk (eigen kracht en inzet informele
steun), als er sprake is van gebruikelijke zorg of wanneer
een passende vrij toegankelijke voorziening of overige
voorziening beschikbaar is. De Jeugdwet heeft een breed
en open karakter, zeker in vergelijking met wetten buiten
het gemeentelijk domein. De ruime kaders geven vrijheid,
maar zorgen ook voor discussie over grensgebieden omdat
aanpalende wetten steviger zijn afgebakend dan de open
Jeugdwet. Daarom verduidelijken we een aantal zaken.

Afspraken:
• Een gedeelde invulling van de begrippen ‘gebruikelijke
zorg’ en ‘eigen kracht’ moeten bijdragen aan een betere
afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht. Het
Rijk neemt initiatief om deze begrippen in de aan te
passen Jeugdwet nader te definiëren. Wanneer er sprake
is van gebruikelijke zorg of eigen kracht, wordt er dus
geen jeugdhulp ingezet. Het wetsvoorstel wordt in 2024
aangeboden aan de Tweede Kamer;
• Het Rijk versterkt informele steun(figuren) en de samenwerking informele en formele hulp (zie paragraaf 2.3.4);
• Het Rijk verscherpt in de Jeugdwet voorliggendheid: een
beroep op een niet-vrij toegankelijke voorziening op
grond van de Jeugdwet is niet mogelijk wanneer een
passende vrij toegankelijke voorziening (bijvoorbeeld
collectieve ondersteuning op school, (individuele)
ondersteuning door stevig lokaal team etc.) of een
overige voorziening (op het gebied van zorg, onderwijs,
sport, cultuur, welzijn, basistakenpakket jeugdgezondheidszorg, maatschappelijke ondersteuning of werk en
inkomen) beschikbaar is.

20

2.1.7 (Lichte) ambulante hulp en ondersteuning
wordt zoveel als mogelijk vormgegeven
als (groepsgerichte) vrij toegankelijke
voorziening (lichte toets, zonder
beschikking)
Afspraken:
• Het heeft de voorkeur om veel voorkomende (lichte)
ambulante hulp en ondersteuning zoveel als mogelijk vrij
toegankelijk aan te bieden. Inzet van dit type ondersteuning is mogelijk op basis van een lichte toets maar er is
geen beschikking voor nodig.33 Deze zorg is zoveel
mogelijk groepsgericht. Een veel geziene invulling hiervan
is hulp en ondersteuning geboden door het lokale team.
Het Rijk zal de beweging stimuleren door eerder
genoemde afspraken over de toereikende basisvoorzieningen en het daarnaast op te nemen in de toelichting
van het wetsvoorstel ‘Reikwijdte’;
• Gemeenten voeren periodiek overleg met samenwerkingspartners over de visie en opdracht aan de pedagogische basis, gerichte preventie en de inrichting van de vrij
toegankelijke voorzieningen (waaronder een deel van de
hulp geboden door stevige lokale teams). Het Rijk
ondersteunt deze inzet door hiertoe een verplichting op
te nemen in de Jeugdwet. Gemeenten voeren deze uit.

2.1.8 Jeugdhulp die niet werkt, wordt niet meer
ingezet en we vergroten kennis over de
effectiviteit van het aanbod
Afspraken:
• Jeugdhulp die aantoonbaar niet werkt, wordt niet meer
ingezet en niet meer vergoed. Hulp moet van meerwaarde zijn voor de jeugdige. Dit betekent dat hulp aantoonbaar effectief is volgens de stand van wetenschap en
praktijk. Bij de stand van wetenschap en praktijk wordt
voor het aantonen van effectiviteit een weging gemaakt
van wetenschappelijke kennis, praktijkkennis en ervaringskennis. In het hoofdstuk over kwaliteit worden
afspraken gemaakt over ‘doen wat werkt’. Dit betekent
ook dat er duidelijk moet worden welke jeugdhulp niet
meer wordt ingezet: er wordt in 2023 een zogenaamde
‘niet doen’-lijst opgesteld door het veld. Professionals,
aanbieders en gemeenten passen de voortschrijdende
kennis over kwaliteit en effectiviteit – waar mogelijk:
direct – toe in de praktijk (zie verder paragraaf over
kwaliteit 2.5);
• Het is van belang de meest effectieve behandelduur mee
te nemen in het kader van effectiviteit (kwaliteitskader en
richtlijnen) maar ook in het kader van reikwijdte.34 Een
behandeling dient niet langer te duren dan effectief is. Als
er onvoldoende kennis beschikbaar is over kwaliteit en
effectiviteit, wordt onderzoek gedaan (zie verder
paragraaf over kwaliteit 2.5). Bewezen niet-effectieve
hulp moet worden gestopt en niet meer worden betaald.

2.1.9 Sturen op de trajectduur
De gemiddelde trajectduur is in 2021 ten opzichte van 2015
gestegen met 35% bij jeugdhulp zonder verblijf en ook
bij jeugdhulp met verblijf is een stijging te zien. Dit heeft
diverse oorzaken. Het spreekt vanzelf dat de trajectduur niet
langer (of korter) moet zijn dan noodzakelijk. Gemeenten
voeren vanuit hun rol als opdrachtgever (zorginkoper)
gesprekken met hun contractpartijen. Het is van belang dat
gemeenten en aanbieders in deze gesprekken aandacht
hebben voor trajectduur, hierover in gesprek blijven en
hierover op geaggregeerd niveau afspraken maken, mede
gebaseerd op beschikbare kwaliteitskaders en richtlijnen.
Waarbij voorkomen moet worden dat dit leidt tot
micromanagement op casusniveau of leidt tot onnodige
administratieve lasten (zie ook paragraaf 2.7).
Afspraken:
• Gemeenten en aanbieders maken bij de contractering
afspraken hoe zij tijdens de looptijd van een contract de
gemiddelde trajectduur monitoren en maken afspraken
over sturing. Dit vraagt van gemeenten dat ze meer
inzicht krijgen in de gemiddelde (geaggregeerde)
trajectduur per aanbieder. En een gezamenlijke duiding
van de oorzaken van de verschillen. Bij dit gesprek tussen
gemeenten en aanbieders, is de verwachting dat
inhoudsdeskundige expertise rondom de betreffende
zorg betrokken wordt als het gaat om de duiding en
interpretatie van (geaggregeerde) gegevens rondom de
trajectduur.

33

De Memorie van Toelichting van de Jeugdwet zegt hierover: Bij de vrij toegankelijke vormen van ondersteuning is het overigens wel denkbaar dat door de gemeente verlangd wordt dat de aanvrager voldoet aan een beperkt aantal
algemeen geformuleerde maatstaven.

34

CBS Jaarrapport Jeugdhulp 2015, CBS Jaarrapport Jeugdhulp 2021 en Rapportage Jeugdhulp 2021 | Jeugdmonitor (cbs.nl). Zie tabel 2.3.2 Gemiddelde duur verleende jeugdhulp.

21

2.2	Jeugdhulp steviger verbinden aan aanpalende domeinen zoals het onderwijs,
volwassenen-ggz en bestaanszekerheid

Opgave:
Zoals hiervoor aangegeven, is het van belang dat de problemen in de context van het gezin worden opgepakt. Niet altijd
is jeugdhulp voor een kind de meest passende hulp, bijvoorbeeld omdat problemen worden veroorzaakt door stress of
schulden van ouders. Geldzorgen, problematische schulden of leven rondom de armoedegrens zorgt in gezinnen voor
veel leed en verdriet, eenzaamheid en uitsluiting. Hierdoor ontstaan ook hardnekkige achterstanden op andere gebieden,
zoals mentale en fysieke gezondheid, onderwijs, werk, opvoeding en veiligheid. Bovendien wordt deze problematiek vaak
doorgegeven aan volgende generaties.
Daarom is het van belang bestaans-, inkomens- en woonzekerheid te versterken, participatie te bevorderen en
kansenongelijkheid tegen te gaan. Dit vraagt om ondersteuning van kind en gezin en investeringen in aanpalende domeinen
zoals het onderwijs, volwassenen-ggz en bestaanszekerheid zowel door het Rijk als door gemeenten. Dit vraagt ook om
goede afspraken over de grenzen van domeinen heen over rollen en verantwoordelijkheden. Het is daarbij van belang dat
de hulpvraag van de jeugdige en het gezin ook echt wordt gehoord en dat er mét hen een aanpak wordt ontwikkeld. Het
betrekken van ervaringsdeskundigheid is hierbij cruciaal. Al deze maatregelen en investeringen zijn nodig voor het realiseren
van een vermindering van het beroep op jeugdhulp. Wanneer blijkt dat benodigde verbeteringen en afspraken beter op hun
plek zijn binnen andere akkoorden en domeinen, dienen deze daarbinnen wel als zodanig concreet te worden benoemd.
Gegeven bovenstaande opgave zijn in deze agenda afspraken opgenomen over het verbeteren van de verbinding met
aanpalende domeinen, zoals het onderwijs, volwassenen-ggz (inclusief verslavingszorg) en bestaanszekerheid. Deze
paragraaf sluit nauw aan bij paragraaf 2.1 ‘Reikwijdte’. Aan het slot van de paragraaf worden ook afspraken genoemd die
soms ontstaan rond het volwassen worden van de jeugdigen: de 18-/18+ problematiek.

22

2.2.1 Problemen in de context van het gezin
oppakken
Het is van belang dat problemen in de context van het
gezin worden opgepakt. Niet altijd is jeugdhulp de meest
passende hulp. Daarom is het versterken van de verbinding
met domeinen zoals het onderwijs, bestaanszekerheid/
schulden en volwassenen-ggz noodzakelijk. Hoe we dat
doen, beschrijven in de volgende paragraaf.
Afspraak:
• Het Rijk bevordert met het wetsvoorstel ‘Aanpak
meervoudige problematiek sociaal domein’ (Wams)
– dat op 30 januari 2023 bij de Tweede Kamer is ingediend – gelijktijdige inzet van hulp uit andere domeinen
in geval van ernstige meervoudige problematiek in de
context van het kind en gezin.35 Parallel aan jeugdhulp
wordt hulp vanuit andere domeinen aangeboden
(Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
en domein wonen alsmede (volwassenen)zorg op basis
van de Wmo 2015, Zvw of Wlz) om de problemen
gelijktijdig, integraal en bij de bron aan te pakken. De
gemeente wijst in dergelijke gevallen een coördinator
aan. Het wetsvoorstel ‘Wams’ bevat een bepaling
waarmee de Jeugdwet op dit punt wordt aangepast.

2.2.2 Onderwijs en kinderopvang
Onderwijs en kinderopvang zijn onderdeel van de sociale en
pedagogische basis waarin kinderen opgroeien. Kinderen
groeien op in de driehoek van thuis, school/opvang en
straat (en online). Hoe sterker en inclusiever deze basis
is, hoe beter en preventiever vragen en problemen die bij

35

opgroeien horen, in het gewone leven kunnen worden
opgepakt. De ambities en investeringen van het kabinet
om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren en de
kinderopvang toegankelijker te maken voor meer kinderen
van werkende ouders zijn daarom van groot belang om deze
basis te versterken.
Voor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte is het
belangrijk dat eerst gekeken wordt wat er op school of op
een opvanggroep kan worden gedaan of veranderd om in
deze behoefte te voorzien. Het ‘normaliseren’ van gedrag,
het bieden van een aangepast onderwijsprogramma of
aanbod, extra inzet of aanbod vanuit passend onderwijs
of een pedagogisch medewerker, die meekijkt met een
leerkracht of op de groep en die tips geeft hoe om te gaan
met gedragsproblemen, is in veel gevallen voldoende. Zeker
in wijken of op scholen waar meer kinderen met intensieve
of complexe zorgvragen zijn, biedt een collectieve inzet – een
jongerenwerker, jeugdgezondheidszorgmedewerker of
jeugdhulpmedewerker die beschikbaar is voor een groep
kinderen die dit nodig hebben – veel voordelen. Ook
in de kinderopvang is er steeds meer collectief aanbod
in de vorm van plusopvang (Kamerbrief Onderzoeken
Kinderopvang | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl). Dit is
extra ondersteuning op de reguliere kinderopvang, vaak
gefinancierd door gemeenten vanuit de Jeugdwet. Met
een collectieve aanpak wordt zowel het onderwijs als de
reguliere opvang inclusiever en kunnen meer kinderen met
ondersteuningsbehoefte samen met andere kinderen in de
buurt naar dezelfde opvang.

Afspraken:
• Het Rijk investeert in 2023 en de daaropvolgende jaren in
de versterking van de onderwijskwaliteit (hiervoor is
reeds vanaf 2022 en oplopend tot 2024 structureel
€1 mld. beschikbaar gesteld vanuit het coalitieakkoord)
en heeft de ambitie de ondersteuning op scholen te
versterken en zo onder meer kansengelijkheid te
bevorderen (voor het bevorderen van kansengelijkheid is
vanaf 2022 en oplopend tot 2025 structureel €1 mld.
beschikbaar gesteld vanuit het coalitieakkoord). Deze
programma’s moeten, samen met partijen, nog nader
worden uitgewerkt. Hierbij wordt ingezet op:
- De verbeteraanpak passend onderwijs en het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en zorg. Ook
wordt ingezet op collectief aanbod van zorg en
onderwijs. Daarover worden over de grenzen van de
domeinen heen goede afspraken gemaakt;
- Het Rijk werkt aan een landelijke norm voor de
basisondersteuning in het kader van passend onderwijs. Deze landelijke norm geeft aan welke
onderwijsondersteuning elke school minimaal moet
kunnen bieden aan de leerling. Dit geeft meer
duidelijkheid aan leerlingen, ouders, leraren en
scholen over welke ondersteuning minimaal op school
aanwezig moet zijn en wat daarvoor moet worden
gedaan. De norm wordt ontwikkeld in verschillende
stappen, waarbij de eerste een ontwikkeling op drie
ondersteuningsgebieden is (lezen/spellen en dyslexie,
meer- en hoogbegaafdheid, en leergedrag);
- Tevens wordt door het Rijk gewerkt aan het programma ‘School en omgeving’, waarmee het kabinet

TK 2022/23, 36295

23

investeert in een omgeving die kinderen en jongeren
optimaal ondersteunt in hun ontwikkeling. Door extra
activiteiten als cultuur, sport, techniek en huiswerkbegeleiding ontdekken leerlingen waar ze goed in zijn,
wat ze leuk vinden, en doen ze extra vaardigheden op
zoals samenwerken en creatief denken. Dit jaar is
gestart op 127 plekken en in het voorjaar van 2023
komen de eerste resultaten van onderzoek en
monitoring beschikbaar;
- Rijk, VNG en andere partijen gebruiken tevens goede
ervaringen met brugfunctionarissen, zoals onder
andere ingezet in Zaandam, Zutphen en Groningen,
om de ondersteuning dicht bij ouders en leerlingen te
versterken. Juist op school kan ondersteuning eraan
bijdragen dat kleine problemen klein blijven, door vroeg
te signaleren en lichte hulp dichtbij te hebben. Dit kan
zijn in de vorm van schoolmaatschappelijk werk,
welzijnswerk, jeugdhulp (bv. schoolpsychologen), of
bredere ondersteuning op sociaal gebied. Dit ondersteunt tevens leraren en bijvoorbeeld intern begeleiders, en versterkt het contact tussen school en wijk.
• Gemeenten, onderwijs, opvang en zorg zorgen gezamenlijk voor een meer collectief aanbod van ondersteuning en
zorg in het onderwijs en de opvang. Afspraken hierover
worden nader uitgewerkt in de ‘Verbindingsroute opvang,
onderwijs en zorg’ die in 2023 beschikbaar is:
- In deze samenwerking wordt expliciet vastgesteld
welke vragen in de collectieve ondersteuning worden
beantwoord en op welk moment er individuele
jeugdhulpvoorziening nodig is. De collectieve onder-

36

TK 31497 nr. 444.

37

TK 31497 nr. 448

steuning is hierbij voorliggend. Groepsgerichte
voorzieningen hebben bovendien de voorkeur boven
een individueel gerichte aanpak;
- Op basis van het onderzoek ‘Naar collectieve financiering van Zorg in Onderwijstijd’ wordt uitgewerkt hoe
zorg in onderwijstijd collectief in het onderwijscluster
3 en 4 wordt ingezet vanuit de Jeugdwet en de Wlz.36
Tevens wordt zowel een scherpere definiëring en
afbakening van zorg- en onderwijstaken beoogd als
handelingsperspectieven voor de zorg-, jeugdhulp- en
onderwijsprofessionals.37 Indien aanpassingen in
wet- en regelgeving nodig zijn, dan draagt het Rijk
daarvoor zorg;
- In deze werkagenda staan de acties die de komende
jaren worden uitgevoerd om de samenwerking te
verbeteren en hiervan te leren. Het gaat daarbij onder
meer om niet-vrijblijvende afspraken over de samenwerking van verschillende professionals, organisaties
en bestuurders, waaronder de hiervoor genoemde
afspraken over collectief aanbod van ondersteuning
en zorg, inclusief collectieve financiering. Daarnaast
wordt aangesloten bij het experiment OZA, dat is
gestart op 1 januari 2023 en als inbreng dient voor een
wetswijziging gericht op betere samenwerking en
organisatie van onderwijs en zorg op één locatie en bij
het experiment Wlz-zorg in onderwijstijd. Ook wordt
verbinding gelegd met bestaande (lerende) netwerken, zoals het Steunpunt Passend Onderwijs,
Met Andere Ogen en de Gelijke Kansen Alliantie/
School en Omgeving.

• Het financieringsstelsel van de kinderopvang wordt voor
werkende ouders eenvoudiger en begrijpelijker. Daarbij
wordt het voor ouders makkelijker om arbeid en zorg te
combineren. Om de kosten de dekken is structureel
€2,3 mld. beschikbaar gesteld (oplopend vanaf 2022).
Hiermee wordt de ondersteuning en de sociale en
pedagogische basis die de opvang biedt toegankelijker
voor werkende ouders.

2.2.3 Volwassenen-ggz
In veel gezinnen waar jeugdhulp wordt ingezet, speelt ggzproblematiek, waaronder verslavingsproblematiek bij de
ouders. Die problematiek is van invloed op de jongere en
andersom. Het is daarom belangrijk voor de effectiviteit van
de zorg voor het gehele gezin dat de samenwerking tussen
de jeugdhulp en volwassenen-ggz goed verloopt. Om die
reden zetten we in op het vergroten van mogelijkheden om
beter samen te kunnen werken en samen te leren vanuit
het brede sociaal domein en met de volwassenen-ggz
en vice versa. We steunen daarbij op de afspraken zoals
die zijn gemaakt in het Integraal Zorgakkoord (IZA) dat in
september 2022 is getekend.
Afspraken:
• Rijk, VNG en betrokken partijen werken uit hoe betere
samenwerking tussen de jeugdhulp en de volwassenenggz kan worden gerealiseerd, opdat in de gezinscontext
vanuit een gedeelde visie integrale zorg kan worden
geboden. Bij dit vraagstuk worden tevens de uitkomsten
betrokken van het door ZonMw uit te voeren onderzoek

24

naar (a) de vraag hoe de samenwerking tussen volwassenen-ggz en jeugdhulp te versterken is; (b) de proeftuinen
vanuit het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
en (c) de binnen de volwassenenzorg bestaande wachtlijsten die in het kader van IZA worden aangepakt;
• Rijk, VNG en betrokken partijen operationaliseren
daarnaast de mogelijkheden die het IZA creëert. In het
IZA is afgesproken:
- Er komt een werkgroep ‘Domeinoverstijgende
bekostiging’. Deze werkgroep werkt in ieder geval
oplossingen uit voor:
i. Financieren van zowel betalingen als investeringen
alsook het verdelen van baten die in een ander
domein vallen in het algemeen;
ii. Consultatie, multidisciplinair overleg, verkennend
gesprek, coördinatie en medicatieadvies ggz;
iii. Projectleiders samenwerkingsorganisaties en
andere indirecte kosten;
iv. Indirecte tijd door medewerkers van zorgaanbieders en welzijnsorganisaties in het bijzonder.
- Per 2024 verhogen we het maximumaantal uren
poh-ggz (+4 uur) per normpraktijk in segment 1 van de
beleidsregel huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg
ten behoeve van netwerkzorg en het inzetten van
e-health modules, beide in het kader van huisartsgeneeskundige zorg;
- Gemeenten en de ggz vinden het van belang de
thema’s voor de komende periode te benoemen en
vast te leggen in een voorlopige werkagenda. Hiervoor
38

Schuldenproblematiek in beeld - cbs.nl.

39

Kamerstukken II 2021/2022, 32847, nr. 906.

40

Kamerstukken II 2021/2022, 32847, nr. 878.

41

Kamerstukken II 2021/2022, 32847, nr. 878.

wordt op korte termijn, maar uiterlijk in 2023, een
werkagenda opgesteld, waarbij wordt aangesloten op
de reeds bestaande ontwikkelagenda toegankelijkheid
en wachttijden ggz. Ook in deze agenda is er aandacht
voor rollen en verantwoordelijkheden;
- In het IZA is € 160 mln. als specifieke investering
geoormerkt voor transformaties in de
volwassenen-ggz.

2.2.4 Bestaanszekerheid
Jeugdzorg kan niet los worden gezien van (de situatie
van) het gezin waarin een jeugdige opgroeit. Ook niet
van de situatie waarin een jongvolwassene terecht
komt na jeugdzorg. Zo blijkt uit het CBS-dashboard
‘Schuldenproblematiek in beeld’38 dat huishoudens met
problematische schulden vaker jeugdzorg hebben (5,8%)
dan huishoudens zonder problematische schulden (2,8%)
en dat zo’n 37% van alle huishoudens moeite heeft met
rondkomen. Onder hen bevinden zich opvallend veel
jongeren tot 35 jaar. De verwachting is dat deze percentages
door de actualiteit met grote koopkrachtverliezen voor de
lagere en middeninkomens verder zullen toenemen. Gelet
op de cijfers van het CBS en de huidige ontwikkelingen is er
alle reden om, ook vanuit het oogpunt van het voorkomen
van een beroep op jeugdhulp, in te zetten op het voorkomen
en tegengaan van geldzorgen, armoede en schulden, maar
ook huisvestingsproblematiek. Dit vraagt een inspanning
van het Rijk en gemeenten.

Afspraken:
• Het Rijk zet met de volgende programma’s en investeringen in op verbeteringen. Ook deze programma’s worden
samen met partijen nog nader uitgewerkt. Het is daarom
op voorhand niet te zeggen wat het precieze effect op de
vraag naar jeugdhulp zal zijn. Wel zijn ook hier voldoende
aanwijzingen dat positieve ontwikkelingen rondom
bestaanszekerheid een positief effect hebben op de vraag
naar jeugdzorg:
1. Het programma ‘Betaalbaar wonen’39: wonen in een
goed, duurzaam en betaalbaar huis in een leefbare
wijk is een eerste levensbehoefte, onderdeel van de
Nationale Woon- en Bouwagenda.40 Veel
Nederlanders kunnen op dit moment echter geen
passende woning vinden. Het is de prioriteit van dit
kabinet te zorgen voor een woning voor iedereen.
Daarom wil het kabinet de woningbouw versnellen via
genoemde agenda en programma. Concreet is de inzet
tot 2030 900.000 nieuwe woningen te bouwen,
waarvan tweederde in het betaalbaar segment. Voor
deze nieuwe woningbouwimpuls wordt incidenteel €1 mld. uit het gemeentefonds genomen om over
een periode van 10 jaar te verstrekken aan medeoverheden. Daarnaast worden stappen ondernomen om
meer geschikte en betaalbare huisvesting voor
jongeren beschikbaar te stellen;
2. Het Programma ‘Een thuis voor iedereen’, onderdeel
van de Nationale Woon- en Bouwagenda41 richt zich op
mensen die zich in een kwetsbare situatie bevinden,

25

waaronder jongeren. Het gaat om mensen die hun
leven (opnieuw) op moeten bouwen en vaak naast een
sociale huurwoning extra zorg of begeleiding nodig
hebben. Denk aan mensen die dakloos zijn, waaronder
5.000 jongeren onder de 18 jaar, die uitstromen uit een
intramurale (zorg)instelling of detentie, statushouders
en mensen met sociale of medische urgentie.
Daarnaast gaat het om arbeidsmigranten, studenten
en woonwagenbewoners. Het programma heeft als
doel om te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor al deze aandachtsgroepen, met een evenredige verdeling over gemeenten en met de juiste zorg,
ondersteuning en begeleiding. Om dit doel te realiseren maken Rijk, provincies, gemeenten en woningcorporaties afspraken over bouw, toewijzing van woningen en ondersteuning. Welke afspraken dit zijn, staat
gedetailleerd omschreven in het programma.42 Voor dit
programma is tussen 2022-2024 een totaalbedrag van
€100 mln. beschikbaar;
3. Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid43:
Met dit programma worden de eerste stappen gezet
voor een langjarige inzet van het Rijk om samen met
gemeenten en andere lokale partijen de leefbaarheid
en veiligheid in 20 stedelijke focusgebieden in 19
steden weer op orde te krijgen en de bewoners weer
perspectief te bieden. Het Volkshuisvestingsfonds
(totaal 4 x €150 mln. in 2023-2026) vormt voor dit
programma een belangrijke bouwsteen. Bij de inzet
van andere generieke Rijksmiddelen, zoals die op basis

42

Een thuis voor iedereen | Rapport | Rijksoverheid.nl.

43

Kamerstukken II 2021/2022 0000363503.

44

Kamerstukken II 2021/2022, 24515, nr. 643.

van het coalitieakkoord beschikbaar zijn, zal op basis
van prioritering aanvullend geld al dan niet beschikbaar komen voor deze focusgebieden;
4. Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden44:
Het Rijk ambieert de volgende doelstellingen met
deze aanpak geldzorgen, armoede en schulden en zet
daar ook middelen voor in:
- Een halvering van het aantal mensen in armoede in
2030 (t.o.v. 2015);

- Een halvering van het aantal kinderen dat in
armoede opgroeit in 2025 (t.o.v. 2015);
- Een halvering van het aantal huishoudens met
problematische schulden in 2030. Dit draagt bij aan
de doelstelling om het aantal mensen in armoede
te halveren.
• Gemeenten leggen betere verbindingen in de uitvoering
van maatregelen in het brede sociaal domein, zodat deze
ook maximaal effect sorteren in gezinnen. In de proposi-

26

tie ‘De winst van het sociaal domein’45 geven gemeenten
aan dat het belangrijk is om het sociaal domein als
investeringsmogelijkheid en niet als kostenpost te zien.
Juist door zorg te voorkómen en de totale kosten van
zorg en ondersteuning terug te brengen. En door de
investeringen in andere domeinen terug te verdienen:
een gezondere samenleving, een sterkere arbeidsmarkt
en een aantrekkende economie (hefboomwerking van
het sociaal domein);
• Als onderdeel van het convenant ‘Stevige lokale teams’
(zie paragraaf 2.3.1) ontwikkelt de VNG een kader voor
domeinoverstijgend werken, speciaal gericht op jeugdproblematiek. Bij de inrichting hiervan wordt gebruik
gemaakt van c.q. aangesloten op de doorbraakmethode
en andere succesvolle voorbeelden van domeinoverstijgend werken en de daarmee door gemeenten en
relevante veldpartijen opgedane ervaringen en inzichten
bij de toepassing hiervan. Het Rijk en de VNG maken als
onderdeel van het bestuurlijk kader afspraken over de
bekostiging. Hierbij wordt gekeken naar alternatieve
bekostiging, zoals een revolverend fonds.

2.2.5 18-/18+ problematiek
Eerder is al verwezen naar de inzet van hulp uit
andere domeinen (Participatiewet, Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening, vanuit het domein wonen alsmede
somatische en (volwassenen)zorg op basis van de Wmo,
Zvw of Wlz). Ook de overgang van de jeugdhulp naar de
volwassenenzorg op 18-jarige leeftijd vraagt blijvende
aandacht en verbetering.

45

Voor de groep jongeren die 18 wordt en niet langer
inhoudelijk aangewezen is op zorg en ondersteuning
vanuit de Jeugdwet geldt dat ze de jeugdhulp (veelal)
moet verlaten. Het vroegtijdig aangaan van het gesprek
over de toekomst, het zorgen voor een woning, voor werk
of opleiding, voor inkomen, voor verdere begeleiding en
zorg als dit nodig en gewenst is, maakt dat een jongere
mét een toekomstperspectief de jeugdhulp kan verlaten.
Dit voorkomt dat jongeren onnodig lang in de jeugdhulp
blijven of dat ze dak- en thuisloos raken als gevolg van
een gat in opvang en begeleiding. Alle bij de jongere
betrokken partijen maken daarom samen tijdig afspraken
over het vervolg en wat nodig is wanneer één van de
randvoorwaarden nog niet gereed is. Voor jongeren die 18
worden en waar verlenging van de zorg en ondersteuning
vanuit de Jeugdwet inhoudelijk noodzakelijk is, wordt inzet
van verlengde jeugdhulp geregeld, zoals reeds opgenomen
in de Jeugdwet.
Afspraken:
• Het Rijk zorgt dat de kennis die de afgelopen jaren is
opgedaan over samenwerking en succesfactoren
gebundeld en verspreid wordt om ervoor te zorgen dat
deze jongeren een goede overgang maken;
• Het Rijk werkt onder andere concreet aan de hardvochtigheden in de Participatiewet, aan huisvesting voor
jongeren die zich in een kwetsbare situatie bevinden
(zie hiervoor), aan een agenda passend onderwijs MBO
en aan een urgentieregeling voor woningtoewijzing.
Daarnaast blijft de groep jongeren in een kwetsbare
positie op de agenda van de betrokken ministeries in het

sociaal domein en worden zo nodig aanvullende maat­
regelen getroffen;
• Jeugdhulpaanbieders en gemeenten committeren zich
om voor en met deze jongeren tijdig een toekomstperspectief te formuleren, voordat zij de jeugdhulp op hun
18e verlaten. Concreet betekent dit dat elke jongere die
jeugdhulp ontvangt een persoonlijk ontwikkel- of
toekomstplan heeft met niet-vrijblijvende afspraken
waarin de ‘Big 5’ (wonen, werk/school, inkomen, welzijn
en support) leidend is. Het plan is van de jongere zelf, de
eigen specifieke behoeften staan centraal. Het NJi heeft
een handreiking opgesteld die bij deze gesprekken
betrokken wordt en waarbij de ‘Big 5’ het uitgangspunt is.
Ook krijgt dit onderwerp de aandacht bij de verdere
uitwerking van kwaliteitskaders (paragraaf 2.5);
• Vanuit de Toekomstagenda ‘Zorg en ondersteuning voor
mensen met een beperking’ wordt in beeld gebracht
welke knelpunten mensen met een licht verstandelijke
beperking ervaren in de overgang van zorg naar ondersteuning tussen de verschillende wetten (Jeugdwet,
Wmo, Wlz, Zvw en ook forensische zorg) en wordt op
zoek gegaan naar oplossingen voor deze knelpunten.
Hierbij is er bijzondere aandacht voor de knelpunten van
jongeren die uitstromen uit behandeling vanuit de
(tijdelijke) Wlz-indicatie.

de-winst-van-het-sociaal-domein_def.pdf (vng.nl).

27

2.3 Stevige lokale teams en toegang

Opgave:
We zijn duidelijk in onze doelstelling: jeugdigen en hun ouders moeten voor jeugdhulp laagdrempelig en dicht bij huis
terecht kunnen. We willen dit onder meer bereiken door in te zetten op stevige lokale teams met voldoende kennis en
expertise en verbinding met specialistische hulp. Teams die met ouders en jeugdigen kijken naar wat echt nodig is. Die niet
alleen toegang verlenen, maar zelf lichte hulp verstrekken, gericht op het versterken van het gewone leven en de veerkracht
van gezinnen en jongeren.
Ze doen dit in goede verbinding met de lokale voorzieningen die beschikbaar zijn voor het brede sociaal domein; en
verder in verbinding met welzijn, (kinder)opvang en onderwijs; daarnaast met volwassenen-ggz en ggz-ondersteuning,
die bij voorkeur ook in de wijk aanspreekbaar en inzetbaar is. Het is hierbij tevens van belang goed na te denken over de
bekostiging vanuit de gemeente van het stevige lokale team in relatie tot de aanvullende (specialistische) zorg. Dit om
financiële beheersbaarheid te behouden. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de inrichting van hun teams en de
bekostiging, op basis van in het bestuurlijk kader duidelijk omschreven functies (zie 2.3.1). Kortom: er blijft ruimte voor
diversiteit in de wijze waarop gemeenten deze functies borgen in hun lokale infrastructuur.
Om te doen wat nodig is maken we de volgende afspraken over te nemen maatregelen.

28

2.3.1 Convenant stevige lokale teams
We zetten in op een beweging richting stevige lokale teams.
Deze voldoen aan de volgende kenmerken. Lokale teams:
• Zijn multidisciplinaire teams met goed opgeleide
professionals, met de juiste (in ieder geval ontwikkelingspsychologische) expertise, tijd, ruimte en mandaat;
• Staan dicht bij de inwoners, werken outreachend en
signaleren vroegtijdig;
• Voeren samen met jeugdigen en ouders een brede
analyse uit en stellen samen met hen een gezinsplan op;
• Bieden op basis van deze analyse zelf passende en
samenhangende basishulp, zowel licht als zwaarder en
zowel kort- als langdurig (bijvoorbeeld ook langdurige
lichte hulp). Ze evalueren tijdig of ingezette hulp daadwerkelijk helpt en passen waar nodig hun inzet aan;
• Werken mee aan het met partners versterken van de
sociale basis en collectieve oplossingen.
• Hebben een vast gezicht en ankerpunt voor het gezin
totdat de balans is hersteld of om de balans duurzaam te
ondersteunen om escalatie te voorkomen;
• Houden oog voor het uitgangspunt dat de regie over de
eigen behandeling zoveel mogelijk bij de jeugdige en het
gezin ligt, of komt en blijft liggen;
• Handelen met een brede blik op het gehele gezin en de
context (participatie, wonen, armoede, scheiding,
psychische problemen ouders en schoolklimaat);
• Hebben specialistische expertise dichtbij beschikbaar.
Ze halen deze expertise ‘erbij’ om in te zetten ter
consultatie of als daadwerkelijk hulptraject. Hierbij wordt
samen met het lokale team opgetrokken om elkaars inzet
te verrijken;
• Zijn ook te benaderen wanneer juist de specialistische
zorgaanbieders merken dat er een bredere aanpak nodig
is dan de zorg die een specialistische aanbieder inzet,

bijvoorbeeld wanneer een jeugdige via de huisarts in zorg
is gekomen;
• Werken samen met informele steunfiguren en
ervaringsdeskundigen;
• Werken samen met onder andere huisartsen, jeugdartsen, jeugdgezondheidszorg, gecertificeerde instellingen
(GI’s), kinderartsen, kinder- en jeugdpsychiaters en Veilig
Thuis;

• Werken samen met netwerken integrale vroeghulp;
• Werken samen met onder andere jeugdbescherming;
• Leggen bij vastgelopen zorgvragen verbinding met het
Regionale Expert Team in hun regio;
• Schakelen acute zorg en veiligheidsexpertise in, indien
noodzakelijk;
• Doen dit alles vanuit een gezamenlijke visie met relevante partners.
29

Afspraken:
• De VNG ontwikkelt een bestuurlijk kader in de vorm van
een convenant ‘Stevige lokale teams’, gericht op zowel
Jeugd als Wmo. Hierin zal ook de transitie richting stevige
lokale teams inzichtelijk gemaakt worden. Het convenant
wordt ontwikkeld in nauwe afstemming met onder
andere de gemeenten, de Associatie Wijkteams, de SBJ,
cliënt- en brancheorganisaties, VWS en partijen uit de
brede sociale basis. Het streven is dit convenant in 2023
te ondertekenen door VNG en VWS, mogelijk aangevuld
met bovengenoemde partijen;
• Leidraad zijn de al eerder vastgestelde vijf basisfuncties
voor lokale (wijk)teams (2019)46, die al in de Norm voor
Opdrachtgeverschap waren opgenomen, aangevuld met
de zeven uitgangspunten uit het Verbetertraject
Toegang;47
• Bij de ontwikkeling van het kader zal de handreiking
‘De juiste professional op de juiste plek in het lokale
team’48, waaronder ook de richtlijn ‘Samen met ouders
en jeugdige beslissen over passende hulp’49, alsook de
zogeheten ‘Leidraad werken aan veiligheid’50 worden
betrokken. Tevens komt er een verbinding naar het
genoemde Toekomstscenario kind- en gezins­
bescherming en wordt expliciet aandacht besteed aan de
doelgroep jeugdigen met een levenslange en levensbrede
beperking/aandoening;

• Verder zal het kader de samenwerking tussen stevige
lokale teams en gespecialiseerde jeugdhulpaanbieders
nader uitwerken (zie 2.3.2. over opdrachtgever- en
opdrachtnemerschap) en ook het kader voor
domeinoverstijgend werken speciaal gericht op jeugdproblematiek (zie 2.2);
• Daarnaast bevat het kader de vereiste kennis en deskundigheid van in het lokale team werkzame professionals.
Als onderdeel hiervan starten de beroepsverenigingen en
aanbieders in afstemming met het Rijk, de gemeenten en
Associatie Wijkteams in 2023 met de ontwikkeling van een
kwaliteitskader met criteria voor het doen van een brede
analyse, waar triage, een verklarende analyse en verwijzing een onderdeel van zijn (zie ook 2.1.4 reikwijdte).
Dit kader is branche-overstijgend en wordt opgesteld
vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid met een
op hoofdlijnen gedeelde visie (beroepsgroep overstijgend) voor alle verwijzers als geheel (de toegang). Te
zijner tijd wordt nader uitgewerkt hoe we toewerken naar
toepassing van het kader;
• Tenslotte zal de beweging richting stevige lokale teams
en de toepassing van de genoemde kaders, als onderdeel
van het convenant ‘Stevige lokale teams’, worden
gemonitord. Monitoring maakt waar mogelijk gebruik
van bestaande informatiestromen zoals die van Movisie
voor de sociale wijkteams. Verder is een eerste verken-

ning gedaan naar de impact van stevige lokale teams51 en
komt er naar verwachting een verdiepend vervolgonderzoek naar werkzame elementen. Tenslotte is het voor de
beleidsinformatie rondom de beweging richting stevige
lokale teams van belang dat er goede data worden
aangeleverd bij het CBS door zowel de wijkteams als
jeugdhulpaanbieders. Hiervoor wordt het informatie­
protocol Beleidsinformatie Jeugd in de loop van 2024
mogelijk aangepast.

2.3.2 Versterking opdrachtnemerschap
(aanbieders) en opdrachtgeverschap
(gemeenten): betrekken (specialistische)
expertise bij lokale teams
De versterking van lokale teams heeft gevolgen voor de
opdracht aan gespecialiseerde aanbieders, Veilig Thuis,
GI’s en Jeugdgezondheidszorg (JGZ). Zo wordt er van
gespecialiseerde aanbieders gevraagd dat zij, indien nodig,
kortdurend expertise kunnen toevoegen bij lokale teams
om een goede analyse te doen en zo beter te kunnen
bepalen wat nodig is, zonder het geheel over te nemen.
Eenzelfde rol heeft de JGZ aan de voorkant. Dit vraagt
doorontwikkeling van de samenwerkingswijze tussen
lokale teams, gespecialiseerde aanbieders en de JGZ,
alsook nadere invulling van zowel het opdrachtgever- als
het opdrachtnemerschap.

46

De vijf basisfuncties: veilige leefomgeving, tijdig signaleren van de vraag, vindbare en toegankelijke hulp, handelen met een brede blik en leren en verbeteren. Voor meer info zie rapport (voetnoot 14).
Zie ook https://www.voordejeugdenhetgezin.nl/actueel/nieuws/2019/11/19/basisfuncties-voor-lokale-teams-in-kaart.

47

Infographic-Verbetertraject-Toegang.pdf (movisie.nl).

48

Bijlage handreiking De juiste professional op de juiste plek in het lokale team | Publicatie | voor Jeugd & Gezin (voordejeugdenhetgezin.nl).

49

Richtlijn Samen met ouders en jeugdige beslissen over passende hulp - Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming.

50

Leidraad Werken aan veiligheid in wijkteams.

51

Verkenning (financiële) potentie van stevige lokale teams

30

Afspraken:
• Concreet vullen gemeenten en jeugdhulpaanbieders hun
opdrachtgever- en opdrachtnemerschap zo in dat specialistische expertise en die van de JGZ dicht bij de lokale
teams is gepositioneerd. Onderdeel hiervan vormen
heldere afspraken over de financiering van deze consultatiefunctie. Dit maakt deel uit van het convenant ‘Stevige
lokale teams’ (zie 2.3.1) en de Norm van Opdracht­
nemerschap (zie 2.7.9). De VNG en de brancheorganisaties
jeugd ondersteunen gemeenten en aanbieders hierin.

belang dat er duidelijke afspraken gemaakt worden over wie
verantwoordelijk is voor de zorg/hulp die wordt geboden
en hoe dit wordt gefinancierd. De jeugdconsulent biedt
jeugdhulp, maar houdt indien gewenst en mogelijk fysiek
spreekuur in de huisartsenpraktijk. De jeugdconsulent is voor
de huisarts het vaste aanspreekpunt van het lokale team,
werkt onder verantwoordelijkheid van de gemeente en kan
een verbinder zijn tussen huisartsenzorg en de gemeente.
Huisartsen en hun poh-ggz (evt. met aandachtsgebied jeugd)
bieden alleen huisartsenzorg voor de jeugd.

2.3.3 Verbinding huisarts

Uit veel pilots blijkt dat jeugdigen en volwassenen tevreden
zijn over de geboden hulp en dat dit besparingen oplevert.
Gemeenten hebben, naast algemene financiële middelen
hiervoor, in 2021 €10 mln. vanuit het Rijk ontvangen,
specifiek ten behoeve van ondersteuning jeugd bij de
huisarts.54 Huisartsen worden aangemoedigd om te kiezen
of ze met een jeugdconsulent vanuit de gemeente willen
werken. Waarbij opgemerkt wordt dat er ook op het gebied
van de poh-ggz (eventueel met aandachtsgebied jeugd)
schaarste speelt.

Naast de stevige lokale teams (en jeugdartsen, kinderartsen
en GI’s) zijn huisartsen een belangrijk toegangskanaal voor
jeugdhulp. Het is van belang dat de samenwerking tussen
de huisarts, de jeugdgezondheidszorg en een lokaal team
sterk is, zodat zij elkaar eenvoudig kunnen vinden en een
goede analyse mogelijk is of ondersteuning of hulp nodig
is en in welke vorm deze passend is. Hiervoor zijn vaste
contactpersonen voor de huisarts binnen het lokale team
onmisbaar.52 Veel gemeenten en huisartsenpraktijken
hebben er inmiddels gezamenlijk voor gekozen om een
jeugdconsulent of ondersteuner jeugd53 in te zetten in
de huisartsenpraktijk, zodat deze direct lichte hulp kan
bieden en een apart traject in veel gevallen niet meer nodig
is. Andere huisartsenpraktijken werken samen met een
poh-ggz (met aandachtsgebied jeugd). Daarbij is het van

Afspraken:
Om de samenwerking tussen huisartsen en lokale teams te
verstevigen zetten:
• VNG en LHV in op de aanwezigheid van vaste contactpersonen voor huisartsen bij lokale teams en vice versa;

• VNG en VWS in op een bredere inzet van jeugdconsulenten bij huisartsen, middels onder andere het actief
verspreiden van praktijkvoorbeelden. Hiertoe voeren
VNG en VWS overleg met de LHV;
• VNG en LHV in 2023 in op een actualisatie van de leidraad
samenwerken huisartsen en gemeenten rond jeugd.55
Hierin wordt ook ingegaan op de bekostigingsmogelijkheden. Deze leidraad wordt door LHV en VNG actief
onder de aandacht gebracht van gemeenten en
huisartsen;
• Verder spreken VNG, LHV en VWS af de samenwerking
tussen huisartsen en lokale teams gezamenlijk te
monitoren en de aanpak zo nodig te intensiveren.
Hierover worden in 2023 (monitorings)afspraken
gemaakt tussen LHV, VNG en VWS.

2.3.4 Versterken samenwerking met informele
steun(figuren)
Om vanuit bestaande relaties en vanuit het versterken
van het gewone leven jeugdigen te ondersteunen is het
belangrijk om informele steun(figuren) meer te betrekken.56
Dit zal een belangrijk aandachtspunt worden voor
professionals (onder andere van stevige lokale teams), voor
de gespecialiseerde zorgaanbieders en voor gemeenten.
Er is al een goede beweging gaande, maar er zijn zeker nog
kansen om het potentieel van informele steun(figuren) beter
te benutten.57

52

Een mooi voorbeeld van deze verbinding tussen de huisarts en het sociaal domein gericht op volwassenen is “Waar is Wally” in Deventer.

53

Voor meer informatie over het onderscheid: https://www.lhv.nl/product/lhv-keuzehulp-poh-jeugd/.

54

Dit moet uiteindelijk een structurele besparing opleveren van €88 mln.

55

leidraad-samenwerking_20181102.pdf (vng.nl).

56

Informele steun(figuren) in de vorm van bijvoorbeeld Jouw Ingebrachte Mentor (JIM), buurtgezinnen, Eigen Kracht Centrale, home-start, meeleefgezinnen, burgervoogd, Steunouders, enzovoort.

57

Voor meer informatie over de acties en producten zie: Best passende zorg | Thema’s | voor Jeugd & Gezin (voordejeugdenhetgezin.nl).

31

Afspraken:
• VNG en VWS zullen gedurende de looptijd van de
Hervormingsagenda samen met BGZJ en de SBJ de
uitvoeringspraktijk hierop versterken, onder meer door
de waarde ervan onder de aandacht te brengen en
positieve praktijkvoorbeelden te verspreiden;
• Ook wordt door bovenstaande partijen ingezet op het
vergroten van de vakbekwaamheid van professionals om
samen te werken met informele steun(figuren) en het
creëren van de juiste randvoorwaarden voor professionals vanuit werkgevers en/of opdrachtgevers. In 2023
worden hiertoe afspraken gemaakt;
• Informele steunfiguren uit het eigen netwerk kunnen
eveneens helpen om residentieel verblijf te voorkomen,
door vooral te kijken naar de mogelijkheden in het eigen
netwerk (zie paragraaf 2.4).

specialisten, de jeugdartsen en de GI’s;
• Ook met de Raad voor de Kinderbescherming worden
afspraken gemaakt over de onderlinge samenwerking
(artikel 3.1, vijfde lid). Onderdeel van die afspraken kan
zijn dat de Raad, indien er redenen zijn om in een advies
over in te zetten jeugdhulp in het strafrechtelijk kader af
te wijken van het gecontracteerd aanbod, voorafgaand
aan het geven van het advies met de gemeente overlegt.

2.3.5 Verwijzing gecontracteerd aanbod

Afspraken:
Gemeenten spannen zich in om de kwaliteit van leven
van deze groep te vergroten; om deze jeugdigen zich naar
vermogen te kunnen laten ontwikkelen en participeren in
de maatschappij; en om hun gezinnen te ondersteunen,
zodat hun draagkracht behouden blijft en de impact op het
gezin, waar mogelijk, verkleind wordt. Dit doen gemeenten
door met name in 2023 en 2024, met een uitloop naar
2025 en verder in te zetten op de volgende 5 verbeteracties.
Verbeteracties bij thema’s die in samenhang worden
ontwikkeld met andere regelingen:
• Het vergroten van de kennis en expertise van medewerkers van stevige lokale teams, toegangsmedewerkers en
de overige verwijzers naar jeugdhulp over de doelgroep

Uitgangspunt in de Jeugdwet is dat gemeenten, behoudens
enkele uitzonderingen58, niet gehouden zijn om jeugdzorg
te financieren die geen onderdeel uitmaakt van het
gecontracteerd aanbod.
Afspraken:
• VNG en gemeenten zetten in op de verwijzing naar
gecontracteerd aanbod. Zoals in de Jeugdwet is opgenomen, maken ze daartoe afspraken met huisartsen, de
medisch specialisten, de jeugdartsen (artikel 2.7, vierde
lid) en de GI’s (artikel 3.5, eerste lid). Het maken van
afspraken vraagt zowel het initiatief van de gemeenten
als de medewerking van huisartsen, de medische

58

•

•
•

2.3.6 Inzetten op vijf verbeteracties –
Waarborgen voor jeugdigen met een
levenslange en levensbrede beperking
Specifieke aandacht gaat uit naar de doelgroep jeugdigen
met een levenslange, levensloop en levensbrede beperking/
aandoening (Triple L), die gedurende hun gehele levensloop
ondersteuning nodig heeft.

•

en hun specifieke behoeften;
Het vergroten van de regie van de jeugdige en het gezin
en de samenwerking tussen professionals, de jeugdige en
het gezin. Onderdeel van deze regie is de keuzevrijheid in
zorgverleners en financieringsvorm (zorg in natura en
persoonsgebonden budget);
Het mogelijk maken van meer passende beschikkingen
(duur, aard en omvang);
Het realiseren en implementeren van een toekomst­
gericht perspectiefplan dat meegroeit met de jeugdige en
het gezin;
Het realiseren en daadwerkelijk beschikbaar maken van
logeeropvang en respijtzorg. VWS en VNG zijn met de
cliëntorganisaties in gesprek over hoe ze deze beweging
bij gemeenten het best kunnen faciliteren.

Bijvoorbeeld indien niet-gecontracteerde jeugdhulp is opgenomen in een vonnis van de kinderrechter in een strafzaak.

32

2.4 Terugdringen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk

Opgave:
We zetten in op het voorkomen van residentiële jeugdhulp om te zorgen dat jeugdigen die jeugdhulp nodig hebben ook dan
zo thuis mogelijk kunnen opgroeien. Waar residentiële jeugdhulp toch nodig is gaan we deze verder transformeren naar een
zo thuis mogelijke, regionaal georganiseerde kleinschalige vorm. Want kleinschaligheid biedt meer kans op een veilig en
positief leefklimaat, maatwerk en onvoorwaardelijk wonen.59
Terugdringen en transformeren van residentiële jeugdhulp vergt tijd en investeringen. De opbrengsten zijn weliswaar
veelbelovend, maar de omvang en het tempo onzeker. Dit vereist landelijke regie, een adaptieve veranderstrategie met
partners en de bereidheid op basis van de realisatie het plan bij te stellen. We zetten een eerste stap met de af- en ombouw
van de gesloten jeugdhulp; later in 2023 volgt een aanpak voor het transformeren van de overige vormen van residentiële
jeugdhulp.
Om te doen wat nodig is, maken we de volgende bestuurlijke afspraken over te nemen maatregelen.60

59

Waarom kiezen voor kleinschalig verblijf? | Nederlands Jeugdinstituut (nji.nl).

60

Voor de helderheid: als we spreken over de afbouw van residentiële voorzieningen, dan wordt hier alle residentiële jeugdhulp mee bedoeld. Alleen waar
specifiek wordt gesproken over gesloten jeugdhulp (welke onderdeel is van de bredere residentiële jeugdhulp) wordt dat zo benoemd.

33

2.4.1 Uitvoeringsplan af- en ombouw gesloten
jeugdhulp
Voor de gesloten jeugdhulp hebben we vooruitlopend
op deze Hervormingsagenda een begin gemaakt met
de residentiële transformatie door de uitvoering van
de specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële
jeugdhulp61 (bestemd voor zowel de gesloten jeugdhulp,
als voor open driemilieuvoorzieningen) en de Kamerbrief
Passende hulp voor jeugdigen die bescherming en veiligheid
nodig hebben.62 Onze ambitie is dat alle gesloten jeugdhulp
in 2025 kleinschalig en regionaal georganiseerd is en dat we
in 2030 zo dichtbij mogelijk nul gesloten plaatsingen zijn.
Om die ambitie te realiseren, hebben Rijk en VNG samen
met aanbieders van gesloten jeugdhulp een uitvoeringsplan
opgesteld dat in februari 2023 aan de Tweede Kamer is
aangeboden.63 Met dit uitvoeringsplan nemen Rijk, VNG
en Jeugdzorg Nederland landelijke regie op de af- en
ombouw van de gesloten jeugdhulp, ieder vanuit de eigen
verantwoordelijkheid en bevoegdheid.
Afspraken:
• De kern van de af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp
en de opbouw van alternatieven vindt plaats in de regio,
in interactie tussen gemeenten, aanbieders, professionals,
jongeren(-vertegenwoordigers) en andere betrokken
partijen. De 11 coördinerende gemeenten gesloten
jeugdhulp updaten halfjaarlijks hun bovenregionale
plannen waarin ze de af-, om- en opbouw vorm geven;
• Rijk, VNG en gemeenten vragen de Jeugdautoriteit om
een periodieke monitor op te zetten met daarin kwanti-

tatieve en kwalitatieve informatie over de ontwikkeling
van capaciteit en bezetting van gesloten jeugdhulp en de
alternatieven voor de vraag naar deze intensieve
jeugdhulp;
• VNG en Rijk nemen in samenwerking met Jeugdzorg
Nederland het initiatief om de bovenregionale plannen

ten minste halfjaarlijks naast elkaar te leggen om te
monitoren of de plannen een landelijk dekkend zorgaanbod blijven bieden. Wanneer hier problemen dreigen te
ontstaan, faciliteren VNG, Rijk en Jeugdzorg Nederland
verdiepende regionale gesprekken en/of bespreken zij dit
in bestuurlijk overleg;

61

Staatscourant 2021, 43111 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl).

62

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/08/kamerbrief-passende-zorg-voor-jeugdigen-die-bescherming-en-veiligheid-nodig-hebben.

63

TK 2022/23, 31839, nr. 924

34

• Rijk (VWS en OCW), VNG en Jeugdzorg Nederland richten
in 2023 samen met professionals, jongeren(-vertegenwoordigers) en andere betrokken partijen een landelijke
programmaorganisatie in die zich richt op de belangrijkste randvoorwaarden van een goede af- en ombouw:
monitoring, financiën, kwaliteit, residentieel onderwijs en
het omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen.

2.4.2 Financiën transitie onder landelijke regie
In de afgelopen jaren hebben Rijk, gemeenten en aanbieders
al veel geïnvesteerd in de af- en ombouw van residentiële
jeugdhulp en het creëren van alternatieven. De kern van
de financiële keuzes ligt in afspraken tussen gemeenten
onderling en tussen gemeenten en aanbieders in de
regio’s. Tegelijkertijd zien we dat landelijke regie nodig is,
omdat de keuzes in een regio of bij een aanbieder effect
hebben op andere gebieden in Nederland. Een zorgvuldige
af- en ombouw vereist een bekostiging die rekening
houdt met de kosten voor vastgoed-ombouw, leegstand,
personeelsontwikkeling en tegenvallers. Door landelijke
sturing wordt dit een voorspelbaar en zorgvuldig traject,
zodat er geen kinderen tussen de wal en het schip vallen
doordat cruciale organisaties omvallen of doordat personeel
door te grote onzekerheden vertrekt. Parallel daaraan is
transformatie in flankerende domeinen nodig, met name
onderwijs, volwassenen-ggz en woonbeleid.
Afspraken:
• Rijk en gemeenten maken een afspraak over de financiële
gevolgen van de transformatie en de frictiekosten, zodat
ze de continuïteit van zorg kunnen borgen en de gemeenten en instellingen in staat stellen om de transformatie
daadwerkelijk te maken. Deze afspraken maken deel uit
van het financieel kader van de Hervormingsagenda;

• Het gaat hierbij niet alleen om de incidentele frictiekosten die gepaard gaan met het terugbrengen of transformeren van de residentiële capaciteit, maar ook de
structurele meer- en minderkosten die gepaard gaan met
het voorkomen van residentiële jeugdhulp en de zorg
binnen (kleinschalige) alternatieven;
• Gemeenten en instellingen werken op basis van de
uitgangspunten van de in voorbereiding zijnde algemene
maatregel van bestuur (amvb) ‘Reële prijzen Jeugdwet’
(zie 2.7.6) aan afspraken over passende tarieven voor de
kleinschalige voorzieningen;
• Het Rijk geeft in afstemming met VNG en Jeugdzorg
Nederland opdracht tot een onafhankelijk verdiepend
onderzoek naar de frictiekosten van af- en ombouw van
gesloten jeugdhulp op locatieniveau en een raming van
de structurele kosten van alternatieven. De drie partijen
streven ernaar dit onderzoek voor eind 2023 af te ronden.
Mocht dit onderzoek tot nieuwe inzichten leiden dan
zullen de uitkomsten hiervan bestuurlijk worden
besproken.

2.4.3 Investeren in alternatieve zorg mede ter
voorkoming van uithuisplaatsing van
jeugdigen
Afspraken:
• Alle accounthoudende jeugdregio’s en gemeenten
investeren met de jeugdhulppartners, waaronder de GI’s,
in alternatieve vormen van zorg/hulp om inzet van
residentieel verblijf te voorkomen en een succesvolle
terugkeer naar huis te bevorderen (zie ook 2.3);

• Hierbij valt ook te denken aan de zelfgekozen steunfiguur
waarvan de ervaring in een aantal regio’s heeft geleerd
dat dit 25% van de uithuisplaatsingen kan afwenden.
Om dit te stimuleren gaat het Rijk in 2023 aan de slag met
het voorstel van zeven grote aanbieders van residentiële
jeugdhulp om met de inzet van de informele steunfiguur
het aantal uithuisplaatsingen (naar residentiële jeugdhulp) substantieel terug te dringen;
• De eerder genoemde informele steunfiguur kan ook
optreden als voogd voor jeugdigen die onder voogdij zijn
gesteld. In Nederland zijn 12.000 jeugdigen tussen
0-18 jaar onder voogdij gesteld. Vooral jongeren die een
voogdijmaatregel hebben (en die tot hun 18e jaar dat
houden), hebben een professional van een GI als hun
voogd. Veel vaker dan nu kan voogdij over die jongeren
belegd worden bij een informeel steunfiguur als in ieder
geval twee knelpunten opgelost worden. Het Rijk verkent
in 2023 met VNG hoe dit kan:
- Een collectieve WA-verzekering (omdat de jongere niet
woonachtig is bij de burgervoogd en deze nu niet kan
afsluiten). In overleg met de VNG en de Alliantie
Burgervoogdij wordt bekeken hoe we dit punt kunnen
oplossen;
- Dekking van bijzondere kosten, omdat deze jongeren
dat nodig hebben, de GI dan niet meer bijspringt,
maar de burgervoogd dat moet bekostigen.

35

2.5 Kwaliteitsverbetering en blijvend leren

Opgave:
Jeugdigen en ouders moeten erop kunnen vertrouwen dat de zorg die zij ontvangen passend is en hen daadwerkelijk helpt.
Er is steeds meer kennis over wat werkt in de jeugdhulp, maar ze is versnipperd beschikbaar en we passen haar lang niet
altijd toe. Er zijn ook veel richtlijnen en kaders maar ook die sluiten niet altijd op elkaar aan en worden niet door iedereen
onderschreven. Dit vraagt om een stevige kwaliteitsimpuls in de sector en het creëren van randvoorwaarden om blijvend te
kunnen leren en elkaar blijvend verder te kunnen helpen om de noodzakelijke hervormingen tot stand te brengen.
De toetssteen van kwaliteit is de hulpvraag van een jeugdige en/of diens ouders/opvoeders. Bij hulp wordt altijd de context
meegenomen, zoals het gezin, de school en de wijk. Effectiviteit betekent: ‘alleen hulp bieden die daadwerkelijk bijdraagt
aan het realiseren van de doelstelling die de jeugdige en/of opvoeder met de professional vaststelt’.
Het is de ambitie dat in 2028:
a. de jeugdhulp kan bouwen op een stevige gezamenlijke structuur en cultuur waarin voortdurend leren en veranderen
vanzelfsprekend is;
b. van een substantieel deel van de jeugdhulp is vastgesteld wat aantoonbaar werkt en dit aantoonbaar in de praktijk wordt
toegepast, en dat hetgeen dat aantoonbaar niet werkt aantoonbaar niet wordt toegepast;
c. voor belangrijke delen van de jeugdhulp kwaliteitskaders bestaan.
Om te doen wat nodig is maken we de volgende bestuurlijke afspraken over te nemen maatregelen.

36

2.5.1 Een praktijk van kwaliteit in 2028:
onderschrijven van de principes
De ambitie is dat aan het eind van de implementatie van
de Hervormingsagenda in 2028 de jeugdhulp een stevige
structuur en cultuur kent van kennisontwikkeling en
-toepassing. Alle partijen bij de Hervormingsagenda hebben
een verantwoordelijkheid in de kwaliteitsverbetering.
De afspraken zijn gebaseerd op de adviezen van de
werkgroepen ‘Kwaliteit & Effectiviteit’ en ‘Leren,
Ontwikkelen & Kennisinfrastructuur’ zoals opgeleverd
in december 2021. Kern is dat het advies van de
Kwartiermaker ‘Kwaliteit en blijvend leren in de jeugdhulp,
van praten naar doen’ van november 2022, wordt
opgevolgd. Hieronder volgen de belangrijkste afspraken uit
dit advies:
Afspraken over de leidende principes:
• Alle partijen werken vanuit onderstaande leercyclus van
vier leidende principes waardoor leren en verbeteren
vanzelfsprekend wordt.
1. Het werkelijk samen verbinden aan de opgave;
2. Het maken van een gezamenlijke analyse, doelbepaling en aanpak;
3. Gebruik maken van de kennis over wat wel en wat
niet werkt;
4. Meten om te verbeteren in het kader van de maatschappelijke opgave.
Gedurende de looptijd van de Hervormingsagenda
doorlopen betrokken partijen gezamenlijk op
verschillende onderwerpen en thema’s deze cyclus.
Dit gebeurt aan de hand van een in 2023 op te stellen
meerjarige implementatie- en onderzoeksagenda.

• Alle betrokken partijen hebben een verantwoordelijkheid
bij het werken aan kwaliteit en effectiviteit. Bovendien
gebeurt het leren niet op één plaats of moment: dat
vraagt voortdurende inzet van allerlei betrokkenen en
een duidelijke verantwoordelijkheid van partijen uit de
Vijfhoek:
- Jeugdigen en ouders vormen een toetssteen voor
kwaliteit: wanneer voegt de hulp waarde toe in hun
leefwereld?

Relatie, klik, alliantie,
vertrouwen

Evalueren, doelrealisatie,
samen verbeteren

- Professionals bieden hulp door de verbinding aan te
gaan met de jeugdige en het gezin, te analyseren wat
er aan de hand is en wat het doel is van de hulp. Ze
kiezen een aanpak en handelen volgens de professionele standaard (beroepscode, richtlijnen,
veldnormen);
- Werkgevers/aanbieders borgen de kwaliteit die hun
professionals leveren en bieden hiervoor de benodigde randvoorwaarden;

Verbinding
aangaan

Samen
beslissen

Samen
leren

Doen wat
werkt

Analyse, doelbepaling,
aanpak kiezen

...En niet doen wat niet werkt,
algemeen en specifiek werkzame
factoren, kennis

37

- Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het bieden van
een kwalitatief en kwantitatief toereikend aanbod van
jeugdhulp en waarborgen de kwaliteit van de uitvoering van de jeugdhulp onder andere door hierover
passende afspraken te maken bij inkoop, inclusief de
benodigde randvoorwaarden;
- Het Rijk is verantwoordelijk voor de werking van het
stelsel en de maatschappelijke uitkomsten.
• Professionals, aanbieders en gemeenten ‘doen wat
werkt’. Ze passen kennis over kwaliteit en effectiviteit toe
in de praktijk, rekening houdend met de context; de
leefwereld van een gezin en wijk, gemeente of regio. De
optimale behandelduur is een onderdeel van effectiviteit.
Als er onvoldoende kennis beschikbaar is, wordt onderzoek gedaan.

2.5.2 Kwartiermaker, onderzoeksagenda en
kennisinfrastructuur
Essentieel voor het slagen van de ambitie is dat de huidige
vrijblijvendheid rond kennisontwikkeling en -toepassing
verdwijnt. Daarom zijn afspraken over werkwijzen,
besluitvorming, commitment en aantoonbare implementatie
in de praktijk randvoorwaardelijk. De ambitie om kwaliteit en
effectiviteit te versterken vraagt een structurele en continue
investering in tijd en geld.
Afspraken:
• Het advies van de Kwartiermaker ‘Kwaliteit en blijvend leren
in de jeugdhulp, van praten naar doen’ van november 2022
beschrijft een werkstructuur die het fundament is waarop
de sector kan steunen bij het werken aan kwaliteit, die
borgt dat de huidige vrijblijvendheid verdwijnt en die een
cultuur van blijvend leren stimuleert. Partijen onderschrijven de opzet van deze werkstructuur:

- Het gaat om een blijvende inrichting en governance
voor het borgen en doorontwikkelen van kwaliteit en
effectiviteit in de jeugdzorg. Deze werkstructuur staat
los van de in te richten governancestructuur gericht op
implementatie van de afspraken van de
Hervormingsagenda, maar zal hieraan wel
rapporteren;
- Er wordt een werkorganisatie ingericht waarin
inhoudsdeskundigen van de partijen van de Vijfhoek
gezamenlijk werken aan kwaliteit. Deze mensen zijn
voor 50% van hun tijd werkzaam in de werkorganisatie en voor 50% van de werkweek bij hun thuisorganisatie. In de werkorganisatie worden gezamenlijk
besluiten genomen. Ook vanuit kennisinstituten
worden mensen ingezet in de werkorganisatie en er
wordt een programmaleider benoemd;
- Besluiten die niet in de werkorganisatie kunnen
worden genomen en die belangrijk zijn voor het
vasthouden aan en het uitwerken van de afgesproken
koers, worden genomen door de bestuurlijke portefeuillehouders kwaliteit van betrokken organisaties.
Zij geven op inhoud sturing en dragen gezamenlijk
bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het bereiken
van de doelstellingen en aantoonbare implementatie;
- Er wordt een Adviesraad opgericht. Deze Adviesraad
heeft een agenderende functie binnen de leerbeweging. De Adviesraad representeert de belangrijkste
wetenschappelijke disciplines, ervaringsdeskundige
ouders en jongeren en professionals die hun praktijkwerk combineren met onderzoek. De Adviesraad
agendeert opgaven op basis van maatschappelijke
thematiek.

• De afspraak is dat deze werkstructuur in de loop van 2023
operationeel wordt. De werkorganisatie gaat in 2023 aan
de slag met het volgende:
- Een voorstel voor een gezamenlijke set gedragen
kwaliteitskaders voor de jeugdhulp op basis van de
bestaande kaders voor kwaliteit waar de partijen zich
aan committeren. Daarbij wordt inzichtelijk gemaakt
wat nodig is voor toepassing in de praktijk en inkoop/
contractering, bijvoorbeeld implementeren, de-implementeren, doorontwikkelen etc. Partijen committeren
zich aan acties die moeten worden ondernomen. De
uitvoering van de afspraken worden gemonitord zodat
na verloop van tijd geëvalueerd en geleerd kan
worden;
- Professionals bieden hulp. In hun werk is tijd en ruimte
nodig om te leren. De werkorganisatie doet voorstellen voor aanpassingen in de praktijk die hieraan
bijdragen en biedt daarvoor zo nodig ondersteuning;
- De werkorganisatie maakt in 2023 een meerjarige
implementatie- en onderzoeksagenda. Implementatie
van bestaande kennis staat hierbij voorop. Innovatie is
een onderdeel van de implementatieagenda. De
implementatieagenda beschrijft welke kennis de
komende jaren met de grootste urgentie geïmplementeerd gaat worden. Er staan werkwijzen, interventies
of methoden in waarvan is afgesproken dat die
toegepast worden omdat we weten dat het werkt en
omgekeerd, wat niet meer wordt toegepast omdat het
niet werkt.

38

2.6	Verbeteren van de organisatie en inkoop van specialistische jeugdzorg

Opgave:
Voor een groot aantal jeugdigen en gezinnen zijn (hoog)specialistische jeugdzorgvormen onvoldoende of niet tijdig
beschikbaar. Dergelijke zorg kan het beste op regionaal niveau of waar nodig op landelijk niveau worden georganiseerd en
ingekocht. In de praktijk zien we dat de inkoop op regionaal niveau nu te vrijblijvend is georganiseerd. Het gevolg daarvan
is dat het zicht op de beschikbaarheid van (hoog)gespecialiseerde jeugdzorgvormen onvoldoende is en er bij problemen
met de beschikbaarheid onvoldoende instrumenten zijn om in te grijpen. Bovendien worden jeugdhulpaanbieders die voor
meerdere gemeenten werken geconfronteerd met veel verschillende inkoopprocedures en contractvoorwaarden. Dat leidt
tot zeer hoge uitvoeringslasten. Daarnaast is onvoldoende zicht op de te verwachten en benodigde ontwikkelingen in vraag
en aanbod van (hoog)specialistische jeugdzorg en transformatie ervan. Hierdoor is het niet goed mogelijk adequaat op die
ontwikkelingen en noodzakelijke transformatie in te springen.
Kwetsbare jeugdigen die (hoog)specialistische hulp nodig hebben moeten kunnen rekenen op tijdige en passende
hulp. Voor het significant verbeteren van de beschikbaarheid van deze hulp moet het stelsel worden hervormd en
versterkt. Daarom zijn maatregelen nodig die zien op verplichte regionale samenwerking en regionaal contracteren,
landelijk contracteren en het verminderen van uitvoeringslasten van zowel gemeenten als jeugdzorgaanbieders
(jeugdhulpaanbieders en GI’s). Het cliëntperspectief wordt meegenomen om te komen tot passende hulp.

39

Hiervoor maken we bestuurlijke afspraken over de volgende
vijf samenhangende bouwstenen:
1. Versterken van de regio’s;
2. Standaardiseren van inkoop, kwaliteit en administratie;
3. Inkopen op landelijke schaal;
4. Regievoeren op regio-overstijgende transformatie;
5. Onderzoek naar verevenen van risico’s (tussen gemeenten onderling).
Deze bouwstenen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
en kunnen niet ‘onderling worden vervangen’. Essentieel
is de inhoud van het wetsvoorstel ‘Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ en bijbehorende
ministeriële regeling waarin wordt vastgelegd welke
zorgvormen regionaal of landelijk worden ingekocht.
We realiseren ons dat de hiernavolgende maatregelen veel
vragen van gemeenten en jeugdhulpaanbieders. Gemeenten
moeten bijvoorbeeld taken beleggen bij een regionale
entiteit en jeugdhulpaanbieders moeten zich anders gaan
verhouden tot de jeugdregio’s. Dit is noodzakelijk voor een
goede beschikbaarheid van jeugdhulp. Deze maatregelen
zijn een grote operatie en hangen nauw samen met het
effectueren van standaardisatie van inkoop, kwaliteit en
administratie (paragraaf 2.7).

2.6.1 Versterken van de regio’s
De eerste bouwsteen betreft het versterken van de regio’s.
Het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg
voor jeugdigen’ is het vertrekpunt voor de voorstellen over
regionalisering in de Hervormingsagenda. Het wetsvoorstel
bestaat uit twee onderdelen:
1. Sterkere samenwerkingsverplichtingen voor gemeenten;
2. Governance-bepalingen voor jeugdhulpaanbieders
en GI’s.

Wat betreft regionalisering volgen uit de huidige versie van
het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg
voor jeugdigen’ reeds de volgende maatregelen:
• In 2023 wordt een ministeriële regeling voorbereid
waarin wordt vastgelegd welke gemeenten samenwerken
in welke jeugdregio;
• Nadat het wetsvoorstel in werking is getreden stelt iedere
gemeente (in overleg met de andere gemeenten in de
betreffende regio) een regiovisie vast, waarin zij opneemt
hoe zij met andere gemeenten samenwerkt teneinde te
bewerkstellingen dat (hoog)specialistische jeugdhulp
voldoende beschikbaar is;
• Nadat het wetsvoorstel in werking is getreden treffen
gemeenten voor de organisatie van specialistische
jeugdhulp een gemeenschappelijke regeling als bedoeld
in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Op
grond van die gemeenschappelijke regeling richten
gemeenten een bedrijfsvoeringsorganisatie of een
openbaar lichaam op of wijzen een centrumgemeente
aan die wordt belast met de regionale inkoop. Deze
regionale entiteit wordt ‘Jeugdregio’ genoemd;
• De vormen van jeugdhulp die regionaal moeten worden
ingekocht, worden bij of krachtens amvb bepaald
(ministeriële regeling). Dit wordt in 2023 voorbereid.
Indien uit signalen blijkt dat een gemeente of een
Jeugdregio haar taken niet naar behoren uitvoert, dan zal
de bewindspersoon van VWS dan wel de bewindspersoon
voor Rechtsbescherming via het interbestuurlijk toezicht
optreden.

Daarnaast is aan de Raad van State advies gevraagd over
een wetsvoorstel ‘Wet taken zorgautoriteit op Jeugdwetterrein’. In dit wetsvoorstel krijgt de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) de navolgende taken op het gebied van
de Jeugdwet:
• Stelselonderzoek naar de beschikbaarheid van jeugdzorg;
• Vroegsignalering van risico’s gericht op de
beschikbaarheid;
• Toezicht op de verplichtingen rondom de openbare
jaarverantwoording en transparante bedrijfsvoering van
jeugdhulpaanbieders en GI’s.
Omdat de voorstellen in het laatstgenoemde wetsvoorstel
thematisch verbonden zijn aan die in het eerstgenoemde,
is het voornemen het laatstgenoemde wetsvoorstel
op te laten gaan in het wetsvoorstel ‘Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’.
Afspraken:
• Bij amvb worden inclusiecriteria (d.w.z. kenmerken van
een regionaal in te kopen functie) vastgelegd op basis
waarvan bepaald wordt welke zorgvormen regionaal
worden ingekocht. De zorgvormen worden opgenomen
in een ministeriële regeling. Bij de uitwerking daarvan
wordt onder andere gekeken naar zorg met een acuut
karakter (7x24 uur crisisdienst), onvrijwillige zorg, (hoog)
complexe zorg, zorg voor kinderen met meervoudige
problematiek, waarvan het volume laag is of waarvoor
multidisciplinaire en vaak schaarse expertise nodig is.
Het gaat daarbij niet per definitie om intramurale zorg,
maar het kan bijvoorbeeld ook specialistische ambulante
behandeling betreffen. Er is al veel werk verricht en er
liggen goede bijdragen van de verschillende partijen om
deze amvb en ministeriële regeling invulling te geven.
40

Dit geeft het vertrouwen dat deze regelgeving voor het
einde van het jaar in gezamenlijkheid afgerond kan
worden en met het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer
voorgehangen kan worden;
• Aanvullend op het wetsvoorstel in zijn huidige vorm
wordt tevens wettelijk geregeld dat alle administratieve
processen in de regio voor tenminste regionaal in te
kopen zorgvormen geharmoniseerd worden en door de
Jeugdregio ten behoeve van de gemeenten in de regio
afgehandeld worden;
• Het is van belang dat de regio’s waarbinnen de zorg
regionaal wordt ingekocht en georganiseerd voldoende
robuust zijn. In 2023 worden er in samenspraak met
gemeenten en jeugdhulpaanbieders criteria opgesteld op
grond waarvan kan worden besloten of regio’s aan deze
‘robuustheidseisen’ voldoen om als regio te opereren.
Samen met de gemeenten toetsen we de oorspronkelijke
42 jeugdregio’s aan de hand van die criteria op
robuustheid;
• Indien hieruit blijkt dat regio’s niet voldoende robuust
zijn, respectievelijk een traject van in beginsel zes
maanden om voldoende robuust te kunnen worden
onvoldoende slaagt, kan de verantwoordelijke bewindspersoon van VWS besluiten om de regio-indeling aan te
passen. Het resultaat van dit toetsingsproces leidt tot een
regio-indeling die in de ministeriële regeling wordt
opgenomen. De robuustheid van het vastgestelde aantal
regio’s wordt na twee jaar geëvalueerd. Indien blijkt dat
aanpassingen nodig zijn, zal de verantwoordelijke
bewindspersoon van VWS besluiten de regio-indeling
aan te passen;

• Het Rijk zal jeugdhulpaanbieders en gemeenten betrekken bij het aanpassen van het wetsvoorstel en bij het
opstellen van de amvb en de ministeriële regeling.
De contouren van de amvb en de contouren van de
zorgvormen in de ministeriële regeling zijn na de zomer
van 2023 gereed;
• Regionale inkoop wordt door gemeenten en jeugdhulpaanbieders voorzien van een passende bekostigingssystematiek, waarbij zij tenminste voor een aantal afgebakende zorgvormen een vorm van
beschikbaarheidsbekostiging hanteren.
Het streven is het wetsvoorstel ‘Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ inclusief het gedeelte
waarmee de NZa nieuwe taken krijgt, in 2023 in te dienen bij
de Tweede Kamer.

2.6.2 Standaardiseren van inkoop, kwaliteit en
administratie
De beschikbaarheid van (hoog)specialistische zorg voor
jeugdigen wordt verder verbeterd door over te gaan tot
standaardisering van inkoop, kwaliteit en administratie. Zo
worden gemeenten, professionals en jeugdhulpaanbieders
op een aantal taken ontlast en kunnen zij zich richten op het
leveren van voldoende jeugdhulp en het versnellen van de
transformatie. Standaardisering van inkoop, kwaliteit en
administratie vormt daarom de tweede bouwsteen voor het
verbeteren van de beschikbaarheid van (hoog)specialistische
jeugdzorgvormen. Deze standaardisatie geldt voor alle
vormen van zorg voor jeugdigen die gemeenten onder
het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg
voor jeugdigen’ op regionaal of landelijk niveau moeten
inkopen en organiseren. Deze afspraken zijn opgenomen in
paragraaf 2.7.1.

2.6.3 Inkopen op landelijke schaal
De huidige problemen met betrekking tot de
beschikbaarheid en continuïteit van zorg en gebrek aan
regie op de transformatie van het zorglandschap spelen
vooral bij zorgvormen die op regionale schaal moeten
worden ingekocht. Daar ligt de grootste opgave voor
verbetering van organisatie en inkoop. De vijf bouwstenen
uit de Hervormingsagenda richten zich daarom vooral
op deze regionale schaal en de ten minste regionaal in te
kopen vormen van jeugdzorg. Deze worden opgenomen
in de ministeriële regeling onder het wetsvoorstel
‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’
(zie vorige paragraaf), alsmede de jeugdbescherming
en jeugdreclassering. Gemeenten zijn gebonden aan
de regionale samenwerking. De samenwerking wordt
geformaliseerd volgens de Wet gemeenschappelijke
Regelingen, waarin per 1 juli 2022 de democratische
controle op de samenwerkingsverbanden is versterkt. Door
de krachten te bundelen krijgen gemeenten meer grip op
de organisatie van zorg, ontstaat er meer aandacht voor
kwaliteit en kunnen de administratieve lasten omlaag.
Een beperkt aantal zorgvormen vraagt om organisatie op
landelijke schaal, omdat deze zorg hoogspecialistisch is en
weinig voorkomt. De derde bouwsteen in het kader van het
verbeteren van de beschikbaarheid van (hoog)specialistische
jeugdhulp betreft daarom landelijke inkoop. De landelijke
inkoop van zorgvormen heeft een dynamisch karakter en
dient in nauwe samenhang met de ordening van de zorg
op regionaal en lokaal niveau te worden bezien. Landelijke
inkoop vormt het hoogste schaalniveau in de samenwerking
tussen gemeenten. Het is belangrijk dat gemeenten hieraan
ook gebonden zijn.

41

Afspraken:
• Het primaire doel van landelijke inkoop is het borgen van
de beschikbaarheid en continuïteit van een aantal
hoogspecialistische en weinig voorkomende vormen van
jeugdzorg. De omvang van de landelijke zorgvormen blijft
beperkt.
• De huidige selectiecriteria voor de landelijke inkoop
(prevalentie, uniciteit en kennis) blijven leidend. Het
betreft dus met name hoogspecialistische en weinig
voorkomende zorg, bijvoorbeeld een deel van de
hoogspecialistische anorexiazorg, maar ook jeugdhulp in
strafrechtelijk kader64 op basis van een vonnis wordt
hieraan toegevoegd. Dit bevordert de regie en vermindert de lasten.
• Rijk, gemeenten en aanbieders richten een zorglandschapstafel in. Deze tafel doet suggesties voor onderwerpen van het stelselonderzoek door de NZa en geeft aan
Rijk en VNG advies over de inrichting van het zorglandschap met een focus op de zorgvormen die om landelijke
inkoop vragen. De tafel betrekt bij dit laatste ook
uitdrukkelijk de adviezen van de Jeugdautoriteit (en later:
de NZa) en de uitkomsten van het stelselonderzoek.
Het eerste advies van de zorglandschapstafel is voor het
einde van 2023 gereed.
• Het Rijk (vanuit haar stelselverantwoordelijkheid) en
gemeenten (vanuit hun inkooprol) bespreken deze
adviezen en komen binnen 6 maanden tot overeenstemming in het Bestuurlijk Overleg Rijk-VNG. Op basis van
deze bestuurlijke afspraken bepalen gemeenten (bijv. in
de ALV VNG) of zij akkoord gaan met deze lijst van
landelijk in te kopen vormen van jeugdzorg. Het collectief
64

van gemeenten blijft daarmee zeggenschap houden over
de omvang van de landelijke inkoop en de wijze waarop
de landelijke inkoop georganiseerd wordt. In een
beleidsbrief aan het parlement legt de staatssecretaris
verantwoording af over zijn stelselverantwoordelijkheid
op dit punt.
• Gemeenten dragen de inkoop van deze zorgvormen op
aan een door hen in stand te houden, landelijk werkende
instantie. De naam van het de huidige landelijke inkoop
(LTA) wordt gewijzigd in ‘Landelijke Inkoop Jeugdhulp’ en
de uitvoering van de landelijke inkoop wordt uitgebreid
met beleidsontwikkeling en leveranciers­management
van de zorg die op landelijk niveau wordt ingekocht.
• Gemeenten betalen vanuit hun eigen budget de inzet van
jeugdzorg vanuit de landelijke inkoop. Gemeenten en
jeugdzorgaanbieders voorzien deze zorgvormen van een
passende bekostigingssystematiek, waarbij voor een
aantal afgebakende zorgvormen een vorm van beschikbaarheidsbekostiging gaat gelden. Dit vraagt om binding
van gemeenten en inzet van rijk en gemeenten om tot
beschikbaarheidsfinanciering te komen.
• De JA c.q. NZa monitort de ontwikkelingen ten aanzien
van de beschikbaarheid van zorg in het zorglandschap
(stelselonderzoek), heeft in dat kader ook aandacht voor
de ontwikkeling van landelijke inkoop, en heeft een
signalerende rol richting Rijk. Wanneer gemeenten of
regio’s in gebreke blijven bij het borgen van de beschikbaarheid zet het Rijk stappen op de escalatieladder van
het interbestuurlijk toezicht.

• Om invulling te geven aan de stelselverantwoordelijkheid
van het Rijk m.b.t. het totale zorglandschap wordt in het
wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg
voor jeugdigen’ de mogelijkheid opgenomen om bij
ministeriële regeling de landelijk in te kopen zorgvormen
aan te kunnen aanwijzen (een zogenoemde kan-bepaling).
Tevens wordt in het wetsvoorstel de mogelijkheid
opgenomen dat gemeenten de inkoop van deze zorgvormen opdragen aan een door hen in stand te houden,
landelijk werkende instantie.
• Bij het toepassen van deze kan-bepaling wegen gemeenten het effect van de aanwijzing op de interbestuurlijke
verhoudingen en de consequenties voor de uitvoering.
Deze kan-bepaling stelt het Rijk in de gelegenheid zijn
stelselverantwoordelijkheid nemen voor alle vormen van
jeugdhulp: naast lokaal en regionaal nu ook zorg die
landelijk wordt ingekocht.
• Van deze mogelijkheid in de wet- en regelgeving zal
gebruik worden gemaakt indien het bestuurlijk overleg
tussen Rijk en VNG over landelijk in te kopen zorgvormen
en/of de uitvoering van bestuurlijke afspraken hierover
onvoldoende soelaas biedt.

2.6.4 Regievoeren op regio-overstijgende
transformatie
De vierde bouwsteen voor het verbeteren van de
beschikbaarheid van (hoog)specialistische vormen van
jeugdhulp betreft het realiseren van landelijke regie op de
transformatie van bepaalde jeugdzorgvormen. Dit gaat om
de transformatie van voorzieningen als gevolg van landelijk
gedragen inhoudelijke uitgangspunten en maatschappelijke

Jeugdhulp in strafrechtelijk kader betreft jeugdhulp die expliciet als voorwaarde is opgenomen in een strafrechtelijke beslissing binnen het jeugdstrafrecht. Deze jeugdhulp wordt geleverd door specialistische forensische aanbieders en
is met name gericht op het voorkomen van recidive.

42

opvattingen over de jeugdhulp. Denk hierbij aan de
afbouw en/of ombouw van de gesloten jeugdhulp en
driemilieuvoorzieningen. Dit zijn ontwikkelingen waar alle
jeugdregio’s en alle betrokken jeugdhulpaanbieders mee te
maken hebben. Voor een deel van het aanbod van de (hoog)
specialistische jeugdzorgvormen ligt het voor de hand om
de transformatie meer in samenhang op te pakken en dit op
landelijke schaal te regisseren.
Afspraken:
• Het voeren van regie op regio-overstijgende transformatie is een gezamenlijke opgave van het Rijk, de jeugdhulpaanbieders en de VNG. Zij maken afspraken over
ieders rol en taak in deze gezamenlijke opgave en richten
in 2023 een structuur in die het mogelijk maakt om
bepaalde zorgvormen onder landelijke regie te brengen.
Hierbij moet ook aandacht zijn voor de functies van de
jeugdbescherming, jeugdreclassering en de
Bovenregionale Expertisenetwerken;
• Het Rijk, de VNG en de vertegenwoordigers van jeugdhulpaanbieders richten hiertoe in 2023 een landelijke
projectorganisatie in met als taak:
- Het opstellen van een inhoudelijke
transformatie-agenda;

- Het opstellen van een businesscase voor (hoog)
specialistische jeugdzorgvormen die in aanmerking
komen voor landelijke regie op de transformatie;
- Landelijke regie voeren op een gebiedsgerichte
transformatiebeweging van de desbetreffende
vormen van jeugdhulp (afbouw/ombouw/opbouw) als
aanvulling op de regionale inzet;
- Deze transformatie gebiedsgericht ondersteunen met
financiële middelen voor bijvoorbeeld het dekken van
frictiekosten;
- Het voorbereiden van besluiten over het sluiten/
afstoten van organisatieonderdelen ten behoeve van
de gebiedsgerichte transformatie, indien gemeenten
en jeugdhulpaanbieders onderling niet tot besluitvorming kunnen komen.
• Er wordt vastgelegd hoe de benodigde middelen voor de
projectorganisatie bij de projectorganisatie en jeugdhulpaanbieders terecht komen.

2.6.5 Onderzoek naar verevenen van risico’s
(tussen gemeenten onderling)

verevenen van risico’s (tussen gemeenten onderling).
Een belangrijk deel van de kosten in de jeugdhulp gaat
op aan een zeer kleine groep kinderen en gezinnen in de
meest kwetsbare (geëscaleerde) omstandigheden. Bij deze
bouwsteen voor het verbeteren van de beschikbaarheid van
(hoog)specialistische jeugdzorgvormen gaan gemeenten
na of er verevening dient plaats te vinden als onderdeel
van onderlinge solidariteit bij buitengewoon hoge kosten.
Dit heeft hoofdzakelijk tot doel om te bezien of de kleinere
gemeenten zijn te beschermen tegen financiële schokken
als gevolg van de inzet van de veelal zeer kostbare (hoog)
specialistische jeugdzorgvormen.
Afspraak:
• Gemeenten nemen het initiatief voor het uitvoeren van
een onderzoek of het nuttig of nodig is vormen van
verevening toe te passen bij cliënten met uitzonderlijk
hoge kosten. Dit onderzoek zal uiterlijk in 2025 zijn
afgerond en hangt samen met ontwikkelingen op het
gebied van de financiering van jeugdzorg.

De vijfde bouwsteen voor het verbeteren van de
beschikbaarheid van (hoog)specialistische jeugdzorgvormen
betreft een onderzoek naar de mogelijkheden van

43

2.7	Eenvoudigere uitvoering en inkoop, minder administratieve lasten en aanpak
negatieve effecten marktwerking

Opgave:
Tijd en aandacht van professionals moeten primair uitgaan naar het daadwerkelijk verlenen van jeugdzorg. Hiervoor is het
nodig dat de uitvoering en inkoop worden vereenvoudigd en negatieve effecten van marktwerking worden aangepakt.
Natuurlijk moet er oog zijn voor de lokale situatie, maar heel veel aspecten in de uitvoering staan uniforme taal en aanpak
in de regio of zelfs in het land toe conform de landelijk overeengekomen standaarden. We werken daarom toe naar vormen
van contractering en partnerschap die in lijn liggen met de doelen en waarden uit de Jeugdwet en deze agenda. Wij noemen
deze beweging het wenkend perspectief van waardegericht contracteren en partnerschap. Door de waarden en doelen
vanuit breed maatschappelijk landelijk perspectief te benaderen en meer te verbinden met de wijze van contractering en
partnerschap zullen er andere keuzes worden gemaakt. Keuzes als het gaat over registratie, over de duur van contracten,
over de inzet van bekostigingsvarianten, over de uitwerking van het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap, over kaders
en handelingsruimte voor professionals, tariefdiscussies, etc. We zien namelijk in de praktijk dat een grote versnippering is
ontstaan die niet helpend is om de doelen van de Jeugdwet te realiseren.
We gaan de inkoop van jeugdzorg verdergaand vereenvoudigen. Daarnaast zetten we in op een landelijke, niet-vrijblijvende
en vèrgaande standaardisatie van contracten, contractmanagement en verantwoordingswijze. De prioriteit zal daarbij
liggen bij jeugdzorg die straks verplicht regionaal en landelijk zal worden ingekocht, omdat daar sprake is van meerdere
gemeenten en meerdere aanbieders en het negatieve effect van de versnippering daar het grootst is. Zodoende willen
we bijdragen aan de beschikbaarheid van hulp aan kinderen die in (zeer) kwetsbare situaties verkeren. We nemen tot slot
maatregelen om de negatieve kanten van de marktwerking te verminderen door onder meer zwaardere eisen te stellen aan
de governance en financiële bedrijfsvoering van aanbieders en met de amvb ‘Reële prijzen Jeugdwet’ wordt bijgedragen aan
tariefdifferentiatie.

44

De aanpak van bovenstaande opgave zal veel vragen van
gemeenten, instellingen en professionals en vergt de
nodige (doorloop)tijd voordat de daadwerkelijk beoogde
eenvoud is bereikt. Dit komt onder meer omdat vanaf 2015
op verschillende plekken in het land de contracten naar
eigen inzicht vorm werden gegeven en daar nu de geldende
praktijk uit voort is gekomen. Bovendien kennen diverse
contracten een lange doorlooptijd die zal moeten worden
gerespecteerd. En tenslotte vraagt dit stevige vormen van
instrumentatie en ondersteuning. Met de agenda willen we
enerzijds de ruimte voor innovatie (ook op het terrein van
duurzaamheid en digitalisering) en maatwerk op de inhoud
en de verbinding naar het brede sociaal domein zoveel
mogelijk in stand houden, en anderzijds zorgen dat tijd en
aandacht primair uitgaan naar het daadwerkelijk verlenen
van jeugdzorg. We realiseren ons dat dit het zoeken van een
optimum inhoudt.
Bij afspraak 2.7.1. zetten we uiteen hoe dit perspectief eruit
ziet. Deze inzet sluit naadloos aan op de afspraken over
regionale organisatie van zorg en landelijke contractering
van specialistische zorg. Omdat dit de nodige (doorloop)
tijd kent, nemen we daar waar mogelijk in de tussentijd al
diverse maatregelen om te komen tot meer eenvoud en
minder administratieve lasten. Deze maatregelen worden
vanaf de ondertekening van de agenda reeds opgepakt en
zijn uitgewerkt vanaf afspraak 2.7.2.

2.7.1 Standaardisatie van regionale en
landelijke inkoop
Gemeenten, aanbieders en het Rijk gaan de uitvoering van
de regionale en landelijke inkoop optimaliseren door de
maatregelen uit paragraaf 2.6 aan te vullen met afspraken
over standaardisatie van inkoop, administratie, uitvoering

en verantwoording van jeugdzorg. Deze standaardisatie
geldt voor alle vormen van zorg voor jeugdigen die
gemeenten op grond van de (nog vast te stellen) ministeriële
regeling onder het wetsvoorstel ‘Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ op regionaal of
landelijk niveau zullen inkopen. Over deze regeling en het
moment van inwerkingtreding worden in een volgende fase
(2023) afspraken gemaakt met gemeenten en aanbieders.
Aansluitend op de regeling stellen gemeenten, aanbieders
en het Rijk in 2023 een meerjarig projectplan op met
streefdata voor de nadere uitwerking en implementatie
van onderstaande afspraken. Daarbinnen is te borgen dat
gemeenten voldoende tijd hebben om te migreren naar de
gewenste situatie en ruimte houden voor de verbinding van
de jeugdhulp met het brede sociaal domein.
Afspraken:
a. VNG en vertegenwoordigers van jeugdhulpaanbieders
stellen allereerst samen met het Rijk in een ministeriële
regeling uniforme product- en dienstomschrijvingen vast
voor de zorgvormen die op regionaal en landelijk niveau
zullen moeten worden ingekocht. Inzet daarbij is een
minimalisatie van het aantal productcodes. De ervaringen en inhoudelijke deskundigheid van professionals
worden hierbij gebruikt om voorstellen aan te toetsen als
ware een ‘professional-toets’;
b. VNG en vertegenwoordigers van jeugdhulpaanbieders
maken parallel aan de vorige stap met het Rijk een
landelijk geldende uniforme en standaardwijze van
inkoop, contractering, administratieve afhandeling en
verantwoordingseisen ten aanzien van de producten en
diensten die op grond van de ministeriële regeling met
zorgvormen op regionaal of landelijk niveau zullen
moeten worden ingekocht. Voor de jeugdzorgvormen die

landelijk ingekocht worden geldt uiteraard dat VNG,
aanbieders en het Rijk deze standaardisatie landelijk
uitwerken;
c. Partijen die betrokken zijn bij de werkstructuur in 2.5.2
(zie paragraaf 2.5) stellen minimale kwaliteitscriteria voor
de zorg op. Deze kwaliteitscriteria zijn van toepassing op
de zorgvormen die in de ministeriële regeling zijn
opgenomen. Het organisatieonderdeel van de aanbieder
dat de betreffende zorg biedt moet voldoen aan deze
kwaliteitscriteria. In het verlengde hiervan onderzoeken
VNG, jeugdhulpaanbieders en het Rijk of het in de rede
ligt om waar mogelijk aan te sluiten bij het systeem dat
geldt voor de aanbieders van Zvw- en Wlz-zorg (vergunningsplicht op grond van de Wet toetreding zorgaanbieders en plicht om aan kwaliteitstandaarden te voldoen op
grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg);
d. Nadat de productomschrijvingen, dienstomschrijvingen
en kwaliteitscriteria onder b en c zijn opgesteld, gaat een
onafhankelijke landelijke organisatie mede op basis
daarvan landelijke tarieven uitwerken. Dit maakt het
mogelijk dat gemeenten op termijn geen tarieven meer
stellen, maar dat aanbieders inschrijven voor welk tarief
zij de zorg kunnen leveren, met het landelijke tarief als
maximum. Daarop vooruitlopend zal de amvb ‘Reële
prijzen Jeugdwet’ stimuleren dat gemeenten en aanbieders hun prijzen opbouwen met gebruik van de in de
amvb bepaalde kostprijselementen en zodoende
bijdragen aan tariefdifferentiatie. Gemeenten en
jeugdzorgaanbieders spreken af dat de tarieven worden
geïndexeerd zoals afgesproken in de contractstandaarden Jeugd. Gemeenten en jeugdzorgaanbieders gaan
gezamenlijk onderzoeken of er tot de tijd dat er maximumtarieven zijn vastgesteld een vereenvoudiging kan
plaatsvinden van kostprijsonderzoeken zodat de
45

administratieve lasten voor gemeenten en jeugdzorg­
aanbieders worden verminderd; Hierbij wordt actief
ingezet op tariefdifferentiatie.
e. In samenhang met de kwaliteitscriteria onder c worden
triage- en verwijscriteria ontwikkeld voor producten en
diensten onder b. Op grond van deze criteria kunnen
verwijzers bepalen in welke situatie zij een zorgvorm
inzetten. Hierbij is de inbreng van professionals leidend
en worden ook ervaringsdeskundigen betrokken
(zie paragraaf 2.3 over lokale teams en toegang).
Ter ondersteuning en/of invulling van de bovengenoemde
vijf lijnen – die gepaard gaan met een zorgvuldig ingroeipad
en ruimte bieden voor maatwerk en de verbinding
naar het sociaal domein – gaan we ook aan de slag met
onderstaande maatregelen.

2.7.2 Verdergaande standaardisatie van
contracten en contractmanagement
De genoemde standaardisatie onder 2.7.1. geven we in de
komende jaren onder andere invulling door landelijk de
volgende stappen te zetten die zich niet beperken tot de
regionaal en landelijk ingekochte jeugdhulp, maar ook deels
lokaal ingekochte jeugdhulp kunnen omvatten:
a. Voor de zogeheten niet-kernbedingen in contracten,
zoals geschiktheids- en certificeringseisen en bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering, zijn landelijke standaarden in
ontwikkeling en door de VNG in haar ALV van 2 december
2022 vastgesteld. Gemeenten en aanbieders committeren zich aan het gebruik van deze standaarden, zowel
voor het jeugddomein als voor maatschappelijke
ondersteuning;

b. Nu de niet-kernbedingen zijn gestandaardiseerd maken
gemeenten en aanbieders met ondersteuning van het
Rijk stap voor stap werk van het landelijk standaardiseren
van de zogeheten kernbedingen in contracten. Prioriteit
is het harmoniseren van verantwoordingseisen waarbij er
tevens op wordt ingezet dat deze van afdoende abstractieniveau zijn (geen microsturing op casusniveau) om de
administratieve lasten maximaal te verminderen;
c. Dit moet gebeuren in samenhang met een fundamentele
minimalisatie van het huidige aantal van 3.800 productcodes. Partijen spreken af tot het landelijk vaststellen van
een set aan productcodes;
d. Het Rijk legt vervolgens de (reeds) ontwikkelde contractstandaarden vast in wetgeving;
e. De implementatie van deze standaarden door gemeenten wordt vanaf 2023 gemonitord door het Ketenbureau,
in opdracht van de stuurgroep i-Sociaal Domein waar het
Rijk, VNG en zorgaanbieders lid van zijn. Voor de onder a)
genoemde standaarden inzake niet-kernbedingen is
hiervoor reeds een dashboard ontwikkeld. Dit dashboard
wordt uitgebreid naarmate de standaarden zich verder
ontwikkelen. Het Ketenbureau speelt een actieve rol in
het implementeren van deze standaarden onder
gemeenten en rapporteert aan de stuurgroep i-Sociaal
Domein over de voortgang. Indien standaardisatie is
vastgelegd in wetgeving en deze niet na het expireren
van bestaande overeenkomst wordt opgevolgd zal het
Rijk gemeenten of Jeugdregio’s aanspreken in het kader
van interbestuurlijk toezicht. Wat betreft contractering
van jeugdzorg blijft de inzet van gemeenten en aanbieders dat wordt gestreefd naar langjarige contracten en
partnerschap met aanbieders die in staat zijn de vernieuwing te realiseren die met de agenda wordt nagestreefd.

2.7.3 Verminderen administratieve lasten voor
professionals: Tijdschrijven en microsturing
stoppen
Professionals zijn veel uren per week kwijt aan
verantwoordingsadministratie en dit is niet acceptabel.
• Om die reden hebben het Rijk, VNG, Jeugdzorg
Nederland, de FNV en het CNV in juni 2020 het convenant
‘Stoppen met tijdschrijven voor jeugd en opvoedhulp,
jeugdbescherming en reclassering’ ondertekend. De
afspraken uit het convenant moeten vanaf 2023 landen in
nieuwe contracten die gemeenten met aanbieders
afsluiten. Als contractpartners daartoe wederzijds bereid
zijn, kunnen zij ook bestaande contracten aanpassen;
• Bovengenoemde afspraken over vèrgaande standaardisatie gaan ook helpen om het vermijdbaar tijdschrijven
terug te dringen. Professionals worden door gemeenten,
aanbieders en het Rijk bij de uitwerking van deze
afspraken betrokken;
• Zowel gemeenten als aanbieders onderschrijven het
belang microsturing ten algemene te vermijden. Zeker
waar het gaat op casusniveau: de beschikking dient de
rechtspositie van de cliënt te beschermen en is geen
financieel sturingsinstrument.

2.7.4 Vereenvoudiging inkoop door te
blijven investeren in kennis en leren
en ontwikkelen
Gemeenten, aanbieders en het Rijk investeren in het
verbeteren van partnerschap tussen gemeenten en
aanbieders bij de inkoop van jeugdzorg en maatschappelijke
ondersteuning. De totstandkoming van een goede en
op vertrouwen gebaseerde dialoog over de regiovisie,
het benodigde zorglandschap, kwaliteit, continuïteit en
(financiële) verantwoording is cruciaal voor de inperking
46

van uitvoeringslasten. We spreken af dat het Ketenbureau
gedurende de looptijd van de Hervormingsagenda dit proces
blijft ondersteunen via het delen van kennis, expertise en
waar nodig bemiddeling.

van zowel gemeenten als aanbieders. Expliciete aandacht
voor vrijgevestigde aanbieders is hierbij van belang. Dit alles
laat onverlet dat gemeenten gebruik kunnen maken van de
twee andere varianten.

2.7.5 Verdergaand onderzoek naar merites van
de taakgerichte variant

2.7.6 Naleving

Van de drie uitvoeringsvarianten voor de inkoop van
jeugdzorg lijkt de taakgerichte variant naar huidig inzicht
gepaard te gaan met de laagste administratieve lasten
(mits standaarden gelden voor contracten tussen hoofden onderaannemers en administratieve afhandeling). Ook
biedt deze variant op het oog meer mogelijkheden voor een
lange-termijnpartnerschap tussen gemeenten en aanbieders,
waarbij wordt aangenomen dat gemeenten beter kunnen
sturen op kwaliteit en zorggebruik. Aan de basis van de
taakgerichte variant liggen vooraf overeengekomen afspraken
over budget en bekostiging ten grondslag, gekoppeld
aan outcome-gerichte verantwoording. Er zijn echter ook
vragen over hoe het hoofd- en onderaannemerschap
wordt vormgegeven en de effecten van deze variant op de
vrijgevestigde professionals alsmede hoe in deze variant de
rechtsbescherming van de cliënt (afgeven beschikking) goed
wordt geborgd. Omdat de potentiële meerwaarde van deze
variant sterk afhankelijk is van de manier van toepassen,
onderzoeken gemeenten, aanbieders en het Rijk de merites
van de taakgerichte variant door in 2023 een business case
te laten opstellen en de uitkomsten daarvan te wegen ten
opzichte van de andere varianten. Hierbij wordt onder andere
gebruik gemaakt van de ervaringen met taakgericht werken

De jeugdzorg – zeker voor de meest kwetsbare groepen –
moet beter worden georganiseerd en beschikbaarheid
ervan moet beter geborgd worden. Dit is primair de
verantwoordelijkheid van (netwerken van) zorgaanbieders,
(samenwerkende) gemeenten en het Rijk vanuit haar
stelselverantwoordelijkheid. Hierbij geldt het motto:
lokaal wat kan en ten minste regionaal wat moet.
Daartoe maken aanbieders en gemeenten in goed overleg
samenwerkingsafspraken in de regio, waaraan individuele
partijen over en weer gebonden zijn. De vrijblijvendheid
voorbij. Daarbij maken partijen gebruik van de
administratieve standaarden zoals beschreven in paragrafen
2.7.1, 2.7.2 en 2.7.7. De opvolging van de afspraken in
voornoemde paragrafen maakt deel uit van de brede
voortgangsmonitoring van de Hervormingsagenda.
Geschillencommissie sociaal domein
Gemeenten en aanbieders kunnen voor geschillen over de
inkoop van jeugdzorg terecht bij de geschillencommissie
Sociaal Domein.65 Deze is bij uitstek bedoeld om in geval
van individuele geschillen uitspraak te doen zodat een
gang naar de rechter niet nodig is. De commissie baseert
haar uitspraak op bestaande wet- en regelgeving. Partijen
moeten aantonen contact te hebben gehad om te komen tot

een minnelijke schikking voordat zij een geschil aanhangig
maken. De leden van de commissie worden benoemd
door de VNG en brancheorganisaties (Jeugd en Wmo),
met ondersteuning van Stichting de geschillencommissie.66
De commissie doet bindende uitspraken en publiceert deze
geanonimiseerd op haar website. De geschillencommissie is
gestart op 17 april 2023.
Jeugdautoriteit (JA)/Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)
Stelselonderzoek: Het stelselonderzoek is breed van opzet
en signaleert trends, ontwikkelingen en kenmerken in het
jeugdstelsel, die effect hebben op de beschikbaarheid van
verschillende vormen van jeugdzorg. Dan gaat het met
name om de ontwikkelingen in het aanbod van en vraag
naar jeugdzorg, de aansluiting van het aanbod op de vraag
en de wijze van totstandkoming van overeenkomsten,
uitgaande van de (toekomstige) wet- en regelgeving
(zoals bepalingen omtrent regionale samenwerking
en contractstandaarden alsook de amvb reële prijzen).
Daarbij zal de NZa ook aandacht besteden aan (regionale)
verschillen en waaraan de verschillen zijn toe te schrijven.
De resultaten van het stelselonderzoek zijn openbaar en
kunnen op die wijze bijdragen aan een goed inkoopproces
en de beschikbaarheid van jeugdzorg. Aanbieders en
gemeenten (inclusief gemeenteraden) kunnen deze
gebruiken bij oplossen van inkoopgeschillen en voor het
bepalen van de landelijk in te kopen zorgvormen. Indien in
het kader van het stelselonderzoek zorgen ontstaan over de
wijze waarop een gemeente of Jeugdregio invulling geeft
aan haar verplichtingen op grond van de Jeugdwet, kan

65

Informatiepagina Sociaal Domein - De Geschillencommissie Zorg. Dit is een afspraak uit het convenant ‘Continuïteit jeugdzorg’ dat VNG, BGZJ en Rijk in juli 2021 hebben ondertekend.

66

De Geschillencommissie - De Geschillencommissie

47

de NZa daarover een signaal afgeven aan het ministerie
van VWS en/of JenV, waarna de bewindspersonen
interbestuurlijk toezicht kunnen inzetten.

Rijk stappen op de escalatieladder van het interbestuurlijk
toezicht. Dat kan aangrijpen op regioniveau of individuele
gemeenten.

Vroegsignalering: Als risico’s ontstaan ten aanzien van de
continuïteit van gespecialiseerde jeugdzorg, bijvoorbeeld
als gevolg van een gebrekkige capaciteit en samenwerking,
het niet hanteren van contractstandaarden of reële tarieven,
dan kan in het kader van vroegsignalering de hulp van
de Jeugdautoriteit/NZa worden ingeroepen. Om haar
taak van vroegsignalering waar te maken, breidt de NZa
het bestaande meldpunt uit, zodat ook zorgen over de
beschikbaarheid van jeugdzorg kunnen worden gemeld.
Een ieder kan een melding bij de NZa doen. De NZa stelt
vervolgens vast of de melding valt onder de reikwijdte
van de vroegsignaleringstaak. De JA/NZa kan in geval van
continuïteitsrisico’s bemiddelen en partijen stimuleren tot
afspraken te komen. Als het risico voor de beschikbaarheid
blijft bestaan, geeft de NZa zo nodig een signaal af aan het
Rijk, waarbij aandacht wordt besteed aan de rol van de
(samenwerkende)gemeenten en aanbieder(s).

2.7.7 Handreiking over tarieven en amvb
‘Reële prijzen Jeugdwet’

Totdat de ‘Wet Verbetering Beschikbaarheid’ is ingevoerd,
voert de Jeugdautoriteit (JA) stelselonderzoek uit en voert
in het kader van vroegsignalering een landelijk dekkend
Early Warning System in. Hierin werkt de JA al nauw samen
met de NZa. Daarnaast gaat de NZa toezicht houden op de
transparante financiële bedrijfsvoering en openbare jaarverantwoording bij aanbieders en gecertificeerde instellingen.
Ook dit draagt bij aan de continuïteit van jeugdzorg.
Toezicht Rijk
Indien gemeenten of regio’s in gebreke blijven bij het
realiseren van toereikend specialistisch aanbod, zet het

• In het kader van het convenant ‘Bevorderen continuïteit
jeugdhulp’ hebben VNG, BGZJ, VWS, JenV en de
Jeugdautoriteit in juli 2021 de ‘Handreiking goede
gesprek over tarieven’ opgesteld. Convenantpartijen
roepen aanbieders en gemeenten op om voldoende
ruimte te bieden om het goede gesprek met elkaar te
voeren over de opbouw en totstandkoming van tarieven.
In de handreiking staan onder andere aandachtspunten
die betrekking hebben op de mogelijkheid en mate van
tariefdifferentiatie, oftewel dat aanbieders conform
zwaarte van zorg worden betaald. Voor de verfijning van
de handreiking en de ontwikkeling van andere handvatten voor tarieven wordt op dit moment een kennis- en
informatiepunt ingericht;
• Het Rijk wil dat gemeenten en aanbieders prijzen
transparanter maken door het werken met kostprijselementen voor te schrijven. Op deze manier dragen we ook
bij aan tariefdifferentiatie. Daartoe dient het Rijk in 2023
de amvb ‘Reële prijzen Jeugdwet’ in bij de Tweede Kamer.

2.7.8 Verdergaande vereenvoudiging aanbesteding
en beperking inkoopmethode ‘open house’
Het Rijk verkent in 2023-2024 of en hoe de
EU-aanbestedingsregelgeving aangepast dan wel zo
ingeregeld kan worden dat het aanbesteden van zorg
zo eenvoudig mogelijk kan. Rijk en VNG stimuleren in de
tussentijd gemeenten het gebruik van de handreiking
SAS zonder EMVI. Sinds de invoering van de wet
48

‘Maatschappelijk verantwoord inkopen Jeugdwet’ en
de Wmo 2015 kunnen gemeenten bij het aanbesteden
van jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning
gemakkelijker gebruikmaken van het zogenoemde ‘verlichte
regime’. Door het veelvuldig gebruik van ‘open house’ als
inkoopmethode is het aantal aanbieders fors gestegen
en is het zorglandschap minder overzichtelijk geworden.
Op basis van een nadere analyse gaat het Rijk na of het
(mede gelet op het bepaalde in 2.7.9) opportuun is deze
methode uitsluitend onder voorwaarden respectievelijk in
bijzondere omstandigheden toe te passen en de wettelijke
mogelijkheden daartoe te verkennen (gereed in 2024).

2.7.9 Versterking governance van het stelsel
en bedrijfsvoering van aanbieders
In de praktijk zien we een groei van het aantal aanbieders
waarbij gemeenten moeite hebben te sturen op het
zorgaanbod en de borging van de kwaliteit. Ook
zijn er signalen dat verdere professionalisering in de
bedrijfsvoering van aanbieders nodig is. Onderstaande
moeten bijdragen om deze negatieve effecten van
marktwerking aan te pakken.
Afspraken:
a. Norm voor Opdrachtnemerschap
Gemeenten hebben in 2020 een Norm voor
opdrachtgeverschap opgesteld. Gemeenten erkennen
hiermee dat op onderdelen regionale en bovenregionale
samenwerking essentieel is voor:
• De beschikbaarheid van de benodigde zorgfuncties;
• Een zorgvuldige transformatie van het zorglandschap, en
• Verminderde bureaucratie.

Aanbieders stellen aansluitend hieraan in 2023 een Norm
voor Opdrachtnemerschap op. Hierin staat onder meer dat
aanbieders zich verplicht conformeren aan de Governance
Code Zorg. Ook is hierin aandacht voor uitvoeringslasten
die aanbieders zelf creëren en adequate archivering.
De rol van aanbieders ten aanzien van regio’s wordt
versterkt en verduidelijkt en er is aandacht voor de wijze
waarop gemeenten en aanbieders hun opdrachtgever- en
opdrachtnemerschap zodanig invullen dat specialistische
expertise en die van de JGZ dichtbij de lokale teams is
gepositioneerd (zie 2.3.2). In samenwerking met aanbieders
verkennen gemeenten en het Rijk in 2023 hoe zij aanbieders
kunnen ondersteunen bij de implementatie van deze Norm
voor Opdrachtnemerschap.
b. Versterking financiële bedrijfsvoering jeugdhulp­
aanbieders en gecertificeerde instellingen (GI’s)
Het Rijk heeft in het wetsvoorstel ‘Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ verplichtingen
opgenomen ten aanzien van de bestuursstructuur en de
financiële bedrijfsvoering van jeugdhulpaanbieders en GI’s.
Om meer inzicht te krijgen in de werking van het stelsel en
collectief en lokaal te kunnen sturen op de beschikbaarheid
van zorg voor jeugdigen bestaat bovendien behoefte aan
een onafhankelijke autoriteit die:
• Inzicht heeft in de ontwikkeling van de beschikbaarheid
van zorg op het gehele terrein van jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering door het
doen van stelselonderzoek;
• Risico’s voor de beschikbaarheid van specialistische zorg
voor jeugdigen eerder signaleert;
• Toezicht houdt op de naleving van de verplichtingen die
gaan gelden voor jeugdhulpaanbieders en GI’s tot het

voeren van een transparante financiële bedrijfsvoering en
tot het realiseren van een openbare jaarverantwoording.
Het Rijk zal deze taken positioneren bij de NZa. Dit wordt
geregeld met het wetsvoorstel ‘Wet taken zorgautoriteit op
Jeugdwet-terrein’ dat zal worden samengevoegd met het
wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor
jeugdigen’ en in 2023 door het Rijk zal worden ingediend bij
de Tweede Kamer.
c. Aanpak niet integere jeugdhulpaanbieders en
voorwaarden winstuitkeringen
Met het wetsvoorstel ‘Wet integere bedrijfsvoering
zorg- en jeugdhulpaanbieders’ introduceert het Rijk
normen om niet integer gedrag bij jeugdhulpaanbieders
te voorkomen en worden voorwaarden gesteld aan
het uitkeren van winst door jeugdhulpaanbieders. Dit
wetsvoorstel is op 21 oktober 2022 gepubliceerd voor
internetconsultatie en zal naar verwachting in 2023
worden ingediend bij de Tweede Kamer. Ambitie is om
het wetsvoorstel per 1 juli 2025 van kracht te laten zijn.
d. Rechtmatige uitvoering door aanbieders
Landelijk organiseert de VNG in 2023-2024 samen met
het Rijk en aanbieders een ondersteuningsaanbod om
gemeenten te helpen om in hun selectie, contractering
en verantwoording te kunnen sturen op een rechtmatige
uitvoering door aanbieders. Dit sluit aan op de wettelijke
initiatieven die hierboven zijn genoemd en moet bijdragen
aan het terugdringen van het verkeerd uitvoeren van de
contractuele afspraken. Dit varieert van onbewuste fouten
tot aan fraude waarbij met opzet de zorg tegen te hoge
kosten niet of met een te lage kwaliteit wordt uitgevoerd.

49

2.8	Verbeteren inzicht in het functioneren van het jeugdstelsel met data en monitoring

Opgave:
Voor tijdig (bij)sturen en leren binnen het jeugdstelsel is het essentieel goed zicht te hebben op de ontwikkelingen binnen
het stelsel en de inhoudelijke, kwantitatieve en financiële effecten van beleid en best practices. Het is ook belangrijk om te
snappen wát er aan jeugdzorg wordt geleverd en aan wíe er jeugdzorg wordt geleverd om politiek en maatschappelijk het
gesprek te voeren over wat jeugdzorg moet zijn. Er zijn op dit moment onvoldoende beschikbare, goede en tijdige data en
informatie. In de huidige situatie wordt vanuit meerdere bronnen centrale data over het functioneren van het jeugdstelsel
ontsloten. Door knelpunten in enerzijds de zeggingskracht, beschikbaarheid en toegankelijkheid van data(bronnen) en
anderzijds het gebruik van data en monitoring, kan echter geen optimaal gebruik worden gemaakt van deze beschikbare
data. Zo zijn landelijk dekkende bronnen over aantallen en uitgaven moeilijk te koppelen, onder meer door gebrek aan
uniformiteit in gehanteerde indelingen en definities, worden verschillende bronnen niet centraal geanalyseerd en is de
herkenbaarheid voor gemeenten in landelijke data onvoldoende.
De ambitie is te komen tot betere kwaliteit en beschikbaarheid van data en een betere landelijke integrale monitoring,
die inzicht genereert in de werking van het jeugdstelsel over de jaren heen. De monitoring heeft als doel het functioneren
van het stelsel in beeld te brengen op de doelen kwaliteit, betaalbaarheid en toegankelijkheid. Daarnaast is het bedoeld
om beter zicht te krijgen op de effecten van landelijk, regionaal en gemeentelijk beleid, zodat we op basis van feiten
keuzes kunnen maken, we van onszelf en elkaar kunnen leren, beter kunnen bijsturen waar nodig en het stelsel beter
beheersbaar kunnen maken. Gezien de verschillende doelen die aan de monitoring worden gesteld, moet worden bekeken
of dit met één of meerdere instrumenten te realiseren is. Het gaat bijvoorbeeld zowel om leren als verantwoorden. Waar
mogelijk wordt gebruik gemaakt van data die reeds verzameld worden of met minimale administratieve lasten kunnen
worden gegenereerd. De monitoring zal ook recht moeten doen aan de verschillende taken en verantwoordelijkheden van
bijvoorbeeld Rijk (stelsel) en gemeenten (uitvoering).
Mede op basis van een behoefte-inventarisatie onder de verschillende partijen in het jeugdveld komen we tot de volgende
bestuurlijke afspraken over te nemen maatregelen:

50

2.8.1 Landelijke monitor
Het Rijk committeert zich aan het verbeteren van de
landelijke monitoring. Hiertoe verkent het Rijk in 2023
het beleggen van de landelijke monitoring bij een
onafhankelijke partij.

Box 1: Huidige aanpassing Iv3-indeling
Oud

Nieuw

6.2 wijkteams*

6.2 toegang en eerstelijnsvoorzieningen*

6.72 maatwerk­dienstverlening 18-

6.72a jeugdhulp begeleiding
6.72b jeugdhulp behandeling

2.8.2 Vaststellen indicatoren
Het Rijk en VNG committeren zich aan de vaststelling van
een set indicatoren die nodig is voor adequate monitoring
van het jeugdstelsel. De al in beeld gebrachte indicatoren
door de werkgroep ‘Data & Monitoring’ zijn hiervoor
de basis. Verder wordt wat betreft kwaliteit aansluiting
gezocht met de werkorganisatie zoals beschreven in 2.4.2.
De set indicatoren wordt begin 2023 in de coördinerende
werkgroep (zie hoofdstuk 4 ‘governance en implementatie)
verder uitgewerkt en vastgesteld. Doorontwikkeling van de
indicatoren vindt vervolgens continu plaats.

2.8.3 Verbeterde beschikbaarheid van financiële
data met een verfijnde Iv3-indeling
Een eerste stap in het verbeteren van het inzicht in het
functioneren van het stelsel is de aanpassing van de indeling
van de financiële informatie van gemeenten (Iv3), waaronder
de uitgaven aan jeugdzorg, die onlangs is doorgevoerd. Met
deze aanpassing is vanaf 2023 voor de jeugdzorg inzicht
in twaalf categorieën (taakvelden) in plaats van twee (zie
box 1). VWS en BZK zijn in 2022 gestart met het bieden
van een structuur om gemeenten te ondersteunen in de
overgang naar de nieuwe taakvelden. Zo blijkt de aanpassing
in de Iv3-indeling niet voor alle gemeenten even gemakkelijk
hanteerbaar (met name voor gemeenten die taakgericht
financieren). BZK, VWS en VNG evalueren in 2023 de eerste
uitvraag op basis van de nieuwe indeling om desgewenst te
komen tot aanpassingen in de Iv3-indeling in 2024.

6.72c jeugdhulp dagbesteding
6.72d jeugdhulp zonder verblijf overig
6.73a pleegzorg
6.73b gezinsgericht
6.73c jeugdhulp met verblijf overig
6.74a jeugdhulp behandeling ggz zonder verblijf
6.74b jeugdhulp crisis / LTA / ggz-verblijf
6.74c gesloten plaatsing
6.82 geëscaleerde zorg 18-

6.82a jeugdbescherming
6.82b jeugdreclassering

* Niet alleen jeugd maar ook Wmo.

2.8.4 Verbinden van databronnen over aantallen
en kosten
Het Rijk en VNG werken samen aan de verbinding van
databronnen die in samenhang moeten worden bezien.
• Een eerste verbinding is tussen het Berichtenverkeer en
de Beleidsinformatie Jeugd. VWS start in 2023 met de
voorbereiding van de wetswijziging voor de wettelijke
grondslag om de data uit het Berichtenverkeer centraal te
ontsluiten voor het CBS, om hiermee het gebruik van het
Berichtenverkeer voor de Beleidsinformatie Jeugd op
termijn mogelijk te maken. Het gebruiken van het
Berichtenverkeer, in eerste instantie in aanvulling op de
huidige uitvraag van de Beleidsinformatie Jeugd bij

zorgaanbieders, zal tot een meer gedetailleerd inzicht op
landelijk niveau leiden omtrent aantallen en kosten,
waardoor meer verdiepende analyses mogelijk zijn. Op
termijn zal dit bovendien leiden tot een verlaging van
lastendruk bij aanbieders, doordat het CBS bepaalde data
dan niet meer bij aanbieders hoeft op te vragen. Door de
verbinding van deze twee databronnen neemt ook de
herkenbaarheid van landelijke data voor gemeenten en
aanbieders toe;
• Tegelijkertijd committeren VNG en aanbieders zich aan de
vereiste inspanningen ter verbetering van de kwaliteit
van de data uit het Berichtenverkeer, hetgeen een
voorwaarde is voor het centraal ontsluiten van deze data.
51

Op ieder van de knelpunten ten aanzien van de kwaliteit
van data, zoals met onderzoek door het CBS in kaart
gebracht67, dienen stappen te worden gezet om deze weg
te nemen, zoals bijvoorbeeld het uniformeren van
productcodes voor zorg.68 Hierbij zal door VNG en
aanbieders ook worden nagedacht over tussenoplossingen als problemen niet meteen kunnen worden weggenomen (bijvoorbeeld door uitfaseren bestaande afspraken als gevolg van meerjarige contracten);
• Een tweede verbinding is de aansluiting van de
Beleidsinformatie Jeugd en Iv3, ofwel het jeugdhulpgebruik dat aanbieders registreren en de kosten hiervoor
die gemeenten registreren. Hiertoe verkent het Rijk in
2023, samen met het CBS en de VNG, de mogelijkheden
voor een detaillering van de gehanteerde categorieën in
de Beleidsinformatie Jeugd. De aansluiting van de twee
databronnen vraagt verder om samenhang met de
mogelijke aanpassingen in de Iv3-indeling die volgt uit de
evaluatie;
• Door de indeling van zorgsoorten (de zorgvormen vs. de
taakvelden) in beide databronnen beter op elkaar aan te
sluiten kunnen de verschillende bronnen worden
vergeleken en kan op termijn de datakwaliteit van beide
bronnen worden verbeterd. Daarnaast biedt een
detaillering van gehanteerde categorieën in de
Beleidsinformatie jeugd meer herkenbaarheid van de
data voor gemeenten en aanbieders.

2.8.5 Centrale en integrale data-infrastructuur en
een gelijk speelveld
• Het Rijk en VNG borgen een centrale, integrale datainfrastructuur voor het technisch en operationeel kunnen
verbinden van landelijk dekkende databronnen met data
op persoonsniveau in de jeugdzorg aan databronnen met
gegevens over aanpalende domeinen en aan databronnen in de jeugdzorg op lokaal en regionaal niveau. Dit
wordt gedaan ten behoeve van een rijker en integraal
perspectief op landelijk en regionaal niveau. Thans wordt
deze rol vervuld door het CBS;
• Rijk en VNG bespreken in 2023 met het CBS in welke mate
het CBS in deze behoeften kan voorzien;
• Daarnaast verkent de VNG in 2023 de behoefte en
mogelijkheden voor het faciliteren van gelijke toegang
tot microdata en maatwerkverzoeken van het CBS voor
alle gemeenten. Dit gebeurt ten behoeve van een gelijk
speelveld voor gemeenten en aanbieders, ongeacht
grootte en financiële positie van individuele gemeenten.

Zo veel mogelijk worden de acties om meer datagedreven
te gaan werken vanuit deze programma’s ingezet, om
de complexiteit van de opgave het hoofd te bieden en
dataverantwoord in te zetten. Waar mogelijk wordt gebruik
gemaakt van reeds bestaande wijzen van dataverzameling
om de administratieve lastendruk niet te verhogen. Hierbij
wordt gedacht aan het efficiënt gebruik en hergebruik
van data met betrekking tot bijvoorbeeld wachttijden en
zorgpaden, maar ook het ondersteunen van gemeenten
hoe de data te gebruiken voor het maken en evalueren
van beleid(sinterventies). Afspraken en voorzieningen voor
het uitwisselen en ontsluiten van data worden op termijn
ondergebracht in het federatief datastelsel, zoals genoemd
in de IBDS.

2.8.6 Een datagedreven stelsel
VNG en gemeenten committeren zich aan het versterken
van expertise en kennis voor datagedreven werken en
datagedreven leren bij gemeenten en aanbieders – het duiden
en toepassen van data – met als doel een beter inzicht in
wat werkt in het jeugdbeleid. Hierbij wordt aangesloten
bij de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS), de ophanden
zijnde VNG Datastrategie en VNG Verenigingsstrategie 2030.

67

Knelpunten liggen bij het koppelen van berichten uit het Berichtenverkeer, de vele landelijke en regionale productcodes, het niet gebruiken van bepaalde soorten berichten uit het Berichtenverkeer en de onvolledigheid van het
Berichtenverkeer; niet alle jongeren met jeugdzorg worden hierin vastgelegd.

68

Vooronderzoek gebruik iJW-berichten voor statistiek (cbs.nl)

52

3
Financiële afspraken
Hervormingsagenda

53

• In dit hoofdstuk en de bijbehorende bijlagen staan de
financiële afspraken die het Rijk en gemeenten over de
Hervormingsagenda hebben gemaakt. Rijk en gemeenten
bepalen de financiële kaders voor de maatregelen uit de
Hervormingsagenda vanuit hun specifieke taak en
verantwoordelijkheid in het stelsel;
• Rijk en gemeenten zijn, vanuit te onderscheiden rollen
maar in een gedeelde verantwoordelijkheid, gecommitteerd aan het realiseren van een goed werkend, beter
beheersbaar en financieel houdbaar jeugdzorgstelsel;
• De voorliggende Hervormingsagenda met voornemens
en maatregelen tot en met 2028 vormt daarvoor de basis;
• Beide partijen erkennen dat dit een bijzonder grote
opgave is die veel van hen en van andere bij de uitvoering
betrokken partijen vraagt, ook in de context van de
maatschappelijke en economische actualiteit.
Een structureel beter financieringsmodel voor de jeugd
• Rijk en gemeenten zijn beiden van mening dat de huidige
financieringssystematiek voor het jeugddomein niet
houdbaar is en niet goed past bij de interbestuurlijke
verhoudingen in het jeugddomein. Daarom gaan we
samen voortvarend aan de slag met een beter passend en
bestendig financieringsmodel, waarin sturingsmogelijkheden, medebewind/beleidsvrijheid, financiële verantwoordelijkheden en de wijze van financieren in balans
zijn;
• Een nieuw financieringsmodel moet meer duidelijkheid
en voorspelbaarheid voor beide partijen bieden, een
passende verdeling van risico’s weerspiegelen, en
voorkomen dat financiële discussies de inhoudelijke
domineren. Ook moet rekening worden gehouden met
de toekomstige (en bijbehorende) bekostiging van de

jeugdbescherming, zoals deze wordt uitgewerkt in het
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming;
• Uitgangspunt is dat de financieringssystematiek ondersteunend is aan de inhoudelijke beweging van de
Hervormingsagenda die Rijk en gemeenten gezamenlijk
beogen. Er wordt lering getrokken uit andere modellen,
we maken gebruik van de aparte raming voor Wmo- en
jeugdzorguitgaven van het CPB en werken slagvaardig
aan de verdere opbouw van goede en tijdige data­
voorziening op macro- en microniveau;
• Dit nieuwe model wordt uitgewerkt in samenhang met
de voorgenomen vernieuwing van het financieel en
interbestuurlijke instrumentarium zoals aangekondigd in
het coalitieakkoord. De contourennota van 11 juli 2022
beschrijft de stappen die het huidige kabinet wil zetten
om te komen tot een nieuwe financieringssystematiek,
op korte en langere termijn, en schetst een aantal
vertrekpunten hiervoor. Centraal hierbij staat een goede
balans tussen financiën voor medeoverheden en de taken
waar zij voor staan, met meerjarige stabiliteit en helderheid over hun meerjarig financieel kader. Daarnaast dient
het financieel en interbestuurlijk instrumentarium,
specifiek het uitkeringsstelsel richting medeoverheden,
beter aan te sluiten op taken en de wettelijke kaders van
waaruit die taken worden toebedeeld.
Maatregelen Hervormingsagenda gericht op verbetering
jeugdzorg en financiële beheersbaarheid van de uitgaven
• Vertrekpunt voor de Hervormingsagenda is het advies
van de Commissie van Wijzen. De hierin opgenomen
structurele besparing van €1 mld. vanaf 2027 vormt de
financiële doelstelling;

• De maatregelen zoals opgenomen in deze gezamenlijke
agenda zijn zo goed als mogelijk kwantitatief gevalideerd
(zie bijlage 2). Voor een deel van de maatregelen (ruim
€650 mln.) is overeenstemming over de mogelijke
haalbaarheid van deze maatregelen. Voor de overige circa
€380 mln. is de raming van een aantal voornemens en
maatregelen met meer onzekerheden omgeven met
betrekking tot de opbrengst en uitharding daarvan.
Specifiek geldt dat er overeenstemming is dat het Rijk
met ondersteuning van gemeenten een nadere afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht vaststelt,
wat in belangrijke mate dit laatste deel van de besparing
moet realiseren. We nemen de invulling hiervan voortvarend ter hand;
• Beide partijen spannen zich volledig en gezamenlijk in om
de afgesproken voornemens en maatregelen in de
Hervormingsagenda in gang te zetten en uit te voeren en
ook anderszins beleid te voeren om de financiële
doelstelling van de agenda te realiseren;
• Met de uitvoering van de agenda zijn transitiekosten en
investeringen voor de uitvoering van maatregelen
gemoeid. Deze maken onderdeel uit van het totale
meerjarige financiële kader dat is afgesproken. Voor een
deel van deze transitiekosten en investeringen verloopt
financiering via het gemeentefonds en voor een deel via
begroting VWS. In bijlage 2 staat de verdeling hiervan;
• Voor 2024 en 2025 stelt het Rijk respectievelijk €89 mln.
en €196 mln. extra beschikbaar ten opzichte van het
advies van de Commissie van Wijzen. De extra tijd die het
sluiten van dit akkoord heeft gekost en de aanpassing
van regelgeving die nodig is zijn mede de aanleiding
hiervoor. Met deze extra middelen wordt het ingroeipad
van de besparingsreeks verzacht;

54

• De in het coalitieakkoord opgenomen aanvullende
besparing in het kader van de Jeugdwet van structureel
€511 mln. is voor rekening en risico Rijk en valt buiten de
Hervormingsagenda. Gemeenten zullen hun medewerking verlenen waar dat nodig is, aan de uitvoering van de
betreffende maatregelen. Deze zijn anders dan en in
aanvulling op de voornemens en maatregelen in de
Hervormingsagenda. Ook dienen de maatregelen tijdig
duidelijk en uitvoerbaar te zijn. Vinden de maatregelen
geen of onvoldoende doorgang, en worden de kosten
voor gemeenten daardoor niet lager, dan worden
gemeenten daarvoor via het gemeentefonds
gecompenseerd;
• Hierover wordt duidelijkheid gegeven uiterlijk in het
voorjaar van T-1 van het jaar waarin de aanvullende
besparingen zijn opgenomen. Omdat provincies de
wettelijke toezichtstaak vervullen zal het ministerie van
BZK gaan overleggen met de provinciale toezichthouders
om een werkbare afspraak te maken over de gemeentelijke begroting en de aanvullende besparingen uit het
coalitieakkoord. Concreet zal het ministerie van BZK de
afspraak voorleggen aan de provinciale toezichthouders
dat gemeenten in de meerjarenraming van de begroting
rekening mogen houden met een besparing van €500
mln. in 2025, €500 mln. in 2026 en vanaf 2027 €511 mln.
structureel als gevolg van maatregelen die het Rijk zal
uitwerken. Onderbouwing hiervoor is dat het realiseren
van de aanvullende besparing van structureel €511 mln.
een Rijksverantwoordelijkheid is. Het Rijk draagt het
budgettaire risico ingeval (een deel van) deze maatregelen geen of niet tijdig doorgang vinden.

Monitoring van de Hervormingsagenda (verkeerslicht/
vangrail)
• De financiële maatregelen dienen te worden voorzien van
een implementatieplan op basis van de taakverdeling in
de Hervormingsagenda. Op basis hiervan wordt de
monitor ingericht;
• Om gaandeweg zicht en grip te houden op voortgang en
effecten van de gemaakte afspraken in de
Hervormingsagenda wordt vanaf 2023 een jaarlijkse
monitor opgesteld op basis van beschikbare en aanvullende data die wordt verzameld. Deze monitor wordt
gaandeweg doorontwikkeld;
• De voortgang wordt jaarlijks bestuurlijk besproken. Wijkt
de voortgang van de inspanningen dan wel de financiële
effecten significant af van wat is afgesproken, dan wordt
bestuurlijk besloten over uit te voeren beheersmaatregelen. Deze maatregelen moeten uitvoerbaar zijn en er
moet rekening gehouden worden met effecten op andere
terreinen. Er kunnen diverse oorzaken zijn voor afwijkingen zoals niet geleverde inspanningen, gebrekkige keuzes
dan wel uitvoering, aangescherpte of nieuwe ramingsinzichten en autonome ontwikkelingen. De monitor dient
ook om van te leren en bij te sturen waar nodig en
mogelijk;
• Met deze afspraken over monitoring wordt zo goed
mogelijk voorkomen dat een risico resteert naar de
toekomst toe en problematiek wordt doorgeschoven.
Eventuele tegenvallers moeten tijdig inzichtelijk worden
gemaakt, zodat beide partijen direct noodzakelijke
maatregelen kunnen nemen. Bij het bijsturen wegen het
Rijk en gemeenten telkens zowel het belang van de
kwaliteit van zorg als het belang van de beheersbaarheid
mee;

• De ontwikkeling en de uitvoering van de monitor
Hervormingsagenda en de bijbehorende periodieke
rapportages worden bij een onafhankelijke partij belegd
en de monitor dient ook als input voor de deskundigencommissie. Op basis van het doel, de kaders en de te
zetten stappen is een taakopdracht voor een nader te
bepalen onafhankelijke partij opgesteld. Aan deze
taakopdracht wordt een basisset indicatoren toegevoegd
waarmee de voortgang van de afspraken in de
Hervormingsagenda inzichtelijk wordt gemaakt. Zie
bijlage 4 voor de randvoorwaarden van de indicatoren en
voorbehouden bij de basisset.
Deskundigencommissie en inspanningen van beide
partijen
• Conform het advies van de Commissie van Wijzen wordt
een commissie van deskundigen ingesteld die een
zwaarwegend advies zal geven aan het bestuurlijk
overleg ten aanzien van de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen, mede in relatie tot de
uitgavenontwikkeling (‘mid-term review’);
• De commissie wordt gevraagd in januari 2025 en januari
2028 een advies te formuleren, in aanvulling op de
jaarlijkse bestuurlijke overleggen op basis van de monitor;
• De commissie adviseert ten aanzien van de uitvoering
van de Hervormingsagenda 2023-2028 op het volgende:
- Beoordeelt of de beweging in het stelsel die partijen
met elkaar willen maken door de uitvoering van de
voornemens en maatregelen wordt gerealiseerd. Het
gaat hierbij enerzijds om een beweging naar een
inhoudelijke verbetering van (de uitvoering van) het
stelsel en anderzijds een beweging naar een financieel
houdbaar stelsel;

55

- Beoordeelt gegeven de afspraken in de
Hervormingsagenda de inspanningen van Rijk en
gemeenten en de bijbehorende (structurele)
opbrengsten, zowel landelijk, regionaal als voor een
representatieve steekproef van gemeenten. Daarbij
besteedt de commissie ook aandacht aan mogelijke
knelpunten en de inspanningen van andere partijen
die van belang zijn voor de uitvoering van de
Hervormingsagenda;
- Signaleert tevens relevante ontwikkelingen die van
belang zijn voor de ontwikkeling (van de uitvoering en
kosten) van het jeugdhulpstelsel. Daarbij gaat het
onder meer om maatschappelijke en economische
ontwikkelingen zoals toenemende druk op bestaanszekerheid en het mentale welzijn van jeugdigen;
• Alle voornemens en maatregelen samen hebben invloed
op de feitelijke uitgavenontwikkelingen; de effecten van
de afzonderlijke voornemens en maatregelen zijn
gaandeweg moeilijk te onderscheiden op de totale
uitgavenontwikkeling. Daarom beziet de commissie
vooral de ontwikkeling van de totale uitgaven ten
opzichte van het meerjarig financieel kader (zie bijlage 1);
• Daarnaast past de commissie de volgende principes toe:
- Gemeenten en Rijk zijn verantwoordelijk voor het
uitvoeren van de maatregelen waarop zij kunnen
sturen conform hetgeen daarover is afgesproken in de
Hervormingsagenda. Indien zij dit niet of niet geheel
doen dan ligt het financiële risico naar rato van
geleverde inspanning hiervoor bij henzelf;

- Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een doelmatige
en doeltreffende uitvoering van de Jeugdwet;
- Gemeenten dragen de financiële verantwoordelijkheid
voor bovenwettelijke initiatieven;
- Onvoorziene omstandigheden en autonome groei
vallen onder verantwoordelijkheid van het Rijk.
• Brengt op basis van hierboven genoemde kader advies
uit over hoe om te gaan met een uitgavenontwikkeling
die afwijkt van het overeengekomen meerjarig financieel
kader. Het kan hierbij gaan om voorstellen voor bijsturing
of anderszins te treffen maatregelen en/of wie verantwoordelijk is voor het dekken van eventueel ontstane
tekorten, conform artikel 108 van de Gemeentewet.
De commissie betrekt bij dit advies nadrukkelijk:
- De verwachte aparte raming voor Wmo- en jeugdzorguitgaven van het CPB;
- De mate waarin aanpassing van de (verdere oploop
naar de) structurele reeks aan de orde is;
- De eventuele compensatie voor de jaren waarop het
advies betrekking heeft (vanaf 2023);
- De staat van de gemeentefinanciën en de impact van
het jeugddossier op de bredere gemeentelijke
dienstverlening.

56

4
Governance en
implementatie

57

De opgaven in deze Hervormingsagenda vereisen structurele aanpassingen in het stelsel en diepgaande
veranderingen in doen en laten in de praktijk, alsmede in de relatie tot andere domeinen als het onderwijs,
de volwassenenzorg en de bestaanszekerheid. Beide zijn van gelijk belang en bij de implementatie van de
afspraken moeten ze hand in hand gaan.

De essentie van de verandering die de Hervormingsagenda
teweeg moet brengen gaat over blijvend leren en
ontwikkelen. Deze agenda is noch het begin – want we
zijn al aan de slag – noch het eindpunt; het is een stevig
pad dat we met elkaar ontwerpen. We hebben samen een
grote transitie door te maken. De Hervormingsagenda
versnelt, verspreidt en verdiept dit pad en geeft bovenal
ruimte aan het vakmanschap van professionals, gemeenten,
jeugdzorgaanbieders en de jeugdhulpregio’s. Om dat te
kunnen doen moet in de praktijk aandacht, tijd en ruimte
zijn om op een nieuwe manier te leren en wat geleerd is
toe te passen. Dit vraagt iets van alle betrokken partijen,
vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid. Daarbij is ook
van belang dat de opgaven lokaal, regionaal en landelijk in
onderlinge samenhang worden opgepakt.
Deze agenda kent een veelomvattend overzicht
aan maatregelen en initiatieven met onderlinge
afhankelijkheden en een relatie naar andere domeinen.
Veel maatregelen grijpen diep op de bestaande praktijk in
en vragen om fundamentele veranderingen. Daarmee is
terdege rekening te houden. De in de agenda opgenomen
initiatieven betreffen beleidsintenties en behoeven na
vaststelling van de agenda verdere uitwerking, ook met
betrokkenheid van partijen buiten de Vijfhoek. Duidelijk is
dat dit een enorme opgave is. Om die reden is er bewust
gekozen voor een agenda met een looptijd tot 2028.

In dit hoofdstuk staat hoe we tot aan 2028 aan de slag
gaan. We bouwen daarbij voort op ervaringen die we de
afgelopen jaren hebben opgedaan met onder andere
het programma ‘Zorg voor de Jeugd’. Zo brengen we
focus aan om resultaten te boeken en tegelijkertijd de
samenhang te bewaken. We hebben daarnaast geleerd
dat het noodzakelijk is een heldere taak- en rolverdeling
tussen de spelers vast te stellen en elkaar ook op die
verantwoordelijkheden aan te spreken, waarbij voor het
jeugdveld geldt dat een aantal partijen hierbij vooralsnog
ondersteund moet worden om hun taak en rol die volgt
vanuit de opgave in het kader van de Hervormingsagenda
goed te kunnen invullen. In dit hoofdstuk gaan we in op
hoe we de eerste stappen voor de implementatie van de
maatregelen en de bijbehorende governancestructuur op
hoofdlijnen vorm willen geven. We sluiten af met enkele
woorden over proces, planning en monitoring.

58

4.1 Veranderstrategie
Om de beoogde veranderingen te kunnen realiseren zetten partijen de komende jaren in op ‘anders denken’ en
‘anders doen’. Het is belangrijk dat we jeugdigen (en hun gezin en naasten) nog meer centraal zetten in alles wat
we doen. Dat we nog beter luisteren naar en aansluiten bij hun behoeften. Dat we zorgen voor een meer integrale
aanpak, waarbij we niet alleen kijken naar de jeugdige zelf, maar ook de gezinssituatie en eventuele problematiek op
bijvoorbeeld het terrein van het onderwijs, de bestaanszekerheid en wonen. Dat we hulp bieden op basis van de meest
recente inzichten. En dat we alleen (jeugd)hulp bieden als dit de meest effectieve en passende oplossing is.

Deze andere manier van denken moet ook leiden tot een
andere manier van doen. Dit vraagt iets van alle betrokken
partijen, ieder vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid.
Het is aan de branche-/koepelorganisaties om hun leden/
achterban hierin mee te nemen. Bijvoorbeeld met trainingen
en handreikingen. Het is aan overheden om te zorgen
voor passende wet- en regelgeving en heldere financiële
afspraken. Per thema stellen we een plan op met een
verander-aanpak en hoe we deze uitvoeren. In het traject
‘Kwaliteit en blijvend leren’ wordt de verbinding gelegd.
Daar werken partijen samen aan een cyclus waarin leren en
verbeteren vanzelfsprekend wordt. In deze plannen nemen
we ook de fasering tot 2028 nadrukkelijk mee.
Een andere manier van denken en doen is niet van deze
op de andere dag geregeld. Het vraagt bovendien om een
continue investering.

59

4.2 Belangrijke rol voor jeugdigen, hun gezin en naasten
De implementatie van de Hervormingsagenda kan alleen maar slagen als alle partijen samenwerken aan een
gemeenschappelijke opgave en hun verantwoordelijkheid hierin pakken. Hierin is een belangrijke rol weggelegd voor
jeugdigen, het gezin en naasten. Voor hen moet het merkbaar beter worden. Jongeren moeten sneller de juiste zorg op
de juiste plek ontvangen.

Het is belangrijk dat jongeren, ouders en naasten
volwaardig meedoen in dit traject en dat we hun perspectief
meenemen in de uitwerking van de maatregelen in de
Hervormingsagenda. Dat doen we op verschillende
manieren:
• Vertegenwoordigers van jeugdigen, ouders en naasten
sluiten aan bij landelijke overleggen in het kader van de
Hervormingsagenda en delen hun praktijkervaring;
• Het OZJ ontwikkelt samen met jeugdigen, ouders en
naasten een zogenoemde leefwereldtoets die partijen op
lokaal en regionaal niveau kunnen gebruiken. Hiermee
willen we ervaringen van jeugdigen en ouders ophalen én
toetsen of de maatregelen leiden tot zichtbare verbeteringen in hun leefwereld. Deze (kwantitatieve en kwalitatieve) informatie verzamelen we periodiek op een
systematische manier en bespreken deze in ieder geval
op landelijk en regionaal niveau;

• In de leefwereldtoets krijgen de ‘Big 5’ een plek.
Zo toetsen we of ondersteuning en zorg goed aansluiten
op de leefwereld van jeugdigen, ouders en naasten.69
We willen de leefwereldtoets kunnen gebruiken voor
verschillende doelgroepen, zoals jeugdigen met beperkingen/chronische aandoeningen en jeugdigen met
mentale problemen;
• We nemen de resultaten van de leefwereldtoets serieus.
Tijdens het ontwikkelen van de leefwereldtoets maken
we dit concreet en bepalen we welke consequenties aan
de uitkomsten van de leefwereldtoets zouden moeten
worden verbonden;
• De cliëntervaringsonderzoeken die gemeenten en
aanbieders uitvoeren geven een beeld van de door
jeugdigen en hun ouders ervaren kwaliteit van hulp op
regionaal en gemeentelijk niveau. Deze informatie
verrijkt landelijke data en draagt bij aan leren, verbeteren
en indien nodig bijstellen van beleid;70
• De verzamelde informatie dient tevens als input voor de
deskundigencommissie.

69

De ‘Big 5’ zijn: (1) support, (2) wonen, (3) school en werk, (4) inkomen, (5) welzijn. Zie voor een nadere toelichting De Big 5 voor een stevige basis – Stichting ExpEx.

70

Op de samenstelling van deze onderzoeken kunnen ervaringsdeskundigen meedenken.

60

4.3 Implementatielijnen Hervormingsagenda
Uit hoofdstuk 2 destilleren we zes implementatielijnen waarin de afspraken in samenhang worden
uitgewerkt en uitgevoerd.

Deze implementatielijnen zijn geen projecten van dezelfde
grootte; er zijn verschillende partijen bij betrokken en
de aanpak en uitvoering zullen verschillend zijn. Per
implementatielijn ontwikkelen we – voor zover deze
nog niet beschikbaar is – een plan van aanpak waarin
we rekening houden met benodigde voorbereidings- en
implementatietijd, de benodigde capaciteit, de haalbaarheid

in de uitvoeringspraktijk en prioriteitsstelling en fasering,
zie boven. Waar mogelijk zetten we de implementatie met
kracht voort (denk aan afbouw residentiële zorg). Navolgend
een eerste nog globaal overzicht van de onderscheiden
implementatiethema’s en de eerste uitwerkingsinitiatieven.
Na vaststelling van de agenda vormt dit vertrekpunt voor de
verdere uitwerking.

Opgave 1
Afbakenen en verduidelijken wat jeugdzorg is (paragraaf 2.1)
Wie

Eerste stappen

A. Het Rijk bakent de reikwijdte van de jeugdhulpplicht af in de wet en scherpt de wettelijke verplichting
ten aanzien van de pedagogische basis en basisvoorzieningen aan. Deze wetgeving wordt lokaal
geïmplementeerd. Rijk en VNG voorzien vooruitlopend hierop in een handreiking begrenzing van de
reikwijdte Jeugdwet in lokale regelgeving (verordening en beleidsregels) zodat gemeenten dit reeds
lokaal kunnen implementeren.
B. VNG, Rijk en NJi werken samen aan de ondersteuning van gemeenten bij het versterken van de
pedagogische basis en het voeren van een preventief jeugdbeleid. Inclusief de inzet van JGZ-uitvoerders
en de wijze van het overleg met samenwerkingspartners hierover.
C. Het Rijk initieert de maatschappelijke dialoog en verbindt deze met andere relevante initiatieven.
Zij werkt daarbij samen met VNG/gemeenten, aanbieders, professionals en cliënten, maar ook met
organisaties als RvS en (andere) experts op dit terrein.

A. Het Rijk bereidt een wetsvoorstel voor, dat in het najaar van 2024 wordt ingediend bij de Tweede
Kamer.
B. NJi stelt een handreiking op over de pedagogische basis in de eerste helft van 2023 en er wordt tijdens
de looptijd van de HA kennisuitwisseling met en tussen gemeenten georganiseerd.
C. Deze maatschappelijke dialoog loopt gedurende de looptijd van de Hervormingsagenda. Het Rijk
brengt in beeld welke initiatieven reeds lopen en hoe deze initiatieven elkaar kunnen versterken. Het
Rijk geeft opdracht voor het opstellen van een plan van aanpak voor het voeren van de maatschappelijke dialoog, dat in de zomer van 2023 gereed moet zijn. Er wordt een begeleidingsgroep ingericht met
diverse experts die meedenken in het traject met betrekking tot de maatschappelijke dialoog.

61

Opgave 2
Stevige lokale teams (incl. een steviger verbinding aan aanpalende domeinen) en toegang (paragraaf 2.2 en 2.3)
Wie

Eerste stappen

I. Stevige lokale teams
VNG/gemeenten is/zijn trekker van deze opgave (onder andere convenant ‘Stevige lokale teams’, inrichten
van een implementatie- en ondersteuningsprogramma en monitoring). Zij werkt voor deze opgave nauw
samen met partijen als Associatie Wijkteams, gemeenten, het Samenwerkingsplatform Sociaal Domein,
SBJ, cliënt- en brancheorganisaties, het ministerie van VWS, kennisinstituten en partijen uit de brede
sociale basis. Tevens komt er een verbinding met het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming.

I. Stevige lokale teams
De VNG richt in 2023 een implementatie- en ondersteuningsprogramma in dat is gericht op het sociaal
domein (jeugd en volwassenen). Tegelijkertijd en in samenhang werkt zij aan de ontwikkeling van het
convenant ‘Stevige lokale teams’ (zie 2.3.1). Onderdeel hiervan is een kader voor domein-overstijgend
werken, speciaal gericht op jeugd- en gezinsproblematiek.

II. Verbinding met aanpalende domeinen
Waar mogelijk, sluiten we aan bij reeds gemaakte afspraken, bijvoorbeeld in het kader van akkoorden.
Daar waar nog geen (niet-vrijblijvende) afspraken zijn, maken we die.
A. De gemeente wijst een coördinator aan in die gevallen waarin parallel aan jeugdhulp hulp vanuit
andere domeinen aangeboden wordt (Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en
domein wonen alsmede (volwassenen)zorg op basis van de Wmo 2015, Zvw of Wlz) om de problemen
gelijktijdig, integraal en bij de bron aan te pakken. Het Rijk past zo nodig de Jeugdwet aan om de
aanwijzing van een coördinator te verduidelijken.
B. Rijk, VNG en betrokken partijen werken uit hoe betere samenwerking tussen de jeugdhulp en de
volwassenen-ggz kan worden gerealiseerd. Daarbij wordt waar mogelijk aangesloten bij en voortgebouwd op hetgeen in IZA is afgesproken.
C. Het Rijk werkt aan een landelijke norm voor de basisondersteuning in het kader van Passend onderwijs.
Deze landelijke norm geeft aan welke onderwijsondersteuning elke school minimaal moet kunnen
bieden aan de leerling.
D. Het Rijk werkt aan het programma ‘School en omgeving’ voor kansengelijkheid.
E. Gemeenten, onderwijs, opvang en zorg zorgen gezamenlijk voor een meer collectief aanbod van
ondersteuning en zorg in het onderwijs en de opvang. Het Rijk zorgt ervoor dat de noodzakelijke
aanpassingen in wet- en regelgeving worden gerealiseerd.
F. Het Rijk zet met verschillende programma’s en investeringen in op verbeteringen van bestaanszekerheid. Gemeenten leggen betere verbindingen in de uitvoering van maatregelen in het brede sociaal
domein, zodat deze ook maximaal effect sorteren in gezinnen.

Verder zal het kader ook de samenwerking tussen stevige lokale teams en gespecialiseerde jeugdhulpaanbieders nader uitwerken (onderdeel van de norm van opdrachtgeverschap). Het voortouw hiervoor ligt bij
de BGZJ. Daarnaast wordt een kwaliteitskader voor het doen van een brede analyse ontwikkeld. Het
voortouw hiervoor ligt bij BGZJ en de SBJ. Met beide trajecten wordt gestart in 2023.
VNG en LHV zetten in op sterkere samenwerking. VNG en VWS zetten in op bredere inzet van jeugdconsulenten bij de huisarts. Daarnaast gaan de VNG en het Rijk samen met BGZJ en SBJ in 2023 verder met het
versterken van de uitvoeringspraktijk gericht op het versterken van de samenwerking met informele
steunfiguren. Verder zetten de VNG en gemeenten in op de verwijzing naar gecontracteerd aanbod.
Tenslotte wordt ingezet door de VNG/ gemeenten (samen met VWS en cliëntorganisaties) in 2023 en 2024
(met uitloop naar 2025) op verbeteracties gericht op ondersteuning van jeugdigen met een levenslange en
levensbrede beperking.
II. Verbinding met aanpalende domeinen
A. Het Rijk heeft op 30 januari 2023 het wetsvoorstel ‘Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal
domein’ (Wams) bij de Tweede Kamer ingediend.
B. Rijk, VNG en betrokken partijen werken uit hoe betere samenwerking tussen de jeugdhulp en de
volwassenen-ggz kan worden gerealiseerd, opdat in de gezinscontext vanuit een gedeelde visie
integrale zorg kan worden geboden.
C. De norm wordt ontwikkeld in verschillende stappen, waarbij de eerste een ontwikkeling op drie
ondersteuningsgebieden is (lezen/spellen en dyslexie, meer- en hoogbegaafdheid, en leergedrag).
D. Dit jaar is gestart op 127 plekken, de komende drie jaar wordt het programma uitgebreid en in het
voorjaar van 2023 komen de eerste resultaten van onderzoek en monitoring beschikbaar.
E. Afspraken hierover worden nader uitgewerkt in de verbindingsroute opvang, onderwijs en zorg die in
2023 beschikbaar is.
F. Bij de inrichting van het kader voor domeinoverstijgend werken wordt door gemeenten gebruik
gemaakt van c.q. aangesloten op de doorbraakmethode en andere succesvolle voorbeelden van
domeinoverstijgend werken. Het Rijk en de VNG maken als onderdeel van het bestuurlijke kader
afspraken over de bekostiging. Hierbij wordt gekeken naar alternatieve bekostiging, zoals een
revolverend fonds.

62

Opgave 3
Terugdringen residentiële jeugdhulp: zo thuis mogelijk (paragraaf 2.4)
Wie

Eerste stappen

Rijk, VNG/gemeenten en aanbieders nemen in dit traject het voortouw, ieder vanuit hun eigen rol en
verantwoordelijkheid.

Zoals in paragraaf 2.4 staat, is met de uitvoering van brief ‘Passende zorg voor jeugdigen die bescherming
en veiligheid nodig hebben’ al een begin gemaakt met de implementatie van deze maatregel. Het gaat
dan om de transformatie van de gesloten jeugdhulp, waarvan in december 2022 het ministerie van VWS,
de coördinerende gemeenten en aanbieders gesloten jeugdhulp in een bestuurlijk overleg ingestemd
hebben met het Uitvoeringsplan. Dit bepaalt de richting van de af- en ombouw van gesloten jeugdhulp en
opbouw van alternatieven voor de komende 2 jaar (tot 1 januari 2025).
Op een nog te bepalen moment komen we met een aanpak voor het afbouwen van de overige vormen
van residentiële zorg.

Opgave 4
Kwaliteitsverbetering en blijvend leren (paragraaf 2.5)
Wie

Eerste stappen

Aanbieders, professionals en cliënten zijn primair aan zet en trekken hierin samen op met VNG/gemeenten en Rijk. NJi heeft – in navolging op de kwartiermakersrol – de opdracht gekregen het plan verder uit te
werken. Partijen gaan werken volgens de werkstructuur die is beschreven in het advies ‘Kwaliteit en
blijvend leren in de jeugdhulp, van praten naar doen’.

De werkorganisatie maakt in 2023 op basis van de bestaande kaders voor kwaliteit een voorstel voor een
gezamenlijke set gedragen kwaliteitskaders voor de jeugdhulp. De werkorganisatie maakt voorstellen
voor aanpassingen in de praktijk van professionals die er aan bijdraagt dat professionals tijd en ruimte
kunnen nemen om te leren en biedt daarvoor zo nodig ondersteuning. Ook maakt de werkorganisatie een
meerjarige implementatie- en onderzoeksagenda. De beroepsverenigingen en aanbieders ontwikkelen in
afstemming met Rijk, gemeenten en Associatie Wijkteams een kwaliteitskader voor het doen van een
brede analyse (triage/verklarende analyse).

63

Opgave 5
Regionale en landelijke inkoop en organisatie van de specialistische zorg (paragraaf 2.6 en 2.7)
Wie

Eerste stappen

Rijk en VNG/gemeenten nemen het voortouw om met aanbieders dit traject vorm te geven. De expertise
van het Ketenbureau en stuurgroep i-Sociaal Domein wordt hierbij betrokken.

Het voornemen is in 2023 het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ bij de
Tweede Kamer in te dienen. Eind 2023 zijn de bijbehorende amvb en de ministeriële regelingen gereed.

VNG/gemeenten zijn primair aan zet voor de vereenvoudiging van productcodes (2.7.1a). Rijk en VNG/
gemeenten nemen samen het voortouw bij het thema standaardisatie van de uitvoering (2.7.1b t/m
2.7.5). De afspraken in paragraaf 2.7 aangaande verdere standaardisatie van bijvoorbeeld de taakgerichte
uitvoeringsvariant en de harmonisatie van verantwoordingseisen worden onder regie van VNG/
gemeenten in samenspraak met branches/aanbieders door het Ketenbureau ISD uitgewerkt en vastgesteld in de stuurgroep i-Sociaal Domein (2.7.2 t/m 2.7.5).

Rijk, gemeenten en jeugdhulpaanbieders richten een zorglandschapstafel in. Deze tafel doet suggesties
voor onderwerpen van het stelselonderzoek door de NZa en geeft aan Rijk en VNG advies over de
inrichting van het zorglandschap met een focus op de zorgvormen die om landelijke inkoop vragen (zie
2.6.3). Het voeren van regie op regio-overstijgende transformatie is een gezamenlijke opgave van het Rijk,
de jeugdhulpaanbieders en de VNG. Hiertoe wordt een projectorganisatie ingericht (zie 2.6.4). Tot slot
worden tussen Rijk, gemeenten en aanbieders de afspraken uitgewerkt met betrekking tot uniforme en
standaardwijze van inkoop, contractering en administratieve afhandeling en verantwoordingseisen voor
de producten en diensten die op regionaal of landelijk niveau moeten worden ingekocht (zie 2.7.1). Bij de
uitwerking van al deze afspraken zal gekeken worden naar de inrichting van een samenhangende
governance en sturing.

Het Rijk en VNG/gemeenten zijn samen primair aan zet om tariefdifferentiatie mogelijk te maken. (2.7.7).
VNG/gemeenten nemen het voortouw bij verbetering van de selectie en contractering. Aanbieders
faciliteren met een Norm voor Opdrachtnemerschap. Het Rijk faciliteert met voorgenomen wetgeving: het
wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ en het wetsvoorstel ‘Wet Integere
bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders’ (2.7.9).

Opgave 6
Verbeteren inzicht in het functioneren van het jeugdstelsel met data en monitoring (paragraaf 2.8)
Wie

Eerste stappen

De regie ligt bij het Rijk als stelselverantwoordelijke. Zij werkt hierin nauw samen met VNG/gemeenten.
Ook betrekt zij nader te bepalen partijen vanuit praktijk en uitvoering. De verantwoordelijkheidsverdeling
zoals beschreven per maatregel in 2.8 is in deze leidend.

Om raakvlakken en samenhang tussen de verschillende onderwerpen op het terrein van (de ontwikkeling
van) data en monitoring te bewaken, richten het Rijk en de VNG een coördinerende werkgroep in. Deze
werkgroep bestaat uit vertegenwoordigingen vanuit de inhoudelijk betrokken ministeries, de VNG en
partijen vanuit de praktijk en uitvoering. Wanneer nodig worden inhoudelijke experts betrokken.
Allereerst coördineert de werkgroep de uitwerking en uitvoering van de acties zoals genoemd in paragraaf
2.8, gegeven de verantwoordelijkheidsverdeling zoals per maatregel beschreven. Per jaar stelt de
werkgroep, gegeven de behoeften, een geprioriteerd plan vast met de acties die moeten worden
ondernomen ter verbetering van data en monitoring.

NB: Deze tabel geeft de verantwoordelijkheidsverdeling per (sub)thema weer. Het bevat geen allesomvattend overzicht van de afspraken uit de Hervormingsagenda en de te nemen acties.
De verantwoordelijkheidsverdeling op maatregelenniveau is omschreven in de betreffende paragrafen.

64

Wet- en regelgeving in het kader van de Hervormingsagenda
De Hervormingsagenda bevat diverse maatregelen die
om wet- en regelgeving vragen. Onderstaand overzicht
geeft een beeld van de wet- en regelgeving waaraan wordt

gewerkt en de bijbehorende planning. De uitwerking van
wet- en regelgeving vraagt regelmatig om bijstelling.
Ondergaande is hoe we het nu voor ons zien.

Thema: Reikwijdte
Wat

Via

Planning

• Bevorderen gelijktijdige inzet van hulp vanuit andere domeinen.

Wetsvoorstel ‘Wet aanpak meervoudige
problematiek sociaal domein’ (Wams) en
zo nodig aanpassing Jeugdwet en
bijbehorende regelgeving

Eerste kwartaal 2023 ingediend bij
Tweede Kamer (Wams)

• Afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht (criteria, afwegingsproces en de begrippen gebruikelijke zorg en
eigen kracht), verduidelijken van de verplichting om te zorgen voor een toereikend aanbod aan basisvoorzieningen en
expliciteren voorliggendheid vrij toegankelijke voorzieningen.
• Verplichting tot overleg tussen gemeenten en samenwerkingspartners over de visie op de pedagogische basis, gerichte
preventie en de inrichting van de vrij toegankelijke voorzieningen.

Aanpassing Jeugdwet en bijbehorende
regelgeving

In 2024 indiening Tweede Kamer

Wat

Via

Planning

• Dit wetsvoorstel strekt tot verplichte regionale samenwerking tussen gemeenten bij de inkoop en organisatie van
bepaalde vormen van (specialistische) jeugdzorg.
• Bij amvb zullen criteria worden opgenomen op grond waarvan de zorgvormen ten minste regionaal worden ingekocht.
• De ten minste regionaal in te kopen zorgvormen zullen worden opgenomen in een ministeriële regeling.
• De regio’s worden opgenomen in een ministeriële regeling. Ook worden in samenwerking met de VNG en jeugdhulp­
aanbieders in een ministeriële regeling verantwoordingseisen, contractstandaarden en productcodes vastgelegd voor
zorgvormen die op grond van het wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’ en de ministe­
riële regeling zorgvormen op regionaal of landelijk niveau moeten worden ingekocht. Daarnaast worden in de
komende jaren in samenwerking met de VNG en jeugdhulpaanbieders (reeds) ontwikkelde contractstandaarden
vastgelegd in wetgeving die zich niet beperkt tot de regionaal en landelijk ingekochte jeugdzorg, maar ook deels lokaal
ingekochte jeugdhulp kan omvatten.

Wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’

2023 indiening Tweede Kamer

• Gemeenten en aanbieders verplichten om bij de inkoop van jeugdhulp hun prijzen op te bouwen met gebruik van bij
amvb bepaalde kostprijselementen.

amvb ‘Reële prijzen Jeugdwet’

2023 voorhangen bij beide Kamers

Thema: Regionale organisatie van zorg, inkoop en vermindering administratieve lasten

65

Wat

Via

Planning

• Jeugdhulpaanbieders en GI’s verplichten tot het hebben van een intern toezichthouder, het voeren van een transparante financiële bedrijfsvoering en tot het realiseren van een openbare jaarverantwoording.

Wetsvoorstel ‘Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’

2023 indiening Tweede Kamer

• Vastleggen dat de NZa de taak krijgt onderzoek te doen naar verschillende aspecten die verband houden met de
beschikbaarheid van zorg voor jeugdigen en naar signalen over risico’s ten aanzien van de beschikbaarheid van
specialistische zorg voor jeugdigen, alsmede de taak krijgt om toezicht op jeugdhulpaanbieders en GI’s te houden voor
zover het gaat om de nakoming van hun plichten tot het hebben van een transparante financiële bedrijfsvoering en het
opstellen en openbaar maken van hun jaarverantwoording.

Wetsvoorstel ‘Wet taken zorgautoriteit op
Jeugdwetterrein’, dat voor indiening bij de
Tweede Kamer zal worden samengevoegd
met het wetsvoorstel ‘Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’

2023 indiening Tweede Kamer

• Normen introduceren om niet integer gedrag bij jeugdhulpaanbieders te voorkomen en stellen van voorwaarden aan
het uitkeren van winst door jeugdhulpaanbieders.

Wetsvoorstel ‘Wet integere bedrijfsvoering
zorg- en jeugdhulpaan-bieders’

2023 indiening Tweede Kamer

Wat

Via

Planning

• Wettelijke grondslag creëren om de data uit het Berichtenverkeer centraal te ontsluiten voor het CBS.
• Beleggen van onderzoekstaken bij een onafhankelijke instantie.

Nog nader te bepalen

Nog nader te bepalen

Thema: Verbeteren inzicht in functioneren stelsel

66

4.4 Governance
De governance biedt ondersteuning bij de realisatie van de Hervormingsagenda en doelstellingen. Dit zal uiteindelijk
ook leiden tot een stevigere (reguliere) governancestructuur; ook buiten de Hervormingsagenda verhouden partijen
zich op een bepaalde manier tot elkaar. Met de governancestructuur willen we recht doen aan het gedecentraliseerde
stelsel; we zetten lokale en (boven)regionale partijen in hun kracht om te zorgen voor merkbaar betere jeugdhulp voor
jeugdigen, ouders en naasten.

Het is belangrijk rollen, taken en verantwoordelijkheden van
partijen en hun onderlinge verhoudingen helder te definiëren.
In paragraaf 4.3 is de trekker(s) per opgave aangewezen.
Trekkers zijn verantwoordelijk voor de uitwerking en
(het aanjagen van) de implementatie, het realiseren van de
gewenste resultaten, het zoeken van de verbinding naar en
synergie met andere relevante vraagstukken en partijen,
en periodieke informatievoorziening aan relevante partijen
(waaronder de stuurgroep en het bestuurlijk overleg). Zij
werken de komende periode, samen met betrokken partijen,
de rollen, taken en verantwoordelijkheden van partijen binnen
het thema verder uit. Daarbij kiezen we voor maatwerk,
primair vanwege de grote verschillen tussen de opgaven.
Partijen zijn aanspreekbaar op hun rol, input en bijdragen aan
de doelstellingen en resultaten van de Hervormingsagenda.
Die rollen, taken en verantwoordelijkheden kunnen al naar
gelang positie en opgave variëren maar de relatie tussen
deelnemers kenmerkt zich door gelijkwaardigheid.
Met partijen vindt op ambtelijk (stuurgroep) en
bestuurlijk niveau (Bestuurlijk Overleg, BO) tenminste
tweemaal per jaar overleg plaats over de voortgang op de
Hervormingsagenda als zodanig, tussentijdse resultaten
en de relatie naar de andere relevante landelijke trajecten
zoals het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
(samenhang). Naast een ‘BO Jeugd’ waar de voortgang van
de Hervormingsagenda wordt besproken met betrokken
partijen, is er een BO Rijk – VNG, waarin met name de
voortgang ten aanzien van de (financiële) afspraken zoals
beschreven in hoofdstuk 3 worden besproken. Dit overleg
vindt tenminste eenmaal per jaar plaats.
67

4.5 Tot besluit
De Hervormingsagenda kent een flink pakket aan maatregelen en initiatieven die met elkaar bijdragen aan het
verbeteren van de hulp voor kwetsbare kinderen en gezinnen en beheersing van de desbetreffende kosten. Bij die
implementatie wordt rekening gehouden met lopende en flankerende initiatieven alsmede het absorptievermogen
van de sector.

Onze jeugd is en heeft de toekomst. Deze Hervormings­
agenda moet ervoor zorgen dat de juiste hulp op de juiste
plaats komt, zeker waar het gaat om de meest kwetsbare
jeugdigen. De agenda beschrijft een brede maatschappelijke
aanpak én een verbetering van het jeugdhulpstelsel en dit
in combinatie met een besparingsopgave om het stelsel
voor de langetermijn houdbaar te maken. Zeker is dat de
tien beschreven opgaven geen gemakkelijke zijn. Tijdens
de uitvoering krijgen we ongetwijfeld te maken met
ontwikkelingen die ervoor zorgen dat we onze plannen
moeten bijstellen en dat we iets anders moeten gaan doen
dan dat we van tevoren hadden bedacht. Dat is niet erg, dat
hoort bij veranderen. We gaan met volle overtuiging aan de
slag om zo snel mogelijk de benodigde omslag te maken
waar jeugdigen, hun gezin, naasten en professionals écht
baat bij hebben.

68

Bijlage 1

Meerjarig financieel kader HA
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

6.273

6.383

6.444

5.955

4.830

4.824

4.826

2) Nog beschikbaar te stellen
aanvullende middelen

367

300

300

2a) Reeks Commissie van Wijzen

1.828

1.828

1.828

1) Middelen reeds beschikbaar gesteld
door het Rijk vanuit AU, IU en
VWS-begroting (prijspeil 2023,
stand Voorjaarsnota 2023)

2b) Maatregelen Hervormingsagenda

-214

-374

2c) Maatregelen coalitieakkoord
3) Indexatie (volume-accres)
4) Indexatie (LPO)

195

-374

-374

-961

-1.017

-1.017

0

-500

-500

-511

-511

393

554

213

213

213

2023 is verwerkt in reeks AU en IU. LPO-indexatie voor de jaren na 2023 wordt jaarlijks verwerkt.

Budgetreeks HA (1, 2, 3)71

6.273

6.578

6.836

6.510

5.409

5.337

5.339

9

9

9

9

9

9

9

87

198

235

246

243

197

Waarvan:
Uitvoeringskosten
Investeringen

72

71

Door afrondingsverschillen tellen de bedragen niet altijd exact op tot de totaalreeks. De totaalreeks is de optelsom van de middelen AU+IU, aanvullende middelen en indexatie.

72

In bijlage 3 worden de investeringen verder toegelicht.

69

Voor de opbouw van het meerjarig financieel kader zijn de
volgende afspraken gemaakt:
• Het meerjarig financieel kader heeft als basis de ‘individuele maatwerkvoorzieningen’ en de ‘meerkosten
voorliggend veld’, waarbij we ervan uitgaan dat de
uitgaven aan deze meerkosten voorliggend veld
betrouwbaar in beeld zijn te brengen.73 Dat is nu nog niet
het geval. Met deze basis wordt aangesloten bij de
systematiek die ook in ‘Stelsel in groei’ is gehanteerd en
de basis vormde van het advies van de Commissie van
Wijzen. Indien meerkosten niet op betrouwbare wijze in
beeld zijn te brengen wordt bestuurlijk bezien op welke
wijze het voorliggend veld al dan niet wordt meegenomen in de financiële afspraken;
• Voor de budgetreeks in het meerjarig financieel kader is
de begrotingsstand het uitgangspunt, dat wil zeggen de
som van alle jeugdhulpmiddelen die door het Rijk
beschikbaar zijn gesteld. De budgetreeks is gebaseerd op
de mutaties op jeugd die hebben plaatsgevonden in de
Algemene Uitkering en de Integratie-Uitkering. De
bedragen in bovenstaande tabel zijn gebaseerd op deze
mutaties en de standen in de Voorjaarsnota 2023;
Decentralisatie-uitkeringen (DU’s) en Specifieke
Uitkeringen (SPUK’s) zijn niet meegenomen in de
budgetreeks.74 Mutaties op jeugd die plaatsvinden in de
AU en IU na de Voorjaarsnota 2023 dienen later nog

verwerkt te worden in de budgetreeks om tot de op dat
moment meest actuele stand te komen;
• De aanvullende middelen betreft de reeks zoals vastgesteld door de Commissie van Wijzen, gecorrigeerd voor
de besparing die aanvullend is opgenomen in het
coalitieakkoord75 (€511 mln. structureel). Daarbij is de
verzachting van het ingroeipad verwerkt voor de jaren
2024 en 2025 (respectievelijk €89 en €196 mln.), evenals
de €100 mln. besparing in 2024 vanuit de €511 mln. die
teruggeboekt wordt. Bij de hoogte van de aanvullende
middelen is rekening gehouden dat er een besparings­
opbrengst met maatregelen wordt gerealiseerd ter
hoogte van de bedragen in deze tabel. In bijlage 2 is de
maatregelenreeks verder uitgewerkt. Voorts:
- Voor 2022 en 2023 zijn de aanvullende middelen al
toegevoegd aan de algemene uitkering. Daarmee
zitten ze al in de reeks AU en IU (regel 1 in de tabel).
- De extra middelen voor de jaren 2024 en 2025 zijn
onder voorbehoud van een definitief akkoord op het
geheel van de Hervormingsagenda toegevoegd aan
het gemeentefonds (met uitzondering van investeringen waarvan is afgesproken deze centraal door het
Rijk worden gedaan, deze worden overgemaakt naar
de VWS-begroting). De aanvullende middelen voor
deze jaren zijn daarmee ook al verwerkt in de reeks
AU en IU (regel 1 in de tabel).

- De toevoeging aan het gemeentefonds van de extra
middelen voor jeugdzorg voor 2026 e.v., zoals in
voorgaande tabel weergegeven, vindt plaats na het
advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover. Voor deze middelen geldt net als
voor de eerdere jaren dat dit met uitzondering is van
de investeringen waarvan is afgesproken ze centraal
te laten lopen. Deze worden overgemaakt naar de
VWS-begroting.
• Indexatie (loon, prijs, volume): voor het meerjarig
financieel kader wordt aangesloten bij de bestaande
systematiek van indexatie t/m 2025 en afspraken die
hierover nog gemaakt worden voor na 2025 in het
bredere traject inzake de financiering decentrale
overheden. Dit betekent het volgende voor de
indexatieafspraken (loon-, prijs- en volumegroei):
- Hervormingsagendaperiode (2023 t/m 2028): indexatie vindt plaats conform de indexatie-systematiek in
het gemeentefonds via het accres.76 Tot en met 2025
betreft dit de normeringssystematiek.
- Het accres t/m 2022 is toegerekend op basis van
het genoemde percentage in de bijbehorende
Voorjaarsnota’s en is al opgenomen in de reeks
AU en IU;
- Vanaf 2022 bestaat het accres uit een volumedeel
en een deel voor loon- en prijsontwikkeling (LPO).

73

Het nog lopende onderzoek naar uitgaven en inkomsten 2020 en 2021 zal inzicht geven in de betrouwbaarheid waarmee deze uitgaven in beeld zijn te brengen.

74

Deze zijn in het uitgavenonderzoek van AEF niet meegenomen en daardoor ook niet meegenomen in de tekortenreeks van de Commissie van Wijzen.

75

De besparing uit het coalitieakkoord is expliciet een Rijksverantwoordelijkheid. Gemeenten zullen waar dat nodig is hier in hun beleid rekening mee houden en hun medewerking verlenen aan de uitvoering van deze maatregelen.
Vinden de maatregelen geen of onvoldoende doorgang, en worden de kosten voor gemeenten daardoor niet lager, dan worden gemeenten daarvoor via het gemeentefonds gecompenseerd (zoals voor 2024 gebeurt en is verwerkt in
deze reeks). Hierover wordt uiterlijk in het voorjaar van T-1 duidelijkheid gegeven over de aanvullende besparingen voor jaar T.

76

Het accres is vrij inzetbaar. Gemeenten zijn niet verplicht om dit accres in te zetten voor jeugdzorg. Qua verwerking van het accres op de budgettaire reeks uit het coalitieakkoord vraagt de Commissie van Wijzen de bedragen te
vermenigvuldigen met het accrespercentage. Daarbij staat het gemeenten echter ook vrij om meer dan dit percentage te besteden aan jeugdzorg, bijvoorbeeld wanneer de zorgkosten met meer toenemen dan de gemiddelde kosten
van een gemeente.

70

Het volume-accres staat conform de afspraak met
de VNG over de periode 2022 – 2025 en daarna
conform het coalitieakkoord vast. Voor de tranches
2023 en verder is het volume-accres toegerekend
en toegevoegd in de tabel met de budgetreeks.
De LPO-tranches 2023 en verder worden in het
lopende jaar toegerekend aan de reeks AU, op basis
van de actuele inzichten over de loon- en prijs­
ontwikkeling. Op basis van de stand Voorjaarsnota
2023 is de LPO-tranche 2023 al toegerekend en
verwerkt in de reeks AU en IU (regel 1 in de tabel);
- In de periode 2023 t/m 2025 zijn de middelen voor
de woningbouwimpuls en het volkshuisvestingsfonds onttrokken aan het accres (respectievelijk
€100 en €150 mln. per jaar). Het accres valt hiermee
lager uit, waarmee het accresdeel voor jeugd ook
lager is. Dit is verwerkt in de budgetreeks.
- Nieuwe, structurele situatie: Op basis van de verdere
uitwerking van de Hervormingsagenda wordt in de
toekomst mogelijk ook budget via een andere

bekostigingsvorm dan het gemeentefonds beschikbaar gesteld (zie paragraaf structureel beter financieringsmodel). In een dergelijk geval zal eventuele
indexatie apart worden uitgewerkt. Indien de jeugdzorg in de AU blijft, wordt hiervoor aangesloten bij de
afspraken die hierover gemaakt worden in het bredere
traject inzake de financiering decentrale overheden;
- Daarnaast komen we tot een aparte raming voor
Wmo- en jeugdzorguitgaven. Hiervoor doet het Rijk
een verzoek aan het CPB. Deze raming kan betrokken
worden bij de ontwikkeling van een nieuwe financieringssystematiek voor de jeugdzorg en bij het advies
van de deskundigencommissie. Hierbij lopen we niet
vooruit op, maar sluiten we aan bij de afspraken en
oplossingen in het bredere traject van het Rijk en VNG
over een nieuwe financieringssystematiek voor
decentrale overheden.
• Ook voor autonome groei geldt dat hiervoor wordt
aangesloten bij de bestaande systematiek van indexatie
t/m 2025 en afspraken die hierover nog gemaakt worden

in het bredere traject inzake de financiering decentrale
overheden. Dit valt buiten de scope van de Hervormings­
agenda. Dit laat onverlet dat een adequate groeicompensatie van belang is en meegenomen dient te worden in
het bredere traject inzake financiering van decentrale
overheden en het vervolg dat daaraan gegeven wordt
in termen van financiële instrumentalisering (jeugd).
Daar waar relevant wordt het meerjarig financieel kader
aangepast op de uitkomsten Voorjaarsnota 2023.
• Gedurende de uitvoering van de Hervormingsagenda
zullen zowel de verschillende monitors (structurele
monitor en monitor Hervormingsagenda) als het door
partijen beoogde uitgavenonderzoek Jeugd nieuw inzicht
verschaffen in de uitgaven aan Jeugdzorg door gemeenten. Deze inzichten worden bij de jaarlijkse bespreking
van de stand van zaken en bij de afgesproken vaste
evaluatiemomenten door de deskundigencommissie
betrokken.

71

Bijlage 2

Maatregelentabel en verantwoordelijkheidsverdeling Hervormingsagenda
1 mrd besparingsdoelstelling
Verantwoordelijk­
heidsverdeling
Rijk en VNG*

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2030

Structureel

Raming met
meer onzekerheden omgeven

Maatregel
haalbaar
-61

Versterken normale leven/veerkracht jeugdigen en hun omgeving (B16)

Rijk en VNG

-

-24

-49

-73

-97

-121

-121

-121

-60

Afbakening reikwijdte (B2)

Rijk en VNG

-67

-67

-67

-210

-210

-210

-210

-210

-210

Invoeren doorbraakmethode (B15)

VNG

-101

-101

-101

-101

-101

-101

-101

-101

-75

-26

Brede invoering jeugdconsulenten bij de huisarts (AEF rapport, bijlage E,1)

VNG

-75

-75

-75

-88

-88

-88

-88

-88

-88

Beperking verwijzingen naar ongecontracteerd aanbod (B12)

VNG

-49

-49

-49

-49

-49

-49

-49

-49

-49

Regionalisering (B3)

Rijk en VNG

+13

+13

+13

+11

+4

-6

-6

-6

Voorkomen en verkorten residentiële zorg (B17)

Rijk en VNG

+15

+6

-7

-32

-67

-74

-74

-74

+23

+47

+72

+60

+65

+28

-

-

Frictiekosten voorkomen en verkorten residentiële zorg (B17)

-6
-37

-37

Normaliseren voogdijondersteuning (B18)

Rijk en VNG

-6

-6

-6

-26

-26

-26

-26

-26

-26

Selectie en contractering (B5) (gecorrigeerd voor interferentie B6)

VNG

+1

-28

-62

-79

-72

-73

-73

-73

-73

Tariefdifferentiatie (B6)

Rijk en VNG

-12

-14

-16

-17

-24

-24

-24

-24

-24

Standaardisatie uitvoering (B23)

Rijk en VNG

-112

-112

-112

-224

-224

-224

-224

-224

-224

Vereenvoudiging productcodes (BV)

VNG

+1

-3

-6

-7

-7

-7

-7

-7

-7

-37

-37

-37

-37

-37

-37

-37

-37

-37

+4

+7

+9

+12

+13

+13

+22

+22

Kasschuif

+28

+69

+119

-101

-97

-18

-

-

Totaal incl. investeringen en technische mutaties

-374

-374

-374

-961

-1017

-1017

-1018

-1018

Correctie begrotingsstand
Investering kwaliteitsagenda en kwaliteitscyclus

Rijk en VNG

-382

-658

* Bij de uitvoering van deze maatregelen zijn uiteraard ook andere partijen noodzakelijk. Dit geldt in het bijzonder voor partijen die bij verwijzing een rol spelen.
Deze tabel focust alleen op verantwoordelijkheidsverdeling Rijk en VNG.

72

Bijlage 3

Investeringstabel
Onderstaande tabel geeft weer van welke investeringen uit
is gegaan onderliggend aan de verschillende maatregelen
die zijn afgesproken in de Hervormingsagenda. Deze
investeringen zijn onderdeel van de reeks uit het
meerjarig financieel kader en van de inschattingen van de
besparingsopbrengsten per maatregel (zie bijlage 2). Ze zijn
dus niet aanvullend op de financiële afspraken. De keus voor
gemeentefonds of VWS-begroting is gemaakt op basis van
de huidige inschatting van de uitvoering. De investeringen
die gemaakt worden uit het gemeentefonds lopen mee in
de reguliere verdelingssystematiek van het gemeentefonds.
De middelen vanuit de VWS-begroting worden via nader
te bepalen instrumenten vanuit de VWS-begroting ingezet
(subsidies, opdrachten, etc.). De investeringsreeksen zijn

een zo goed mogelijke inschatting van de investeringen
die nodig zijn om de maatregelen lokaal en regionaal uit te
voeren, maar in de praktijk kunnen de uitgaven, net als de
besparingen, anders uitvallen. Het is aan gemeenten om hier
zo goed mogelijk mee om te gaan en het zo in te zetten dat
dit ten goede komt aan de lokale en regionale ontwikkeling
binnen de beweging die we met elkaar willen maken zoals
geschetst in deze Hervormingsagenda. Dit geldt uiteraard
ook voor VWS en de VNG voor de landelijke impulsen.
Verder is het van belang op te merken dat voor de maatregel
‘Versterken normale leven/veerkracht jeugdigen en hun
omgeving’ (zie paragraaf 2.3 en hieronder B16) geen
investeringen zijn opgenomen vanuit de Jeugdmiddelen.

Voor nadere toelichting op deze maatregel zie de tekst
van de Hervormingsagenda. Daartegenover staat dat
het kabinet op verschillende terreinen zoals onderwijs,
bestaanszekerheid en domeinoverstijgende samenwerking
(IZA) investeert.
NB: naast deze investeringstabel is er jaarlijks ook €9 mln.
beschikbaar voor de uitvoering van de Hervormingsagenda.
Deze wordt ingezet om de overkoepelende activiteiten uit
de Hervormingsagenda uit te voeren zoals dataverzameling,
monitoring en ook ondersteunende werkzaamheden,
projecten en onderzoeken worden hieruit gefinancierd.
Deze middelen zijn/worden vanuit het gemeentefonds
overgeheveld naar de VWS-begroting.

73

Tabel77, 78
Maatregelen Hervormingsagenda

Investering uit

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2030

Structureel

Versterken bestaanszekerheid (B15)

Gemeentefonds

+11

+11

+11

+11

+11

+11

+11

+11

Brede invoering jeugdconsulenten bij de huisarts (AEF rapport, bijlage E,1)

Gemeentefonds

+21

+21

+21

+21

+21

+21

+21

+21

+74

+74

Regionalisering I (B3) en Standaardisatie uitvoering (B6)

Gemeentefonds

+12

+10

+11

+14

+8

Regionalisering II - Aanpak wachttijden en Standaardisatie uitvoering (B6)

Centraal

+1

+5

+5

+2

+2

Voorkomen en verkorten residentieel (B17) - Meerkosten kleinschalige voorzieningen

Gemeentefonds

+34

+55

+72

+78

+74

+74

Voorkomen en verkorten residentieel (B17) - Frictiekosten en coordinatie

Centraal

-

+70

+72

+60

+65

+28

-

-

Normaliseren voogdijondersteuning (B18)

Gemeentefonds

+4

+4

+4

+4

+4

+4

+4

+4

Selectie en contractering (B5) (gecorrigeerd voor interferentie B6)

Gemeentefonds

-

+15

+30

+44

+45

+46

+47

+47

Investering kwaliteitsagenda en kwaliteitscyclus

Centraal

+4

+7

+9

+12

+13

+13

+22

+22

Totaal benodigde investeringen

+87

+198

+235

+246

+243

+197

+179

+179

Gemeentefonds

+87

+116

+149

+172

+163

+156

+157

+157

+82

+86

+74

+80

+41

+22

+22

Centraal

77

Voor de maatregel ‘Voorkomen en verkorten residentieel (B17)’ vindt dit jaar nog onderzoek plaats dat meer inzicht moet geven in de (meer)kosten van kleinschalig(werkende) voorzieningen en frictiekosten van de gesloten jeugdzorg.
Mocht dit onderzoek tot nieuwe inzichten leiden dan zullen de uitkomsten hiervan bestuurlijk worden besproken. In navolging van dit onderzoek zijn we voornemens te zijner tijd een vergelijkbaar onderzoek op te stellen voor de af- en
ombouw van de overige residentiële jeugdhulp, ook hiervan zullen de uitkomsten bestuurlijk worden besproken als de uitkomsten van het onderzoek daar aanleiding toe geven.

78

De investeringen die voor 2023 voor de maatregel ‘Voorkomen en verkorten residentieel (B17)’ frictiekosten en coördinatie noodzakelijk zijn worden met terugwerkende kracht in 2024 beschikbaar gesteld. Daarmee worden deze
middelen ook pas in 2024 uit het gemeentefonds naar de VWS-begroting getrokken.

74

Toelichting per maatregel
• Versterken bestaanszekerheid
Brede invoering van domeinoverstijgend werken via
de Doorbraakmethode, via maatwerkbudgetten en/of
andere succesvolle voorbeelden van domeinoverstijgend
werken;
• Brede invoering jeugdconsulenten bij de huisarts
Voor het invoeren van een jeugdconsulent bij de huisarts
zullen er ook investeringen gedaan moeten worden.
De opgave uit de Hervormingsagenda laat zien wat er
netto bespaard kan worden, maar hier staat ook een
investering tegenover;
• Regionalisering
Deze investering wordt gedaan om de regionalisering te
versterken en hier valt zowel het standaardiseren van de
uitvoering onder als het robuust maken van regio’s;
• Regionalisering II – Aanpak wachttijden
De investeringen worden ingezet voor de aanpak van
wachttijden (uitgevoerd door het OZJ). Het betreft een
concrete regionale aanpak (via data, een systemische
veranderopgave en directe concrete impact op micro­
niveau) met een landelijke leernetwerk om de opgedane
kennis en inzichten te delen en te borgen. De inzet komt
volledig ten goede aan de deelnemende regio’s;

• Voorkomen en verkorten residentieel – Meerkosten
kleinschalige voorzieningen
De verwachting is dat kleinschalige voorzieningen per
plaats structureel hogere kosten kennen dan de huidige
grootschalige gesloten jeugdhulp. Om de ombouw en
opbouw van kleinschalige voorzieningen te financieren
kan de besparing worden benut die wordt gerealiseerd
door de afbouw van grootschalige capaciteit als
minder jongeren uithuisgeplaatst worden in (gesloten)
residentiële voorzieningen;
• Voorkomen en verkorten residentieel – Frictiekosten
en coördinatie
Af- en ombouw vereist een bekostiging die rekening
houdt met de tijdelijke kosten voor vastgoedombouw,
leegstand, personeelsontwikkeling en tegenvallers.
Landelijke sturing/coördinatie zorgt voor een
voorspelbaar en zorgvuldig traject;
• Normaliseren voogdijondersteuning
Normaliseren van het beleggen van voogdij over jongeren
bij een informeel steunfiguur. Daarbij is een investering
nodig voor het opschalen van de werving/koppeling/
ondersteuning, voor een collectieve WA-verzekering en
voor het dekken van bijzondere kosten;

• Selectie en contractering
Om besparingen te realiseren op het terrein van
onrechtmatig gebruik van jeugdhulp door aanbieders
zal door gemeenten ook ingezet moeten worden door
een selectie aan de voorkant van aanbieders. Dit vraagt
relatief grote investeringen bij gemeenten om hier beter
op toe te kunnen zien;
• Investering kwaliteitsagenda en kwaliteitscyclus
Om een stevige kwaliteitsimpuls in de sector te
bewerkstelligen en het creëren van een structuur om
blijvend te kunnen leren en elkaar verder te kunnen
helpen en te stoppen met wat niet effectief is wordt er
geïnvesteerd in kwaliteit;

75

Bijlage 4

Randvoorwaarden indicatoren monitor Hervormingsagenda en voorbehouden basisset
Voor de monitor van de Hervormingsagenda gelden de
volgende randvoorwaarden:
• De indicatoren dienen op landelijk, regionaal en
gemeentelijk niveau een representatief beeld te geven
zowel van de beoogde en gerealiseerde effecten als van
de geleverde inspanningen;
• De indicatoren dienen op het niveau van de afspraken uit
de Hervormingsagenda en op de implementatie daarvan
te meten in welke mate partijen zich aan de afspraken
hebben gehouden om de financiële en inhoudelijke
resultaten te behalen en in hoeverre het ook daadwerkelijk is gerealiseerd. De financiële effecten zijn naar
verwachting lastig/niet op maatregelenniveau te meten.
In dat geval wordt gekeken naar een hoger
abstractieniveau;
• De monitoring dient in ieder geval inzicht te geven in de
inhoudelijke voortgang van de afspraken die gekoppeld
zijn aan de financiële afspraken;
• De indicatoren meten de inspanning die door de verantwoordelijke partij(en) geleverd dient te worden/wordt op
het niveau van de afspraken uit de Hervormingsagenda
en op de implementatie daarvan;
• De indicatoren geven weer op welke manier de geleverde
inspanningen (potentieel) hebben bijgedragen aan het
beoogde effect (zowel inhoudelijk als financieel);

• De indicatoren geven weer wat de impact is geweest van
de inspanningen/maatregelen op de uitgavenontwikkeling van de Hervormingsagenda;
• Rijk en VNG borgen de noodzakelijke aanlevering van
data voor de monitoring, waarbij gemeenten uiteraard
ook data zullen moeten opvragen bij zorgaanbieders.
Er is parallel aan de totstandkoming van de Hervormings­
agenda door een onafhankelijke partij een basisset aan
indicatoren opgesteld. Deze basisset wordt in principe
overgenomen en als bijlage aan de uit te zetten taakopdracht
toegevoegd. Met daarbij de volgende voorbehouden:
• Rijk en VNG maken aanpassingen aan de basisset om er
voor te zorgen dat deze in lijn is met de gemaakte
financiële en inhoudelijke afspraken in de
Hervormingsagenda, voordat deze set aan de uitvoerende partij wordt verstrekt. Deze kunnen worden
doorgevoerd wanneer Rijk en VNG daarover overeenstemming hebben;
• De uitvoerende partij kan in het kader van uitvoerbaarheid of inhoudelijk gemotiveerd, gegeven de gemaakte
afspraken in de Hervormingsagenda over het doel en de
randvoorwaarden van de monitor, voorstellen doen voor
aanpassingen op de basisset. Deze kunnen worden
doorgevoerd wanneer Rijk en VNG daarover overeenstemming hebben;

• De monitor is een doorontwikkelingsmodel, wat betekent dat verbeteringen in de basisset na overleg tussen
Rijk, VNG en uitvoerende partij worden doorgevoerd;
• De nadere uitwerking van de verschillende thema’s en
het overkoepelende implementatieplan van de
Hervormingsagenda dienen waar relevant ook terug te
komen in aanvullende indicatoren voor de monitor;
• De deskundigencommissie kan voorstellen voor het
verzamelen van aanvullende informatie/indicatoren
doen. Deze kunnen worden doorgevoerd wanneer Rijk en
VNG daarover overeenstemming hebben.
De taakopdracht wordt in 2023 uitgezet. De monitor dient
jaarlijks voor de jaren 2023 t/m 2028 plaats te vinden.
De uitvoerende partij stelt jaarlijks een rapportage op, die
is bedoeld om aan Rijk en VNG informatie te verstrekken
over de voortgang van de Hervormingsagenda en ter
ondersteuning van de deskundigencommissie.

76

Bijlage 5

Afkortingenlijst
AEF
Andersson Elffers Felix (onderzoeksbureau)
AJN
Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland)
ALV
Algemene Ledenvergadering
amvb
Algemene Maatregel van Bestuur
AU
Algemene Uitkering
AZW
Arbeidsmarktprogramma Zorg en Welzijn
BGZJ
Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd
BO
Bestuurlijk Overleg
BPSW	Beroepsvereniging van professionals in
sociaal werk
BVjong	Beroepsvereniging voor kinder- en
jongerenwerkers in Nederland
BZK	Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
CNV
Christelijk Nationaal Vakverbond
CPB
Centraal Planbureau
DU
Decentralisatie-uitkeringen
EMVI
Economisch Meest Voordelige Inschrijving
ExpEx
Experienced Experts
FNV
Federatie Nederlandse Vakbeweging
FVB
Federatie Vaktherapeutische Beroepen
GALA
Gezond en Actief Leven Akkoord
GGD	Gemeentelijke of Gemeenschappelijke
Gezondheidsdienst.
GGD-GHOR	Gemeentelijke Gezondheidsdiensten en
Geneeskundige Hulpverleningsorganisaties
in de regio
ggz
Geestelijke gezondheidszorg
GI’s
Gecertificeerde Instellingen

HA
Hervormingsagenda
IBDS
Interbestuurlijke Datastrategie
IGJ
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
IU
IntegratieUitkering (in het gemeentefonds)
IZA
Integraal Zorgakkoord
JA
Jeugdautoriteit
JenV
Ministerie van Justitie en Veiligheid
JGZ
Jeugdgezondheidszorg
LHV
Landelijke Huisartsenvereniging
LPO
Loon- en prijsbijstelling
LTA	Landelijk Transitie Arrangement Landelijke
Inkoop Jeugdhulp
LVVP	Landelijke vereniging van vrijgevestigde
psychologen & psychotherapeuten
MBO
Middelbaar Beroepsonderwijs
mld.
miljard
mln.
miljoen
NIP
Nederlands Instituut van Psychologen
NJi
Nederlands Jeugdinstituut
NJR
Nationale JeugdRaad
NVK	Nederlandse Vereniging voor
Kindergeneeskunde
NvO
Norm voor Opdrachtgeverschap
NVO	Nederlandse Vereniging van Pedagogen en
Onderwijskundigen
NVvP
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie
NZa
Nederlandse Zorgautoriteit
OCW	Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap
OKO
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving

OZA
Onderwijszorgarrangement
OZJ
Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd
poh-ggz	Praktijkondersteuner Huisarts - Geestelijke
Gezondheidszorg
RET
Regionaal Expert Team
RvS
Raad van State
SAS
Specifieke activiteiten schaal
SBJ
Samenwerkende Beroepsverenigingen Jeugd
SPUK
Specifieke Uitkering
SZW	Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid
TAZ	Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg &
Welzijn
VGN
Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland
VNG
Vereniging van Gemeenten
V&VN	Beroepsvereniging Verzorgenden
Verpleegkundigen
VWS	Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport
WA-verzekering Wettelijke aansprakelijkheidsverzekering
Wams	Wet aanpak meervoudige problematiek
sociaal domein
Wgr
Wet gemeenschappelijke regelingen
Wlz
Wet langdurige zorg
Wmo 2015
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
ZonMw	ZorgOnderzoek Nederland (Zon) Medische
wetenschappen (Mw)
Zvw
Zorgverzekeringswet

77

Bijlage 6
Begrippenlijst
Begrip

Toelichting

Bovenregionale expertisenetwerken

Het bovenregionaal expertisenetwerk ondersteunt de jeugdhulpregio’s en de regionale expertteams om samen met jeugdigen, ouders, hulpverleners en gemeenten een oplossing
te vinden in geval van complexe hulpvragen. (bron: vng.nl)

Convenant

Een convenant is een document waarin afspraken tussen partijen zijn vastgelegd, bijvoorbeeld over het realiseren van bepaalde (beleids-)doelstellingen.

Driemilieuvoorziening

Een locatie waar verblijf, scholing/werk en vrijetijdsbesteding op één terrein aangeboden worden.

Gecertificeerde instellingen

Rechtspersoon die in het bezit is van een (voorlopig) certificaat als bedoeld in artikel 3.4 van de Jeugdwet en die een kinderbeschermingsmaatregel of jeugdreclassering uitvoert

Gezin

Een gezin bestaat uit een ouder(paar) met één of meer kinderen. Het kan gaan om een gehuwd of ongehuwd ouderpaar, of een alleenstaande ouder. Het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) omschrijft gezinnen als huishoudens waar volwassenen met kinderen samenwonen, waarmee ze een ouder-kind relatie hebben. (bron: NJi)

Jeugdbescherming

Het uitvoeren van kinderbeschermingsmaatregelen. Onder kinderbeschermingsmaatregelen wordt verstaan: ondertoezichtstelling en uithuisplaatsing (titel 14, afdeling 4 van
Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW), voorlopige voogdij (artikel 1:241 BW) voogdij (titel 14, afdeling 6 van Boek 1 BW) en de gezag beëindigende maatregel (titel 14, afdeling 5
van Boek 1 BW)

Jeugdconsulent en poh-ggz
(eventueel met aandachtsgebied
jeugd)

Poh-ggz (evt. met aandachtsgebied jeugd): Praktijkondersteuner huisartsen voor geestelijke gezondheidszorg. De poh-ggz biedt vraagverheldering, diagnostiek, kortdurende
behandeling of (langer durende) ondersteuning en begeleiding aan personen met psychische, psychosomatische en psychosociale problematiek (bron: trimbos-instituut).
De poh-ggz valt onder verantwoordelijkheid van de huisarts en wordt bekostigd uit de Zorgverzekeringswet.
Jeugdconsulent: De jeugdconsulent biedt jeugdhulp, maar houdt indien gewenst en mogelijk fysiek spreekuur in de huisartsenpraktijk. De jeugdconsulent is voor de huisarts het
vaste aanspreekpunt van het lokale team, werkt onder verantwoordelijkheid van de gemeente en kan een verbinder zijn tussen huisartsenzorg en de gemeente. Voor meer
informatie over het onderscheid: https://www.lhv.nl/product/lhv-keuzehulp-poh-jeugd.

Jeugdhulp

Hulp zoals omschreven in artikel 1.1 van de Jeugdwet. Kortgezegd gaat het om hulp bij psychische problemen, een verstandelijke beperking en/of opvoedproblemen. Jeugdhulp is
bedoeld voor kinderen en jongeren tot 18 jaar en in sommige gevallen tot 23 jaar.

Jeugdhulpplicht

De plicht van gemeenten om jeugdhulp te organiseren indien naar het oordeel van het college een jeugdige of een ouder jeugdhulp nodig heeft in verband met opgroei- en
opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen en voor zover de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen ontoereikend zijn.

Jeugdhulpaanbieder

• de natuurlijke persoon die, het verband van natuurlijke personen dat of de rechtspersoon die bedrijfsmatig jeugdhulp doet verlenen onder verantwoordelijkheid van het college;
• solistisch werkende jeugdhulpverlener onder verantwoordelijkheid van het college.

Jeugdreclassering

Reclasseringswerkzaamheden en begeleiding, zoals genoemd in het wetboek van strafrecht, het begeleiden van en toezicht houden op jeugdigen die deel nemen aan een
scholings- en trainingsprogramma en het geven van aanwijzingen als bedoeld in de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen of de overige taken die bij of krachtens de wet aan
de gecertificeerde instellingen zijn opgedragen.

Jeugdzorg

Verzamelterm voor jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering.

Jeugdzorgaanbieders

Verzamelterm voor jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen.

78

Begrip

Toelichting

Normaliseren

Werkdefinitie uit het Leernetwerk Haaglanden (regionale kenniswerkplaats):
‘Normaliseren kan op basis van de tot nu toe beschreven literatuur en visies als werkdefinitie worden omschreven als het reduceren van de zorgvraag door middel van het
benadrukken van de eigen verantwoordelijkheid van jeugdigen, opvoeders en het sociale netwerk en tevens het waken voor onnodig diagnosticeren of problematiseren van
incidenten en afwijkingen van het gemiddelde, ook wel ‘de norm’. Hierin dient benadrukt te worden dat jeugdigen en opvoeders met hulpvragen waarbij jeugdhulp noodzakelijk is
wel aanspraak moeten kunnen blijven maken op de juiste ondersteuning.

Residentiële jeugdhulp

Residentiële jeugdhulp is een vorm van hulpverlening waarbij jeugdigen (tijdelijk) dag en nacht buiten hun eigen gezin of netwerk verblijven, onder meer in leefgroepen en
behandelgroepen.

Sociale steun: Informele
steun(figuren), informele netwerken,
vrijwilligers

De termen sociale steun, informele steun, steunfiguren, informele netwerken en vrijwilligers worden veelvuldig door elkaar gebruikt. Hier zitten nuances in betreffende:
vrijwilliger/uit het eigen netwerk, georganiseerd/ongeorganiseerd, binnen/buiten jeugdhulp, en ‘soort’ hulp.
Wanneer we het hebben over informele ondersteuning gaat het over steun geboden vanuit vrijwilligersorganisaties bijv. via maatjesprogramma’s, maar ook gezinsondersteuning
zoals HomeStart, steungezin, etc.
Wanneer we het hebben over een zelfgekozen informeel steunfiguur uit het eigen netwerk dan gaat het over iemand uit het EIGEN netwerk.

Vrij toegankelijke voorziening en
niet-vrij toegankelijke voorzieningen

Voor een vrij toegankelijke voorziening is geen beschikking van de gemeente nodig. Bij vrij toegankelijke voorzieningen is de vorm niet relevant. Ze kunnen zowel collectief als
individueel zijn.

(en niet individuele en collectieve
voorziening!)

Voor de niet-vrij toegankelijke voorzieningen is wel een beschikking van de gemeente nodig.

Vijfhoek

De Hervormingsagenda jeugd is voorbereid door de samenwerkende partijen vanuit vijf perspectieven:
• Cliëntorganisaties en jongerenvertegenwoordigers (Ieder(in), MIND, NJR)
• Professionals (Samenwerkende Beroepsverenigingen Jeugd (SBJ) namens NVvP, NIP, LVVP, NVO, BPSW, BVjong, AJN, V&VN, LHV, NVK, FVB)
• Aanbieders (Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) namens Jeugdzorg Nederland, de Nederlandse ggz en de VGN)
• Gemeenten (vertegenwoordigd via VNG);
• Het Rijk (VWS, BZK, JenV, Financiën, SZW en OCW)

Triple L doelgroep

Triple L = Levensbreed, levensloop, levenslang. Het kan gaan om kinderen met een beperking, stoornis of chronische (progressieve) ziekte die dagelijks extra ondersteuning en/of
zorg vragen. Vanwege de effecten van aandoeningen of gebeurtenissen bij deze groep, zien sommige gezinnen zich genoodzaakt hun leven lang structureel of herhaaldelijk beroep
te doen op zorg en ondersteuning, zeker als er meerdere problematieken bij een persoon of in een gezin spelen.

79